Njemački jezik

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="sh">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedija</sitename>
    <dbname>shwiki</dbname>
    <base>https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mediji</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Posebno</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Razgovor</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Korisnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Razgovor s korisnikom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedija</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Razgovor o Wikipediji</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datoteka</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Razgovor o datoteci</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Razgovor o MediaWikiju</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Razgovor o šablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoć</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Razgovor o pomoći</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Razgovor o kategoriji</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Razgovor o portalu</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">Nacrt</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">Razgovor o nacrtu</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Razgovor o modulu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Njemački jezik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1923</id>
    <revision>
      <id>42717175</id>
      <parentid>42694254</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39842" sha1="f5519ksvwatka5mjckr8ttbx5xkkrj9" xml:space="preserve">{{Infokutija jezik
|ime=Nemački jezik
|izvornoime=Deutsch ili deutsche Sprache
|države=[[Nemačka]]&lt;br /&gt;[[Austrija]]&lt;br /&gt;[[Švajcarska]]&lt;br /&gt;i u 38 drugih država.
|regije=[[Evropa]] i [[Afrika]]
|govornici=maternji: 128 miliona, drugi: 18 miliona
|rang=11.
|jezična porodica=[[Indoevropski jezici]]
|porodicaboja = indoevropski
|fam2= [[Germanski jezici]]
|fam3 =[[Zapadnogermanski jezici]]
|službeni=[[Austrija]]&lt;br /&gt;[[Belgija]]&lt;br /&gt;[[Liechtenstein]]&lt;br /&gt;[[Luksemburg]]&lt;br /&gt;[[Njemačka]]&lt;br /&gt;[[Švajcarska]]&lt;br /&gt;[[Evropska unija]] (službeni i oficijalni jezik)
|iso1=de
|iso2=deu/ger
|iso3=deu
}}
[[File:Legal status of German in the world.svg|frameless|right]]
[[File:Legal status of German in Europe.svg|frameless|right]]

'''Nemački jezik''' ({{jez-nem|deutsche Sprache}}), je jedan od jezika zapadne grupe [[Germanski jezici|germanskih jezika]] i spada među najveće svetske [[jezik]]e.&lt;ref name=&quot;Many tongues, one family&quot;&gt;{{cite web|title=Many tongues, one family. Languages in the European Union|publisher=Europa (web portal) |author=European Commission |year=2004|url=http://ec.europa.eu/archives/publications/booklets/move/45/en.pdf|format=PDF |accessdate=5 April 2013}}&lt;/ref&gt; To je maternji jezik najvećeg broja stanovnika [[Evropska unija|Evropske unije]].

Nemačkim jezikom se govori u Nemačkoj, Austriji, Lihtenštajnu, u dve trećine Švajcarske, u dve trećine provincije Južni Tirol u [[Italija|Italiji]], istočnim kantonima [[Belgija|Belgije]] i u pograničnim delovima [[Danska|Danske]].&lt;ref name=goethe1&gt;{{cite web|title=Why Learn German?|url=https://www.goethe.de/en/spr/wdl.html|publisher=Goethe Institute|accessdate=28 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sdsu&gt;{{cite web|title=Why Learn German?|url=http://german.sdsu.edu/why_learn_german.html|publisher=SDSU - German Studies Department of European Studies|accessdate=28 September 2014|archivedate=2014-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023002656/http://german.sdsu.edu/why_learn_german.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

U [[Luksemburg]]u ({{jez-nem|Luxemburg}}), kao i u francuskim oblastima [[Alzas]] ({{jez-nem|Elsass}}) i [[Lorena]] ({{jez-nem|Lothringen}}), starosedeoci ovih oblasti govore različitim nemačkim dijalektima, dok je deo stanovništva ovladao standardnim nemačkim (posebno u Luksemburgu), mada je u Alzasu i Lorenu [[francuski jezik]] potisnuo nemački u poslednjih četrdeset godina.

Male zajednice koje govore nemačkim jezikom opstale su u [[Rumunija|Rumuniji]], [[Češka|Češkoj]], [[Mađarska|Mađarskoj]], posebno [[Rusija|Rusiji]], [[Kazahstan]]u i [[Poljska|Poljskoj]], mada su masivne emigracije stanovništva nemačkog porekla iz ovih zemalja u Nemačku smanjile broj govornika u ovim zajednicama.

Van [[Evropa|Evrope]], najveće zajednice u kojima se govori nemački jezik nalaze se u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] (u državama [[Severna Dakota|Severnoj]] i [[Južna Dakota|Južnoj Dakoti]], [[Montana|Montani]], [[Viskonsin]]u i [[Indijana|Indijani]]; u [[Brazil]]u (oblasti Rio Grande do Sul, gde je nastao {{jez-nem|Riograndenser Hunsrückisch}}, Sveta Katarina, Parana i Espirito Santo), u koje je migriralo milione Nemaca u zadnjih dvesta godina; ali većina njihovih potomaka ne govori nemački.

Zajednice u kojima se govori nemački se mogu takođe naći u bivšoj nemačkoj koloniji [[Namibija|Namibiji]], kao i drugim zemljama u koje su emigrirali Nemci, kao npr. [[Kanada]], [[Island]], [[Argentina]], [[Meksiko]], [[Paragvaj]], [[Čile]], [[Peru]], [[Venecuela]], [[Tajland]] i [[Australija]].

Nemački jezik je maternji jezik oko sto miliona ljudi u Evropi (podaci iz 2004),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/10128380/German-should-be-a-working-language-of-EU-says-Merkels-party.html|title=German 'should be a working language of EU', says Merkel's party|date=18 June 2013|work=Telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt; odnosno maternji je jezik 13,3% Evropljana, što ga čini jezikom kojim se služi najviše govornika u Evropi bez Rusije, više od francuskog jezika (66,5 miliona govornika 2004) i engleskog jezika (64.2 miliona govornika 2004). Nemački je treći jezik po broju onih koji ga uče u školama, drugi po broju onih koji ga uče u Evropi, i treći u SAD (posle španskog i francuskog). Nemački je jedan od zvaničnih jezika Evropske unije, gde je treći jezik po broju onih koji ga uče (odmah posle francuskog).

Standardni nemački jezik nije nastao iz nekog dijalekta, već su ga osmislili pesnici, filozofi i drugi obrazovaniji ljudi. U [[16. vek]]u Martin Luter je preveo [[Biblija|Bibliju]] na nemački, svesno spajajući karakteristike različitih dijalekata. Želeo je da što veći broj ljudi razume prevod.

Sa [[Johan Volfgang Gete|Geteom]] i [[Fridrih Šiler|Šilerom]] u [[18. vek]]u na vrhuncu je bila standardizacija nemačkog jezika. Sa više od 120 miliona govornika u 38 zemalja sveta, nije začuđujuće da se razlikuje upotreba nemačkog jezika. Kao i engleski, i nemački jezik je pluricentričan i sa tri glavna centra u kojima se koristi: Austriji, Nemačkoj i Švajcarskoj.

== Historija ==
Zbog premeštanja stanovništva, zbog puteva komunikacija i trgovine (uglavnom reka), izolovanosti (visokih planina i nepreglednih šuma) razvili su se različiti dijalekti nemačkog jezika. Ovi dijalekti, ponekad međusobno i nerazumljivi, korišćeni su u Svetom Rimskom carstvu.

Kako je Nemačka bilo podeljena na mnogo država, jedino što je podsticalo standardizaciju nemačkog jezika je želja pisaca da ih što veći broj ljudi razume.

Kada je [[Martin Luter]] preveo [[Biblija|Bibliju]] (Novi zavet 1521, Stari zavet 1534), svoj prevod je uglavnom bazirao na već razvijenom jeziku, koji je u to vreme bio najrazumljiviji jezik. Ovaj jezik je bio zasnovan na severoistočnim i dijalektima srednje Nemačke (okolina [[Hanover]]a) i sačuvao je puno od [[srednjevisokonemački|srednjevisokonemačkog]], (za razliku od dijalekata srednje i severne Nemačke u kojima je genitiv već počeo da nestaje). U početku, uz svaku Bibliju dolazila je i lista reči koje nisu poznate u tom dijalektu i njihov prevod. Katolici su u početku odbijali Luterov prevod i pokušali su da stvore sopstveni katolički standard (''Gemeines Deutsch'') - koji se od „protestantskog Nemačkog“ razlikovao u sitnim detaljima. Tek je sredinom 18. veka, stvoren standard koji je dobro prihvaćen, čime se završio period [[panonovovisokonemački|ranonovovisokonemačkog]].

Nemački je bio jezik trgovine i vlasti u [[Habzburška monarhija|Habzburškom carstvu]], koje je okruživalo velike površine centralne i istočne Evrope. Do sredine [[19. vek]]a bio je to jezik ljudi iz gradova u najvećem delu carstva. Znanje nemačkog je značilo da je govornik bio trgovac, urbani čovek, a ne njegovu nacionalnost. Neki gradovi, poput [[Prag]]a i [[Budimpešta|Budimpešte]] ([[Budim]]), su postepeno bili [[germanizacija|germanizovani]] u godinama nakon njihovog ulaska pod habzburšku vlast. Drugi, poput [[Bratislava|Bratislave]], su prvobitno naseljeni tokom habzburškog perioda i bili su primarno nemački u to vreme. Nekoliko gradova, kao što je [[Milano]] su ostali prvobitno ne-nemački. Međutim, većina gradova su bili primarno nemački u ovom periodu, kao što su Budimpešta, Bratislava, [[Zagreb]], i [[Ljubljana]], iako su bili okruženi teritorijama u kojima su se govorili drugi jezici.

Otprilike do [[1800]], standardni nemački je bio gotovo jedino pisani jezik. U ovom periodu, ljudi u urbanim krajevima severne Nemačke, koji su govorili dijalektima koji su se značajno razlikovali od standardnog nemačkog, učili su ga gotovo kao strani jezik i trudili se da ga izgovaraju što je sličnije moguće onome šta je napisano. Propisane smernice za izgovor su običavale da smatraju severno-nemački izgovor standardom. Ipak, stvarni izgovor standardnog nemačkog varira od regiona do regiona.

Mediji i štampana dela su gotovo uvek na standardnom nemačkom ({{jez-nem|Hochdeutsch}}), koji razumeju u svim teritorijama na kojima se govore nemački jezici (sa izuzetkom predškolske dece u zonama u kojima se govore samo dijalekti - na primer [[Švajcarska]] — ali u eri televizije čak i predškolska deca nauče standardni nemački još pre polaska u školu).

Prvi rečnik braće Grim, koji se sastoji iz 16 delova objavljivanih između 1852 i 1960, je najsveobuhvatniji rečnik nemačkog. 1860. godine, gramatika i pravopis su se prvi put pojavili u Dudenovom priručniku. 1901, ovo je proglašeno standardnom definicijom nemačkog jezika. Zvanične izmene su učinjene tek 1998. godine, kada je nemačka pravopisna reforma stupila na snagu u svim zemljama u kojima se govori nemački. Od tada je pravopis nemačkog u tranziciji, sa obavezom da se u roku od osam godina pređe na novi pravopis. Pošto su obrazovanje i kultura, po nemačkom zakonu u nadležnosti nemačkih pokrajina, razlike u pogledima na pravopisnu reformu i dalje usporavaju sprovođenje te reforme.

Tokom sedamdesetih godina XIX veka, nemački jezik je potisnuo latinski na svim glavnim evropskim i američkim univerzitetima tog doba.

&lt;gallery&gt;
Image:Vojvodina languages1921-sr.png|Nemački jezik u Vojvodini (popis iz 1921)
Image:Vojvodina languages1931-sr.png|Nemački jezik u Vojvodini (popis iz 1931)
&lt;/gallery&gt;

== Klasifikacija i srodni jezici ==
Nemački je član zapadno-germanske grane germanskih jezika, koji je član [[Indoevropski jezici|indoevropske porodice jezika]].

=== Susedni jezici ===
Nemački jezik, zajedno sa danskim kao svojim najbližim rođakom, formira čvrst i dobro definisan jezički region, koji je od drugih jezika odvojen jezičkim granicama. Njegovi susedi su: na severu [[frizijski jezik|frizijski]] i [[danski jezik]]; na istoku [[poljski jezik]], [[gornjolužičkosrpski jezik]], [[donjolužičkosrpski jezik]], [[češki jezik]], [[slovački jezik]] i [[mađarski jezik]]; na jugu [[slovenački jezik]], [[italijanski jezik]], [[furlanski jezik|friulski jezik]], [[ladinski jezik]] i [[retoromanski jezici|retoromanski jezik]]; na zapadu [[francuski jezik]]. Sem frizijskog, nijedan od ovih jezika nije iz zapadnogermanske grupe, tako da se jasno razlikuju od nemačkog i holandskog. Iako je frizijski u bliskoj vezi sa nemačkim i holandskim, oni nisu međusobno razumljivi.

Situacija je složenija kada se uzme u vidu odnos između nemačkog i holandskog. Do skora, kroz ceo prostor na kome se govori nemačkim postojala je jezička neprekidnost (kontinuum), bez jezičkih granica. Na takvom prostoru, svaki dijalekt je razumljiv sa njegovim susedom, ali dijalekti koji su fizički udaljeni često nisu međusobno razumljivi. Nemačko-holandski kontinuum se deli na dve grupe dijalekata: [[niskonemački jezik|niskonemački]] (germanski) i [[Visokonemački jezik|visokonemački]] (germanski) varijetet, prema tome da li se u njima javila promena suglasnika; holandski je deo dijalekata [[niskonemački jezik|niskonemačkog]].
Iz političkih razloga, Nemački i Holandski dijalekti počeli su da divergiraju tokom XX veka. Takođe, u Nemačkoj i Holandiji, neki dijalekti su blizu izumiranja, jer su ih zamenili standardni nemački, odnosno holandski. Zbog toga, u toku je formiranje jezičke granice između Nemačke i Holandije.

Dok je nemački jezik na mnogo načina sličan holandskom, veoma se razlikuju u izgovoru. Govorniku jedne zemlje bi bila potrebna vežba da bi naučio da razume govornika druge zemlje. Uporedite, npr:
:{{jez-hol|De kleinste kameleon is volwassen 2 cm groot, de grootste kan wel 80 cm worden.}}
:{{jez-nem|Das kleinste Chamäleon ist ausgewachsen 2 cm groß, das größte kann gut 80 cm werden.}}
:''Najmanji kameleon, koji je potpuno odrastao, je dug 2 cm, a najveći može lako da dostigne dužinu od 80 cm.''

Holanđani uglavnom mogu da razumeju pisani nemački, a Nemci koji govore [[niskonemački jezik|niskonemačkim]] uglavnom mogu da razumeju pisani holandski, ali imaju problema da razumeju govorni jezik.

=== Zvanični status ===
Standardni nemački je zvanični jezik u [[Nemačka|Nemačkoj]], [[Lihtenštajn]]u i [[Austrija|Austriji]]; jedan je od zvaničnih jezika [[Švajcarska|Švajcarske]] (zajedno sa [[francuski jezik|francuskim]], [[italijanski jezik|italijanskim]] i [[retoromanski jezici|retoromanskim]] jezikom) i [[Luksemburg]]a (zajedno sa francuskim i [[luksemburški jezik|luksemburškim]] jezikom). Koristi se kao lokalni zvanični jezik i regionima gde se govori nemački u [[Belgija|Belgiji]], [[Italija|Italiji]], [[Danska|Danskoj]] i [[Poljska|Poljskoj]]. Nemački je jedan od 24 zvaničnih jezika [[Evropska unija|Evropske unije]].

Nemački jezik je takođe manjinski jezik u [[Kanada|Kanadi]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Rusija|Rusiji]], [[Kazahstan]]u, [[Tadžikistan]]u, [[Poljska|Poljskoj]], [[Rumunija|Rumuniji]], [[Togo]]u, [[Kamerun]]u, [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Namibija|Namibiji]], [[Brazil]]u, [[Paragvaj]]u, [[Mađarska|Mađarskoj]], [[Češka|Češkoj]], [[Slovačka|Slovačkoj]], [[Holandija|Holandiji]], [[Slovenija|Sloveniji]], [[Ukrajina|Ukrajini]], [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[Moldavija|Moldaviji]], [[Australija|Australiji]], [[Letonija|Letoniji]], [[Estonija|Estoniji]] i [[Litvanija|Litvaniji]].

Nemački je nekad bio ''[[lingva franka|lingua franca]]'' srednje, istočne i severne Evrope. Uticaji iz engleskog su se u nemačkom tek skoro počeli osećati. Međutim, nemački je među najpopularnijim jezicima u svetu, i drugi po popularnosti u Evropi. 38% svih Evropljana tvrdi da mogu da se sporazumeju na nemačkom (ne uključujući ljude čiji je maternji jezik nemački). U Poljskoj, na primer, lakše je naći nekog ko dobro govori nemački nego engleski, što se može objasniti velikim prisustvom nemačkih medija na tom prostoru.

Nemački je drugi jezik po zastupljenosti na [[internet]]u, više od 8% veb-sajtova je na nemačkom.

=== Dijalekti ===
Izraz „nemački“ koristi se za dijalekte Nemačke, Austrije, dela Švajcarske i nekih susednih zemalja, kao i za govore kolonija i etničkih grupa koje su osnovali Nemci (npr. Nemački u SAD).

Razlike među nemačkim dijalektima su značajne. Samo su susedni dijalekti međusobno razumljivi. Za govornika standardnog nemačkog (nem. ''Hochdeutsch''), većina dijalekata nije razumljiva.

Nemački dijalekti se dele na &quot;[[niskonemački jezik|niskonemački]]&quot; i &quot;[[Visokonemački jezik|visokonemački]]&quot;. Da li su oni različiti jezici, ne postoji tačan odgovor; međutim, tačno je da formiraju dijalektski kontinuum gde je svaki dijalekt u tesnoj vezi sa susednim dijalektom, bez obzira da li se radi o [[niskonemački jezik|niskonemačkom]] ili [[visokonemački jezik|visokonemačkom]].

Govornici srpskog jezika mogli bi da budu zavarani nazivima ova dva varijeteta i da pomisle da su nazive dobili prema nekoj vrsti socijalnog vrednovanja tih [[idiom]]a, gde bi [[Visokonemački jezik|visokonemački]] imao neku „prednost“ nad [[niskonemački jezik|niskonemačkim]]. To ne može biti dalje od istine. Nazivi ova dva varijeteta nastali su prema njihovoj geografskoj distribuciji: [[niskonemački jezik]] govori se na severnoj polovini Nemačke, koja je sama [[ravnica]], dakle - nizak teren. A [[visokonemački jezik]] govori se na jugu Nemačke i u Austriji, gde su uglavnom brda i planine, dakle - visok teren. Ukoliko i postoji neko socijalno vrednovanje ovih varijeteta, prednost će uvek biti data [[niskonemački jezik|niskonemačkom]] - mada treba imati na umu da kod Nemaca, Švajcaraca i Austrijanaca to vrednovanje nije izraženo kao npr. kod govornika srpskog ili engleskog jezika (najčešće se svako, uključujući: pisce, političare, javne ličnosti, profesore, itd, uvek služi svojim rodnim dijalektom i ponosan je na njega).

U dijalektima [[niskonemački jezik|niskonemačkog]] nije izvršena zamena suglasnika kao u [[visokonemački|visokonemačkom]]. [[Niskonemački jezik]] se deli na dve grupe: [[niskofranački]] i [[niskosaksonski]]. Niskofranački se sastoji iz holandskog jezika i flamanskog jezika, kojim se govori u Holandiji i Belgiji; niskosaksonski se sastoji iz dijalekata kojima se govori u nemačkim ravnicama i u istočnoj Holandiji. Vidi [[#Susedni jezici|gore]] za razliku između nemačkog i holandskog.

Dijalekti [[visokonemački|visokonemačkog]] dele se na centralni nemački jezik i gornji nemački jezik. Središnji nemački dijalekti uključuju: [[Rajna|rajnski]], [[Luksemburg|luksemburški]], mozel-[[Frankonija|frankonski]], rajnskofrankonski, [[hesen]]ski, [[Tiringija|tirinški]] i gornje[[Saksonija|saksonski]], i njime se govori u severnoistočnoj Holandiji, istočnoj Belgiji, Luksemburgu, delovima Francuske, i u nemačkoj između reke Majne i severnih nizija. Standardni nemački se uglavnom zasniva na dijalektima srednje Nemačke.

[[Visokonemački]] dijalekti uključuju alemanski jezik (na primer švajcarski nemački - nem. ''schwizedeutsch''), švapski (nem. ''schwäbisch''), istočno frankonski (nem. ''fränkisch''), austro-bavarski (nem. ''bayerisch'') jezik. Njima se govori u Alzasu, južnoj Nemačkoj, Lihtenštajnu, Austriji i u delovima Švajcarske gde se koristi nemački, kao i Italije.

[[Visokonemački]] kojim govore Jevreji Aškenazi (uglavnom u bivšem Sovjetskom Savezu) imaju nekoliko jedinstvenih crta, i uglavnom se smatraju zasebnim jezicima (Jidiš).

Dijalekti nemačkog kojima se govorilo u kolonijama liče na dijalekte nemačkog kojima govore/su govorili Nemci koji su tu došli (npr. pensilvanijski nemački liči na dijalekt nemačkog zvan palatinski).

U SAD, druga generacija imigranata stvorila je nov varijetet koji je kobinacija nemačkog jezika sa gramatikom i pravopisnim pravilima engleskog. On uglavnom nije razumljiv ni za jedne, ni za druge. Govornici ga nazivaju „američki nemački“ (nem. ''Amerikanischdeutsch'').

=== Standardni nemački ===
[[Datoteka:Welcome to bulevar01.jpg|mini|250p|Dobrodošli na [[Bulevar oslobođenja (Novi Sad)|Bulevar]], [[Novi Sad]] (bilbord dobrodošlice na nemačkom jeziku na Bulevaru u Novom Sadu, postavljen tokom muzičkog festivala [[Egzit|EXIT 2010]]).]]
Nemačka lingvistika dijalektima naziva samo regionalne varijetete, ne i varijetete standardnog nemačkog.

Standardni nemački je nastao ne kao dijalekt nekog posebnog regiona, već kao pisani jezik. Međutim, na nekim mestima je standardni nemački potisnuo dijalekte (posebno u velikim gradovima Nemačke i Austrije)

Standardni nemački se razlikuje po regionima, naročito među zemljama u kojima je on zvaničan jezik, u rečniku, malo u izgovoru, pa čak i gramatici. Ove razlike ne treba mešati sa razlikama u dijalektima. Iako su dijalekti u maloj meri uticali na standardni Nemački, oni se veoma razlikuju. Nemački jezik se stoga smatra pluricentričnim jezikom.

U većini oblasti, govornici koriste mešavinu jezika (dijalekte kao i standardni nemački), zavisno od situacije.

U Švajcarskoj se, naprotiv, retko koriste mešavine standardnog nemačkog i dijalekta, i standardni nemački se skoro isključivo koristi kao pisani jezik. Ovakvo stanje naziva se diglosija. Standardnim nemačkim se retko govori, npr. sa govornikom koji ne razume švajcarske dijalekte, a očekuje se da se koristi u školi.

== Gramatika ==
{{glavni članak|Gramatika nemačkog jezika}}
Nemački je infleksijski jezik - što znači da se odnosi među rečeničkim elementima iskazuju promenom reči, odnosno dodavanjem nastavaka (nastavci za padež, nastavci za broj, nastavci za vreme za glagole ...).

=== Promena imenica ===
Nemačke imenice spadaju u:
* jednu od tri deklinacije
* jedan od tri roda: srednji, ženski i muški. Završetak reči može da da informaciju o rodu; za većinu imenica rod ne zavisi od nastavka (za razliku od srpskog, gde su imenice koje se završavaju suglasnikom muškog roda, sa -a ženskog, a sa -o i -e srednjeg)
* dva broja: jedninu i množinu (neki jezici imaju i dvojinu, npr. staroslovenski)
* četiri padeža: nominativ, genitiv, dativ i akuzativ (sa sličnim značenjem kao i u srpskom jeziku)

Iako je nemački infleksijski jezik, u odnosu na staronemački ili islandski, broj nastavaka je znatno manji. Tri roda nestaju u množini, koji se ponaša kao četvrti rod. Sa četiri padeža i tri roda i množinom, postoji ukupno 16 kombinacija padeža i roda/broja. Dodavanje nastavaka na imenice je obavezno za genitiv muškog i srednjeg roda, ali ne za ženski rod ili množinu. Sa druge strane, nastavak je obavezan u dativu množine. Postoje i nastavci za dativ muškog i srednjeg roda, ali se vrlo retko sreću, čak ređe nego što se npr. aorist koristi u standardnom srpskom jeziku kada bi trebalo (uglavnom se menja perfektom).

Nemački pravopis, za razliku od drugih, zahteva pisanje imenica velikim slovom, čak iako nisu na početku reči.

Kod nemačke složenice, levi delovi reči modifikuju značenje desnih, npr. ''Regenschirm'' (srp. kišobran). Za razliku od srpskog gde se složenice sa većim brojem reči pišu odvojeno (stoga i nemamo utisak da su složenice), u nemačkom se one pišu sastavljeno, npr. ''Hundehütte'' (srp. kućica za pse).

Najduža zvanična reč u nemačkom jeziku je ''Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz'' (Zakon o dužnostima izaslanstva i nadgledanja za obeležavanje stoke i goveda).

=== Promena glagola ===
Nemački glagoli se menjaju prema:
* jednoj od dve konjugacije, slaboj i jakoj. Postoji oko 200 glagola koji se nepravilno menjaju.
* tri lica: prvom, drugom i trećem
* dva broja: jednini i množini
* četiri načina: indikativ, konjunktiv, kondicional i imperativ
* dva roda: aktiv i pasiv; pasiv se deli na statički i dinamički.
* dva prosta vremena (prezent, preterit) i 4 složena vremena (perfekt, pluskvamperfekt, futur, futur II)

Takođe postoje brojni načini da se proširi značenje osnovnog glagola korišćenjem više prefiksa.

Red reči je znatno fleksibilniji nego na primer u engleskom. Red reči se može menjati zarad suptilnih promena značenja rečenice.

Najveći deo fonda reči nemačkog jezika potiče iz germanske grane [[Indoevropski jezici|Indoevropske porodice jezika]], mada nije zanemarljiv broj reči poreklom iz [[Latinski jezik|latinskog]], [[francuski jezik|francuskog]], a skorije i iz [[engleski jezik|engleskog]] jezika. Reči slovenskog porekla je malo; primer: Grenze (granica) i Palatschinken (palačinke).

== Pisanje ==
Nemački jezik je pisan latiničnim alfabetom, pored standardnih 26 latiničnih znakova, nemački poseduje tri samoglasnika sa preglasima (umlautima): ''ä'', ''ö'' i ''ü'', kao i poseban znak za &quot;ss&quot; (''ß''), koji se koristi posle dugih samoglasnika i diftonga (koji se ne koristi u Švajcarskoj).

== Alfabet ==
{{Glavni članak|Nemačka abeceda}}

== Fonologija ==
{{glavni članak|Fonologija nemačkog jezika}}

== Sličnosti sa engleskim jezikom ==
Postoji mnogo reči koje su po obliku i značenju slične engleskom.
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! '''Nemačka reč'''
!  Značenje
!  Engleska reč koja joj je slična i znači isto
|-
|best || najbolji || best
|-
|Bett || krevet || bed
|-
|Finger || prst || finger
|-
|haben || imati || to have
|-
|Haus || kuća ||house
|-
|Katze || mačka || cat
|-
|lachen || smejati se || to laugh
|-
|Nacht || noć || night
|-
|Rohr || cev || pipe
|-
|Schiff || brod || ship
|-
|singen, sang, gesungen || pevati, pevaše, otpevati || sing, sang, sung
|-
|Tag || dan || day
|-
|Wetter || vreme (meteorološko) || weather
|-
|wollen || hteti || will
|-
|Winter || zima || winter
|-
|Buch|| knjiga || Book
|}

Ako se ove reči razlikuju u ponekom suglasniku, to je zbog zamene suglasnika koja se dogodila u [[visokonemački|visokonemačkom]].

Postoje reči koje su po obliku slične onima u engleskom jeziku, ali razlikuju se u značenju.
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! '''Nemačka reč'''
! Značenje
! Engleska reč koja joj je slična, a znači različito
! Prevod
|-
|Dogge  || doga || dog || pas
|-
|drehen || okretati || to throw || baciti
|-
|ernten || žeti || to earn || zarađivati
|-
|Gift || otrov || gift || poklon
|-
|Hund || pas || hound || lovački pas
|-
|Knabe || dečak || knave || nož
|-
|Knecht || sluga || knight || vitez
|-
|nehmen || uzeti || numb || opijen
|-
|raten || pogađati || to read || čitati
|-
|ritzen || zagrebati || to write || pisati
|-
|Schmerz || bol || smart || pametan
|-
|rächen || osvetiti se || to wreak (havoc) || iskaliti (kao bes)
|-
|Tisch || sto || dish || posuda
|-
|werfen || baciti || to warp || izobličiti
|-
|Zeit || vreme || tide || plima
|}

U nemačkom postoji puno pozajmljenica iz drugih jezika, posebno francuskog, latinskog i grčkog, ali i drugih. Većina ovih reči imaju isto ili slično značenje kao u prvobitnom jeziku, ali neke od njih su promenile značenje. Ove reči, koje su često pozajmljivane od strane drugih jezika nazivamo internacionalizmima. 
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! '''Nemačka reč'''
! Značenje
! Poreklo
|-
|Armee || army || francuski
|-
|Arrangement || aranžman (muzički) || francuski
|-
|Chance || šansa || francuski
|-
|Courage || hrabrost || francuski
|-
|chutzpah || besraman || jidiš
|-
|Disposition || loš položaj || latinski
|-
|Feuilleton || članak || francuski
|-
|Futur || buduće vreme || latinski
|-
|Genre || žanr || francuski
|-
|Mikroskop || mikroskop || grčki
|-
|Partei || politička partija || francuski
|-
|Position || pozicija || latinski
|-
|positiv || pozitiv || latinski
|-
|Psychologie || psihologija || grčki
|-
|Religion || religija || latinski
|-
|Tabu || tabu || Tongan
|-
|Zigarre || cigara || španski
|}

== Primeri nemačkih fraza ==
{| {{prettytable}}
|- bgcolor=#FFDEAD
! Prevod
! Fraza
! IPA
|-
|nemački || ''Deutsch'' || {{IPA|/ˈdoʏtʃ/}}
|-
|zdravo || ''hallo'' || {{IPA|/ˈhaloː/}}
|-
|doviđenja || ''auf Wiedersehen'' || {{IPA|/aʊf ˈviːdərˌzeːn/}}
|-
|molim || ''bitte'' || {{IPA|/ˈbɪtə/}}
|-
|hvala || ''danke'' || {{IPA|/ˈdaŋkə/}}
|-
|taj/onaj || ''das'' || {{IPA|/das/}}
|-
|koliko? || ''Wie viel?'' || {{IPA|/ˌvi ˈfiːl/}}
|-
|da || ''ja'' || {{IPA|/ˈjaː/}}
|-
|ne || ''nein'' || {{IPA|/ˈnaɪn/}}
|-
|gde je toalet? || ''Wo ist die Toilette?'' || {{IPA|/ˈvoː ˈɪst diː to̯aˈlɛtə/}}
|-
|zdravica || ''prosit'' &lt;br /&gt;''prost'' || {{IPA|/ˈproːzit/}} &lt;br /&gt;{{IPA|/ˈproːst/}}
|-
|Da li govoriste engleski/srpski? || ''Sprechen Sie Englisch/Serbisch?'' || {{IPA|/ˈʃprɛçən ˈziː ˈɛŋlɪʃ/}}
|-
|Ne razumem || ''Ich verstehe nicht'' || {{IPA|/ˈɪç fɛrˈʃteːə ˈnɪçt/}}
|-
|Izvinite || ''Entschuldigung'' || {{IPA|/ɛntˈʃʊldɪgʊŋ/}} 
|-
|Ne znam || ''Ich weiß es nicht'' || {{IPA|/ˈɪç ˈvaɪs əs ˈnɪçt/}}
|}

== Nazivi za nemački jezik u drugim jezicima ==
Zbog burne istorije Nemačke i nemačkog jezika, imena koja su drugi narodi izabrali za ovaj jezik variraju više nego kod većine drugih jezika.

Uopšteno, imena za nemački jezik se mogu podeliti u pet grupa po svom poreklu:

{| {{prettytable}}
|- valign=&quot;top&quot;
| '''1.''' Od protogermanske reči za ''narod'':
* [[afrikans]]: ''Duits''
* [[kineski jezik|kineski]]: 德语 (''déyǔ'') ili 德意志语 (déyìzhiyǔ)
* [[danski jezik|danski]]: ''tysk''
* [[holandski jezik|holandski]]: ''Duits''
* [[ferjarski jezik|farski]]: ''týskt''
* nemački: ''Deutsch''
* [[islandski jezik|islandanski]]: ''þýska''
* [[italijanski jezik|italijanski]]: ''tedesco''
* [[latinski jezik|latinski]]: ''(lingua) Theodisca''
* [[japanski jezik|japanski]]: ドイツ語  (''doitsugo'')
* [[korejski jezik|korejski]]: 독일어, 獨逸語 (''dogileo'')
* [[norveški jezik|norveški]]: ''tysk''
* [[marathi jezik|marathi]]: ''Daitya Bhaasha''
* [[retoromanski jezici|retoromanski]]: ''tudestg''
* [[švedski jezik|švedski]]: ''tyska''
* [[vijetnamski jezik|vijetnamski]]: ''tiếng Đức''
* [[jidiš]]: טײַטש (''daytsch'' or ''daytsh'')

| '''2.''' Od imena germanskog plemena:

* [[albanski jezik|albanski]]: ''gjermanishte''
* [[amharski jezik|amharski]]: ጀርመን (''järmän'')
* [[jermenski jezik|jermenski]]: գերմաներեն (''Germaneren'')
* [[engleski jezik|engleski]]: ''German''
* [[esperanto]]: ''germana lingvo''
* [[gruzijski jezik|gruzijski]]: გერმანული (''germanuli'')
* [[grčki jezik|grčki]]: Γερμανικά (''germaniká'')
* [[hebrejski jezik|hebrejski]]: גרמנית (''germanit'')
* [[hindi|hindu]]: ''jarmanI kI bhAShA'' — transliteracija
* [[irski jezik|irski]]: ''Gearmáinis''
* [[makedonski jezik|makedonski]]: germanski (''germanski'')
* [[malajski jezik|malajski]] i [[Indonežanski jezik|indonežanski]]: ''bahasa Jerman''
* [[malteški jezik|malteški]]: ''Ġermaniż''
* [[rumunski jezik|rumunski]]: ''germană''
* [[tajlandski jezik|tai]]: ภาษาเยอรมัน (''phasa yerman'')

| '''3.''' Od imena saksonskog plemena:

* [[estonski jezik|estonski]]: ''saksa''
* [[finski jezik|finski]]: ''saksa''

|- valign=&quot;top&quot;
| '''4.''' Od staroslovenske reči „nem“ (''&quot;mutav&quot;''):

* [[bugarski jezik|bugarski]]: немски (''nemski'')
* [[hrvatski jezik|hrvatski]]: ''njemački''
* [[češki jezik|češki]]: ''němčina''
* [[mađarski jezik|mađarski]]: ''német''
* [[poljski jezik|poljski]]: ''niemiecki''
* [[rumunski jezik|rumunski]]: ''nemţeşte''
* [[ruski jezik|ruski]]: немецкий (''nemetskiy'')
* [[srpski jezik|srpski]]: немачки ili њемачки / ''nemački'' ili ''njemački''
* [[slovački jezik|slovački]]: ''nemčina''
* [[slovenački jezik|slovenački]]: ''nemščina''
* [[ukrajinski jezik|ukrajinski]]: німецька (''nimetska'')

| '''5.''' Od imena alemanskog plemena:

* [[arapski jezik|arapski]]: ألمانية (''alimāniyyah'')
* [[baskijski jezik|baskijski]]: ''alemanera''
* [[bretonski jezik|bretonski]]: ''alamaneg''
* [[katalonski jezik|katalonski]]: ''alemany''
* [[francuski jezik|francuski]]: ''allemand''
* [[kmerski jezik|kmerski]]:&amp;nbsp;&amp;nbsp;({{IPA|/pʰiːəsaː&amp;nbsp;aːləmɒŋ/}})
* [[malgaški]]: ''alema''
* [[oksitanski jezik|oksitanski]]: ''alemand''
* [[persijski jezik|persijski]]: آلمانی (Âlmâni)
* [[portugalski jezik|portugalski]]: ''alemão''
* [[španski jezik|španski]]: ''alemán''
* [[tagalog]]: ''Aleman''
* [[turski jezik|turski]]: ''Almanca''
* [[velški jezik|velški]]: ''Almaeneg''

| '''6.''' od reči dodeliti

* [[letonski jezik|letonski]]: ''vācu''
* [[litvanski jezik|litvanski]]: ''vokiečių''
|}

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* George Oliver Curme, ''A Grammar of the German Language'' (1904, 1922) — the most complete and authoritative work in English
* [http://www.uni-wuerzburg.de/germanistik/spr/suf/baydat-udi/pdf/Grob%FCbersicht%20Dialekte.pdf Karta dijalekata nemačkog jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050906093139/http://www.uni-wuerzburg.de/germanistik/spr/suf/baydat-udi/pdf/Grob%FCbersicht%20Dialekte.pdf |date=2005-09-06 }} (na nemačkom, PDF)
* [[Fausto Cercignani]], ''The Consonants of German: Synchrony and Diachrony'', Milano, Cisalpino, 1979.
* Michael Clyne, ''The German Language in a Changing Europe'' (1995) {{ISBN|0-521-49970-4}}
* {{cite encyclopedia |last=Durrell |first=M |title=Germanic Languages |encyclopedia=Encyclopedia of language &amp; linguistics |editor1-last=Brown |editor1-first=Keith |date=2006 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044299-0 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B0080448542021891 |accessdate=6 February 2015 |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |pages=53–55 |ref=harv }}
* Anthony Fox, ''The Structure of German'' (2005) {{ISBN|0-19-927399-5}}
* {{cite book |last=Harbert |first=Wayne |title=The Germanic Languages |url=http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9780511755071 |accessdate=26 February 2015 |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-01511-0 |series=Cambridge Language Surveys |doi=10.1017/CBO9780511755071 |ref=harv |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402120615/http://ebooks.cambridge.org/ebook.jsf?bid=CBO9780511755071 |deadurl=yes }}
* {{cite book |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages |date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |accessdate=26 February 2015 |ref=harv }} The survey of the Germanic branch languages includes chapters by Winfred P. Lehmann, Ans van Kemenade, John Ole Askedal, Erik Andersson, Neil Jacobs, Silke Van Ness, and Suzanne Romaine. 
* W.B. Lockwood, ''German Today: The Advanced Learner's Guide'' (1987) {{ISBN|0-19-815850-5}}
* Ruth H. Sanders. ''German: Biography of a Language''  (Oxford University Press; 2010) 240 pages. Combines linguistic, anthropological, and historical perspectives in a &quot;biography&quot; of German in terms of six &quot;signal events&quot; over millennia, including the Battle of Kalkriese, which blocked the spread of Latin-based language north.
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Interwiki|code=de}}
{{Commonscat|German language}}
* [http://www.101languages.net/german/ German 101] Learn German online (Engleski)
* [http://www.lerne-kroatisch.de/ Online Rečnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120907050104/http://www.lerne-kroatisch.de/ |date=2012-09-07 }} Nemačko - Srpski Online Rečnik
* [http://www.goethe.de/ins/cs/bel/srindex.htm Gete institut - odeljenje u Srbiji]
* [http://www.populearn.com/german/free/ Learn German] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004131555/http://www.populearn.com/german/free/ |date=2012-10-04 }} Naučite nemački mreži
* [https://web.archive.org/web/20050830015714/http://www.washjeff.edu/CAPL/ Culturally Authentic Pictorial Lexicon] Besplatnan leksikon nemačkog jezika sa slikama iz nemačkog sveta.
* [http://www.sprachtausch.net Sprachtausch.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180412051254/https://sprachtausch.net/ |date=2018-04-12 }} — Nemački sajt na kome možete naći nastavnika, u zamenu da vi njega učite vašem jeziku
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=deu Etnološka reportaža o nemačkom jeziku]
* [http://www.travlang.com/languages/german/ihgg/ Internet priručnik nemačke gramatike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050605003524/http://www.travlang.com/languages/german/ihgg/ |date=2005-06-05 }} 
* [http://www.lsa.umich.edu/german/hmr/Nemački na internetu]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} na Mičigenskom Univerzitetu
* [http://www.dw-world.de/dw/0,1595,2469,00.html Mrežni kursevi nemačkog Deutsche Welle-a] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412113336/http://www.dw-world.de/dw/0,1595,2469,00.html |date=2010-04-12 }}
* [http://www.applelanguages.com/en/learn/german.php Kursevi nemačkog u Nemačkoj]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.vds-ev.de Verein Deutsche Sprache] (na nemačkom)
* [http://wikibooks.org/wiki/German Udžbenik nemačkog jezika za početnike]; u toku je razvoj na [http://wikibooks.org/ Wikibooks]
* [http://www.diwa.info/ Digital Wenker-Atlas] Projekat iz 19. veka ''Lingistički atlas nemačkog carstva''
* [https://web.archive.org/web/20041025154159/http://www.geocities.com/language_directory/languages/german.htm Lista sa vezama za druge sajtove o nemačkom]
* [http://eserver.org/langs/the-awful-german-language.txt Taj strašan nemački] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050623081921/http://eserver.org/langs/the-awful-german-language.txt |date=2005-06-23 }} — Sastav o nemačkom marka Tvena
* [http://how-to-learn-any-language.com/e/languages/german/index.html Kako učiti nemački? Profil nemačkog jezika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504034928/http://how-to-learn-any-language.com/e/languages/german/index.html |date=2015-05-04 }}
* [http://www.vistawide.com/german/why_german.htm Zašto učiti nemački?] — 12 razloga za učenje nemačkog
* [http://www.actilingua.com/german_courses/german_language.php Kratak pregled nemačkog jezika i njegovih varijeteta sa mapom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103013457/http://www.actilingua.com/german_courses/german_language.php |date=2005-11-03 }}
* [http://www.ielanguages.com/German.html Bespatan tutorijal za učenje nemačkog - ielanguages.com]
* [http://german.about.com/ Naučite nemački, lekcije, govorite nemački] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524055325/http://german.about.com/ |date=2015-05-24 }}
* [http://www.passwort-deutsch.de/ Passwort Deutsch] - kurs nemačkog
* [http://www.deutsch-lernen.com/ Učite nemački preko interneta] besplatni kursevi nemačkog
* [http://www.loecsen.com/travel/discover.php?lang=en&amp;to_lang=1/ Slušajte i naučite korisne nemačke izraze] Uz svaki izraz dostupan je zvučni snimak i ilustracija
* [http://smartbasic.edu.rs Najbolja škola nemačkog jezika u SRJ]
* [https://web.archive.org/web/20220117162101/https://deutschkurs-sprachschule.com/de/ Deutschkurs Sprachschule] - Učite njemački online

=== Rečnici i prevođenje ===
* [http://www.onlinerecnik.com/ Nemačko-srpski i srpsko-nemački rečnik i prevod teksta]
* [http://www.ni-kel.com/recnik/ Nemačko-srpski dvosmerni rečnik i prevodilac teksta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616202214/http://www.ni-kel.com/recnik/ |date=2009-06-16 }}
* [http://www.krstarica.com/recnik/srpsko-nemacki/ Nemačko-srpsko-nemački rečnik na Krstarici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051013061926/http://www.krstarica.com/recnik/srpsko-nemacki/ |date=2005-10-13 }}
* [http://dict.leo.org/ The LEO Online Dictionary] Nemačko-englesko-nemački rečnik.
* [http://www.dict.cc/ dict.cc: Nemačko-englesko-nemački rečnik] u koji korisnici mogu da dodaju reči sa 420.000 reči
* [http://www.websters-online-dictionary.org/definition/German-english/ Nemačko - engleski rečnik]: sa strane [http://www.websters-online-dictionary.org Webster's Online Dictionary] — the Rosetta Edition.
* [http://www.canoo.net/index_en.html Nemačka gramatika, rečnik, promena reči i njihovo formiranje]
* [http://www.woerterbuch.info woerterbuch.info — Besplatni nemačko-engleski internet rečnik] sa 600.000 reči
* [https://www.dwds.de Projekat „Digitalni rečnik“]

=== Gramatika ===
* [http://www.wm.edu/modlang/gasmit/grammar/grammnu.html Gramatika nemačkog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924083902/http://www.wm.edu/modlang/gasmit/grammar/grammnu.html |date=2005-09-24 }}
* [http://www.arts.uwaterloo.ca/~skidmore/grammarpage.htm Gramatika nemačkog na internetu]
* [http://io.uwinnipeg.ca/~oberle/courses/review.html Pregled nemačke gramatike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050828033549/http://io.uwinnipeg.ca/~oberle/courses/review.html |date=2005-08-28 }}
* [http://home.debitel.net/user/xianjun/german/yu_fa.htm Sažeta nemačka gramatika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826104303/http://home.debitel.net/user/xianjun/german/yu_fa.htm |date=2005-08-26 }} na kineskom
* [http://www.cas.muohio.edu/~greal/netzgrammatik/grammar.html Nemačke gramatičke tablice]
* [http://www.deutschakademie.de/online-deutschkurs/kroatisch/ Vežbe nemačke gramatike]
* [https://ifu-institut.at/online-lernen/grammatik/ Gramatika njemačkog jezika online ]

{{Službeni jezici EU}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Njemački jezik| ]]
[[Kategorija:Zapadnogermanski jezici]]
[[Kategorija:Jezici Njemačke]]
[[Kategorija:Jezici Austrije]]
[[Kategorija:Jezici Belgije]]
[[Kategorija:Jezici Lihtenštajna]]
[[Kategorija:Jezici Luksemburga]]
[[Kategorija:Jezici Švicarske]]
[[Kategorija:Jezici Estonije]]
[[Kategorija:Jezici Evropske unije]]</text>
      <sha1>f5519ksvwatka5mjckr8ttbx5xkkrj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osijek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2039</id>
    <revision>
      <id>42717331</id>
      <parentid>42649549</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19915" sha1="4k48w56f9qk6q93k6obzww8cb262hgd" xml:space="preserve">{{Infokutija naselje|ime=Osijek|podjela_vrsta=Država|podjela_ime={{flagcountry|Hrvatska}}|podjela_vrsta1=Županija|podjela_ime1=[[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]]|vođa_ime=Ivan Radić|vođa_titula=Gradonačelnik|vođa_stranka=[[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]|površina=169|visina=90|pushpin_mapa=Hrvatska|koordinate={{Coord|45|33|40|N|18|40|37|E}}|slika=Osijek (29263092303).jpg|sajt=https://www.osijek.hr/|poštanski_broj=31000|naselje_vrsta=Grad|stanovništvo_blank1=96313|stanovništvo_blank2=75535|stanovništvo_blank1_titula=Općina|stanovništvo_blank2_titula=Naselje|utc_pomak=+1|utc_pomak_DST=+2|vremenska_zona=[[CET]]|vremenska_zona_DST=[[CEST]]}}

'''Osijek''' je grad u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]]. Prema rezultatima [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 2021.|popisa iz 2021.]] u općini je živilo 96.313 stanovnika, a u samom naselju je živilo 75.535 stanovnika. Osijek je smješten u podunavskoj ravnici na desnoj obali rijeke [[Drava|Drave]] 22&amp;nbsp;km od ušća u [[Dunav]] i kao najveći grad u istočnom dijelu Hrvatske predstavlja industrijsko, upravno, sudsko i financijsko sjedište [[Slavonija|Slavonije]].

== Demografija ==
U gradu Osijeku živi 75.535 stanovnika. Zajedno sa prigradskim naseljima:
''[[Tvrđavica]]'', ''[[Višnjevac (Osijek)|Višnjevac]]'', ''[[Podravlje]]'', ''[[Josipovac]]'', ''[[Sarvaš]]'', ''[[Tenja]]'', ''[[Briješće]]'', ''[[Brijest (Osijek)|Brijest]]'', ''[[Klisa]]'' i ''[[Nemetin]]'' ima 96.313 stanovnika (2022.).

Osijek se sastoji iz starog grada -- [[Tvrđa|Tvrđe]], izgrađenu početkom [[18. vijek|18. stoljeća]] u baroknom stilu, -- zatim ''Gornjeg'', ''Donjeg'' i ''Novog'' grada sa klasicizmom, historicizmom i secesijom, te ''Retfale'' i ''Višnjevca''. Za svoju veličinu grad Osjek ima mnogo zelenila: 17 parkova u ukupnoj površini od 394.000 m².

Osijek ima jedanaest [[Katoličanstvo|katoličkih]] župa, dvije [[pravoslavlje|pravoslavne]] parohije, jednu [[protestantizam|evangelističku]] župu, Evanđeoski teološki fakultet, Židovsku općinu, samostan [[Franjevci|franjevaca]] i [[Kapucini|kapucina]] te rezidenciju [[Isusovci|Družbe Isusove]].

== Geografija ==
Prosječna temperatura je 11&amp;nbsp;°C:
* proljeće - 11°
* ljeto - 21&amp;nbsp;°C
* jesen - 11,8&amp;nbsp;°C
* zima - 0,2&amp;nbsp;°C

Zrak je prilično vlažan, dok kroz jeseni i zime ima dosta magle.
== Naseljena mjesta == 
[[Bikara]], [[Brijest (Osijek)|Brijest]], [[Briješće]], [[Filipovica]], [[Josipovac]], [[Klisa (Osijek)|Klisa]], [[Nemetin]], Osijek, [[Podravlje]], [[Sarvaš]], [[Sjenjak]], [[Tenja]], [[Tvrđavica]], [[Uske njive]], [[Višnjevac (Osijek)|Višnjevac]] .

== Historija ==
=== Stari vijek ===
Naselje i lokalitet na prostoru Osijeka postojalo je od 4. st. prije nove ere i ranije pod ilirsko-keltskim imenom [[Mursa]], a potom se nastavlja pod Rimljanima. Na temelju navoda grčkog historičara Zosima pretpostavlja se postojanje građevine amfiteatra izvan jugozapadnog segmenta obrambenih zidina rimske Murse. Također ing. Franjetić spominje jednu depresiju koja se može odčitati na karti iz 18. st. blizu spomenutog ugla Castruma, koja po svoj verojatnosti predstavlja indicirani ostatak građevine rimskog amfiteatra. Ne zna se točno kada su Slaveni osnovali svoje prvo naselje, no arheološki izvori govore da je slavensko naselje postojalo već u 8. st.

=== Srednji vijek ===
Osijek je [[1996]]. proslavio 800-tu obljetnicu postojanja mada je kao trgovačko i prometno središte postojao mnogo ranije. Godina [[1196]] je godina otkada se raspolaže sa prvim pisanim pisanim dokumentom vezanim za grad. Isprava iz tog doba pokazuje da je to doba postojala pravna država je upućuje na sistem zaštite privatnog prava i materijalnih dobara. U dokumentu kralj [[Emerik, hrvatsko-ugarski kralj|Emerik]] potvrđuje cistercitskom cikadorskom samostanu pravo ubiranja pristojbi od carina i trgovine te skelarine preko rijeke pošto je Osijek bio poznat prijelaz preko rijeke Drave.

Ime Osijek su Slaveni dali naselju zbog ponešto povišenog mjesta od okolih voda, mjesto gdje je &quot;oseka&quot; , te je suho i pogodno za izgradnju nastambi. U jednom dokumentu se ime spominje kao ''Ösek'', kao i ''Oesek'', da bi pod uticajem [[Mađarski jezik|mađarskog jezika]] i njegove prilagodbe bio zapisan kao ''Eszek'' ili ''Ezeek''. Kasnije su varijante, ''Essegg'' ([[nemački jezik|njemačka]]) ili ''Essec'' ( [[Latinski jezik|latinska]]) samo jezične prilagodbe izvornom slavenskom.

=== Novi vijek ===
Osvajači [[Osmansko Carstvo|Osmanlijskog Carstva]] u grad su stigli [[14. 8.|14.8.]] [[1526]]. kad je Osijek predan bez borbe, no kažu da ga je Ibrahim-paša do temelja razorio. Kasnije ga [[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]] potpuno obnavlja te gradi čuveni pontonski most preko Drave i obližnjih močvara do mjesta [[Darda]] u ukupnoj dužini od 8&amp;nbsp;km. Osijek kasnije opet postaje čuven po obrtu, trgovini i velikim sajmovima.

Grad je ostao pod Turcima više od 150 godina i biva zauzet od Austriahanaca 29.9. [[1687]]. da bi uskoro, od [[1690]]. pod turskom opsadom, bio potpuno porušen, no ovoga puta ne i osvojen.

Od [[1687]]. Osijek i Slavonija nalazili su se u okviru [[Austrijsko Carstvo|Austrijskog Carstva]]. Zbog strateškog položaja grada, nove su vlasti na obali Drave izgradile vojno utvrđenje, koje čini današnju ''Tvrđu'', ([[1712]] - [[1721]]). Unutar bedema nastao je grad građanskih kuća u baroknom stilu. Stanovništvo, prvenstveno germanofono, se zbog vojnih razloga naseljavalo zapadno i istočno te su tako nastale nove četvrti. Na zapadu, uzvodno uz Dravu ''Gornji grad'' te nizvodno od Tvrđe ''Donji grad''. Germansko stanovništvo je do 20. stoljeća ''&quot;konstantno činilo polovinu pa i preko polovine ukupnog broja stanovnika grada. Prema popisu stanovništva iz 1702. godine od 259 zabilježenih prezimena 101 je njemačko, dva stoljeća kasnije, 1905, od ukupno 24.180 stanovnika 12.436 je Nijemaca&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kordić |first=Snježana |authorlink=Snježana Kordić |editor1-last=Andrijašević |editor1-first=Marin |editor2-last=Vrhovac |editor2-first=Yvonne ur |title=Prožimanje kultura i jezika |publisher=Hrvatsko društvo za primijenjenu lingvistiku |pages=89 |chapter=Germanizmi u osječkom govoru danas |url=http://bib.irb.hr/datoteka/447532.GERMANIZMI_U_OSJECKOM_GOVORU.PDF |location=Zagreb |year=1991 |oclc=443222199 |ssrn=3434569 |id={{S2CID|64774247}} |accessdate=2022-05-09 |archive-date=2022-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180852/http://bib.irb.hr/datoteka/447532.GERMANIZMI_U_OSJECKOM_GOVORU.PDF }}&lt;/ref&gt; Stoga ne iznenađuje da je [[njemački jezik]] cijelo to vrijeme dominirao nad svim drugim jezicima u gradu.

Privredni i kulturni razvoj Osijeka doveo je do ujedinjenja triju gradskih općina u jednu 2. prosinca [[1786]]. godine, koja je ubrzo postala grad, u kome su se nalazili brojni obrtnici, trgovci, knjižnice, kazališta, a već [[1729]]. godine otvorena je latinska [[gimnazija]]. U [[1735]]. godini osnovana je tiskara, a započeli su i viši studiji filozofije i teologije. Dana 28. kolovoza [[1809]]. godine Osijek je svečano proglašen slobodnim i kraljevskim gradom u Austrijskom Carstvu, a time počinje novo doba grada Osijeka.

Sredina 19. stoljeća je doba bržeg razvoj Osijeka, osobito Gornjeg grada. U Donjem je gradu [[1874]]. godine sagrađena jedna od najvećih i najljepših bolnica u ovom dijelu [[Evropa|Evrope]]. Godine [[1846]]. podignuta je velika županijska palača, a kasnije, [[1866]], nasuprot županijske palače i zgrada današnjeg Hrvatskog narodnog kazališta. Pod kraj 19. stoljeća otvoraju se srednje škole - obrtna, realna, učiteljska i trgovačka. Na potezu od Tvrđe do Gornjeg grada kasnije se grade vile i druge građevine u secesijskom stilu.

Krajem [[1918]]. i raspadom [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], Osijek i Slavonija ulazi u ''Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca'', koja [[1929]]. mijenja ime u [[Kraljevina Jugoslavija]]. U aprilu [[1941]], s početkom Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji, Jugoslavija se raspada te Osijek ulazi u sastav [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]. Od 1941. do 1945. dio Baranje između Drave i Dunava pripaja se Mađarskoj te je Osijek pogranični grad. Nakon sloma fašizma, u aprilu [[1945]], svi dijelovi današnje Hrvatske i Osijek ulaze u sastav [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Federativne Narodne Republike Jugoslavije]] (kasnije Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije). U Osijeku se osniva više fakulteta i viših škola, a [[1975]]. i sveučilište, koje danas nosi naziv [[Sveučilište Josipa Jurja Strossmayera u Osijeku|Sveučilište Josipa Jurja Strossmayera]].

Tokom [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]], posebno nakon pada [[Vukovar]]a krajem [[1991]], srpske paravojne snage i [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslavenska narodna armija]] (JNA) prodiru nadomak grada. Pod njihovim topništvom Osijek trpi znatna razaranja, ali se uspijeva održati. [[9. 7.|9.7.]] 1991. započeto je granatiranje Osijeka, koji se našao opkoljen sa tri strane. Prva topovska granata razorila je stan na sedmom katu stambene zgrade u naselju Sjenjak. 1.8. od strane JNA i srpskih paravojnih četa okupirani su [[Dalj]], [[Erdut]] i [[Aljmaš]], okolna mjesta Osijeka. Grad prima mnogobrojno prognano stanovništvo. Procjenjuje se da je na Osijek ispaljeno 50 tisuća granata i bombi.&lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.com/Html/2001/11/27/Clanak.asp?r=pis&amp;c=1 ''Kad će o zdravstvu odlučivati liječnici, a ne političari''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123183319/http://www.vjesnik.com/Html/2001/11/27/Clanak.asp?r=pis&amp;c=1 |date=2025-01-23 }}; [[Vjesnik (novine)|Vjesnik]], 27-11-2001&lt;/ref&gt; Od [[2. 5.|2.5.]] 1991. do [[26. 7.|26.7.]] [[1994]]., u tom gradu primljene su u bolnice 5.222 ranjene osobe, od kojih je 954 poginulo. Preko 8,000 stambenih zgrada je uništeno ili oštećeno.&lt;ref&gt;[http://www.hakave.org/index.php?view=article&amp;catid=96%3Acivilne-rtve&amp;id=2087%3Azaboravljeni-osijek-u-vrijeme-domovinskog-rata&amp;format=pdf&amp;option=com_content ''Zaboravljeni - Osijek u vrijeme Domovinskog rata''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522132358/http://www.hakave.org/index.php?view=article&amp;catid=96%3Acivilne-rtve&amp;id=2087%3Azaboravljeni-osijek-u-vrijeme-domovinskog-rata&amp;format=pdf&amp;option=com_content |date=2011-05-22 }}; 23-02-2008. preuzeto 30. srpnja 2010.&lt;/ref&gt;

== Ekonomija ==
== Kultura ==

=== Kazališta ===
* Dječje kazalište u Osijeku
* [[Hrvatsko narodno kazalište u Osijeku|HNK Osijek]]
* Vedra Scena

=== Kina ===
* Kinematografi Osijek
* Kino Europa
* Kino Urania

=== Galerije ===
* Galerije Likovnih Umjetnosti
* Izložbena Dvorana Waldinger
* Galerija L
* Leonardo
* Galerija Umjetnina Sretne Ulice

=== Muzeji ===
* [[Muzej Slavonije]]

== Sport ==
Nogomet
* [[NK Osijek]] 
Kuglanje
* Kandit Premijer
* Konikom Osijek
* Ženski kuglacki klub - Osijek '97
* Kuglački savez Osječko-baranjske županije

Veslanje
* Veslački klub IKTUS Osijek

== Mediji ==
=== Novine ===
* [[Glas Slavonije]]
* [[Osječki dom]]

=== Radio ===
* Slavonski radio 
* Gradski radio
* RADIO PLUS

=== Televizija ===
* [[Televizija Slavonije i Baranje]]

== Obrazovanje ==
Povijest visokog školstva

Povijest visokoga školstva na ovim prostorima započinje prije gotovo tri stoljeća - 1707. godine, kada je u Osijeku osnovana prva visokoškolska ustanova, i to bogoslovna visoka škola, koja je započela svoj redoviti rad školske 1707./1708. godine kao Studium Philosophicum Essekini, trogodišnji visokoškolski studij odnosno učilište filozofije.
Inicijativa za osnivanje Sveučilišta u Osijeku pokrenuta je 1975. godine, te valja istaknuti da je 26. ožujka 1975. godine Hrvatski sabor donio Odluku o davanju suglasnosti za osnivanje Sveučilišta u Osijeku, a dva mjeseca kasnije, 31. svibnja 1975. godine potpisan je Sporazum o osnivanju Sveučilišta u Osijeku, čiji potpisnici su bili: Ekonomski fakultet, Poljoprivredno-prehrambeno-tehnološki fakultet, Poljoprivredni institut, Fakultet strojarstva i brodogradnje iz Zagreba za Studij strojarstva u Slavonskom Brodu, Pedagoška akademija u Osijeku, Muzička akademija u Zagrebu za Odjel glazbe u Osijeku, Gradska knjižnica i Povijesni arhiv u Osijeku. 
Stoga 31. svibnja obilježavamo kao dan osnivanja Sveučilišta.

U ovom sažetom prikazu valja istaknuti još nekoliko značajnih godina u povijesti Sveučilišta: 1975. godine osnovan je Pravni fakultet u Osijeku; 1976. godine Prehrambeno-tehnološki fakultet, a 1977. Pedagoški fakultet; 1979. godine i osnovan je Strojarski fakultet u Slavonskom Brodu kao i Studij medicine u Osijeku, koji je 1998. prerastao u Medicinski fakultet u Osijeku.

Godine 1982. osnovan je Fakultet građevinskih znanosti, 1990. Studij elektrotehnike prerastao je u Elektrotehnički fakultet, a iste 1990. godine Sveučilišna skupština na inicijativu rektora Stanislava Marijanovića donosi Odluku o unošenju imena Josipa Jurja Strossmayera u naziv Sveučilišta i tako najmlađe hrvatsko sveučilište nosi ime iznimno važne osobe za hrvatsku i evropsku kulturu.

Ratne godine

Akademsku 1991./1992. godinu, Sveučilište je započelo u ratnim uvjetima. 
Također valja napomenuti da je Sveučilište u Osijeku jedino hrvatsko sveučilište koje je teško stradalo u ratu, te da su poginula 24 studenta i 5 sveučilišnih nastavnika. 
Uz velike materijalne štete koje su pretrpjeli osječki fakulteti i ustanove, a koje su procijenjene na 30 milijuna DEM, treba posebno istaknuti da su Poljoprivredni i Prehrambeno-tehnološki fakultet ostali bez svojih fakultetskih zgrada na Tenjskoj cesti. 
Prehrambeno-tehnološki fakultet smješten je u Tvrđi na lokaciji Kuhačeva 18, a Poljoprivredni fakultet još uvijek nema svoje fakultetske zgrade i privremeno je smješten u Tvrđi u zgradi rektorata.

U povijesnom prikazu Sveučilišta valja istaknuti da je 1995. godine osnovan Studentski centar u Slavonskom Brodu, a 1998. godine osnovana je, nakon 19 godina postojanja dislociranog Studija medicine u Osijeku, samostalna ustanova Medicinski fakultet u Osijeku.

Uredbom Vlade Republike Hrvatske 1998. godine osnovana je Visoka učiteljska škola u Osijeku, a iste godine izdvojeni su stručni studiji iz fakulteta i ustrojeni su na Veleučilištu u Požegi. 
Godine 1999. osnovan je Odjel za matematiku kao podružnica Sveučilišta, a iste godine osnovan je dislocirani Učiteljski studij u Slavonskom Brodu i otvoren Studentski dom u Slavonskom Brodu.

Na temelju dopusnice Ministra znanosti i tehnologije u akademskoj 2001./2002. godini stručni studiji iz ekonomije, prava, elektrotehnike, građevinarstva, poljoprivrede i strojarstva izvode se na osječkim fakultetima, dislocirani stručni studij ekonomije izvodi se u Varaždinu, te dislocirani studij elektrotehnike u Požegi i dopunski dislocirani studij knjižničarstva u Zadru.
* [[Sveučilište Josipa Jurja Strossmayera u Osijeku|Sveučilište J.J. Strossmayera Osijek]]
* predškolskih ustanova 24 
* osnovnih škola 20 
* područnih škola 2 
* srednjih škola 18 + Gimnazija &quot;Gaudeamus&quot; 
* fakulteta 11 
* knjižnica 19

== Transport ==
* [[Zračna luka Osijek|Aerodrom Osijek]]
* [[Gradski prijevoz putnika Osijek|Gradski prijevoz putnika]]

== Znamenitosti ==
[[Tvrđa|Osječka tvrđa]] kandidat je za popis svjetske baštine UNESCO-a od 1999.g.

== Značajne osobe ==
{|
|
* [[Josip Juraj Strossmayer]],&lt;ref name=&quot;Notable-people&quot;&gt;{{cite web|author=T.M.|date=2. kolovoz 2022|title=Notable people: Vida, Mandžo, Šovagović... Znate li tko je najpoznatiji u vašem slavonskom mjestu?|url=https://sib.net.hr/lifestyle/ostalo-lifestyle/4265228/vida-mandzo-sovagovic-znate-li-tko-je-najpoznatiji-u-vasem-slavonskom-mjestu/|url-status=live|publisher=SiB.hr|agency=[[RTL (Hrvatska)]]|location=Zagreb|archivedate=3. kolovoza 2022|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220803123005/https://sib.net.hr/lifestyle/ostalo-lifestyle/4265228/vida-mandzo-sovagovic-znate-li-tko-je-najpoznatiji-u-vasem-slavonskom-mjestu/|accessdate=4. kolovoza 2022|quote='''Domagoj Vida''' postao je tako najpoznatiji Osječanin, a gleda li se zasebno, tu su još i oskarovac '''Branko Lustig''' iz svijeta kulture, zatim '''Snježana Kordić''', jezikoslovka i kroatistica, iz svijeta znanosti te '''Josip Juraj Strossmayer''' kao lider.}}&lt;/ref&gt; biskup
* [[Jagoda Truhelka]], spisateljica za djecu
* [[Franjo Šeper]], kardinal
* [[Davor Šuker]], nogometaš
* [[Jasna Šekarić]],  streljačica
* [[Petar Krpan]],  nogometaš
* [[Branko Lustig]],&lt;ref name=&quot;Notable-people&quot; /&gt; filmski producent
* [[Snježana Kordić]],&lt;ref name=&quot;Notable-people&quot; /&gt; [[lingvistkinja]]
* [[Adolf Waldinger]], slikar
* [[Franjo Krežma]], violinist
* [[Vladimir Prelog]], kemičar, nobelovac
* [[Lavoslav Ružička]], kemičar, nobelovac
* [[Branimir Glavaš]], političar
* [[Saša Kopljar]], televizijski voditelj
|
*[[Josip Frank]], hrvatski političar, odvjetnik i zastupnik u Hrvatskom saboru
* [[Vladimir Šeks]], političar,zastupnik u Saboru i predsjednik HDZ-a
* [[Franjo Glaser]], nogometaš
* [[Damir Lončar]], glumac
* [[Julije Knifer]], jedan od najznačajnijih hrvatskih slikara 20. vijeka
* [[Tomislav Rukavina (fudbaler)|Tomislav Rukavina]], nogometaš
* [[Krešimir Mikić]], glumac
* [[Vladoje Aksmanović]], (Viktor Axmann), osječki arhitekt i urbanist
* [[Petra Cicvarić]], hrvatska kazališna, televizijska i filmska glumica
* [[Donna Vekić]], teniserka
* [[Leteći odred]], pop band
* [[Zoran Zekić]], nogometaš
* [[Vesna Škare-Ožbolt]], političarka
* [[Vlasta Ramljak]], hrvatska kazališna, televizijska i filmska glumica
* [[Domagoj Vida]],&lt;ref name=&quot;Notable-people&quot; /&gt; nogometaš
|}

== Gradovi prijatelji ==
Gradovi prijatelji Osijeka su:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.osijek.hr/gradska-uprava/gradski-uredi-odjeli-i-sluzbe/upravni-odjel-ured-gradonacelnika/medunarodna-suradnja/gradovi-prijatelji/|title=Gradovi prijatelji|publisher=Grad Osijek|accessdate=19.XI.2024.}}&lt;/ref&gt;
{{Div col|content=*{{flagicon|Mađarska}} [[Pečuh]], [[Mađarska]]
*{{flagicon|Njemačka}} [[Pforzheim]], [[Njemačka]]
*{{flagicon|Slovenija}} [[Maribor]], [[Slovenija]]
*{{flagicon|Bosna i Hercegovina}} [[Tuzla]], [[Bosna i Hercegovina]]
*{{flagicon|Rumunjska}} [[Ploiești]], [[Rumunjska]]
*{{flagicon|Švicarska}} [[Lausanne]], [[Švicarska]]
*{{flagicon|Slovačka}} [[Nitra]], [[Slovačka]]
*{{flagicon|Mađarska}} [[13 Okrug Budimpešte]], [[Mađarska]]
*{{flagicon|Kosovo}} [[Prizren]], [[Kosovo]]
*{{flagicon|Srbija}} [[Subotica]], [[Srbija]]
*{{flagicon|Italija}} [[Vicenza]], [[Italija]]
*{{flagicon|Albanija}} [[Elbasan]], [[Albanija]]
*{{flagicon|Narodna Republika Kina}} [[Huanggang]], [[Narodna Republika Kina]]
*{{flagicon|Australija}} [[Canada Bay]], [[Australija]]
*{{flagicon|Bosna i Hercegovina}} [[Mostar]], [[Bosna i Hercegovina]]
*{{flagicon|Sjeverna Makedonija}} [[Bitolj]], [[Sjeverna Makedonija]]|colwidth=25em}}

== Povezano ==
* [[Počasni građani Osijeka]]
* [[Popis gradonačelnika Osijeka]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
* Buovac Marin: ''Amphitheatres in the Republic of Croatia'', 13th Annual Meeting of the European Association of Archaeologists, Sveučilište u Zadru, Zadar 2007.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Osijek}}
Više o današnjem Osijeku možete doznati na portalima:
* [http://www.osijek031.com/ Osijek031.com]
* [http://www.osijek-online.com Osijek-online.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070911123126/http://www.osijek-online.com/ |date=2007-09-11 }}
* [http://www.glas-slavonije.hr Glas-slavonije.hr]
* [http://www.sib.hr SiB.hr]
* [http://www.saponia.hr Saponia Osijek d.d.]

{{Osječko-baranjska županija}}
{{Hrvatski gradovi}}

[[Kategorija:Osijek| ]]
[[Kategorija:Općine u Osječko-baranjskoj županiji]]
[[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]]</text>
      <sha1>4k48w56f9qk6q93k6obzww8cb262hgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Kopernik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2580</id>
    <revision>
      <id>42717151</id>
      <parentid>42711937</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54840" sha1="ilgrsoukde1rtj139pkn8dv3cd3qy4w" xml:space="preserve">{{Infokutija naučnik
| ime = Nikola Kopernik
| slika = Copernicus.jpg
| opis_slike = Nikola Kopernik, astronom
| datum_rođenja = [[19. 2.|19. februar]] [[1473]].
| mjesto_rođenja = [[Torun]], [[Kraljevina Poljska (1025–1385)|Kraljevina Poljska]]
| datum_smrti = {{dda|1543|5|24|1473|2|19|df=y}}
| mjesto_smrti = [[Frombork]], [[Kraljevina Poljska (1025–1385)|Kraljevina Poljska]]
| država_smrti = 
| polje = [[teologija]], [[matematika]], [[medicina]] i [[astronomija]]
| škola = [[Jagelonski univerzitet]], [[Univerzitet u Bolonji]], [[Univerzitet u Padovi]]
| mentor = 
| institucija = 
| akademija = 
| studenti = 
| poznat_po = [[Heliocentrizam|heliocentrizmu]]
| nagrade = 
| napomene = 
}}

[[Datoteka:Apparent retrograde motion.gif|mini|desno|300px|Kretanje [[Sunce|Sunca]] (žuto), [[Zemlja|Zemlje]] (plavo) i [[Mars]]a (crveno) prema [[heliocentrični sustav|heliocentričnom sustavu]] (lijevo) i [[geocentrični sustav|geocentričnom sustavu]] (desno). &lt;br /&gt;
Napomena: putanje planeta su kružnice prema '''Kopernikovom sustavu''' i putanja Marsa je 2 godine (umjesto stvarnih 1.88 [[godina]]) zbog jednostavnosti.]]
[[Datoteka:De revolvtionibvs orbium coelestium 1566 (99146257) (cropped).jpg|mini|desno|300px|Naslovnica drugog izdanja Kopernikovog djela ''O vrtnji nebeskih krugova'' ([[Latinski jezik|lat]].''De revolutionibus orbium coelestium'') tiskanog [[1566.]] g. u [[Basel]]u.]] 
[[Datoteka: Positional astronomy.svg|mini|desno|300px|Skica pokazuje [[elongacija|elongacije]] ([[kut]]eve između [[Sunce|Sunca]] i [[planet]]a) s obzirom na položaj [[Zemlja|Zemlje]] u odnosu na Sunce.]]

'''Nikola Kopernik''' ([[poljski jezik|poljski]]: '''Mikołaj Kopernik''', [[Latinski jezik|lat]]. ''Nicholas Copernicus'') (Thorn ([[Toruń]]), [[19. februar]] [[1473]]. - (Frauenburg) [[Frombork]], [[24. maj]] [[1543]].), [[Poljska|poljski]] [[astronom]] iz [[Kraljevina Pruska|Kraljevine Pruske]] koja je od [[1466.]] pripadala [[Kraljevina Poljska (1025–1385)|Kraljevini Poljskoj]].&lt;ref name=&quot;Dzieje nauki polskiej&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;plato.stanford&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;psb4&quot;/&gt; Iz redova je [[isusovci|isusovaca]].

Između [[1491]]. - [[1494]]. studirao je [[teologija|teologiju]], [[matematika|matematiku]], [[medicina|medicinu]] i [[astronomija|astronomiju]] u [[Krakov|Krakówu]].&lt;ref&gt;[http://www.svetplus.com/vesti/24551/nikola-kopernik:-bez-njega-bi-svemir-bio-neshvacen „Nikola Kopernik: Bez njega bi svemir bio nešvaćen“], S. P., ''svetplus.com'', 19. februar [[2013]]. Pristupljeno [[3. decembar|3. decembra]] 2013.&lt;/ref&gt; Od [[1496]]. do [[1504]]. studirao je [[Kanonsko pravo (Katolička crkva)|kanonsko pravo]] ([[Univerzitet u Bologni]]), [[astronomija|astronomiju]]([[Jagelonski univerzitet]], Kraków) i medicinu u [[Italija|Italiji]]. Poslije je bio do [[1512]]. godine [[liječnik]] i tajnik svom ujaku, varmijskom biskupu (''Warmia'', poljska crkvena kneževina na ušću [[Visla|Visle]]), onda do kraja svog života je bio svećenik u ''Fromborku (ondašnji Frauenburg)'', gdje je na jednoj kuli tvrđave, koja je okruživala crkvu, uredio [[zvjezdarnica|zvjezdarnicu]] ([[Kopernikov toranj]]) s koje je promatrao nebeska gibanja. Na temelju tih promatranja, a i rezultata do kojih je došao, napisao je djelo ''O vrtnji nebeskih krugova'' ([[Latinski jezik|lat]]. ''De revolutionibus orbium coelestium'') u 6 knjiga, objavljeno u [[Nürnberg]]u [[1543]]. godine, neposredno pred smrt.&lt;ref&gt;[http://www.virtualnigrad.com/Nikola_Kopernik-160-12718 „Nikola Kopernik“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113200315/http://www.virtualnigrad.com/Nikola_Kopernik-160-12718 |date=2013-11-13 }}, ''virtualnigrad.com''. Pristupljeno 3. decembra 2013.&lt;/ref&gt; Ovo djelo bijaše revolucionarna prekretnica u [[astronomija|astronomiji]], te je bilo poticajem kapitalnih otkrića [[Johannes Kepler|Keplera]] i [[Isaac Newton|Newtona]].&lt;ref&gt;[http://znanost.geek.hr/clanak/nikola-kopernik/ „Nikola Kopernik“] {{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''http://znanost.geek.hr {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', [[2{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes } {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}}{{Dead link|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}5. januar]] [[2010]]. Pristupljeno 3. decembra 2013.&lt;/ref&gt;

Kopernikov ili [[heliocentrični sustav]] svijeta zasniva se na tvrdnjama da se [[Zemlja (planet)|Zemlja]] okreće oko svoje osi i da kruži oko [[Sunce|Sunca]].&lt;ref&gt;[http://www.zivotopis.hr/biografija/nikola-kopernik/ „Nikola Kopernik - biografija“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523040203/http://www.zivotopis.hr/biografija/nikola-kopernik/ |date=2013-05-23 }}, ''zivotopis.hr''. Pristupljeno 3. decembra 2013.&lt;/ref&gt; Ove tvrdnje su uskoro bile prihvaćene u [[znanost|znanstvenim]] krugovima, ali su ujedno uzrokovale uzbunu u crkvenim krugovima. Stoga je papa [[1616]]. ovo Kopernikovo djelo zabranio, tj. stavio na index, sve do [[1822]]. Valja reći i da su ostale kršćanske sljedbe (npr. [[kalvinizam]]) bile protiv heliocentričnoga sustava, a da ga je i odbacivao nemali dio znanstevnika onoga doba (npr. [[Francis Bacon]]) zbog korelacije s mjerenjima koja nije, u to doba, bila bolja od geocentričnoga ili [[Ptolomejev sustav|Ptolomejeva sustava]].

Nikola Kopernik pokopan je u [[Katedrala|katedrali]] u Fromborku na sjeveru Poljske. Međutim, sve do [[2005.]] godine točno mjesto njegovog ukopa nije bilo poznato, a te godine ga je utvrdio [[arheologija|arheolog]] Jerzy Gassowski, što je kasnije i potvrđeno identifikacijom. 23. svibnja [[2010.]] Kopernik je ponovno pokopan u istoj katedrali, ali uz zasluženu svečanost i na poznatu mjestu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://novine.novilist.hr/Default.asp?WCI=Rubrike&amp;WCU=285A285B2863285D2863285A2858285928582863289B289E28912892288D289C28632863285C2861285C285E285F286028632863286328592863W |title=Novi list o ponovnom pokopu Nikole Kopernika |access-date=2017-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023061256/http://novine.novilist.hr/Default.asp?WCI=Rubrike&amp;WCU=285A285B2863285D2863285A2858285928582863289B289E28912892288D289C28632863285C2861285C285E285F286028632863286328592863W |archive-date=2013-10-23 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Kopernikov sistem ==
Nikola Kopernik je na samome kraju svoga života objavio djelo ''O vrtnji nebeskih krugova'' ([[Latinski jezik|lat]]. ''De revolutionibus orbium coelestium'') u kojem zagovara [[heliocentrični sustav|heliocentrični model svemira]], tj. onaj u kojem je [[Sunce]], a ne [[Zemlja]], postavljena u njegovo središte.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Gingerich, O. &quot;Did Copernicus Owe a Debt to Aristarchus?&quot; Journal for the History of Astronomy, Vol.16, NO.1/FEB, P. 37, 1985&lt;/ref&gt; Kopernik je promijenio i [[kalendar]] zbog pomicanja proljetne točke uslijed [[precesija|precesije]] (pomicanja Zemljine osi vrtnje). Također, utvrđuje postojanje trostrukoga gibanja Zemlje: njezinu rotaciju oko osi, revoluciju (gibanje Zemlje oko Sunca) i precesiju Zemljine osi. Ostali se planeti, smatra Kopernik, gibaju po [[kružnica]]ma oko Sunca, a [[Mjesec]] ne smatra planetom. Iako je izbjegao progon i [[Inkvizicija|inkviziciju]], jer mu je kapitalno djelo tiskano pred kraj života, njegovo je djelo raspirilo žestoke rasprave, sukobe i promjene.&lt;ref&gt;[http://ahyco.uniri.hr/povijestfizike/renesansa_mehanika.htm] Ivan Supek: &quot;Povijest fizike&quot;, ahyco.uniri.hr, 2014.&lt;/ref&gt;

Nikola Kopernik je bio vrstan [[matematika|matematičar]] i promatrač. Heliocentrični sustav prikazao je kao matematički zaokruženu i utemeljenu [[teorija|teoriju]], koja se opravdala rezultatima promatranja. Izvedene tablice gibanja [[planet]]a i [[Mjesec]]a veoma su se točno ostvarivale. Kopernik je raskinuo sa suštinom [[Klaudije Ptolemej|Ptolomejeva]] [[geocentrični sustav|geocentričnog sustava]]. Zemlju je svrstao u jednaki red s drugim planetima. Učinio je to time što je u predodžbi Ptolomejeva sustava zamijenio mjesta Zemlje (zajedno s Mjesečevom stazom) i Sunca. Zemlja je treći po redu planet u sustavu gdje središnje mjesto zauzima Sunce ([[Sunčev sustav]]). [[Zvijezde]] su odmaknute na vrlo velike daljine. No ne samo to. S redoslijedom planeta povezana su i gibanja. Dnevno gibanje neba rastumačeno je obrtanjem Zemlje oko vlastite osi, a godišnje gibanje neba i Sunca obilaženjem Zemlje oko Sunca. Postojalo je i treće gibanje, [[precesija|precesijsko]] gibanje Zemljine osi koje je mnogo lakše ugraditi u taj sustav nego u geocentrični, ali koje sam Kopernik nije do kraja shvatio.

Tvrdnjama [[stara Grčka|starogrčkih]] [[Filozofija|filozofa]] da glomazna Zemlja mora biti nepokretna suprostavljene su protutvrdnje iste naravi: ako se Zemlja ne bi mogla gibati oko Sunca, kako bi se tek onda mogla gibati beskonačna [[sfera]] zvijezda oko male Zemlje?! Kopernikovo doba razlikovalo se od [[antika|antičkog]] u shvaćanju [[fizika]]lnih pojava, pa je Kopernik mogao ispravno tvrditi da je [[težina]] nešto što je uzrokom da su [[Nebesko tijelo|nebeska tijela]] oblikovana u [[kugla|kugle]].

Formalna obrada koju je Kopernik dao sustavu ne razlikuje se mnogo od obrade Ptolomejeva geocentričnog sustava (time je novi sustav lakše i prihvaćen). Zadržana su [[Kružno gibanje|kružna gibanja]] planeta, s epiciklima i deferentima. Za sve je planete Kopernik našao da je [[polumjer]] epicikla 3 puta manji od razmaka Sunca i centra deferenta. Broj kružnica nije Kopernikovim zahvatom bitnije smanjen, od 80 na 34, no i takvim je načinom uspjelo matematički opravdati heliocentrični sustav unutar točnosti kojom su tada vršena opažanja. Osim toga heliocentrični sustav ima znatne prednosti pred geocentričnim. Tako je Koperniku uspjelo da izvede srednje udaljenosti planeta od Sunca, mjerene Zemljinom srednjom udaljenošću. Stvarnu udaljenost Zemlje od Sunca, Kopernik nije poznavao točnije od [[Klaudije Ptolomej|Klaudija Ptolomeja]].

=== Određivanje srednjih udaljenosti planeta ===
Kopernik je raspolagao metodom kojom se određuju srednje [[Duljina|udaljenosti]] [[planet]]a od [[Sunce|Sunca]], mjerene srednjom udaljenosti [[Zemlja|Zemlje]]. Metoda je dosta jednostavna s obzirom na unutarnje planete blize Suncu. Kut najveće [[elongacija|elongacije]] (najveći kutni otklon planeta od Sunca) izravno je povezan s udaljenosti planeta od Sunca i udaljenosti Zemlje od Sunca. [[Tangenta]] na stazu planeta povučena sa Zemlje pokazuje smjer u kojemu je planet najviše otklonjen od Sunca. Kako je u slučaju [[kružnica|kružnice]] tangenta okomita ne njezin [[polumjer]], to je [[trokut]] Zemlja – planet – Sunce pravokutan, pa vrijedi:

:&lt;math&gt;a = a_Z sin \vartheta\,&lt;/math&gt;
gdje je: ''a'' - srednja udaljenost unutarnjeg planeta od Sunca, ''a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;'' - srednja udaljenost Zemlje od Sunca i ''ϑ'' – kut najveće elongacije.

Ako [[Planetarna putanja|planetske staze]] nisu kružnice s centrom u Suncu, odnosno uopće nisu [[kružnica|kružnice]], najveća će elongacija ovisiti o dijelu staze koji dotiče [[tangenta]], no iz više mjerenih najvećih elongacija određuje se srednja udaljenost unutarnjeg planeta od Sunca ''a'' pomoću udaljenosti Zemlja – Sunce ''a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;'' kao mjernom jedinicom.

Da bi se odredile srednje udaljenosti vanjskih planeta (koji su udaljeniji od Sunca u odnosu na Zemlju), mora se izmijeniti uloga Zemlje i planeta. Znači, treba naći [[kut]] najveće elongacije pod kojim bi promatrač s nekog drugog planeta vidio Zemlju! Zadatak se rješava u načelu jednako kao i za unutarnje planete, no s mnogo složenijom geometrijskom analizom, a Kopernik ju je proveo na temelju podataka s kojima je raspolagao.

Tablica ispod pokazuje Kopernikove i današnje rezultate (osnova je udaljenost Zemlje od Sunca ''a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;''):

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
!Qu|Odnos ''a/a&lt;sub&gt;Z&lt;/sub&gt;''||Kopernik||Danas
|-align = &quot;center&quot;
|[[Merkur]]||0.376||0.387
|-align = &quot;center&quot;
|[[Venera]]||0.7196||0.723  		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Mars]]||1.52||1.524  		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Jupiter]]||5.217||5.203 
|-align = &quot;center&quot;
|[[Saturn]]||9.184||9.54			
|}

=== Određivanje sideričkih godina ===
U novom heliocentričnom sustavu trebalo je uvesti novu [[astronomija|astronomsku]] veličinu, a to je [[zvjezdana godina|zvjezdana ili siderička godina]]. [[Tropska godina|Sinodička godina]] je [[ophodno vrijeme]] u kojem se ponovi isti položaj planeta i Zemlje u odnosu na Sunce, dakle razdoblje ponavljanja istih položaja tih triju tijela, i neposredno se mjeri kao osobina prividnog [[Planetarna putanja|planetskog kretanja]]. Zbog Zemljinog kretanja oko Sunca, siderički i sinodički periodi nebeskih tijela se razlikuju. Dakle sinodička godina ne prestavlja samo osobinu nekog planeta, već ovisi i o tome kako se Zemlja giba oko Sunca. Siderička godina je vrijeme ophoda planeta oko Sunca u [[koordinatni sustav|koordinatnom sustavu]] koji je vezan za daleke [[zvijezde]], a centar ima u Suncu. Takav je period istinska [[fizikalna veličina]] koja pripada samo planetu. S druge strane siderička godina se ne može mjeriti izravno, pa je treba računski odrediti.

Pretpostavimo da se [[planet]]i gibaju stalnim [[brzina]]ma po [[kružnica|kružnici]] (vidi sliku desno). Zamislimo unutarnji planet (npr. [[Venera]]) u donjoj [[Konjunkcija (astronomija)|konjukciji]] (položaj 1) i pratimo njegovo kretanje i kretanje Zemlje oko Sunca, sve do trenutka iduće donje konjukcije. Planet se nalazi na kraćoj stazi i giba se brže, pa će prevaliti puni kut i još kut ''A'' do ponovne donje konjukcije (položaj 2). Do tog položaja protekla je jedna sinodička godina planeta ''S''. Zemlja se u isto vrijeme ''S'' putanjom pomakla samo za kut ''A'', a za vlastitu sideričku godinu ''Z'' imala bi prevaliti puni [[kut]]. Tom tvrdnjom iskazali smo odnos:

:&lt;math&gt; \frac{A}{360^o} \,=\, \frac{S}{Z} \!&lt;/math&gt;

Kut od 360° planet prelazi u svojoj sideričkoj godini ''P''. Kut 360° + ''A'' planet je prešao za vrijeme sinodičke godine, a sam kut ''A'' prešao je za vrijeme koje je jednako razlici sinodičke i sideričke godine. Time je izražen odnos:

:&lt;math&gt; \frac{A}{360^o} \,=\, \frac{S - P}{Z} \!&lt;/math&gt;

Izjednače li se desne strane tih odnosa, izlazi za donje ili unutarnje planete:

:&lt;math&gt; \frac{1}{P} \,=\, \frac{1}{Z} \,+\, \frac{1}{S} \!&lt;/math&gt;
gdje je: ''P'' - siderička godina unutarnjeg planeta; ''Z'' - siderička godina Zemlje; ''S'' - sinodička godina unutarnjeg planeta.

Za izračunavanje sideričke godine vanjskih (gornjih) planeta treba da u jednadžbi zamijenimo mjesta Zemlje i planeta. Ono što je Zemlja za unutarnji planet, to je vanjski planet za Zemlju! Tada se dobiva za gornje ili vanjske planete:

:&lt;math&gt; \frac{1}{P} \,=\, \frac{1}{Z} \,-\, \frac{1}{S} \!&lt;/math&gt;
gdje je: ''P'' - siderička godina vanjskog planeta; ''Z'' - siderička godina Zemlje; ''S'' - sinodička godina vanjskog planeta.

Sinodička godina u tim odnosima je '''srednja sinodička godina'''. Inače se vrijeme između dva ista razmještaja Zemlje, planeta i Sunca mijenja zbog izduženosti staza i kretanja planeta s nejednakom brzinom po stazi.&lt;ref&gt;Vladis Vujnović : &quot;Astronomija&quot;, Školska knjiga, 1989.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
!Qu|[[Planet]]||[[Tropska godina|Sinodička godina]]||[[Zvjezdana godina|Siderička (zvjezdana) godina]]
|-align = &quot;center&quot;
|[[Merkur]]||115.9 [[dan]]a||88 dana  		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Venera]]||583.9 d||224.7 d  	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Zemlja]]|| - ||365.26 d			
|-align = &quot;center&quot;
|[[Mars]]||780 d||687 d  				
|-align = &quot;center&quot;
|[[Jupiter]]||399 d||11.86 [[godina]]   		
|-align = &quot;center&quot;
|[[Saturn]]||378 d||29.46 g	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Uran]]||370 d||84.01 g   	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Neptun]]||367.5 d||164.8 g	
|-align = &quot;center&quot;
|[[Pluton]]||366.7 d||247.7 g    								
|}

== Povezano ==
* [[Aristarh sa Samosa]]
* [[Kopernik (krater)]]
* [[Univerzitet Nikole Kopernika]]

== Reference ==
{{izvori|2|refs=

&lt;ref name=&quot;Dzieje nauki polskiej&quot;&gt;{{cite book |title= Dzieje nauki polskiej|last= Iłowiecki|first= Maciej|language=Polish |date= 1981|publisher= Wydawnictwo Interpress|location= Warszawa|isbn= 83-223-1876-6|page= 40|pages= |url= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;plato.stanford&quot;&gt;{{cite web |url=http://plato.stanford.edu/entries/copernicus/#1 |author=Sheila Rabin |title=Nicolaus Copernicus |accessdate=22 April 2007 |work=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb4&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 4.&lt;/ref&gt;

&lt;!--
&lt;ref name=&quot;O historii i o współczesności&quot;&gt;{{cite web |url=http://glos.uni.torun.pl/2003/05/historia/|title=''O historii i o współczesności'' (On History and the Present Day)|accessdate=22 April 2007 |language=Polish |author=Melkowski, Stefan |date=May 2003}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;100 Percent&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.usatoday.com/tech/science/discoveries/2005-11-03-copernicus-grave_x.htm |title=Copernicus' grave found in Polish church |accessdate=26 July 2012 |work=USA Today |date=3 November 2005}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer]] [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/319/mode/1up (1953, p. 319)].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive38&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer]] (1953, [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/134/mode/2up pp. 135–48]); [[#Reference-Heath-1913|Heath (1913)]], [https://archive.org/stream/aristarchusofsam00heatuoft#page/301/mode/2up pp. 301–8)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive39&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer (1953)]], [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/40/mode/2up pp. 40–52]; [[#Reference-Linton-2004|Linton (2004, p. 20)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive40&quot;&gt;[[#Reference-Dreyer-1953|Dreyer (1953)]], [https://archive.org/stream/historyofplaneta00dreyuoft#page/122/mode/2up pp. 123–35]; [[#Reference-Linton-2004|Linton (2004, p. 24)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;archive48&quot;&gt;Decree of the General Congregation of the Index, 5 March 1616, translated from the Latin by Finocchiaro [[#Reference-Finocchiaro-1989|(1989, pp. 148–149)]]. An [https://web.archive.org/web/20070930013053/http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html#indexdecree on-line copy] of Finocchiaro's translation has been made available by Gagné [[#Reference-Gagne-2005|(2005)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage51&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', p. 51.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage55&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', p. 55.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage75–77&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', pp. 75–77.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage91&quot;&gt;&quot;Copernicus seems to have drawn up some notes [on the displacement of good coin from circulation by debased coin] while he was at [[Olsztyn]] in 1519. He made them the basis of a report on the matter, written in German, which he presented to the Prussian Diet held in 1522 at [[Grudziądz]]... He later drew up a revised and enlarged version of his little treatise, this time in Latin, and setting forth a general theory of money, for presentation to the Diet of 1528.&quot; Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', 1951, p. 91.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage97–98&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', pp. 97–98.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage98&quot;&gt;Angus Armitage, ''The World of Copernicus'', p. 98.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;armitage2-62&quot;&gt;&quot;He was a linguist with a command of Polish, German and Latin, and he possessed also a knowledge of Greek rare at that period in northeastern Europe and probably had some acquaintance with Italian and Hebrew.&quot; Angus Armitage, ''Copernicus, the founder of modern astronomy'', p. 62.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;beginnings&quot;&gt;{{cite journal|author=Oliver Volckart|title=Early Beginnings of the Quantity Theory of Money and Their Context in Polish and Prussian Monetary Policies, c. 1520–1550|url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_1997-08_50_3/page/430|journal=The Economic History Review|volume=50|series=New Series |date=1997|pages=430–49|issue=3|doi=10.1111/1468-0289.00063 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|title=Copernicus, Nicolaus|url=http://www.britannica.com/eb/article-9105759|accessdate=21 September 2007|edition= |date=2007|publisher=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Calendar&quot;&gt;{{cite web|url=http://satucket.com/lectionary/Calendar.htm |title=Calendar of the Church Year according to the Episcopal Church |publisher=Satucket.com |date=12 June 2010 |accessdate=17 August 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Cohen&quot;&gt;{{cite book|title=Revolution in Science|url=https://archive.org/details/revolutioninscie00iber|author=I. Bernard Cohen|date=1985|page=[https://archive.org/details/revolutioninscie00iber/page/497 497]|publisher=Belknap Press of Harvard University Press|location=Cambridge, MA|isbn=0-674-767780}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;copernicus1&quot;&gt;{{cite web|author=Paula Findlen|url=http://photo.pds.org:5005/advanced/article?id=ar132860&amp;st=copernicus |title=Copernicus, Nicolaus|publisher=World Book Advanced|date=2013|accessdate=31 May 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;countenanced&quot;&gt;Gingerich [[#Reference-Gingerich-2004|(2004, pp.&amp;nbsp;187–89, 201)]]; Koyré [[#Reference-Koyre-1973|(1973, p.&amp;nbsp;94)]]; Kuhn [[#Reference-Kuhn-1957|(1957, p.&amp;nbsp;93)]]; Rosen [[#Reference-Rosen-2004|(2004, p.&amp;nbsp;123)]]; Rabin [[#Reference-Rabin-2005|(2005)]]. Robbins [[#Reference-Robbins-1964|(1964, p.x)]], however, includes Copernicus among a list of Renaissance astronomers who &quot;either practiced astrology themselves or countenanced its practice&quot;.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Danielson&quot;&gt;Danielson [[#CITEREFDanielson2006|(2006)]]{{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Davies20&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=Norman|title=God's playground. A History of Poland in Two Volumes|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2005|volume=II|isbn=0-19-925340-4|page=20}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Davies26&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=Norman|title=God's playground. A History of Poland in Two Volumes|publisher=[[Oxford University Press]]|date=2005|volume=II|isbn=0-19-925340-4|page=26}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;DeMarco&quot;&gt;{{cite web|author=Peter DeMarco|url=http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2004/04/13/book_quest_took_him_around_the_globe |title=Book quest took him around the globe |publisher= The Boston Globe |date=13 April 2004 |accessdate=3 June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Element112&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.iupac.org/web/nt/2010-02-20_112_Copernicium | title = Element 112 is Named Copernicium | first = Terrence | last = Renner | publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry | date = 20 February 2010| accessdate =20 February 2010}}{{dead link|date=February 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;encyclopedia&quot;&gt;&quot;Copernicus, Nicolaus&quot;, ''[[Encyclopedia Americana]]'', 1986, vol. 7, pp. 755–56.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;encyclopedia42&quot;&gt;[http://www.encyclopedia.com/topic/Nicholas_Copernicus.aspx &quot;Nicholas Copernicus&quot;], ''The Columbia Encyclopedia'', sixth edition, 2008. Encyclopedia.com. 18 July 2009.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;encyclopedia43&quot;&gt;&quot;Copernicus, Nicolaus&quot;, ''The Oxford World Encyclopedia'', [[Oxford University Press]], 1998.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;exercitations&quot;&gt;''Exercitations concerning the Name, Original, Nature, Use, and Continuance of a Day of Sacred Rest'', Exercitation II = An Exposition of the Epistle to the Hebrews, Exercitation XXXVI, section 16 (''Works'', London, 1850–1855; re-issued, Edinburgh, 1862, XIX, 310).&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fox&quot;&gt;{{cite web|last=Fox |first=Stuart |url=http://www.popsci.com/scitech/article/2009-07/element-112-named-copernicum |title=14 July 2009 – Element 112 shall be named &quot;copernicium&quot;, http |publisher=//www.popsci.com/ |date=14 July 2009 |accessdate=17 August 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Genetic&quot;&gt;{{Cite journal|last=Bogdanowicz |first=W. |date=2009 |title=Genetic identification of putative remains of the famous astronomer Nicolaus Copernicus |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-07-28_106_30/page/12279 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences|PNAS]]|pmid=19584252 |volume=106 |issue= 30|pmc=2718376|pages=12279–12282 |doi=10.1073/pnas.0901848106|last2=Allen|first2=M.|last3=Branicki|first3=W.|last4=Lembring|first4=M.|last5=Gajewska|first5=M.|last6=Kupiec|first6=T. |bibcode = 2009PNAS..10612279B }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Germany&quot;&gt;{{cite book|last=Burleigh|first=Michael|title=Germany turns eastwards. A study of Ostforschung in the Third Reich|url=https://archive.org/details/germanyturnseast0000burl_s4m9|publisher=CUP Archive|date=1988|isbn=0-521-35120-0|pages=[https://archive.org/details/germanyturnseast0000burl_s4m9/page/60 60], 133, 280}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Gingerich p143&quot;&gt;Gingerich (2004), p.&amp;nbsp;143.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;goddu&quot;&gt;Goddu (2010: 245–6)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google12&quot;&gt;&quot;The Watzelrodes—or Watzenrodes—in spite of their rather Germanic name seemed to have been good Poles (enemies of the Teutonic Order).&quot; Koyre, p. 38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google14&quot;&gt;&quot;Lucas was on more friendly terms with his successors, Johann Albert (Jan Olbracht) (from 1492 to 1501), and later Alexander (Aleksander) (from 1501 to 1506), and Sigismund (Zygmunt) I (from 1506).&quot; Gassendi &amp; Thill, p.&amp;nbsp;22.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google16&quot;&gt;&quot;He spoke German, Polish and Latin with equal fluency as well as Italian.&quot; Stone, p.&amp;nbsp;101.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google17&quot;&gt;&quot;He spoke Polish, Latin and Greek.&quot; Somerville, p.&amp;nbsp;10.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google18&quot;&gt;&quot;''Deutsch war für Kopernikus Muttersprache und Alltagssprache, wenn auch der schriftliche Umgang fast ausschließlich auf Lateinisch erfolgte.''&quot; Carrier, p.&amp;nbsp;192.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google19&quot;&gt;&quot;Although great importance has frequently been ascribed to this fact, it does not imply that Copernicus considered himself to be a German. The 'nationes' of a medieval university had nothing in common with nations in the modern sense of the word. Students who were natives of Prussia and Silesia were automatically described as belonging to the Natio Germanorum. Furthmore, at Bologna, this was the 'privileged' nation; consequently, Copernicus had very good reason for inscribing himself on its register.&quot; Koyre, p. 21&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;&quot;The name of the village, not unlike that of the astronomer's family, has been variously spelled. A large German atlas of Silesia, published by Wieland in Nuremberg in 1731, spells it Kopernik.&quot; Mizwa, p.&amp;nbsp;36.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google20&quot;&gt;&quot;It is important to recognize, however, that the medieval Latin concept of ''natio'', or &quot;nation&quot;, referred to the community of feudal lords both in Germany and elsewhere, not to 'the people' in the nineteenth-century democratic or nationalistic sense of the word.&quot; Johnson, p.&amp;nbsp;23.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google21&quot;&gt;Koestler, 1968, p. 129.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google22&quot;&gt;Gassendi &amp; Thill (2002), p. 37.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google24&quot;&gt;&quot;Kopernik, Koperek, Kopr and Koprnik in Polish—also similarly in other Slavonic languages—means simply dill such as is used in dill pickling. Be it as it may, although the present writer is more inclined towards the occupational interpretation, it is interesting to note ...&quot; Mizwa, p.&amp;nbsp;37.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google26&quot;&gt;Biskup (1973), p. 32&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google27&quot;&gt;Biskup (1973), pp. 38, 82&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google28&quot;&gt;Malagola (1878), p. 562–65&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google3&quot;&gt;Bieńkowska (1973), p. 15&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google4&quot;&gt;Rybka (1973), p. 23.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google5&quot;&gt;Sakolsky (2005), p. 8.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google50&quot;&gt;From the Inquisition's sentence of 22 June 1633 [[#Reference-Santillana-1976|(de Santillana]], [http://books.google.com.au/books?id=RABIZBnf_y4C&amp;pg=PA306 1976, pp. 306–10]; [[#Reference-Finocchiaro-1989|Finocchiaro]] [https://web.archive.org/web/20070930013053/http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html#sentence 1989, pp.&amp;nbsp;287–91)]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;google6&quot;&gt;Biskup (1973), p. 16&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news|author=Bowcott, Owen|date=21 November 2008|url=http://www.guardian.co.uk/science/2008/nov/21/astronomy-archaeology|title=16th-century skeleton identified as astronomer Copernicus|publisher=The Guardian|accessdate=18 January 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hirshfeld38&gt;&quot;In 1512, Bishop Watzenrode died suddenly after attending King Sigismund's wedding feast in Kraków. Rumors abounded that the bishop had been poisoned by agents of his long-time foe, the Teutonic Knights.&quot; Hirshfeld, p. 38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Moore50&quot;&gt;&quot;In the [enrollment] documents still in existence we find the entry: ''Nicolaus Nicolai de Torunia''.&quot; Moore (1994), p. 50.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Moore5262&quot;&gt;&quot;[Watzenrode] was also firm, and the Teutonic Knights, who remained a constant menace, did not like him at all; the Grand Master of the order once described him as 'the devil incarnate'. [Watzenrode] was the trusted friend and advisor of three [Polish] kings in succession: John Albert, Alexander (not to be confused with the poisoning pope), and Sigismund; and his influence greatly strengthened the ties between Warmia and Poland proper.&quot; Moore (1994), pp. 52, 62.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NCGes&quot;&gt;&quot;Nicolaus Copernicus Gesamtausgabe Bd. VI: Urkunden, Akten und NachrichtenDocumenta Copernicana – Urkunden, Akten und Nachrichten, alle erhaltenen Urkunden und Akten zur Familiengeschichte, zur Biographie und Tätigkeitsfeldern von Copernicus, 1996, {{ISBN|978-3-05-003009-8}} [5]'', pp. 62–63.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb3&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 3.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb4-5&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), pp. 4–5.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb5&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 5.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb5-6&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), pp. 5–6.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb6&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 6.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb7&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 7.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb7-8&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), pp. 7–8.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb9&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 9.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psb11&quot;&gt;Dobrzycki and Hajdukiewicz (1969), p. 11.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kobe&quot;&gt;{{cite journal|author=Donald H. Kobe|title=Copernicus and Martin Luther: An Encounter Between Science and Religion|journal=American Journal of Physics|volume=66|issue=3|page=190|doi=10.1119/1.18844|date=1998|bibcode = 1998AmJPh..66..190K }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Maurice&quot;&gt;{{cite book|title=Defending Copernicus and Galileo: Critical Reasoning in the Two Affairs|url=https://archive.org/details/defendingcoperni0000fino|author=Maurice A. Finocchiaro|publisher=Springer Science &amp; Business Media|date=2010}} {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Milosz37&quot;&gt;{{cite book|last=Miłosz|first=Czesław|title=The history of Polish literature|url=https://archive.org/details/historyofpolishl0002mios|publisher=University of California Press|date=1983|edition=2|isbn=0-520-04477-0|page=[https://archive.org/details/historyofpolishl0002mios/page/37 37]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;newadvent&quot;&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/04352b.htm ''Catholic Encyclopedia''].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/aponline/2010/05/22/world/AP-EU-Poland-Copernicus-Reburied.html|title=Astronomer Copernicus Reburied as Hero|publisher=New York Times|date=22 May 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;omission of general ban&quot;&gt;Heilbron [[#Reference-Heilbron-2005|(2005, p. 307)]]; Coyne [[#Reference-Coyne-2005|(2005, p. 347)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;omission of specific ban&quot;&gt;McMullin [[#Reference-McMullin-2005|(2005, p. 6)]]; Coyne [[#Reference-Coyne-2005|(2005, pp.&amp;nbsp;346–47)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Polish Literature p. 38&quot;&gt;[[Czesław Miłosz]], ''The History of Polish Literature'', p. 38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Polish tests&quot;&gt;{{cite news |author=Easton, Adam |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7740908.stm |title=Polish tests 'confirm Copernicus' |accessdate=18 January 2010 |work=BBC News |date= 21 November 2008}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference&quot;&gt;Rabin [[#Reference-Rabin-2005|(2005)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference36&quot;&gt;[[#Reference-Kuhn-1957|Kuhn, 1957, pp. 187–88]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference40&quot;&gt;Koestler [[#Reference-Koestler-1963|(1959, p. 191)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference46&quot;&gt;Rosen [[#Reference-Rosen-1995|(1995, pp. 151–59)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;reference47&quot;&gt;Rosen [[#Reference-Rosen-1995|(1995, p. 158)]].&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Repcheck&quot;&gt;Repcheck (2007), pp. 79, 78, 184, 186.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;repcheck66&quot;&gt;Repcheck (2007), p. 66.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rivka&quot;&gt;{{cite book|title=Galileo and the Church|url=https://archive.org/details/galileochurchpol0000feld|author=Rivka Feldhay|publisher=[[Cambridge University Press]]|date=1995}} {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rosen&quot;&gt;{{cite journal|author=Edward Rosen|title=Calvin's Attitude toward Copernicus|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-ideas_july-september-1960_21_3/page/431|journal=Journal of the History of Ideas|volume=21|date=1960|pages=431–41|issue=3|doi=10.2307/2708147}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rosen1995 p. 127&quot;&gt;[[#Reference-Rosen-1995|Rosen]] (1995, [http://books.google.com/books?id=C_a1kTvuZ1MC&amp;pg=PA127#v=onepage&amp;f=false p. 127]).&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rudnicki 2006&quot;&gt;{{cite journal | last = Rudnicki | first = Konrad |date=November–December 2006 | title = The Genuine Copernican Cosmological Principle | journal=Southern Cross Review | pages = note 2 | url = http://southerncrossreview.org/50/rudnicki1.htm | accessdate =21 January 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sedlar&quot;&gt;Sedlar (1994).&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;seven assumptions&quot;&gt;[[#Reference-Rosen-2004|Rosen (2004)]], [http://books.google.com/books?id=ceSnipu4MykC&amp;pg=PA58 pp.&amp;nbsp;58–59]&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stephen Mizwa 1943, p. 38&quot;&gt;Mizwa, 1943, p.&amp;nbsp;38.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;successors&quot;&gt;Rosen (1995) {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;gravemystery&quot;&gt;{{Cite journal |last=Gingerich |first=O. |date=2009 |title=The Copernicus grave mystery |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2009-07-28_106_30/page/12215 |journal=PNAS |volume=106 |issue= 30|pages=12215–12216 |doi=10.1073/pnas.0907491106 |pmid=19622737 |pmc=2718392 |bibcode = 2009PNAS..10612215G }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;watzenrode&quot;&gt;{{BBKL|w/watzenrode|autor=Wojciech Iwanczak|artikel=Watzenrode, Lucas|band=13|spalte=389–393}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;webexhibits&quot;&gt;{{cite web|url=http://webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html|title=Schönberg, Nicholas, ''Letter to Nicolaus Copernicus'', translated by Edward Rosen}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;weissenbacher&quot;&gt;Weissenbacher (2009), p. 170.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Westman&quot;&gt;{{cite book|title=The Copernican Question: Prognostication, Skepticism, and Celestial Order|author=Robert S. Westman|publisher=University of California Press|date=2011|location=Los Angeles, CA}} {{page needed|date=June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wikisource&quot;&gt;[http://de.wikisource.org/wiki/Nicolaus_Coppernicus_aus_Thorn_%C3%BCber_die_Kreisbewegungen_der_Weltk%C3%B6rper/Vorwort#Orthographie Maximilian Curtze, ''Ueber die Orthographie des Namens Coppernicus'', 1879]&lt;/ref&gt;
--&gt;
}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{cite book
 | title = The World of Copernicus
 | author=Armitage, Angus
 | publisher=Mentor Books
 | date= 1951
 | isbn=
 | location= New York, NY
 | ref= Reference-Armitage-1951}}
* {{cite book
|author=Armitage, Angus
|title=Copernicus, the founder of modern astronomy
|url=https://archive.org/details/copernicusfounde0000armi
|publisher=Dorset Press
|date=1990
|isbn=978-0-88029-553-6}}
* {{cite book|ref=harv 
 | title=The development of mathematics
 |url=https://archive.org/details/developmentofmat0000bell_x2o8
 | last=Bell
 | first=Eric Temple
 | authorlink= 
 | publisher=Dover Publications
 | date=1992
 | origyear=1940
 | location=New York
 | isbn=978-0-486-27239-9}}
* {{cite book
 | title = The Scientific World of Copernicus: On the Occasion of the 500th Anniversary of His Birth, 1473–1973''
 | author=Bieńkowska, Barbara
 | publisher=Springer
 | date = 1973
 | isbn = 90-277-0353-1}}
*{{cite book|author=Marian Biskup|title=Regesta Copernicana: (calendar of Copernicus' papers).|language=Polish|date=1973|publisher=Ossolineum}}
*{{cite book|author=Martin Carrier|title=Nikolaus Kopernikus|date=2001|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-47577-1}}
* {{cite book
 | title= The Church's Most Recent Attempt to Dispel the Galileo Myth
 | author=Coyne, George V., S.J.
 | others= In McMullin (2005, pp. 340–59)
 | date= 2005
 | ref=Reference-Coyne-2005}}
* {{cite book
|last=Danielson
|first=Dennis Richard
|title=The First Copernican: Georg Joachim Rheticus and the Rise of the Copernican Revolution
|url=https://archive.org/details/firstcopernicang00dani
|publisher=Walker &amp; Company
|location=New York
|date=2006
|ref=harv
|isbn=0-8027-1530-3
}}
* Norman Davies, ''God's Playground: A History of Poland'', 2 vols., New York, Columbia University Press, 1982, {{ISBN|0-231-04327-9}}.
* Dobrzycki, Jerzy, and Leszek Hajdukiewicz, &quot;Kopernik, Mikołaj&quot;, ''Polski słownik biograficzny'' (Polish Biographical Dictionary), vol. XIV, Wrocław, Polish Academy of Sciences, 1969, pp.&amp;nbsp;3–16.
* {{cite book | title= A History of Astronomy from Thales to Kepler
 | last= Dreyer
 | first= John Louis Emil
 | authorlink= 
 | publisher=Dover Publications
 | date= 1953
 | origyear= 1905
 | url=http://www.archive.org/details/historyofplaneta00dreyuoft
 | location= New York, NY
 | ref=Reference-Dreyer-1953}}
* {{cite book
 | title= The Disputed Injunction and its Role in Galileo's Trial
 | author=Fantoli, Annibale
 | others= In McMullin (2005, pp. 117–49)
 | date= 2005
 | ref=Reference-Fantoli-2005}}
* {{cite book
 | title = The Galileo Affair: A Documentary History
 | url = https://archive.org/details/galileoaffair00uisi
 | author=Finocchiaro, Maurice A.
 | publisher=[[University of California Press]]
 | date = 1989
 | location = Berkeley, CA
 | isbn = 0-520-06662-6
 | ref = Reference-Finocchiaro-1989}}
* &lt;cite class=&quot;book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot; id=&quot;Reference-Gagne-2005&quot;&gt;{{cite web
 |title       = Texts from ''The Galileo Affair: A Documentary History'' edited and translated by Maurice A. Finocchiaro
 |author      = Gagné, Marc
 |publisher   = West Chester University course ESS 362/562 in History of Astronomy
 |date        = 2005
 |accessdate  = 15 January 2008
 |url         = http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20070930013053/http://astro.wcupa.edu/mgagne/ess362/resources/finocchiaro.html
 |archivedate = 2007-09-30
 |deadurl     = no
}} (Extracts from Finocchiaro (1989))
*{{cite book|author1=Pierre Gassendi|author2=Olivier Thill|title=The Life of Copernicus 1473–1543|url=https://archive.org/details/lifeofcopernicus0000pier|date=September 2002|publisher=Xulon Press|isbn=978-1-59160-193-7}}
* {{cite book
 | title = The Book Nobody Read
 | author= Gingerich, Owen 
 | publisher=William Heinemann
 | date = 2004
 | isbn = 0-434-01315-3
 | location = London
 | ref = Reference-Gingerich-2004}}
* {{cite book
   |last=Goddu
   |first=André
   |title=Copernicus and the Aristotelian tradition
   |date=2010
   |publisher=Brill
   |location=Leiden, Netherlands
   |ref=harv
   |isbn=978-90-04-18107-6
}}
* {{cite book
| title = The Rise of Scientific Europe, 1500–1800
| url = https://archive.org/details/riseofscientific0000unse_d7c7
| author=Goodman, David C.
|author2=Russell, Colin A.
| publisher=Hodder Arnold H&amp;S
| date = 1991
| isbn = 0-340-55861-X}}
* {{cite book |last= Heath
              |first= Sir Thomas
              |authorlink=  
              |title= Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus ; a history of Greek astronomy to Aristarchus, together with Aristarchus's Treatise on the sizes and distances of the sun and moon : a new Greek text with translation and notes
              |url= http://www.archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft
              |date= 1913
              |publisher=[[Oxford University Press]]
              |location= London
              |ref= Reference-Heath-1913}}
*{{cite book|author=Alan W. Hirshfeld|title=Parallax: The Race to Measure the Cosmos|date=1 May 2002|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-0-8050-7133-7}}
* {{cite book
 | title = Censorship of Astronomy in Italy after Galileo
 | author=Heilbron, John L.
 | others = In McMullin (2005, pp. 279–322) 
 | date = 2005
 | ref = Reference-Heilbron-2005}}
* {{cite book|author=Michael Hoskin|title=The Cambridge Concise History of Astronomy|url=https://archive.org/details/cambridgeconcise0000unse_m7d0|date=18 March 1999|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-57600-0}}
* {{cite book|author=Lonnie Johnson|title=Central Europe: Enemies, Neighbors, Friends|url=https://archive.org/details/isbn_9780195100716|date=28 September 1996|publisher=[[Oxford University Press]], USA|isbn=978-0-19-802607-5}}
* {{cite book
 | title = The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe
 | url = https://archive.org/details/sleepwalkers00arth
 | last=Koestler
 | first=Arthur
 | author-link= 
 | publisher=Grosset &amp; Dunlap
 | date = 1963
 | origyear = 1959
 | isbn = 0-448-00159-4
 | location = New York, NY
 | ref = Reference-Koestler-1963}} Original edition published by Hutchinson (1959, London)
* {{cite book|author=Arthur Koestler|title=The Sleepwalkers|date=1968|publisher=Macmillan}}
* {{cite book
 | title = Nicolaus Copernicus zum 500. Geburtstag
 | author=Koeppen, Hans
 | display-authors=etal
 | publisher=Böhlau Verlag
 | date = 1973
 | isbn = 3-412-83573-0}}
* {{cite book
 | title = The Astronomical Revolution: Copernicus – Kepler – Borelli
 | author= Koyré, Alexandre 
 | publisher=[[Cornell University Press]]
 | date = 1973
 | isbn = 0-8014-0504-1
 | location = Ithaca, NY
 | ref = Reference-Koyre-1973}}
* {{cite book
 | title = The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought
 | url = https://archive.org/details/copernicanrevolu0008kuhn
 | author= Kuhn, Thomas
 | publisher=[[Harvard University Press]]
 | date = 1957
 | oclc = 535467
 | location = Cambridge, MA
 | ref = Reference-Kuhn-1957}}
* {{Cite journal | last = Lindberg | first = David C. | author-link =  | last2 = Numbers | first2 = Ronald L. | author2-link =  | title = Beyond War and Peace: A Reappraisal of the Encounter between Christianity and Science | url = https://archive.org/details/sim_church-history_1986-09_55_3/page/338 | journal=Church History | volume = 55 | issue = 3 | pages = 338–354 | publisher=Cambridge University Press | date = 1986 | doi = 10.2307/3166822 | postscript = . | jstor = 3166822|issn = 0009-6407 }}
* {{cite book | title= From Eudoxus to Einstein: A History of Mathematical Astronomy
 | url= https://archive.org/details/fromeudoxustoein0000lint
 | author=Linton, Christopher M.
 | publisher=[[Cambridge University Press]]
 | date= 2004
 | location= Cambridge
 | isbn= 978-0-521-82750-8
 | ref=Reference-Linton-2004}}
* {{cite book|author=Carlo Malagola|title=Della vita e delle opere di Antonio Urceo detto Codro: studi e ricerch|url=https://archive.org/details/dellavitaedelle02malagoog|date=1878|publisher=Fava e Garagnani}}
* {{cite book| title= Manetho Ptolemy Tetrabiblos
| author1= Manetho
| author2= Ptolemy
| others= Loeb Classical Library edition, translated by W.G.Waddell and F.E.Robbins PhD
| date= 1964
| origyear= 1940
| location= London
| publisher=William Heinemann
| ref= Reference-Waddell&amp;Robbins-1964
}}
* {{cite book
 | title = The Church and Galileo
 | url = https://archive.org/details/churchgalileo0000unse
 | author=McMullin, Ernan, ed.
 | publisher=[[University of Notre Dame Press]]
 | date = 2005
 | location = Notre Dame, IN
 | isbn = 0-268-03483-4
 | ref = Reference-McMullin-2005}}
* Miłosz, Czesław, ''The History of Polish Literature'', second edition, Berkeley, [[University of California Press]], 1969, {{ISBN|0-520-04477-0}}.
* Mizwa, Stephen, ''Nicolaus Copernicus, 1543–1943'', Kessinger Publishing, 1943.
* {{cite book
|author=Moore, Patrick
|title=The great astronomical revolution 1543–1687 and the Space Age epilogue
|url=https://archive.org/details/greatastronomica0000moor_z2t2
|date=1994
|publisher=Albion
|isbn=978-1-898563-18-1}}
* {{cite book| title= Tetrabiblos
| last= Ptolemy
| first= Claudius
| others= Loeb Classical Library edition, translated by F.E.Robbins PhD
| date= 1964
| origyear= 1940
| location= London
| publisher=William Heinemann
| ref= Reference-Robbins-1964
}}
* &lt;cite class=&quot;book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot; id=&quot;Reference-Rabin-2005&quot;&gt;{{cite web
 | title = ''Copernicus''
 | author=Rabin, Sheila
 | publisher=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (summer 2005 edition), Edward N. Zalta (ed.)
 | date = 2005
 | accessdate =26 May 2008
 | url = http://plato.stanford.edu/archives/sum2005/entries/copernicus/}}
* {{cite book
|author=Repcheck, Jack
|title=Copernicus' Secret: How the Scientific Revolution Began
|url=https://archive.org/details/copernicussecret00repc
|publisher=Simon &amp; Schuster
|location=New York
|date=2007
|isbn=0-7432-8951-X
}}
* {{cite book
 | title = Copernicus and his Successors
 | url = https://archive.org/details/copernicushissuc0000rose
 | author=Rosen, Edward
 | publisher=Hambledon Press
 | date = 1995
 | isbn = 1-85285-071-X
 | location = London
 | ref = Reference-Rosen-1995}}
* {{cite book
 | title = Three Copernican Treatises:The Commentariolus of Copernicus; The Letter against Werner; The Narratio Prima of Rheticus
 | url = https://archive.org/details/threecopernicant0000cope_t3u1
 | author=Rosen, Edward (translator)
 | publisher=Dover Publications
 | edition = Second Edition, revised
 | date = 2004
 | origyear = 1939
 | isbn = 0-486-43605-5
 | location = New York, NY
 | ref = Reference-Rosen-2004}}
* {{cite book
 | title = Inventing the Flat Earth—Columbus and Modern Historians
 | author= Russell, Jeffrey Burton
 | publisher=Praeger
 | date = 1997
 | origyear = 1991
 | isbn = 0-275-95904-X
 | location = New York, NY
 | ref = Reference-Russell-1997}}
*{{cite book|title=The Review of the Polish Academy of Sciences|date=1973|publisher=&quot;Ossolineum&quot;, the Polish Academy of Sciences Press}}
*{{cite book|author=Josh Sakolsky|title=Copernicus And Modern Astronomy|url=https://archive.org/details/copernicusmodern0000sako|date=1 October 2004|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4042-0305-1}}
* {{cite book| title= The Crime of Galileo
           | url= https://archive.org/details/crimeofgalileo0000unse
           | first=Giorgio
           | last=de Santillana
           | authorlink= 
           | origyear= 1955
           | publisher=[[University of Chicago Press]]
           | date= 1976
           | type=Midway reprint
           | location = Chicago, Ill
           | isbn= 0-226-73481-1
           | ref= Reference-Santillana-1976}}
* {{cite book
 | title = East Central Europe in the Middle Ages 1000–1500
 | url = https://archive.org/details/eastcentraleurop0003sedl
 | author=Sedlar, Jean W.
 | publisher=[[University of Washington Press]]
 | isbn = 0-295-97290-4
 | date = 1994}}
*{{cite book|author=Barbara A. Somervill|title=Nicolaus Copernicus: Father Of Modern Astronomy|date=1 January 2005|publisher=Capstone|isbn=978-0-7565-0812-8}}
*{{cite book|author=Daniel Stone|title=The Polish-Lithuanian State: 1386–1795|url=https://archive.org/details/polishlithuanian0000ston|date=2001|publisher=[[University of Washington Press]]|isbn=978-0-295-98093-5}}
* {{cite book
 | title = The Lord of Uraniborg
 | first= Victor E.
 | last= Thoren
 | publisher=[[Cambridge University Press]]
 | date = 1990
 | isbn = 0-521-35158-8
 | location = Cambridge
 | ref = thoren-1990}} (A biography of Danish astronomer and alchemist Tycho Brahe.)
*{{cite book|author=Manfred Weissenbacher|title=Sources of Power: How Energy Forges Human History|url=https://archive.org/details/sourcesofpowerho0002weis|date=September 2009|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-35626-1}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nicolaus Copernicus}}
{{refbegin|2}}
* {{Istorijska biblioteka|art2:kopernik-u-ranim-biografijama |Nikola Kopernik u delima ranih biografa}}
* {{Istorijska biblioteka|art2:kopernikova-biografija-polje-sukobljenih-ideja |Kopernikove biografije kao polje polemika}}
* {{gutenberg author| id=Nicolaus+Copernicus | name=Nicolaus Copernicus}}
* {{Gutenberg author |id=Copernicus,+Nicolaus | name=Nicolaus Copernicus}}
* [http://www.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_e.html De Revolutionibus, autograph manuscript] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050728153447/http://www.bj.uj.edu.pl/bjmanus/revol/titlpg_e.html |date=2005-07-28 }} – Full digital facsimile, Jagiellonian University
* {{pl icon}} [http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=19 Polish translations of letters written by Copernicus in Latin or German] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018072646/http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=19 |date=2015-10-18 }}
* [http://hos.ou.edu/galleries//16thCentury/Copernicus/ Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721202608/http://hos.ou.edu/galleries//16thCentury/Copernicus/ |date=2013-07-21 }} High resolution images of works by and/or portraits of Nicolaus Copernicus in .jpg and .tiff format.
* [http://www.visittorun.pl/index.php?strona=6 Copernicus in Torun]
* [http://copernicus.torun.pl/en/ Nicolaus Copernicus Thorunensis] by the [http://copernicus.torun.pl/en/project/ Copernican Academic Portal]
* [http://www.frombork.art.pl/Ang01.htm Nicolaus Copernicus Museum in Frombork]
* Portraits of Copernicus: [http://www.msnbc.msn.com/id/9913250/ Copernicus's face reconstructed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125114513/http://www.msnbc.msn.com/id/9913250/ |date=2009-01-25 }}; [http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/~history/PictDisplay/Copernicus.html Portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927183826/http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/~history/PictDisplay/Copernicus.html |date=2007-09-27 }}; [http://www.frombork.art.pl/Ang10.htm Nicolaus Copernicus]
* [http://www.hps.cam.ac.uk/starry/coperastrol.html Copernicus and Astrology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090121212438/http://www.hps.cam.ac.uk/starry/coperastrol.html |date=2009-01-21 }}
* [http://plato.stanford.edu/entries/copernicus/ Stanford Encyclopedia of Philosophy entry]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4405958.stm 'Body of Copernicus' identified] – BBC article including image of Copernicus using facial reconstruction based on located skull
* [http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money2.htm Nicolaus Copernicus on the 1000 Polish Zloty banknote.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205031910/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money2.htm |date=2009-02-05 }}
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/04f08.jpg Copernicus's model for Mars ]
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/02f27.jpg Retrograde Motion ]
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/04f04.jpg Copernicus's explanation for retrograde motion]
* [http://www.mhhe.com/physsci/astronomy/fix/student/images/04f07.jpg Geometry of Maximum Elongation]
* [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/retrograde/copernican.html Copernican Model]
* [http://www.frombork.art.pl/Ang10.htm Portraits of Nicolaus Copernicus]
* [http://galileo.rice.edu/sci/theories/copernican_system.html The Copernican Universe from the De Revolutionibus]
* [http://digital.lib.lehigh.edu/planets/cop.php?num=F.1&amp;exp=false&amp;lang=lat&amp;CISOPTR=0&amp;limit=cop&amp;view=full De Revolutionibus, 1543 first edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314004048/http://digital.lib.lehigh.edu/planets/cop.php?num=F.1&amp;exp=false&amp;lang=lat&amp;CISOPTR=0&amp;limit=cop&amp;view=full |date=2009-03-14 }} – Full digital facsimile, Lehigh University
* [http://webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html The text of the De Revolutionibus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150306173547/http://www.webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html |date=2015-03-06 }}
* [http://pau.krakow.pl/index.php/en/2008031765/Prizes-by-PAU/Page-2.html Nicolaus Copernicus Prize, founded by the City of Kraków] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425004549/http://pau.krakow.pl/index.php/en/2008031765/Prizes-by-PAU/Page-2.html |date=2009-04-25 }}, awarded since 1995
* {{en icon}} {{de icon}} {{pl icon}} German-Polish &quot;Copernicus Prize&quot; awarded to German and Polish scientists ([http://www.dfg.de/en/funded_projects/prizewinners/copernicus_award/index.html DFG website])
* {{en icon}} {{de icon}} {{pl icon}} [http://www.buero-kopernikus.org/en/home/31/0/0 Büro Kopernikus – An initiative of German Federal Cultural Foundation]
* {{de icon}} {{pl icon}} [http://www.bkherne.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=304&amp;Itemid=272 German-Polish school project on Copernicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407090910/http://www.bkherne.eu/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=304&amp;Itemid=272 |date=2014-04-07 }}
{{refend}}

{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1473|1543|Kopernik, Nikola}}

[[Kategorija:Poljski naučnici]]
[[Kategorija:Astronomi]]
[[Kategorija:Isusovci]]
[[Kategorija:Biografije, Toruń]]
[[Kategorija:Biografije, Padova]]
[[Kategorija:Studenti Univerziteta u Padovi]]</text>
      <sha1>ilgrsoukde1rtj139pkn8dv3cd3qy4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opsada Sarajeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2831</id>
    <revision>
      <id>42717296</id>
      <parentid>42557908</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79550" sha1="0vdx4gmxtwi806re1by94hamigr4jf5" xml:space="preserve">{{Oružani sukob
|naziv        = Opsada Sarajeva
|dio          = [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]]
|slika        = [[Datoteka:Collage Siege of Sarajevo.jpg|285px]]
|opis slike   = Epizode iz opsade Sarajeva 
|datum        = 5. IV 1992. - 29. II 1996.&lt;ref name=&quot;siege lifted&quot;&gt;{{cite web|title=''1996: Siege of Sarajevo is lifted''|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/29/newsid_4667000/4667292.stm |publisher=[[BBC News]]|author=|date=2006|accessdate=29. kolovoza 2010}}&lt;/ref&gt;
|mjesto       = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]]
|povod        = 
|teritorij    = 
|ishod        = [[Daytonski sporazum]], povlačenje srpskih snaga, kraj opsade.
|sukobljeni1  = {{flagicon|BiH|1992}} [[Bosna i Hercegovina]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:NATO OTAN Insignia.svg|22px]] [[NATO]]&lt;sup&gt;('''od 1995.''')&lt;ref name=&quot;siege lifted&quot;/&gt;
|sukobljeni2  = [[Datoteka:Emblem of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg|22px]] [[JNA]] (1992.)&lt;br /&gt;[[Datoteka:Flag of Republika Srpska.svg|22px]] [[Republika Srpska]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Flag of FR Yugoslavia.svg|22px]] [[SR Jugoslavija]]&lt;br /&gt;[[Datoteka:Flag of Serbia (1992–2004).svg|22px]] [[Republika Srbija (1992–2006)|Republika Srbija]]
|sukobljeni3  = 
|zapovjednik1 =

{{flagicon|BiH|1992}} [[Alija Izetbegović]] &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} Hakija Turajlić  † &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} [[Sefer Halilović]] &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} [[Rasim Delić]] &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} [[Jovan Divjak]]&lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} [[Enver Hadžihasanović]]&lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} Mustafa Hajrulahović&lt;br /&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} Vahid Karavelić&lt;br /&gt;
{{flagicon|BiH|1992}} Nedžad Ajnadžić&lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}}  Zaim Imamović  † &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}}  Ismet Bajramović &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}}  Ramiz Delalić &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}}  Jusuf Prazina  † &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}}  Mušan Topalović  † &lt;br&gt;
{{flagicon|BiH|1992}}  Ramiz Salčin † &lt;br&gt;
[[Datoteka:Flag_of_the_Croatian_Republic_of_Herzeg-Bosnia.svg|border|23px]] Vladimir Šaf

|zapovjednik2 = 
[[Datoteka:Flag of FR Yugoslavia.svg|22px]] [[Datoteka:Flag of Serbia (1992–2004).svg|22px]][[Slobodan Milošević]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Emblem of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg|22px]] [[Milutin Kukanjac]] (III-VII 1992.)&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Emblem of the Yugoslav People's Army (1991-1992).svg|22px]] [[Momčilo Perišić]]&lt;br /&gt;
----
[[Datoteka:Flag of Republika Srpska.svg|22px]] [[Radovan Karadžić]]&lt;br&gt;
[[Datoteka:Flag of Republika Srpska.svg|22px]] [[Ratko Mladić]] &lt;br&gt;
[[Datoteka:Flag of Republika Srpska.svg|22px]] Tomislav Šipčić (VII-IX 1992)&lt;br&gt;
[[Datoteka:Flag of Republika Srpska.svg|22px]] [[Stanislav Galić]] (IX 1992 - VIII 1994)&lt;br&gt;
[[Datoteka:Flag of Republika Srpska.svg|22px]] [[Dragomir Milošević]] (VIII 1994 - II 1996)

|zapovjednik3 = 
|jačina1      = 25.000-70.000&lt;ref name=&quot;jačina&quot;&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 29&lt;/ref&gt;
|jačina2      = 13.000-18.000&lt;ref name=&quot;MKSJ201&quot;/&gt;
|jačina3      = 
|posljedice1  = '''ARBiH'''&lt;br /&gt;6.110 poginulih vojnika&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt;&lt;br /&gt;'''HVO'''&lt;br /&gt;67 poginulih vojnika&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt;
|posljedice2  = '''JNA-VRS'''&lt;br /&gt;2.229 poginulih vojnika&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt;
|posljedice3  = 5.604 poginulih civila&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt;
|bilješke     = 
}}
'''Opsada [[Sarajevo|Sarajeva]]''' bila je jedna od najdužih opsada u [[povijest]]i modernog ratovanja i najduža opsada jednog glavnog grada ikada.&lt;ref name=&quot;siege lifted&quot;/&gt; Trajala je 44 mjeseca, od 5. travnja 1992.&lt;ref&gt;[[#Goldstein|Goldstein 1996.]], 5. IV 1992.&lt;/ref&gt; do 29. veljače 1996. godine,&lt;ref name=&quot;siege lifted&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=''As Sarajevo Declares Siege Over, Serbs Still Pack''|url=http://www.nytimes.com/1996/03/01/world/as-sarajevo-declares-siege-over-serbs-still-pack.html?scp=3&amp;sq=siege%20sarajevo&amp;st=cse|publisher=[[New York Times]]|author=Kit R. Roane|date = 01. 03. 1996.|accessdate = 29. 08. 2010.}}&lt;/ref&gt; što je tri puta duže od [[bitka za Staljingrad|opsade Staljingrada]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theharvardadvocate.com/content/sarajevo-rose|last=Burke|first=Spencer|title=''Sarajevo Rose''|publisher=The Harvard Advocate|accessdate=9. travnja 2012|archivedate=2014-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141203080340/http://www.theharvardadvocate.com/content/sarajevo-rose|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; a u prosjeku je 329 projektila ispaljivano na grad dnevno.&lt;ref name=&quot;UNCOE&quot;/&gt; Ukupno je ispaljeno oko 50.000 tona artiljerijskih projektila na grad.&lt;ref&gt;&quot;''20 godina od opsade Sarajeva''&quot;, Večernji list, 7. travnja 2012., str 24.&lt;/ref&gt; Sukobljene strane u sukobu bile su [[Vojska Republike Srpske]], koja je sa 18.000 rezervista opkolila grad,&lt;ref name=Times&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3039582.ece |title=''Serb general Dragomir Milosevic convicted over Sarajevo siege'' |last=Strange |first=Hannah |date=12. prosinca 2007 |publisher=The Times |accessdate=10-05-2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903014053/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3039582.ece |archive-date=2011-09-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; i [[Armija Republike Bosne i Hercegovine]] i [[HVO|Hrvatsko vijeće obrane]] koje su branile grad, kao i raznorazne paravojne formacije s obje strane.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Trying To Lift the Siege of Sarajevo''|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975842,00.html|publisher=Time Magazine|author=|date=22. 06. 1992.|accessdate=29. 08. 2010.|archivedate=2010-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100902005747/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975842,00.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Fog Brings Lull in Serbian Shelling of Sarajevo'' |url=http://www.nytimes.com/1993/12/05/world/fog-brings-lull-in-serbian-shelling-of-sarajevo.html|publisher=[[New York Times]]|author=|date = 05. 12. 1993.|accessdate = 29. 08. 2010.}}&lt;/ref&gt; Tijekom opsade, grad je bio gotovo potpuno odsječen od ostatka države te je nastala nestašica hrane, električne struje, plina, lijekova i [[voda|vode]], tako da su Sarajlije znale ići do rijeke [[Miljacka]] radi napajanja, gdje su često bili izloženi vatri snajpera.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Small Miracle in a Siege: Safe Water for Sarajevo''|url=http://www.nytimes.com/1994/01/10/world/small-miracle-in-a-siege-safe-water-for-sarajevo.html?scp=7&amp;sq=siege%20sarajevo&amp;st=cse|publisher=[[New York Times]]|author=Chuck Sudetic|date = 10. 01. 1994.|accessdate = 29. 08. 2010.}}&lt;/ref&gt;

[[Ujedinjeni narodi]] su tijekom tog razdoblja konvojima snabdijevali Sarajlije hranom, lijekovima i gorivom za generatore u bolnicama, jedinom pekarom tada u gradu te središnjom pumpom za vodu.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''A Siege by Any Other Name Would Be as Painful''|url=http://www.nytimes.com/1993/08/17/world/a-siege-by-any-other-name-would-be-as-painful.html?scp=8&amp;sq=siege%20sarajevo&amp;st=cse|publisher=New York Times|author=John F. Burns|date = 17. 08. 1993.|accessdate = 29. 08. 2010.}}&lt;/ref&gt; Prema Istraživačko dokumentacijskom centru (IDC), opsada u Sarajevu je uzrokovala 14.011 žrtava, od čega je 7.808 ljudi umrlo 1992. a 3.392 1993. godine, čime je to najveće stratište rata po ljudskim gubicima.&lt;ref name=&quot;idc&quot;&gt;{{cite web|title=''Rezultati istraživanja &quot;Ljudski gubici '91-'95&quot; (Sarajevo)''|url=http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=35&amp;Itemid=126&amp;lang=bs|publisher=''Istraživačko dokumentacijski centar (IDC)''|author=|date=2007|accessdate=29. kolovoza 2010|archivedate=2009-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091108152023/http://www.idc.org.ba/index.php?option=com_content&amp;view=section&amp;id=35&amp;Itemid=126&amp;lang=bs|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Doktori glavne bolnice u gradu su javili da su primali pet do petnaest ranjenih žrtava snajpera dnevno.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 240&lt;/ref&gt;

Opsadu grada je izvodila Vojska Republike Srpske, uz vojnu, logističku, obavještajnu i tehničku [[Srbija u jugoslovenskim ratovima|podršku SR Jugoslavije]]. Od početka opsade, JNA, srpski pobunjenici i paravojne formacije su bile pod pod organizacijom i komandom predsjednika Srbije [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]].&lt;ref name=&quot;hrw1&quot;&gt;{{cite web|title=Weighing the Evidence|url=https://www.hrw.org/en/node/11081/section/5|publisher=[[Human Rights Watch]]|date=13 December 2006|accessdate=18 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Resolution&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r121.htm|title=Resolution 47/121, 91st plenary meeting, The situation in Bosnia and Herzegovina|date=18 December 1992|publisher=[[United Nations General Assembly]]|accessdate=23 April 2011|quote=''Gravely concerned about the deterioration of the situation in the Republic of Bosnia and Herzegovina owing to intensified aggressive acts by the Serbian and Montenegrin forces to acquire more territories by force, characterized by a consistent pattern of unacceptable and systematic violations of human rights, a burgeoning refugee population resulting from mass expulsions of defenceless civilians from their homes and the existence in Serbian and Montenegrin controlled areas of concentration camps and detention centres, in pursuit of the abhorrent policy of &quot;[[ethnic cleansing]]&quot;, considered a form of genocide. Strongly condemning [[Serbia and Montenegro]] and their surrogates in the Republic of Bosnia and Herzegovina for their continued non-compliance with all relevant United Nations resolutions, Deeply regretting that the sanctions imposed by the Security Council have not had the desired effect of halting the aggressive acts by Serbian and Montenegrin irregular forces and the direct and indirect support of the Yugoslav People's Army for the aggressive acts in the Republic of Bosnia and Herzegovina''.}}&lt;/ref&gt; Zbog uloge u opsadi Sarajeva i ratu u BiH, [[SRJ]] je bila pod [[Međunarodne sankcije protiv SR Jugoslavije|međunarodnim sankcijama]] UN u periodu 1992-1996.

[[Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]] (MKSJ) osudio je tri srpska zapovjednika zbog opsade: to su [[Stanislav Galić]], [[Dragomir Milošević]] i [[Radovan Karadžić]]. [[Momčilo Perišić]] je prvostepeno osuđen na 27 godina, ali je drugostepeno oslobođen krivice. [[Slobodan Milošević]], optužen kao vođa [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženog zločinačkog poduhvata]], je umro tokom suđenja.

== Uvod ==
{{glavni|raspad SFRJ}}
Sarajevo je glavni grad Bosne i Hercegovine, površine 2.049&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, te okružen brdima i planinama. Prema popisu stanovništva iz 1991., grad i njegovo šire područje brojalo je 525.980 stanovnika, od čega su [[Bošnjaci]] činili 49.3 %, [[Srbi]] 29.9 %, [[Hrvati]] 6.6 % a [[Jugoslaveni]] 10.7 % udjela.&lt;ref name=&quot;background&quot;&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI - B. Brief description and history of the city]]&lt;/ref&gt;

Raspad SFRJ doveo je do neovisnosti Slovenije i Hrvatske. Pred kraj 1991., nakon što je ratovala u istim, JNA se počela povlačiti iz tih dvaju republika te razmiještati po Bosni. 9. siječnja 1992. proglašena je [[Republika Srpska]] (RS), sa ciljem stvaranja konfederacije unutar BiH koja bi ostala dio Jugoslavije, ili proglašenja otcijepljenja ako BiH proglasi neovisnost. Tijekom prvih mjeseci 1992., srpske institucije su bile u &quot;natjecanju&quot; sa institucijama vlade BiH prilikom uspostavljanja svoje prevlasti širom bosanskih općina.&lt;ref&gt;[[#MKSJ Galić|MKSJ Galić]], paragraf 195&lt;/ref&gt; BiH je u ožujku 1992. održala referendum o samostalnosti - kojeg su uglavnom bojkotirali bosanski Srbi, ali je svejedno dvije trećine glasača izašlo i glasovalo potvrdno&lt;ref&gt;[[#BritannicaBosnia|BritannicaBosnia]]&lt;/ref&gt; - te je 3. ožujka 1992. proglasila samostalnost.&lt;ref&gt;[[#MKSJ Galić|MKSJ Galić]], paragraf 196&lt;/ref&gt;

Početkom ožujka 1992., [[Srpska demokratska stranka (BiH)|Srpska demokratska stranka]] (SDS) i [[Stranka demokratske akcije]] (SDA) uspostavili su barikade po Sarajevu. SDS je preuzela kontrolu nad uglavnom sjevernim i zapadnim četvrtima grada.&lt;ref&gt;[[#MKSJ Galić|MKSJ Galić]], paragraf 199&lt;/ref&gt;

== Početak sukoba ==

Prema srpskim pogledima, rat je počeo [[Ubistvo srpskog svata u Sarajevu|ubojstvom srpskog svata Nikole Gardovića]], koji je ubijen 1. ožujka 1992.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnevnik.ba/novosti/bih/podjele-nakon-20-godina-jo%C5%A1-ve%C4%87e-crvene-stolice-naru%C4%8Dene-iz-srbije|title=''Podjele, nakon 20 godina još veće: Crvene stolice naručene iz Srbije?''|publisher=Dnevnik.ba|date=7. travnja 2012|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2014-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140822085505/http://www.dnevnik.ba/novosti/bih/podjele-nakon-20-godina-jo%C5%A1-ve%C4%87e-crvene-stolice-naru%C4%8Dene-iz-srbije|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; kada je nosio srpsku zastavu.&lt;ref name=&quot;turnout&quot;/&gt; Time se međutim ignorira činjenica da je sam [[Alija Izetbegović]] isti dan pokušao smiriti napetost te da nije vjerovao da će biti rata:

{{izdvojeni citat|Možda je bilo izoliranih incidenata, ali oružani sukob ovdje neće izbiti.&lt;ref name=&quot;turnout&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1992/03/02/world/turnout-in-bosnia-signals-independence.html?scp=1&amp;sq=wedding%20sarajevo%20march%201992&amp;st=cse|title=''Turnout in Bosnia Signals Independence''|publisher=New York Times|last=Sudetic|first=Chuck|date=2. ožujka 1992|accessdate=9. travnja 2012}}&lt;/ref&gt;}}

{{Quote box|width=30%|align=right|citat=&quot;Ako ‘oće da se biju, tu smo. Ako’oće, u pičku lepu materinu, ko god hoće da se bije tu smo i jači smo. Ko ‘oće za Alijom da se s nama bije, neka izvoli – izgubiće.&quot;|izvor=[[Slobodan Milošević]] u presretnutom razgovoru sa Radovanom Karadžićem (krajem septembra 1991.)&lt;ref&gt;[https://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2003&amp;mm=12&amp;dd=28&amp;nav_id=128667 Transkripti presretnutih razgovora Karadžića i Miloševića]&lt;/ref&gt;}}

5. travnja 1992. godine održale su se demonstracije za mir. Pripadnici SDS-a su pucali s krova hotela [[Holliday Inn]] na prosvjednike. Nakon demonstracija održanih na Marijin Dvoru, narod se uputio ka tadašnjem mostu Vrbanja. Snajperisti koji su bili smješteni u objektu nasuprot benzinske crpke su otvorili vatru na ljude. [[Suada Dilberović]] i [[Olga Sučić]] su prve žrtve opsade Sarajeva, a most na kojem su ubijene nosi njihova imena.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1918998.stm|title=''Sarajevo's decade of war and peace''|last=Kroeger|first=Alexandra|date=9. travnja 2002|accessdate=9. travnja 2012}}&lt;/ref&gt;

{{Quote box|width=30%|align=right|citat=&quot;Moraju znati da oko Sarajeva ima 20.000 naoružanih Srba, pa to nije normalno, pa oni će nestati. Sarajevo će biti karakazan u kojem će izginuti 300.000 muslimana. Pa oni nisu normalni.&quot;|izvor=presresnut razgovor [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]] (listopad 1991.)&lt;ref&gt;[[#Sense-Karadžić|Video snimak Sense Agency]], 7:30&lt;/ref&gt;}}

Korpus Romanija VRS-a je sa 18.000 vojnika zatvorio grad u &quot;užem&quot; obruču dugom 55 kilometara (&quot;širi&quot; obruč bio je dug 180 kilometara).&lt;ref name=&quot;MKSJ201&quot;&gt;[[#MKSJ Galić|MKSJ Galić]], paragraf 201&lt;/ref&gt; [[Armija BiH]] imala oko 25.000 vojnika, ali je bila u oskudici oružja.&lt;ref name=&quot;jačina&quot;/&gt; U obrani grada pridružio se i [[HVO]] sa 2.000 vojnika, usprkos tome što je bio u sukobu sa Armijom BiH u [[Mostar]]u.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI - 1. The defensive forces]]&lt;/ref&gt; Na početku opsade, velik broj Srba je pobjegao iz Sarajeva, a neki su se pridružili [[Vojska Republike Srpske|Vojsci Republike Srpske]] (VRS). Ostali su se preselili u područja pod kontrolom RS-a. Oko 40.000 Srba ostalo je u onim dijelovima grada pod kontrolom službene vlade Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt; Od 1.400 [[Židov]]a, u Sarajevu je ostalo samo nekoliko stotina nakon opsade.&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;

U travnju 1992. godine bosanskohercegovačka vlada je tražila povlačenje srpskih vojnih jedinica s brda. Vlada [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] je pristala na povlačenju svih nebosanskih boraca, koji je obuhvaćao neznatan broj. Preostalim bosanskim Srbima, oko 80.000 ljudi, ostavljeno je oružje JNA i oni su se transformirali u VRS,&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI - 2. The besieging forces]]&lt;/ref&gt; dok je RS izglasila njenu nezavisnost od Republike Bosne i Hercegovine samo nekoliko dana od proglašenja nezavisnosti Republike Bosne i Hercegovine od [[SFRJ|Socijalistične Federativne Republike Jugoslavije]].

== Opsada ==
=== 1992. ===
==== Travanj-svibanj ====
[[Datoteka:Sarajevo_May_2_1992.JPG|lijevo|mini|220px|Karta opsade Sarajeva]]
Nakon masovnih demonstracija za mir, otvorena je vatra na prosvjednike sa brda, čime započinje opsada a građani sve više odlaze u skloništa. Dne 7. travnja bombardirana je zgrada parlamenta u središtu grada.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 78&lt;/ref&gt; Istodobno, petero ljudi je poginulo u borbama oko policijske akademije Sarajeva. Ulice su se ispraznile.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 79&lt;/ref&gt; Nikola Koljević i Biljana Plavšić dali su otkaz u kolektivnom bosanskom predsjedništvu kako bi se priključili političkom životu RS-a.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 80&lt;/ref&gt;

Idući dan, 8. travnja, bombardiranje grada započelo je već u 5:30 ujutro te trajalo dva sata. Gađane su aleje u starom gradu, televizijska stanica i centar za solcijalnu skrb. Prvi put je proglašena &quot;uzbuna za snajpere&quot;. Tog dana je šestero izgubilo živote.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 81-82&lt;/ref&gt; Nakon što je uhićen jedan tjelohranitelj jer je bio snajper, Radovan Karadžić je izjavio:
{{izdvojeni citat|Grad će biti bombardiran od Pala ako policija ne oslobodi tjelohranitelja Nikole Koljevića.}}&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 83&lt;/ref&gt;
General JNA Milutin Kukanjac je pak izjavio:
{{izdvojeni citat|Armija nema veze s ovime. Ona će zaštititi ljude.}}&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 84&lt;/ref&gt;

Bosanska vlada objavila je &quot;izvanredno stanje zbog mogućeg rata&quot; te pozvala na borbu protiv JNA i paravojske.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 89&lt;/ref&gt; 10. travnja opet je počelo bombardiranje grada od 5:30 ujutro, a snajperi su otvorili vatru i na vatrogasce koji su htjeli ugasiti požar u policijskoj stanici.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 94&lt;/ref&gt; i na starački dom.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 96&lt;/ref&gt; 13. travnja policija je ušla u sukob sa srpskom paravojskom kada je pokušala skloniti barikade u četvrti Mojmilo i Dobrinja.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 101&lt;/ref&gt; Oko 16 sati, [[MiG-21]] JNA probio je zvučni zid i time prouzročio paniku među Sarajlijama.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 102&lt;/ref&gt; Dolaskom [[Cyrus Vance|Cyrusa Vancea]] i promatrača [[EEZ]]-a, borbe su utihnule 14. travnja, ali samo nakratko.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 103&lt;/ref&gt; 15. travnja JNA se ponovno preraspodijelila po predgrađima grada, dok je srpska paravojska granatirala parkirališta i autobusne stanice, uništivši ili oštetivši 24 autobusa i 14 tramvaja.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 108&lt;/ref&gt;
{{Quote box|width=30%|align=left|citat=&quot;Srbi će osloboditi Sarajevo, ili sporazumom ili nekim drugim sredstvom.&quot;|izvor=Radovan Karadžić za beogradske novine, 15. travnja 1992.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 113&lt;/ref&gt;}}

''[[New York Times]]'' objavio je da Sarajevo počinje izgledati poput &quot;''labirinta barikada, kontrolnih točaka i klopki za tenkove''&quot;.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 117&lt;/ref&gt; 18. travnja, nakon što je sarajevska televizija odbila prekinuti emitiranje, granatirana je obližnja tramvajska stanica.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 120&lt;/ref&gt; Armija BiH borila se sa srpskom paravojskom oko tvornice streljiva JNA dok je opet sedmero civila ubijeno taj dan.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 124&lt;/ref&gt; 21. travnja devet granata ispaljenih iz [[minobacač]]a pogodilo je sarajevsku televiziju,&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 131&lt;/ref&gt; dok je prvi put granatirana bolnica, a kola hitne pomoći nisu mogla doći do ranjenih zbog snajpera.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 133-134&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:1984 Winter Olympics Sarajevo Sports Complex 1995-06-09 2.JPEG|desno|mini|250px|Olimpijski muzej i groblje u okolici nakon opsade]]
25. travnja granatiran je Olimpijski muzej u 20:30 sati, te je velik dio njegove izložbe uništen u požaru.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 161&lt;/ref&gt; Dva dana kasnije, srpske snage zaustavile su sve konvoje hranom koji su išli prema gradu.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 171&lt;/ref&gt; 2. svibnja odigrao se [[napad na kolonu JNA u Sarajevu]], znan i kao ''incident u Dobrovoljačkoj ulici'', kada je Armija BiH napala konvoj JNA koji je napuštao Sarajevo prema dogovoru o povlačenju. Nakon tog okršaja, 215 pripadnika JNA je zarobljeno a najmanje šest je poginulo.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web| publisher=[[Reuters]]| url=http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307| title=Austria won't send Bosnia general to Serbia| date=7. ožujka 2011| accessdate=7. ožujka 2011| archivedate=2012-10-03| archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003023842/http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Motiv je bio razmijeniti te vojnike za predsjednika Izetbegovića, kojeg je dan prije JNA zarobila kada se vraćao sa mirovne konferencije u [[Lisabon]]u na sarajevskom aerodromu.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher=New York Times| url=http://www.nytimes.com/1992/05/03/world/sarajevo-s-center-erupts-in-war-weakening-yugoslav-truce-effort.html?scp=1&amp;sq=sarajevo%20may%203%201992&amp;st=cse| author=John F. Burns| title=Sarajevo's Center Erupts in War, Weakening Yugoslav Truce Effort| date=3. svibnja 1992| accessdate=7. ožujka 2011}}&lt;/ref&gt;

Usprkos dogovorenom primirju, 3. svibnja srpske snage ponovno pokreću artiljerijsku paljbu na grad te ubijaju deset civila,&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 192&lt;/ref&gt; uništavaju zgradu uz cestu Maršala Tita dok je [[Gazi Husrev-begova džamija]], najstarija na Balkanu, oštećena.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 193&lt;/ref&gt; Najmanje 15 vojnika JNA ubijeno je u sukobima sa Armijom BiH tog dana.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 194&lt;/ref&gt; 4. svibnja MiG-ovi JNA napali su ciljeve na planini [[Trebević]].&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 202&lt;/ref&gt; U manje od tjedan dana, do novog primirja u srijedu 6. svibnja, poginulo je najmanje 70 osoba u gradu, od toga samo 14 vojnika.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 212&lt;/ref&gt; Dva dana kasnije, granatiranje je opet nastavljeno u području [[Ilidža|Ilidže]].&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 219&lt;/ref&gt;

==== Svibanj-prosinac ====
10. svibnja, ''New York Times'' je izvjestio da je otežavanje prolaska konvoja sa hranom ispraznilo trgovine Sarajeva, a da su ljudi bili u redovima kako bi kupili kruh od onih kamiona koji su uspijeli stići do svojih odredišta.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 224&lt;/ref&gt; Prvi put u 453 godine, srednje škole su zatvorene kako bi se transformirale u centar za starije i nemoćne osobe.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 226&lt;/ref&gt; Istodobno, snage VRS-a počele su zaustavljati patrole UN-a i Međunarodnog odbora Crvenog križa te im oduzimati njihove kamione.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 231&lt;/ref&gt; Još veće nepoštivanje međunarodnih organizacija za mir dogodio se 18. svibnja kada je u Vraniku bombardiran konvoj [[Međunarodni odbor Crvenog križa|Međunarodnog odbora Crvenog križa]], pri čemu je uništeno 4,5 tona hrane i lijekove te ubijen predstavnik te organizacije [[Frederic Maurice]]. Ponovno su za napad optužene snage VRS-a.&lt;ref&gt;[[#Human Rights Watch|Human Rights Watch 1993.]], str. 78&lt;/ref&gt; EEZ je 11. svibnja opozvao sve svoje veleposlanike iz Beograda te osudio &quot;ubijanje i protjerivanje stanovništva iz Sarajeva&quot;, kao i zauzimanje sarajevske zračne luke, čime je spriječena humanitarna pomoć gradu.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 232&lt;/ref&gt; Idućeg dana, snage VRS-a otvorile su paljbu na četvrt Dobrinje, pri čemu je ubijeno tri civila.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 234&lt;/ref&gt;

[[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda]] izglasalo je rezoluciju 752 kojom poziva Jugoslaviju da povuče svoje vojnike iz Bosne te da se otvori glavna zračna luka Sarajeva kako bi se osigurao dotok humanitarne pomoći za tamošnje stanovnike.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nato.int/IFOR/un/u920515a.htm|title=''UN SecurityCouncil 3069th Meeting, Resolution S/RES/752''|date=15. svibnja 1992|accessdate=9. travnja 2012|publisher=Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda}}&lt;/ref&gt;

Kako bi pokušali probiti opsadu i stići do zaliha hrana i [[lijek]]ova u Visokom, Armija BiH pokrenula je napad na Ilidžu, na što su snage VRS-a otvorile paljbu širom Sarajeva.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 243-245&lt;/ref&gt; Vodile su se i teške bitke za kasarnu Viktor Bubanj, pod kontrolom JNA.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 249&lt;/ref&gt; Granatirane su i UN-ove lokacije, pri čemu je uništeno njihovih 12 kamiona.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 250&lt;/ref&gt;

19. svibnja, u Ilidži je VRS zaustavila kolonu od tisuću automobila i 20 autobusa u kojima su bile izbjeglice koje su htjele napustiti grad i otići u [[Split]]. Oko 5.000 civila je tako postalo taocima te vojske, te su pušteni tek nakon nekoliko dana pregovora. Istodobno, VRS je istjerivala Bošnjake iz onih sarajevskih četvrti koje bi osvojila.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 269-271&lt;/ref&gt; 27. svibnja, u 10 sati ujutro, projektil je pao na skupinu ljudi u redu za kruh te ubio 16 a ranio preko stotinu osoba. Projektil je ispaljen iz brda pod kontrolom VRS-a.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 299&lt;/ref&gt;

16. i 17. svibnja, konvoj UN-a napustio je grad zbog straha od sigurnosti.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sudetic|first=Chuck|url=http://www.nytimes.com/1992/05/18/world/a-fearful-sarajevo-sees-un-s-last-convoys-go.html?scp=5&amp;sq=sarajevo%20may%201992%20&amp;st=cse|title=''A Fearful Sarajevo Sees U.N.'s Last Convoys Go''|date=18. svibnja 1992|accessdate=9. travnja 2012}}&lt;/ref&gt; 8. srpnja, [[Organizacija za europsku sigurnost i suradnju]] (OSCE) izbacila je Jugoslaviju iz svojeg članstva zbog umiješanosti u rat u Bosni.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.osce.org/item/58332|title=''Serbia and Montenegro suspended as a participating State''|publisher=Organizacija za europsku sigurnost i suradnju|date=8. srpnja 1992}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 30. svibnja, UN je nametnuo sankcije protiv Jugoslavije.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/3b00f2122c.html|title=''UN Security Council Resolution 757 (1992) Adopted by the Security Council at its 3082nd meeting, on 30 May 1992''|date=30. svibnja 1992|accessdate=9. travnja 2012|publisher=UNCHR|author=Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda}}&lt;/ref&gt;

VRS je, umjesto da se zauzme grad, nastavio s gađanjem s okolnih brda. Ciljevi su bili morenje glađu i demoralizacija stanovništva. 18. lipnja [[Washington Post]] objavio je da &quot;stanovnici Dobrinje jedu travu zbog nedostatka hrane, te da se u posljednja dva tjedna oko 50 ljudi na dan sahranjuje u gradskim parkovima&quot;.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;/&gt; Međunarodna zajednica počela je polako reagirati na opsadu grada, slanjem promatrača, [[UNPROFOR]]-a i zračnog koridora kojim bi se snabdijevalo stanovništvo. 28. lipnja, [[François Mitterrand]] posjećuje Sarajevo i otvara zračni koridor prema gradu, ali govori o &quot;katastrofi&quot;, a ne o opsadi. Nakon toga je potreba za vojnom intervencijom u visokim vojnim krugovima ocijenjena kao nepotrebna.&lt;ref&gt;{{cite news|title=''CONFLICT IN THE BALKANS; Mitterrand Flies Into Sarajevo; Shells Temper Message of Hope''|date=29. lipnja 1992|accessdate=09-04-2012|last=Burns|first=John F|publisher=New York Times}}&lt;/ref&gt;

Zapovjednik snaga VRS-a, general [[Ratko Mladić]], dao je izrazitu naredbu da se gađaju svi nesrpski civilni ciljevi u Sarajevu.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj IV|UN-ov izvještaj IV]], paragraf 298&lt;/ref&gt; Granatirana je gradska bolnica (posebno je bila granatirana tijekom vremena za posjete poslijepodne), džamije, crkve i mnogi drugi ciljevi. Niti kola [[hitna pomoć|hitne pomoći]] nisu bila sigurna: 24. lipnja VRS je otvorila paljbu na jedna takva kola te ubila svih šest ljudi u njima, uključujući i ranjenike.&lt;ref&gt;[[#Human Rights Watch|Human Rights Watch 1993.]], str. 79&lt;/ref&gt; VRS je i često otvarala paljbu na ljude koje su odlazili na [[pogreb]]e. Neki su ranjeni, neki preminuli.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Burns|first=John F.|url=http://www.nytimes.com/1992/08/05/world/shellfire-hits-sarajevo-funeral-for-slain-children.html?pagewanted=all&amp;src=pm|title=''Shellfire Hits Sarajevo Funeral for Slain Children''|publisher=New York Times|date=5. kolovoza 1992|accessdate=09-04-2012}}&lt;/ref&gt; 25. kolovoza, na Narodnu knjižnicu u Sarajevu otvorena je tenkovska i artiljerijska vatra. Tom objektu je time nanesena velika šteta i u njemu je buknuo požar. Uništeno je više od milion knjiga i dokumenata pohranjenih u tom objektu, među kojima je bilo i jedinstvenih drevnih rukopisa i knjiga neprocjenjive vrijednosti.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|title=''Libraries Are Not for Burning: International Librarianship and the Recovery of the Destroyed Heritage of Bosnia and Herzegovina''|publisher=Sveučilište Harvard|first=Andrea|last=Riedlmayer|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2018-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712222716/https://archive.ifla.org/IV/ifla61/61-riea.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

31. prosinca, [[Butros Butros-Gali]], glavni tajnik UN-a, posjetio je grad na Silvestrovo, a dočekali su ga prosvjednici.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI4|UN-ov izvještaj VI - 4]], paragraf 1769&lt;/ref&gt;

=== 1993. ===
==== Siječanj-lipanj ====
[[Datoteka:APC passes Presidency Sarajevo.jpg|desno|mini|250px|Vozilo UNPROFOR-a vozi se ulicama tijekom opsade, 1993.]]
1. siječnja 1993. Sarajlije su dočekale prvu Novu godinu pod opsadom. Te noći ponovno je otvorena paljba na grad, dok su se snage Armije BiH i VRS ponovno sukobile.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI4|UN-ov izvještaj VI - 4]], paragraf 1775&lt;/ref&gt; Druga polovina 1992. i prva polovina 1993. godine su predstavile vrhunac opsade grada Sarajeva. Razne su grozote učinjene Sarajlijama uz žestoke gubitke. Neke su ulice bile toliko ugrožene da su nosile naziv &quot;snajperska staza&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17390057|title=''Sarajevo: Inside 'sniper alley'''|date=4. travnja 2012|last=Bell|first=Martin|accessdate=09-04-2012}}&lt;/ref&gt; Mnogi dijelovi grada kao naprimjer [[Novo Sarajevo]] bili su pod kontrolom VRS-a.

Branitelji grada po naoružanju su bili daleko slabiji od srpskih napadačima. Napadima na srpske kasarne u gradu branitelji Sarajeva su pokušali kompenzirati nedostatak oružja. Neki bošnjački kriminalci koji su u početku rata formirali obrambene jedinice sudjelovali su u trgovini oružjem. Jedan od bosanskih Srba koji su se pridružili Armiji BiH u obrani grada, [[Jovan Divjak]], pokušavao je u tom razdoblju motivirati građane.
{{izdvojeni citat|Nekada sam se glupo ponašao, recimo pretrčavao ulicu gdje je bio snajper. Pa bi mi onda ljudi pljeskali. A ja sam to radio zbog njih, da im dignem moral.&lt;ref name=&quot;dalje&quot;&gt;{{cite web|url=http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|title=''Ja nisam Srbin, ja sam Bosanac''|publisher=Dalje|date=27. ožujka 2007.|accessdate=08. 11. 2010.|archive-date=2010-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119145926/http://dalje.com/hr-svijet/ja-nisam-srbin-ja-sam-bosanac/29869|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;}}

Sredinom 1993. godine u aerodromskom naselju [[Butmir]] završen je 800 metara dugačak [[Sarajevski ratni tunel]], koji je dozvolio ne samo ranjenima da napuste grad, nego prije svega omogućio opskrbu grada hranom, ali, putem prevazilaženja embarga Ujedinjenih naroda na oružja, i oružjem.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17408721|title=''Sarajevo: The 'secret' tunnel under the city''|date=4. travnja 2012|last=Little|first=Alan|accessdate=09-04-2012}}&lt;/ref&gt; Početak tunela je u obiteljskoj kući Kolarevih pored staze Sarajevskog aerodroma na Butmiru. Danas je ta kuća muzej ratne povijesti. Najvjerovatnije Sarajevo ne bi preživjelo bez oružja, hrane i lijekova koji su prošli kroz taj tunel.

U svibnju 1993. Ujedinjeni narodi su proširili &quot;sigurnosne zone&quot; i na Sarajevo&lt;ref&gt;{{cite news|title=''1993: UN makes Srebrenica safe haven''
 |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/16/newsid_4253000/4253441.stm  |publisher=BBC News  |author= |date=16. travnja 2005 |accessdate=22-10-2010}}&lt;/ref&gt; a istog mjeseca tada 17-godišnja Inela Nogić izabrana je za Miss opkoljenog Sarajeva i postala simbol otpora ovog grada. Nogić je prvi put stala na pozornicu na kojoj je osvojila titulu Miss, i s koje je umjesto ''mira u svijetu'' poručila: &quot;''Ne dozvolite da nas ubijaju''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nacional.hr/clanak/127850/miss-sarajeva-dva-desetljeca-poslije|title=''Miss Sarajeva - dva desetljeća poslije''|date=6. travnja 2012|accessdate=09-04-2012|publisher=Nacional|archive-date=2012-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120409035647/http://www.nacional.hr/clanak/127850/miss-sarajeva-dva-desetljeca-poslije|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

1. lipnja, tijekom [[Kurban-bajram]]a, dva projektila su ispaljena na nogometnu utakmicu u Dobrinji, gdje se okupilo 200 gledatelja. Eksplozija je ubila 15 ljudi.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/1993/jun/02/warcrimes.fromthearchive|title=''Blood and tears end a soccer game which no one could win''|publisher=Guardian|last=Schork|first=Kurt|date=2. lipnja 1993|accessdate=09-04-2012}}&lt;/ref&gt;

[[Mušan Topalović]], zapovjednik 10. brdske brigade Armije BiH, započeo je osvetničke pohode protiv srpskih stanovnika koji su ostali u Sarajevu. Odvezeni su iz svojih domova, opljačkani te katkad ubijeni u jami &quot;Kazani&quot;, u kojoj je pronađeno 29 leševa.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1997/11/12/world/postscript-to-sarajevo-s-anguish-muslim-killings-of-serbs-detailed.html?pagewanted=all&amp;src=pm|title=''Postscript to Sarajevo's Anguish: Muslim Killings of Serbs Detailed''|publisher=New York Times|author=Chris Hedges|date=12. studeni 1997|accessdate=01-09-2012}}&lt;/ref&gt;
==== Srpanj-prosinac ====
[[Datoteka:Evstafiev-mladic-sarajevo1993w.jpg|lijevo|mini|220px|Ratko Mladić, zapovjednik VRS-a, stiže na zrakoplovnu luku u Sarajevo radi pregovora]]
1. srpnja, VRS je navela da je uvela &quot;cestarinu&quot; u rasponu od 140 do 350 $ za kamione i vozila [[UNHCR]]-a.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2813&lt;/ref&gt; U subotu, 3. srpnja, ispaljeno je preko tisuću projektila na grad te ubilo sedmero ljudi, što je najveći opseg bombardiranja u skoro mjesec dana. Kao odgovor na napad, Armija BiH krenula je u protuofenzivu napadom na četvrti pod kontrolom VRS: [[Vogošća]], Rajlovac, Ilidža and Nedžarići.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2821-2822&lt;/ref&gt; 4. srpnja, nastao je zastoj u raspodjeli humanitarne pomoći: službenici UN-a su odlučili dati 20 do 25 % pomoći vlastima RS, što je otprilike jednako broju stanovnika Sarajeva pod njihovom kontrolom u to doba. Međutim, vlasti RS-a su tražili 50 % pomoći. Kada je UN to odbio, RS je blokirala sve konvoje koji su prenosili gorivo. Nakon natezanja, službenici su VRS-u dali jedan od ukupno četiri kamiona sa gorivom. Kada su na zračnoj luci zahtijevali još jedan kamion, UN je odbio, zbog čega Sarajevo dva tjedna nije dobilo 70 tona goriva potrebno za održavanje struje.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2829&lt;/ref&gt; Također, usprkos dolasku ljeta, u grad je stizalo samo 2 % [[pitka voda|pitke vode]] u usporedbi sa količinom prije rata.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2830&lt;/ref&gt; 9. srpnja šefica UNHCR-a Sadako Ogata u Ženevi je upozorila da u prosjeku svaki građanin Sarajeva dnevno ima manje od 2,5 litara vode dnevno te da se očekuje da će stanje biti još gore.&lt;ref name=&quot;aljazeera&quot;&gt;{{cite web|url=http://balkans.aljazeera.net/makale/hronologija-opsade-sarajeva|title=''Kronologija opsade Sarajeva''|publisher=Al Jazeera Balkans|date=6. travnja 2012|accessdate=9. travnja 2012}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

12. srpnja, u Dobrinji, u ulici Hakije Turajlića 39, jedna minobacačka granata kalibra 82&amp;nbsp;mm ispaljena je na skupinu ljudi u redu za vodu kraj pumpe. 12 ljudi je ubijeno, među njima i 6-godišnje dijete, a neki su još imali kontejnere vode zavezane na leđima. Vatra je otvorena s teritorija pod kontrolom VRS-a, približno iz pravca zapad-sjeverozapad.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2874-2875&lt;/ref&gt; Nestašica vode dovela je do 750 zabilježenih slučajeva [[tifus]]a tog ljeta.&lt;ref&gt;[[#Bethlehem|Bethlehem 1997.]], str. xlviii&lt;/ref&gt; Zbog odbijanja vlade BiH u popravljanju električne mreže koja snabdijeva pogon streljiva u Vogošći, VRS je isključila dovod struje i plina Sarajevu.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2880&lt;/ref&gt; 15. srpnja, oko 8.500 bošnjačkih izbjeglica je potražilo utočište u području [[Bjelašnica|Bjelašnice]] nakon pada Trnova.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2890&lt;/ref&gt; VRS je nekoliko dana kasnije napjzad propustila konvoj sa gorivom - prvo je opskrbljena gradska pekara, a zatim glavna crpka za dotok vode te bolnica koja je trebala gorivo za generatore.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI7|UN-ov izvještaj VI7]], paragraf 2894&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Sarajevo siege garbage.jpg|desno|mini|250px|Kontejneri puni otpada tijekom zime 1993.]]
15. kolovoza, nakon skoro tri mjeseca, struja i voda su obnovljeni u dijelovima grada.&lt;ref&gt;[[#Bethlehem|Bethlehem 1997.]], str. xlvix&lt;/ref&gt; David P. Forsythe, suradnik Međunarodnog odbora Crvenog križa, usporedio je vladu BiH sa vladom [[Biafra|Biafre]] jer je &quot;iskorištavala bošnjačke žrtve&quot; kako bi navela Zapad na intervenciju, te je u tu svrhu &quot;usporila dotok ptike vode u Sarajevo&quot;. Američka administracija i Europa su pak oklijevali aktivno se uključiti u rat jer su se bojali novog scenarija po uzoru na [[Vijetnam]].&lt;ref&gt;[[#Forsythe|Forsythe 2007.]], str. 68&lt;/ref&gt; 6. rujna obnovljena je nastava u gradu, no učenici su su smiješteni po garažama, podrumima i stepenicama jer u školama vlasti ne bi mogle garantirati za njihovu sigurnost.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI8|UN-ov izvještaj VI8]], paragraf 3303&lt;/ref&gt;

24. kolovoza Vijeće sigurnosti usvaja rezoluciju 859 kojom &quot;izražava zabrinutost&quot; zbog opsade grada, te osuđuje &quot;osvajanje teritorija silom&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/3b00f161f.html|publisher=UNHCR|author=Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda|title=''Resolution 859 (1993) Adopted by the Security Council at its 3269th meeting, on 24 August 1993''|date=24. kolovoza 1993|accessdate=1. rujna 2012}}&lt;/ref&gt;

Od kada su iz Armije BiH izbačeni kriminalci i odmetnici u listopadu 1993., Divjak je naveo da je vojska poboljšala disciplinu i sposobnost.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[[#UN-ov izvještaj VI9|UN-ov izvještaj VI9]], paragraf 4016&lt;/ref&gt; Prema UNHCR-u, u gradu je do listopada 1993. bilo 68.200 [[izbjeglica]], što je 21 % ukupnog stanovništva Sarajeva.&lt;ref&gt;[[#Mann et al|Mann et al]], str. 4&lt;/ref&gt; Na [[Božić]], 689 projektila je ispaljeno na grad, a nekoliko je palo u blizini bolnice Koševo.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; 27. prosinca, VRS je osvojila rovove Armije BiH u Vogošći, nakon čega su snage Bosne izvršile protunapad: 321 projektil je ispaljen na Sarajevo a 70 na položaje pod srpskom kontrolom.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI9|UN-ov izvještaj VI9]], paragraf 4033&lt;/ref&gt; Granatirano je područje [[Grbavica|Grbavice]].&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI9|UN-ov izvještaj VI9]], paragraf 4037&lt;/ref&gt; Nekoliko dana prije dočeka Nove godine, oko tisuću Sarajlija je autobusima evakuirano iz grada, dok je dr. Ismet Cerić prvi put skovao novi termin, &quot;Sarajevski sindrom&quot;, kako bi opisao stanje straha građana u tom gradu.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI9|UN-ov izvještaj VI9]], paragraf 4059-4060&lt;/ref&gt; 31. prosinca, tri projektila su pala na ulicu Vase Miškina te usmrtila troje a ranila 20-ak osoba.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI9|UN-ov izvještaj VI-9]], paragraf 4065&lt;/ref&gt;

=== 1994. ===
{{glavni|Masakri na Markalama}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right;&quot;
|+ Godišnja razina crijevnih bolesti u Sarajevu tijekom rata&lt;ref&gt;[[#Mann et al|Mann et al 1994.]], str. 11&lt;/ref&gt; 
|-
! Bolest|| 1992. || 1993. || Porast 
|-
| Hepatitis A || 72 || 644 || 89 puta 
|-
| Enterokolitis || 3.718 || 12.612 || 34 puta
|-
| Bakterijska dizenterija || 110 || 218 || 2 puta  
|}

Usprskos smanjenom trendu, ubijanja su nastavljena. Na [[Nova godina|Novu godinu]], 93 projektila je ispaljeno na grad.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4069&lt;/ref&gt; Granatiranje je započelo u ponoć, upravo kada je američka sopranistica [[Barbara Hendricks]] držala koncert unutar zgrade televizije BiH, gdje se okupilo 200-injak gledatelja. Neke od njih je nakon koncerta evakuiralo osoblje UN-a.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4074&lt;/ref&gt; 70-godišnju ženu zakopale su ruševine nakon što su njenu zgradu pogodila dva projektila.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4076&lt;/ref&gt; Idući dan, projektil ispaljen na stan u Omladinskoj ulici 2 - udaljen 500-injak metara od predsjedništva BiH - ubio je šest članova obitelji Tatarević, a jedini preživjeli bio je 77-godišnji djed.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4088&lt;/ref&gt; Isti dan, jedan projektil je pao na gomilu djece koja su odlazila iz škole u zapadnom Sarajevu, te ubio jedno dijete.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4089&lt;/ref&gt; 5. siječnja, grad je ponovno postao odsječen od vode. UNPROFOR je objavio da je glavna opskrba strujom onesposobljena između Reljeva i [[Buća Potok]]a tijekom Božića, neće biti popravljena do sredine mjeseca zbog potrebe za odobrenjem popravka napajanje između Vogošće i [[Velešići|Velešića]].&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4121-4122&lt;/ref&gt; 11. siječnja, projektil je sletio ispred ulaza zgrade Međunarodnog odbora Crvenog križa - koja se nalazi u blizini televizije - te usmrtio 66-godišnju srpkinju Ljeposavu Pajić, koja je htjela poslati pismo svojoj unuci koja se nalazila u onom dijelu Sarajeva pod kontrolom VRS-a kako bi ju zamolila da joj pošalje mlijeko u prahu i slike svadbe.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4199&lt;/ref&gt;

11. siječnja ulazno-sletne staze zračne luke su granatirane te je tako na nekoliko dana onemogućena dostava hrane UN-a.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4200-4202&lt;/ref&gt; 18. siječnja Sarajevo je imalo svoj prvi dan bez ijedne zabilježene smrti od početka godine. Naime, obilni [[snijeg]] je smanjio vidljivost te je stoga aktivnost snajpera prekinuta.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4250-4251&lt;/ref&gt;

22. siječnja na područje Alipašinog polja pale su tri minobacačke granate. Prva granata je pala na park iza stambenih zgrada u Bosanskoj ulici 4, a druga i treća granata pale su ispred tih zgrada, gdje su se igrala djeca. Šestoro djece je poginulo, a pet odraslih je ranjeno.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4273&lt;/ref&gt; Vatra je otvorena sa teritorija pod kontrolom VRS-a. Sarajlije su pokušavale održati koliko-toliko normalan život: jedna znamenita epizoda bila je kazališna predstava antiratnog mjuzikla &quot;[[Kosa (mjuzikl)|Kosa]]&quot; koja je privukla puno gledatelja zbog paralele rata u Vijetnamu i opsade grada.&lt;ref&gt;[[#Maček|Maček 2009.]], str. 56&lt;/ref&gt;

4. veljače, projektil je ispaljen na ljude u redu za brašno u Dobrinji (petak je bio &quot;dan brašna&quot;) te usmrtio devet ljudi.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI10|UN-ov izvještaj VI-10]], paragraf 4365&lt;/ref&gt; Izravan artiljerijski napad na otvorenu, krcatu tržnicu na Merkalama 5. veljače odnio je 66 života a ranio preko 200 ljudi. Međunarodna zajednica pozvala je VRS da povuče teško naoružanje iz grada, no ovi su samo dopsutili da ih UN &quot;stavi pod nadzor&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17439158|title=''Sarajevo: 1994 market massacre kills 66''|date=4. travnja 2012|last=Little|first=Alan|accessdate=09-04-2012}}&lt;/ref&gt;

U jednom od bizarnijih događaja, Karadžić je pozvao ruskog pisca i političara, [[Eduard Limonov|Eduarada Limonova]], u Pale na obilazak grada. Novinarka Slavenka Drakulić ovako je opisala taj susret:
{{izdvojeni citat|Godinama, kad god bi pomislila na Karadžića, jedan mi prizor nikada nije izlazio iz glave...Karadžić stiže sa gostom, ruskim piscem Eduardom Limonovom. Sarajevo leži pod opsadom ispred njih, jasno mogu vidjeti svaku zgradu, svaku ulicu, svako drvo. Idealan položaj za snajpere. Obučen u crni kaput, sa šalom oko vrata pošto je zima, Karadžić galantno i sa smiješkom nudi svojem gostu &quot;jedinstvenu priliku&quot; koja nalikuje caru, gospodaru života i smrti. On nudi Limonovu da pokuša pucati iz mitraljeza koji je usmjeren prema gradu. Tek tako, radi zabave. &quot;Pokušaj&quot;, on kaže, kao da izaziva Limonova. Kao u filmu u kojem kralj nudi svoju pušku gostu kako bi ubijao divlje životinje. Samo što u gradu žive ljudi, a ne životinje. Limonov prihvaća izazov, klekne pred oružjem i puca. Svi su oduševljeni, Limonov također, on je kao jedan od njih! Usprkos činjenici što je umjetnik, on nije kukavica.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2008/jul/23/radovankaradzic.warcrimes2|last=Drakulić|first=Slavenka|title=''First justice. Next, truth. Only then is reconciliation possible''|publisher=Guardian|date=23. srpnja 2008|accessdate=09-04-2012}}&lt;/ref&gt;}}
[[Datoteka:Evstafiev-bosnia-cello.jpg|mini|250px|desno|Ruševine gradske vijećnice]]

14. kolovoza, uz posredstvo UNPROFOR-a, potpisan je &quot;''Antisnajperski sporazum''&quot; između Vahida Karavelića, predstavnika Armije BiH, i Dragomira Miloševića, predstavnika VRS-a, kojim se predviđa prestanak snajperskih napada.&lt;ref&gt;[[#MKSJ Milošević|MKSJ Milošević]], paragraf 53&lt;/ref&gt; Sporazum je smanjio snajperske napade šest tjedana, ali nakon toga UNPROFOR je objavio kako su obje strane prekršile sporazum i nastavile sa snajperskim napadima.&lt;ref&gt;[[#MKSJ Milošević|MKSJ Milošević]], paragraf 55&lt;/ref&gt;
Papa Ivan Pavao II potvrdio je u rujnu posjetu Sarajevu, ali je svejedno morao otkazati zbog straha od sigurnosti. 1. prosinca, zatvorena je zračna luka; nestalo je plina; &quot;Velepekari&quot; je isključena struja zbog neplaćenih računa, te je tako Sarajevo opet ostalo bez kruha usred zime.

24. rujna [[Vijeće sigurnosti]] donijelo je rezoluciju 942 kojom se u jednim od najstrožih izjava osuđuje RS zbog odbijanja teritorijalnog dogovora kojim bi se završio rat u Bosni, te uvodi sankcije na bilo kakve gospodarske aktivnosti pod kontrolom bosanskih Srba, zamrzava sredstva te uvodi zabranu putovanja istima. Također se prilikom uspostavljanja tih mjera zabranjuje skretanje povlastica na područje pod kontrolom RS-a, ali i [[RSK]]-a.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/docid/3b00f1504.html|title=''Resolution 942 (1994) Adopted by the Security Council at its 3428th meeting, on 23 September 1994''|publisher=UNHCR|author=Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda|date=24. rujna 1994|accessdate=25. travnja 2012}}&lt;/ref&gt; 23. prosinca, potpisan je novi sporazum o primirju. UNPROFOR je objavio kako je broj oružanih incidenata potom spao za 90 %, ali već u ožujku iduće godine, snage VRS ponovno su pojačale svoje vojne aktivnosti.&lt;ref&gt;[[#MKSJ Milošević|MKSJ Milošević]], paragraf 57-59&lt;/ref&gt;

=== 1995. ===
{{glavni|Operacija Namjerna sila}}
[[Datoteka:Sarajevo Tunnel II.jpg|desno|mini|250px|[[Sarajevski ratni tunel|Sarajevski tunel]]]]
7. travnja jedna modificirana avio-bomba pala je na stambeno naselje u Hrasnici, u podnožju planine [[Igman]], uništivši pritom jednu kuću i oštetivši jedanaest kuća. Granata je imala za posljedicu civilne žrtve – jedna je osoba poginula, a tri su ranjene. Vatra je otvorena s Ilidže, s teritorija pod kontrolom VRS-a.&lt;ref name=&quot;Karadžić21&quot;&gt;[[#MKSJ Karadžić|MKSJ Karadžić]], str. 21&lt;/ref&gt;

24. svibnja, na asfalt u ulici Safeta Zajke pao je i eksplodirao jedan projektil, usmrtivši dvoje i ranivši petoro ljudi. Vatra je otvorena s teritorija pod kontrolom VRS-a iz pravca jugoistoka. Jedna modifiicirana avio-bomba pala je na Majdansku ulicu bb. Poginula su dva civila, a šest ih je ranjeno. Istog mjeseca, pogođena je zgrada kod stambenog bloka u ulici Safeta Hadžića, uništivši tri gornja kata stambene zgrade. Nakon te eksplozije uslijedilo je nekoliko artiljerijskih granata. Više zgrada je teško oštećeno. Dvije osobe su teško ranjene.&lt;ref name=&quot;Karadžić21&quot;/&gt;

16. lipnja jedna avio-bomba ispaljena je s teritorija pod kontrolom VRS-a iz pravca sjeverozapada. Bomba je pala na zgradu sveučilišnog medicinskog centra i onkološkog odjeljenja u ulici Dositejeva 4-a. Nanesena je velika šteta, a tri osobe su lakše ranjene. Istog dana, jedan projektil je eksplodirao pored zgrade br. 10 na Trgu međunarodnog prijateljstva, pri čemu je sedam ljudi lakše ranjeno, a okolni
objekti su znatno oštećeni.&lt;ref name=&quot;Karadžić22&quot;&gt;[[#MKSJ Karadžić|MKSJ Karadžić]], str. 22&lt;/ref&gt; Istog dana, oko 15:20 sati, jedna minobacačka granata kalibra 120&amp;nbsp;mm pala je na grupu od otprilike 50-70 civila koji su stajali u redu za vodu u ulici Marka Oreškovića, na Dobrinji. Poginulo je sedam ljudi, a dvanaest je ranjeno. Granata je ispaljena s Nedžarića, s teritorija pod kontrolom VRS-a.&lt;ref name=&quot;Karadžić22&quot;/&gt; 28. lipnja ponovno je pojačan napad na grad kada je avio-bomba pogodila zgradu TV u Sarajevu. Jedna osoba je poginula, a 28 je ranjeno. Vatra je također otvorena s Ilidže, s teritorija pod kontrolom VRS-a.&lt;ref name=&quot;Karadžić22&quot;/&gt;

22. kolovoza, oko 09:20 sati, jedna modificirana eksplozivna naprava eksplodirala je na stepeništu između drugog i trećeg kata zgrade BITAS u ulici Zmaja od Bosne 64. Jedna osoba je poginula, a jedna je zadobila teške ozljede. Naprava je ispaljena s teritorija pod kontrolom VRS-a, na jugozapadu.&lt;ref name=&quot;Karadžić22&quot;/&gt;

28. kolovoza ispaljen je još jedan projektil na krcatu tržnicu te ubio 37 a ranio najmanje 90 ljudi,&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=BBC News|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17402772|title=''Sarajevo: Another market massacre''|date=4. travnja 2012|last=Bell|first=Martin|accessdate=09-04-2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;/&gt; nakon čega je međunarodna zajednica odlučila intervenirati.

==== Intervencija međunarodne zajednice i kraj rata ====

1995. godine međunarodne snage su se suprotstavile vojsci VRS-a. Srpske snage su napale jednu točku za skupljanje oružja koja je bila pod zaštitom Ujedinjenih naroda, što je [[NATO]] tjeralo na zračne udarce na skladišta oružja bosanskih Srba.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Serbs kill again in Sarajevo''|url=http://edition.cnn.com/WORLD/Bosnia/updates/sep95/9-02/9pm/index.html|publisher=[[CNN]]|author=Jackie Shymanski|date=02. 09. 1995.|accessdate=29. 08. 2010.|archive-date=2011-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20110201104716/http://edition.cnn.com/WORLD/Bosnia/updates/sep95/9-02/9pm/index.html}}&lt;/ref&gt; Srbi su pokušavali spriječiti te napade putem uzimanja talaca 370 vojnika Ujedinjenih naroda,&lt;ref&gt;[[#Goldstein|Goldstein 1996.]], 25. V 1995.&lt;/ref&gt; ali u naprijetku sukoba VRS morala se postepeno povlačiti. Grijanje i opskrba strujom i vodom su se vratili u grad.

Poslije masovnog ubijanja u istočnobosanskom gradu [[Srebrenica]], međunarodna zajednica je bila prisiljena reagirati. Krajem kolovoza 1995. godine NATO-ovi avioni su počeli bombardirati položaje VRS-a u Bosni i Hercegovini te SVK-a u Hrvatskoj. Istovremeno &quot;''[[Rapid Reaction Force]]''&quot; Ujedinjenih naroda pod zapovjedništvom [[Velika Britanija|Velike Britanije]] i [[Francuska|Francuske]] gađa srpske položaje oko Sarajeva minobacačima sa Igmana. U listopadu 1995. godine sklopljeno je [[primirje]] i kasnije te godine [[Daytonski sporazum]] je Bosni i Hercegovini - i Sarajevu - donio mir.

U sklopu s Daytonskim sporazumom Sarajevo je poslije rata podijeljeno u dva dijela. Jedan dio pripada novo-formiranoj Federaciji Bosne i Hercegovine i u njemu se nalazi vlada države i vlada Federacije, a jedan dio (istočni) pripada Republici Srpskoj. Granica između ta dva entiteta je na [[Dobrinja|Dobrinji]] kod aerodroma.

Iako je tada slijedilo jedno razdoblje stabilizacije i normalizacije, bošnjačka vlast je tek 29. veljače 1996. godine opsadu Sarajeva objavila završenom. Iako je sporazum u Daytonu potpisan u prosincu 1995., projektil ispaljen mjesec dana kasnije iz Grbavice, tada još pod kontrolom VRS-a, je 9. siječnja 1996. pogodio tramvaj i ubio jednu ženu te ranio 19 ljudi. To su bile zadnje žrtve opsade.&lt;ref name=NewYorkTimes&gt;&quot;[http://www.nytimes.com/1996/01/10/world/sarajevo-grenade-leaves-one-dead-and-19-wounded.html Sarajevo Grenade Leaves One Dead And 19 Wounded]&quot; (10 siječnja 1996). The New York Times.&lt;/ref&gt;

== Posljedice ==
[[Datoteka:Sarajevo 1996 destroyed apartment.jpg|lijevo|mini|250px|Uništen stambeni kompleks nakon rata]]
[[Datoteka:1984 Winter Olympics Sarajevo Sports Complex 1995-06-09 2.JPEG|thumb|U okolici [[Olimpijska dvorana Zetra|Olimpijske dvorane Zetra]] je uspostavljeno groblje u kojem su pokopani poginuli civili nakon opsade]]
U ovom su vremenu bile napadnute mnoge civilne zgrade. Izvještaji ističu da je već u rujnu 1993. godine na tisuće zgrada u Sarajevu bilo srušeno i sve ostale zgrade bile su manje ili više oštećene. Tome pripadaju bolnice, novinarske agencije, industrijske zgrade, zgrade vlasti, vojarne i baze UN-a. Među važnijim objektima se nalaze zgrada Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine i [[Vijećnica]], koja je [[25. travnja]] 1992. godine izgorjela zajedno s mnoštvom nenadoknadivih djela povijesti i kulture. Sarajevo je prije rata opskrbljivalo stanovništvo sa 210.000 [[kubični metar|kubičnih metara]] vode dnevno, što je otprilike 200 litara po osobi. Tijekom rata, bilo je moguće opskrbiti samo dvije do tri litre vode po osobi dnevno. Prije rata, godišnje je obavljeno pet tisuća popravaka na vodovodu, no tijekom rata bilo je moguće obaviti samo 300 popravaka zbog opasnosti od metaka.&lt;ref&gt;[[#Mann et al|Mann et al 1994.]], str. 7&lt;/ref&gt; Zbog nestašice električne energije, bolnice su morale obavljati operacije uz svijeću a doktori sa hladnim rukama. Također, vladao je nedostatak zavoja, lijekova, proteza i ostale opreme.&lt;ref&gt;[[#Mann et al|Mann et al 1994.]], str. 8&lt;/ref&gt; Do listopada 1993., u prosjeku je samo 20 % djece [[Cijepljenje|cijepljeno]] godišnje.&lt;ref&gt;[[#Mann et al|Mann et al 1994.]], str. 9&lt;/ref&gt;

Gađanje grada je koštalo mnogo ljudskih života. Prilikom pojedinih gađanja ubijene su desetine i ranjene stotine ljudi. Jedan strašan primjer za to je pokolj na otvorenoj tržnici &quot;Markale&quot;, gdje su u veljači 1994. godine granate ispaljene sa srpskih položaja na [[Špicasta stijena|Špicastoj stijeni]] pogodile masu ljudi i uzeli život 66 Sarajlija.&lt;ref name=&quot;siege lifted&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite web|title=Radovan Karadzic claims Bosnian Muslims 'killed own people' in Sarajevo |url=http://www.guardian.co.uk/world/2010/mar/02/radovan-karadzic-siege-sarajevo-myth|publisher=Guardian|author=Mark Tran|date = 02. 03. 2010.|accessdate = 29. 08. 2010.}}&lt;/ref&gt; Kao odgovor na ta gađanja [[UN]] su srpskim snagama diktirale jedan ultimatum prijeteći da će ih bombardirati, ukoliko ne pristanu na povlačenje svojih težih oružja do jedne određene točke. Pristali su pred krajem ultimatuma i od onog trenutka gađanje Sarajeva se postepeno smanjilo, što se može smatrati kao početak puta ka završavanju rata. Nestašica hrane dovela je drastičnih načina na koji su građani preživljavali: primjerice, ljudi su lovili i jeli [[golub]]ove.&lt;ref&gt;[[#Vulliamy|Vulliamy 1994.]], str. 189&lt;/ref&gt; [[12. listopada]] [[1994]]., [[UNHCR]] je objavio da je međunarodni zračni humanitarni konvoj ušao u 467. dan, čime je blokada Sarajeva nadmašila blokadu [[Berlin]]a, gdje je zračni humanitarni konvoj trajao 462 dana, od lipnja [[1948]]. do rujna [[1949]]. Do tada, UN je objavio da je bilo 7.272 letova koji su donijeli ukupno 81.948 tona hrane i druge humanitarne pomoći Sarajevu.&lt;ref name=&quot;UNCOE&quot;/&gt;

Karadžić je izjavio da VRS nije imala nikakve veze s Markalama nego da su &quot;Bošnjaci gađali svoje vlastite ljude kako bi inicirali djelovanje NATO-a&quot;. Također je tvrdio da su &quot;Bošnjaci pretvorili škole i bolnice u vojne instalacije te su stoga one bile legitimne mete.&quot;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;/&gt;

=== Žrtve i štete ===
[[Datoteka:Evstafiev-bosnia-sarajevo-grave-digger-shovels.jpg|desno|mini|250px|Groblje u Sarajevu]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right;&quot;
|+ Broj poginulih u Sarajevu (civila i vojnika) od 1991. do 1995.&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt; 
|-
! Godina|| Bošnjaci || Srbi || Hrvati || ostali 
|-
| 1991. || 9 ||8 || 1 || 0 
|-
| 1992. || 5.199 || 2.043 || 458 || 108
|-
| 1993. || 2.473 || 698 || 184 || 37
|-
| 1994. || 809 || 376 || 50 || 10
|-
|1995. || 799 || 343 || 43 || 5
|-
|Ukupno || 9.289 || 3468 || 736 || 160
|}

Tijekom opsade umrlo je oko 14.000 ljudi, od čega 5.604 civila (među njima 643 djece&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt;) a bilo je oko 56.000 djelomično i teško ranjenih. 4/5 svih žrtava dogodilo se 1992. i 1993. godine.&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt; Od 5.604 mrtvih civila, 3.899 su Bošnjaci (70 %), 1.133 Srbi (20 %), 439 Hrvati (8 %) te 133 ostali.&lt;ref name=&quot;idc&quot;/&gt;

Broj stanovnika se nakon rata smanjio sa 520.000 na 349.000, a kasnije se broj povećao za 89.000 ljudi, raseljenih Bošnjaka iz istočne Bosne. Etničke podjele, koje je SDS zastupao, postale su trajne tako da je stanovništvo Sarajeva promijenjeno: Robert Donia procjenjuje da su nakon rata Bošnjaci činili 89 % stanovništva: njihov udio povećao se od 1991. do 1998. sa 252.000 na 304.000 pripadnika, dok se broj Srba smanjio sa 157.000 na 18.000. Broj Hrvata spao je sa 35.000 na 21.000 pripadnika.&lt;ref&gt;[[#Donia|Donia 2006.]], str. 346&lt;/ref&gt;

Tijekom opsade, broj samoubojstava u Sarajevu je dramatično porastao, broj [[pobačaj]]a se udvostručio a broj rođene djece smanjio za 50 %.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 23-24&lt;/ref&gt; Od 65.000 do 80.000 djece u gradu, najmanje 40 % je doživjelo da snajperi izravno pucaju na njih.&lt;ref&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI]], paragraf 22&lt;/ref&gt;

Vlada Bosne i Hercegovine je procjenila da je granatiranje uništilo preko 10.000 apartmana, a oštetila preko 100.000. Od stalih zgrada, 23 % je ozbiljno oštećeno, 64 % dijelomično oštećeno, a 10 % minimalno oštećeno.&lt;ref name=&quot;UNCOE&quot;&gt;[[#UN-ov izvještaj VI|UN-ov izvještaj VI - C. Summary of the battle and siege]]&lt;/ref&gt;

Neke od granatiranih i oštećenih objekata su: [[bolnica]] Koševo, vojna bolnica, bolnica Jezero, zgrade Oslobođenje, zgrade radija i televizije, [[pošta]]nski ured, televizijski toranj, [[tramvaj]]i, hotel Bristol, [[hotel]] Europa, sveučilišne zgrade, [[tržnica]], [[Židovi|židovska]] i ostala groblja u gradu, olimpijske lokacije, glavna [[knjižnica]], Islamska teološka škola, džamije, Olimpijski muzej, zgrada Velepekara, nacionalni muzej, tvornica čokolade, narodna [[banka]], veterinarski fakultet, zgrada Elektroprivreda, predsjednička zgrada, parlament, sarajevska sudnica, sjedište [[UNPROFOR]]-a i drugi.&lt;ref name=&quot;UNCOE&quot;/&gt;

Prema procjenama, na Sarajevo je ispaljeno 64.490 granata i projektila u prve dvije godine opsade ili otprilike 329 dnevno. Najviše je bilo [[22. srpnja]] 1993., kada je ispaljeno 3.777 projektila na grad.&lt;ref name=&quot;UNCOE&quot;/&gt; Sveukupno, procjenjuje se da je između 480.000&lt;ref name=&quot;žene u crnom&quot;/&gt; i 500.000 projektila ispaljeno na grad.&lt;ref&gt;[[#Preez Bezdrob|Preez Bezdrob 2006.]], str. 166&lt;/ref&gt;

== Suđenja MKSJ-a ==
[[Datoteka:Evstafiev-Radovan Karadzic 3MAR94.jpg|desno|mini|150px|Bivši predsjednik RS-a, Radovan Karadžić, osuđen je, između ostalog, i za za opsadu Sarajeva]]
[[Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]] (MKSJ) je optužio nekoliko zapovjednika za ratne zločine tijekom opsade. 2003. donio je prvu presudu za opsadu Sarajeva.
* [[Stanislav Galić]], zapovjednik korpusa Romanija, je zbog kampanje terora protiv Sarajlija, uključujući masakr na Markalama, proglašen krivim za [[teror]] i [[zločin protiv čovječnosti]] te osuđen na doživotnu zatvorsku kaznu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dw.de/dw/article/0,,2484221,00.html|title=''Galiću doživotni zatvor''|date=1. prosinca 2006|accessdate=1. rujna 2012|publisher=Deutsche Welle}}&lt;/ref&gt;
* [[Dragomir Milošević]], zapovjednik istog korpusa, dobio je 29 godine zatvora.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icty.org/sid/10268|title=''Žalbeno vijeće djelomično potvrdilo osuđujuće presude Dragomiru Miloševiću i umanjilo mu kaznu na 29 godina zatvora''|publisher=MKSJ|date=12. listopada 2009|accessdate=9. travnja 2012}}&lt;/ref&gt; Tijekom izrečenja presude, sudac Patrick Robinson je rekao: &quot;''Nije bilo sigurnog mjesta u Sarajevu...Moglo se nastradati bilo kada i bilo gdje''.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/world/2007/dec/12/warcrimes|title=''General who led Sarajevo siege jailed for war crimes'' |date=12. prosinca 2007 |publisher=Guardian|accessdate = 29. 08. 2010.}}&lt;/ref&gt; 
* MKSJ je bivšeg načelnika Generalštaba [[Vojska Jugoslavije|Vojske Jugoslavije]], generala [[Momčilo Perišić|Momčila Perišića]], isprva 2011. proglasio krivim i osudio ga na kaznu od 27 godina zatvora za [[raketiranje Zagreba]] i za pomoć i podržavanje opsade i terora civila u Sarajevu.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=Nacional|url=http://www.nacional.hr/clanak/115757/presuda-momcilu-perisicu|title=Perišiću 27 godina zatvora za teror u Sarajevu i Srebrenici te raketiranje Zagreba|date=6. rujna 2011|accessdate=09-04-2012|archive-date=2019-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216035456/https://www.nacional.hr/clanak/115757/presuda-momcilu-perisicu|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Drugom, pravomoćnom presudom, Perišić je oslobođen svih optužbi jer je žalbeno vijeće zaključilo kako je on &quot;pomagao srpske vojne formacije u sklopu njihovih općih napora, a ne kako bi ih usmjerio na počinjenje pojedinih zločina&quot;. Prema nalazima te presude, Perišić je samo kao vojnik izvršavao naređenja donesena u Vrhovnom savjetu obrane (VSO) SR Jugoslavije. Kada je stupio na dužnost načelnika Generalštaba VJ 1993., odluka VSO o pomoći vojskama van Srbije već je donesena, a Perišić ju je samo provodio, ne izlazeći iz zadanih okvira.&lt;ref name=&quot;Jungvirth&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.slobodnaevropa.org/content/konacna-presuda-haga-perisic-oslobodjen-za-zlocine-u-bih-i-hrvatskoj/24914171.html| title=Konačna presuda Haga: Perišić oslobođen za zločine u BiH i Hrvatskoj| date=28. veljače 2013| publisher=Slobodna Evropa| accessdate=28. veljače 2013|author=Goran Jungvirth}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.icty.org/sid/11221| publisher=Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslvaiju | title=Appeals Chamber Acquits and Orders Release of Momčilo Perišić| accessdate=28. veljače 2013}}&lt;/ref&gt; Ipak, u svojoj presudi, MKSJ navodi da je SRJ putem Perišića odobrila isporuku od 800.000 metaka, 2.000 pušaka i 5.400 snajperskih strojnica VRS-u samo u studenom 1993. godine te 721.250 metaka, 27.130 granata, 900 projektila, 50 mina, 100 raketa i 350 detonatora u prosincu iste godine.&lt;ref&gt;[[#MKSJ Perišić|MKSJ Perišić]], str 325-326&lt;/ref&gt; Velik dio tog oružja korišten je u vojnoj kampanji protiv Sarajeva.
* [[Radovan Karadžić]], bivši predsjednik Republike Srpske, se također našao na suđenju 2009., između ostalog zbog zločina tijekom opsade grada.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nacional.hr/clanak/81638/u-haagu-nastavljen-postupak-protiv-karadzica-izvodenjem-prvog-svjedoka |title=''U Haagu nastavljen postupak protiv Karadžića izvođenjem prvog svjedoka'' |date=13. 04. 2010. |publisher=[[Nacional]] |accessdate=29. 08. 2010. |archive-date=2010-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100901123257/http://www.nacional.hr/clanak/81638/u-haagu-nastavljen-postupak-protiv-karadzica-izvodenjem-prvog-svjedoka |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 2016. je prvostupanjskom presudom proglašen krivim za [[teror]], nezakonite napade na civile i ubojstva u Sarajevu, te je osuđen na 40 godina zatvora.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''UN welcomes historic guilty verdict against Radovan Karadžić''|publisher=UN News Centre|date=24. 3. 2016|url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=53537#.VvUeWtLNzIU|author=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2016/03/25/world/europe/radovan-karadzic-verdict.html?rref=collection%2Ftimestopic%2FKaradzic%2C%20Radovan&amp;action=click&amp;contentCollection=timestopics&amp;region=stream&amp;module=stream_unit&amp;version=latest&amp;contentPlacement=4&amp;pgtype=collection&amp;_r=0 |publisher=[[New York Times]]|date=24. 3. 2016|title=''Radovan Karadzic, a Bosnian Serb, Is Convicted of Genocide''|author=Marlise Simons}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Radovan Karadžić sentenced to 40 years for Srebrenica genocide|publisher=Guardian|date=24. 3. 2016|url=http://www.theguardian.com/world/2016/mar/24/radovan-karadzic-criminally-responsible-for-genocide-at-srebenica|author=}}&lt;/ref&gt; 
* [[Ratko Mladić]] je također optužen za opsadu grada.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nacional.hr/clanak/108910/biografija-krvnika-procitajte-tko-je-ratko-mladic-i-za-kakve-ga-monstruoznosti-terete |title=''Biografija krvnika: Pročitajte tko je Ratko Mladić i za kakve ga monstruoznosti terete'' |date=26. svibnja 2011 |publisher=[[Nacional]] |accessdate=29. 08. 2010. |archive-date=2011-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110529160501/http://www.nacional.hr/clanak/108910/biografija-krvnika-procitajte-tko-je-ratko-mladic-i-za-kakve-ga-monstruoznosti-terete |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Tužitelji su opsadu pred MKSJ-om ovako saželi:
:{{izdvojeni citat|Opsada Sarajeva, kako je popularno dobila naziv, je bila epizoda tolike ozloglašenosti u sukobu u bivšoj Jugoslaviji da se mora vratiti natrag u razdoblje [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] kako bi našli neku usporedbu u europskoj povijesti. Od tada nijedna profesionalna vojska nije provela kampanju neumoljivog nasilja protiv stanovnika europskog grada kako bi ih smanjili do stanja srednjovjekovnog lišavanja u kojoj su bili u stalnom strahu od smrti. U razdoblju pokrivenom u ovoj optužnici, nije bilo sigurnog mjesta za Sarajlije, niti kod kuće, škole, bolnice, od namjernog napada.}}&lt;ref&gt;[[#MKSJ Galić|MKSJ Galić]], paragraf 2&lt;/ref&gt;

== Komemoracije ==
[[Datoteka:Sarajevo Red Line.jpg|desno|mini|150px|U znak sjećanja na žrtve opsade, 2012. u Sarajevu je postavljeno 11 tisuća crvenih stolica]]
5. travnja 2012., na 20. godišnjicu početka opsade grada, postavljen je 11.541 crveni stolac na glavnoj cesti, ukupne dužine od 800 metara, u znak sjećanja na poginule žrtve grada. Projekt je nazvan 'Sarajevska crvena linija'.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=Jutarnji list|title=''Rijeka crvenih stolaca u središtu Sarajeva: 11.541, po jedan za svakog poginulog''|url=http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011/|date=6. travnja 2012|accessdate=09-04-2012|archive-date=2012-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120409012801/http://www.jutarnji.hr/rijeka-crvenih-stolaca-u-sredistu-sarajeva--11-541--po-jedan-za-svakog-poginulog/1020011|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; [[Žene u crnom]] su istog datuma na Trgu Republike u u Beogradu organizirale komemoraciju za žrtve opsade.&lt;ref name=&quot;žene u crnom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.zeneucrnom.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=783|publisher=Žene u crnom|title=''20 godina OD AGRESIJE NA BOSNU I HERCEGOVINU''|accessdate=9. travnja 2012}}&lt;/ref&gt;

Iste godine otvoren je &quot;Muzej opsade&quot; pod nazivom &quot;Umijeće življenja 1992.-1996.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/sarajevo/88867-predstavljen-muzej-opsade-umijece-zivljenja-1992-1996-video.html|publisher=Dnevni Avaz|title=&quot;Muzej opsade - Umijeće življenja 1992-1996&quot; (VIDEO)|author=Redakcija Dnevnog Avaza|date=4. travnja 2012|accessdate=09-04-2012|archivedate=2012-04-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408014652/http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/sarajevo/88867-predstavljen-muzej-opsade-umijece-zivljenja-1992-1996-video.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== Filmovi ==
* [[Remake (film)|Remake]]
* [[Ostavljeni]]
* [[U zemlji krvi i meda]]
* [[Grbavica (2006.)|Grbavica]]
* [[Dobro došli u Sarajevo]]

== Izvori ==
=== Reference ===
{{reflist|2}}

=== Izvještaji ===
{{refbegin}}
* {{cite book|ref=UN-ov izvještaj IV|last=Bassiouni|first=M. Cherif|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex IV – The policy of ethnic cleansing|date=28. prosinca 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|publisher=[[Ujedinjeni narodi]]|accessdate=9. ožujka 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604020502/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|archive-date=2012-05-04|deadurl=|access-date=2013-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm|url-status=dead}}
* {{cite book|ref=UN-ov izvještaj VI|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[Ujedinjeni narodi]]|date=28. prosinca 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604023055/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|deadurl=yes}}
* {{cite book|ref=UN-ov izvještaj VI4|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (04/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[Ujedinjeni narodi]]|date=28. prosinca 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629015256/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-04.htm|deadurl=}}
* {{cite book|ref=UN-ov izvještaj VI7|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (07/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[Ujedinjeni narodi]]|date=28. prosinca 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022355/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-07.htm|deadurl=}}
* {{cite book|ref=UN-ov izvještaj VI8|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (08/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[Ujedinjeni narodi]]|date=28. prosinca 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022434/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-08.htm|deadurl=}}
* {{cite book|ref=UN-ov izvještaj VI9|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (09/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[Ujedinjeni narodi]]|date=28. prosinca 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022325/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-09.htm|deadurl=}}
* {{cite book|ref=UN-ov izvještaj VI10|title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex VI – Study of the battle and siege of Sarajevo (10/10)|last=Bassiouni|first=M. Cherif|publisher=[[Ujedinjeni narodi]]|date=28. prosinca 1994|url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm|accessdate=9. travnja 2012|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629022408/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm|deadurl=}}
{{refend}}
=== Literatura ===
{{refbegin}}
* {{cite book|ref=Bethlehem|first=Daniel|last=Bethlehem|url=http://books.google.hr/books?id=7SczBzxA6-IC&amp;dq=The+%22Yugoslav%22+crisis+in+international+law:+General+issues&amp;hl=hr&amp;source=gbs_navlinks_s|title=The &quot;Yugoslav&quot; crisis in international law: General issues|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1997|isbn=9780521463041}}
* {{cite book|ref=Donia|last=Donia|first=Robert J.|title=Sarajevo: A Biography|year=2006|url=http://books.google.hr/books?id=ACvJHam2_-oC&amp;dq=sarajevo+siege&amp;hl=hr&amp;source=gbs_navlinks_s|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=9780472115570}}
* {{cite book|ref=Forsythe|last=Forsythe|first=David P.|url=http://books.google.hr/books?id=-2FPAAllJEMC&amp;dq=srebrenica+after+world+war+II&amp;hl=hr&amp;source=gbs_navlinks_s|title=The International Committee of the Red Cross: a neutral humanitarian actor|publisher=Taylor &amp; Francis|location=Oxford|year=2007|isbn=9780415341516}}
* {{cite book| ref=Goldstein|last=Goldstein|first=Ivo| title=Kronologija: Hrvatska, Europa, Svijet|publisher=Novi Liber|year=1996|location=Zagreb|isbn=9536045125}}
* {{cite book|ref=Maček|last=Maček|first=Ivana|title=Sarajevo Under Siege: Anthropology in Wartime|year=2009|url=http://books.google.hr/books?id=1DHDVf2ITy0C&amp;dq=sarajevo+school+siege&amp;hl=hr&amp;source=gbs_navlinks_s|isbn=9780812241266|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]}}
* {{cite book|ref=Mann et al|last=Mann, Drucker, Tarantola &amp; McCabe|first=Jonathan, Ernest, Daniel &amp; Mary Pat|title=Bosnia: The War Against Public Health|year=1994|url=http://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|publisher=Medicine &amp; Global Survival|volume=1|access-date=2013-02-28|archivedate=2019-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190621012838/https://www.ippnw.org/pdf/mgs/1-3-mann.pdf|deadurl=yes}}
* {{cite book|ref=Human Rights Watch|first=Ivana|last=Nizich|title=War Crimes in Bosnia-Hercegovina: A Helsinki Watch Report, Opseg 1|url=http://books.google.hr/books?id=nltdtAo38K0C&amp;dq=Red+Cross+Convoy+Attacked+En+Route+to+Sarajevo+1992&amp;hl=hr&amp;source=gbs_navlinks_s|location=New York City|publisher=Human Rights Watch|year=1993|isbn=9781564320834}}
* {{cite book|ref=Preez Bezdrob |last=Preez Bezdrob |first=Anne Marie du|title=Sarajevo Roses: War Memoir of a Peacekeeper|year=2006|publisher=Oshun|isbn=9781770070318}}
* {{Cite book|author=Sense Agency|ref=Sense-Karadžić|url=http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|title=''TV Tribunal 429''|date=30. listopad 2009|publisher=Sense-Agency.com|access-date=2013-02-28|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|deadurl=yes|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233823/http://sense-agency.com/tv_tribunal.27.html?vid=89|url-status=dead}}
* {{cite book|ref=Vulliamy|last=Vulliamy|first=Ed|title=Seasons in hell: understanding Bosnia's war|year=1994|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York City|isbn=9780671713454}}
{{refend}}
=== Enciklopedije ===
* {{Cite book|isbn=9781593393106|ref=BritannicaBosnia|title=Bosnian conflict|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1365562/Bosnian-conflict/281167/Background|last=Malcolm|first=Noel L.|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|year=2010|lokacija=Chicago, Illinois|datum=2012}}
=== Ostali izvori ===
{{refbegin}}
* {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/galic/tjug/en/gal-tj031205e.pdf|title=The Prosecutor vs. Stanislav Galić - Judgement and Opinion|publisher=MKSJ|accessdate=9. travnja 2012|ref=MKSJ Galić|date=5. prosinca 2003}}
* {{Cite book|accessdate=9. travnja 2012|ref=MKSJ Karadžić|url=http://www.icty.org/x/cases/karadzic/ind/bcs/090227.pdf|publisher=MKSJ|title=''Tužitelj Međunarodnog suda protiv Radovana Karadžića - Treća izmijenjena optužnica''|date=27. veljače 2009}}
* {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf|title=The Prosecutor vs. Dragomir Milošević - Judgement|publisher=MKSJ|accessdate=9. travnja 2012|ref=MKSJ Milošević|date=12. prosinca 2007}}
* {{Cite book|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_judgement.pdf|title=The Prosecutor vs. Momčilo Perišić - Judgement|publisher=MKSJ|accessdate=9. travnja 2012|ref=MKSJ Perišić|date=6. rujna 2011}}
{{refend}}

== Poveznice ==
* [[Historija Sarajeva]]
* [[Povijest Bosne i Hercegovine|Povijest Bosne]]
* [[Rat u Bosni i Hercegovini]]
* [[Srbija u jugoslovenskim ratovima]]
* [[Udruženi zločinački poduhvat]]

== Vanjske veze ==
{{WProjekti
|commonscat     = Siege of Sarajevo 
}}
* [http://www.bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml Kronologija opsade Sarajeva] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522161154/http://bhdani.com/arhiva/251/t25156.shtml |date=2013-05-22 }}
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17636640 20. godišnjica opsade Sarajeva] članak na BBC News
* [http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/sarajlije-se-prisjetile-mislim-da-su-zrtve-poginule-uzalud.html Sarajevo se praznim gledalištem prisjeća 11.541 žrtve opsade] Dnevnik.hr
* [http://www.dw.de/dw/article/0,,15863674,00.html?maca=bos-standard_feed-bos-10037-xml 11.541 stolica za poginule građane Sarajeva]
* [http://www.sa92.ba/v1/index.php?&amp;lang=en SA92.BA: Sarajevo 1992. – 1996. Foto galerija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182602/http://www.sa92.ba/v1/index.php?&amp;lang=en |date=2016-03-03 }}
* [https://www.b92.net/info/vesti/pregled_stampe.php?yyyy=2003&amp;mm=12&amp;dd=28&amp;nav_id=128667 Transkripti presretnutih razgovora Karadžića i Miloševića]

{{Ratovi u Jugoslaviji}}

[[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Historija Sarajeva]]
[[Kategorija:Opsade|Sarajevo]]
[[Kategorija:Jugoslavenska narodna armija]]</text>
      <sha1>0vdx4gmxtwi806re1by94hamigr4jf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naranča</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2846</id>
    <revision>
      <id>42717026</id>
      <parentid>42484680</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18093" sha1="teqsdk564sz0ujlyg04r65tbylcb8le" xml:space="preserve">{{Taksokvir
| boja = lightgreen
| naziv = Naranča
| slika = OrangeBloss wb.jpg
| slika_širina = 200px
| slika_opis = Naranča
| regnum = [[Biljka|Plantae]]
| divisio = [[Skrivenosemenice|Magnoliophyta]]
| classis = [[Dikotiledone biljke|Magnoliopsida]]
| ordo = [[Sapindales]]
| familia = [[Rutaceae]]
| genus = ''[[Agrumi|Citrus]]''
| species = '''''C. sinensis'''''
| dvoimeno = ''Citrus sinensis''
| dvoimeno_autorstvo = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
[[Datoteka:Oranges - whole-halved-segment.jpg|mini]]

'''Naranča''', ili '''narandža''' ili '''pomorandža''' ({{jez-lat|Citrus aurauntium}}) je zimzelena biljka iz porodice rutvice (''[[Rutaceae]]''). Ima bijele cvjetove. Plodovi služe kao [[voće]], a bogati su vitaminom C, te se široko primjenjuju u prehrambenoj industriji. Glavni proizvođači naranči su mediteranske zemlje.

Ima mirisne bijele [[cvijet|cvjetove]] i okruglo [[voće]] sa žućkastom i crvenkastom [[kora (biljke)|korom]] i kašastim sadržajem podijeljenim u kriške. Ističu se ''Citrus sinensis'' - slatka naranča, i ''Citrus aurantium'' - seviljska ili kisela naranča.
Ovo [[voće]] ima slatkasto - kiselkasti sok.

Riječ ''naranča'' dolazi iz sanskritske riječi ''nāraṅgaḥ'', što znači ''narančino drvo''.
Mačke odbija kora naranče.&lt;ref name=&quot;biljnocarstvo.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.biljnocarstvo.com/razno-f26/vjerovali-ili-ne-t135.htm |access-date=2009-08-07 |archivedate=2009-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091001123205/http://www.biljnocarstvo.com/razno-f26/vjerovali-ili-ne-t135.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
Jako je zdrava i zdravo ju je konzumirati u prehrani=sokovi

== Opis ==
Ima mirisne bijele [[cvijet|cvjetove]] i okruglo [[voće]] sa žućkastom i crvenkastom [[kora (biljke)|korom]] i kašastim sadržajem podijeljenim u kriške. Stablo je visoko do 12 m, a zimzeleni listovi su veliki 4–10&amp;nbsp;cm. Narančino stablo u prosjeku daje plodove čak sto godina. U povijesti je, međutim, poznato Constableovo stablo, narančino stablo koje je donešeno u Francusku 1421. godine i živjelo je čak 473 godine.&lt;ref name=&quot;biljnocarstvo.com&quot;/&gt; Ističu se ''Citrus sinensis'' - slatka naranča, i ''Citrus aurantium'' - seviljska ili kisela naranča, a postoji više vrsta naranača koje se razlikuju po veličini, boji i kakvoći.
Ovo voće ima slatkasto - kiselkasti sok, a ima [[PH vrednost|pH]] vrijednost od 2.5 do 3, ovisno o dobi i veličini, a voda čini 85 % naranče. Naranče su zelene prije nego procvatu, no neke naranče u [[jugoistočna Azija|jugoistočnoj Aziji]] su zelene kore i narančaste su iznutra.

To je citrusno voće. Jedno stablo u povoljnim uvjetima može roditi i do 1000 plodova, a najčešće daje 500 plodova godišnje. Plodovi rastu od studenog do svibnja. Svrstavaju ga i najplodnije voće poslije grožđa i banana&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tz-malilosinj.hr/ListItem.aspx?id=429 |access-date=2009-08-07 |archivedate=2010-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100510110420/http://www.tz-malilosinj.hr/ListItem.aspx?id=429 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;. Pradomovina naranče su [[Indija]] i [[Narodna Republika Kina|Kina]]. Najčešće uspijeva u toplijim ili južnim krajevima.
== Hranjive tvari ==
 &lt;table&gt;
  &lt;tr bgcolor=&quot;#FFD700&quot;&gt;
    &lt;th&gt;Hranjive tvari&lt;ref&gt;USDA National Nutrient Database for standard Reference, Release 16 (July 2003)&lt;/ref&gt;
    &lt;th&gt;Količina

  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Energetska vrijednost
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;63 kcal
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Bjelančevine
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;1.3 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Ugljikohidrati
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;15.5 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Masti
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.3 g
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Dijetalna vlakna
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;4.5 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Voda
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;82.3 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Triptofan
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.01 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Treonin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.02 g
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Izoleucin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.04 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Leucin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.03 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Lizin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.07 g 
 
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Metionin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.03 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Cistin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.01 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Fenilalanin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.04 g 
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Tirozin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.02 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Valin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.06 g
   
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Arginin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.09 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Histidin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.02 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Zasićene masne kiseline
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.04 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Mononezasićene masne kiseline
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.06 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Polinezasićene masne kiseline
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.06 g
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Vitamin A
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;250 IU
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Tiamin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.1&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Riboflavin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.05&amp;nbsp;mg
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Niacin
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.5&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Vitamin B6
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.09&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Folati
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;30 mcg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Pantotenska kiselina
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.33&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Vitamin C
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;71&amp;nbsp;mg
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Kalcij
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;70&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Bakar
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.06&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Željezo
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.8&amp;nbsp;mg
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Magnezij
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;14&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Fosfor
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;22&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Kalij
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;196&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Cink
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.11&amp;nbsp;mg
    
  &lt;tr&gt;
    &lt;td&gt;Selen
    &lt;td align=&quot;right&quot;&gt;0.7 mcg
    
&lt;/table&gt;

== Vrste ==
=== Kisela naranča ===
Kisela naranča (lat. ''Citrus aurantium'') se često koristi za pravljenje [[marmelada|marmelade]] i likera, a koristi se i u [[farmacija|farmaceutskoj]] tehnologiji. Drugi nazivi su bigarada i seviljska naranča. Uzgaja se na području [[tropska klima|tropske]] i suptropske klime, u Kini i Indiji. Često se koristi u [[kuba]]nskoj kuhinji kao marinada za meso. Usplođe gorke naranče je sastavnica gorkih čajeva. Plodovi ove vrste nisu jestivi, te su manji i gorči nego u slatke naranče, a eterično ulje ima oporiji miris.

=== Velika naranča ===
Velika naranča nastala je [[1820]]. [[mutacija|mutacijom]] u jednom voćnjaku u Brazilu. Mutacijom je nastao diploidni plod, u kojemu se manji plod nalazi unutar kore većeg ploda, i nema [[sjeme]]nke.
Potom je velika naranča dovedena u Kaliforniju [[1870]]. nakon čega postaje popularna i širi se po svijetu.
[[cvijet|Cvjetovi]] velike naranče nalikuju [[čovjek|ljudskom]] pupku. 
=== Naranča valencija ===
Naranča valencija je vrsta naranče koju je stvorio kalifornijski [[agronomija|agronom]] [[William Wolfskill]], na njegovu imanju Santa Ana. Ime dolazi od španjolskog grada [[Valencia|Valencije]], poznatom po odličnim narančama. Plod je prosječna promjera 2,7 - 3 inča (70 – 76&amp;nbsp;mm). Komercijalna žetvena sezona traje od ožujka do lipnja. Ove naranče su jedine u svijetu koje narastu za vrijeme ljeta. Prvenstveno se uzgajaju za proizvodnju soka.
Pored valensije koja se smatra letnjom kiselom pomorandzom druga slicna vrsta je i Washington sa isto malim procentom secera koje se koriste za cedjenje za razliku od naranci tipa navel i navelina sa bogatim sadrzajem secera koji osim za cedjenje sluze i za jelo

=== Crvena naranča ===
Crvena naranča sadrži [[pigment]] [[antocijanin]], pa je zbog toga crvene boje. Smatra se da je hibrid [[mandarina|mandarine]] i [[grejpfrut|grejpa]]. Nema koštice i gorka je okusa. Sok joj je gorak i crvene boje te često se koristi za pravljenje [[koktel]]a. Koristi se također i za pravljenje sorbeta te za aromu [[pivo|piva]]. Obrok jedne crvene naranče sadrži 28% preporučenih dijetalnih vlakana, a ima više šećera nego slatka naranča. U nekim zemljama crvene naranče vide kao simbol [[Isusova smrt i uskrsnuće|Isusove smrti]]. 
=== Bergamot naranča ===
Bergamot naranča (lat. ''Citrus bergamia Risso'') je malen, kruškoliki mirisni agrum koji je dobio ime po talijanskom gradu [[Bergamo]], u čijoj se okolici uzgaja ta vrsta. Uzgaja se u Italiji, Brazilu i SAD-u, a potječe iz Francuske. Raste na malom [[drveće|drvetu]] u [[proljeće]]. Njegova esencijalna ulja se koriste u [[aromaterapija|aromaterapiji]]. Koristi se za pripremu parfema. Iako ima mnogo koristi, bergamot je fototoksičan, čini kožu osjetljivijom na [[Ultraljubičasto zračenje|UV zrake]], pa poslije nanošenja preparata sa aromatičnim uljem bergamota se ne smije izlagati suncu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.makronova.com/article.aspx?partID=876 |access-date=2009-08-07 |archive-date=2008-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081222200912/http://www.makronova.com/article.aspx?PartID=876 }}&lt;/ref&gt; 
=== Jaffa ===
Jaffa je vrsta naranče koja raste u [[Izrael]]u i suptropskoj regiji. Ima sladak okus i lijep miris. Svjetle je kore. Sazrijeva u proljeće. Po njoj su nazvani jaffa keksi. Ove naranče su jako popularne i u Velikoj Britaniji, gdje je [[Ričard I Lavlje Srce|Rikard I. Lavljeg Srca]] proveo zimu [[1191]]. među jaffa narančama za vrijeme [[križarski ratovi|križarskih ratova]].&lt;ref&gt;http://www.innvista.com/health/foods/fruits/oranvar.htm&lt;/ref&gt; 
== Historija ==
Naranče potječu iz Indije i Kine, a neke vrste su vjerojatno nastale na sjeveroistoku [[Bangladeš]]a prije 7000 godina. Prije 16. stoljeća samo us kisele naranče rasle u [[Italija|Italiji]], gdje su se pojavile za vrijeme [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]], oko [[150. pne.|150. g. prije Krista]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.historyofthings.com/history-of-orange-fruit |access-date=2009-08-07 |archive-date=2021-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104140538/https://www.historyofthings.com/history-of-orange-fruit |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Slatke naranče su u Italiju, Španjolsku, [[Portugal]] i [[Francuska|Francusku]] portugalski trgovci donijeli u 15. stoljeću. Potom su iz Europe naranče prenesene u [[Severna Amerika|Sjevernu]] i [[Južna Amerika|Južnu Ameriku]], [[Australija|Australiju]] i Afriku. 
== Tradicija i kultura ==
Stablo naranče je u mnogim kulturama simbol [[brak]]a i [[ljubav]]i. Naranče se ponekad nalaze na [[renesansa|renesansnim]] slikama bračnih parova. Na vjenčanjima mladenke često stavljaju narančin cvijet u kosu ili nose bukete od tih cvijetova na vjenčanju&lt;ref&gt;http://www.nutricionizam.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=101:narana&amp;catid=9:voe&amp;Itemid=32&lt;/ref&gt;, a cvijetovi često služe i kao dekoracija na vjenčanim tortama. Na Siciliji se slika [[Marija (majka Isusova)|Djevice Marije]] ukrašava grančicama naranče. Narančin cvijet je državni cvijet [[Florida|Floride]]. Naranča je navodno sudjelovala u početku trojanskih ratova, jer je &quot;zlatna jabuka&quot; (''Hesperidum mala'') koju je Paris dao Afroditi vjerojatno bila naranča.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aromateka-eskulap.com/iframe-narancagorka.html |title=Archive copy |access-date=2009-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820001316/http://www.aromateka-eskulap.com/iframe-narancagorka.html |archive-date=2022-08-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Prema mitologiji, jedan od 12 zadataka koje je [[Herkul (mitologija)|Herkulu]] zadao [[Euristej]] je bio da donese zlatne jabuke iz vrta Hesperida, sa stabla koje je čuvao [[zmaj]]. Zapisi o narančama na grčkim i rimskim freskama i u prvim japanskim pjesmama.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.vasezdravlje.com/printable/izdanje/clanak/1488/ |access-date=2009-08-07 |archivedate=2016-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310155202/http://www.vasezdravlje.com/printable/izdanje/clanak/1488 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Izložba naranči na kinesku Novu godinu objavljuje želju za sreću i prosperitet tijekom sljedećih 12 mjeseci.&lt;ref&gt;“Aromaterapija za iscjeljivanje duha” Gabriel Mojay&lt;/ref&gt;
U [[feng shui]]u narančino stablo se smatra simbolom bogatstva i blagostanja.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://fengshui.mokricki.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=87&amp;Itemid=37 |access-date=2009-08-07 |archivedate=2009-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710000212/http://www.fengshui.mokricki.info/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=87&amp;Itemid=37 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
== Koristi naranče ==
[[Datoteka:Sevilleorangemarmalade.jpg|thumb|Marmelada od seviljskih naranača|150px]]U Španjolskoj se osušeni cvjetovi naranče koriste za pravljenje [[čaj]]a. Drvo naranče se koristi kao rašpica za nokte. Ušećerena (kandirana) kora se dodaje kolačima. U [[Dalmacija|Dalmaciji]] od narančine kore se pravi desert [[arancini]]. Naranča se koristi u pripremi raznih jela. [[Pčela|Pčele]] koje oprašuju narančin cvijet, mogu dati med koji ima blagi okus naranče. Narančin cvijet Arapi često koriste u pripremi raznih jela.&lt;ref&gt;http://moja-kuhinja.com/svjetske-kuhinje/arapska-kuhinja.html&lt;/ref&gt; Uz to, koristi se u pravljenju parfema. Naranče se često koriste u pravljenju kozmetike. 
=== Sok od naranče ===
Od naranača se često proizvodi sok, čiji je najveći proizvođač [[Brazil]]. Gotovo 90% naranača se prerađuje u sok.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://hem.passagen.se/agroplac/agrum-citrus.htm |access-date=2009-08-07 |archivedate=2009-07-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090726092432/http://hem.passagen.se/agroplac/agrum-citrus.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Sok od naranče je izvor vitamina C, kalija, folne kiseline i flavonoida, a sadrži najmanje 20 [[aminokiselina]]. [[PH vrednost|PH]] vrijednost soka od naranče je obično 3.5.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.britishsoftdrinks.com/htm/qa/AdditivesIngredients/acids/acids.htm |access-date=2009-08-07 |archive-date=2006-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060826064558/http://www.britishsoftdrinks.com/htm/qa/AdditivesIngredients/acids/acids.htm }}&lt;/ref&gt; Od jedne naranče se najčešće dobije 90 grama soka. Proizvođači često dodaju u sok [[limunska kiselina|limunsku kiselinu]]. Sok od naranče je dobar za zdravlje, samo ako se pije na prazan želudac, može izazvati želučane probleme. Narančin sok se kao lijek primjenjuje od 10. stoljeća. 
=== Jaffa keksi ===
Narančin žele se nalazi u jaffa keksima, koje je [[1927]]. vjerojatno stvorio John Langlands, tadašnji vlasnik tvrtke McVitie. Keksi su kružnog oblika, opseg im je 54&amp;nbsp;mm. Imaju tri sloja: [[biskvit]], narančin žele i [[čokolada|čokoladni]] preljev. Neki ljudi ih zovu kolači, a neki keksi, pa se često pitaju kako bi se bolje trebali zvati.

=== Eterično ulje ===
Od naranača se pravi eterično ulje. Ono se dobiva na tri načina: tiješnjenjem iz svježih plodova, parnom destilacijom iz svježeg usplođa i destilacijom nusprodukta koji zaostaje prilikom industrijske proizvodnje.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tegobe.com/casopisi/vase_zdravlje/vitamini_i_minerali/07_08_1999_voce_s_puno_vitamina_c.html |access-date=2009-08-07 |archivedate=2009-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309094206/http://tegobe.com/casopisi/vase_zdravlje/vitamini_i_minerali/07_08_1999_voce_s_puno_vitamina_c.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Usplođe slatke naranče sadrži 1,5 - 2% eteričnog ulja kojem je glavna
sastavnica [[limonen]] (96%). Već su drevne civilizacije poput poznavale neka umijeća korištenja narančinog eteričnog ulja. Djeluje fungicidno i baktericidno i tonizira rad srca.

  
=== Ljekovita svojstva ===
Naranča ima puno fitokemikalija koje djeluju kao [[antioksidans]]i i pomažu uklanjanju stanica karcinoma. Poboljšava rad [[probavni sistem|probavnog sustava]], ali može kod osjetljivih osoba izazvati tegobe, ako se previše konzumira. Odlično djeluje protiv [[alergija]], upala i virusa. Također, pomaže radu [[imunski sistem|imunološkog sustava]]. Znanstvena istraživanja Organizacije za znanstvena i industrijska istraživanja [[Komonvelt nacija|Commonwealtha]] (CSIRO) pokazuju da jedan obrok citrusnog voća dnevno smanjuje rizik od [[moždani udar|moždanog udara]] za 19 %. Narančina kora pojačava apetit, te pomaže kod nadutosti i grčeva u [[želudac|želucu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cybermed.hr/index.php/pbl/portal_za_pacijente/ljekovito_bilje/naranca_kora_aurantii_cortex |access-date=2009-08-07 |archivedate=2008-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527221708/http://www.cybermed.hr/index.php/pbl/portal_za_pacijente/ljekovito_bilje/naranca_kora_aurantii_cortex |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;. 
Naranče se često koriste kao osvježivač zraka.

== Proizvodnja ==
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;  
|-
|Najveći proizvođači naranača — podaci iz 2005&lt;br /&gt;(u milijunima tona)
|-
| Brazil || align=&quot;right&quot; | 17.8
|-
| SAD || align=&quot;right&quot; | 8.4
|-
| Meksiko || align=&quot;right&quot; | 4.1
|-
| Indija || align=&quot;right&quot; | 3.1
|-
| Kina || align=&quot;right&quot; | 2.4
|-
| Španjolska || align=&quot;right&quot; | 2.3
|-
| Italija || align=&quot;right&quot; | 2.2
|-
| Iran || align=&quot;right&quot; | 1.9
|-
| Egipat || align=&quot;right&quot; | 1.8
|-
| Pakistan || align=&quot;right&quot; | 1.6
|-
|| '''Ukupno u svijetu''' || align=&quot;right&quot; | '''61.7'''
|-
|colspan=2|Izvor: &lt;br /&gt;[[Organizacija za prehranu i poljoprivredu]] (FAO)&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/es/ess/top/commodity.html?lang=en&amp;item=490&amp;year=2005 FAO Statistics]&lt;/ref&gt;
|}

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Oranges and orange juice.jpg|Narančin sok
Datoteka:Histoire et culture des orangers A. Risso et A. Poiteau. -- Paris Henri Plon, Editeur, 1872.jpg|Ilustracija naranče, Paris Henri Plon, 1872.
Datoteka:Citrus sinensis CloseupFlowerSolanadelPino.jpg|Cvjetovi naranče izbliza, Španjolska
Datoteka:Palacio de las Dueñas 003.jpg|Drvo naranče
Datoteka:برتقال منزلي طازج من شمال إفريقيا.jpg|Naranča
&lt;/gallery&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Ostali projekti ==
{{Commonscat|Citrus sinensis|Naranča}}

[[Kategorija:Sapindales]]
[[Kategorija:Voće]]
[[Kategorija:Ljekovito bilje]]</text>
      <sha1>teqsdk564sz0ujlyg04r65tbylcb8le</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neidentifikovani leteći objekat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3143</id>
    <revision>
      <id>42717050</id>
      <parentid>42694185</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81125" sha1="s3c5or3nml7e0nnmmb28x3dl6kr9xjr" xml:space="preserve">[[Datoteka:Supposed UFO, Passaic, New Jersey.jpg|desno|mini|250px|Slika navodnog NLO-a snimljenog 1952., iznad New Jerseyja]]
'''Neidentifikovani leteći objekat''' ('''NLO''') ({{jez-engl|unidentified flying object (UFO)}}) označava u originalnom i bukvalnom smislu bilo kakav leteći objekat ili optički fenomen, opažen vizuelno ili putem radara, a čija priroda nije poznata u prvom momentu opažanja. Interesovanje za ove objekte leži u argumentima da neki od njih iskazuju anomalne osobine, a pogotovo neprekidna spekulacija da neki od njih mogu biti proizvodi '''[[Vanzemaljci|vanzemaljske inteligencije]]'''.

Možda je najbolju naučno priznatu definiciju NLO-a dao pokojni astronom dr '''[[J. Allen Hynek]]''' : ''NLO je prijavljeno opažanje nekog objekta ili svetlosti na nebu čija pojava, putanja, dinamičko i svetlosno ponašanje ne ukazuju na logičko, konvencionalno objašnjenje i koje ne samo da zbunjuje prvobitnog posmatrača, već ostaje neobjašnjeno i posle pomnog razmatranja svih raspoloživih dokaza od strane osoba koje su tehnički sposobne za zdravorazumsku identifikaciju''.

== Historija ==
Strane neidentifikovane pojave na nebu i na zemlji bile su zabeležavane kroz istoriju. Drevni rimski zapisi su povremeno beležili spominjanje '''štitova''', pa čak i '''armija''' viđenih na nebu. Godina 1896-97, neidentifikovani '''[[misteriozni brod]]ovi''' su bili primećivani u '''[[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]]''', mada se danas zna da su neki od ovih izveštaja bile namerne obmane.

Misteriozne letelice su bile viđane širom '''[[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanije]]''' '''[[1909]]'''., kao i između '''[[1912]]'''. i '''[[1913]]'''.godine. Verovalo se da su to '''[[Nemačka|nemački]]''' '''[[cepelin]]i''' koji špijuniraju zemlju uoči invazije. Ista strahovanja su izazvale slične pojave na '''[[Novi Zeland|Novom Zelandu]]''' i u '''[[Australija|Australiji]]'''. Letelice i misteriozni vazduhoplovi su takođe mogli da se vide i u '''[[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]]''' 1909. i '''[[1910]]'''. Za njih se verovalo da su tvorevine Valasa Tilinghasta, iako je to bilo veoma sumnjivo. Tokom '''[[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]]''' dolazilo je do pojava misterioznih letelica u '''[[Južna Afrika|Južnoj Africi]]''', '''[[Kanada|Kanadi]]''', Velikoj Britaniji i Sjedinjenim Državama. Većina ovih pojava se mogla pripisati pogrešnom tumačenju treperave svetlosti '''[[zvijezda|zvezda]]''', delu obmanjivača i njihovoj promociji u medijima. Pojave ovih fantomskih letelica su detaljno obrađene u The Scareship Mystery, pod uredništvom '''[[Najdžel Votson|Najdžela Votsona]]'''.

U svom putopisu '''Altaj-Himalaja''', ruski umetnik i mistik '''[[Nikolaj Rerih]]''' je prijavio opažanje '''ovalnog objekta šljašteće površine''' koji je leteo iznad '''[[Amdo|Amda]]''', u istočnom '''[[Tibet]]u''', '''[[1926]]'''.godine. Iako se Rerih nije izjašnjavao o svom stavu šta je to video, u narednim pasusima svog putopisa diskutuje o tehnologijama drevnih civilizacija koje se pominju u '''[[teosofija|teosofskim]]''' spisima.

'''[[1930-e|1930ih]]''' godina u '''[[Skandinavija|skandinavskim]]''' zemljama je bilo nekoliko izveštaja o opažanjima neidentifikovanih vazduhoplova. Tokom '''[[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]''' '''[[fu-lovci|fu-lovce]]''' (svetleće lopte koje su pratile avione) su opažali i saveznički i fašistički piloti. 1946. godine iznad Skandinavije su mogli da se primete '''[[sablasne rakete]]'''.

Savremena faza u NLO fenomenologiji je otpočela navodnim opažanjem američkog biznismena '''[[Kenet Arnold|Keneta Arnolda]]''' (Kenneth Arnold), '''[[24. 6.|24. juna]]''' '''[[1947]]'''. godine, blizu brda Reinir u '''[[washington (savezna država)|državi Vašington]]'''. Arnold je kazao da je video 9 svetlećih objekata koji su leteli '''neverovatnom brzinom''' pri visini od oka 10,000 stopa. Iako NLO koji je Arnold opazio nije bio po striktnoj definiciji tanjirastog oblika, on je opisao njegovo kretanje kao slično onome kada tanjir poskakuje preko vode - otuda i potiče naziv '''leteći tanjir'''. Arnoldove tvrdnje su potom dobile značajnu pažnju medija i publike.

Početkom '''[[1950-e|1950ih]]''' počinju da se pojavljuju spiritualne '''[[sekta|sekte]]''' u vezi sa NLO. '''[[Društvo Eterijus]]''' je jedan od ranijih primera; kasnije su se pojavile sekte '''[[Rael]]''' i '''[[Aštar Komanda]]'''. Uopšteno govoreći, '''vanzemaljci''', koji su sponzorisali takve grupe, u svojoj dobronamernosti su upozoravali čovečanstvo na opasnosti od nuklearnog rat ili su pozivali Zemlju da se priključi međuplanetarnoj federaciji.

Tokom '''[[1970-e|1970ih]]''', javno mnenje (naročito posle filmova '''[[Close Encounters of the Third Kind|Bliski susreti treće vrste]]''' i '''[[E.T.: The Extra-Terrestrial|E.T.]]''' ) je verovalo da su NLO—ako uopšte postoje—vanzemaljske letelice, i da su vanzemaljci prijateljski nastrojeni. Ovaj model se promenio tokom '''[[1980-e|1980ih]]''', nakon objavljivanja knjiga '''[[Vitli Striber|Vitlija Stribera]]''' (Whitley Strieber) (prva knjiga u nizu je bila '''Pričešće''' (Communion)) i '''[[Žak Vale|Žaka Valea]]''' (Jacques Vallee) (između ostalih, knjiga '''Pasoš za Magoniju''' (Passport to Magonia)).

Striber, pisac horora, je verovao da ga vanzemaljci opsedaju i da su odgovorni za '''rupe u vremenu''' tokom kojih je bio podvrgavan nepoznatim eksperimentima. Naslovna strana knjige '''Pričešće''' dovela je do novog standarda u prikazivanju glave vanzemaljaca (to je kasnije bilo satirizovano u '''[[Šva umetnost]]i''' (Schwa art). I Striber i Vale su sumnjali da su ova bića '''vanzemaljci''', kako se to obično mislilo, videći u njima neku vezu sa pričama o vilama i vilenjacima. (uporedi '''[[Karl Jung|Jungovo]]''' poređenje sa anđeoskim vizijama u njegovom članku '''Leteći tanjiri: Savremeni mit o stvarima koje se vide na nebu.''') Ovaj noviji mračniji model se može videti i u potonjem talasu literature o otmicama vanzemaljaca, kao i u pozadinskom mitosu '''[[The X-Files|Dosijea Iks]]'''.

== Etimologija ==
'''[[25. 1.|25. januara]]''' '''[[1878]]'''. Denisonske dnevne novine su napisale da je Džon Martin (John Martin), lokalni farmer, prethodnog dana prijavio da je opazio veliki, tamni, okrugli leteći objekat nalik na balon koji leti '''zapanjujućom brzinom''', a takođe je da bi ga opisao koristio i reč '''tanjir'''. [http://www.ufoarea.com/keyhoe_flying_saucers_are_real_ch_7.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025124815/http://www.ufoarea.com/keyhoe_flying_saucers_are_real_ch_7.html |date=2005-10-25 }} Ovo je prva poznata upotreba reči '''tanjir''' da bi se opisao jedan neidentifikovani leteći objekat. Sedamdesetak godina kasnije, '''[[1947]]'''., mediji su upotrebili izraz '''leteći tanjir''' kako bi opisali opažanje Keneta Arnolda.
[[Datoteka:Ufo-brazil.jpg|thumb|NLO: juna 1984., Rio Klara, Brazil]]
Devet objekata koje je Kenet Arnold video nisu bili striktno tanjirastog oblika. Arnold je prvo opisao, a potom i nacrtao sliku, osam objekata koji su bili tanki i ravni, okrugli napred i usečeni pozadi. Drugi crtež je predstavljao deveti, nešto veći, objekat oblika polumeseca ili bumeranga. Ipak, nekoliko godina kasnije, Arnold je rekao da je njihovo kretanje opisao kao neku vrstu poskakivanja, kao kada tanjir poskakuje po vodi. Požalio se da ga je štampa pogrešno citirala, koristeći izraz '''leteći tanjir''' umesto '''kao tanjir'''.

'''Leteći diskovi''' je bio drugi izraz koji su mediji koristili tokom kasnih '''[[1940e|1940ih]]''' i ranih '''[[1950-e|1950ih]]''' da bi opisali ovu vrstu objekata.

Sredinom '''[[1950-e|1950ih]]''', '''[[Galup]]ovo''' ispitivanje je otkrilo da se termin '''leteći tanjir''', toliko odomaćio u američkom govoru, da je 94% intervjuisanih bilo upoznato sa njim, čineći ga najpoznatijim terminom koji se uobičajeno pojavljuje u novinama, daleko ispred termina kao što su '''opšta vojna obuka''' (75%), ili '''[[hladan rat]]''' (58%).

'''[[Hollywood|Holivudski]]''' naučnofantastični filmovi '''[[1950-e|1950ih]]''', kao što su '''[[Dan kada je Zemlja stala]]''' (The Day the Earth Stood Still) (1951), '''[[Forbidden Planet|Zabranjena planeta]]''' (Forbidden Planet) (1956), i '''[[Zemlja protiv letećih tanjira]]''' prikazuju letelice u obliku tanjira, čime još više utvrđuju termin kao kulturnu ikonu. To su činile i popularne knjige na tu temu kao knjige Frenka Skalija (Frank Scully) - '''Iza letećih tanjira''' (Behind the Flying Saucers)(1950), Donalda Kihua - '''Leteći tanjiri su stvarni''' (The Flying Saucers Are Real)(1950) i '''Leteći tanjiri iz svemira''' (Flying Saucers From Outer Space)(1953), kao i knjige orijentisane na '''kontakt''' poput knjige Džordža Adamskog(George Adamski)- '''Leteći tanjiri su sleteli''' (Flying Saucers Have Landed)(1953).

'''Leteći tanjiri''' je bio najuobičajeniji termin za većinu neidentifikovanih ‎pojava na nebu od '''[[1940e|1940ih]]''' do '''[[1960-e|1960ih]]''', pa čak i za one koje uopšte nisu imale ‎oblik tanjira. Krajem '''[[1960-e|1960ih]]''', termin '''NLO''' je počeo da se koristi sve češće. ‎Upotrebu reči '''NLO''' umesto '''leteći tanjir''' je '''[[1952]]'''. prvi predložio kapetan '''‎‎[[Edvard Dž. Rupelt]]''' (Edward J. Ruppelt), prvi direktor ‎‎'''[[Projekat Plava knjiga|Projekta Plava knjiga]]''' američkog vazduhoplovstva, jer je ‎smatrao da je termin '''leteći tanjir''' nedovoljno širok da bi se pod njim ‎obuhvatile sve neobjašnjive pojave i fenomeni. Njegov predlog je u ‎vazduhoplovstvu bio vrlo brzo prihvaćen (i termin '''NLOB''' je bio nakratko ‎korišćen, sve do '''[[1954]]'''.). Rupelt je opisao iskustva sa Projektom Plava knjiga u ‎svojim memoarima '''Izveštaj o neidentifikovanim letećim objektima''' ('''[[1956]]'''.). [http://www.nicap.dabsol.co.uk/Rufo.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920102857/http://www.nicap.dabsol.co.uk/Rufo.htm |date=2005-09-20 }}. ‎

Neviđena teškoća u vezi sa terminom '''NLO''' je da često dovodi do semantičkih ‎debata između podržavaoca i protivnika istog. Skeptici često komentarišu da ‎‎'''NLO''' prosto znači da je objekat '''neidentifikovan''' od strane onih koji su videli ‎objekat, što ne znači da je sam objekat neobjašnjiv, a još manje da je ‎‎'''[[izvanzemaljci|vanzemaljski]]'''. Sa druge strane, istraživači poput Hajneka su ‎predlagali da upotrebu termina treba strogo ograničiti na ona opažanja koja su ‎bila ispitivana intezivno, ali se i dalje kose sa konvencionalnim objašnjenjima, ‎šta je, ustvari, i bila stvarna definicija vazduhoplovstva u zvaničnim ‎direktivama iz '''[[1950-e|1950ih]]'''. ‎

Na primer '''[[Pravilnik vazduhoplovnih snaga 200-2]]''', izdat '''[[1954]]'''., definiše ‎NLOB kao ''bilo koji vazduhoplovni objekat koji po performansama, ‎aerodinamičkim karakteristikama, ili neobičnim izgledom, nije podudaran ni sa ‎jednom poznatom letilicom ili projektilom, ili koji se ne može sa sigurnošću ‎identifikovati kao poznati objekat''. Čak, štaviše, za istraživanje '''NLOB-a''' je ‎navedeno da je u cilju nacionalne bezbednosti, kao i radi otkrivanja '''tehničkih ‎aspekata'''. Očigledno je da se ovakve zabrinutosti nisu odnosile na uobičajena ‎objašnjenja većine NLO pojava, kao što su prirodni fenomeni ili ljudskom ‎rukom stvoreni objekti, osim, možda, prethodno nepoznate strane letelice.‎

Stoga '''N''' u '''NLO''' umesto za '''neidentifikovani''' bi više odgovaralo da stoji ‎‎'''neobjašnjeni''' ili '''nekonvencionalni''', kao što je '''[[1970-e|1970ih]]''' bivši ‎vazduhoplovni inženjer [[NASA]]-e, Pol Hil (Paul Hill) naslovio svoju knjigu na ‎ovu temu: '''Nekonvencionalni leteći objekti'''.‎

Na engleskom akronim za NLO je '''UFO''' (Unindentified Flying Object), a na španskom, ‎portugalskom i francuskom '''OVNI''' (npr. na španskom '''Objeto Volador No ‎Identificado''', na francuskom, '''Objet volant Non Identifié'''). 
‎

== NLO i popularna kultura ==
Bez obzira na krajnje objašnjenje, NLO-i predstavljaju međunarodni kulturni ‎fenomen poslednjih 50-ak godina. Od sredine '''[[1990-e|1990ih]]''', NLO-i su bili predmet ‎interesovanja velikog broja '''[[knjiga]]''', '''[[igrani film|igranih filmova]]''', ‎‎'''[[pjesma|pesama]]''', '''[[dokementarac|dokumentaraca]]''' i drugih medija. NLO teme su ‎bile među najpopularnijim na ranim kompjuterskim ‎‎'''[[biltenski sistem|biltenskim sistemima]]''', i milioni ljudi imaju nekakav nivo ‎interesovanja za temu. Takođe je bilo i poznatih '''[[obmana]]''' u vezi sa izveštajima o ‎NLO-ima, od kojih su neke dobile značajnu pažnju '''[[masovni mediji|masovnih ‎medija]]'''. NLO-i su odigrali ulogu u razvoju '''[[turizam|turizma]]''', kao npr. u ‎‎''' [[Rozvel]]u''', u '''[[Novi Meksiko|Novom Meksiku]]''', mestu navodnog pada NLO-a. ‎‎(vidi '''[[Roswellski NLO incident|Rozvelski NLO incident]]''') ‎

Prema '''[[Galup]]ovom''' istraživanju iz '''[[1996]]'''. 71% stanovnika Sjedinjenih ‎Država je verovalo da je vlada Sjedinjenih Država prikrivala informacije o ‎NLO-ima, a prema istraživanju iz '''[[2001]]'''. 33% stanovnika '''veruje da su ‎vanzemaljci posećivali Zemlju u prošlosti'''. ‎‎[http://www.csicop.org/klassfiles/Home.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817195600/http://www.csicop.org/klassfiles/Home.html |date=2009-08-17 }} Ova dva istarživanja mogu izgledati ‎zbunjujuće, ako se razmatra samo '''[[hipoteza o vanzemaljcima]]''' kao jedino ‎objašnjenje za NLO. Rezultati istraživanja mogu takođe samo da sugerišu da veći ‎procenat intervjuisanih veruje da je američka vlada vrlo malo uzimala u obzir ‎postojanje NLO-a. ‎

'''‎[[Roper]]ovo''' istraživanje iz '''[[2002]]'''. za '''[[Naučno-fantastični kanal]]''' (Sci Fi ‎Channel) je pokazalo slične rezultate, ali sa većim procentom onih koji veruju da ‎su NLO-i vanzemaljske letelice. Ponovo je oko 70% verovalo da vlada nije ‎otkrila sve poznate činjenice u vezi sa NLO-ima ili vanzemaljskim životom. Ali, ‎‎56% je verovalo da su NLO-i stvarne letelice i 48% da su NLO-i posetili Zemlju. ‎Što su ispitanici bili mlađi sve veći procenat ih je verovao u ovo. ‎‎[http://www.scifi.com/ufo/roper/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090524145857/http://www.scifi.com/ufo/roper/ |date=2009-05-24 }}‎
‎[http://www.mufon.com/znews_publicopinion.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051111004644/http://www.mufon.com/znews_publicopinion.html |date=2005-11-11 }}‎

== Tipične karakteristike NLO-a ==
* '''Letelica nalik na tanjir ili disk''', bez vidljivog ili čujnog pogona (pojavljuje ‎se i danju i noću).‎
* '''Brzopokretna svetla''' ili svetla sa očevidnom sposobnošću da brzo menjaju ‎pravac (najranije spominjanje njihovog kretanja je opisano sa '''kao tanjiri koji ‎poskakuju po vodi''').‎
* '''[[Crni trouglovi|Velike trouglaste letelice]]''' ili svetla u obliku trougla.‎
* '''Letelice u obliku cigare''' sa prozorima iz kojih izbija svetlost (meteoritsko ‎kamenje je ponekad bilo prijavljivano na ovaj način).‎

Broj različitih oblika, veličina i svojstava navodnih NLO-a je ogroman – ‎pominju se pravougli trouglovi, latinična slova V, lopte, kupe, rombovi, ‎bezoblične crne mase, jaja i cilindri. Skeptici objašnjavaju ovu raznorodnost ‎oblika, veličina i svojstava pomoću socijalno-psiholoških objašnjenja. Drugi ‎istraživači razmatraju mogućnost da baš tako velika raznolikost ukazuje na ‎moguće parafizičko poreklo, a neki i da postoji velika raznolikost u oblicima i ‎veličinama ljudskih letelica, koja ukazuje na različito poreklo, na različite ‎pogone i na različite svrhe, tako da raznorodnost NLO-a nije nipošto ‎neočekivana niti neobjašnjiva. ‎

Drugi argument je da stvarni oblik, u nekim slučajevima, može biti prikriven ‎ili izmenjen '''[[jonizacija|jonizacijom]]''' vazduha oko objekta, što bi bile ‎karakteristike pogonskog uređaja, u šta veruju i NASA-ini inženjeri '''Pol Hil''' ‎‎(Paul Hill) i '''Džejms Mek Kembel''' (James McCampbell). Jonizovanje vazduha može ‎takođe da objasni razlike u bojama, pošto različiti molekuli vazduha menjaju ‎svoju strukturu na različitim energetskim nivoima, kao i električno svetlucanje ‎nalik na neonsku svetlost, koje se često viđa oko objekata – to slično se dešava i ‎sa '''[[polarna svjetlost|polarnom svetlošću]]'''. Prema drugom tumačenju, oblik se ‎može prikriti ili izobličiti usled promena u kosmičkom vremenu, koje potiču ‎od antigravitacionog pogonskog sistema. Ipak, neki veruju da su takve ‎spekulacije preuranjene zbog činjenice da je teza da su NLO-i vanzemaljske ‎letelice problematična sama po sebi.‎

Drugi na ovo odgovaraju, koristeći se nekonvencionalnim tumačenjima, da je obim ‎primećenih pojava toliko ogroman (struktura očevidaca se kreće od pilota aviona, ‎pa sve do '''[[predsjednik|predsednika]]''' '''[[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]]'''; pojave se povremeno beleže i na videu ‎i na '''[[radar]]ima''') da se ne može prosto objasniti pomoću zemaljskih fenomena (kao ‎što su meteorološki baloni, letelice, planeta Venera itd.).‎
‎ ‎
Jedan pisac tvrdi da su masovne pojave NLO-a '''osnova za prvobitno neobične ‎pojave, okružene sa mnogo pogrešnih tumačenja,želja i nerazumevanja'''. ‎ [http://www.strangemag.com/invadersfromelsewhere1.html]‎

Drugi istraživači, poput '''[[Žak Vale|Žaka Valea]]''', misle da su opažanja NLO-a ‎motivisana nekim mehanizmom kroz koji publika može da se oslobodi skrivenih ‎strahova i zadovolji '''[[psihologija|psihološku]]''' potrebu za maštanjem, jer, zaboga, ‎zašto se talasi NLO pojavljivanja nisu podudarali sa takvim ‎naučnofantastičnim ostvarenjima kao što su radio izvođenje '''[[Rat svetova (radio)|Rata ‎svetova]]''' iz '''[[1938]]'''. '''[[Orson Welles|Orsona Velsa]]''' ili filmskim verzijama ‎‎'''[[Fleš Gordon|Fleša Gordona]]''' iz '''[[1936]]'''. i '''[[1937]]'''.? Vale ističe da se ‎teorija prema kojoj javnost gleda na izveštaje o NLO-ima kao na način za ‎oslobađenje od psiholoških napetosti, opovrgava odsustvom korelacije između ‎primetnih perioda interesovanja za naučnom fantastikom i glavnih vrhunaca ‎aktivnisti NLO-a. Trebalo bi obratiti pažnju i na činjenicu da do sada nije ‎bila predložena nijedna sveobuhvatna '''psihološka''' teorija koja bi objasnila ‎nastanak svih izveštaja o NLO-ima. Značajan pokušaj, zasnovan na osnovu njegove ‎teorije o arhetipima, načinio je švajcarski psihijatar '''[[Karl Jung]]''' u knjizi ‎‎'''Leteći tanjiri''' iz '''[[1959]]'''. Međutim, i sam Jung je verovao da su bar neki NLO-i ‎istinske letelice, pozivajući se na materijalne dokaze do kojih se došlo ‎simultanim radarskim osmatranjima. ‎
[[Datoteka:Rendelsham(reconstitution).png|thumb|250px|right|[[Incident u Rendleshamskoj šumi]] - ilustracija]]

== Naučne terenske studije o NLO ==
=== Norveška ===
Vidi '''[[Projekat u Hesdalenu]]''' - '''[[norveška]]''' naučna istraživačka ‎stanica koja se bavi praćenjem NLO-a, uključujući i anomalna svetla.‎

=== SAD ===
Potaknut idejom da objasni pojave neidentifikovanih svetala i svetlećih ‎fenomena na brdima oko Pijemonta u '''[[Missouri|Misuriju]]''', '''dr Harli Ratlidž''' (Dr. Harley ‎Rutledge) je '''[[1973]]'''., u cilju prikupljanja naučnih podataka, osnovao '''Projekat ‎identifikacija''' (Project Identification). ‎

== Zvanične studije vlada ==
=== Kanada ===
Ranih '''[[1950-e|1950ih]]''' bio je pokrenut i '''Projekat Magnet''' (Project Magnet) s ciljem da se ‎istraže mogućnosti postojanja diskova koji se kreću pomoću magnetnog pogona. ‎Bila je konstruisana oprema za otkrivanje '''[[gama zrak]]a''', magnetnih fluktuacija, ‎'''[[radio]]''' buke i promena u masi ili gravitaciji atmosfere. Jedna od ovakvih stanica ‎za posmatranje je bila smeštena u '''Širli Beju''' (Shirley Bay) u '''[[Kanada|Kanadi]]'''. ‎

=== SAD ===
U odgovoru na talas pojavljivanja NLO-a '''[[jun]]a''' i '''[[jul]]a''' '''[[1947]]'''., i na njihov ‎publicitet, '''[[vlada Sjedinjenih Država]]''' je otpočela brojne zvanične studije o NLO-‎ima.‎
* Od 9. do 30. jula '''[[1947]]'''. obaveštajna služba vazduhoplovstva je proučavala 16 ‎najboljih NLO pojava iz prethodnog meseca, uglavnom one koje su prijavili vojni ‎i civilni piloti, zaključivši da '''situacija u vezi sa letećim tanjirima''' nije ni ‎imaginarna niti odgovarajuće objašnjena kao prirodni fenomen: '''tamo nešto ‎stvarno leti unaokolo'''. ‎
* U odgovoru na prethodnu studiju, inženjerijski i obaveštajni sektori '''Komande ‎vazduhoplovstva za materijale''' (Air Force Material Command) vazdušne baze Rajt-‎Peterson (Wright-Patterson Air Force Base), pod vođstvom generala ‎‎'''[[Nejtan Tvinging|Nejtana Tvinginga]]''' (Nathan Twining), je razmatrala dalje ‎podatke. Tvingingov memorandum od '''[[23.septembar|23.septembra]]''' '''[[1947]]'''. je takođe potvrdio da ‎su letelice stvarne, dalje definisao njihove opisane karakteristike i urgirao da ‎se predmet tretira ozbiljno, uključujući i zvaničnu istragu od strane različitih ‎vladinih agencija, osim obaveštajnih agencija vazduhoplovstva. Studije i ‎vazduhoplovne obaveštajne službe i Komande za materijale koje su potvrdile da ‎su tanjir realnost, bile su označene kao strogo poverljive i nepoznate javnosti ‎dugi niz godina. ‎
* Tvingingov memorandum je uslovio da '''[[vazduhoplovstvo Sjedinjenih Država]]''' ‎krajem '''[[1947]]'''. pokrene '''Projekat Znak''' (Project Sign), prvu javnosti poznatu ‎vladinu studiju o NLO-ima. '''Znak''' je doveo do objavljivanja ‎‎'''[[Procena situacije|Procene situacije]]''' (Estimate of the Situation) leta '''[[1948]]'''., ‎sa tvrdnjama da leteći tanjiri nisu samo stvarni, već verovatno i ‎međuplanetarnog porekla. Šef osoblja američkog vazduhoplovstva, general '''Hojt S. ‎Vandenberg''' (Hoyt S. Vandenberg) je naredio da se izveštaj uništi navodeći ‎nedostatak materijalnih dokaza. Krajem '''[[1948]]'''. '''Projekat Znak''' je preimenovan u ‎‎'''Projekat Negodovanje''' (Project Grudge). On je bio aktivan do prve polovine ‎‎'''[[1952]]'''., kada je i on preimenovan i unapređen u statusu od strane '''[[Pentagon]]a''', ‎postavši '''Projekat Plava knjiga'''. '''[[1956]]'''., prvi direktor Plave knjige, '''[[Edvard ‎Dž. Rupelt]]''' (Edward J. Ruppelt) je označio prethodnu epohu '''Negodovanja''' kao ‎‎'''mračno doba''' studija američkog vazduhoplovstva o NLO-ima. Prema Rupeltu, ‎veoma uticajni generali Pentagona su bili ogorčeni umanjivanjem značaja NLO-a ‎od strane Projekta Negodovanje, što je i dovelo do njegove zamene Plavom knjigom. ‎Posle '''[[1969]]'''., kada je Projekat Plava knjiga bio raspušten, vlada Sjedinjenih ‎Država je tvrdila da više nije imala nikakvih zvaničnih studija o NLO-ima.
* '''[[decembar|Decembra]]''' '''[[1948]]'''. misteriozne '''zelene vatrene lopte''' su bile primećivane ‎iznad osetljivih vojnih i vladinih istraživačkih kompleksa u ‎‎'''[[Novi Meksiko|Novom Meksiku]]''', kao što je Nacionalna laboratorija u Los ‎Alamosu. '''Dr [[Linkoln La Paz]]''' (Lincoln LaPaz), astronom i istaknuti ekspert za ‎meteore, istraživao je za vazduhoplovstvo uz široku pomoć vojne obaveštajne ‎službe i Savezne obaveštajne službe / '''[[FBI]]''' (FBI). Proučavajući ‎karakteristike primećenih objekata, La Paz je brzo zaključio da vatrene lopte ‎nisu prirodne, navodeći da su to možda '''[[Rusija|ruske]]''' špijunske letelice. Na ‎hitni zahtev '''Naučnog savetodavnog odbora vazduhoplovstva''' (Air Force Scientific ‎Advisory Board), godinu dana kasnije, vazduhoplovstvo je pokrenulo manji program ‎za praćenje, po imenu '''[[Projekat Treperenje]]''' ( Project Twinkle). Na osnovu La ‎Pazovih primedbi, '''Treperenje''' je '''[[1951]]'''. zaključilo da vatrene lopte ipak mogu ‎biti neki prirodni fenomen. Međutim, u isto vreme, naučnici iz Los Alamosa su ‎ispričali novom šefu Projekta Plava knjiga, Edvardu Dž. Rupeltu, da misle da su ‎vatrene lopte sonde vanzemaljaca iz svemirskih brodova koji kruže iznad Zemlje.‎
* '''[[Robertsonov panel]]''' (Robertson Panel) je krajem '''[[1952]]'''. bio osnovan od strane ‎Centralne obaveštajne agencije / '''[[CIA]]''' (Central Intelligence Agency), u odgovoru ‎na talas NLO pojavljivanja, pogotovo u oblasti prestonice '''[[Vašington (grad)]]''' ‎‎(Washington DC), uključujući u štampi vrlo zapažena '''[[radar]]'''ska opažanja i ‎presretanja od strane '''[[mlazni avion|mlaznih aviona]]'''. Posle kratke studije, panel je zaključio da ‎je većina NLO-a bila prozaična i predložila smanjenje interesovanja javnosti ‎preko kampanja za '''[[odnosi s javnošću|odnose sa javnošću]]''', koristeći se ‎poznatim ličnostima i ličnostima od autoriteta, kao i medijskim gigantima ‎poput '''[[Korporacija Volt Dizni|korporacije Volt Dizni]]'''. Takođe su ‎predložili špijuniranje građanskih NLO udruženja, zbog njihovog uticaja na ‎javnost. Ubrzo posle Robertsonovog panela, Projekat Plava knjiga je bio ‎degradiran od strane vazduhoplovstva – sa jedne strane je bilo zabranjeno da se u ‎javnosti objavljuju informacije u vezi sa neobjašnjenim slučajevima, a sa druge ‎strane je naređeno da se broj neobjašnjenih slučajeva svede na minimum (sa preko ‎‎20%, smanjen je na samo 3%). ‎
* '''[[Specijalni izveštaj Projekta Plava knjiga br. 14]]''' (Project Blue Book Special ‎Report # 14) je bila obimna naučna statistička studija o svim NLO izveštajima ‎Plave knjige, koju je za potrebe vazduhoplovstva, u periodu od '''[[1951]]'''. do '''[[1954]]'''., ‎izradio '''[[Batelov memorijalni institut]]''' (Battelle Memorial Institute). Njihove ‎statistike navode da je 22% izveštaja ostalo neobjašnjeno, čak je i posle strogih ‎analiza ustanovljeno da izveštaji najvišeg kvaliteta ostaju u većoj meri ‎nerazjašnjeni, za razliku od izveštaja lošijeg kvaliteta (35% prema 18%). Takođe ‎je utvrđeno da se 6 proučavanih karakteristika (brzina, trajanje, boja itd.) više ‎razlikuju kod manje verodostojnih, nego kod verodostojnijih izveštaja.‎
* '''[[Brukingov izveštaj]]''' (Brookings Report) je bio '''[[NASA]]'''-ina (NASA) studija ‎iz '''[[1960]]'''., rađena u '''[[Brukingov institut|Brukingovom institutu]]''' (Brookings ‎Institute). Studija je vredna pažnje zbog zaključaka u vezi sa mogućim budućim ‎kontaktom sa vanzemaljskom civilizacijom, za koji se verovalo da bi bio krajnje ‎poguban: '''... društva koja nisu bila sigurna o sopstvenom mestu u univerzumu bila ‎su razorena od strane nadmoćnijih društava...'''. Religijski fanatici i mnogi ‎naučnici se navode, između ostalih, kao grupe koje bi imale problema da se ‎prilagode novonastaloj stvarnosti. Zaključci izveštaja se nude kao mogući motiv ‎za vladina prikrivanja dokaza o '''[[izvanzemaljci|vanzemaljskom]]''' životu. ‎
* '''[[Kondonov izveštaj|Kondonov komitet]]''' (Condon Report / Condon Committee) ‎od '''[[1966]]'''. do '''[[1969]]'''., (bio je iniciran od strane Projekta Plava knjiga za vreme ‎pritiska od kongresne istrage, posle novog talasa pojavljivanja '''[[1965]]'''. i ‎‎'''[[1966]]'''.), bio je važna, ali i kontroverzna studija koja je podržavala objašnjenja ‎tipa pogrešna identifikacija – varka – obmana, tvrdeći da nedostatak novih ‎dokaza ne opravdava dalju naučnu studiju. Zaključak je brzo potvrdila i ‎‎'''[[Nacionalna akademija nauka]]''' / NAN (National Academy of Science / NAS), ali je ‎detaljniji pregled ‎‎'''[[Američki institut za aeronautiku i astronautiku|Američkog instituta za ‎aeronautiku i astronautiku]]''' / AIAI (American Institute of Aeronautics and ‎Astronautics / AIAA) kritikovao rad NAN-a i zaključke Kondonovog izveštaja, koji ‎se nisu poklapali sa stvarnim podacima. Oko 30% slučajeva koje je ispitao ‎Kondonov komitet je po sebi bilo '''dobro dokumentivano, ali neobjašnjivo''' ‎čineći '''uporište NLO kontroverzi'''.‎

‎Na kraju je zvanični stav američkog vazduhoplovstva bio da su izveštaji o NLO-‎ima gotovo u potpunosti pogrešno tumačenje svakodnevnih vazdušnih fenomena, ‎varke ili obmane. Ali, savremeni kritičari su primetili da su neke studije ‎odrađene traljavo i uz veliku dozu predrasuda, ili čak da se radi o ‎‎'''[[zataškavanje|zataškavanju]]'''. Štaviše, zvanična pozicija vazduhoplovstva je ‎često bila u raskoraku sa poverljivim dokumentima (kasnije objavljenim pod ‎‎'''[[Akt o slobodi informacija|Aktom o slobodi informacija]]''' (Freedom of ‎Information Act) u kojima se vidi da su ovu temu vazduhoplovstvo i druge vladine ‎agencije, poput CIA-e i FBI-ja, tretirale ozbiljnije nego što je sa time javnost ‎bila upoznata. I povrh svega, mnogi dokumenti ostaju i dalje poverljivi ili ‎cenzurisani neposredno pre objavljivanja, kao što je to bio slučaj sa pojedinim ‎dokumentima CIA-e. ‎

== Istraživačke grupe građana ==
Osnovano je nekoliko građanskih grupa za proučavanje ili objavljivanje ideja o ‎NLO-ima. Neke su uspele da se probiju do šire javnosti, dok su pojedine i dalje ‎veoma opskurne.‎ Sledeće grupe su usvojile veliki broj različitih pristupa, a samim tim i ‎različit odgovor kod kritike i publike:‎

=== SAD ===
* '''[[Istraživačka organizacija za vazdušne fenomene]]''' (Aerial Phenomena ‎Research Organization / APRO) (1952-1988)‎
* '''[[Nacionalni istraživački komitet za vazdušne fenomene]]''' (National ‎Investigations Committee On Aerial Phenomena / NICAP) (1956-1980) 
* '''[[Objedinjena NLO mreža]]''' (Mutual UFO Network / MUFON) (1969-sadašnjost) ‎
* '''[[Centar za NLO studije]]''' (Center for UFO Studies / CUFOS) (1973-sadašnjost)‎
* '''[[Fond za NLO istraživanja]]''' (Fund for UFO Research / FUFOR) (1976-‎sadašnjost)‎
* '''[[Nacionalni institut za istraživačku nauku]]''' (National Institute of Discovery ‎Science / NIDS) (1996-sadašnjost)‎

=== Političke akcione grupe ===
* '''[[Građani protiv tajnosti o NLO]]''' (Citizens Against UFO Secrecy / CAUS) ‎‎(~1978-sadašnjost): ‎
Ova mala istraživačka i pravno orijentisana organizacija sa sedištem u ‎‎[[Arizona|Arizoni]], podnosi zahteve i tužbe za skidanje oznaka poverljivosti i ‎objavljivanje vladinih informacija o NLO-ima. [http://www.caus.org/home.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060217102837/http://www.caus.org/home.shtml |date=2006-02-17 }}‎
* '''[[Istraživačka grupa Paradigama]]''' i '''Politički akcioni komitet za ‎vanzemaljske fenomene''' (Paradigm Research Group / PRG &amp; Extraterrestrial ‎Phenomena Political Action Committee / X-PPAC) (1996-sadašnjost):‎
Ovu malu grupu iz Vašingtona je osnovao i vodi je politički aktivista / lobista ‎Stiven Beset (Stephen Bassett), koji se zalaže da vlada objavi podatke o NLO-ima. ‎‎[http://www.paradigmclock.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120519132355/http://www.paradigmclock.com/ |date=2012-05-19 }}‎
* '''[[Centar za studije o vanzemaljskoj inteligenciji]]''' (Center for the Study of ‎Extraterrestrial Intelligence / CSETI) (1990-sadašnjost ): ‎
Ovu organizaciju sa sedištem u '''[[Maryland|Merilend]]'''u je osnovao i vodi je '''dr Stiven Grir''' ‎‎(Dr. Steven Greer). Grupa se bavi edukacijom i lobiranjem (vidi '''[[Projekat ‎Obelodanjivanje]]''' (Disclosure Project)) s ciljem da vlada obelodani sve što zna o ‎NLO-ima. Tvrdi da trenutno ima preko 400 svedoka iz vlade, vojske i ‎obaveštajnih službi. [http://www.cseti.org] ‎

== Nauka i NLO ==
'''[[Ufologija]]''' ({{jez-engl|Ufology}}) je nauka o NLO izveštajima i dokazima u vezi sa njima.

Dok većina akademika ignoriše ovu temu, drugi, uključujući uglavnom amaterske i poneke profesionalne naučne istraživače, nastavljaju sa istraživanjima. Nažalost, kvalitet istraživanja istraživača amatera drastično varira.

Vrlo često se pogrešno pretpostavlja da je jedino pitanje koje se postavlja da li ‎NLO-i predstavljaju vanzemaljsku inteligenciju ( '''Piter Sturok''' (Peter Sturrock) je ‎komentarisao da je ovaj naglasak na '''[[hipoteza o vanzemaljcima|hipotezi o ‎vanzemaljcima]]''' suzio polje i ograničio debatu). Ostavljajući po strani pitanje ‎fizičke stvarnosti NLO-a, postojale su studije o NLO-ima i NLO ‎‎'''[[podkultura|podkulturi]]''' iz '''[[folklor]]'''nih ili '''[[antropologija|antropoloških]]''' ‎perspektiva, a neki misle da ova tema, u najmanju ruku, može pružiti nove uvide u ‎polja '''[[psihologija|psihologije]]''' (i pojedinca i društva), ‎‎'''[[sociologija|sociologije]]''' i komunikacija.‎

Od kasnih '''[[1940e|1940ih]]''', ljudi širom sveta su postali upoznati sa izveštajima o ‎NLO-ima. Oni su bili pripisivani širokom polju uzoraka uključujući: '''[[planeta|planete]]''', ‎'''[[zvijezda|zvezde]]''', '''[[meteor]]'''i, '''[[oblak|oblaci]]''', '''[[loptaste munje]]''', namerne '''[[obmana|obmane]]''', eksperimentalne vojne ‎letelice, halucinacije i vanzemaljski svemirski brodovi. Uprkos velikom broju ‎izveštaja i ogromnom interesovanju publike, naučna zajednica je pokazala malo ‎interesovanja za NLO-e. Ovo je slučaj delimično zbog činjenice da ne postoje ‎javni ili vladini fondovi za podršku istraživanja NLO-a. Mnogi naučnici su ‎pretpostavljali da je '''[[Kondonov izveštaj]]''' iz '''[[1969]]'''. stavio tačku na tu temu, ‎tako da ispitivanje podataka o NLO-ima nije više vredno pažnje. Takođe su i ‎preporuke '''[[CIA]]'''-inog '''[[Robertsonov panel|Robertsonovog panela]]''' iz '''[[1953]]'''. ‎za zvanično javno ismevanje preko masovnih medija, načinile predmet naučnim i ‎političkim '''[[tabu]]'''om. Sve ovo je kod naučne zajednice moglo da ima nekog uticaja ‎na potiskivanje interesovanja prema NLO istraživanjima.‎

NLO-i su bili predmet različitih istraživanja tokom dugog niza godina, ‎razlikujući se po obimu i naučnoj ravnodušnosti. Poznato je da su vlade ili ‎vojne agencije '''[[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]]''', '''[[Kanada|Kanade]]''', ‎‎'''[[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanije]]''', '''[[Francuska|Francuske]]''', ‎‎'''[[Belgija|Belgije]]''', '''[[Švedska|Švedske]]''', '''[[Brazil]]'''a, '''[[Meksiko|Meksika]]''', ‎‎'''[[Španija|Španije]]''' i '''[[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]]''' sprovodile ‎istraživanja o NLO izveštajima. Uprkos izuzetno zamršenim slučajevima, ‎nijedna nacionalna vlada nije nikada javno pretpostavila da NLO-i predstavljaju ‎bilo kakav oblik vanzemaljske inteligencije. Verovatno najpoznatija studija je ‎‎'''[[Projekat Plava knjiga]]''', koji je sprovodilo američko vazduhoplovstvo od '''[[1952]]'''. ‎

Uprkos neobjašnjenim slučajevima, opšte mišljenje mejnstrima naučne zajednice ‎je da sve NLO pojave potiču od pogrešnog tumačenja prirodnih ili ljudskom ‎rukom izazvanih fenomena, namernih '''[[obmana]]''' ili fizioloških fenomena, kao ‎što su '''[[optičke iluzije]]''', '''[[sanjanje u budnom stanju]]''' / '''[[paraliza ‎sna]]''' (često se daju kao objašnjenja za navodne '''[[otmice vanzemaljaca]]'''). Prema ‎statistikama studija američkog vazduhoplovstva, većina opažanja NLO-a se može ‎podvesti pod pogrešnu identifikaciju, dok obmane i psihološke smetnje čine ‎samo mali procenat svih prijavljenih slučajeva. Ipak, mnogi akademici i dalje ‎smatraju da je predmet gubljenje vremena iz mnogo razloga, a najčešće zbog ‎neverodostojnosti svedočenja očevidaca. ‎

Samo mali broj akademika je istinski istraživao temu ili postao lično upoznat ‎sa literaturom. Kao što su rezultati Šturovog ispitivanja pokazali, odsustvo ‎studija na ovu temu povećava skepticizam i u mnogome utiče na spremnost ka ‎istraživanju. Neki akademici misle da se ovo dešava usled neprihvatljive ‎predrasude i da ako su trenutni dokazi manjkavi, nove bi trebalo procenjivati ‎objektivno. Pojedinci u naučnoj zajednici misle da već ima dovoljno dokaza kako ‎bi se otpočeli dalji istraživački napori, praveći paralele sa istorijom ‎istarživanja '''[[meteorit]]'''a ili atmosferskim električnim fenomenima, kao što ‎su '''[[loptaste munje]]''', kada su postojala samo svedočanstva očevidaca. U ovakvim ‎primerima tvrdnje očevidaca o takvim fenomenima su se ispostavile tačnim, ‎uprkos početnom skepticizmu, odbijanjima i ponekad neprijateljskom stavu ‎mnogih naučnika. Drugi, pak, ističu da je pogrešno tvrditi da su dokazi o NLO-‎ima samo oni do kojih se došlo opažanjem, već i da postoji znatan broj ‎zabeleženih fizičkih efekata koji su podložni istraživanjima '''‎‎[[fizičke nauke|fizičkih nauka]]''', u šta se ubrajaju radarske ‎detekcije,fotografije, video snimci, porast radijacije, elektromagnetne smetnje ‎i fiziološki i biološki efekti. (vidi '''Materijalni dokazi''' u daljem tekstu)‎

Među zagovornicima teorije o NLO-ima verovatno je najzastupljenija '''[[hipoteza o ‎vanzemaljcima]]''', mada neki navode i hipoteze kao što su '''[[međudimenzionalna ‎hipoteza]]''' i '''[[paranormalna i okultna hipoteza]]'''. ‎

Drugi razlozi koji se često navode kao '''uzrok prezira ove teme''' od strane mnogih ‎naučnika su sledeći:‎
* Argumenti da vanzemaljci ne mogu biti ovde zbog rastojanja i energije potrebne ‎za međuzvezdana putovanja u razumnom vremenu, prema sadašnjem razumevanju ‎zakona fizike. ‎ 
* Nedostatak nepobitnih materijalnih dokaza.‎
* Neverodostojnost ili naučna neadekvatnost mnogih izveštaja.‎
* Mnoge okolnosti koje mogu dovesti do pogrešnog tumačenja uobičajenih objekata ‎na nebu, viđenih na većoj udaljenosti.‎
* Opšti senzacionalizam koji prati temu, uključujući shvatanje da mnogi ‎istraživači amateri nisu naučno dovoljno obučeni,već imaju '''spremnost da ‎veruju'''. ‎

I dok će se mnogi naučnici složiti da opažanje istinskih vanzemaljskih ‎letelica nije neverovatno, drugi govore da ih šabloni ponašanja prijavljenih ‎NLO-a uopšte ne dotiču kao racionalni. Zašto bi se, na primer, pojavljivanja ‎dešavala sa velikom učestalošću bez ikakvog pokušaja vanzemaljske ‎inteligencije da nedvosmisleno potvrdi svoju prisutnost? Ili, ako vanzemaljska ‎inteligencija sprovodi mapiranje ili na drugi način ispituje Zemlju, hipoteza ‎kakvu su neki predlagali, zašto im treba toliko vremena, kada sadašnja zemaljska ‎tehnologija, kao što su sateliti, može da obavi posao tako brzo?‎

Na sve ove primedbe zagovornici pružaju svoje '''protivargumente''':‎
* Mnogi argumenti skeptika počivaju na skrivenim pretpostavkama o ‎vanzemaljskim namerama i tehnologijama. Zašto bi vanzemaljci obavezno morali ‎da obznane svoje prisustvo? Zašto bi interesovanje vanzemaljaca bila izričito ‎ograničena na prosta fizička osmatranja? Zašto bi se verovalo da je međuzvezdano ‎putovanje gotovo nemoguće, pod pretpostavkom da vanzemaljska nauka i tehnologija ‎ne mogu biti toliko mnogo napredniji od današnje ljudske?‎
* Neki argumenti pokazuju nedostatak znanja o raspoloživim dokazima. Mnoge ‎pojave, na primer, nisu udaljena svetla na nebu, koja se mogu lako pogrešno ‎protumačiti, već su strukturni objekti na bliskom odstojanju, često praćeni ‎materijalnim dokazima i efektima. ‎
* Zašto se usredsređivati samo na slabe slučajeve kada postoje i mnogi ‎visokokvalitetni koji ostaju neobjašnjeni, čak i posle ispitivanja od strane ‎kvalifikovanih naučnika, kao što su bili slučajevi kada je '''[[1950-e|1950ih]]''' Batelov ‎institut istraživao za američko vazduhoplovstvo ili Kondonova komisija iz ‎‎'''[[1960-e|1960ih]]'''? ‎

Negativni zaključci '''[[Kondonov izveštaj|Kondonovog izveštaja]]''' su uticali da ‎samo mali broj naučnika počne ozbiljno da se bavi istarživanjem NLO-a. Čak je i ‎sam zaključak izveštaja napisao Kondon, koji je, mnogo pre nego što je istraga i ‎bila završena, izrazio javni prezir prema temi. Potonji izveštaji ‎‎'''[[Američki institut za aeronautiku i astronautiku|Američkog instituta za ‎aeronautiku i astronautiku]]''' i noviji naučni panel organizovan od strane dr ‎‎'''[[Piter A. Sturok|Pitera Sturoka]]''' ‎‎[http://www.ufoevidence.org/documents/doc535.htm], su pokazali da je zaključak ‎izveštaja bio u raskoraku sa samim sadržajem izveštaja, gde oko 30% ispitanih ‎slučajeva nije moglo da se objasni. Kada je izveštaj bio objavljen krajem '''[[1969]]'''., ‎atmosferski fizičar '''dr [[Džejms E. Mek Donalad]]''' (Dr. James E. McDonald) je ‎napisao članak '''Naučna zanemarivanja''', kritikujući Kondonov izveštaj zbog loše ‎nauke, ali i mejnstrim nauku zbog njene nesposobnosti da se uhvati u koštac sa ‎problemom. [https://web.archive.org/web/20130429160401/http://www.cufon.org/cufon/mcdon2.htm] I pored svega, dokazi koje su ‎predstavili Sturok i ostali koji podržavaju realnost NLO-a, su dobili malo ‎pažnje i podrške ostalih naučnika. ‎

Nedavno je nade da bi ova tema mogla ponovo postati uvažavana, podigao članak ‎‎'''[[Žurnal Britanskog međuplanetarnog udruženja|Žurnala Britanskog ‎međuplanetarnog udruženja]]''' ( ŽBMU) (the Journal of the British Interplanetary ‎Society / JBIS) o NLO-ima i '''[[SETI]]'''-ju (SETI). Dobar uvod na ovu temu je dao ‎jedan od autora, astronom '''Bernard Hajš''' (Bernard Haisch) na svojoj internet ‎starnici [http://www.ufoskeptic.org], koja ima poveznicu ka ŽBMU-ovom članku. ‎

Za ovaj navodno široko rasprostranjeni negativni stav naučne zajednice prema ‎NLO-ima, kao što je ranije navedeno, može se tvrditi da je netačan. Prema ‎zvaničnoj anketi '''[[Američko astronomsko društvo|Američkog astronomskog ‎društva]]''' (AAD) (American Astronomical Society / AAS) iz '''[[1977]]'''., Sturok je saznao ‎da je većina ispitanika (od 1.356 koliko ih se prijavilo preko polovine su bili ‎članovi AAD-a) smatrala da NLO-i zaslužuju naučnu studiju i da su spremni da ‎doprinesu svojom stručnošću. Ovo su rezultati istraživanja: ‎‎[http://www.ufoevidence.org/documents/doc604.htm] ‎
* 53% je bilo mišljenja da su NLO-i sigurno ili verovatno tema vredna za dalje ‎naučne studije, prema samo 20% koji su suprotnog mišljenja.‎
* 80% je izrazilo spremnost da doprinese rešenju NLO pitanja, iako je samo 13% ‎bilo u stanju da predloži kako bi to moglo da se učini.‎
* Nedostatak znanja je doprineo veoma mnogo skepticizmu i nedostatku volje za ‎istraživanjem. Samo 29% onih koji su čitali o temi manje od jednog sata je bilo ‎zainteresovano za dalja istarživanja, prema 68% onih koji su čitali preko 300 ‎sati.‎
* Mlađi naučnici su bili spremniji da istražuju nego stariji.‎
* Skepticizam prema '''[[hipoteza o vanzemaljcima|hipotezi o vanzemaljcima]]''' je ‎bio visok. Samo 3% je verovalo da su NLO-i vanzemaljske letelice, prema 13% ‎onih koji su verovali u teze o obmani, odnosno 23% onih koji su verovali u tezu o ‎poznatim / nepoznatim letelicama. ‎
* 5% ispitanika je tvrdilo da su bili očevici zbunjujućih pojava (od ovog broja ‎samo ih je 10% prijavilo svoja opažanja).‎

Sturok je '''[[1973]]'''. sproveo jednu anketu sa preko 400 članova ‎‎'''[[Američki institut za aeronautiku i astronautiku|Američkog instituta za ‎aeronautiku i astronautiku]]'''. Oko dve trećine je mislilo da su NLO-i možda, ‎verovatno ili sigurno naučno značajan problem 5% je reklo da je videlo NLO. ‎‎10% je verovalo da su NLO-i iz svemira. ‎‎[http://www.ufoevidence.org/documents/doc592.htm] ‎‎[http://www.mufon.com/znews_publicopinion.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051111004644/http://www.mufon.com/znews_publicopinion.html |date=2005-11-11 }}‎

Sumirajući svoju anketu, Sturok je naglasio da je garantovana anonimnost bila ‎veoma važna za veliki odziv ispitanika. Zbog straha od ismevanja kolega ili ‎straha od reperkusija na poslu, mnogi u suprotnom ne bi otvoreno priznali šta ‎misle. '''Dr [[Žak Vale]]''' tvrdi da su mnogi naučnici zainteresovani za ‎istraživanje NLO-a, ali više vole da rade povučeno iz pozadine,sve zbog ‎‎'''faktora ismevanja'''. Vale govori o ovim naučnicima kao o '''nevidljivim kolegama'''. ‎

Druge ankete naučnih, tehničkih i dobro obrazovanih grupa takođe pokazuju ‎vidljivo interesovanje za NLO-e, ili verovanja da su NLO-i stvarni ili su ‎vanzemaljskog porekla. Anketa časopisa Industrijsko istraživanje i razvoj ‎‎(Industrial Research/Development magazine) iz '''[[1971]]'''., na uzorku od 90.000 ‎čitalaca, je otkrila da 76% ispitanika veruje da vlada nije otkrila sve što zna u ‎vezi sa NLO-ima. 54% je verovalo da NLO-i sigurno ili verovatno postoje, a 32% ‎da dolaze iz svemira. Prema anketi, časopisa Optički spektar iz '''[[1978]]'''., 42% ‎čitalaca je mislilo da je sasvim pojmljivo da su NLO-i svemirski brodovi ‎drugih civilizacija. Dve ankete članova '''[[MENSA]]'''-e (MENSA) iz '''[[1970-e|1970ih]]''' su ‎otkrile da preko 50% ispitanika veruje da NLO-i dolaze iz svemira. ‎Istarživanja javnog mnenja su takođe neprestano pokazivala da verovanje da su ‎NLO-i stvarni raste što su ispitanici obrazovaniji. Na primer, '''[[Galup]]'''ovo ‎istraživanje iz '''[[1978]]'''. je otkrilo da 66% diplomaca misli da su NLO-i stvarni, ‎prema 57% maturanata srednjih škola i 36% onih koji su samo sa završenom ‎osnovnom školom. [http://www.mufon.com/znews_publicopinion.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051111004644/http://www.mufon.com/znews_publicopinion.html |date=2005-11-11 }} ‎

Ipak, neki tvrde da je opšte mišljenje naučne zajednice da NLO izveštaji, ako ‎uopšte i postoje, predstavljaju naučni problem i da to ima više veze sa ‎‎'''[[psihologija|psihologijom]]''' i naukom o percepciji, nego sa ‎‎'''[[fizičke nauke|fizičkim naukama]]'''. Uistinu, većina izveštaja predstavlja ‎narativna objašnjenja onoga šta je neko video, ili je mislio da je video na nebu. ‎Ali, naglašava se i da je svođenje NLO pojava na puku psihologiju pogrešnog ‎tumačenja pojedinaca često neadekvatno. U velikom broju izveštaja postoji više ‎od jednog svedoka, a ponekad je jedan te isti događaj posmatran sa dve ili više ‎različitih lokacija. Bilo je i masivnih opažanja sa više stotina ili čak hiljada ‎svedoka. Neke pojave su praćene '''[[radar]]'''ima, snimane na video trake, a neke su ‎ostavljale fizičke efekte na pojedince ili okruženje. ‎

Drugi, pak, misle da fizičari nemaju šta da traže oko NLO problema, osim ako ‎nema materijalnih dokaza. Primedba na ovaj argument bi bila da se čak i ‎svedočanstva očevidaca mogu obraditi naučnim metodama, kako bi se dobile bitne ‎informacije. Svedoci '''[[meteor]]'''skog užarenog kamenja, na primer, mogu biti ‎intervjuisani da bi se rekonstruisale putanje, što vrlo često dovodi do ‎otkrivanja fragmenata '''[[meteorit]]'''a. Tačnost i pouzdanost pojedinačnih slučajeva ‎nije presudna, ako se analizira veliki broj opažanja, zato što statistička ‎analiza može da otkrije važne trendove. Do primene takvih tehnika u ‎istraživanju NLO izveštaja je došlo prilikom istrage o misterioznim ‎‎'''[[zelene vatrene lopte|zelenim vatrenim loptama]]''', koje su se iznenada pojavile ‎iznad osetljivih vojnih i istraživačkih kompleksa u '''[[Novi Meksiko|Novom ‎Meksiku]]''' krajem '''[[1940e|1940ih]]'''. Stotine svedoka je bilo intervjuisano kako bi se ‎ustanovile karakteristike objekata, kao i da bi se došlo do ostataka utvrđivanjem ‎putanja.‎

Obimnu statističku analizu NLO slučajeva zvanu '''[[Specijalni izveštaj Projekta ‎Plava knjiga br. 14]]''' sproveo je za američko vazduhoplovstvo od '''[[1952]]'''. do ‎‎'''[[1954]]'''. '''[[Batelov memorijalni institut]]'''. Statističar '''dr Dejvid Sonders''' (Dr. ‎David Saunders), član Kondonove komisije, je predložio formiranje statističke ‎baze podataka o slučajevima s ciljem da se ustanove trendovi. Tako je bio ‎sastavljen katalog od preko 10.000 slučajeva koje su sakupili Sonders i ostali. ‎‎[http://www.cufos.org/UFOCAT.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051201184408/http://www.cufos.org/UFOCAT.html |date=2005-12-01 }} I drugi istraživači su pravili takve baze ‎podataka, kao npr. '''dr [[Žak Vale]]''' (Dr. Jacques Vallee), ‎‎[http://ufoinfo.com/magonia/index.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025110545/http://ufoinfo.com/magonia/index.shtml |date=2005-10-25 }} ili '''Leri Heč''' (Larry Hatch), koji održava ‎javnu bazu podataka o hiljadama slučajeva sa onlajn statističkim analizama. ‎‎[https://web.archive.org/web/20050930085111/http://www.larryhatch.net/]‎
  
Mnogo ljudi je, poput fizičara '''dr [[Mičijo Kaku|Mičija Kakua]]''' (Dr. Michio ‎Kaku), komentarisalo da je zahtev za čvrstim materijalnim dokazima (čuvena ‎‎'''vanzemaljska felna''') nerazumno restriktivan. Kaku i drugi su zapazili da se veći ‎deo '''[[fizičke nauke|fizičkih nauka]]''' sastoji od posrednih materijalnih dokaza, ‎kao što su spektrogrami zvezda, koji se koriste za utvrđivanje sastava zvezda. ‎Niko, na primer, ne traži stvarno parče '''[[neutronska zvijezda|neutronske zvezde]]''' za analizu. ‎

== Materijalni dokazi ==
U stvari, bilo je mnogo NLO izveštaja koji su bili praćeni materijalnim ‎dokazima različitih vrsti, kako neposrednih, tako i posrednih. '''Hajnekova skala''' ‎‎'''[[bliski susret|bliskih susreta]]''' definiše posredan materijalni dokaz kao ‎podatak dobijen od '''bliskih susreta prve vrste''', npr. podaci do kojih se došlo sa ‎udaljenosti putem '''[[radar]]'''a ili fotografisanjem. Mnogo posredniji materijalni ‎dokazi dolaze od '''bliskih susreta druge vrste''', interakcija koje se dešavaju na ‎bliskoj udaljenosti, uključujući '''tragove sletanja''' i fiziološke efekte. ‎

Za manji broj ovih slučajeva se ispostavilo da su bili namerne obmane, dok je veći ‎broj slučajeva, uključujući i one koje su istraživale vladine i vojne agencije, ‎označen kao neidentifikovan ili neobjašnjiv. Analizom većine slučajeva se ‎došlo do rezultata koji su dvosmisleni ili nezaključivi. Ipak, čak i ‎dvosmislene fizičke slučajeve bi trebalo podvrgnuti statističkoj analizi, kako ‎bi se otkrili trendovi među slučajevima. ‎

U listu različitih materijalnih dokaza spadaju:‎
* '''[[Radar]]ski kontakti i praćenja''', ponekad i sa različitih položaja. Ovi dokazi ‎se često ubrajaju u najbolje, pošto su tom prilikom uključeni obučeno vojno ‎osoblje, simultana vizuelna opažanja i presretanja avionima. Jedan takav primer ‎je bilo masovno opažanje velikih, bešumnih, niskoletećih ‎‎'''[[crni trouglovi|crnih trouglova]]''' '''[[1989]]'''. i '''[[1990]]'''. iznad '''[[Belgija|Belgije]]'''. ‎
* '''Fotografski dokazi''', uključujući fotografije, video zapise, uključujući ‎ponekad i video u infracrvenom spektru (retko). ‎
* '''Zabeleženi vizuelni spektrogrami''' (izuzetno retko). -- (vidi '''[[spektrometar]]''')‎ ‎
* '''Materijalni dokazi o tragovima sletanja''', uključujući tragove na zemlji, ‎spaljenu i/ili raskopanu zemlju, spaljenu ili polomljenu vegetaciju, tragove ‎metala i dr. (vidi npr. '''[[NLO incident na koti 611]]'''), magnetne anomalije i ‎povećan nivo radijacije. Dobro poznati primer iz '''[[1980]]'''. je '''[[Šumski incident ‎u Rendelšamu]]''', koji se zbio u '''[[Engleska|Engleskoj]]'''. Drugi se odigrao '''[[1964]]'''. ‎kod '''[[Sokoro]]'''a (Socorro) u '''[[Novi Meksiko|Novom Meksiku]]''' i smatra se za jedan ‎od najneobjašnjivijih slučajeva '''[[Projekat Plava knjiga|Projekta Plava knjiga]]'''. ‎Katalozi nekoliko hiljada takvih slučajeva su sakupljeni, a posebno od strane ‎istraživača '''Teda Filipsa''' (Ted Phillips). ‎
‎[http://www.ufoevidence.org/topics/physicaltracecases.htm]‎‎[http://www.ufoevidence.org/documents/doc201.htm]‎
* '''Fiziološki efekti na ljude i životinje''' uključujući privremenu paralizu, ‎osip kože, opekotine kože i očiju i simptome slične trovanju od radijacije, kao ‎što je bio '''[[Keš-Lendrumov incident]]''' (Cash-Landrum incident) iz '''[[1980]]'''. Jedan ‎ovakav slučaj iz '''[[Venezuela|Venecuele]]''', koji je bio objavljen i časopisu ‎Američka nauka (Scientific American magazine), potiče iz čak '''[[1886]]'''. ‎‎[http://www.nuforc.org/GNSciAm.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927144059/http://nuforc.org/GNSciAm.html |date=2010-09-27 }} ‎
* Takozvani slučajevi '''[[sakaćenje životinja/krava|sakaćenja životinja/krava]]''', za ‎koje neki takođe veruju da su deo NLO fenomena. Takvi slučajevi su bili ‎analizirani uz pomoć tehnika '''[[forenzička nauka|forenzičke nauke]]'''. 
* '''Biološki efekti na biljke''' poput ubrzanog ili usporenog rasta, proklijavanja ‎semena i prelomljenih stabljika (obično se povezuju sa slučajevima sa ‎materijalnim dokazima ili sa '''[[krugovi u usevima|krugovima u usevima]]''').‎
* ''' [[Elektromagnetne smetnje]]''' uključujući blokade automobila, nestanke struje, ‎radio/TV smetnje, otkazivanje rada magnetnih kompasa, navigacionih sistema, ‎sistema za komunikaciju i smetnje u radu motora aviona. ‎‎[http://www.ufoevidence.org/topics/emeffects.htm]‎
* '''Daljinska beleženja radijacije''', neka se spominju u dokumentima '''[[FBI]]'''-ja i ‎‎'''[[CIA]]'''-e o zbivanjima iznad vladinih nuklearnih instalacija kod ‎‎'''[[Nacionalna laboratorija u Los Alamosu|Nacionalne laboratorije u Los ‎Alamosu]]''' i '''[[Nacionalna laboratorija u Ouk Ridžu|Nacionalne laboratorije u ‎Ouk Ridžu]]''' '''[[1950]]'''., a takođe ih u svojoj knjizi spominje i direktor ‎‎'''[[Projekat Plava knjiga|Projekta Plava knjiga]]''' '''Ed Rupelt''' (Ed Ruppelt). ‎‎[http://ufologie.net/books/ruppeltbook15.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115034112/http://ufologie.net/books/ruppeltbook15.htm |date=2010-01-15 }}‎
* '''Čvrsti materijalni dokazi''', kao što je bio slučaj '''[[Ubatuba]]''' (Ubatuba) u ‎‎'''[[Brazil]]'''u '''[[1957]]'''. sa ostacima '''[[magnezij]]um'''a, koji su bili analizirani od ‎strane Kondonove komisije i drugih. I u incidentu Sokoro iz '''[[1964]]'''. bilo je ‎tragova metala, koje je analizirala '''[[NASA]]'''.‎
* '''Razno''': Zabeležene elektromagnetne emisije, kao što su mikrotalasi ‎detektovani u dobro poznatom slučaju iz '''[[1957]]'''. sa osmatračkim avionom RB-47, ‎koji je takođe bio i vizuelni i radarski slučaj. [http://ufologie.net/htm/rb47.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025041255/http://ufologie.net/htm/rb47.htm |date=2005-10-25 }} Za ‎polarizacione prstenove oko NLO-a '''dr Džejms Harder''' (Dr. James Harder) je smatrao ‎da su intenzivna magnetna polja NLO-a koja stvaraju '''[[Faradejev efekat]]'''. ‎‎[http://ncas.sawco.com/ufosymposium/harder.html]‎

Uprkos tome što mnogi naučnici imaju nisko mišljenje o ovoj temi, mnogi ‎fizički efekti su zreli za naučnu analizu. Sturokov NLO panel je '''[[1997]]'''. ‎sproveo sveobuhvatni pregled slučajeva sa materijalnim dokazima. ‎‎[http://www.scientificexploration.org/jse/articles/ufo_reports/sturrock/toc.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060418102205/http://www.scientificexploration.org/jse/articles/ufo_reports/sturrock/toc.html |date=2006-04-18 }} ‎

Pojedini naučnici i inženjeri su pokušali da podrže moguću fiziku u vezi sa ‎NLO-ima kroz istovremenu analizu i izjava očevidaca i materijalnih dokaza. ‎Primer su dali bivši inženjer '''[[NASA]]'''-e '''Džejms Mek Kembel''' (James McCampbell) ‎u knjizi '''Ufologija''' (Ufology) [http://www.nicap.dabsol.co.uk/ufology.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050911100153/http://www.nicap.dabsol.co.uk/ufology.htm |date=2005-09-11 }} i drugi ‎NASA-in inženjer '''Pol Hil''' (Paul Hill) u knjizi '''Nekonvencionalni leteći ‎objekti''' (Unconventional Flying Objects). Među temama koje su obojica dodirnuli ‎bilo je i pitanje kako NLO-i mogu da lete supersoničnim brzinama, a da ne ‎stvaraju '''[[zvučni prasak]]''' (sonic boom). Mek Kembelovo rešenje u vidu ‎‎'''[[mikrotalasna plazma|mikrotalasne plazme]]''' koja cepa vazduh ispred letelice, ‎istražuje '''dr [[Leik Mirabo]]''' (Dr. Leik Myrabo), profesor inženjerijske fizike ‎na Renslerovom politehničkom institutu, kao mogući napredak u hipersoničnom ‎letenju. [http://www.rpi.edu/dept/mane/deptweb/faculty/member/myrabo.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011126214512/http://www.rpi.edu/dept/mane/deptweb/faculty/member/myrabo.html |date=2001-11-26 }}‎
‎ ‎
Neka nedavna dostignuća na polju '''[[elektronski rat|elektronskog ratovanja]]''' ‎veoma liče na elektromagnetne smetnje i fiziološke efekte opisane u NLO ‎slučajevima iz '''[[1940e|1940ih]]''' i '''[[1950-e|1950ih]]'''. Američki '''[[Vazduhoplovni naučni ‎savetodavni odbor]]''' je '''[[1997]]'''. objavio izveštaj o naoružanju vazduhoplovstva za ‎‎'''[[21.vek]]''', u kojem se opisuje kako bi energetska oružja navođena mikrotalasima ‎mogla biti upotrebljena za blokadu vozila, čime bi ona postala laka meta za ‎bombardovanje. Isto oružje je u stanju da onesposobi navigacione i ‎komunikacione sisteme aviona, kao i električnu mrežu i elektronske uređaje na ‎zemlji. [http://www.memagazine.org/backissues/nov03/features/airpow/airpow.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907061156/http://memagazine.org/backissues/nov03/features/airpow/airpow.html |date=2005-09-07 }} ‎Mikrotalasna oružja za kontrolu masa koja izazivaju temperaturu i intenzivan ‎bol bila su najavljena '''[[2001]]'''. [http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn1470] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504164615/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn1470 |date=2008-05-04 }} ‎Druga mikrotalasna oružja bi izazivala gubitak telesnih funkcija. ‎‎[http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=000CBC91-B6FD-1E51-‎A98A809EC5880105] (Vidi '''[[neobična oružja]]''') ‎

== Identifikovani leteći objekti (ILO) ==
Procenjeno je da je preko 90% svih prijavljenih NLO slučajeva na kraju bilo ‎identifikovano. Dok je samo manji broj NLO izveštaja namerna obmana, većina su ‎pogrešna tumačenja prirodnih ili ljudskom rukom stvorenih fenomena.‎

Ali, stvaran procenat ILO-a naspram NLO-a zavisi od toga ko sprovodi studiju i ‎može da veoma varira u zavisnosti od kriterijuma. Na primer, naučnici ‎‎'''[[Batelov memorijalni institut|Batelovog memorijalnog institut]]''' koji su za ‎američko vazduhoplovstvo sproveli studiju o 3.201 NLO slučaju '''[[1950-e|1950ih]]''', ‎došli su do 22% neidentifikovanih slučajeva, koristeći se strogim ‎kriterijumima prema kojima je svaki od četvorice naučnika morao da se složi da ‎slučaj nema prozaično objašnjenje, s jedne strane, a sa druge strane je bilo ‎potrebno da se samo dvojica naučnika slože da je slučaj objašnjen.‎

Naspram ovoga, mnogo manji broj NLO slučajeva je stigao do '''Alena Hendrija''' (Allen ‎Hendry), koji je bio glavni istražitelj Centra za NLO studije / CNLOS ‎‎[http://www.cufos.org/]. CNLOS je osnovao '''dr [[Alen Hajnek]]''' (Dr. Allen Hynek) ‎‎(bio je konsultant američkog vazduhoplovstva na Projektu Plava knjiga) s ciljem ‎ozbiljnog naučnog istraživanja NLO fenomena. Hendri je proveo 15 meseci lično ‎istražujući 1.307 NLO izveštaja. Svoje zaključke je objavio '''[[1979]]'''. u knjizi ‎‎'''NLO priručnik: Vodič za istraživanje, procenu i izveštavanje o NLO pojavama''' ‎‎(The UFO Handbook: A Guide to Investigating, Evaluating, and Reporting UFO ‎Sightings). Hendri je priznao da bi voleo da je pronašao dokaz o postojanju ‎vanzemaljaca, ali je naglasio da je velika većina slučajeva imala samo prozaična ‎objašnjenja. Njegovi zaključci su bili sledeći: ‎
* Od 1.307 slučajeva: 1.194 (91,4%) ima prozaično (nevanzemaljsko) objašnjenje, 93 ‎‎(7,1%) ima moguće prozaično objašnjenje i 20 (1,5%) je neobjašnjeno. ‎
* Statistika: kod 28% izveštaja NLO-i su bili zvezde ili planete; 1,7% vrh ‎mladog meseca; 18% reklamne zastavice na avionima i 9% meteoritsko kamenje. ‎
* Distorzije u atmosferi mogu da prouzrokuju da se nebeska tela kreću gore-dole, ‎porinju, prave osmice, meandriraju ili se, čak, kreću po cik-cak liniji. Ovo ‎objašnjava zašto nebeska tela mogu lako da prevare posmatrača. ‎
* U 49 slučajeva, kada se ispostavilo da su u pitanju nebeska tela, svedoci su ‎procenjivali udaljenost od NLO-a od 200 stopa do 125 milja! Slično tome, neki ‎svedoci su verovali da ih NLO-i prate, čak iako je nebesko telo bilo stacionarno. ‎Čak i policajci i drugi očevici od poverenja mogu lako da budu prevareni ‎gledanjem u zvezde i planete. ‎
* Svemirski materijal, poput meteorskog kamenja, koji ulazi u orbitu i za sobom ‎ostavlja svetlosni trag, takođe može biti pogrešno protumačen kao svetlost koja ‎dolazi iz prozora svemirske letelice. Tada ljudski mozak stvara iluziju ‎svemirskog broda zasnovanu na pogrešnom tumačenju, koja onda prevari čoveka.‎

‎'''Ljudskom rukom stvoreni fenomeni koji se obično pogrešno tumače''':‎
* '''[[Balon]]'''i (meteorološki ili putnički). 
* '''[[Vojni avioni]]'''.‎
* Treperava svetla aviona koji sleću.‎
* Nekonvencionalni avioni ili napredna tehnologija (npr. SR-71 Blackbird ili V-2 Nevidljivi bombarder). 
* Reklamni avioni. ‎
* Veštački zemljini sateliti. ‎
* Letelice poput helikoptera. ‎
* Jedrilice. ‎
* Rakete i lansiranje raketa. ‎
* Zmajevi. ‎
* Modelarski avioni.‎
* Vatrometi.
* Laserski snopovi usmereni ka oblacima. 
* Svetla za noćnu pretragu. 
* Namerne obmane.‎
* Tablete za instant vatru.‎

‎'''Prirodni objekti koji se često pogrešno tumače''':‎
* Mesec, zvezde i planete (npr. planeta Venera)‎
* Neobična meteorološka stanja (lentikularno (u obliku sočiva) formiranje ‎oblaka, oblaci koji svetle noći, efekti duge i kristali leda na velikim ‎visinama). ‎
* Komete. ‎
* Meteorski rojevi. ‎
* Bliski ili ogromni meteori. ‎
* Jata ptica.‎
* Rojevi insekata u preletu. 
* Reflekcija atmosferskih inverzionih slojeva. ‎
* Vreo jonizovan gas.‎
* Svetla iz Zemlje (svetlosna električna dešavanja koja potiču od zemljotresa i ‎tektonsko-geoloških fenomena). 
* Loptaste munje. ‎
* Atmosferski inverzioni slojevi.‎
* Reflektovana svetlost (naročito kroz pukotine u oblacima).‎
* Severna svetlost ('''Aurora borealis''').‎

== Popularna objašnjenja za NLO ==
U zavisnosti od toga ko vrši procenu, između 3% i 30% svih slučajeva ostaje ‎neobjašnjeno. Ovo su neke od najpopularnijih hipoteza za objašnjenje NLO-a:‎
* '''[[Hipoteza o vanzemaljcima]]'''
* '''[[Paranormalna i okultna hipoteza]]'''‎
* '''[[Međudimenzionalna hipoteza]]'''‎
* '''[[Psihosocijalna hipoteza]]''' ‎
* Hipoteza o prirodnom objašnjenju, npr. , '''[[loptaste munje]]''' ‎
* Hipoteza o svetlima iz Zemlje / tektonskim poremećajima ‎
* Hipoteza o ljudskom rukom stvorenim letelicama (vidi '''[[vojni leteći tanjiri]]''') 
* Više od jednog objašnjenja – različite kombinacije ovih prethodnih ‎

== Dokazi i objašnjenja ==
Neki misle da je studija o NLO-ima i dalje vredna pažnje zbog mnogo otvorenih ‎pitanja, pogotovo zbog povremenih izveštaja o NLO-ima od strane ‎profesionalnih ili vojnih '''[[astronomija|astronoma]]''' ili '''[[avijatičar|pilota]]''' – ‎pojedinaca čije karijere, a često i njihovi sami životi, zavise od sposobnosti da ‎prepoznaju i procene avione, vremenske prilike, rastojanja i druge faktore od ‎vitalnog značaja za let. Neki ufolozi govore da je takve slučajeve mnogo teže ‎odbaciti kao pogrešnu procenu zemaljskih objekata. '''[[Gordon Kuper]]''' (Gordon ‎Cooper) i '''[[Edgar Mičel]]''' (Edgar Mitchell) su dva '''[[NASA]]'''-ina '''[[astronaut]]'''a koja ‎su izrazila interesovanje za NLO-e i izvikala predrasude pojedinih ‎profesionalaca (Kuper je tvrdio da je video NLO-e ranih [[1950-e|1950ih]]). ‎

I skeptici i ufolozi se slažu da se velika većina slučajeva može objasniti kao ‎prirodni fenomeni, obično kao pogrešna tumačenja objekata sa kojima posmatrač ‎ili nije upoznat ili ih vidi pod neobičnim okolnostima (na kraju se ispostavi ‎da su to bile samo nenamerne greške). Samo mali procenat opažanja su namerne ‎obmane. Posle istrage većina NLO-a, ustvari, postane ILO-i – Identifikovani ‎leteći objekti. ‎

Čak iako velika većina NLO-a postane ILO-i, jedan dobro dokumentovani slučaj, ‎kao što je '''Čileanski slučaj sa radarskim i vizuelnim opažanjem''' iz '''[[1997]]'''., koji je ‎potvrdila vlada u Santjagu [http://ufologie.net/htm/offichili.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025082933/http://ufologie.net/htm/offichili.htm |date=2005-10-25 }}, je dovoljan da se ‎opovrgne '''hipoteza o nijednom slučaju''' (null hypothesis). Slično tome, fizičar ‎‎'''[[Mičijo Kaku]]''' (Michio Kaku) navodi da iako 'možda 99% svih opažanja NLO-a ‎može biti odbačeno, pošto su uzrokovani poznatim fenomenima, ono šta je ‎uznemirujuće za fizičare je preostalih 1% ovih opažanja, opažanja koja su brojna ‎i načinjena mnogobrojnim metodama opažanja. Neka od najintrigantnijih opažanja ‎potiču od pilota i putnika komercijalnih aviona - ove pojave su takođe ‎primećene na radaru i zabeležene su na video traci. Ovakve slučajeve je teže ‎odbaciti'. [http://www.mkaku.org/articles/physics_of_space_travel.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924120437/http://mkaku.org/articles/physics_of_space_travel.shtml |date=2005-09-24 }}‎

S druge strane, mnogo neobjašnjivih slučajeva je i dalje ili ignorisano od medija ‎ili, ako skeptik nudi objašnjenje koje se ne poklapa sa činjenicama (npr. za cik-‎cak kretanje svetlećih objekata koje je detektovano na '''[[radar]]'''u se kaže da je to ‎pogrešno tumačenje '''[[Jupiter (planeta)|Jupiter]]'''a) gube pažnju medija i, što se tiče medija, slučaj je ‎završen.‎

Ponekad se kaže da '''vanredne tvrdnje zahtevaju vanredne dokaze''', ali mnogo ‎istraživačkih grupa samo tvrdi da tema zaslužuje dalju istragu, i to ne samo i ‎pravcu da se dokaže da su NLO-i obavezno vanzemaljske letelice.‎

Skeptici kažu da zaista postoje opažanja nepoznatih letećih objekata, koja se ‎obično logički objasne, da nema materijalnih dokaza neke vanzemaljske letelice i ‎da se za mnoge tvrdnje ispostavilo da su prevare. Takođe naglašavaju da teret ‎dokazivanja leži na onome ko iznosi tvrdnju. Sa druge strane, '''[[Marčelo Truci]]''', ‎‎(Marcello Truzzi), '''[[profesor]]''' '''[[sociologija|sociologije]]''' na Univerzitetu ‎Istočni Mičigen, kaže da neki samoproklamovani skeptici zloupotrebljavaju ‎termin (ili, čak, pogrešno tumače svoje mišljenje): 'Pošto se '''skepticizam''' ‎uopšteno odnosi pre na sumnju nego na agnostički stav, oni koji sebe nazivaju ‎‎'''skepticima''' su u stvari '''pseudoskeptici''' koji su, po mom mišljenju, stekli ‎lažnu prednost uzurpiranjem tog naziva'. ‎‎[http://www.anomalist.com/commentaries/pseudo.html]‎

Zagovornici takođe često komentarišu da, iako je tema o NLO-ima predmet ‎predrasuda koje potiču od ismevanja i stigmatizacije (prema Kakuu: 'Ne postoje ‎fondovi za one koji bi se ozbiljno bavili neidentifikovanim objektima u ‎svemiru, i nečija reputacija može da strada ako neko samo i pokuša da izrazi ‎interes za ove neortodoksne stvari.'), postoji ogromna količina dokaza, kako ‎fotografija, video zapisa, tako i izjava brojnih zakletih svedoka.‎

== Dokazi i zataškavanja ==
Neki takođe tvrde da su ogromnu količinu materijalnih dokaza brzo, ali ponekad ‎trljavo, zabašurili vladini činovnici, ne uvek u uniformama, sa ciljem da ‎sačuvaju stanovništvo psihološki nepripremljeno za društvene, teološke i ‎bezbednosne implikacije takve stvarnost. (vidi '''[[Brukingov izveštaj]]'''.‎

Postoje raštrkani izveštaji o zataškavanju dokaza u vezi sa NLO-ima kroz mnogo ‎decenija: '''[[1950]]'''., '''[[Nikolas Marijana]]''' (Nicholas Mariana) je snimio na film ‎neke neobične objekte na nebu i na kraju film predao američkom vazduhoplovstvu, ‎ali je insistirao da su najbolji kadrovi objekata bili uklonjeni sa filma kada mu ‎je bio vraćen; '''[[1961]]'''., '''[[Žak Vale]]''' (Jacques Vallee) je saopštio da je bio svedok ‎kada su bile uništene izvesne trake na kojima se vidi nepoznati objekat koji ‎nadleće zemlju.‎

Zataškavanje dokaza koji potvrđuju postojanje vanzemaljskog života je počelo da se ‎razmatra posle otkrivanja '''[[pulsar]]'''a. Astrofizičar '''[[Piter A. Sturok]]''' (Peter A. ‎Sturrock) je napisao da 'kada su bili otkriveni prvi regularni radio signali ‎pulsara, kembrički naučnici su ozbiljno razmatrali mogućnost da možda potiču ‎od neke '''[[izvanzemaljci|vanzemaljske]]''' civilizacije. Razmatrajući ovu mogućnost, ‎odlučili su da, ukoliko se to pokaže tačnim, oni ne mogu izaći u javnost bez ‎prethodnog dogovora sa vlastima. Čak je bilo i diskusije o tome da li je u ‎najboljem interesu čovečanstva uništiti dokaze i zaboraviti na sve!'. ‎

== Obmane ==
Od mnogih svedoka koji su prijavili da su videli NLO, za samo mali procenat (2-‎‎3%, prema statistikama američkog vazduhoplovstva) je dokazano da su ‎‎'''[[obmana|obmanjivači]]'''. Neki su se držali svojih priča uprkos ubedljivim ‎dokazima o obmani. Za naredne slučajeve se naširoko smatra da su prevare, iako ‎neki i dalje imaju zagovornike među istaknutim istraživačima:‎
* '''[[Džordž Adamski]]''' (George Adamski)‎
* '''[[Ed Volters]]''' (Ed Walters) ‎
* '''[[12 Veličanstvenih]]''' (Majestic 12), navodno, tajna grupa visokog ranga za ‎izučavanje NLO-a .‎
* '''[[Incident na ostrvu Mori]]''' (Maury Island Incident)‎
* '''[[Bili Majer]]''' (Billy Meier) 
* '''[[UMMO]]''' (Ummo affair), serija vrlo detaljnih pisama i dokumenata, navodno od ‎vanzemaljaca. ‎
* '''Diskreditovana opažanja''': [http://www.larryhatch.net/DISCRED.html]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}‎

== NLO i psihologija ==
Tvrdnje studija o NLO-ima su tokom godina dovele do značajnih otkrića o ‎‎'''[[meteorologija|atmosferskim fenomenima]]''' i psihologiji. U ‎‎'''[[psihologija|psihologiji]]''', studija o NLO-ima je otkrila informacije o ‎pogrešnim tumačenjima, iluzijama vida, '''[[halucinacija]]'''ma i mašti sklonim ‎ličnostima, koje mogu da objasne zašto su neki ljudi spremni da poveruju ‎obmanjivačima kao što je bio '''[[Džordž Adamski]]'''. Mnogi su sumnjali u pouzdanost ‎‎'''[[hipnoza|hipnoze]]''' u slučajevima '''[[otmice vanzemaljaca|otmica vanzemaljaca]]'''. ‎

== Preplitanje paranornalnog, mističnog i okultnog ==
Polje NLO-a se ne prepliće obavezno sa '''[[paranormalno|paranormalnim]]''', iako je ‎u praksi to čest slučaj. Neki istraživaču poput '''[[Džon Kil|Džona Kila]]''' (John ‎Keel) i '''[[Žak Vale|Žaka Valea]]''' (Jacques Vallee) tvrde da postoji direktna veza ‎između NLO-a i paranormalnih fenomena. ‎

Takođe, pojedine verske sekte su učinile NLO-e središtem svojih verovanja. ‎‎(vidi '''[[Paranormalna i okultna hipoteza]]''')‎

Mnogi drevni religijski crteži sadrže prikaze koji se tumače kao NLO-i i ‎vanzemaljska bića. Neki takođe veruju da je tokom dugih perioda istorije ‎neljudska inteligencija uticala na izvesne religije i običaje. (vidi '''[[drevni ‎astronauti]]''')‎

== Zavere ==
Za NLO se ponekad tvrdi da su deo '''[[NLO teorija zavere|organizovane zavere]]''' u kojoj Vlada namerno prikriva postojanje vanzemaljaca, ili sarađuje sa njima. Postoje mnoge verzije ove priče, neke su ekskluzivne, dok se druge preklapaju sa drugim teorijama zavere.

Spekuliše se i da su NLO fenomeni probe eksperimentalnih aviona ili naprednog oružja. U ovom slučaju NLO su viđeni ili kao neuspeh da se održi tajnost, ili su namerni pokušaji dezinformacije kako bi se sam fenomen ismejao s ciljem da se nesmetano progoni. Ova teorija se ne slaže sa prethodnom, prema kojoj je savremena vojna tehnologija adaptirana tehnologija vanzemaljaca. Vidi '''[[Oblast 51]]'''

Takođe se sugeriše da je celokupna ljudska tehnologija, ili njen veći deo, zasnovana na kontaktima sa vanzemaljcima. Vidi '''[[drevni astronauti]]'''

== Značajni događaji i NLO opažanja ==
'''[[Spisak glavnih mesta NLO pojavljivanja]]'''

== Istaknuti NLO istraživači ==
* '''Albert K. Bender''' (Albert K. Bender)
* '''[[Stanton T. Friedman|Stenton Fridman]]''' (Stanton Friedman)
* '''[[Ričard Hol]]''' (Richard Hall)
* '''Dr [[Džejms Harder]]''' (Dr. James Harder)
* '''Dr [[Dž. Alen Hajnek]]''' (Dr. J.Allen Hynek)
* '''Dr [[Karl Jung]]''' (Dr. Carl Jung)
* '''[[Džon Kil]]''' (John Keel)
* '''[[Donald Kihou]]''' (Donald Keyhoe)
* '''[[Filip J. Klas]]''' (Philip J. Klass)
* '''Dr [[Brus Mekabi]]''' (Dr. Bruce Maccabee)
* '''Haim Mosan''' (Jaime Maussan)
* '''Dr [[Džejms E. Mekdonald]]''' (Dr. James E. McDonald)
* '''Dr [[Donald Menzel]]''' (Dr. Donald Menzel)
* '''[[Dženi Rendlz]]''' (Jenny Randles)
* '''Dr [[Harli D. Ratlidž]]''' (Dr. Harley D. Rutledge)
* '''Dr [[Peter A. Šturok]]''' (Dr. Peter A. Sturrock)
* '''[[Klaudio Cujoši Suenaga]]''' (Cláudio Tsuyoshi Suenaga)
* '''Dr [[Žak F. Vale]]''' (Dr. Jacques F. Vallee)
* '''[[Najdžel Votson]]''' (Nigel Watson)

== Teorije ==
* '''[[Hipoteza o vanzemaljcima]]'''
* '''[[Međudimenzionalna hipoteza]]'''
* '''[[NLO-i kao nepoznati prirodni fenomeni]]'''
* '''[[Masovna histerija]]'''
* '''[[Arhetip]]'''
* '''[[Teorija o drevnim astronautima]]'''
* '''Biološka hipoteza'''
* '''Astronautička teorija'''
* '''Masovna obmana'''
* '''Prikrivena manipulacija'''
* '''Vojne vežbe'''
* '''Tajni vazduhoplovi'''

== Filmovi i TV ==

* '''[[Zemlja protiv letećih tanjira]]'''
* '''[[Hangar 18]]'''
* '''[[NLO (serija)|NLO]]''' (TV serija)
* '''[[N.L.O.]]''' (film iz 1993)
* '''[[Close Encounters of the Third Kind|Bliski susreti treće vrste]]'''
* '''[[E.T.: The Extra-Terrestrial|E.T. vanzemaljac]]'''
* '''[[The X-Files|Dosije Iks]]'''
* '''[[Odneseni]]''' &lt;!-- NIJE OVO prevedeno kao „Oteti“ kod nas?    Jeste, ali pogrešno (engl. to take = uzeti,ODNETI) (srp. OTETI (na silu) = to abduct, to kidnap, to take by force). Dakota Fening je „pristala“ da bude ODNESENA (Taken, a ne Taken by Force ili slično) teleportacijskim svetlosnim snopom, nije bila kidnapovana, tj. OTETA od strane malih zelenih (nisu joj strpali džak na glavu i odvezli kombijem u nepoznatom pravcu...), mada, ko će ga znati ... --&gt; 
* '''[[Vatra na nebu]]'''

== Povezano ==
{{Commonscat|UFO|NLO}}
* '''[[Neidentifikovani podvodni objekat]]''' ('''NPO''') &lt;small&gt;([[:en:Unidentified submerged object|en]])&lt;/small&gt;
* '''[[Izvanzemaljci|Vanzemaljaci]]'''
* '''[[Otmice vanzemaljaca]]'''
* '''[[Drevni astronauti]]'''
* '''[[Anomalni fenomen]]'''
* '''[[Crni trouglovi]]'''
* '''[[Teorija zavjere|Teorija zavere]]'''
* '''[[Krugovi u usevima]]'''
* '''[[Forteana]]'''
* '''[[Šuplja Zemlja]]'''
* '''[[Lista magazina o anomalnim fenomenima]]'''
* '''[[Vojni leteći tanjiri]]'''
* '''[[Prorok Jahve]]'''
* '''[[Naučni skepticizam]]'''
* '''[[NLO teorija zavere]]'''
* '''[[UMMO]]''' (Ummo)
* '''[[Roswellski NLO incident|Rozvelski NLO incident]]'''
* '''[[The X-Files|Dosije Iks]]'''

== Izvori ==
* '''Peter A. Sturrock'''; '''The UFO Enigma: A New Review of the Physical Evidence'''; Warner Books, 1999; {{ISBN|0-446-52565-0}}

== Vanjske veze ==
* http://www.gmdir.com/ufo/ NLO lokator
* http://www.nwlink.com/~ufocntr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001045353/http://www.nwlink.com/~ufocntr/ |date=2005-10-01 }} Američki Nacionalni NLO obaveštajni centar
* https://web.archive.org/web/20200926013616/http://posttopostam.com/
* http://www.cufos.org/ Centar za NLO studije (CUFOS)
* http://www.themissingtimes.com/
* http://www.ovnis.tv/index2.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001011715/http://ovnis.tv/index2.htm |date=2005-10-01 }} Zvanični sajt ''Haima Mosana'' (Jaime Maussan) (na španskom)
* https://web.archive.org/web/20050930085111/http://www.larryhatch.net/ *U* NLO baza podataka (Mape i statistike mesta opažanja)
* http://www.bluebookarchive.org Onlajn verzija Projekta Plava knjiga, sa mikrofilma
* http://narcap.org/ Američki Nacionalni avijatičarski centar za obaveštavanje o anomalnim fenomenima
* http://www.nidsci.org
* http://www.scientificexploration.org Društvo za naučna istraživanja
* http://www.ufoevidence.org/
* http://www.mufon.com/
* http://www.csicop.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316042105/http://www.csicop.org/ |date=2014-03-16 }} Komitet za naučna istraživanja tvrdnji o paranormalnom
* http://www.disclosureproject.org neprofitni istraživački projekat
* http://www.ufo-sighting-guide.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050921215446/http://www.ufo-sighting-guide.com/ |date=2005-09-21 }} Vodič za posmatranje NLO
* http://freedomofinfo.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051204025825/http://www.freedomofinfo.org/ |date=2005-12-04 }} Koalicija za slobodu informacija
* http://rinf.com/conspiracies/ufo.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050730083721/http://rinf.com/conspiracies/ufo.html |date=2005-07-30 }} Vladini dokumenti
* http://www.theozfiles.com/index.html NLO u Australiji, autora ''Bilija Čokera'' (Bill Chalker)
* http://www.ufoskeptic.org/welcome.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012151103/http://www.ufoskeptic.org/welcome.html |date=2007-10-12 }}
* http://www.jimmarrs.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830211136/http://www.jimmarrs.com/ |date=2006-08-30 }} zvanični sajt ''Džima Marsa'' (Jim Marrs), autora monogobrojnih knjiga u vezi sa NLO
* http://www.naziufos.com/ Nacistički NLO-i i čudesna oružja, autora ''Mauricija Verge''
* [http://www.lightsoverphoenix.com/ Misteriozna svetla iznad Feniksa]
* http://www.roswellfiles.com/storytellers/KentJeffrey1.htm Rozvel: Anatomija mita, autora ''Džefrija Kenta'' (Jeffrey Kent)
* http://www.jman5.com/mexufo.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207014043/http://www.jman5.com/mexufo.htm |date=2006-02-07 }} Grad Meksiko, 6. avgusta 1997., autora ''Džeka Lendmena'' (Jack Landman)
* http://www.purgatory.com/xcommunication/viewtext.cfm?tfile=mexico-video-dialog.txt&amp;page=vis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040430215424/http://www.purgatory.com/xcommunication/viewtext.cfm?tfile=mexico-video-dialog.txt&amp;page=vis |date=2004-04-30 }} Grad Meksiko, 6. avgusta 1997: Analiza ''Majkla Lindemana'' (Michael Lindemann)
* http://www.holman.net/ufo/archives/pics/mexico/ufomex6aug(1).mov {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051017072427/http://www.holman.net/ufo/archives/pics/mexico/ufomex6aug(1).mov |date=2005-10-17 }} Grad Meksiko, 6. avgusta 1997. - video zapis
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/3707057.stm BiBiSi-jev članak o video traci maksičkih vazduhoplovnih snaga
* http://www.ufoevidence.org/feature/Tunguska.htm Događaj u Tunguskoj
* http://www.nicap.org/rufo/contents.htm Izveštaj o neidentifikovanim letećim objektima - Projekat Plava knjiga, autora ''Edvarda Dž. Rupelta'' (Edward J. Ruppelt)
* http://www.roswellrods.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525235322/http://www.roswellrods.com/ |date=2021-05-25 }}
* http://www.ozemail.com.au/~vufors NLO istraživačko društvo Viktorije (VUFORS)
* http://www.book-of-thoth.com/sections-listarticles-35.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515021153/http://www.book-of-thoth.com/sections-listarticles-35.html |date=2011-05-15 }} Istorijska arhiva o NLO
* http://jan-pajak.com/magnocraft.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025193348/http://jan-pajak.com/magnocraft.htm |date=2005-10-25 }} NLO Magnocraft
* https://web.archive.org/web/20070930020155/http://www.xnetbg.com/www/siteng/index.php?option=com_content&amp;task=category&amp;sectionid=3&amp;id=68&amp;Itemid=40 NLO baza podataka
* http://www.dark-ufo.com

[[Kategorija:Ufologija]]
[[Kategorija:Vanzemaljci]]
[[Kategorija:Okultizam]]
[[Kategorija:Paranormalni fenomeni]]</text>
      <sha1>s3c5or3nml7e0nnmmb28x3dl6kr9xjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albanija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3270</id>
    <revision>
      <id>42716909</id>
      <parentid>42536590</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Administrativna podela */</comment>
      <origin>42716909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22287" sha1="3eatvfv5pcjgfz9da5ehaf80jild32q" xml:space="preserve">{{Other uses}}
{{Redirect|Arbanija|naselje u Hrvatskoj|Arbanija (Trogir)}}
{{Kutijica za države
| ime države                  = Republika e Shqipërise&lt;br /&gt;Republika Albanija
| ime genitiv                 = Albanije
| položaj                     = Albania in Europe.svg
| zastava                     = Flag of Albania.svg
| grb                         = Albania state emblem.svg
| himna                       = Himni i Flamurit
| službeni jezik              = [[Albanski jezik|albanski]]
| lokacija                    = Europe-Albania.svg 
| glavni grad                 = [[Tirana]]
| latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E
| tip vladavine               = Republika
| titula vladara              = [[Predsednik Albanije|Predsednik]]
| titula vladara1             = [[Predsednik Vlade Albanije|Premijer]]
| ime vladara                 = [[Bujar Nishani]]
| ime vladara1                = [[Edi Rama]]
| površina poredak            = 139
| površina                    = 28.748
| vode                        = 4,7
| stanovništvo poredak        = 134.
| stanovništvo                = 2.831.741
| godina popisa               = 2011
| gustina stanovništva        = 134
| gustina poredak             = 63.
| BDP godina                  =
| BDP                         =
| BDP poredak                 = 
| BDP po glavi stanovnika     =
| BDP poredak po glavi stanovnika   =
| HDI godina                  =
| HDI                         =
| HDI poredak                 =
| HDI kategorija              =
| valuta                      = [[Albanski lek|Lek]]
| kod valute                  = ALL
| vremenska zona              = +1, +2 ([[Srednjoevropsko vrijeme|CET]], [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]])
| domen                       = [[.al]]
| pozivni broj                = 355
| komentar                    =
}}

'''Albanija''' ([[albanski jezik|alb.]] '''Shqipëria''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]; službeno '''Republika Albanija''', alb. '''Republika e Shqipërisë''') je država u južnoj [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] (ili djelomično priznatog [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu; obuhvaća 28 748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
:''Glavni članak: [[Istorija Albanije]]''
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
:''Glavni članak:'' [[Politika Albanije]]

Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
:''Glavni članak: [[Geografija Albanije]]''

[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]

Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Spisak Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Spisak Amerikanaca poreklom iz Albanije]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>3eatvfv5pcjgfz9da5ehaf80jild32q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716911</id>
      <parentid>42716909</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geografija */</comment>
      <origin>42716911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22350" sha1="728ijfkj7vzg951ythgvpdhfb3wpp3z" xml:space="preserve">{{Other uses}}
{{Redirect|Arbanija|naselje u Hrvatskoj|Arbanija (Trogir)}}
{{Kutijica za države
| ime države                  = Republika e Shqipërise&lt;br /&gt;Republika Albanija
| ime genitiv                 = Albanije
| položaj                     = Albania in Europe.svg
| zastava                     = Flag of Albania.svg
| grb                         = Albania state emblem.svg
| himna                       = Himni i Flamurit
| službeni jezik              = [[Albanski jezik|albanski]]
| lokacija                    = Europe-Albania.svg 
| glavni grad                 = [[Tirana]]
| latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E
| tip vladavine               = Republika
| titula vladara              = [[Predsednik Albanije|Predsednik]]
| titula vladara1             = [[Predsednik Vlade Albanije|Premijer]]
| ime vladara                 = [[Bujar Nishani]]
| ime vladara1                = [[Edi Rama]]
| površina poredak            = 139
| površina                    = 28.748
| vode                        = 4,7
| stanovništvo poredak        = 134.
| stanovništvo                = 2.831.741
| godina popisa               = 2011
| gustina stanovništva        = 134
| gustina poredak             = 63.
| BDP godina                  =
| BDP                         =
| BDP poredak                 = 
| BDP po glavi stanovnika     =
| BDP poredak po glavi stanovnika   =
| HDI godina                  =
| HDI                         =
| HDI poredak                 =
| HDI kategorija              =
| valuta                      = [[Albanski lek|Lek]]
| kod valute                  = ALL
| vremenska zona              = +1, +2 ([[Srednjoevropsko vrijeme|CET]], [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]])
| domen                       = [[.al]]
| pozivni broj                = 355
| komentar                    =
}}

'''Albanija''' ([[albanski jezik|alb.]] '''Shqipëria''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]; službeno '''Republika Albanija''', alb. '''Republika e Shqipërisë''') je država u južnoj [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] (ili djelomično priznatog [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu; obuhvaća 28 748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
:''Glavni članak: [[Istorija Albanije]]''
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
:''Glavni članak:'' [[Politika Albanije]]

Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Spisak Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Spisak Amerikanaca poreklom iz Albanije]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>728ijfkj7vzg951ythgvpdhfb3wpp3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716912</id>
      <parentid>42716911</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povezano */</comment>
      <origin>42716912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22380" sha1="psqso32yc3reihnzh2kij9483gmzlw2" xml:space="preserve">{{Other uses}}
{{Redirect|Arbanija|naselje u Hrvatskoj|Arbanija (Trogir)}}
{{Kutijica za države
| ime države                  = Republika e Shqipërise&lt;br /&gt;Republika Albanija
| ime genitiv                 = Albanije
| položaj                     = Albania in Europe.svg
| zastava                     = Flag of Albania.svg
| grb                         = Albania state emblem.svg
| himna                       = Himni i Flamurit
| službeni jezik              = [[Albanski jezik|albanski]]
| lokacija                    = Europe-Albania.svg 
| glavni grad                 = [[Tirana]]
| latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E
| tip vladavine               = Republika
| titula vladara              = [[Predsednik Albanije|Predsednik]]
| titula vladara1             = [[Predsednik Vlade Albanije|Premijer]]
| ime vladara                 = [[Bujar Nishani]]
| ime vladara1                = [[Edi Rama]]
| površina poredak            = 139
| površina                    = 28.748
| vode                        = 4,7
| stanovništvo poredak        = 134.
| stanovništvo                = 2.831.741
| godina popisa               = 2011
| gustina stanovništva        = 134
| gustina poredak             = 63.
| BDP godina                  =
| BDP                         =
| BDP poredak                 = 
| BDP po glavi stanovnika     =
| BDP poredak po glavi stanovnika   =
| HDI godina                  =
| HDI                         =
| HDI poredak                 =
| HDI kategorija              =
| valuta                      = [[Albanski lek|Lek]]
| kod valute                  = ALL
| vremenska zona              = +1, +2 ([[Srednjoevropsko vrijeme|CET]], [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]])
| domen                       = [[.al]]
| pozivni broj                = 355
| komentar                    =
}}

'''Albanija''' ([[albanski jezik|alb.]] '''Shqipëria''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]; službeno '''Republika Albanija''', alb. '''Republika e Shqipërisë''') je država u južnoj [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] (ili djelomično priznatog [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu; obuhvaća 28 748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
:''Glavni članak: [[Istorija Albanije]]''
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
:''Glavni članak:'' [[Politika Albanije]]

Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>psqso32yc3reihnzh2kij9483gmzlw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716914</id>
      <parentid>42716912</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povezano */</comment>
      <origin>42716914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22676" sha1="53rkpucbqj9k7peabiwq7l0d09l9wau" xml:space="preserve">{{Other uses}}
{{Redirect|Arbanija|naselje u Hrvatskoj|Arbanija (Trogir)}}
{{Kutijica za države
| ime države                  = Republika e Shqipërise&lt;br /&gt;Republika Albanija
| ime genitiv                 = Albanije
| položaj                     = Albania in Europe.svg
| zastava                     = Flag of Albania.svg
| grb                         = Albania state emblem.svg
| himna                       = Himni i Flamurit
| službeni jezik              = [[Albanski jezik|albanski]]
| lokacija                    = Europe-Albania.svg 
| glavni grad                 = [[Tirana]]
| latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E
| tip vladavine               = Republika
| titula vladara              = [[Predsednik Albanije|Predsednik]]
| titula vladara1             = [[Predsednik Vlade Albanije|Premijer]]
| ime vladara                 = [[Bujar Nishani]]
| ime vladara1                = [[Edi Rama]]
| površina poredak            = 139
| površina                    = 28.748
| vode                        = 4,7
| stanovništvo poredak        = 134.
| stanovništvo                = 2.831.741
| godina popisa               = 2011
| gustina stanovništva        = 134
| gustina poredak             = 63.
| BDP godina                  =
| BDP                         =
| BDP poredak                 = 
| BDP po glavi stanovnika     =
| BDP poredak po glavi stanovnika   =
| HDI godina                  =
| HDI                         =
| HDI poredak                 =
| HDI kategorija              =
| valuta                      = [[Albanski lek|Lek]]
| kod valute                  = ALL
| vremenska zona              = +1, +2 ([[Srednjoevropsko vrijeme|CET]], [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]])
| domen                       = [[.al]]
| pozivni broj                = 355
| komentar                    =
}}

'''Albanija''' ([[albanski jezik|alb.]] '''Shqipëria''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]; službeno '''Republika Albanija''', alb. '''Republika e Shqipërisë''') je država u južnoj [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] (ili djelomično priznatog [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu; obuhvaća 28 748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
:''Glavni članak: [[Istorija Albanije]]''
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
:''Glavni članak:'' [[Politika Albanije]]

Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>53rkpucbqj9k7peabiwq7l0d09l9wau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716916</id>
      <parentid>42716914</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <origin>42716916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24225" sha1="qbjmv3mbj5kuwbdih43cvx7pcy2gof6" xml:space="preserve">{{Other uses}}
{{Redirect|Arbanija|naselje u Hrvatskoj|Arbanija (Trogir)}}
{{Kutijica za države
| ime države                  = Republika e Shqipërise&lt;br /&gt;Republika Albanija
| ime genitiv                 = Albanije
| položaj                     = Albania in Europe.svg
| zastava                     = Flag of Albania.svg
| grb                         = Albania state emblem.svg
| himna                       = Himni i Flamurit
| službeni jezik              = [[Albanski jezik|albanski]]
| lokacija                    = Europe-Albania.svg 
| glavni grad                 = [[Tirana]]
| latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E
| tip vladavine               = Republika
| titula vladara              = [[Predsednik Albanije|Predsednik]]
| titula vladara1             = [[Predsednik Vlade Albanije|Premijer]]
| ime vladara                 = [[Bujar Nishani]]
| ime vladara1                = [[Edi Rama]]
| površina poredak            = 139
| površina                    = 28.748
| vode                        = 4,7
| stanovništvo poredak        = 134.
| stanovništvo                = 2.831.741
| godina popisa               = 2011
| gustina stanovništva        = 134
| gustina poredak             = 63.
| BDP godina                  =
| BDP                         =
| BDP poredak                 = 
| BDP po glavi stanovnika     =
| BDP poredak po glavi stanovnika   =
| HDI godina                  =
| HDI                         =
| HDI poredak                 =
| HDI kategorija              =
| valuta                      = [[Albanski lek|Lek]]
| kod valute                  = ALL
| vremenska zona              = +1, +2 ([[Srednjoevropsko vrijeme|CET]], [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]])
| domen                       = [[.al]]
| pozivni broj                = 355
| komentar                    =
}}

'''Albanija''' ([[albanski jezik|alb.]] '''Shqipëria''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]; službeno '''Republika Albanija''', alb. '''Republika e Shqipërisë''') je država u južnoj [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] (ili djelomično priznatog [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu; obuhvaća 28 748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
:''Glavni članak: [[Istorija Albanije]]''
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
:''Glavni članak:'' [[Politika Albanije]]

Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Lion Feuchtwanger |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Rowohlt |location=Hamburg |isbn=3499503344|pages=[https://archive.org/details/lionfeuchtwanger0000jare/page/149 149]|ref = Jaretzky}}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>qbjmv3mbj5kuwbdih43cvx7pcy2gof6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716917</id>
      <parentid>42716916</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historija */</comment>
      <origin>42716917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24212" sha1="rhxhoz3hrg5d2izpfwnd6nqfen2s2r3" xml:space="preserve">{{Other uses}}
{{Redirect|Arbanija|naselje u Hrvatskoj|Arbanija (Trogir)}}
{{Kutijica za države
| ime države                  = Republika e Shqipërise&lt;br /&gt;Republika Albanija
| ime genitiv                 = Albanije
| položaj                     = Albania in Europe.svg
| zastava                     = Flag of Albania.svg
| grb                         = Albania state emblem.svg
| himna                       = Himni i Flamurit
| službeni jezik              = [[Albanski jezik|albanski]]
| lokacija                    = Europe-Albania.svg 
| glavni grad                 = [[Tirana]]
| latd=41 |latm=20 |latNS=N |longd=19 |longm=48 |longEW=E
| tip vladavine               = Republika
| titula vladara              = [[Predsednik Albanije|Predsednik]]
| titula vladara1             = [[Predsednik Vlade Albanije|Premijer]]
| ime vladara                 = [[Bujar Nishani]]
| ime vladara1                = [[Edi Rama]]
| površina poredak            = 139
| površina                    = 28.748
| vode                        = 4,7
| stanovništvo poredak        = 134.
| stanovništvo                = 2.831.741
| godina popisa               = 2011
| gustina stanovništva        = 134
| gustina poredak             = 63.
| BDP godina                  =
| BDP                         =
| BDP poredak                 = 
| BDP po glavi stanovnika     =
| BDP poredak po glavi stanovnika   =
| HDI godina                  =
| HDI                         =
| HDI poredak                 =
| HDI kategorija              =
| valuta                      = [[Albanski lek|Lek]]
| kod valute                  = ALL
| vremenska zona              = +1, +2 ([[Srednjoevropsko vrijeme|CET]], [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]])
| domen                       = [[.al]]
| pozivni broj                = 355
| komentar                    =
}}

'''Albanija''' ([[albanski jezik|alb.]] '''Shqipëria''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]; službeno '''Republika Albanija''', alb. '''Republika e Shqipërisë''') je država u južnoj [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] (ili djelomično priznatog [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu; obuhvaća 28 748&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
:''Glavni članak:'' [[Politika Albanije]]

Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Lion Feuchtwanger |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Rowohlt |location=Hamburg |isbn=3499503344|pages=[https://archive.org/details/lionfeuchtwanger0000jare/page/149 149]|ref = Jaretzky}}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>rhxhoz3hrg5d2izpfwnd6nqfen2s2r3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716920</id>
      <parentid>42716917</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <origin>42716920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27287" sha1="knj7tu5bbefleqaa43iulaz265ybnf7" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = Republika
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Lion Feuchtwanger |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Rowohlt |location=Hamburg |isbn=3499503344|pages=[https://archive.org/details/lionfeuchtwanger0000jare/page/149 149]|ref = Jaretzky}}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>knj7tu5bbefleqaa43iulaz265ybnf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716921</id>
      <parentid>42716920</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <origin>42716921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27227" sha1="j0ta9hwbalbcfk6elxur31czmxkt0z6" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = Republika
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>j0ta9hwbalbcfk6elxur31czmxkt0z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716922</id>
      <parentid>42716921</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <origin>42716922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27301" sha1="h8unujfgowz7nto1b85b5z9zaabupoy" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Demokratija|demokratska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>h8unujfgowz7nto1b85b5z9zaabupoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716923</id>
      <parentid>42716922</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>neki bitni kvalitetni članci koje ćemo integrirat u tijelo članka</comment>
      <origin>42716923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27483" sha1="dba2fn2fimypixzqab5wwzp92vnqdq6" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Demokratija|demokratska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska Kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Albanski jezik]]
* [[Islamizacija Albanije]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Geografija Albanije]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]]
* [[Nezavisna Albanija]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Srpska okupacija Albanije]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>dba2fn2fimypixzqab5wwzp92vnqdq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716924</id>
      <parentid>42716923</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kultura */</comment>
      <origin>42716924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27483" sha1="t4pwat7qkml7xihm5nwlyflfob74ppl" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Demokratija|demokratska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
:''Glavni članak: [[Albanska kultura]]''
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Albanski jezik]]
* [[Islamizacija Albanije]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Geografija Albanije]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]]
* [[Nezavisna Albanija]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Srpska okupacija Albanije]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>t4pwat7qkml7xihm5nwlyflfob74ppl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716932</id>
      <parentid>42716924</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kultura */</comment>
      <origin>42716932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27502" sha1="mi50x8nk24np2r10i1mi8o8384hs1br" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Demokratija|demokratska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
{{glavni|Albanska kultura}}
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Albanska pravoslavna crkva]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Albanski jezik]]
* [[Islamizacija Albanije]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Geografija Albanije]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]]
* [[Nezavisna Albanija]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Srpska okupacija Albanije]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>mi50x8nk24np2r10i1mi8o8384hs1br</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716934</id>
      <parentid>42716932</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povezano */</comment>
      <origin>42716934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27587" sha1="3nvtsyffe457d65drw18xfe25z4whw9" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Demokratija|demokratska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
{{glavni|Albanska kultura}}
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Albanska pravoslavna crkva]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Albanski jezik]]
* [[Islamizacija Albanije]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Geografija Albanije]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Albanska vojna historija (1912–1920)]]
* [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]]
* [[Deklaracija nezavisnosti Albanije]]
* [[Nezavisna Albanija]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Srpska okupacija Albanije]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>3nvtsyffe457d65drw18xfe25z4whw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716936</id>
      <parentid>42716934</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povezano */</comment>
      <origin>42716936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27602" sha1="b603jhc2pbkrbsky44byb99p78cyjcf" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Demokratija|demokratska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
{{glavni|Albanska kultura}}
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Albanska pravoslavna crkva]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Albanski jezik]]
* [[Islamizacija Albanije]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Arbanasi]]
* [[Geografija Albanije]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Albanska vojna historija (1912–1920)]]
* [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]]
* [[Deklaracija nezavisnosti Albanije]]
* [[Nezavisna Albanija]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Srpska okupacija Albanije]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>b603jhc2pbkrbsky44byb99p78cyjcf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716949</id>
      <parentid>42716936</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povezano */</comment>
      <origin>42716949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27636" sha1="kd4sdno294visxgi3k15igh3zit6btv" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Albanija
| ime                     = Republika Albanija
| izvorno_ime             = Republika e Shqipërise 
| ime_genitiv             = Albanije
| status             = 
| zastava            = Flag of Albania.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Albania state emblem.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = 
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      =''[[Himni i Flamurit|Himna zastavi]]''
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = Albania in Europe.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Tirana]]
| latd  = | latm  = | latNS  = 
| longd = | longm = | longEW = 
| najveći_grad         = 
| tip_najvećeg_naselja = 
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = [[Albanski jezik|albanski]]
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe_godina = {{unbulleted list
  | 96,44% [[Albanci]]
  | 1,04% [[Grci]]
  | 0,55% [[Egipćani]]
  | {{nowrap|1,98% ostali}}
 }}
| religija             = {{unbulleted list
  | 50,67% [[islam]]
  | 16,02% [[kršćanstvo]]
  | 3,55% [[ateizam]]
  | {{nowrap|33,29% ostali}}
 }}
| demonim      = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Demokratija|demokratska]] [[Parlamentarna republika|parlamentarna]] [[republika]]
| vođa_titula1 = [[Predsjednik Albanije|predsjednik]]
| vođa_ime1    = [[Bajram Begaj]]
| vođa_titula2 = [[Premijer Albanije|premijer]] 
| vođa_ime2    = [[Edi Rama]]
| vođa_titula3 = 
| vođa_ime3    = 
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = 
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = 
| suverenitet_napomena = 
| uspostava_događaj1   = 
| uspostava_datum1     = 
| uspostava_događaj2   = 
| uspostava_datum2     = 
| uspostava_događaj3   = 
| uspostava_datum3     = 
| uspostava_događaj4   = 
| uspostava_datum4     = 
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 28748
| površina_oznaka  = 
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 
| vode             = 
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 
| stanovništvo_proc_godina  = 
| stanovništvo_proc_rang    = 
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 2.335.930&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/|title=Stanovništvo Albanije na dan 1. januara 2026|publisher=Zavod za statistiku|location=Albanija|accessdate=20. jula 2026}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_popis_godina =
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 
| stanovništvo_gustina_rang = 
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = 
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = 
| GDP_PPP_per_capita          = 
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = 
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = 
| GDP_nominal_per_capita      = 
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = 
| Gini_promjena = 
| HDI           = 
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 
| HDI_godina    = 
| HDI_promjena  = 
| valuta     = [[Albanski lek|lek]]
| valuta_kod = ALL
| vremenska_zona     = [[UTC+1]]
| utc_nadom          = 
| vremenska_zona_DST = [[UTC+2]]
| utc_nadom_DST      =
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = 
| pozivni_broj       = [[Telefonski brojevi u Albaniji|+355]]
| svetac_zaštitnik   = 
| internetski_nastavak = [[.al]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Albanija''' ({{jez-sq|Shqipëria}}, [[međunarodni fonetski alfabet|[ʃcipəˈɾiːa]]]) odnosno '''Republika Albanija''' ({{jez-sq|Republika e Shqipërisë}}) je [[država]] u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj]] [[Europa|Europi]], između [[Crna Gora|Crne Gore]] na sjeveru i sjeverozapadu, [[Srbija|Srbije]] i [[Kosovo|Kosova]]) na sjeveroistoku, [[Makedonija|Makedonije]] na istoku, [[Grčka|Grčke]] na jugoistoku i jugu, [[Jadransko more|Jadranskog]] i [[Jonsko more|Jonskog mora]] na zapadu i jugozapadu. Obuhvaća 28.748 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; i u [[2026.]] godini broji 2.335.930 stanovnika.&lt;ref name=&quot;stanov2006-jan&quot;/&gt;

== Poreklo i istorija imena ==
:''Glavni članak: [[Porijeklo i povijest imena Albanija]]''
Albanija vjerovatno dolazi od antičkog [[Proto-Indo-Europski jezik|Proto-Indo-Europskog]] korijena ''*albho'', što znači &quot;belo&quot;. Od ovog korijena možda potječe i ime [[Albion]], staro ime za [[Britanija|Britaniju]] (i danas je nadimak za Englesku Gordi Albion). Alternativno poreklo može biti isto kao i za ime [[Alpi]], ali etimologija ovog naziva nije definitivno utvrđena.

Stanovništvo Albanije je etnički vrlo homogeno: 98% su čisti Albanci, narod koji potječe od Ilira drevne indoeuropske populacije koja je naselila to područje. U istu etničku skupinu pripadaju Gegi koji obitavaju u sjevernom dijelu zemlje i Toski, koji žive u južnim krajevima.
Prvi put se riječ ''siptari'' pojavljuje kao ime ilirskog plemena u današnjoj sjevernoj-centralnoj Albanijoj, [[130]] godine u [[ptolomej]]evom radu. ''Albanopolis od Albana'' (''Albanopolis of the Albani'') je mesto koje se nalazi na ptolomejevoj mapi, i na drevnom porodičnom epitafu u [[Škupi]]ju, koji se identifikuje sa Zgerdeš (''Zgërdhesh'') brdskom tvrđavom blizu [[Kruja|Kruje]] u severnoj Albaniji. Arbanon je verovatnije ime okruga - moguće je da se radi o ravnici Mat - nego ime određenog mesta. Indikacija pokreta sa viših nadmorskih visina u mnogo ranijem periodu je detektirana u distribuciji geografskih imena koja se završavaju sa ''-eš'' koje izgleda da je proisteklo iz latinskog ''-enizis'' ili ''-ezis'', između Škumbina i Mata, sa koncentracijom između Elbasana i Kruje.

Termin Albanoi se možda polako širio na druga ilirska plemena dok njegova upotreba nije postala uobičajena među svim Albancima. Sudeći prema albanskom naučniku [[Faik bej Konica|Faika bej Konice]] (''Faïk bey Konitza''), izraz &quot;Albanija&quot; nije u potpunosti zamenio &quot;Iliriju&quot; do kraja četrnaestog veka. Reč &quot;Alba&quot; ili &quot;Arba&quot; je izgleda povezana sa gradom Arba (danas [[Rab]], Hrvatska), koji je u preistorijskim periodima bio naseljen polu-ilirskim Liburnijcima, prvi put pomenutim [[360. pne.]].

Oko hiljadu godina kasnije, neki Vizantijski pisci su koristili izraze &quot;Albanon&quot; i &quot;Arbanon&quot; da označe region Kruje. U 13. veku, imena &quot;Albanija&quot; i &quot;Albanežani&quot; (&quot;''Albanenses''&quot;) su označavala celu zemlju i svo stanovništvo kako je pokazano u radovima mnogih starih albanskih pisaca, kao što su Budi, Blanko i Bogdano. Prvi put se čulo za albance u njihovoj zemlji kao za Arbanite od Arbanona u spisima [[Ana Komnina|Ane Komnine]] (''Alexiad 4'') o nevoljama koje su u regionu uzrokovali [[Normani]] tokom vladavine njenog oca, Alekseja I Komnina ([[1081]]. - [[1118]].). U ''Istoriji'' napisanoj [[1079]]. - [[1080]], vizantijski istoričar ''Michael Attaliates'' je dao naznake o Albanoima koji su uzeli udela u pobuni protiv [[Konstantinopolj]]a [[1043]], i o Arbanitaima kao podanicima vojvode [[Dirahijum]]a. Italo-Albanci i albanske manjine koje su još prisutne u Grčkoj su kroz istoriju bile poznate pod različitim imenima: ''Arbënuer'', ''Arbënor'', ''Arbëneshë'', ''Arbreshë''.

Gotovo da nema sumnje da je koren ''alb-'' ili ''arb-'' stariji od ''šćip-'' (''shqip-''), od kojeg potiče današnje ime države - Šćiperija (''Shqipëria''), ime koje se pojavljuje samo u vreme turskih invazija. Albansko ime zemlje, Šćiperija, znači &quot;zemlja orlova&quot;.

== Historija ==
{{Glavni|Historija Albanije}}
[[Datoteka:Illyria and Dardania Kingdoms.png|left|thumb|250px|Kraljevina Ilirija u doba kralja Agrona (3. vek pre nove ere), prostire se &quot;od Epira do Neretve&quot;.]]
Na prostorima današnje Albanije, ljudska aktivnost je prisutna od početka ljudske istorije. Najranije stanovništvo je verovatno bilo pre-Indo-Evropske populacije, koja je nastanjivala veći deo mediteranske obale. Ipak, njihovi fizički ostaci su oskudni i koncentrisani samo u priobalnom regionu. Uskoro su ove prve stanovnike zamenila Proto-Helenska plemena, koja su postepeno zauzimala današnju Grčku, južnu Makedoniju i južni deo današnje Albanije. Ovi procesi su vršeni u drugom milenijumu stare ere, i nisu uticali na severnu ili centralnu Albaniju, zonu koja je u to vreme predstavljala sliku političkog vakuuma (što je u suštini istorijski paradoks).

Iliri su relativno kasno došli na Balkan. Mada se njihovo prisustvo može pratiti do [[900. pne.]], njihova politička struktura je formulisana u [[7. vek pne.|7.]] i [[6. vek pne.|6. veku pre nove ere]]. Vešti u obradi metala i žestoki ratnici, Iliri su formirali ratnička kraljevstva koja su se međusobno borila kroz celu njihovu istoriju. Samo tokom šestog veka pre nove ere su Iliri organizovali značajne napade na svoje prve komšije, grčko kraljevstvo Molosoi u severnom Epiru (danas južna Albanija), Makedonsko kraljevstvo i kraljevstvo [[Paionia]] (danas u severnoj Makedoniji). Verovatno je njihov najveći uspeh bilo ubistvo Perdicasa III, kralja Makedonije. Na ilirsku nesreću, Perdicasa je nasledio Filip II, otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], koji je efikasno prekinuo ilirsku agresiju.

U stvarnosti, ipak, Iliri su uglavnom bili miroljubivi trgovci poljoprivrednih dobara i metalnih proizvoda. Na ilirsku kulturu je uticala grčko-makedonska kultura. Na prostoru Albanije se nalazilo i nekoliko antičkih grčkih kolonija.

Nakon što je bila osvojena od strane nekoliko zemalja, od kojih su najbitnije Rimsko i Vizantinsko Carstvo, Ilirija je izgubila većinu svog početnog stanovništva, i konačno postala deo [[Otomansko Carstvo|Otomanskog Carstva]] [[1478]], nakon godina otpora pod vođstvom [[Skenderbeg]]a, albanskog nacionalnog heroja.

Posle [[Prvi balkanski rat|Prvog balkanskog rata]], Albanija je proglasila nezavisnost od Otomanskog Carstva [[1912]], i postala kneževina. Od [[1928]]. na dalje, zemljom je vladao [[Zog I od Albanije]] do [[1938]], kada je Albanija postala marionetska država [[Italija|Italije]].

Za vreme [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], albanski fašisti su energično pomagali Italijanima u njihovoj invaziji na Grčku (oktobar [[1940]].) i čak učestvovali u (mada u vrlo malom broju) u muslimanskim formacijama koje su pomagale nemačkim SS trupama u represiji nad jugoslovenskim i albanskim pokretima otpora.

Komunisti su preuzeli vlast nakon rata u novembru [[1944]], pod vođom pokreta otpora, [[Enver Hodža|Envera Hodže]]. Od [[1945]]. do [[1990]], Albanija je imala jednu od najrepresivnijih vlasti u Evropi. Komunistička partija je formirana [[1941]]. Svi koji su joj se protivili su bili eliminisani. Enver Hodža je došao na čelo partije. Tokom više decenija njegove dominacije, Hodža je stvarao i uništavao odnose sa Beogradom, Moskvom i Kinom, uvek po svojim ličnim interesima. Zemlja je bila izolovana, prvo od strane zapada (zapadna Evropa, Kanada, SAD) a kasnije čak i od komunističkog istoka.

[[1985]], Enver Hodža je umro, i [[Ramiz Alia]] je došao na njegovo mesto. Alia je prvo pokušao da prati Hodžine korake, ali se istočna Evropa već menjala: [[Mihail Gorbačov]] se pojavio na sceni [[SSSR|Sovjetskog Saveza]] sa novom politikom ([[glasnost]] i [[perestrojka]]). Totalitarni režim je bio pod pritiskom SAD i Evrope i mržnjom sopstvenog naroda. Nakon što je [[Nikolae Čaušesku]] (komunistički vođa [[Rumunija|Rumunije]]) je ubijen u revoluciji, Alia je znao da bi on mogao biti sledeći ako ne dođe do promena. Potpisao je [[Helsinški sporazum]] (koji su ostale zemlje potpisale [[1975]].) koji obavezuje na poštovanje nekih [[ljudska prava|ljudskih prava]]. Takođe je dozvolio pluralizam, i iako je njegova partija pobedila na izborima [[1991]]. godine, bilo je jasno da se promene ne mogu zaustaviti. [[1992]] na opštim izborima je pobedila demokratska partija sa 62% glasova.

Na opštim izborima u junu [[1996]], demokratska partija je pokušala da osvoji apsolutnu većinu i manipulisala je rezultatima izbora. [[1997]] piramidalne prevare su uzdrmale celu vladu, i počeli su nemiri. Mnoge gradove su kontrolisale naoružane bande i grupe građana. Ova anarhistička pobuna je uzrokovala da socijalistička partija pobedi na prevremenim izborima 1997.

Od 1990. Albanija je orijentisana prema zapadu. Primljena je u [[Savet Evrope]], i od 2009. godine članica je [[NATO|NATO-a]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |access-date=2018-03-16 |archive-date=2018-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422121700/https://www.nato.int/cps/ic/natohq/topics_48891.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;. Albanska radna snaga je nastavila da emigrira u Grčku, Italiju, Evropu i Severnu Ameriku. Korupcija u vlasti je postajala sve očiglednija. Političari nisu ispunjavali nade naroda u brzu i ne previše bolnu tranziciju.

== Politika ==
{{Glavni|Politika Albanije}}
Šef države je predsednik, koga bira ''Kuvendi'', ili skupština Republike Albanije. Glavni deo od 140 poslanika skupštine se bira na četiri godine. 100 poslanika se bira po direktnom broju glasova, dok se ostalih 40 poslanika biraju po proporcionalnom sistemu. Predsedniku u vršenju dužnosti pomaže savet ministara, koga postavlja predsednik.

== Administrativna podela ==
{{Glavni|Oblasti Albanije|Okruzi Albanije}}
{{Vidi također|Lista gradova u Albaniji}}
Albanija je podeljena u 36 ''rrethe'' (oblasti). Nekoliko oblasti su onda grupisane u ''qark'' (okrug ili prefektura), kojih je 12. Glavni grad, Tirana ima poseban status. Oblasti su:
{|
|-
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''1'''&lt;/small&gt; [[Oblast Berat|Berat]] (''Rrethi i Beratit'')
* &lt;small&gt;'''2'''&lt;/small&gt; [[Oblast Bulćize|Buljćiza]] (''Rrethi i Bulqizës'')
* &lt;small&gt;'''3'''&lt;/small&gt; [[Oblast Delvine|Delvina]] (''Rrethi i Delvinës'')
* &lt;small&gt;'''4'''&lt;/small&gt; [[Oblast Devol|Devol]] (''Rrethi i Devollit'')
* &lt;small&gt;'''5'''&lt;/small&gt; [[Oblast Diber|Dibar]] (''Rrethi i Dibrës'')
* &lt;small&gt;'''6'''&lt;/small&gt; [[Oblast Drač|Drač]] (''Rrethi i Durrësit'')
* &lt;small&gt;'''7'''&lt;/small&gt; [[Oblast Elbasan|Elbasan]] (''Rrethi i Elbasanit'')
* &lt;small&gt;'''8'''&lt;/small&gt; [[Oblast Fier|Fir]] (''Rrethi i Fierit'')
* &lt;small&gt;'''9'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gjirokaster|Đirokastra]] (''Rrethi i Gjirokastrës'')
* &lt;small&gt;'''10'''&lt;/small&gt; [[Oblast Gramš|Gramš]] (''Rrethi i Gramshit'')
* &lt;small&gt;'''11'''&lt;/small&gt; [[Oblast Has|Has]] (''Rrethi i Hasit'')
* &lt;small&gt;'''12'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kavaja|Kavaja]] (''Rrethi i Kavajës'')
* &lt;small&gt;'''13'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kolonja|Kolonja]] (''Rrethi i Kolonjës'')
* &lt;small&gt;'''14'''&lt;/small&gt; [[Oblast Korča|Korča]] (''Rrethi i Korçës'')
* &lt;small&gt;'''15'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kroja|Kruja]] (''Rrethi i Krujës'')
* &lt;small&gt;'''16'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kučova|Kučova]] (''Rrethi i Kuçovës'')
* &lt;small&gt;'''17'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kukeš|Kukeš]] (''Rrethi i Kukësit'')
* &lt;small&gt;'''18'''&lt;/small&gt; [[Oblast Kurbin|Kurbin]] (''Rrethi i Kurbinit'')
| style=&quot;vertical-align:top; width:40%;&quot; |
* &lt;small&gt;'''19'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lješ|Lješ]] (''Rrethi i Lezhës'')
* &lt;small&gt;'''20'''&lt;/small&gt; [[Oblast Libražd|Libražd]] (''Rrethi i Librazhdit'')
* &lt;small&gt;'''21'''&lt;/small&gt; [[Oblast Lušnja|Lušnja]] (''Rrethi i Lushnjës'')
* &lt;small&gt;'''22'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malesi e Madhe|Velika Malesija]] (''Rrethi i Malësisë së Madhe'')
* &lt;small&gt;'''23'''&lt;/small&gt; [[Oblast Malakaster|Malakastra]] (''Rrethi i Mallakastrës'')
* &lt;small&gt;'''24'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mat|Mat]] (''Rrethi i Matit'')
* &lt;small&gt;'''25'''&lt;/small&gt; [[Oblast Mirdita|Mirdita]] (''Rrethi i Mirditës'')
* &lt;small&gt;'''26'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pećin|Pećin]] (''Rrethi i Peqinit'')
* &lt;small&gt;'''27'''&lt;/small&gt; [[Oblast Parmet|Parmet]] (''Rrethi i Përmetit'')
* &lt;small&gt;'''28'''&lt;/small&gt; [[Oblast Pogradec|Pogradec]] (''Rrethi i Pogradecit'')
* &lt;small&gt;'''29'''&lt;/small&gt; [[Oblast Puka|Puka]] (''Rrethi i Pukës'')
* &lt;small&gt;'''30'''&lt;/small&gt; [[Oblast Saranda|Saranda]] (''Rrethi i Sarandës'')
* &lt;small&gt;'''31'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skadar|Skadar]] (''Rrethi i Shkodrës'')
* &lt;small&gt;'''32'''&lt;/small&gt; [[Oblast Skrapar|Skrapar]] (''Rrethi i Skraparit'')
* &lt;small&gt;'''33'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tepelene|Tepelena]] (''Rrethi i Tepelenës'')
* &lt;small&gt;'''34'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tirana|Tirana]] (''Rrethi i Tiranës'')
* &lt;small&gt;'''35'''&lt;/small&gt; [[Oblast Tropoja|Tropoja]] (''Rrethi i Tropojës'')
* &lt;small&gt;'''36'''&lt;/small&gt; [[Oblast Valona|Valona]] (''Rrethi i Vlorës'')
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:20%;&quot; |
[[Datoteka:AlbaniaNumberedDistricts.png|200px|Districts of Albania]]
|-
|}

== Geografija ==
[[Datoteka:Albania relief location map.svg|thumb|right|250px|Karta Albanije.]]
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|frame|Mapa Albanije]]
{{Glavni|Geografija Albanije}}
Albanija je [[mediteran]]ska zemlja u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]. Graniči se sa [[Srbija i Crna Gora|Srbijom i Crnom Gorom]] na severu i severoistoku, [[Makedonija|Makedonijom]] na istoku, i [[Grčka|Grčkom]] na jugu. Izlazi na [[Jadransko more]] na zapadu, i [[Jonsko more]] na jugozapadu. U Albaniji je demokratija u povoju. Službeni naziv zemlje je Republika Albanija ([[Albanski jezik|albanski]]: ''Republika e Shqipërisë'').

Albanija se sastoji mahom od brdovitog i planinskog terena. Najviša planina, Korab u oblasti Dibra je visoka 2.753 m. Albanija ima blagu, ali uglavnom vlažnu [[klima|klimu]]. Godišnji nivo padavina je najviši u Evropi, i dostiže dosta preko 2000mm na severu i 1190mm u Tirani. Najveća količina kiše pada između oktobra i maja - Gjirokaster prosečno primi 300mm kiše samo u januaru - dok su leta uglavnom suva. Letnje temperature su obično prilično visoke, u proseku oko 29&amp;nbsp;°C u Tirani tokom jula, dok su zime hladne, sa minimumima ispod 0&amp;nbsp;°C, osim u blizini obale.

Osim prestonice, [[Tirana|Tirane]], sa 520.000 veći gradovi su [[Dureš]], [[Elbasan]], [[Skadar]], [[Gjirokaster]], [[Valona]] i [[Korča]].

== Ekonomija ==
:''Glavni članak: [[Ekonomija Albanije]]''

Albanija je jedna od najsiromašnijih evropskih država. Polovina ekonomski-aktivnog se bavi [[poljoprivreda|poljoprivredom]] a petina radi u inostranstvu. Ekonomski problemi su, između ostalih, visoka stopa nezaposlenosti, korupcija sve do visokih nivoa vlasti, i organizovani kriminal.

Zemlja gotovo da nema izvoz, a uvozi velike količine hrane iz Grčke i [[Italija|Italije]]. Priliv novca je mahom od finansijske pomoći i od ljudi koji rade u inostranstvu.

Albanija ima obalu na dva evropska mora, Jonskom i Jadranskom. Jonsko more je poznato po čistoj, bistroj vodi, od Valone do grčke granice. Na Jadran Albanija izlazi od Valone, do granice sa Crnom Gorom. Ono je poznato op peščanim plažama.

Do [[2000]], jonske plaže su bile prilično naseljene, ali samo lokalnim stanovništvom. Između 1990 i 2000, zemlja je prošla kroz političke, ekonomske i socijalne prevrate. Od tog perioda je Albanija povećala postotak zaposlenosti i suzbila korupciju, što je ojačalo turizam.

== Demografija ==
:''Glavni članak: [[Demografija Albanije]]''
:{{See also|Islamizacija Albanije}}

Prema podacima [[CIA]] (februar 2005.), 95% stanovništva čine [[Albanci]], uz [[Grci|grčku]] manjinu od 3%. (Ostale procene broja Grka u Albaniji bariraju od 1% - zvanična albanska statistiika, do 12% - grčki izvori.) Mnogi Albanci žive u okolnim regijama: Na Kosovu i Metohiji (oko 1,8 miliona), u Makedoniji (oko 500.000), u centralnoj Srbiji (preko 150.000, mahom na jugu) i u Crnoj Gori (oko 47.000). Preko 600.000 Albanaca je emigriralo u Grčku od 1990; a veliki broj je otišao u druge zemlje.

Jezik koji se koristi je [[Albanski jezik|albanski]], a [[Grčki jezik|grčkim]] se služi grčka manjina u južnim regijama zemlje. Slovenski [[goranski jezik]] - &quot;naški&quot; se govori u Gori, u okrugu Kukeš. Selo Šištavec je glavni centar goranskog jezika. Makedonski jezik se govori na jugoistoku zemlje, u oblasti Golo brdo i u još nekim pograničnim mestima sa Makedonijom. Srpski jezik se govori u okolini Skadra i u srpskim enklavama u Fieru. U ostale lingvističke i kulturne grupe spadaju [[Vlasi]] i [[Romi]], a po izvorima koje je ostavio Kaplan Burović ima i nešto malo Bugara.

Od otomanske okupacije, većina Albanaca su [[muslimani (religija)|muslimani]] (70%), iako je religija bila zabranjena u eri komunizma. [[Pravoslavci|Pravoslavaca]] ima (20%) a [[Katolici|katolika]] (10%). (Procenti su procenjeni; zvanične statistike nisu dostupne.) 20% ukupne muslimanske populacije su [[Bektaši]]. Glavni prorok reda Bektaši je [[Hacı Bektaş Veli|hadži-Bektaš Veli]], a vođa reda je trenutno Baba Flamur Škala, naslednik Babe Redžepa, iz Medisona [[SAD]].
Najveći dio Albanije zapremaju gorja građena pretežno od paleozojskog,mezojskog i eruptivnog kamenja.Na sjeveru su Prokletije koje pripadaju Dinarskom gorju,a na istoku i jugoistoku Šarsko-Pindske planine:Mal'i,Gur i Zi (2073 m) i Gur i Topit (2373 m).U aluuvijalnoj obalnoj nizini ispinju se mjestimično brežuljci,građeni od tercijarnih sedimenata.

== Kultura ==
{{glavni|Albanska kultura}}
* [[Albanska kuhinja]]
* [[Albanska muzika]]
* [[Hrišćanstvo u Albaniji]]
* [[Albanska pravoslavna crkva]]
* [[Islam u Albaniji]]
* [[Arbanaška kultura]]

== Povezano ==
* [[Spisak članaka vezanih za Albaniju]]
* [[Lista Albanaca]]
* [[Albanska mitologija]]
* [[Spisak suverenih država]]
* [[Komunikacije u Albaniji]]
* [[Obrazovanje u Albaniji]]
* [[Spoljni odnosi Albanije]]
* [[Albanska vojska]]
* [[Prevoz u Albaniji]]
* [[Državni praznici u Albaniji]]
* [[Spisak albanskih religioznih veb stranica]]
* [[Albanski jezik]]
* [[Islamizacija Albanije]]
* [[Kraljevina Ilirija]]
* [[Albanci]]
* [[Arbanasi]]
* [[Geografija Albanije]]
* [[Historija Albanije]]
* [[Kosovo]]
* [[Historija Kosova]]
* [[Kraljevina Albanija (1272–1368)]]
* [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Skanderbeg]]
* [[Opsada Kroje]]
* [[Albanski narodni preporod]]
* [[Albanska vojna historija (1912–1920)]]
* [[Masakri nad Albancima u balkanskim ratovima]]
* [[Opsada Skadra (1912–1913)]]
* [[Deklaracija nezavisnosti Albanije]]
* [[Nezavisna Albanija]]
* [[Kneževina Albanija]]
* [[Srpska okupacija Albanije]]
* [[Narodna Socijalistička Republika Albanija]]
* [[Srpsko-albanski odnosi]]
* [[Albanska književnost]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{en}} {{Cite book |last=Elsie |first=Robert |authorlink= Robert Elsie|date=2010 |title=Historical Dictionary of Albania |url= https://www.google.com/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=fr&amp;gbpv=0 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham, MD|isbn=|pages=|ref = }}
* {{en}} {{cite book|last= Vickers |first= Miranda |year= 2011 |title= The Albanians: A Modern History |url= https://www.google.fr/books/edition/The_Albanians/jA2MDwAAQBAJ?hl=it&amp;gbpv=0 |location= London / Portland, OR|publisher=  I. B. Tauris |pages=|ref =}}
{{refend}}
* {{en}} {{cite book|last1= Zickel |first1= Raymond |last2= Iwaskiw |first2= Walter R. | year= 1994 |title= Albania: A Country Study |url= https://countrystudies.us/albania/ |location= Washington |publisher= GPO for the Library of Congress |pages=|ref =}}
* {{sq}} {{cite book|last1= |first1= | year= 2003 |title= Historia e popullit shqiptar |url= https://archive.org/details/HistoriaePopullitShqiptar |location= Tirana |publisher= Botimet Toena / [[Akademija znanosti Albanije|Akademia e Shkencave e Shqipërisë]] |pages=|ref =}}
* {{en}} {{cite book|last1= Abrahams |first1= Fred | year= 2015 |title= Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |url= https://books.google.it/books?id=hbh1BwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=it&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=false |location= |publisher= NYU Press |pages=|ref =}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Albania}}
* [http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp Odeljenje za informisanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027004303/http://www.keshilliministrave.al/english/default.asp |date=2006-10-27 }} (albanski i engleski)
* [http://www.parlament.al Albanski parlament] (albanski, engleski i francuski)
* [http://www.president.al Predsedništvo Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp |date=2012-07-16 }} (albanski i engleski)
* [http://www.instat.gov.al Albanski institut za statistiku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210091104/http://www.instat.gov.al/ |date=2019-02-10 }} (albanski i engleski)
* [http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION Predstavljanje Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051025030014/http://www.tanmarket.com/ALBANIA_PRESENTATION |date=2005-10-25 }}
* [http://www.tanmarket.com/albania.html Profil Albanije - TanMarket.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405204940/http://www.tanmarket.com/albania.html |date=2005-04-05 }}
* [http://195.22.199.151 Albanska telefonija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031202050947/http://195.22.199.151/ |date=2003-12-02 }}
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html CIA - faktbuk o Albaniji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051006025613/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/al.html |date=2005-10-06 }} * [http://www.albanian.com/community/index.php Opšte informacije o Albancima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206055627/http://www.albanian.com/community/index.php |date=2006-12-06 }}
* [http://www.gksoft.com/govt/en/al.html Još linkova albanske vlade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040929083630/http://www.gksoft.com/govt/en/al.html |date=2004-09-29 }}
* [http://www.albaniafoto.com/en/ Slike Albanije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051108010031/http://www.albaniafoto.com/en/ |date=2005-11-08 }}
* [http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro OPIC vodič za Albaniju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807091525/http://www.opic.gov/links/countryInfo.asp?country=Albania&amp;region=euro |date=2004-08-07 }}

{{Albanija}}

{{Evropa}}

[[Kategorija:Albanija| ]]
[[Kategorija:Balkan]]
[[Kategorija:Države u Evropi]]</text>
      <sha1>kd4sdno294visxgi3k15igh3zit6btv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neptun (planeta)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3376</id>
    <revision>
      <id>42717123</id>
      <parentid>42694200</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62260" sha1="03f19uv6gd2vx8mghgptusa1viznnn2" xml:space="preserve">{{Infokutija (BS)
|naslov         = Neptun [[File:Neptune symbol (bold).svg|24px|♆]]
|tijelostil     = 
|iznad          = 
|iznadstil      = 
|slika          = [[File:Neptune Voyager2 color calibrated.png|225px]]
|slikastil      = 
|tekst          = Snimka Neptuna koju je napravio ''[[Voyager 2]]'' 1989.
|captionstyle   = 
|zaglavljestil  = background:{{{boja|}}};
|oznakastil =
|podacistil =

|zaglavlje1 = {{#if: {{{Otkrio|}}}{{{Datum otkrića|}}}|Otkriće }}
|oznaka1 =
|podaci1 =
|zaglavlje2 =
|oznaka2 = Otkrio
|podaci2 =  [[Urbain Le Verrier]]
|zaglavlje3 =
|oznaka3 = Datum otkrića
|podaci3 = 23. IX 1846.
|zaglavlje4 =
|oznaka4 =
|podaci4 =
|zaglavlje5 = 
|oznaka5 =
|podaci5 =
|zaglavlje6 =
|oznaka6 = Sporedni nazivi
|podaci6 = {{#if: {{{drugi_nazivi|}}}|{{{drugi_nazivi}}} }}
|zaglavlje7 =
|oznaka7 = 
|podaci7 = {{#if: {{{mp_kategorija|}}}|{{{mp_kategorija}}} }}
|zaglavlje8 = 
|oznaka8 =
|podaci8 =
|zaglavlje9 =
|oznaka9 =
|podaci9 =
|zaglavlje10 =
|oznaka10 =
|podaci10 =
|zaglavlje11 =
|oznaka11 = [[Afel]]
|podaci11 = ≈&amp;thinsp;	30,33  [[Astronomska jedinica|AJ]] &lt;br&gt; (4.540.000.000 km)
|zaglavlje12 =
|oznaka12 = [[Perihel]]
|podaci12 = {{val|29.81|u=AJ}} &lt;br&gt; (4.460.000.000 km)
|zaglavlje13 =
|oznaka13 = [[Periapsis]]
|podaci13 =
|zaglavlje14 =
|oznaka14 = [[Apoapsis]]
|podaci14 =
|zaglavlje15 =
|oznaka15 = Srednji poluprečnik putanje
|podaci15 =
|zaglavlje16 =
|oznaka16 = [[Ekscentricitet]]
|podaci16 = 	0.008678
|zaglavlje17 =
|oznaka17 = [[Orbitalni period]]
|podaci17 = ≈&amp;thinsp;{{val|164.8|u=[[godina]]}}&lt;br&gt;60.195 dana&lt;br&gt;89.666 neptunska dana
|zaglavlje18 =
|oznaka18 = Sinodni period
|podaci18 = 367,49 dana
|zaglavlje19 =
|oznaka19 = Prosječna orbitalna brzina
|podaci19 = 5,43 km/s
|zaglavlje20 =
|oznaka20 = [[Srednja anomalija]]
|podaci20 = 256.228 deg
|zaglavlje21 =
|oznaka21 = Inklinacija
|podaci21 = 1.770°
|zaglavlje22 =
|oznaka22 = [[Ugaona udaljenost]]
|podaci22 = {{#if: {{{Ugaona udaljenost|}}}|{{{Ugaona udaljenost}}} }}
|zaglavlje23 =
|oznaka23 = [[Dužina ulaznog čvora]]
|podaci23 = 131.783°
|zaglavlje24 =
|oznaka24 = [[Dužina periapsisa]]
|podaci24 = {{#if: {{{Dužina periapsisa|}}}|{{{Dužina periapsisa}}} }}
|zaglavlje25 =
|oznaka25 = [[Vrijeme periapsisa]]
|podaci25 = {{#if: {{{Vrijeme periapsisa|}}}|{{{Vrijeme periapsisa}}} }}
|zaglavlje26 =
|oznaka26 = [[Argument perihela]]
|podaci26 = 273.187°
|zaglavlje27 =
|oznaka27 = [[Poluamplituda]]
|podaci27 = {{#if: {{{Poluamplituda|}}}|{{{Poluamplituda}}} }}
|zaglavlje28 =
|oznaka28 = [[Prirodni satelit]]
|podaci28 = da
|zaglavlje29 =
|oznaka29 = Broj [[Prirodni satelit|satelita]]
|podaci29 = 14
|zaglavlje30 = Fizikalne osobine
|oznaka30 =
|podaci30 =
|zaglavlje31 =
|oznaka31 = 
|podaci31 = 
|zaglavlje32 =
|oznaka32 = [[Poluprečnik]]
|podaci32 = {{#if: {{{Poluprečnik|}}}|{{{Poluprečnik}}} }}
|zaglavlje33 =
|oznaka33 = [[Ekvator]]ijalni poluprečnik
|podaci33 = {{#if: {{{Ekvatorijalni poluprečnik|}}}|{{{Ekvatorijalni poluprečnik}}} }}
|zaglavlje34 =
|oznaka34 = [[Geografski pol|Polarni]] poluprečnik
|podaci34 = {{#if: {{{Polarni poluprečnik|}}}|{{{Polarni poluprečnik}}} }}
|zaglavlje35 =
|oznaka35 = [[Elipticitet]]
|podaci35 =
|zaglavlje36 =
|oznaka36 = Obim
|podaci36 = {{val|6.253|e=13|u=km3}} 
|zaglavlje37 =
|oznaka37 = Površina
|podaci37 = {{#if: {{{Površina|}}}|{{{Površina}}} }}
|zaglavlje38 =
|oznaka38 = [[Zapremina]]
|podaci38 = {{#if: {{{Zapremina|}}}|{{{Zapremina}}} }}
|zaglavlje39 =
|oznaka39 = [[Težina|Masa]]
|podaci39 = {{#if: {{{Masa|}}}|{{{Masa}}} }}
|zaglavlje40 =
|oznaka40 = Prosječna gustoća
|podaci40 = {{#if: {{{Prosječna gustoća|}}}|{{{Prosječna gustoća}}} }}
|zaglavlje41 =
|oznaka41 = Ekvatorijalna površinska [[gravitacija]]
|podaci41 = {{val|11.15|}} m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;{{efn|name=Surface gravity}}
|zaglavlje42 =
|oznaka42 = [[Brzina oslobađanja]]
|podaci42 = 23.5  km/s{{efn|name=Escape velocity}}
|zaglavlje43 =
|oznaka43 = Period rotacije
|podaci43 = −	0.6713 &lt;br&gt;25 dana, 16 sati, 6 minuta, 36 sekundi
|zaglavlje44 =
|oznaka44 = Siderički period rotacije
|podaci44 = {{#if: {{{Siderički period rotacije|}}}|{{{Siderički period rotacije}}} }}
|zaglavlje45 =
|oznaka45 = Ekvatorijalna brzina rotacije
|podaci45 = 2.68&amp;nbsp;km/h
|zaglavlje46 =
|oznaka46 = Osni nagib
|podaci46 = {{val|28.32|u=°}}
|zaglavlje47 =
|oznaka47 = [[Rektascenzija]] sjevernog pola
|podaci47 = {{#if: {{{Rektascenzija sjevernog pola|}}}|{{{Rektascenzija sjevernog pola}}} }}
|zaglavlje48 =
|oznaka48 = Deklinacija sjevernog pola
|podaci48 = 42.950°
|zaglavlje49 =
|oznaka49 = Ekliptična geografska širina
|podaci49 = {{#if: {{{Ekliptična geografska širina|}}}|{{{Ekliptična geografska širina}}} }}
|zaglavlje50 =
|oznaka50 = Ekliptična geografska dužina
|podaci50 = {{#if: {{{Ekliptična geografska dužina|}}}|{{{Ekliptična geografska dužina}}} }}
|zaglavlje51 =
|oznaka51 = [[Albedo]]
|podaci51 = 0,290 do 0,442  
|zaglavlje52 =
|oznaka52 = [[Temperatura]]
|podaci52 = {{#if: {{{Temperatura|}}}|{{{Temperatura}}} }}
|zaglavlje53 =
|oznaka53 = [[Temperatura]] na površini
|podaci53 = −201&amp;nbsp;°C
|zaglavlje54 =
|oznaka54 = Spektralna klasa
|podaci54 =
|zaglavlje55 =
|oznaka55 = [[Prividna magnituda]]
|podaci55 = 7.67 &lt;br /&gt;
|zaglavlje56 =
|oznaka56 = [[Ugaoni prečnik]]
|podaci56 = {{#if: {{{Ugaoni prečnik|}}}|{{{Ugaoni prečnik}}} }}
|zaglavlje57 = {{#if: {{{Pritisak|}}}{{{Skalarna visina|}}}{{{Atmosferski sastav|}}}|Osobine atmosfere }}
|oznaka57=
|podaci57 =
|zaglavlje58 =
|oznaka58 = Pritisak
|podaci58 = {{#if: {{{Pritisak|}}}|{{{Pritisak}}} }}
|zaglavlje59 =
|oznaka59 = Skalarna visina
|podaci59 = {{#if: {{{Skalarna visina|}}}|{{{Skalarna visina}}} }}
|zaglavlje60 =
|oznaka60 = Atmosferski sastav
|podaci60 = Plinovi &lt;br /&gt; 80% [[vodik]], 19% [[helij]], 1,5% [[metan]] 
|zaglavlje61 = {{#if: {{{Fotosferski sastav|}}}|Osobine fotosfere }}
|oznaka61 =
|podaci61 =
|zaglavlje62 =
|oznaka62 = Fotosferski sastav
|podaci62 = {{#if: {{{Fotosferski sastav|}}}|{{{Fotosferski sastav}}} }}
|ispodstil =
|ispod =
}}

'''Neptun''' je osmi i od [[Sunce|Sunca]] najudaljeniji planet [[Sunčev sustav|Sunčevog sustava]]. Nazvan po rimskom [[Neptun (mitologija)|bogu mora]], četvrti je najveći planet po [[promjer]]u i treći po masi koja je sedmanaest puta veća od [[Zemlja|Zemljine]]. Oko Sunca orbitira na prosječnoj udaljenosti od 30,1 [[Astronomska jedinica|AJ]]. Astronomski simbol mu je ♆, stilizirana inačica trozuba boga Neptuna.

Otkriven [[23. rujna]] [[1846.]],&lt;ref name=en1&gt;{{cite web|url=http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm|title=&quot;Neptune&quot;|language=engleski}} solarwiews.com (12. svibnja 2011.)&lt;/ref&gt; Neptun je prvi planet pronađen matematičkim izračunima, a ne empirijskim promatranjima. Nepredvidljive promjene u orbiti [[Uran (planet)|Urana]] uvjerile su francuskog astronoma [[Alexis Bouvard|Alexisa Bouvarda]] da mu na orbitu utječe [[gravitacija]] nepoznatog planeta. Neptun je u konačnici uočio [[Johann Galle]] unutar stupnja od lokacije koju je predividio [[Urbain Le Verrier]]. Uskoro je otkriven i njegov najveći prirodni satelit, [[Triton (mjesec)|Triton]], dok je preostalih dvanaest otkrivano pomoću [[teleskop]]a sve do [[20. stoljeće|20. stoljeća]]. Neptun je posjetila samo jedna [[svemirska letjelica]], [[Voyager 2]], koji je pokraj planeta preletio 25. kolovoza 1989.

Sastav Neptuna sličan je [[Uran]]ovom sa zajedničkom osobinom da se razlikuju od plinovitih divova [[Jupiter]]a i [[Saturn]]a. Neptunova [[atmosfera]], iako slična plinovitim divovima, uz [[vodik]] i [[helij]] sadrži veće količine &quot;ledova&quot; poput [[voda|vode]], [[amonijak]]a i [[metan]]a. Da bi naglasili njihova glavna svojstva, astronomi Neptun i Uran ponekad nazivaju &quot;ledenim divovima.&quot;&lt;ref name=en13&gt;Lunine, Jonathan I. (1993.). ''&quot;The Atmospheres of Uranus and Neptune&quot;''. Lunar and Planetary Observatory, University of Arizona&lt;/ref&gt; Unutrašnjost planeta uglavnom je sastavljena od [[stijena]] i [[led]]a.&lt;ref name=&quot;en14&quot;&gt;{{cite journal | author=Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M.| title= Comparative models of Uranus and Neptune| journal=  [[Planetary and Space Science]]| year= 1995 | volume=43 | pages= 1517–1522 | url=https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| doi=10.1016/0032-0633(95)00061-5 |issn = 0032-0633 }}&lt;/ref&gt; Plava pojava planeta rezultat je metana u atmosferi.&lt;ref name=en15&gt;{{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&amp;Display=OverviewLong|title=&quot;Neptune&quot;|language=engleski|access-date=2015-02-26|archivedate=2008-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&amp;Display=OverviewLong|deadurl=yes}} solarsystem.nasa.gov (14. svibnja 2011.)&lt;/ref&gt;

Suprotno od relativno nezanimljive atmosfere Urana, Neptunova atmosfera je prepoznatljiva po svojim aktivnim i vidiljivim vremenskim obrascima. Tako je na primjer tijekom preleta [[Voyager 2|Voyagera 2]] 1989. na [[južna polutka|južnoj polutki]] primijećena [[Velika tamna pjega]] usporediva s Velikom crvenom mrljom na Jupiteru. Ovakve vremenske pojave pokreću najsnažniji [[vjetar|vjetrovi]] u cijelom [[Sunčev sustav|Sunčevom sustavu]] sa zabilježenim brzinama od čak 2 100 [[Kilometar na sat|km/h]].&lt;ref name=en16&gt;{{cite journal | author=Suomi, V. E.; Limaye, S. S.; Johnson, D. R.| title= High Winds of Neptune: A possible mechanism| journal=  [[Science]]| year= 1991 | volume=251 | pages= 929–932 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1991Sci...251..929S | doi=10.1126/science.251.4996.929}}&lt;/ref&gt; Zbog velike udaljenosti od Sunca, Neptunova vanjska atmosfera jedno je od najhladnijih mjesta u Sunčevu sustavu s temperaturama na vrhovima oblaka oko −218&amp;nbsp;°C (55 K). Temperature u središtu planeta iznose oko 5 000 [[celzij|°C]].&lt;ref name=&quot;en17&quot;&gt;{{cite journal | author=Hubbard, W. B| title=Neptune's Deep Chemistry| journal=  Science| year= 1997 | volume=275 | pages= 1279–1280 | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9064785 | doi=10.1126/science.275.5304.1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=en18&gt;{{cite web|url=https://www.gsi.de/informationen/wti/library/plasma2006/PAPERS/TT-11.pdf|title=&quot;Interior models of Jupiter, Saturn and Neptune&quot;|language=engleski|access-date=2015-02-26|archivedate=2011-07-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718120920/https://www.gsi.de/informationen/wti/library/plasma2006/PAPERS/TT-11.pdf|deadurl=yes}} gsi.de (14. svibnja 2011.)&lt;/ref&gt; Neptun ima slabe i fragmentirane planetarne prstenove koji su možda otkriveni tijekom 1960-ih, no sa sigurnošću su potvrđeni tek 1989. s Voyagerom 2.&lt;ref name=en19&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1982/06/10/us/data-shows-2-rings-circling-neptune.html|title=&quot;Data shows 2 rings circling Neptune&quot;|language=engleski}} nytimes.com (14. svibnja 2011.)&lt;/ref&gt;

[[Ekvator]] mu je otklonjen od ravnine staze za 28,3°. Zbog brze je vrtnje splošten. U plavičastoj atmosferi, na temperaturi od –220&amp;nbsp;°C, pušu vrlo brzi vjetrovi (oko 2000&amp;nbsp;km/h, brže nego na ikojem planetu) i lebde [[oblaci]] metana s mnogo vrtloga, od kojih je najveći Velika tamna pjega, obrubljena bijelim cirusima. S približavanjem Suncu (na [[elipsa|eliptičnoj]] stazi) oblaci se jače razvijaju, vjerojatno zbog toplije i dinamičnije atmosfere. Neptun ima unutrašnji izvor topline koji temperaturi njegove površine pridonosi više no [[Sunčeva svjetlost|Sunčevo zračenje]]. [[Magnetsko polje]] mu je slabije od polja drugih divovskih planeta, a os polja jako je nagnuta prema osi vrtnje – za 47°, pri čem je udaljena 0,5 polumjera od planetnoga središta. Neptun ima [[ionosfera|ionosferu]] i [[Van Allenovi pojasi zračenja|radijacijske pojaseve]], a u središtu ima stjenovitu jezgru Zemljine veličine te plašt bogat vodom, metanom i amonijakom. Ima i 5 odvojenih tamnih prstenčića nepoznata sastava. Najveći mu je [[Triton (mjesec)|satelit Triton]] s promjerom 2 706&amp;nbsp;km (otkrio ga je William Lassell 1846.); njegova je staza jako nagnuta prema planetnom ekvatoru i satelit se giba [[Retrogradno gibanje|retrogradno]].&lt;ref&gt;'''Neptun''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=43437] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208064323/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=43437 |date=2015-12-08 }} &quot;Hrvatska enciklopedija&quot;, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.&lt;/ref&gt;

Za planete dalje od Saturna, [[antika|antički narodi]] nisu znali. Uran je na rubu vidljivosti golog oka jer mu je za [[Opozicija (astronomija)|opozicije]] sjaj dostigne [[Prividna magnituda|prividnu magnitudu]] ''m'' = +5,8. Neptun za prosječne opozicije ima zvjezdanu veličinu = +7,6. Na srednjim udaljenostima od Sunca, koje iznosi 19,2 i 30 [[AJ]], Uran i Neptun obiđu po stazama za 84 odnosno 165 godina. Stoga se među zvijezdama gibaju veoma sporo. Sa Zemlje se u najboljem slučaju vide kao pločice [[kutni promjer|kutnog promjera]] 4&quot; odnosno 2[[Stupanj (kut)|&quot;]].&lt;ref&gt;[[Vladis Vujnović]] : &quot;Astronomija&quot;, Školska knjiga, 1989.&lt;/ref&gt;

== Historija ==
=== Otkriće ===
{{Glavni|Otkriće Neptuna}}
[[Datoteka:Galileo.arp.300pix.jpg|lijevo|mini|194x194piksel|[[Galileo Galilei]]]]
[[Galileo Galilei|Galilejevi]] crteži dokazauju da je Neptun prvi put promatrao [[28. prosinca]] [[1612.]] i ponovno [[27. siječnja]] [[1613.]] Tijekom obiju prilika Galileo ga je zamijenio za zvijezdu&lt;ref name=&quot;en20&quot;&gt;Hirschfeld, Alan (2001.). ''&quot;Parallax: The Race to Measure the Cosmos&quot;''. New York. {{ISBN|0-8050-7133-4}}&lt;/ref&gt; zbog čega nije kreditiran kao otkrivač. Tijekom prvog razdoblja njegovog promatranja u prosincu 1612., Neptun je bio statičan zato što je upravo na taj dan postao [[Retrogradno gibanje|retrogradan]]. Ovo naoko obrnuto kretanje nastaje kad se Zemljina orbita približi nekom od planeta vanjskog Sunčevog sustava. Budući da je Neptun tek započinjao sa svojim retrogradnim ciklusom, slabo kretanje planeta bilo je teško uočljivo za primitivan [[teleskop]] kakvim se služio Galileo.&lt;ref name=&quot;en21&quot;&gt;Littmann, Mark; Standish, E. M. (2004.). ''&quot;Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System&quot;''. Courier Dover Publications. {{ISBN|0-486-43602-0}}&lt;/ref&gt; U srpnju 2009. fizičar David Jamieson sa [[Sveučilište u Melbourneu|Sveučilišta u Melbourneu]] najavio je nove dokaze koji sugeriraju da je Galileo u najmanju ruku bio svjestan da se zvijezda koju je promatrao kretala u odnosu na ostale fiksne zvijezde.&lt;ref name=&quot;en22&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/31835303|title=&quot;Galileo discovered Neptune, new theory claims &quot;|language=engleski|access-date=2015-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019183946/http://www.msnbc.msn.com/id/31835303|archive-date=2012-10-19|url-status=dead}} msnbc.msn.com (31. svibnja 2011.)&lt;/ref&gt;

1821. [[Alexis Bouvard]] je objavio astronomske proračune glede orbite Neptunovog susjeda, Urana. Naknadna promatranja ustvrdila su značajne devijacije od predviđene putanje što je Bouvarda navelo da teoretizira o nepoznatom tijelu koje gravitacijski utječe na Uran.&lt;ref name=en24&gt;{{cite journal | author=Airy, G. B| title=Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus| journal=  Monthly Notices of the Royal Astronomical Society| year= 1846 | volume=7 | pages= 121 - 144 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1846MNRAS...7..121A | doi=}}&lt;/ref&gt; 1843. [[John Couch Adams]] započeo je s proučavanjem orbite Urana na osnovu podataka koje preko [[James Challis|Jamesa Challisa]] dobio od Sir [[George Airy|Georgea Airyja]]. S radom je nastavio kroz 1845.-46. te došao do nekoliko različitih predviđanja o novom planetu.
[[Datoteka:Urbain Le Verrier.jpg|upright|mini|lijevo|[[Urbain Le Verrier]]]]
1845.-46., [[Urbain Le Verrier]], neovisno od Adamsa, razvio je vlastite proračune, ali se također susreo s poteškoćama oko zainteresiranja svojih sunarodnjaka. U lipnju 1846., nakon što je vidio Le Verrierove procjene o položaju planeta te zamjetio sličnosti s Adamsovim procjenama, Airy je uvjerio direktora [[Zvjezdarnica Cambridge|Zvjezdarnice Cambridge]] Jamesa Challisa da krene u potragu za planetom. Challis je proveo kolovoz i rujan pretražujući noćno nebo.&lt;ref name=en24/&gt;&lt;ref name=en27&gt;{{cite journal | author=Challis, Rev. J| title=Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus| journal=  Monthly Notices of the Royal Astronomical Society| year= 1846 | volume=7 | pages= 145 - 149 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1846MNRAS...7..145C | doi=}}&lt;/ref&gt;

Le Verrier je u međuvremenu putem pisma kontaktirao [[Johann Gottfried Galle]] iz [[Berlin]]a te ga uputio na promatranje. Heinrich d'Arrest, student u zvjezdarnici, sugerirao je Galleu da usporede nedavno napravljenu kartu neba područja na koje je uputio Le Verrier s trenutnim nebom u potrazi za promjenana koje bi bile karakteristične za planet. Na večer istog dana kada je pismo zaprimljeno, [[23. rujna]] [[1846.]], Neptun je otkriven 1° od položaja na kojem ga je predvidio Le Verrier, odnosno 12° od Adamsovog predviđanja. Challis je kasnije utvrdio da je planet promatrao dva puta ranije u kolovozu, ali ga nije identificirao zbog svog rutinskog pristupa poslu.

U jeku otkrića, između Francuza i Britanaca zavladalo je nacionalističko rivalstvo u tome tko zaslužuje priznanje za otkriće. Međunarodnim konsenzusom naknadno je utvrđeno da zasluge za otkriće zaslužuju podjednako Le Verrier i Adamas. Od [[1966.]] [[Dennis Rawlins]] dovodi u pitanju kredibilititet Adamsove uloge su-otkrivača zbog čega je cijeli slučaj revidirian od strane povjesničara [[1998.]] Nakon revizije, utvrđeno je da &quot;Adams ne zaslužuje jednake zasluge kao i Le Verrier za otkriće Neptuna. Te zasluge pripadaju samo osobi koja je bila uspješna u predviđanju planetove lokacije i uvjeravanju drugih astronoma da ga potraže.&quot;

=== Imenovanje ===
[[Datoteka:JohannGalle.jpg|mini|upright|desno|Johann Gottfried Galle, prva osoba koja je promatrala Neptun znajući da se radi o planetu]]
Neposredno nakon otkrića Neptun se oslovljavao jednostavno &quot;planetom udaljenijim od Urana&quot; ili &quot;Le Verrierovim planetom&quot;. Prvi prijedlog imena došao je od Gallea koji je predložio ime ''[[Janus (mitologija)|Janus]]''. U Engleskoj, Challisov prijedlog bio je ''[[Okean]]''.&lt;ref name=en31&gt;Moore (2000.): str. 206&lt;/ref&gt;

Pozivajući se na pravo da imenuje svoje otkriće, Le Verrier je brzo predložio ime ''Neptun'', pritom lažno tvrdeći da je isto službeno odobrio francuski [[Bureau des Longitudes]].&lt;ref name=en32&gt;Littmann (2004.): str. 50&lt;/ref&gt; U studenome je tražio da se planet nazove ''Le Verrier'' prema njemu samome, za što je imao podršku od direktora zvjezdarnice [[François Arago]]a. Potonji je prijedlog naišao na žestok otpor izvan Francuske.&lt;ref name=en33&gt;Baum &amp; Sheehan (2003.): str. 109 – 110&lt;/ref&gt; Francuski časopisi brzo su ponovno uveli ime Herschel za Uran, prema njegovom otkrivaču, Sir [[William Herschel|Williamu Herschelu]], te Leverrier za novi planet.&lt;ref name=en34&gt;{{cite journal | author=Gingerich, Owen| title=The Naming of Uranus and Neptune| journal=Astronomical Society of the Pacific Leaflets| year= 1958 | volume=8 | pages= 9 - 15 | url=| doi=}}&lt;/ref&gt;
[[29. prosinca]] 1846. [[Friedrich Georg Wilhelm von Struve|Struve]] je pred [[Sankt Petersburška akademija znanosti|Sankt Petersburškom akademijom znanosti]] izašao s podrškom imenu ''Neptun'' nakon čega uskoro postaje i međunarodno priznato ime.&lt;ref name=en34/&gt; Neptun je u rimskoj mitologiji bio bog mora, ekvivalent grčkom [[Posejdon]]u. Argument za prihvaćanjem mitološkog imena bio je u skladu s postojećom tradicijom imenovanja planeta gdje su svi, osim Zemlje, nazvani po likovima iz grčke i rimske mitologije.&lt;ref name=en36/&gt;

=== Status ===
Neptun je smatran najudaljenijim poznatim planetom od otkrića 1846. do kasnijeg otkrića [[134340 Pluton|Plutona]] 1930. Uslijed otkrića Plutona, Neptun je postao predzadnji planet Sunčevog sustava, osim u razdoblju od 1979. do 1999. kada je Plutonova eliptična orbita učinila da bude bliži Suncu.&lt;ref name=en38&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0121|title=&quot;Jan. 21, 1979: Neptune Moves Outside Pluto's Wacky Orbit&quot;|language=Engleski|access-date=2012-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320051641/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0121|archive-date=2014-03-20|url-status=dead}} wired.com (30. travnja 2012.)&lt;/ref&gt; Otkriće [[Kuiperov pojas|Kuiperovog pojasa]] 1992. navelo je mnoge astronome da preispituju Plutonov status planeta. 2006. [[Međunarodna astronomska unija]] po prvi je put definirala &quot;planet&quot;, reklasificirajući Plutona u [[patuljasti planet]] zbog čega je Neptun još jednom postao najudaljeniji planet Sunčevog sustava.&lt;ref name=en41&gt;{{cite web|url=http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf|title=&quot;IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6&quot;|language=Engleski|access-date=2015-02-26|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620102000/http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf}} iau.org (30. travnja 2012.)&lt;/ref&gt;

== Sastav i struktura ==
[[Datoteka:Neptune, Earth size comparison true color.jpg|mini|desno|Usporedba Zemlje i Neptune]]
S [[Masa|masom]] od 1,0243 x 1026&amp;nbsp;kg, Neptun je srednje tijelo između Zemlje i većih [[Plinoviti div|plinovitih divova]]: masa mu je sedamnaest puta veća od Zenljine ali je svega 1/19 [[Jupiter (planet)|Jupiterove]]. Površinska gravitacija manja je samo od Jupiterove što ta dva plinovita diva čini jedinim planetima u Sunčevom sustavu s gravitacijom većom od Zemljine.&lt;ref name=&quot;en42&quot;&gt;Unsöld, Albrecht; Baschek, Bodo (2001.). ''The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics'' (5. izdanje). Springer. str. 47. {{ISBN|3-540-67877-8}}&lt;/ref&gt; Ekvatorijalni pojas od 24764&amp;nbsp;km gotovo je četiri puta veći od Zemljinog. Zajedno s Uranom čini podklasu plinovitih divova pod nazivom &quot;ledeni divovi&quot; uslijed njihove manje veličine i veće koncentracije lako isparljivih elemenata u odnosu na Jupiter i Saturn. Neptunovo se ime u potrazi za [[egzoplanet]]ima koristi kao [[Metonimija|metonim]] pa se otkrivena tijela slične mase nazivaju &quot;''Neptunima''&quot;.
=== Unutarnja struktura ===
Neptunova unutarnja struktura slična je Uranovoj. [[Atmosfera]] mu čini oko 5 do 10% mase te se proteže do 10 - 20% prema unutrašnjosti gdje doseže pritisak od oko 10 GPa. U nižim dijelovima atmosfere vladaju povećane koncentracije [[metan]]a, [[amonijak]]a i [[Voda|vode]].&lt;ref name=en17/&gt;
[[Datoteka:Neptune diagram.svg|mini|lijevo|Unutarnja struktura Neptuna:&lt;br /&gt;1. Gornja atmosfera&lt;br /&gt;2. Atmosfera sastavljena od vodika, helija i metana&lt;br /&gt;3. Plašt sastavljen od vodenih, amonijevih i metanovih ledova&lt;br /&gt;4. Jezgra od kamena (silikati i nikal-željezo)]]

Postupno ova tamnija i toplija regija kondezira u superzagraijani tekući [[Plašt (geologija)|plašt]] gdje temperature dosežu raspon od 2000 do 5000 K. Sam plašt jednak je 10 do 15 masi Zemlje te je bogat vodom, amonijakom i metanom. Kako je to već uobičajeno u planetarnoj znanosti, ova se kombinacija naziva &quot;ledenom&quot; iako se radi o vrućem fluidu visoke [[Gustoća|gustoće]]. Ovaj fluid visoke električne provodljivosti ponekad se naziva i vodeno-amonijevim oceanom. Na dubini od 7000&amp;nbsp;km mogući su uvjeti pri kojima se metan raspada na dijamantne kristale koji se zatim spuštaju prema jezgri.&lt;ref name=en46&gt;{{cite journal | author=Kerr, Richard A.| title=Neptune May Crush Methane Into Diamonds| journal= Science| year= 1999 | volume=286 | pages= | url=http://www.sciencemag.org/content/286/5437/25.1| doi=}}&lt;/ref&gt; Moguće je da se plašt sastoji od sloja ionizirane vode gdje se molekule vode raspadaju na mješavinu [[vodik]]ovih i [[kisik]]ovih iona, te dublje superionizirane vode kod koje se kisik kristalizira dok se vodikovi ioni slobodno kreću.

Jezgra planeta sastavljena je od [[Željezo|željeza]], [[Nikal|nikla]] i [[Silikati|silikata]] s unutarnjim modelom koji predviđa masu jednaku 1,2 mase Zemlje. Pritisak u središtu iznosi 7 Mbar (700 GPa) što je milijune puta više nego na Zemljinoj površini.

=== Atmosfera ===
[[Datoteka:Neptune-Methane.jpg|mini|Metan]]
Na višim visinama Neptunova atmosfera sastoji se od 80% vodika i 19% helija.&lt;ref name=en17/&gt; U tragovima je prisutan i metan. Izražene absorbirajuće trake metana pojavljuju se na [[Valna duljina|valnim duljinama]] višim od 600&amp;nbsp;nm, u crvenom i infracrvenom dijelu [[Spektar (fizika)|spektra]]. Kao i s Uranom, navedena apsorpcija crvenog svijetla od strane atmosferskog metana daje Neptunu njegovu plavu boju, iako se svojim plavetnilom razlikuje od Uranovog blagog [[cijan]]a.

Neptunova atmosfera dijeli se na dvije glavne regije: nižu [[Troposfera|troposferu]] gdje se temperature smanjuju s visinom te [[Stratosfera|stratosferu]] gdje se temperature povećavaju s visinom. Granica između navedenih, [[tropopauza]], pojavljuje se pri pritisku od 0,1 bar.&lt;ref name=en13/&gt; Na stratosferu se nastavlja [[termosfera]] s pritiskom manjim od 10-5 do 10-4 mikrobara. Termosfera u konačnici postaje [[egzosfera]].

Modeli sugeriraju da je Neptunova troposfera povezana [[oblaci]]ma različitih sastava ovisno o visini. Oblaci na višim razinama nastaju pri tlakovima nižim od jednog bara, gdje je temperature pogodna za [[Kondenzacija|kondenzaciju]] metana. Za tlakove između jednog i pet bari (100 i 500 kPa), vjeruje se da nastaju oblaci amonijaka i [[sumporovodik]]a. Za tlakove iznad pet bari vjeruje se da se oblaci sastoje od amonijaka, [[Amonijev sulfid|amonijevog sulfida]], sumporovodika i vode. Dublji oblaci od vodenog leda bi se trebali nalaziti pri tlakovima od 50 bari (5,0 MPa), gdje temperature dosežu 0&amp;nbsp;°C
[[Datoteka:Neptune clouds.jpg|mini|desno|Oblaci]]

Oblaci na velikim visinama su promatrani kako bacaju sjene na niži oblačni sloj. Također su vidljive veliko-visinske trake oblaka koje okružuju planet na konstantnoj [[Zemljopisna širina|zemljopisnoj širini]]. Široki su od 50 do 150&amp;nbsp;km te leže oko 50 do 110&amp;nbsp;km iznad oblačnog sloja.

Neptunov spektar daje naslutiti da je niža stratosfera maglovita zbog kondenzacije produkata ultraljubičaste [[Fotoliza|fotolize]] metana, poput [[etan]]a i [[acetilen]]a. U stratosferi su u tragovima prisutni i [[ugljikov monoksid]] i [[cijanvodična kiselina]]. Neptunova stratosfera toplija je u odnosu na Uranovu zbog povećane koncentracije [[Ugljikovodici|ugljikovodika]].

Zbog još nerazjašnjenih razloga, planetova termosfera ima anomalijski visoku temperaturu od oko 750 K. Planet je preudaljen od Sunca da bi ovakvu vrućinu stvorilo [[ultraljubičasto zračenje]]. Jedno od mogućih objašnjena je atmosferska interakcija s ionima planetovog magnetskog polja. Drugi mogući uzrok su gravitacijski valovi iz unutrašnjosti koji se raspadaju u atmosferi. Termosfera sadrži i tragove ugljikovog dioksida i vode koji su se vjerojatno nataložili iz vanjskih izvora poput [[meteor]]a i prašine.

=== Magnetosfera ===
Neptun podsjeća na Uran i po pitanju magnetosfere s magnetskim poljem koje je nagnuto u odnosu na rotacijsku os za 47° te za oko 13500&amp;nbsp;km od planetovog fizičkog središta. Prije dolaska Voyagera 2 do Neptuna, pretpostavljalo se da je Uranova nagnuta magnetosfera posljedica njegove bočne rotacije. Usporedbom polja dva planeta, znanstvenici danas vjeruju da je ovaj fenomen osobnost vezana za tokove u unutrašnjosti planeta. Moguće je da polje nastaje konvekcijom fluidnih kretanja u tankoj sferičnoj školjci vodljivih likvida (vjerojatno kombinacija amonijaka, metana i vode) što rezultira [[dinamo]] akcijom.

Dipolna komponenta magnetskog polja na magnetskom ekvatoru Neptuna iznosi oko 14 [[Tesla|mikrotesli]]. Dipolni magnetski moment je 2,2 x 1017 T m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;. Neptunovo magnetsko polje ima složenu geometriju koja uključuje relativno velike utjecaje od ne-dipolarnih komponenti, uključujući snažan kvadrupolni moment koji može nadmašiti dipolni moment u snazi. Suprotno tome, Zemlja, Jupiter i Saturn imaju relativno malene kvadripolne momente te su im polja manje odmaknuta od polarne osi.

=== Planetarni prstenovi ===
{{Glavni|Neptunovi prstenovi}}
[[Datoteka:PIA02224 Neptune's rings.jpg|mini|desno|Neptunovi prstenovi snimljeni s Voyagera 2]]
Iako Neptun posjeduje sustav [[Planetarni prstenovi|planetarnih prstenova]], oni su značajno manji nego [[Saturn (planet)|Saturnovi]]. Moguće je da se prstenovi sastoje od čestica leda prekrivenih silikatima i ugljikovim materijalima zbog čega su crvenkaste boje.&lt;ref name=en59&gt;Cruikshank (1996.), str. 703 – 804&lt;/ref&gt; Tri glavna prstena su Adams 630000&amp;nbsp;km od središta Neptuna, Le Verrier 53000&amp;nbsp;km i Galle na 42000&amp;nbsp;km. Slabiji vanjski produžetak prstena Le Verrier nazvan je Lassell; s vanjske strane omeđen je prstenom Arago koji se nalazi na udaljenosti od 57000&amp;nbsp;km.&lt;ref name=en60&gt;{{cite web|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Rings|title=&quot;Ring and Ring Gap Nomenclature&quot;|language=Engleski}} planetarynames.wr.usgs.gov (9. kolovoza 2012.)&lt;/ref&gt;

Prvi od ovih planetarnih prstenova otkriven je [[1968.]] od strane tima pod vodstvom [[Edward Guinan|Edwarda Guinana]],&lt;ref name=en19/&gt;&lt;ref name=en61&gt;{{cite journal | author=Guinan, E. F.; Harris, C. C.; Maloney, F. P.| title=Evidence for a Ring System of Neptune| journal=Bulletin of the American Astronomical Society| year= 1982 | volume=14 (658) | pages= | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1982BAAS...14..658G | doi=}}&lt;/ref&gt; iako se naknadno sumnjalo da je prsten nepotpun.&lt;ref name=en62&gt;{{cite journal | author=Goldreich, P.; Tremaine, S.; Borderies, N. E. F.| title=Towards a theory for Neptune's arc rings| journal=Astronomical Journal | year= 1986 | volume=92) | pages=490 - 494 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1986AJ.....92..490G| doi=}}&lt;/ref&gt; Dokazi da prsten u sebi sadrži praznine prvi su se put pojavili tijekom zvjezdane okultacije 1984. kad su prstenovi ometali pogled na zvijezdu tijekom zalaska ali ne i izlaska.&lt;ref name=en63&gt;{{cite journal | author= Nicholson, P. D. et al.| title=Five Stellar Occultations by Neptune: Further Observations of Ring Arcs| journal=Icarus| year= 1990 | volume=87 (1) | pages=1 - 39 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1990Icar...87....1N| doi=}}&lt;/ref&gt; Snimke s Voyagera 2 1989. riješile su sumnje pokazujući nekoliko slabih prstenova. Navedeni imaju zbijenu strukturu,&lt;ref name=en64&gt;{{cite web|url=http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/neptune/missions.html|title=&quot;Missions to Neptune&quot;|language=Engleski|access-date=2015-02-26|archive-date=2006-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20060208140155/http://www.planetary.org/explore/topics/our_solar_system/neptune/missions.html|dead-url=yes}} planetary.com (11. listopada 2007.)&lt;/ref&gt; čiji se uzrok sa sigurnošću ne zna, ali se pretpostavlja da je zbog gravitacijske interakcije s malim mjesecima u njihovoj blizini.&lt;ref name=en65&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1989/12/15/us/scientists-puzzled-by-unusual-neptune-rings.html|title=&quot;Scientists Puzzled by Unusual Neptune Rings&quot;|language=Engleski}} nytimes.com (9. kolovoza 2012.)&lt;/ref&gt;

Najudaljeniji prsten, Adams, sadrži pet izraženih lukova: ''Courage, Liberté, Egalité 1, Egalité 2 i Fraternité'' (''Hrabrost, Sloboda, Jednakost i Bratstvo'').&lt;ref name=&quot;en66&quot;&gt;Cox, Arthur N. (2001.). &quot;''Allen's Astrophysical Quantities''&quot;. Springer. {{ISBN|0-387-98746-0}}.&lt;/ref&gt; Objašnjenje njihovog postojanja bilo je teško za objasniti budući bi se prema [[Newtonovi zakoni gibanja|zakonima gibanja]] lukovi trebali raširiti u prstenove u jako kratkom roku. Astronomi danas vjeruju da su lukovi oblikovani u njihov današnji oblik zbog gravitacijskog utjecaja mjeseca [[Galateja (mjesec)|Galateja]].&lt;ref name=en67&gt;{{cite web|url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&amp;Display=Rings|title=&quot;Neptune: Rings&quot;|language=Engleski}} solarsystem.nasa.gov (9. kolovoza 2012.)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=en68&gt;{{cite journal | author=Salo, Heikki; Hänninen, Jyrki| title=Neptune's Partial Rings: Action of Galatea on Self-Gravitating Arc Particles| journal= Science| year= 1998 | volume=282 | pages= 1102–1104 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Sci...282.1102S | doi=}}&lt;/ref&gt;

Promatranja sa Zemlje najavljena 2005. otkrila su da su Neptunovi prstenovi puno nestabilniji nego se ranije pretpostavljalo. Snimke [[Teleskopi Keck|zvjezdarnice W. M. Keck]] iz 2002. i 2003. pokazale su značajan raspad prstenova u odnosnu na snimke Voyagera 2. To se posebice odnosi na luk ''Liberté'' za kojeg se pretpostavlja da bi mogao nestati unutar jednog stoljeća.&lt;ref name=en69&gt;{{cite web|url=http://www.newscientist.com/article/mg18524925.900|title=&quot;Neptune's rings are fading away &quot;|language=Engleski}} newscientist.com (9. kolovoza 2012.)&lt;/ref&gt;.

== Klima ==
Jedna od razlika između Neptuna i Urana je i prosječna razina meteoroloških aktivnosti. Kada je 1986. Voyager 2 preletio Uran, planet je vizualno djelovao poprilično mirno i nezanimljivo što je bila sušta suprotnost Neptunu koji je pokazivao značajne meteorološke fenomene tijekom preleta 1989.&lt;ref name=en70&gt;{{cite web|url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA02245|title=&quot;Neptune's Blue-green Atmosphere&quot;|language=Engleski}} photojournal.jpl.nasa.gov (15. kolovoza 2011.)&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Neptune storms.jpg|mini|desno|Velika tamna pjega (gore), Scooter (bijeli oblak u sredini) i Mala tamna pjega, s naglašenim kontrastom]]

Neptunovu klimu karakteriziraju ekstremni dinamički sustavi oluja s [[Vjetar|vjetrovima]] koji dostižu brzine od gotovo 600&amp;nbsp;m/s.&lt;ref name=en16/&gt; Tipičnije, praćenjem kretanja dugotrajnih oblaka, zaključeno je da brzina vjetra varira od 20&amp;nbsp;m/s u smjeru istoka do 325&amp;nbsp;m/s prema zapadu.&lt;ref name=en72&gt;{{cite journal | author=Hammel, H. B.; Beebe, R. F.; De Jong, E. M.; Hansen, C. J.; Howell, C. D.; Ingersoll, A. P.; Johnson, T. V.; Limaye, S. S.; Magalhaes, J. A.; Pollack, J. B.; Sromovsky, L. A.; Suomi, V. E.; Swift, C. E.| title=Neptune's wind speeds obtained by tracking clouds in Voyager 2 images| journal= Science| year= 1989 | volume=245 | pages= 1367 - 1369 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Sci...245.1367H | doi=10.1126/science.245.4924.1367}}&lt;/ref&gt; Na vrhovima oblaka vjetrovi pušu brzinama do 400&amp;nbsp;m/s uz [[ekvator]] te do 250&amp;nbsp;m/s na polovima.&lt;ref name=en50&gt;Elkins - Tanton (2006.); str. 79 – 83&lt;/ref&gt; Većina vjetrova kreće se u smjeru suprotnome od rotacije planeta.&lt;ref name=en73&gt;Burgess (1991.); str. 64 - 70&lt;/ref&gt; Opći uzorak vjetrova pokazao je progradnu rotaciju na višim visinam te retrogradnu rotaciju na nižim visinama. Vjeruje se da je razlika u smjerovima posljedica &quot;efekta kože&quot; te nije povezana s nekim dubljim atmosferskim procesima.&lt;ref name=en13/&gt;

2007. otkriveno je da je gornja [[troposfera]] Neptunovog južnog pola toplija za oko 10&amp;nbsp;°C od ostatka planeta na kojem vlada prosječna temperatura od oko -200&amp;nbsp;°C (70 K).&lt;ref name=en74&gt;{{cite journal | author=Orton, G. S., Encrenaz T., Leyrat C., Puetter, R. i Friedson, A. J.| title=Evidence for methane escape and strong seasonal and dynamical perturbations of Neptune's atmospheric temperatures| journal= Astronomy and Astrophysics| year= 2007 | volume=473 | pages= L5 - L8  | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007A&amp;A...473L...5O| doi=10.1051/0004-6361:20078277}}&lt;/ref&gt; Toplinska razlika dovoljna je da metan, koji se inače drugdje nalazi smrznut u gornjoj atmosferi, procuri u obliku plina kroz južni pol, u svemir. &quot;Topla točka&quot; rezultat je Neptunovog [[Nagib osi|nagiba osi]] zbog kojeg je južni pol izložen Suncu barem četvrtinu Neptunove godine što u grubo iznosi oko 40 Zemaljskih godina. Kako se Neptun polako giba prema suprotnoj strani Sunca, južni pol će biti zatamnjen dok će se sjeverni osvijetliti što će izazvati da se otpuštanje metana &quot;preseli&quot; s juga na sjever.&lt;ref name=en75&gt;{{cite web|url=http://www.eso.org/public/news/eso0741/|title=&quot;A Warm South Pole? Yes, on Neptune!&quot;|language=Engleski}} eso.org (15. kolovoza 2011.)&lt;/ref&gt;

Zbog navedenih sezonskih promjena, promatranje grupe oblaka na Neptunovoj južnoj polutci utvrdilo je povećanje u njihovoj veličini i albedu. Fenomen je prvi put zabilježen 1980. te se predviđa da će trajati do 2020. Neptunov dugi [[orbitalni period]] rezultira &quot;godišnjim dobima&quot; koji traju 40 godina.&lt;ref name=en76&gt;{{cite web|url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2003/17/text/|title=&quot;Brighter Neptune Suggests a Planetary Change of Seasons&quot;|language=Engleski}} hubblesite.org (15. kolovoza 2011.)&lt;/ref&gt;

=== Oluje ===
[[Datoteka:Neptune's Great Dark Spot.jpg|mini|desno|Velika tamna pjega snimljena s Voyagera 2]]

1989. NASA-ima sonda Voyager 2 otkrila je Veliku tamnu pjegu, anticiklonalni olujni sustav koji se proteže nad područjem 13.000 x 6600&amp;nbsp;km,&lt;ref name=en70/&gt; nalik Velikoj crvenoj pjegi na Jupiteru. Međutim, 2. studenog 1994. [[svemirski teleskop Hubble]] nije primijetio pjegu, već je na sjevernoj polutci otkrio novu, sličnu, oluju.&lt;ref name=en77&gt;{{cite journal | author=Hammel, H. B.; Lockwood, G. W.; Mills, J. R.; Barnet, C. D| title=Hubble Space Telescope Imaging of Neptune's Cloud Structure in 1994| journal= Science| year= 1995 | volume=268 | pages=1740 - 1742  | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995Sci...268.1740H| doi=10.1126/science.268.5218.1740}}&lt;/ref&gt;

Scooter je druga oluja, bijela skupina oblaka južnije od Velike tamne pjege. Ime joj dolazi od činjenice da se prilikom otkrića kretala brže od Velike tamne pjege&lt;ref name=en73/&gt; s tim da su kasnije fotografije otkrile još brže oblake. Mala tamna pjega je južna ciklonalna oluja, druga najsnažnija promatrana tijekom preleta 1989. godine. Isprva je bila potpuno tamna, da bi tijekom približavanja Voyagera 2 razvila svijetlu jezgru.&lt;ref name=en78&gt;{{cite web|url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA00064|title=&quot;Neptune's Dark Spot (D2) at High Resolution &quot;|language=Engleski}} photojournal.jpl.nasa.gov (15. kolovoza 2011.)&lt;/ref&gt;

Za tamne pjege se vjeruje da nastaju u troposferi, na nižoj visini od pojava sa svijetlim oblacima,&lt;ref name=en79&gt;{{cite journal| author=S. G., Gibbard; de Pater, I.; Roe, H. G.; Martin, S.; Macintosh, B. A.; Max, C. E| title=The altitude of Neptune cloud features from high-spatial-resolution near-infrared spectra| journal=Icarus| year=2003| volume=166| pages=359 - 374| url=http://cips.berkeley.edu/research/depater_altitude.pdf| doi=10.1016/j.icarus.2003.07.006| access-date=2015-02-26| archive-date=2012-02-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20120220052413/http://cips.berkeley.edu/research/depater_altitude.pdf| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; tako da djeluju poput rupa u gornjim slojevima oblaka. Budući da se radi o pojavama koje mogu trajati i do nekoliko mjeseci, vjeruje se da se radi o vrtložnim strukturama.&lt;ref name=en51&gt;{{cite journal | author=Max, C. E.; Macintosh, B. A.; Gibbard, S. G.; Gavel, D. T.; Roe, H. G.; de Pater, I.; Ghez, A. M.; Acton, D. S.; Lai, O.; Stomski, P.; Wizinowich, P. L.| title=Cloud Structures on Neptune Observed with Keck Telescope Adaptive Optics| journal= The Astronomical Journal| year= 2003 | volume=125 | pages=364 - 375| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....125..364M| doi=10.1086/344943}}&lt;/ref&gt; Često vezane uz tamne mrlje su i svjetliji metanski oblaci koji se formiraju oko [[Tropopauza|tropopauze]].&lt;ref name=en80&gt;{{cite web|url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/stratman-etal-2001.pdf|title=Epic Simulations of Bright Companions to Neptune's Great Dark Spots|language=Engleski}} lpl.arizona.edu (24. kolovoza 2011.)&lt;/ref&gt; Dugotrajnost ovih pratećih oblaka sugerira da neke bivše tamne mrlje mogu nastaviti postojati kao cikloni iako više nisu vidljivi kao tamne pojave. Tamne se mrlje mogu raspasti jednom kada se previše približe ekvatoru ili kroz neki drugi nepoznati mehanizam.&lt;ref name=en79/&gt;

=== Unutarnja toplina ===
Za Neptunove složenije klimatske uvjete u odnosu na Uran vjeruje se da je uzrok u većoj unutarnjoj toplini. Iako je u odnosu na Uran udaljeniji od Sunca te prima tek 40% sunčevog svjetla,&lt;ref name=en13/&gt; njihova površinska temperatura okvirno je jednaka. Temperature u gornjim slojevima Neptunove troposfere spuštaju se do -221,4&amp;nbsp;°C (51,8 K). Na dubini gdje je atmosferski tlak jednak 1 baru (100 kPa), temperatura iznosi -201,15&amp;nbsp;°C (72,00 K).&lt;ref name=en83&gt;{{cite journal | author=Lindal, Gunnar F. | title=The atmosphere of Neptune – an analysis of radio occultation data acquired with Voyager 2| journal= Astronomical Journal| year= 1992 | volume=103 | pages=967 – 982| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....103..967L| doi=}}&lt;/ref&gt; Dublje unutar slojeva plina temperatura postepeno raste. Kao i kod Urana, izvor unutarnje topline je nepoznat s tim da i među njima postoje razlike: Uran isijava samo 1,1 puta više energije nego je primi od Sunca,&lt;ref name=en84&gt;{{cite web|url=http://lasp.colorado.edu/~bagenal/3750/ClassNotes/Class12/Class12.html|title=Class 12 - Giant Planets - Heat and Formation|language=Engleski|access-date=2015-02-26|archive-date=2008-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621120100/http://lasp.colorado.edu/~bagenal/3750/ClassNotes/Class12/Class12.html|dead-url=yes}} lasp.colorado.edu (19. ožujka 2012.)&lt;/ref&gt; dok Neptun isijava 2,61 puta više nego što je primi.&lt;ref name=en85&gt;{{cite journal | author=Pearl, J. C.; Conrath, B. J.| title=The albedo, effective temperature, and energy balance of Neptune, as determined from Voyager data| journal= Journal of Geophysical Research Supplement | year= 1991 | volume= 96 | pages=18.921 – 18.930| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1991JGR....9618921P| doi=}}&lt;/ref&gt; Iako je najudaljeniji planet od Sunca, Neptunova unutarnja energija dovoljna je za pokretanje najsnažnijih planetarnih vjetrova u Sunčevom sustavu. Preldoženo je nekoliko mogućih objašnjenja za ovaj fenomen, uključujući toplinu kao produkt radioaktivnog raspadanja iz jezgre planeta, pretvorba metana pod velikim pritiskom u vodik, [[dijamant]] i duži [[ugljikovodici]] (ugljikovodici i dijamanti bi se uzdizali i tonuli pritom otpuštajući gravitacijsku [[Potencijalna energija|potencijalnu energiju]])&lt;ref name=en87&gt;{{cite journal| author=Scandolo, Sandro; Jeanloz, Raymond| title=The Centers of Planets| journal=American Scientist| year=2003| volume=91 (6)| pages=516| url=http://www.americanscientist.org/issues/feature/2003/6/the-centers-of-planets| doi=| access-date=2015-02-26| archive-date=2017-03-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20170309065110/http://www.americanscientist.org/issues/feature/2003/6/the-centers-of-planets| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; te [[konvekcija]] u nižoj atmosferi koja uzrokuje razbijanje gravitacijskih valova iznad tropopauze.&lt;ref name=en88&gt;{{cite journal | author=McHugh, J. P.| title=Computation of Gravity Waves near the Tropopause| journal=American Astronomical Society, DPS meeting #31, #53.07| year= 1999 | volume= 31 | pages=| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999DPS....31.5307M| doi=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=en89&gt;{{cite journal | author=McHugh, J. P.; Friedson, A. J.| title=Neptune's Energy Crisis: Gravity Wave Heating of the Stratosphere of Neptune| journal=Bulletin of the American Astronomical Society| year= 1996 | volume=28 | pages=1078| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996DPS....28.0507L| doi=}}&lt;/ref&gt;

== Orbita i rotacija ==
Prosječna udaljenost između Neptuna i Sunca iznosi 4,5 milijardi km (oko 30,1 AJ) obavljajući jednu orbitu svakih 164,79 godina. 12. srpnja 2011. Neptun je napravio prvu punu orbitu od svog otkrića 1846, s tim da se pritom nije nalazio na točnoj lokaciji na kojoj je bio i u vrijeme otkrića zbog Zemljine druge pozicije. Neptunova eliptična orbita inklinirana je za 1,77° u odnosu na Zemlju. Zbog [[ekscentricitet]]a od 0,011, udaljenost između Neptuna i Sunca varira za 101 milijuna km između faza perihela i afela.

[[Nagib osi]] Neptuna od 28,32°&lt;ref name=en91&gt;{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html|title=Planetary Fact Sheets|language=Engleski|access-date=2015-02-26|archive-date=2008-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html}} nssda.gsfc.nasa.gov (20. ožujka 2012..)&lt;/ref&gt; sličan je Zemljinom (23°) i Marsovom (25°) zbog čega doživljava slične sezonske promjene. Dugi orbitalni period znači da godišnja doba traju oko 40 zemaljskih godina.&lt;ref name=en76/&gt; Period zvjezdane rotacije (dan) traje oko 16,11 sati. Budući Neptun nije čvrsto tijelo, atmosfera mu prolazi kroz proces [[Diferencijalna rotacija|diferencijalne rotacije]]. Široke ekvatorijalne zone rotiraju se s periodom od oko 18 sati što je sporide od 16,1 satne rotacije planetarnog magnetskog polja. Suprotno tome, polarne regije imaju rotacijski period od 12 sati. Neptun ima najizraženiju diferencijalnu rotaciju od svih planeta Sunčevog sustava&lt;ref name=en92&gt;{{cite journal | author=Hubbard, W. B.; Nellis, W. J.; Mitchell, A. C.; Holmes, N. C.; McCandless, P. C.; Limaye, S. S. | title=Interior Structure of Neptune: Comparison with Uranus| journal=Science| year= 1991 | volume=253 (5020) | pages=648 – 651| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1991Sci...253..648H| doi=}}&lt;/ref&gt; što rezultira snažnim poprečnim vjetrovima.&lt;ref name=en51/&gt;

=== Orbitalna rezonanca ===
[[Datoteka:TheKuiperBelt classes-en.svg|mini|desno]]
{{Glavni|Kuiperov pojas|Rezonantni trans-neptunski objekt|Neptunovi trojanci}}

Neptunova orbita ima značajan utjecaj na Kuiperov pojas, područje koje se nastavlja iza nje. Pojas je prsten malenih ledenih planteoida, sličan asteroidnom pojasu samo puno veći, protežući se od Neptunove orbite (30 AJ) do 55 AJ od Sunca.&lt;ref name=en93&gt;{{cite journal | author=Stern, S. Alan; Colwell, Joshua E. | title=Collisional Erosion in the Primordial Edgeworth-Kuiper Belt and the Generation of the 30–50 AU Kuiper Gap| journal=The Astrophysical Journal| year= 1997 | volume=490 (2) | pages=879 - 882| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1997ApJ...490..879S| doi=}}&lt;/ref&gt; Slično kao što Jupiterova gravitacija dominira asteroidnim pojasom oblikujući njegovu strukturu, tako Neptunova gravitacija dominira Kuiperovim pojasom. Pod utjecajem Neptunove gravitacije neka područja Kuiperovog pojasa s vremenom su se destabilizirala rezultirajući prazninama u njegovoj strukturi. Primjer toga je područje između 40 i 42 AJ.&lt;ref name=en94&gt;{{cite journal| author=Jean-Marc Petit; Alessandro Morbidelli| title=Large Scattered Planetesimals and the Excitation of the Small Body Belts| journal=Icarus| year=1999| volume=141| pages=367 - 387| url=http://www.oca.eu/morby/papers/6166a.pdf| doi=| access-date=2015-02-26| archive-date=2007-12-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20071201013047/http://www.oca.eu/morby/papers/6166a.pdf| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Unutar navedenih praznina postoje orbite gdje objekti mogu preživjeti od nastanka Sunčevog sustava. Ove se rezonance pojavljuju kada Neptunov orbitalni period iznosi točan razlomak objektovog, poput 1:2, ili 3:4. Ako recimo objekt orbitira oko Sunca jednom za dvije Neptunove orbite, to znači da će obaviti samo pola orbite u trenutku kada će se Neptun vratiti na svoj ishodišni položaj. Najnaseljenija rezonanca Kuiperovog pojasa, s preko 200 poznatih objekata,&lt;ref name=en95&gt;{{cite web|url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html|title=List Of Transneptunian Objects|language=Engleski}} minorplanetcenter.org (15. travnja 2012.)&lt;/ref&gt; je 2:3 rezonanca. Objekti u ovoj rezonanci, nazvani plutinosi prema 134340 Plutonu, naprave dvije orbite za tri Neptunove.&lt;ref name=en96&gt;{{cite web|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/plutino.html|title=The Plutinos|language=Engleski|access-date=2015-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070419234021/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/plutino.html|archive-date=2007-04-19|url-status=dead}} www2.ess.ucla.edu (15. travnja 2012.)&lt;/ref&gt; Iako Pluton sječe Neptunovu orbitu, 2:3 rezonanca osigurava da se nikada ne sudare.&lt;ref name=en97&gt;{{cite journal | author=Varadi, F.| title=Periodic Orbits in the 3:2 Orbital Resonance and Their Stability| journal=The Astronomical Journal| year= 1999 | volume=118 (5) | pages=2526 - 2531| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999AJ....118.2526V| doi=}}&lt;/ref&gt; Ostale rezonance, 3:4, 3:5, 4:7 i 2:5 rjeđe su naseljene.&lt;ref name=&quot;en98&quot;&gt;John Davies (2001.). ''Beyond Pluto: Exploring the outer limits of the solar system''. Cambridge University Press. str. 104. {{ISBN|0-521-80019-6}}.&lt;/ref&gt;

Neptun posjeduje i vel broj objekata koji se nalaze u Sunce-Neptun L4 Lagranže točki - gravitacijski stabilnoj regiji.&lt;ref name=en99&gt;{{cite journal | author=Chiang, E. I.; Jordan, A. B.; Millis, R. L.; M. W. Buie; Wasserman, L. H.; Elliot, J. L.; Kern, S. D.; Trilling, D. E.; Meech, K. J.; Wagner, R. M.| title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5 : 2 and Trojan Resonances| journal=The Astronomical Journal| year= 2003 | volume=126 | pages=430 - 443| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126..430C| doi=}}&lt;/ref&gt; Na Neptunove trojance može se gledati kao da se nalaze u 1:1 rezonanci s Neptunom. Neptunovi trojnaci neobično su stabilni u svojoj orbiti zbog čega se pretpostavlja da su se formirali zajedno s Neptunom a ne da su &quot;uhvaćeni&quot; s vremenom. Prvi i zasada jedini objekt u Neptunovoj L5 Lagranže točki je [[2008 LC18]].

== Formacija i migracija ==
[[Datoteka:Lhborbits.png|mini|desno|upright=2|Simulacija koja prikazuje vanjske planete s Kuiperovim pojasom: '''a)''' prije nego što su Jupiter i Saturn postignuli 2:1 rezonancu; '''b)''' nakon raspinja objekata Kuiperovog pojasa prema unutra uslijed orbitalnog pomaka Neptuna; '''c)''' nakon izbacivanja raspršenih objekata Kuiperovog pojasa od strane Jupitera]]
Pokazalo se da je formiranje ledenih divova, Neptuna i Urana, teško precizno prikazati modelom. Trenutni modeli sugeriraju da je gustoća tvari u vanjskim podučjima Sunčevog sustava bila preniska kako bi se njome objasnilo formiranje ovako velikih tijela kroz tradicionalno prihvaćenu metodu uvećavanja jezgre. Prema jednoj hipotezi, ledeni divovi su nastali iz nestabilnosti izvornog protoplanetarnog diska, te da im je atmosferu naknadno odnijela radijacija od nedaleke OB zvijezde.&lt;ref name=en101&gt;Boss, Alan P. (30. rujna 2002.). &quot;''Formation of gas and ice giant planets''&quot;. Earth and Planetary Science Letters.&lt;/ref&gt;

Prema drugom konceptu nastali su bliže Suncu gdje je gustoća tvari bila viša, da bi naknadno migrirali u trenutačne orbite nakon uklanjanja plinovitog protoplanetarnog diska.&lt;ref name=en102&gt;{{cite journal | author=Thommes, Edward W.; Duncan, Martin J.; Levison, Harold F.| title=The formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn| journal= The Astronomical Journal| year= 2001 | volume=123 (5) | pages=2862 – 2883| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002AJ....123.2862T| doi=}}&lt;/ref&gt; Hipoteza migracije nakon formiranja trenutačno se preferira u znanstvenim krugovima zbog svoje sposobnosti da bolje objasni popunjenost populacije malih objekata promatranih u trans-Neptunskoj regiji.&lt;ref name=en103&gt;{{cite web|url=http://www.geotimes.org/june05/WebExtra060705.html|title=Orbital shuffle for early solar system|language=Engleski|access-date=2015-02-26|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927212314/http://www.geotimes.org/june05/WebExtra060705.html}} geotimes.org (9. siječnja 2012.)&lt;/ref&gt; Trenutačno najšire prihvaćeno&lt;ref name=en104&gt;{{cite journal | author=Crida, A.| title=Solar System formation| journal= Reviews in Modern Astronomy| year= 2009 | volume=21| pages=| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2009arXiv0903.3008C| doi=}}&lt;/ref&gt; objašnjenje detalja ove hipoteze poznato je kao [[Nice model]] koje otkriva utjecaje migrirajućeg Neptuna te drugih plinovitih divova na strukturu Kuiperovog pojasa.

== Prirodni sateliti ==
{{Glavni|Neptunovi prirodni sateliti}}
[[Datoteka:Neptune-visible.jpg|mini|Neptun, Protej (gore), Larisa (dolje desno) i Despina (lijevo)]]
Neptun posjeduje 14 poznatih prirodnih satelita. Daleko najveći, zauzimajući više od 99,5% mase u orbiti oko Neptuna te jedini koji je dovoljno masivan da bude sferičan, jest [[Triton (mjesec)|Triton]] kojega je [[William Lassell]] otkrio svega 17 dana nakon otkrića samoga Neptuna. Za razliku od drugih velikih satelita u Sunčevom sustavu, Triton ima retrogradnu orbitu što daje naslutiti da je zahvaćen, a ne formiran na mjestu; najvjerojatnije kao [[patuljasti planet]] iz Kuiperovog pojasa.&lt;ref name=en108&gt;{{cite journal | author=Agnor, Craig B.; Hamilton, Douglas P.| title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter| journal= Nature| year= 2006 | volume=441 | pages=192 - 194| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006Natur.441..192A| url=http://www.nature.com/nature/journal/v441/n7090/full/nature04792.html}}&lt;/ref&gt; 1989. Triton je bio najhladniji objekt ikad izmjeren u Sunčevom sustavu,&lt;ref name=en110&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1989/08/29/science/triton-may-be-coldest-spot-in-solar-system.html|title=&quot;Triton May Be Coldest Spot in Solar System&quot;|language=Engleski}} nytimes.com (3. listopada 2011.)&lt;/ref&gt; s procjenjenom temperaturom od -235&amp;nbsp;°C (38 K).&lt;ref name=en111&gt;{{cite journal | author=R. M., Nelson; Smythe, W. D.; Wallis, B. D.; Horn, L. J.; Lane, A. L.; Mayo, M. J.| title=Temperature and Thermal Emissivity of the Surface of Neptune's Satellite Triton| journal= Science| year= 1990 | volume=250 | pages=429 - 431| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1990Sci...250..429N| doi=}}&lt;/ref&gt;

Neptunov drugi poznati satelit (prema redu otkrivanja), nepravilni mjesec [[Nereida (mjesec)|Nereida]], ima jednu od najekscentričnijih orbita od svih prirodnih satelita sunčevog sustava. [[Ekscentricitet]] od 0,7512 daje joj apoapsis koji iznosi sedam puta udaljenosti periapsisa od Neptuna.
[[Datoteka:Proteus (Voyager 2).jpg|upright|mini|lijevo|Protej]]

U razdoblju od srpnja do rujna 1989. Voyager 2 je otkrio šest do tada nepoznatih Neptunovih satelita.&lt;ref name=en57&gt;{{cite journal | author=Ness, N. F.; Acuña, M. H.; Burlaga, L. F.; Connerney, J. E. P.; Lepping, R. P.; Neubauer, F. M. | title=Magnetic Fields at Neptune| journal= Science| year= 1989 | volume=246 | pages=1473 - 1478| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1989Sci...246.1473N| doi=}}&lt;/ref&gt; Među njima, nepravilno oblikovani [[Protej (mjesec)|Protej]] značajan je po tome što se nebesko tijelo njegovih dimenzija i gustoće nije uspjelo formirati u sferičan oblik pod utjecajem vlastite gravitacije.&lt;ref name=en113&gt;{{cite web|url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/|title=The Dwarf Planets|language=Engleski}} web.gps.caltech.edu (6. listopada 2011.)&lt;/ref&gt; Iako je drugi najmasivniji Neptunov mjesec, masa mu oznosi tek jednu četvrtinu jednog postotka mase Tritona. Najunutrašnjiji sateliti- [[Najada (mjesec)|Najada]], [[Talasa (mjesec)|Talasa]], [[Despina (mjesec)|Despina]] i [[Galateja (mjesec)|Galateja]]- orbitiraju dovoljno blizu da budu unutar Neptunovih planetarnih prstenova. [[Larisa (mjesec)|Larisa]] je izvorno otkrivena 1981. tijekom okultacije zvijezde. Kako je događaj svojevremeno pripisan prstenovim lukovima, tek je preletom Voyagera 2 1989. otkriven pravi uzrok okultacije te potvrđeno njeno postojanje. Pet nepravilnih satelita otkriveno je između 2002. i 2003. te su javno obznanjeni 2004.&lt;ref name=en14/&gt;&lt;ref name=en115&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm|title=Five new moons for planet Neptune|language=Engleski}} news.bbc.co.uk (6. listopada 2011.)&lt;/ref&gt; Budući je Neptun bio rimski bog mora, sateliti su nazvani po nižim morskim božanstvima.&lt;ref name=en36&gt;{{cite web|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets|title=Planet and Satellite Names and Discoverers|language=Engleski}} planetarynames.wr.usgs.gov (6. listopada 2011.)&lt;/ref&gt;

== Promatranje ==
Neptun nikada nije vidiljiv golim okom budući ima sjaj između magnituda +7,7 i +8,0&lt;ref name=en11&gt;{{cite web|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/TYPE.html|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|language=Engleski}} planetarynames.wr.usgs.gov (1. studeni 2011.)&lt;/ref&gt; što znači da ga mogu zasjeniti [[Jupiter (planet)|Jupiterovi]] [[Galilejanski mjeseci]], patuljasti planet [[1 Ceres]] te asteroidi [[4 Vesta]], [[2 Pallas]], [[7 Iris]], [[3 Juno]] i [[6 Hebe]]. Promatran kroz teleskop ili bolji dvogled, Neptun izgleda kao mali plavi disk, sličan Uranu.&lt;ref name=en117&gt;Moore (2000.); str. 207&lt;/ref&gt;

Zbog Neptunove udaljenosti od Zemlje, njegov [[kutni promjer]] iznosi svega od 2,2 do 2,4 kutne sekunde,&lt;ref name=en11/&gt; najmanje od svih planeta Sunčevog sustava. Navedeni paramteri razlog su zbog kojega ga je teško proučavati vizualno. Većina teleskopskih podatka bila je ograničena do pojave [[Svemirski teleskop Hubble|svemirskog teleskopa Hubble]] te velikih zemljanih teleskopa s [[Adaptivna optika|adaptivnom optikom]].&lt;ref name=en118&gt;{{cite journal | author=Cruikshank, D. P.| title=On the rotation period of Neptune| journal= Astrophysical Journal, Part 2 - Letters to the Editor| year= 1978 | volume=220 | pages=L57 - L59| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1978ApJ...220L..57C| doi=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=en119&gt;{{cite journal | author=Max, C.; Macintosh, B.; Gibbard, S.; Roe, H.; de Pater, I.; Ghez, A.; Acton, S.; Wizinowich, P.; Lai, O.| title=Adaptive Optics Imaging of Neptune and Titan with the W.M. Keck Telescope| journal=American Astronomical Society| year= 1999 | volume=31 | pages=1512| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1999BAAS...31.1512M| doi=}}&lt;/ref&gt; Proučavanje radio-frekvencija otkriva da je Neptun izvor neprekidnih emisija ali i nepravilnih praskova. Za obe pojave se vjeruje da nastaju iz magnetskog polja.&lt;ref name=en50/&gt; Promatran kroz infracrveni spektar, Neptunove oluje djeluju svijetlo u odnosu na hladniju pozadinu što omogućuje redovito praćenje njihovih veličina i oblika.&lt;ref name=en120&gt;{{cite journal | author=Gibbard, S. G.; Roe, H.; de Pater, I.; Macintosh, B.; Gavel, D.; Max, C. E.; Baines, K. H.; Ghez, A.| title=High-Resolution Infrared Imaging of Neptune from the Keck Telescope| journal= Icarus| year= 2002 | volume=156 (1) | pages=1 - 15| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..156....1G| doi=}}&lt;/ref&gt;

== Istraživanje ==
{{Glavni|Istraživanje Neptuna}}
[[Datoteka:SunsetNeptune.png|mini|lijevo|Ilustracija Voyagera 2 kako prolazi uz Neptun]]
Najbliži prilaz Neptunu Voyager 2 je ostvario 25. kolovoza 1989. Budući je ovo bio posljednji planet s kojim se letjelica mogla susresti, odlučeno je da se obavi blizak prelet Tritona, bez obzira na posljedice koje bi to moglo imati na putanju. Snimke poslane natrag na Zemlju postale su osnova cjelovečernjeg programa ''Neptune All Night'' na [[Public Broadcasting Service|PBS-u]] 1989.&lt;ref name=en121&gt;{{cite web|url=http://www.seti.org/about-us/voices/phillips-080503.php|title=Fascination with Distant Worlds|language=Engleski|access-date=2015-02-26|archive-date=2007-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20071103094424/http://www.seti.org/about-us/voices/phillips-080503.php|dead-url=yes}} seti.org &lt;small&gt;''via''&lt;/small&gt; web.archive.org (19. ožujka 2012.)&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|mini|desno|Voyager 2 mozaik Tritona]]
Tijekom preleta planeta, signalima sa sonde bilo je potrebno 246 minuta da dođu do Zemlje. Zbog toga se veći dio misije Voyagera 2 oslanjao na unaprijed učitane naredbe, uključujući za vrijeme istraživanja Neptuna. Letjelica je izvela bliski susret s mjesecom Nereidom prije nego se 25. kolovoza približila na 4400&amp;nbsp;km od Neptunove atmosfere nakon čega se istoga dana približila najvećem mjesecu Tritonu.&lt;ref name=en122&gt;Burgess (1991.): str. 46 – 55.&lt;/ref&gt;

Svemirska sonda potvrdila je postojanje magnetskog polja koje okružuje planet te je otkrila da je polje odmaknuto od središta i nagnutno na sličan način kao što je i s poljem oko Urana. Pitanje rotacijskom perioda planeta riješeno je uporabom mjerenja radio emisija. Voyager 2 je pokazao da Neptun ima i neočekivano aktivan klimatski sustav. Otkriveno je i šest novih mjeseca te se ustanovilo da planet ima više od jednog prstena.&lt;ref name=en57/&gt;&lt;ref name=en122/&gt;

2003. postojao je prijedlog NASA-inom &quot;Vision Missions Studies&quot; da se realizira misija &quot;[[Neptune Orbiter|Neptune Oribter with Probes]]&quot; koja bi obavljala znanstvene eksperimente na razini [[Cassini-Huygens|''Cassinija'']] bez uporabe izvora energije ili pogona baziranih na [[Fizija|fiziji]].

== Povezano ==
* [[Neptunov trojanac]]

== Povezano ==
{{Izvori|3}}

== Literatura ==
{{Commonscat|Neptune (planet)}}
* Baum, Richard; Sheehan, William (2003.). ''In Search of Planet Vulcan: The Ghost in Newton's Clockwork Universe''. Basic Books. {{ISBN|0-7382-0889-2}}.
* Burgess, Eric (1991.). ''Far Encounter: The Neptune System''. Columbia University Press. {{ISBN|0-231-07412-3}}.
* Cruikshank, Dale P. (1996.). ''Neptune and Triton''. University of Arizona Press. {{ISBN|0-8165-1525-5}}.
* Elkins-Tanton, Linda T. (2006.). ''Uranus, Neptune, Pluto, and the Outer Solar System''. New York: Chelsea House. {{ISBN|0-8160-5197-6}}.
* Littmann, Mark (2004.). ''Planets Beyond, Exploring the Outer Solar System''. Courier Dover Publications. {{ISBN|0-486-43602-0}}.
* Miner, Ellis D.; Wessen, Randii R. (2002). ''Neptune: The Planet, Rings, and Satellites''. Springer-Verlag. {{ISBN|1-85233-216-6}}.
* Moore, Patrick (2000.). ''The Data Book of Astronomy''. CRC Press. {{ISBN|0-7503-0620-3}}.
* Standage, Tom (2001.). ''The Neptune File''. Penguin. {{ISBN|0-8027-1363-7}}.

== Vanjske veze ==
* [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html Neptune Fact Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=2010-07-01 }} @ nnsdc.gsfc.nasa.gov

{{Footer Sunčevsustav}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;

[[Kategorija:Neptun| ]]
[[Kategorija:Planete u Sunčevom sistemu]]</text>
      <sha1>03f19uv6gd2vx8mghgptusa1viznnn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi Sad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3467</id>
    <revision>
      <id>42717201</id>
      <parentid>42670234</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85470" sha1="6xscfuc2zfmg9an12w6tn88omfv2n83" xml:space="preserve">{{Grad u Srbiji
 | naziv = Novi Sad
 | ime genitiv = Novog Sada
 | slika = Novi Sad- collage.jpg
 | opis_slike = Novi Sad
 | grb = Novi Sad Coat of Arms.svg
 | opis_grba = Grb Novog Sada
 | gradska_zastava = Flag of Novi Sad, Serbia.svg
 | opis_zastave = Zastava Novog Sada
 | stara_imena = Racka varoš (Ratzen Stadt, Ratzenstatt),&lt;br /&gt; Petrovaradinski šanac (Peterwardeiner Schantz),&lt;br /&gt; Neoplanta, Neusatz, Újvidék, Mlada Loza
 | površina = 129,4
 | šira površina = 702,7
 | stanovništvo = 306702
 | stanovništvo_godina = 2022
 | aglomeracija = 368967
 | nadmorska_visina = 
 | pokrajina = [[Vojvodina]]
 | okrug = [[Južnobački okrug]]
 | gšir = 45.255
 | gduž = 19.844722
 | registarska_oznaka = NS
 | pozivni_broj = 021
 | veb-strana = [http://www.novisad.rs www.novisad.rs]
}}
'''Novi Sad''' je glavni grad [[Vojvodina|Autonomne Pokrajine Vojvodine]] na severu [[Srbija|Republike Srbije]], kao i sedište vojvođanskih organa vlasti &lt;ref&gt;[[:s:Statut Autonomne Pokrajine Vojvodine|Statut Autonomne Pokrajine Vojvodine]] na Vikizvorniku&lt;/ref&gt; i administrativni centar [[Južnobački okrug|Južnobačkog okruga]]. Grad se nalazi na granici [[Bačka|Bačke]] i [[Srem]]a, na obalama [[Dunav]]a i [[Mali bački kanal|Malog bačkog kanala]], u [[Panonska nizija|Panonskoj ravnici]] i na severnim obroncima [[Fruška gora|Fruške gore]].

Novi Sad je Evropska prestonica kulture 2022. Novi Sad je, posle [[Beograd]]a, drugi grad u Srbiji po broju stanovnika (bez podataka za područje [[Kosovo|Kosova i Metohije]]). Na poslednjem zvaničnom popisu iz 2011. godine, sam grad je imao 231.798&lt;ref name=&quot;pod2.stat.gov.rs&quot;/&gt; stanovnika. Na opštinskom području Novog Sada (uključujući i prigradska nasenja) broj stanovnika je 2011. godine iznosio 341.625.&lt;ref name=&quot;pod2.stat.gov.rs&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://publikacije.stat.gov.rs/G2022/Pdf/G202213049.pdf |title= ОПШТИНЕ И РЕГИОНИУ РЕПУБЛИЦИ СРБИЈИ |last=  |first=  |date=2022 |website= |publisher=Република СрбијаРепублички завод за статистику |accessdate= 16. 01. 2023 |quote=}} {{pdf}}&lt;/ref&gt;

Osnovan [[1694]]. godine, Novi Sad je dugo vremena bio centar [[Srbi|srpske]] kulture, zbog čega je dobio ime „Srpska Atina“. Danas je Novi Sad veliki [[Industrijske zone u Novom Sadu|industrijski]] i finansijski centar srpske ekonomije, [[univerzitet u Novom Sadu|univerzitetski]] grad i školski centar, kulturni, naučni, zdravstveni, politički i administrativni centar Autonomne Pokrajine Vojvodine, grad domaćin mnogih međunarodnih i domaćih privrednih, kulturnih, naučnih i sportskih manifestacija, kao i grad muzeja, galerija, biblioteka i pozorišta.

== Ime ==
[[Datoteka:Svetozar Miletic Litho.jpg|thumb|left|200px|[[Svetozar Miletić]] advokat, [[Gradonačelnici Novog Sada|gradonačelnik Novog Sada]] i jedan od najznačajnijih i najuticajnijih [[Srbi|srpskih]] [[političar]]a u [[Austrougarska|Austro - Ugarskoj]] druge polovine XIX veka]]
U Gradu Novom Sadu u službenoj upotrebi su, pored [[srpski jezik|srpskog]] jezika, još i [[mađarski jezik|mađarski]], [[slovački jezik|slovački]] i [[rusinski jezik|rusinski]] jezik. Ime grada na ostalim službenim jezicima glasi Újvidék (mađarski), Nový Sad (slovački) i Novi Sad (rusinski). Na ostalim jezicima koji su (ili koji su bili) od istorijskog značaja na ovim prostorima ime Novog Sada glasi Neoplanta ([[latinski jezik|latinski]]), Neusatz ili Neusatz an der Donau ([[nemački jezik|nemački]]), Novi Sad ([[rumunski jezik|rumunski]]) , Mlada Loza ([[bugarski jezik|bugarski]]) i Neofite ([[Grčki jezik|grčki]]). 

Prvobitna imena Novog Sada bila su Racka varoš (Ratzen Stadt, Ratzenstatt) i Petrovaradinski šanac (Peterwardeiner Schantz), dok ime Novi Sad (Neoplanta, Neusatz, Újvidék) datira iz 1748. godine.

== Geografija ==
=== Položaj grada ===
[[Datoteka:NoviSad Sat.png|left|thumb|270px|Satelitski snimak Novog Sada [http://worldwind.arc.nasa.gov &quot;NASA World Wind&quot;]]]
Novi Sad se nalazi na {{coor dms|45|20|0|N|19|51|0|E|region:Europe}}, u središnjem delu autonomne pokrajine [[Vojvodina|Vojvodine]], na severu [[Srbija|Srbije]], na granici [[Bačka|Bačke]] i [[Srem]]a.

Grad leži na obalama reke [[Dunav]], između 1.252-og i 1.262-og kilometra rečnog toka. Na levoj obali Dunava se nalazi ravničarski deo grada ([[Bačka]]), dok je na desnoj obali, na obroncima [[Fruška gora|Fruške gore]], smešten brdoviti deo grada ([[Srem]]). Nadmorska visina sa bačke strane je od 72 do 80 m, dok je sa sremske strane oko 250-350 metara. Kod Novog Sada se u Dunav (sa leve strane reke) uliva [[Mali bački kanal]], koji je deo sistema [[Kanal Dunav-Tisa-Dunav|kanala Dunav-Tisa-Dunav]]. Bački deo grada je smešten sa obe strane ovog kanala.

Sa 15 prigradskih naselja, opštinsko područje grada Novog Sada obuhvata površinu od 702,7&amp;nbsp;km², dok uže područje Novog Sada sa Petrovaradinom i Sremskom Kamenicom zauzima površinu od 129,4&amp;nbsp;km². Građevinski rejon grada obuhvata površinu od 106,2&amp;nbsp;km².

Opštinsko područje Grada Novog Sada okružuju opštine [[Opština Bački Petrovac|Bački Petrovac]], [[Opština Vrbas|Vrbas]], [[Opština Temerin|Temerin]], [[Opština Žabalj|Žabalj]], [[Opština Titel|Titel]], [[Opština Inđija|Inđija]], [[Sremski Karlovci]], [[Opština Irig|Irig]] i [[Opština Beočin|Beočin]], čiji stanovnici, zajedno sa stanovnicima još nekih opština [[južnobački okrug|južnobačkog okruga]], gravitiraju Novom Sadu.

=== Klima ===
Klima u Novom Sadu prelazi iz umereno kontinentalne u kontinentalnu, tako da grad ima sva četiri godišnja doba. Preko jeseni i zime povremeno duva hladan vetar [[košava]], koji obično traje od tri do sedam dana. [[Košava]] može tokom zime da stvori nanose i smetove snega tokom vejavica i mećava. Prosečna temperatura vazduha u gradu je 10,9&amp;nbsp;°C, srednja temperatura u [[januar]]u je –1&amp;nbsp;°C, dok je u [[jul]]u 21,6&amp;nbsp;°C. Godišnje padne prosečno 578&amp;nbsp;mm padavina, a broj dana sa padavinama je 122. Zbog promene klime na globalnom ([[svijet|svetskom]]) nivou, poslednjih godina se na području Novog Sada povećala količina padavina, što povremeno izaziva poplave u nekim delovima grada, budući da sadašnji gradski kanalizacioni sistem nije projektovan za izmenjene klimatske uslove.

{{Klima_grada
|Grad_genitiv=Novog Sada
|Izvor=[http://www.hidmet.gov.rs/ciril/meteorologija/stanica_sr.php?moss_id=168 Republički hidrometeorološki zavod Srbije]
| Jan_sr=          | Jan_sr_pad=38
| Feb_sr=          | Feb_sr_pad=35
| Mar_sr=          | Mar_sr_pad=41
| Apr_sr=          | Apr_sr_pad=47
| Maj_sr=          | Maj_sr_pad=57
| Jun_sr=          | Jun_sr_pad=82
| Jul_sr=          | Jul_sr_pad=61
| Avg_sr=          | Avg_sr_pad=55
| Sep_sr=          | Sep_sr_pad=36
| Okt_sr=          | Okt_sr_pad=35
| Nov_sr=          | Nov_sr_pad=46
| Dec_sr=          | Dec_sr_pad=44
| God_sr=          | God_sr_pad=577
| Jan_sr_min=-4.4     | Jan_sr_maks=2.5
| Feb_sr_min=-2.3     | Feb_sr_maks=5.7
| Mar_sr_min=1.2      | Mar_sr_maks=11.5
| Apr_sr_min=5.8      | Apr_sr_maks=17.2
| Maj_sr_min=10.6     | Maj_sr_maks=22.5
| Jun_sr_min=13.6     | Jun_sr_maks=25.2
| Jul_sr_min=14.7     | Jul_sr_maks=27.2
| Avg_sr_min=14.2     | Avg_sr_maks=27.2
| Sep_sr_min=11.2     | Sep_sr_maks=23.7
| Okt_sr_min=6.3      | Okt_sr_maks=18.0
| Nov_sr_min=2.2      | Nov_sr_maks=10.3
| Dec_sr_min=-1.9     | Dec_sr_maks=4.5
| God_sr_min=5.9      | God_sr_maks=16.3
| Jan_a_maks=      | Jan_a_min=
| Feb_a_maks=      | Feb_a_min=
| Mar_a_maks=      | Mar_a_min=
| Apr_a_maks=      | Apr_a_min=
| Maj_a_maks=      | Maj_a_min=
| Jun_a_maks=      | Jun_a_min=
| Jul_a_maks=      | Jul_a_min=
| Avg_a_maks=      | Avg_a_min=
| Sep_a_maks=      | Sep_a_min=
| Okt_a_maks=      | Okt_a_min=
| Nov_a_maks=      | Nov_a_min=
| Dec_a_maks=      | Dec_a_min=
| God_a_maks=      | God_a_min=
|}}

== Historija ==
{{Poseban članak|Istorija Novog Sada}}
=== Starija naselja na području Novog Sada ===
[[Datoteka:Citadel Petrovaradin.jpg|thumb|right|300px|[[Petrovaradinska tvrđava]] i nekadašnji most na baržama]]
Prema tumačenjima rezultata novijih arheoloških istraživanja, na prostoru Petrovaradinske tvrđave su pronađeni ostaci mlađeg paleolitskog staništa, iz perioda od 19.000. do 15.000. godina pre nove ere, iz čega se zaključuje da je čovek na prostoru Petrovaradinske stene živeo još u [[paleolit]]u, kada su se ljudska staništa uglavnom nalazila u [[spilja|pećinama]], a retko kada na otvorenom prostoru.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=348571 |title=Nedim Sejdinović, Od paleolita do danas, Petrovaradinska tvrđava - arheološko nalazište, VREME, broj 659, 21. avgust 2003 |publisher=Vreme.com |date= |accessdate = 05. 11. 2010.}}&lt;/ref&gt;

Postojanje ljudskih naselja na području današnjeg Novog Sada može se pratiti u kontinuitetu od [[kameno doba|mlađeg kamenog doba]] - neolita (od oko 4500. godine pne.). Pored područja [[Petrovaradin]]a, na kojem su nađeni tragovi naselja iz skoro svih epoha, na Bačkoj strani Dunava (na [[Klisa|Klisi]], [[Slana Bara|Slanoj Bari]], [[Stari Grad (Novi Sad)|Starom Gradu]] i [[Detelinara|Detelinari]]) takođe su pronađeni tragovi [[prahistorija|praistorijskih]] naselja iz [[kameno doba|kamenog]], [[bakarno doba|bakarnog]], [[brončano doba|bronzanog]] i [[željezno doba|gvozdenog]] doba.

Najstariji arheološki ostaci (iz vremena kamenog doba) pronađeni su sa obe strane Dunava, na području današnjeg [[Petrovaradin]]a (koji je u kontinuitetu nastanjen od praistorije do danas) i području današnje [[Klisa|Klise]]. Istraživanjem ostataka naselja iz mlađeg [[brončano doba|bronzanog doba]] (3000. godina pne.) na području današnjeg Petrovaradina, arheolozi su pronašli i [[bedem]]e pojačane koljem i palisadama iz tog perioda, koji svedoče da je još u vreme [[vučedolska kultura|vučedolske kulture]] ovde postojalo utvrđeno naselje.

U 4. veku pre nove ere se na području današnjeg Novog Sada pojavljuju [[Kelti]], koji na desnoj obali Dunava, na području današnjeg Petrovaradina, podižu utvrđenje, a tragovi Kelta pronađeni su i na području [[Detelinara|Detelinare]]. Zatim se, u 1. veku pre nove ere, na ovom području pojavljuju [[Antički Rim|Rimljani]], koji u 1. veku nove ere na desnoj obali Dunava podižu prvu veću tvrđavu pod imenom Kuzum (''Cusum'') i uključuju je u provinciju [[Panonija|Panoniju]]. Dunav je tada činio [[limes (granica)|limes]] [[Rimsko Carstvo|Rimskog carstva]], koje je obuhvatalo njegovu desnu (sremsku) obalu, dok je na levoj obali reke, u Bačkoj, od 1. veka nove ere stanovalo [[Sarmati|sarmatsko]] pleme [[Jazigi]]. Nalazi rimskog novca na području Novog Sada svedoče o trgovačkim vezama Jaziga i Rimljana. Rimljani su povremeno zaposedali i južnu Bačku i držali ove pogranične prostore u funkciji kontralimesa, a u cilju obezbeđivanja dodatne granice, izgradili su u Bačkoj šančeve sa jarkom, danas poznate kao [[Rimski Šančevi]].

U 4. veku, u doba [[Velika seoba naroda|Seobe naroda]] utvrđenje Kuzum je porušeno od strane [[Huni|Huna]], a ovo područje zatim dolazi pod vlast [[Ostrogoti|Ostrogota]] (5. vek), [[Gepidi|Gepida]] (5-6. vek), [[Langobardi|Langobarda]] (6. vek), [[Византијско царство|Vizantije]] (koja u 6. veku obnavlja utvrđenje Kuzum i daje mu ime Petrikon), [[Avari|Avara]] (6-8. vek) i [[Franci|Franaka]] (8. vek).

Sredinom 6. veka, područje naseljavaju [[Slaveni|Sloveni]]. U 9. veku, tvrđava Petrikon (ili na [[slavenski jezici|slovenskim jezicima]] - Petrik) ulazi u sastav [[Bugarsko carstvo|Bugarskog carstva]], a u 11. veku njom vlada [[srem]]ski vojvoda [[Sermon]], čiji su zlatnici u 19. veku pronađeni u jednom petrovaradinskom [[vinogradarstvo|vinogradu]]. Pošto je Bugarska poražena od Vizantije a Sermon ubijen, tvrđava ponovo postaje deo Vizantije, da bi, posle borbi Vizantinaca i [[Mađari|Mađara]], krajem 12. veka, ušla u sastav srednjovekovne [[Kraljevina Ugarska (1000-1918)|Kraljevine Ugarske]]. Na području Bačke, ugarska vlast se ustaljuje nešto ranije, tokom 10. veka.

[[Datoteka:Bistrica novi sad 16th century.JPG|thumb|left|300px|Naselje Bistrica (Bistritz) na području današnjeg Novog Sada, ucrtano na mapi flamanskog kartografa Gerharda Merkatora iz 16. veka]]
Tokom ugarske vladavine, na području današnjeg Novog Sada nalazilo se nekoliko naselja, koja se u istorijskim dokumentima pominju od 13. veka. Prema istorijskom dokumentu iz 1237. godine (povelja ugarskog kralja [[Bela IV|Bele IV]]), pored [[Petrovaradin]]a (''Pétervárad'') i [[Sremska Kamenica|Sremske Kamenice]] (''villa Camanch'') na sremskoj strani Dunava, postojalo je i nekoliko naselja na bačkoj strani: [[Klisa|Vašaroš-Varad]] (poznat i kao Peturvarad, Stari Petrovaradin i Varadinci), [[Mrtvaljoš]] (poznat i kao Mortaljoš - ''Mortályos''), [[Telep|Sent Marton]] (Ke Sent Marton), [[Stari Grad (Novi Sad)|Bakša]] (poznato i kao Bakšić, Bačić, Bakšafalva i Bačka - ''Bachka''), [[Gornje Sajlovo|Sajlovo I]] i [[Sajlovo|Sajlovo II]] (poznata i pod imenima Gornji i Donji Zajol - ''Zoyl'', Sajol i Isailovo), [[Slana Bara|Bivalo]] (poznat i kao Bivaljoš i Bivološ - ''Bywolos''), [[Rivica (Novi Sad)|Rivica]] i [[Čenej]] (poznat i kao Čeme - ''Cheme'' ili ''Chemey'').&lt;ref name=Curcin&gt;Branko Ćurčin, Slana bara nekad i sad, Novi Sad, 2002.&lt;/ref&gt; Petrovaradin se u ovo doba prvi put spominje pod današnjim imenom, iako je ono u osnovi evoluiralo od prvobitnog vizantijskog imena Petrikon. U kasnijem periodu (16. vek), na ovom području se pominju još dva naselja - [[Novo Naselje (Novi Sad)|Bistrica]] (''Bistritz'') i [[Kamendin]] (poznat i kao Kemind - ''Keménd''). Slovensko naselje Bistrica pominje se na više karata koje datiraju iz 16. i 17. veka, a nalazilo se prekoputa [[Petrovaradinska tvrđava|Petrovaradinske tvrđave]], na području današnjeg Novog Sada, dok se naselje Kamendin nalazilo u široj okolini današnjeg grada. Bivaljoš je bio veliko naselje [[slaveni|slovenskog življa]] koje datira iz perioda seobe naroda (5-6. vek).&lt;ref name=Curcin/&gt;

Između 1526. i 1687. godine, ovo područje je u sastavu [[Otomansko Carstvo|Osmanskog carstva]]. Tokom osmanske uprave, neka od naselja na bačkoj strani Dunava su iščezla, dok su druga nastavila da postoje i bila su nastanjena Srbima. Po poreskom spisku iz 1522. godine, među stanovnicima ovih naselja na bačkoj strani Dunava srećemo kako [[Mađari|mađarska]], tako i [[slaveni|slovenska]] imena (Božo, Radovan, Radonja, itd),&lt;ref&gt;Melhior Erdujhelji, Istorija Novog Sada, Veternik, 2002.&lt;/ref&gt; da bi po [[otomansko Carstvo|turskim]] podacima iz 1590. godine na ovom području bilo zabeleženo 105 kuća koje plaćaju porez i to isključivo [[Srbi|srpskih]].&lt;ref&gt;Đorđe Randelj, Novi Sad - slobodan grad, Novi Sad, 1997.&lt;/ref&gt; Pošto se zna da je bilo i Srba koji nisu plaćali porez (ukoliko su recimo bili u turskoj službi), onda je broj stanovnika ovih naselja sigurno bio veći.

U vreme Osmanske uprave poznat pod imenom Varadin, Petrovaradin je bio sedište nahije u okviru [[Sremski sandžak|Sremskog sandžaka]]. [[Podgrađe Petrovaradina|Podgrađe tvrđave]] imalo je oko 200 kuća, tu se nalazila Sulejman-hanova džamija, a postojale su i dve manje džamije, Hadži-Ibrahimova i Huseinova. Pored dve turske mahale, u sastavu grada nalazila se i [[hrišćanstvo|hrišćanska]] četvrt sa 35 kuća, naseljenih isključivo [[Srbi]]ma.&lt;ref&gt;Enciklopedija Novog Sada, knjiga 20, Novi Sad, 2002, članak: Petrovaradinska tvrđava.&lt;/ref&gt; Od praistorije pa sve do kraja 17. veka, centar urbanog života na području današnjeg grada nalazio se na sremskoj strani Dunava, na prostoru današnjeg Petrovaradina, koji je svojim značajem uvek zasenjivao naselja na bačkoj strani. To tada nije bilo slučajno , jer je urbano naselje još krajem Poznog srednjeg vijeka bilo lakše braniti utvrdom na brdu koje je dominiralo okolnom ravnicom .Osnivanjem Racke varoši, potonjeg Novog Sada, središte lokalnog urbanog života će se tokom 18. veka definitivno pomeriti na bačku obalu Dunava.

=== Osnivanje i razvoj Novog Sada ===
{{main|Petrovaradinska tvrđava|Raci|Almaš}}
[[Datoteka:Petrovaradin 1693.jpg|thumb|left|250px|[[Petrovaradinska tvrđava]] [[1693]]. godine]]
[[Datoteka:Bredael Schlacht bei Peterwardein.jpg|thumb|250pxx|left|''[[Bitka kod Petrovaradina]]'', slika [[Jan Piter van Bredel|Jana Pitera van Bredela]]]]
[[Petrovaradin]] je ostao u [[otomansko Carstvo|osmanskom]] posedu sve do [[Veliki turski rat|Velikog bečkog rata]] (1683-1699. godine), kada ga osvajaju [[Habsburška Monarhija|Austrijanci]] (Habzburzi). Pokušavajući da povrate izgubljenu tvđavu, Turci započinju nekoliko pohoda, ali doživljavaju strahovite poraze u [[bitka kod Slankamena|bici kod Slankamena]] (1691. godine) i [[bitka kod Sente|bici kod Sente]] (1697. godine), a usled loših vremenskih prilika napuštaju opsadu Petrovaradina 1694. godine. U nastojanju da izmeni odluke [[Karlovački mir|Karlovačkog mira]], Osmansko carstvo preduzima novi pohod na Austriju. [[Bitka kod Petrovaradina|Bitka]] između Austrijanaca i Turaka se odigrala kod Petrovaradina početkom avgusta 1716. godine, a okončala se velikim turskim porazom, posle čega Osmansko carstvo definitivno nestaje sa ovih prostora. Mnogi potesi u okolini Petrovaradina i danas nose nazive koji datiraju iz turskog perioda: [[Vezirac]], [[Alibegovac (Novi Sad)|Alibegovac]], [[Mišeluk]], [[Tekije]], itd.

Na početku [[habzburška dinastija|habzburške]] vladavine krajem 17. veka, građanima [[pravoslavlje|pravoslavne]] veroispovesti bilo je zabranjeno da stanuju u [[Petrovaradin]]u. [[Srbi]] su, zbog toga, 1694. godine osnovali novo naselje na levoj obali [[Dunav]]a, a iz ovog naselja će se, vremenom, razviti i današlji Novi Sad. Najstarije ime naselja na levoj obali Dunava bilo je ''[[Raci|Racka]] varoš'' (Ratzen Stad), a korišćen je i naziv Petrovaradinski Šanac (Peterwardeiner Schantz). Prvobitni stanovnici naselja bili su ogromnom većinom [[Srbi]], ali i [[Nemci]], [[Jevreji]], [[Mađari]], [[Jermeni]], [[Bugari]], [[Aromuni|Cincari]] i [[Grci]], o čijem prisustvu govore mnogi arhitektonski i kulturni spomenici-naime, tadašnja zabrana naseljavanja nekatolicima u okolini strateški važnih vojnih objekata učinila je da i svo ostalo stanovništvo drugih vjera, ali isto i katolici koji nisu marili za vojnu službu, potraže svoje utočište u današnjem Novom Sadu. Od 1702. godine, naselje je u sastavu Habzburške [[vojna granica|vojne granice]], a 1708. godine postaje sedište [[Eparhija bačka|Bačkog vladike]] i glavno mesto [[Bačka|bačkog]] dela [[Podunavlje|podunavske]] vojne granice.

1718. godine, stanovnici srpskog sela [[Almaš]] (nalazilo se između [[Temerin]]a i [[Srbobran]]a) preseljeni su u Racku varoš (u današnji [[Almaški kraj]]), čime se stanovništvo varoši naglo umnožilo. Prema podacima iz 1720. godine, u Rackoj varoši je bilo 112 [[Srbi|srpskih]], 14 [[nemci|nemačkih]] i 5 [[mađari|mađarskih]] domova. Racka varoš u to vreme postaje &quot;komorska varoš&quot;, sa začecima urbanih odlika, a budući da se nalazio u sastavu vojne granice, grad je po stanovništvu bio podeljen na vojni i civilni deo. Grad je zvanično dobio ime Novi Sad (''Neoplanta'' na [[latinski jezik|latinskom jeziku]]) 1748. godine, kada je postao [[kraljevski gradovi|slobodan kraljevski grad]].

Carica [[Marija Terezija]] je tim povodom 1. februara 1748. izdala edikt koji glasi:

{{izdvojeni citat|Mi, '''Marija Terezija''', Božjom milošću carica [[sveto Rimsko Carstvo|rimska]] a kraljica [[kraljevina Ugarska (1000-1918)|Ugarske]], [[Češka (historijska)|Češke]], [[Dalmacija|Dalmacije]], [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Slavonija|Slavonije]], [[Rame]], [[Srbija|Srbije]], [[Galicija|Galicije]], [[Lodomerija|Lodomerije]] itd. itd. dajemo glasom ovoga pismena na znanje svakome, koga se tiče [...] da taj toliko puta spominjani naš Petrovaradinski kameralni grad, koji leži na drugoj strani Dunava u bačkoj županiji na zemljištu [[Sajlovo]], silom naše kraljevske moći i ugleda iz ranije navedenih razloga [...] učinimo svojim slobodnim kraljevskim gradom i da ga uvrstimo, primimo i upišemo u broj, krug i red ostalih naših slobodnih kraljevskih gradova naše kraljevine Ugarske tako i naših naslednih zemalja, ukidajući mu dosadašnje ime Petrovaradinski Šanac, nađosmo za dobro da se ubuduće zove i da mu naslov bude Neoplanta, [[Mađarski jezik|mađarski]] Uj-Videgh,  [[Nemački jezik|nemački]] pak Ney-Satz,  [[Srpski jezik|srpski]] Novi Sad i [[Bugarski jezik|bugarski]] Mlada Loza.}}

Tokom većeg dela 18. i 19. veka Novi Sad je bio središte kulturnog, političkog i društvenog života celokupnog [[Srbi|srpskog]] naroda, koji tada nije imao sopstvenu državu, a prema podacima iz prve polovine 19. veka, ovo je bio i najveći grad nastanjen Srbima (Oko 1820. godine Novi Sad je imao oko 20.000 stanovnika, od kojih su oko dve trećine bili Srbi, a današnji najveći srpski grad, [[Beograd]], nije dostigao približan broj stanovnika pre 1853. godine). Zbog svog kulturnog i političkog uticaja, Novi Sad je postao poznat kao ''Srpska [[Atena|Atina]]''. Prema podacima iz 1843. godine, u Novom Sadu je bilo 17.332 stanovnika, od čega 9.675 [[pravoslavlje|pravoslavnih]], 5.724 [[katoličanstvo|katolika]], 1.032 [[protestantizam|protestantanata]], 727 [[Jevreji|Jevreja]] i 30 vernika [[Jermenska crkva|Jermenske crkve]]. Najveća etnička grupa u gradu u ovom periodu bili su bili [[Srbi]], a druga po brojnosti [[Nemci]]. Narodnosno šarenilo bilo je međutim već tada vrlo veliko, uz vidno prisustvo i nekih narodnosnih grupa koje će se do početka XX stoljeća asimilirati u veće, uglavnom prema vjerskoj pripadnosti, a to su bili [[Grci]], [[Cincari]], [[Bugari]], [[Armenci|Jermeni]] i [[Bunjevci]]. 

[[Datoteka:Novi sad 19thcentury02.JPG|thumb|desno|250px|Novi Sad i Petrovaradinska tvrđava u prvoj polovini 19. veka]]
Tokom Revolucije iz 1848/49. godine, Novi Sad se nalazio u sastavu proklamovane [[Srpska Vojvodina|Srpske Vojvodine]], srpske autonomne oblasti u okviru [[Habsburška Monarhija|Habzburške monarhije]]. Iako je igrao značajnu ulogu u početku [[Srpska revolucija 1848—1849.|srpskog pokreta]], grad je bio ugrožen od strane [[Ugarska|mađarske]] vojske stacionirane na [[Petrovaradinska tvrđava|Petrovaradinskoj tvrđavi]], koja je već u toku juna 1848. okrenula topove prema Novom Sadu. Kada je, u toku likvidacije mađarskog ustanka, 11. juna 1849. ban [[Josip Jelačić]] sa svojim trupama stigao u grad i sutradan ([[12. 6.|12. juna]]) otvorio iz topova vatru na tvrđavu, mađarska vojska mu je uzvratila daleko većom merom, [[bombardovanje|bombardujući]] kuće u gradu. Ban Jelačić tada naredi povlačenje, misleći da će time od grada ukloniti opasnost, ali se potom mađarski vojnici sa tvrđave spuštiše u grad i počeše pljačkati, paliti i ubijati. Stanovništvo koje je podržavalo mađarsku stranu izbjeglo je u Petrovaradin, Srbi uglavnom ko je mogao za [[Kać]] a Nijemci za [[Futog]] . Novi Sad je bio razoren, izgubio je većinu svog stanovništva, a srušeno je 2/3 zgrada. Što od bogomolja svih vjera nije bilo porušeno popalile su pljačkaške bande. Prema podacima iz 1850. godine, u gradu je bilo samo 7.182 stanovnika, što nije ni polovina predratnog broja od 17.332 zabeleženog 1843. 

Između 1849. i 1860. godine Novi Sad je bio u sastavu zasebne austrijske pokrajine [[Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat|Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata]], a nakon ukidanja te administrativne jedinice, grad je uključen u sastav [[Bačko-Bodroška županija|Bačko-bodroške županije]] u okviru Habzburške [[Ugarska|Ugarske]]. Posle [[austro-ugarska nagodba|Austro-ugarske nagodbe]] iz 1867. godine i transformacije Habzburške monarhije u [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarsku]], politika [[mađarizacija|mađarizacije]] ugarske vlade je značajno izmenila demografsku strukturu grada, odnosno, od pretežno srpskog Novi Sad je dobio etnički mešovit karakter. U političkoj i kulturnoj sferi, Novi Sad je zadržao svoju staru ulogu i znatno je prednjačio, ne samo ispred [[Vojvodina|vojvođanskih]], već i ispred drugih [[Srbi|srpskih]] i [[Jugoslavija|jugoslovenskih]] gradova. 1863. godine u Novom Sadu je izlazilo 9 srpskih listova, dok je u [[Beograd]]u tada izlazilo 4, a u [[Zagreb]]u 6 listova. [[Matica srpska]] se preselila iz [[Budimpešta|Budimpešte]] u Novi Sad 1864. godine, a nešto ranije (1861. godine) u gradu je osnovano i [[Srpsko narodno pozorište]]. 1865. godine ponovo se formira [[Gimnazija Jovan Jovanović Zmaj (Novi Sad)|srpska gimnazija]] sa višim razredima. Dvadesetak godina kasnije formira se i državna odnosno Mađarska gimnazija, Trgovačka akademija te  Djevojačka škola koju su vodile časne sestre.  

Potkraj XIX stoljeća, 1882. u Novi Sad stiže i prvi vlak iz [[Budimpešta|Budimpešte]] da bi sljedeće godine bio gotov i prvi željeznički most preko Dunava te ostvarena i željeznička veza u [[Stara Pazova|Staroj Pazovi]] na prugu [[Pruga Beograd-Zagreb|prugu Beograd-Zagreb]], osim toga gradi se postupno i više lokalnih željeznica iz grada. Uoči Prvog svjetskog rata donijet je po prvi put urbanistički plan kojim je predviđena regulacija i izgradnja dunavskog keja te urbanizacije dunavskog priobalja na gradskom području, što će biti međutim u potpunosti gotovo tek u drugoj polovici XX stoljeća. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Militar |first=Triva |year=2000 |title=Novi Sad na raskrsnici minulog i sadanjeg veka |publisher=Matica srpska |location=Novi Sad |pages=419 |language=srpski}}&lt;/ref&gt;  

=== Period nakon Prvog svetskog rata ===
[[Datoteka:Novi Sad 1920.jpg|thumb|left|250px|Novi Sad [[1920]]. godine]]
[[Austro-Ugarska|Austrougarska monarhija]] se pri završetku [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] krajem oktobra 1918. godine raspala, a 3. novembra i kapitulirala. U Novom Sadu je obrazovan je privremeni [[Srpski narodni odbor]] sa zadatkom da u interregnumu preuzme prerogative vlasti i obezbedi red do uspostavljanja redovnog poretka. 2. novembra članovi Srpskog narodnog odbora su se dogovorili da se organizuje narodna straža, a istog dana na ulicama se pojavilo obnovljeno socijaldemokratsko glasilo &quot;Sloboda&quot;, koje je najavilo nacionalno oslobođenje srpskog naroda u [[Vojvodina|Vojvodini]]. Srpski narodni odbor uputio je ultimatum komandantu nemačkih trupa da 8. novembra, najkasnije do šest časova ujutru, njegovi vojnici napuste grad. Po izlasku i poslednjeg neprijateljskog vojnika, srpske straže su zauzele sve važne punktove u gradu, a u noći između 8. i 9. novembra mandatori Srpskog narodnog odbora su i zvanično preuzeli vlast u Novom Sadu od mađarskog Magistrata. Na sednici je, pola sata pre ponoći, vlast prešla u srpske ruke, tako da su novosadski Srbi faktički sami sebe oslobodili dan pre ulaska [[Kraljevina Srbija|srpske]] vojske u Novi Sad 9. novembra. Kada je javljeno da srpska vojska dolazi u Novi Sad, u susret joj je pošlo u toku prepodneva oko 400 konjanika, koji su bili u narodnim odelima, a nosili su srpski barjak. Na mostu je u ime Novosađana prvi pozdravio srpske vojnike ugledni građanin [[Sava Stojković]], član Upravnog odbora [[Matica srpska|Matice srpske]]. On je okićenu srpsku zastavu predao majoru [[Vojislav Bugarski|Vojislavu Bugarskom]] kao komandantu jedinice srpske vojske koja je imala čast da oslobodi Novi Sad.

Posle sprovedenih izbora po svim [[Vojvodina|vojvođanskim]] mestima (od 18. do 24. novembra), u Novom Sadu se 25. novembra 1918. godine sastala Velika narodna skupština [[Srbi|Srba]], [[Bunjevci|Bunjevaca]] i ostalih [[Slaveni|Slovena]] [[Banat]]a, [[Bačka|Bačke]] i [[Baranja|Baranje]], koja zvanično proglašava otcepljenje ovih regiona od [[Ugarska|Ugarske]] i njihovo prisajedinjenje [[Kraljevina Srbija|Srbiji]], a na istoj skupštini formira se i pokrajinska vlada (Narodna uprava) [[Banat, Bačka i Baranja|Banata, Bačke i Baranje]] sa sedištem u Novom Sadu. 1. decembra 1918. godine, proglašeno je [[Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca]], a Novi Sad ulazi u tu novu državu kao sastavni deo [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]]. Iako je do 1918. godine imao ulogu kulturnog i političkog centra Srba, Novi Sad do tada nije bio administrativni centar neke upravne teritorije ili pokrajine, što se ulaskom u novu državu menja: od 1918. do 1919. godine, Novi Sad je administrativni centar pokrajine [[Banat, Bačka i Baranja]], a takođe (sve do 1922. godine) i administrativni centar [[Novosadska županija|Novosadske županije]], koja je obuhvatala Bačku i Baranju, zatim je (od 1922. do 1929. godine) administrativni centar [[Bačka oblast|Bačke oblasti]], koja je obuhvatala zapadne delove Bačke i Baranju, da bi 1929. godine postao administrativni centar [[Dunavska banovina|Dunavske banovine]], jedne od pokrajina [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Po popisu iz 1921. godine, Novi Sad je imao 39.122 stanovnika, od kojih je 16.293 govorilo [[srpski jezik|srpski]], 12.991 [[mađarski jezik|mađarski]], 6.373 [[nemački jezik|nemački]] i 1.117 [[slovački jezik|slovački]].

[[Datoteka:Petrovaradin i žrtve racije.JPG|thumb|250px|Spomenik žrtvama racije i Petrovaradinska tvrđava]]
Posle [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] 1941. godine, Kraljevinu Jugoslaviju su okupirale i podelile [[Sile Osovine|Sile osovine]]. Novi Sad, kao i cela [[Bačka]], anektiran je od strane [[Miklós Horthy|Hortijeve]] [[Kraljevina Mađarska (1920—1946)|Mađarske]], dok je [[Srem]] sa [[Petrovaradin]]om pripojen [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]]. Tokom četvorogodišnje okupacije (od 1941. do 1944. godine), okupatori su počinili brojne zločine (hapšenja, ubijanja, paljenja, streljanja, maltretiranja) nad [[Srbi|srpskim]] i [[Jevreji|jevrejskim]] stanovništvom grada, a jedan od poznatijih masovnih zločina je [[Novosadska racija]] sprovedena januara 1942. godine, u kojoj su, samo u tri dana ([[21. 1.|21. januar]] - [[23. 1.|23. januar]]), mađarski fašisti ubili i pod [[dunav]]ski led bacili 1.246 Novosađana (po drugim podacima 1.426), po nacionalnosti 809 [[Jevreji|Jevreja]], 375 [[Srbi|Srba]], 18 [[Mađari|Mađara]], 15 [[Rusi|Rusa]] i 2 [[Rusini|Rusina]], a po polnoj i starosnoj strukturi 489 muškaraca, 415 žena, 177 starih osoba i 165 dece. Jedan od poslednjih zločina okupatora u Novom Sadu bilo je i masovno odvođenje Jevreja, čitavih porodica, od dece do staraca, u nemačke logore 1944. godine. Tokom celog rata, fašisti su ukupno ubili oko 5.000 Novosađana, a mnogi drugi su raseljeni.&lt;ref name=Cesarani&gt;{{cite book|title=Genocide and Rescue: The Holocaust in Hungary 1944|author=David Cesarani|url=http://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=HrK8B0VpFBkC&amp;oi=fnd&amp;pg=PR7|page=13|publisher=Berg Publishers|isbn=1859731260|year=1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Sajti&gt;{{cite journal|title=The Former 'Southlands' in Serbia: 1918-1947|author=Enikő A. Sajti|url=http://www.hungarianquarterly.com/no181/9.html|volume=XLVII|number=181|date=Spring 2006|journal=The Hugnarian Quarterly|access-date=2010-07-09|archive-date=2009-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090606021020/http://www.hungarianquarterly.com/no181/9.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

U Novom Sadu je, tokom [[drugi svjetski rat|celog rata]], delovao pokret otpora i [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|oslobodilački pokret]] pod vođstvom [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke Partije Jugoslavije]]. U gradu se nalazilo sedište okružnog komiteta Komunističke Partije Jugoslavije, koji je u okviru narodnooslobodilačkog pokreta bio deo Pokrajinskog komiteta KPJ za [[Vojvodina|Vojvodinu]]. U narodnooslobodilačkoj borbi, u partizanskim odredima i vojvođanskim brigadama, neposredno je učestvovalo 2.365 Novosađana, pripadnika svih nacionalnosti, (Srba, Mađara, Slovaka i ostalih).&lt;ref name=Sajti/&gt; 22. oktobra [[1944]]. godine, ugrožen nadiranjem [[Crvena armija|Crvene armije]] i Narodnooslobodilačke vojske, okupator je napustio Novi Sad, a [[23. 10.|23. oktobra]] grad su oslobodile partizanske jedinice iz [[Srem]]a i [[Bačka|Bačke]], čime se Novi Sad ponovo našao u okviru nove socijalističke [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. Tokom vojne uprave (17. oktobar 1944. - 27. januar 1945.), nove jugoslovenske vojne vlasti su likvidirale jedan broj građana srpske, mađarske i nemačke narodnosti, koji su optuženi za kolaboraciju sa mađarskim fašistima ili su smatrani neprijateljima novog državnog poretka. Godine [[1975]]. grad je odlikovan [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] i proglašen za [[Gradovi heroji u SFRJ|grad-heroj]].

=== Period nakon Drugog svetskog rata ===
Od 1945. godine Novi Sad je glavni grad [[Vojvodina|Autonomne Pokrajine Vojvodine]]. Na zasedanju u Novom Sadu 30. i 31. jula 1945. godine, Skupština izaslanika naroda Vojvodine donosi predlog da se Vojvodina priključi federalnoj [[Socijalistička Republika Srbija|Srbiji]], što je na Trećem zasedanju [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a od 10. avgusta 1945. godine jednoglasno prihvaćeno, a 1. septembra 1945. godine Predsedništvo Narodne skupštine Srbije donelo je Zakon o ustanovljenju i ustrojstvu Autonomne Pokrajine Vojvodine, u okviru [[Socijalistička Republika Srbija|Narodne Republike Srbije]] i [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]].

[[Datoteka:Novi sad razvoj naselja.png|thumb|250px|Istorijski razvoj Novog Sada]]
U posleratnom periodu, grad je prošao kroz brzu [[industrijalizacija|industrijalizaciju]], a njegovo stanovništvo se do kraja 20. veka znatno uvećalo. Pored starih srednjih škola, i novih, koje su se u toku vremena specijalizovale i znatno povećale broj đaka, Novi Sad dobija i više škole. Prvo je to viša pedagoška škola (osnovana 1946. godine), a zatim Filozofski i Poljoprivredni fakultet (1954.), da bi 1960. godine najzad bio osnovan i ceo samostalan [[Univerzitet u Novom Sadu|Univerzitet]], u čijem su sastavu devet fakulteta i još nekoliko viših škola. 1980. godine počinje da deluje i novoosnovana [[Vojvođanska akademija nauka i umetnosti]]. Između 1980. i 1989. godine, grad Novi Sad je bio podeljen na 7 gradskih opština: [[Opština Stari Grad (Novi Sad)|Stari Grad]], [[Opština Podunavlje|Podunavlje]], [[Opština Liman|Liman]], [[Opština Slavija (Novi Sad)|Slavija]], [[Petrovaradin]], [[Opština Detelinara|Detelinara]] i [[Sremski Karlovci]]. Godine 1989. šest gradskih opština je spojeno u jedinstvenu opštinu Novi Sad, dok je [[sremski Karlovci|opština Sremski Karlovci]] izdvojena iz sastava grada i postala posebna administrativna jedinica.

6. oktobra 1988. godine, u Novom Sadu su organizovanivane demonstracije pod čijim je pritiskom srušena tadašnja vojvođanska vlada. Po prosutom [[jogurt]]u koji je deljen demonstrantima, a ovi ga bacali na neke funkcionere Vojvodine, ovaj događaj je ostao poznat kao &quot;[[jogurt-revolucija|jogurt revolucija]]&quot;. Cilj ovih demonstracija bio je rušenje tadašnjeg autonomnog statusa Vojvodine, koji je pokrajina imala po ustavu iz 1974. godine.

[[Datoteka:Srusena televizija.JPG|left|Zgrada Televizije Novi Sad, srušena u bombardovanju 1999.|thumb|250px]]
Posle raspada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]], odvajanja [[Slovenija|Slovenije]], [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Makedonija|Makedonije]] i formiranja nove [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]] 1992. godine, Novi Sad iznenada postaje drugi po veličini grad u trećoj Jugoslaviji, što mu daje dodatni zamajac u razvoju, iako je to doba bilo veoma krizno i turbulentno. Grad je [[bombardovanje Novog Sada 1999.|pretrpeo veliku štetu]] tokom [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanja SRJ]] 1999. godine, tokom kojeg je ostao bez sva tri mosta preko Dunava. Stambene zone su nekoliko puta gađane avio-bombama i projektilima, dok je novosadska [[rafinerija nafte|rafinerija]] bombardovana gotovo svakodnevno, što je izazvalo veliko zagađenje životne sredine i ekološku štetu. 2003. godine, SR Jugoslavija se transformisala u [[Srbija i Crna Gora|Državnu zajednicu Srbije i Crne Gore]], da bi se njenom podelom, 2006. godine, Novi Sad našao u sastavu samostalne [[Srbija|Srbije]].

== Stanovništvo ==
{{Poseban članak|Demografija Novog Sada|Demografska istorija Novog Sada}}
[[Datoteka:Novi Sad promenade at nigth.JPG|thumb|240px|Živa gradska promenada - Zmaj Jovina ulica.]]
Područje Novog Sada je kroz istoriju bilo privlačno za naseljavanje zbog svog povoljnog geografskog položaja. Porast stanovništva u gradu beleži se kroz ceo posleratni period, pri čemu je u pojedinim razdobljima on bio veoma intezivan. Na ovaj porast je znatnije uticao mehanički priliv nego prirodni priraštaj. Najintezivniji demografski rast Novi Sad je ostvario u periodu [[1961]]-[[1971]]. godine kada je ostvaren porast stanovništva za oko 37%. Najveći deo doseljenog stanovništva grada potiče sa područja [[Vojvodina|Vojvodine]] (56,2%), a zatim i sa područja [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] (15,3%) i [[Centralna Srbija|Centralne Srbije]] (11,7%).

Prema popisu stanovništva iz [[2002]]. godine, na opštinskom području Grada Novog Sada živelo je 299.294 stanovnika (od toga 156.328 punoletnih lica), a prosečna starost stanovništva iznosila je 39,8 godina (38,3 kod muškaraca i 41,2 kod žena). Na ovom području ima 72.513 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,63. Uže gradsko jezgro Novog Sada (bez Petrovaradina i Sremske Kamenice) ima 191.405 stanovnika, dok zajedno sa ovim naseljima, broj stanovnika u urbanom delu Novog Sada iznosi 216.583. Sam grad, kao i većina okolnih naselja, pretežno su nastanjeni [[Srbi]]ma, sa izuzetkom naselja [[Kisač]] u kojem većinu stanovništva čine [[Slovaci]]. Prema podacima sa sajta JKP &quot;Informatika&quot; iz 2010. godine, opštinsko područje Grada Novog Sada ima 467.261 stanovnika, dok urbani deo grada (sa Petrovaradinom i Sremskom Kamenicom) ima 412.157 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsinfo.co.rs/?q=node/54 |title=statistike iz opštih podataka &amp;#124; |publisher=Nsinfo.co.rs |date= |accessdate = 05. 11. 2010.}}&lt;/ref&gt;

Prema popisu iz 2002. godine, na opštinskom području Grada Novog Sada zabeležene su sledeće brojnije etničke grupe: [[Srbi]] (75,50%), [[Mađari]] (5,24%), [[Jugoslaveni|Jugosloveni]] (3,17%), [[Slovaci]] (2,41%), [[Hrvati]] (2,09%), [[Crnogorci]] (1,68%) i ostali.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://adatbazis.mtaki.hungary.com/?mtaki_id=109362&amp;settlement_name= |title=Települési adattár |publisher=Adatbazis.mtaki.hungary.com |date= |accessdate=05. 11. 2010. }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Na užem području Novog Sada (bez Petrovaradina i Sremske Kamenice) bilo je 2002. godine 73,91% Srba, 6,03% Mađara, 3,69% Jugoslovena, 2,23% Crnogoraca, 1,84% Hrvata, itd.

=== Etnički sastav 1921. ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! [[Srbi]] || [[Mađari]]|| [[Niјemci|Nemci]] || [[Јevreјi]] || [[Slovaci]] || [[Rusi]] || [[Slovenci]]
|-
| 16.071 || 13.065 || 6.486 || 2.663 || 1.294 || 672 || 613
|-
| colspan = 7|&lt;ref&gt;''Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka'', III. knjiga., Zagreb : Bibliografski zavod d.d.. (1928). str. 165.&lt;/ref&gt;
|}
Područјe Novog Sada јe kroz istoriјu bilo privlačno za naseljavanje zbog svog povoljnog geografskog položaјa. Porast stanovništva u gradu beleži se kroz ceo posleratni period, pri čemu јe u poјedinim razdobljima on bio veoma intenzivan. Na ovaј porast јe znatniјe uticao mehanički priliv nego prirodni priraštaј. Naјintenzivniјi demografski rast Novi Sad јe ostvario u periodu 1961—1971. godine kada јe ostvaren porast stanovništva za oko 37 %. Naјveći deo doseljenog stanovništva grada potiče sa područјa [[Voјvodina|Voјvodine]] (56,2 %), a zatim i sa područјa [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] (15,3 %) i [[Centralna Srbiјa|centralne Srbiјe]] (11,7 %).

Prema popisu stanovništva iz [[2002]]. godine, na opštinskom područјu Grada Novog Sada živelo јe 299.294 stanovnika (od toga 156.328 punoletnih lica), a prosečna starost stanovništva iznosila јe 39,8 godina (38,3 kod muškaraca i 41,2 kod žena). Na ovom područјu ima 72.513 domaćinstava, a prosečan broј članova po domaćinstvu јe 2,63. Uže gradsko јezgro Novog Sada (bez Petrovaradina i Sremske Kamenice) ima 191.405 stanovnika, dok zaјedno sa ovim naseljima, broј stanovnika u urbanom delu Novog Sada iznosi 216.583. Sam grad, kao i većina okolnih naselja, pretežno su nastanjeni [[Srbi]]ma, sa izuzetkom naselja [[Kisač]] u koјem većinu stanovništva čine [[Slovaci]]. Prema podacima sa saјta ЈKP „Informatika” iz 2022. godine, administrativno područјe Grada Novog Sada ima 408.076 stanovnika, dok uže gradsko područјe — koјe uključuјe naseljena mesta Novi Sad, Petrovaradin i Sremsku Kamenicu — broјi 320.588 stanovnika.&lt;ref&gt;[http://www.nsinfo.co.rs/cyr/broj-stanovnika-po-naseljima Broј stanovnika po naseљima | ЈKP Informatika&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt;]&lt;/ref&gt;

Prema popisu iz 2002. godine, na opštinskom područјu Grada Novog Sada zabeležene su sledeće broјniјe etničke grupe: Srbi (75,50 %), [[Maђari|Mađari]] (5,24 %), [[Јugosloveni]] (3,17 %), Slovaci (2,41 %), [[Hrvati]] (2,09 %), [[Crnogorci (narod)|Crnogorci]] (1,68 %) i ostali. Na užem područјu Novog Sada (bez Petrovaradina i Sremske Kamenice) bilo јe 2002. godine 73,91 % Srba, 6,03 % Mađara, 3,69 % Јugoslovena, 2,23 % Crnogoraca, 1,84 % Hrvata, itd.

{{collapse top|title= Demografske statistike}}
{| style=&quot;width:40%; background:none;&quot;
|-
| style=&quot;width:50%; vertical-align:top; border:0 solid gray;&quot;|
{{Liniјski diјagram
| boјa_pozadine = white
| širina = 300
| visina = 250
| pading_levo = 70
| pading_desno = 25
| pading_gore = 10
| pading_dole = 20
| broј_seriјe = 3
| br_x-vrednosti = 8
| oznaka_x1 = 1948
| oznaka_x2 = 1953
| oznaka_x3 = 1961
| oznaka_x4 = 1971
| oznaka_x5 = 1981
| oznaka_x6 = 1991
| oznaka_x7 = 2002
| oznaka_x8 = 2011
| y_maks = 250000
| y_min = 0
| skala = da
| S02V01 = 69431 | S02V02 = 76752 | S02V03 = 102469 | S02V04 = 141375 | S02V05 = 170020 | S02V06 = 179626 | S02V07 = 191405 | S02V08 = 231798
| naznake = da
}}
| style=&quot;width:50%;&quot;|
{{Popis
| p1948=69431&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Stanovništvo, uporedni pregled broјa stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003; podaci po naseљima| publisher = Republički zavod za statistiku| location = Podgorica|date=septembar 2005|id=COBISS-ID 8764176}}&lt;/ref&gt;| p1953 = 76752
| p1961=102469
| p1971=141375
| p1981=170020
| p1991=179626
| p1991n=177266
| p2002s=195110
| p2002=191405
| p2011=231798
}}
|}

{{bar box
| float = center
| title = Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2011. u Srbiјi|2011]].&lt;ref&gt;[http://media.popis2011.stat.rs/2012/Nacionalna%20pripadnost-Ethnicity.pdf Etnička struktura nakon popisa 2011.]&lt;/ref&gt;
| titlebar = #AAF
| width = 300px
| bars = 
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|197058|78.68}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari u Srbiјi|Mađari]]|green|9735|3.88}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati u Srbiјi|Hrvati]]|blue|3295|1.31}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Romi u Srbiјi|Romi]]|red|3172|1.26}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci (narod)|Crnogorci]]|navy|3001|1.19}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Јugosloveni (narod)|Јugosloveni]]|purple|1878|0.75}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci u Srbiјi|Slovaci]]|pink|1780|0.71}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rusini u Srbiјi|Rusini]]|orange|1721|0.68}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci (narod)|Makedonci]]|magenta|892|0.35}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani (narod)|Muslimani]]|gray|870|0.34}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni u Srbiјi|Rumuni]]|yellow|772|0.30}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Goranci]]|cyan|568|0.22}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Nemci u Srbiјi|Nemci]]|black|348|0.13}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci u Srbiјi|Slovenci]]|silver|335|0.13}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Ukraјinci u Srbiјi|Ukraјinci]]|yellow|301|0.12}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Albanci u Srbiјi|Albanci]]|green|291|0.11}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rusi u Srbiјi|Rusi]]|blue|267|0.10}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bunjevci]]|red|242|0.09}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci u Srbiјi|Bošnjaci]]|lightgreen|126|0.05}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bugari u Srbiјi|Bugari]]|pink|121|0.04}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Vlasi u Srbiјi|Vlasi]]|purple|11|0.00}}
{{Vrsta sa postotkom|Ostali|gray|1576|0.63}}
{{Vrsta sa postotkom|Regionalna pripadnost|cyan|8257|3.29}}
{{Vrsta sa postotkom|Neizjašnjeni|black|12562|5.01}}
{{Vrsta sa postotkom|Nepoznato|orange|1260|0.50}}
| caption = '''Ukupno''': 250.439
}}
{{Grafikon piramida
| širina=300px
| naslov=
| pozadina=#eee
| levo2=m
| desno2=ž
| šipke levo desno=
{{Vrsta levo desno|?|gray|214|2.00|2.53|270}}
{{Vrsta levo desno|80+|gray|1211|11.34|21.96|2344}}
{{Vrsta levo desno|75-79|gray|2081|19.50|34.17|3646}}
{{Vrsta levo desno|70-74|gray|3351|31.40|44.92|4793}}
{{Vrsta levo desno|65-69|gray|4866|45.60|55.13|5883}}
{{Vrsta levo desno|60-64|gray|4955|46.43|59.40|6339}}
{{Vrsta levo desno|55-59|gray|4536|42.51|53.38|5696}}
{{Vrsta levo desno|50-54|gray|7083|66.38|79.84|8519}}
{{Vrsta levo desno|45-49|gray|7348|68.86|83.33|8892}}
{{Vrsta levo desno|40-44|gray|6183|57.94|69.12|7376}}
{{Vrsta levo desno|35-39|gray|6239|58.47|64.51|6884}}
{{Vrsta levo desno|30-34|gray|6468|60.61|66.68|7115}}
{{Vrsta levo desno|25-29|gray|6776|63.50|71.15|7592}}
{{Vrsta levo desno|20-24|gray|7043|66.00|68.12|7269}}
{{Vrsta levo desno|15-19|gray|6281|58.86|58.43|6235}}
{{Vrsta levo desno|10-14|gray|5093|47.73|46.23|4933}}
{{Vrsta levo desno|5-9|gray|4778|44.77|41.64|4444}}
{{Vrsta levo desno|0-4|gray|4469|41.88|39.36|4200}}
| prosekm=38.3
| prosekž=41.2
}}

{{DomaćinstvaNaseljaSrbiјa|25888|27082|37281|50168|61989|65087|72513|17716|19038|15566|15170|3581|996|279|85|33|49|2.63}}

{{BrakNaseljaSrbiјa|74635|24012|44620|2740|3179|84|88853|22920|45482|13265|7080|106}}

{{ZanimanjaNaseljaSrbiјa|35808|708|24|583|7718|929|2625|7046|1025|3038|35246|485|11|330|5167|406|868|7090|1129|1318|71054|1193|35|913|12885|1335|3493|14136|2154|4356|915|2330|2432|1742|1553|2473|5|1|661|1990|2378|2207|3869|5097|2432|45|4|420|2905|4708|4639|5611|6650|4905|50|5|1081}}
{{collapse bottom}}

== Političko i administrativno uređenje ==
{{Poseban članak|Političko i administrativno uređenje Novog Sada|Politika Novog Sada}}
{{V. također|Gradonačelnik Novog Sada}}
[[Datoteka:Trg Slobode.jpg|thumb|250px|[[Gradska kuća u Novom Sadu|Gradska kuća]] na [[Trg slobode|Trgu slobode]]|thumb|200px]]

Novi Sad ima status grada i sastoji se iz dve gradske opštine: '''[[Gradska opština Novi Sad|Gradske opštine Novi Sad]]''' sa sedištem u Novom Sadu (koja obuhvata bački deo Novog Sada sa okolnim naseljima) i '''[[Gradska opština Petrovaradin|Gradske opštine Petrovaradin]]''' sa sedištem u Petrovaradinu (koja obuhvata sremski deo Novog Sada sa okolnim naseljima). Sedište gradske uprave Grada Novog Sada je u Novom Sadu.

Organi vlasti u Gradu Novom Sadu su Skupština Grada Novog Sada, [[Gradonačelnik]], Gradsko veće, Gradska uprava i nezavisna regulatorna tela.
* Gradonačelnik Novog Sada od [[2008]]. godine je [[Igor Pavličić]].
* Predsednik Skupštine Grada Novog Sada od [[2008]]. godine je [[Aleksandar Jovanović (političar)|Aleksandar Jovanović]].
* Od [[2008]]. godine skupštinsku većinu u gradskoj skupštini u Gradu Novom Sadu formiraju sledeće političke partije i koalicije: Za evropski Novi Sad ([[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratska stranka]] i [[G17 plus]]), [[Zajedno za Vojvodinu]] ([[Liga socijaldemokrata Vojvodine]]), [[Srpski pokret obnove|SPO]] i [[Mađarska koalicija]].

== Gradske četvrti i prigradska naselja ==
{{Poseban članak|Gradske četvrti Novog Sada}}
=== Gradske četvrti ===
[[Datoteka:Novi sad quarters.png|thumb|right|250px|Gradske četvrti Novog Sada]]
[[Datoteka:Novi sad mz.png|thumb|right|250px|Mesne zajednice Novog Sada]]
Pored najužeg gradskog područja Novog Sada na levoj obali [[Dunav]]a, urbanom području grada takođe pripadaju i [[Petrovaradin]] i [[Sremska Kamenica]] na desnoj dunavskoj obali, koji sa ostatkom grada na levoj obali reke čine jedinstvenu celinu.

Najstarije gradske četvrti Novog Sada su [[Stari grad (Novi Sad)|Stari grad]] i [[Podbara]] ([[Almaški kraj]]). Do polovine 19. veka, širenjem grada prema zapadu, nastaju [[Rotkvarija]], [[Salajka]] i [[Grbavica (Novi Sad)|Grbavica]]. U starije delove Novog Sada spadaju i nekadašnja posebna naselja [[Mišeluk]], [[Sremska Kamenica]], [[Tatarsko brdo]],  [[Petrovaradin]] i [[Klisa]], koja su danas deo urbanog područja grada. Do polovine 20. veka nastaju gradske četvrti [[Banatić]], [[Sajmište (Novi Sad)|Sajmište]], [[Adamovićevo Naselje]], [[Telep]], [[Detelinara|Stara Detelinara]], [[Liman|Liman 1]], [[Vidovdansko Naselje]], [[Slana Bara]], [[Mali Beograd (Novi Sad)|Mali Beograd]], [[Šangaj (Novi Sad)|Stari Šangaj]], itd.

[[Limani|Limani 2, 3 i 4]], [[Satelit (Novi Sad)|Satelit]], [[Novo Naselje (Novi Sad)|Novo Naselje]], [[Detelinara|Nova Detelinara]], [[Avijatičarsko naselje]] i [[Adice]] nastali su u vreme socijalizma, uglavnom planskom izgradnjom. Izuzetak čini naselje Adice, koje je nastalo kao neplansko prigradsko naselje, koje se kasnije spojilo sa Novim Sadom. Na Limanima, Novom Naselju i Detelinari izgrađene su moderne zgrade i široki bulevari, a ovo su ujedno i tri najveća novosadska naselja po broju stanovnika. Ova naselja su izgrađena zbog velikog priliva stanovništva posle [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]], na područjima nekadašnjih šuma i poljana. Mnoge stare kuće u [[Stari Grad (Novi Sad)|gradskom centru]], na [[Rotkvarija|Roktvariji]] i okolini današnjeg [[Bulevar oslobođenja (Novi Sad)|Bulevara oslobođenja]] srušene su tokom 1950-ih i 1960-ih, da bi bile zamenjene višespratnicama. Grad je doživeo novi građevinski bum krajem 20. i početkom 21. veka, a neke starije gradske čevrti, poput [[Grbavica (Novi Sad)|Grbavice]], [[Detelinara|Stare Detelinare]] ili [[Telep]]a, potpuno su promenile svoju fizionomiju.&lt;ref&gt;[[Glas javnosti]] article from March 2005; [http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2005/03/15/srpski/RG05031401.shtml Stanove više nema ko da kupi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230418142145/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2005/03/15/srpski/RG05031401.shtml |date=2023-04-18 }}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Novi Sad sa Petrovaradina.JPG|thumb|left|200px|Novi Sad i sat na Petrovaradinskoj tvrđavi.]]
Najnovije gradske četvrti sa novoizgrađenim porodičnim kućama uglavnom su smeštene na obodu grada i u velikoj meri su nastanjene stanovništvom koje je izbeglo sa bivših [[Jugoslavija|jugoslovenskih]] prostora zahvaćenih [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratom]]. U te nove gradske četvrti spadaju [[Veternička Rampa]], [[Sajlovo]], [[Veliki Rit]], [[Gornje Livade]], itd. U toku je i planska izgradnja višespratnica za kolektivno stanovanje na [[Jugovićevo|Jugovićevu]], a urbanističkim planovima je predviđena i na području [[Mišeluk]]a. Širenje stambenih zona karakteristično je i za sremsku obalu Dunava, gde su u okolini istorijskih gradskih jezgara Petrovaradina i Sremske Kamenice tokom vremena nastala nova stambena naselja - [[Ribnjak (Novi Sad)|Ribnjak]], [[Sadovi]], [[Bukovački Plato]], [[Alibegovac]], [[Tatarsko Brdo]], [[Čardak (Novi Sad)|Čardak]], [[Bocke]], [[Staroiriški Put]], [[Paragovo]], [[Popovica (Novi Sad)|Popovica]], [[Glavica (Bosanska Krupa)|Glavica]], [[Artinjeva]], itd.

=== Prigradska naselja ===
[[Datoteka:City of Novi Sad 1.PNG|thumb|desno|250px|Mapa opštinskog područja Grada Novog Sada {{legend|#ABCDEF|Gradska opština Novi Sad}}{{legend|#DDFFDD|Gradska opština Petrovaradin}}{{legend|#5874a8|Uže gradsko jezgro}}]]
[[Datoteka:Novi Sad mun.png|thumb|desno|250px|Mapa opštinskog područja Grada Novog Sada]]
U 13 prigradskih naselja na opštinskom području Grada Novog Sada živi 86.842 stanovnika (23,7% od ukupnog broja stanovnika grada). Najveća prigradska naselja su (sa prikazanim brojem stanovnika sa popisa iz 2011): [[Veternik (Novi Sad)|Veternik]] (17.454), [[Futog]] (18.269) i [[Kać]] (11.612). Futog ima status samostalnog gradskog naselja, dok ostala prigradska naselja Novog Sada nemaju izraženijih gradskih funkcija. Zbog povećanja broja stanovnika i širenja stambenih zona, neka prigradska naselja kao što su [[Veternik (Novi Sad)|Veternik]], [[Futog]], [[Ledinci]], [[Stari Ledinci]] i [[Bukovac (Novi Sad)|Bukovac]], tokom vremena su se fizički spojila sa Novim Sadom i sa njim čine jedinstvenu anglomeraciju.

Novom Sadu gravitiraju i stanovnici [[južnobački okrug|južnobačkog]] i delimično [[sremski okrug|sremskog]] okruga, posebno žitelji susednih opština [[Opština Beočin|Beočin]], [[Sremski Karlovci]], [[Opština Temerin|Temerin]] i [[Opština Bački Petrovac|Bački Petrovac]]. Stanovnici ovih opština, u kojima živi oko 68.000 stanovnika, svakodnevno dolaze u Novi Sad, sa kojim su povezani redovnim [[Gradski prevoz u Novom Sadu|prigradskim autobuskim linijama]].

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
|width=&quot;5&quot;|'''Broj.
|width=&quot;80&quot;|'''Ime
|width=&quot;50&quot;|'''Status
|width=&quot;80&quot;|'''Gradska opština
|width=&quot;80&quot;|'''Stanovništvo &lt;small&gt;(popis 2002.)&lt;/small&gt;
|width=&quot;80&quot;|'''Stanovništvo &lt;small&gt;(gradski registar 2010.)&lt;/small&gt;
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 1 || [[Begeč]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 3.335 || 3.535
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 2 || [[Budisava]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;|3.825 ||4.010
|- style=&quot;background:#dfd;&quot;
| 3 || [[Bukovac (Novi Sad)|Bukovac]] || selo || [[Gradska opština Petrovaradin|Petrovaradin]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 3.585 || 4.109
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 4 || [[Veternik]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 18.626    || 16.942
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 5 || [[Kać]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 11.166 || 12.575
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 6 || [[Kisač]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 5.471 || 5.576
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 7 || [[Kovilj]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 5.599 || 5.659
|- style=&quot;background:#dfd;&quot;
| 8 || [[Ledinci]] || selo|| [[Gradska opština Petrovaradin|Petrovaradin]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 1.641 || 1.883
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 9 || [[Rumenka]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 5.729 ||6.596
|- style=&quot;background:#dfd;&quot;
| 10 || [[Stari Ledinci]] || selo || [[Gradska opština Petrovaradin|Petrovaradin]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 823 || 984
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 11 || [[Stepanovićevo]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;|2.214 || 2.222
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 12 || [[Futog]] || gradsko naselje || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;|18.582 || 20.607
|- style=&quot;background:#abcdef;&quot;
| 13 || [[Čenej]] || selo || [[Gradska opština Novi Sad|Novi Sad]] || style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.115 || 2.144
|}

== Kultura ==
{{Poseban članak|Kultura u Novom Sadu}}
[[Datoteka:Serbian National Theatre Sept 2005.jpg|thumb|200px|Nova zgrada Srpskog narodnog pozorišta]]
[[Datoteka:Building of the Matica srpska, Novi Sad.jpg|thumb|desno|200px|Zgrada Matice srpske]]
Novi Sad je kulturni centar [[Vojvodina|Vojvodine]] i jedan od najznačajnijih kulturnih centara [[Srbija|Republike Srbije]], a 2022. biće [[Evropski glavni grad kulture|Evropska metropola kulture]]. Još u vreme [[otomansko Carstvo|osmanske]] uprave [[Balkan]]om i [[Panonska nizija|Panonskom nizijom]] (16-17. vek), okolina Novog Sada je predstavljala značajno kulturno središte [[Srbi|srpskog]] naroda. Tu se na [[Bačka|bačkoj]] strani [[Dunav]]a nalazio [[manastir Kovilj]], dok su se na [[srem]]skoj strani nalazili [[fruškogorski manastiri]] i grad [[Sremski Karlovci]], koji je polovinom 16. veka bio najveći srpski grad u Osmanskom carstvu.

Tokom [[habsburška Monarhija|habzburške]] uprave u 18. i 19. veku, Novi Sad je bio centar srpske kulture, politike i društvenog života, zbog čega je dobio nadimak Srpska [[Atena|Atina]]. [[Srpsko narodno pozorište]], najstarije profesionalno pozorište među [[Južni Slaveni|Južnim Slovenima]], osnovano je u Novom Sadu 1861. godine, dok je sedište [[Matica srpska|Matice srpske]], značajne kulturno-naučne ustanove srpskog naroda, preseljeno iz [[Budimpešta|Pešte]] u Novi Sad [[1864]]. godine. U 19. i početkom 20. veka, veliki broj srpskih književnika, pesnika i pravnika živeo je ili radio u Novom Sadu, a među njima su bili [[Đuro Daničić|Đura Daničić]], [[Đura Jakšić]], [[Jovan Jovanović Zmaj]], [[Svetozar Miletić]], [[Laza Kostić]], [[Đorđe Natošević]], [[Kosta Trifković]], [[Vuk Stefanović Karadžić]], itd.

Danas je Novi Sad drugi po značaju kulturni centar Srbije (posle [[Beograd]]a), a gradske vlasti pokušavaju da učine grad privlačnijim organizovanjem brojnih kulturnih manifestacija i muzičkih koncerata. Od 2000. godine se u gradu održava muzički festival [[EXIT]], najveći letnji muzički festival u Srbiji i regionu. U Novom Sadu se održava i jedini festival alternativnog i novog pozorišta u Srbiji - [[INFANT]], zatim [[Zmajeve dečje igre]] - najpoznatiji festival dečje književnosti, [[Dani Brazila]] - Novosadski Samba Karneval, [[Sterijino pozorje]], [[Novosadski džez festival]], [[Međunarodni novosadski književni festival]] i mnogi drugi.

[[Datoteka:Sinagoga u Novom Sadu.JPG|thumb|left|180px|[[Novosadska sinagoga|Sinagoga]]]]
Pored Srpskog narodnog pozorišta, druga poznatija pozorišta u gradu su [[Pozorište mladih]] i [[Novosadsko pozorište]]. U [[Novosadska sinagoga|Novosadskoj sinagogi]] se takođe održavaju brojni kulturni događaji. Druge značajne kulturne ustanove u gradu su ogranak [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]], [[Vojvođanska akademija nauka i umetnosti]], biblioteka Matice srpske sa oko 3.000.000 publikacija, [[Gradska biblioteka u Novom Sadu]], [[Istorijski arhiv u Novom Sadu]], [[Arhiv Vojvodine]] (koji čuva mnoge istorijske dokumente sa područja Vojvodine koji datiraju u prošlost do 1565. godine), [[Kulturni centar Novog Sada]] (koji organizuje značajne manifestacije i predstavlja aktuelnu kulturu), [[Azbukum]] (centar za srpski jezik i kulturu), itd. U Novom Sadu se nalaze i najznačajnija umetnička udruženja Vojvodine: [[Društvo književnika Vojvodine]], [[Udruženje likovnih umetnika Vojvodine]] i druga.

=== Muzeji i galerije ===
[[Datoteka:PavleBeljanskiNoviSad.jpg|right|200px|Zgrada Spomen-zbirke Pavla Beljanskog u Novom Sadu|mini]]
U gradu se nalazi nekoliko muzeja i brojne privatne ili javne galerije. Najpoznatiji muzej je [[Muzej Vojvodine]], koji je osnovala Matica srpska 1847. godine, u kojem se nalazi trajna kolekcija koja predstavlja srpsku kulturu i život u Vojvodini tokom istorije. [[Muzej Novog Sada]] na Petrovaradinskoj tvrđavi ima stalnu kolekciju vezanu za istoriju tvrđave.

[[Galerija Matice srpske]] je najveća i najcenjenija galerija u Novom Sadu, a podeljena je na dve zasebne galerije koje se nalaze u centru grada. Tu su još i [[Galerija likovne umetnosti - Poklon zbirka Rajka Mamuzića]] i [[Spomen-zbirka Pavla Beljanskog]] - jedna od najvećih kolekcija srpske umetnosti 20. veka (od 1900-ih do 1970-ih).

=== Obrazovanje ===
{{main|Obrazovne institucije u Novom Sadu}}
[[Datoteka:Jovina gimnazija02.jpg|thumb|desno|250px|Gimmnazija Jovan Jovanović Zmaj]]
Grad Novi Sad je univerzitetski grad sa [[Univerzitet u Novom Sadu|državnim univerzitetom]] i mnogim privatnim [[fakultet]]ima i visokim školama, kao što su univerzitet [[Edukons]] u Sremskoj Kamenici, [[Novosadski otvoreni univerzitet]], [[Teološki fakultet Novi Sad|Protestantski teološki fakultet]], itd. Pored institucija visokog obrazovanja, na teritoriji Novog Sada se nalaze i 52 državne osnovne i srednje [[škola|škole]].

Najveća obrazovna institucija u gradu je [[univerzitet u Novom Sadu]] sa oko 38.000 studenata i 2.700 zaposlenih. Osnovan je 1960. godine, a čine ga 9 fakulteta u Novom Sadu (od kojih je 7 smešteno u [[Univerzitetski kampus u Novom Sadu|modernom univerzitetskom kampusu]]) i fakulteti u [[subotica|Subotici]], [[Sombor]]u i [[Zrenjanin]]u. U Novom Sadu postoji 37 osnovnih škola (34 redovne i 3 specijalne) sa oko 26.000 đaka,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spisak osnovnih škola u Novom Sadu |url=http://www.gradnovisad.org.yu/cnt/index.php?id_node=154 |access-date=2010-07-09 |archivedate=2009-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619052743/http://www.gradnovisad.org.yu/cnt/index.php?id_node=154 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stat&gt;{{cite web |url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/pok.php?god=2005 |title=Republički zavod za statistiku |publisher=Webrzs.stat.gov.rs |date= |accessdate=05. 11. 2010. |archivedate=2009-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090225154800/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/pok.php?god=2005 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; kao i 12 srednjih stručnih škola i 4 gimnazije sa oko 18.000 đaka.&lt;ref name=stat/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spisak srednjih škola |url=http://www.gradnovisad.org.yu/cnt/index.php?id_node=154 |access-date=2010-07-09 |archivedate=2009-06-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090619052743/http://www.gradnovisad.org.yu/cnt/index.php?id_node=154 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Kulturno-umetnička društva ===
U gradu se nalazi desetak kulturno-umetničkih društava koja su predstavljala multukulturalni život Novog Sada širom sveta. Najpoznatija kulturno-umetnička društva su: KUD Svetozar Marković, AKUD Sonja Marinković, SKUD Željezničar, FA Vila, [[SKUD Đurđevak - FA Splet]] i  [[СЗПД Невен|SZPD Neven]] (osnovano 1892. godine). Nacionalne manjine imaju svoja kulturno-umetnička društva, kao što su: [[Mađari|mađarski]] MKUD Petefi Šandor, [[Slovaci|slovački]] SKUD Pavel Jozef Šafarik, [[Rusini|rusinski]] RKPD Novi Sad, [[Aškalije|aškalijska]] [[Matica Aškalija]], itd. I druge manjine ([[Bugari]], [[Jevreji]], [[Hrvati]], itd) imaju svoja udruženja.

=== Mediji i izdavaštvo ===
[[Datoteka:Novi Sad - Zgrada Dnevnik.JPG|thumb|200px|Zgrada „Dnevnika“]]
U Novom Sadu izlazi dnevni list na [[srpski jezik|srpskom jeziku]] - [[Dnevnik (novine)|Dnevnik]]. Do 2006. godine dnevni list na [[mađarski jezik|mađarskom jeziku]] [[Mađar so]] izlazio je u Novom Sadu, da bi redakcija lista tada bila premeštena u [[Subotica|Suboticu]]. U gradu postoje sedišta nekoliko medijskih kuća: regionalnog javnog servisa [[Radio-televizija Vojvodine|Radio-televizije Vojvodine]], gradske [[Novosadska televizija|Novosadske televizije]] (nekadašnja [[TV Apolo]]), kao i nekoliko privatnih TV stanica - [[Kanal 9|Kanala 9]], [[TV Panonija|TV Panonije]], [[Radio televizija Delta|Radio televizije Delta]] (RTD) i [[TV Most]]. U gradu postoji i nekoliko komercijalnih radio stanica, a najpopularnije su [[Radio 021]] i [[Radio As]]. Novi Sad je poznat i kao centar izdavaštva i knjige. Značajni izdavači su [[Matica srpska]], [[Stilos]], [[Prometej]], [[Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića]], [[IP Adresa]] i dr. Poznati časopisi za književnost i umetnost su najstariji srpski časopis [[Letopis Matice srpske]]; časopis [[Polja]], koji izdaje [[Kulturni centar Novog Sada]] i časopis [[Zlatna Greda (razvrstavanje)|Zlatna greda]], koji izdaje [[Društvo književnika Vojvodine]]. Također poznati su i gradski novosadski portali [[NS Reporter]], [[Novine novosadske]], [https://luftika.rs/ Luftika], [https://novisad.com/ NoviSad.com] i [[Moj Novi Sad]].

=== Arhitektura ===
[[Datoteka:Vladičanski dvor sa Sabornom crkvom.JPG|thumb|left|240px|Vladičanski dvor i Saborna crkva (levo od dvora). Na mestu gde je nekad stajao krst (premešten u baštu Saborne crkve) danas stoji spomenik Jovanu Jovanoviću - Zmaju.]]
Novi Sad je tipičan [[srednja Evropa|centralnoevropski]] grad. U gradu postoji samo nekoliko građevina sagrađenih pre [[19. vijek|19. veka]], pošto je stari Novi Sad razoren tokom revolucije 1849. godine. Centrom današnjeg grada, zbog toga, dominira arhitektura iz 19. veka. Nekada su se u okolini centra grada pretežno nalazile prizemne kuće, ali se one postepeno zamenjuju modernim višespratnicama.

Tokom [[socijalizam|socijalističkog]] perioda, novi blokovi višespratnih zgrada sa širokim ulicama izgrađeni su oko tada postojećeg gradskog jezgra. U tom periodu dominirale su zgrade sa 3-6 spratova, a zgrada sa više od 10 spratova je bilo od 40 do 50. Glavna gradska saobraćajnica, [[Bulevar oslobođenja (Novi Sad)|Bulevar oslobođenja]], prosečena je kroz blokove starih kuća između 1962. i 1964. godine. Na sličan način je izgrađeno još nekoliko bulevara, čime je dobijena ortogonalna mreža ulica preko onoga što je ranije bila zrakasta struktura starog grada. Ove intervencije su utabale put za neometan rast grada (koji je skoro utrostručio broj stanovnika od 1950-ih), tako da su saobraćajne gužve (osim na par kritičnih lokacija) još uvek relativno retke uprkos velikom porastu broja automobila.

=== Verski objekti ===
{{main|Verski objekti u Novom Sadu}}
[[Datoteka:Saborna crkva.JPG|thumb|[[Saborna crkva u Novom Sadu|Saborna pravoslavna crkva]]|250px]]
[[Datoteka:Novi Sad, Christian Adventist Church.jpg|thumb|Hrišćanska adventistička crkva|250px]]
U Novom Sadu deluje oko dvadesetak verskih zajednica. Verski objekti u Novom Sadu uključuju uglavnom [[hrišćanstvo|hrišćanske]] ([[pravoslavlje|pravoslavne]], [[protestantizam|protestantske]], [[katoličanstvo|katoličke]], [[unijati|grkokatoličke]]) verske objekte, pored kojih postoje i [[judaizam|jevrejska]] sinagoga, kao i mesdžidi [[islam]]ske verske zajednice. Tokom 18. i 19. veka, u gradu je preovlađivalo [[pravoslavlje|pravoslavno]] stanovništvo, da bi krajem 19. i početkom 20. veka odnos verskih grupa bio izmenjen u korist [[katoličanstvo|katoličkog]] stanovništva. U toku 20. veka, pravoslavno stanovništvo ponovo postaje dominantno, tako da je popis iz 2002. godine zabeležio da na opštinskom području Grada Novog Sada živi 232.995 [[pravoslavlje|pravoslavnih]], 24.843 [[katoličanstvo|katolika]], 9.428 [[protestantizam|protestanata]], 2.542 [[muslimani|muslimana]], 129 [[Jevreji|Jevreja]] i 35 pripadnika Pro-orijentalnih kultova.

[[Srbi]] su na teritoriji današnjeg Novog Sada živeli još tokom [[srednji vijek|srednjovekovne]] [[ugarska|ugarske]] i potonje [[otomansko Carstvo|turske]] vlasti. Prva [[pravoslavlje|pravoslavna]] parohija u Novom Sadu verovatno je osnovana poslednjih godina 17. veka, a sigurno je da je postojala 1702. godine. Nekoliko godina kasnije u tadašnji Petrovaradinski šanac preseljeno je sedište [[eparhija bačka|bačkog episkopa]], koji je još izvesno vreme nosio i titulu [[segedin]]skog vladike. U gradu su redom izgrađene pravoslavne crkve: [[Saborna crkva u Novom Sadu|Saborna]] (1720), [[Nikolajevska crkva u Novom Sadu|Nikolajevska]] (1730), [[Almaška crkva|Almaška]] (1733) i [[Uspenska crkva u Novom Sadu|Uspenska]] (1736). U [[Petrovaradin]]u se nalazi Vavedenjska crkva iz 1922. godine, a u [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]] Crkva uspenja Bogorodice, sagrađena u vremenu od 1737. do 1758. godine. Posle pada socijalizma, izgrađene su (ili je njihova gradnja u toku) nove pravoslavne crkve na [[Klisa|Klisi]], [[Slana Bara|Slanoj Bari]], [[Telep]]u, [[Novo Naselje (Novi Sad)|Novom Naselju]], [[Detelinara|Detelinari]], [[Petrovaradin]]u, [[Paragovo|Paragovu]], [[Šangaj (Novi Sad)|Šangaju]], [[Adice|Adicama]] i [[Mišeluk]]u. Sve ove nove crkve su podignute u [[neovizantijski stil|neovizantijskom stilu]] po čemu se razlikuju od starijih pravoslavnih crkava u [[Stari Grad (Novi Sad)|centru grada]], koje su rađene u [[barok]]nom stilu. U prigradskim naseljima postoji još nekoliko pravoslavnih crkava, kako starijih, tako i novijih.

[[Manastir Kovilj]] je jedini pravoslavni manastir na opštinskom području Grada Novog Sada, a nalazi se u blizini naselja [[Kovilj]]. Manastir je obnovljen u periodu od 1705. do 1707. godine, a po predanju ga je osnovao [[sveti Sava]] u 13. veku.

[[Protestantizam]], koji je prvobitno bio raširen među [[Slovaci]]ma, [[Nemci]]ma i [[Mađari]]ma, tokom vremena se raširio i među [[Srbi]]ma, tako da se danas u većini protestantskih crkava u Novom Sadu službe obavljaju na [[srpski jezik|srpskom jeziku]]. Značajniji protestantski verski objekti u gradu su: slovačka [[Evangelistička crkva u Novom Sadu|Evagelistička crkva]] na [[Rotkvarija|Rotkvariji]] (sagrađena 1886. godine), mađarska reformistička crkva na Rotkvariji (sagrađena 1865. godine), mađarska reformistička crkva na [[Telep]]u, kao i crkve [[kršćanska adventistička crkva|adventista]], [[baptisti|baptista]], [[nazareni|nazarena]], [[metodisti|metodista]], [[pentekostalizam|pentekostalaca]], [[Jehovini svjedoci|Jehovinih svedoka]], [[mormoni|mormona]] i drugih protestanskih zajednica. Pri baptističkoj crkvi na [[Adamovićevo Naselje|Adamovićevom Naselju]] smešten je i protestantski Teološki fakultet, dok se na [[Podbara|Podbari]] nalazi adventistička gimnazija &quot;Živorad Janković&quot;.

[[Datoteka:Katedrala Novi Sad - Srbija.JPG|left|thumb|200px|Katolička [[Crkva imena Marijinog]]]]
Iako su [[katolička crkva|rimokatolici]] manjina u Novom Sadu, centrom grada dominira katolička [[Crkva imena Marijinog]], koja je jedna od najprepoznatiljivijih građevina u Novom Sadu. Sagrađena je 1895. godine u [[neogotski stil|neogotskom stilu]] na mestu starije crkve, koja je je srušena. Ova crkva je i najviša crkva u [[Bačka|Bačkoj]]. U gradu postoje još nekoliko katoličkih crkava: jedna na [[Telep]]u, jedna na [[Grbavica (Novi Sad)|Grbavici]] (u Futoškoj ulici), četiri u [[Petrovaradin]]u i jedna u [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]] (sagrađena 1811. godine). U Petrovaradinu postoji i [[franjevci|franjevački]] [[Samostan svetog Juraja]], I u Novom Sadu postoji franjevačka crvka i samostan u ulici Cara Dušana.

[[Grčka katolička crkva|Grkokatoličku]] [[Crkva svetih apostola Petra i Pavla u Novom Sadu|Crkvu svetih apostola Petra i Pavla]] u [[Stari Grad (Novi Sad)|Starom Gradu]], sagrađenu 1822. godine, koristi [[rusini|rusinska]] manjina. U gradu je postojala i [[Jermenska crkva u Novom Sadu|Jermenska crkva]], sagrađena 1746. godine. Porušena je 1965. prilikom proširivanja Bulevara maršala Tita (danas Bulevar Mihajla Pupina).

[[Novosadska sinagoga]] je sagrađena 1905. u stilu [[secesija|secesije]]. Danas se hram ne koristi u verske svrhe, pošto je zgrada sinagoge postala jedna od najvažnijih kulturnih institucija u gradu. [[Islam|Muslimanski]] vernici koriste mesdžide koji se nalaze na [[Adamovićevo Naselje|Adamovićevom Naselju]] (u Futoškoj ulici) i [[Veliki Rit|Velikom Ritu]]. Pri mesdžidu islamske zajednice na Adamovićevom Naselju nalazi se i sedište [[Novosadsko muftijstvo|Novosadskog muftijstva]] [[Islamska zajednica u Srbiji|Islamske zajednice u Srbiji]].

== Privreda ==
{{main|Industrijske zone u Novom Sadu}}
[[Datoteka:NISbuildingNS.jpg|thumb|right|200px|Sedište [[Naftna industrija Srbije|Naftne industrije Srbije]]]]
Novi Sad je ekonomski centar Vojvodine, najplodnije poljoprivredne regije u Srbiji. Grad je jedan od najvećih ekonomskih i kulturnih centara Srbije i bivše Jugoslavije.

Grad je tokom 1990ih (kao i ostatak Srbije) bio teško pogođen ekonomskim sankcijama i [[hiperinflacija|hiperinflacijom]] [[jugoslovenski dinar|jugoslovenskog dinara]]. Embargo i loše poslovanje su doveli do propadanja ili zatvaranja nekada velikih industrijskih preduzeća, kao što su „Novkabel“ (industrija električnih kablova), „Pobeda“ (metalska industrija), „Jugoalat“ (alati), „Albus“ i „HINS“ (hemijska industrija). [[Rafinerija nafte Novi Sad]], smeštena severoistočno od grada (zajedno sa termoelektranom-toplanom) blizu naselja [[Šangaj (Novi Sad)|Šangaj]] je praktično ostala jedino veliko preduzeće.

Privreda Novog Sada se uglavnom oporavila od tog perioda i naglo je ojačala nakon 2001, posle prebacivanja privrede na [[tercijarni sektor]]. Proces privatizacije državne i društvene imovine, kao i jaka privatna inicijativa, su povećali udeo privatnih preduzeća na 95% u Južnobačkom okrugu, a mala i srednja preduzeća dominiraju razvojem grada.&lt;ref name=&quot;pkns2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rpkns.com/eng/oregionu.php?opstine=7 |title=Regional Chamber of Commerce Novi Sad, Basic data |publisher=Rpkns.com |date= |accessdate=05. 11. 2010. |archivedate=2008-01-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080112194104/http://www.rpkns.com/eng/oregionu.php?opstine=7 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Značaj Novog Sada kao finansijskog centra potvrđuje veliki broj banaka,, kao što su &quot;Vojvođanska banka&quot;, &quot;Erste bank&quot;,&quot;OTP banka&quot;, &quot;AIK banka&quot;,&quot;Findomestic banka&quot; i &quot;NLB Kontinental banka&quot;;&lt;ref&gt;[[Narodna banka Srbije]] - [http://www.nbs.rs/english/banks/index.htm Spisak banaka]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} koje posluju u Srbiji&lt;/ref&gt; i [[DDOR Novi Sad]], drugo najveće osiguravajuće društvo u Srbije. U gradu se još nalaze i sedište [[Naftna industrija Srbije|Naftne industrije Srbije]]. [[Novosadski sajam]] je takođe važan sa privredu grada.

== Turizam ==
[[Datoteka:EXIT 2006.jpg|thumb|left|250px|Egzit festival]]
Broj turista je počeo da se povećava od 2000. kada je Srbija počela da se otvara prema zapadnoj Evropi i Sjedinjenim Državama. Početkom jula svake godine održava je muzički festival Egzit, koji godišnje posećuje oko 150.000 posetilaca.. Pored ovog festivala, Novosadski sajam privlači mnoge poslovne ljude u sajam. U maju se u gradu održava najveći poljoprivredni sajam u regionu, a broj posetilaca je 2005. dostigao 600.000&lt;ref&gt;{{Cite web |title=O Poljoprivrednom sajmu |url=http://www.nsfair.com/live/Kalendar_sajmova/2006/Medjunarodni_poljoprivredni_sajam/Vesti?contentId=1873 |access-date=2010-07-09 |archivedate=2007-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928084527/http://www.nsfair.com/live/Kalendar_sajmova/2006/Medjunarodni_poljoprivredni_sajam/Vesti?contentId=1873 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; U gradu postoji turistička luka kod Varadinskog mosta na koju mogu pristati brodovi koji krstare Dunavom.

Najpoznatija građevina u Novom Sadu je Petrovaradinska tvrđava, koja nadgleda grad i pruža odličan pogled na grad. Nacionalni park Fruška gora je udaljen približno 20&amp;nbsp;km od centra grada.

== Sport ==
[[Datoteka:Spens.jpg|thumb|desno|250px|[[Spens]]]]
Grad je sedište sportskog društva „Vojvodina“, fudbalskih, košarkaških, odbojkaških, rukometnih, bokserskih, rvačkih, džudo, karate, stono teniskih, teniskih, hokejaških i drugih klubova. Posebno je značajan [[FK Vojvodina]](1914), koji igra u [[superliga Srbije u fudbalu|prvoj saveznog ligi]] Srbije, kao i [[RFK Novi Sad|FK Novi Sad]] sa Detelinare. Ostali značajni klubovi iz grada su [[OK Vojvodina]], [[KK Vojvodina]], [[RK Vojvodina]] i [[VK Vojvodina]].

Na Mišeluku (kod [[Sremska Kamenica|Sremske Kamenice]]), kod [[Most slobode (Novi Sad)|Mosta slobode]] se nalazila staza gde su se godišnje održavale automobilske i moto trke u okviru šampionata Srbije. Od 2009. godine, Grad Novi Sad ne dozvoljava održavanje trka na Mišeluku.

Najuspešniji i najpoznatiji sportisti Novog Sada su: braća [[Slobodan Kačar|Slobodan]] i [[Tadija Kačar]], [[Petar Benedek]], (boks), [[Vujadin Alempić]], [[Savo Alempić]] i [[Stevan Zorić]] (atletika), [[Zoran Pančić]] (veslanje), [[Aleksandra Ivošev]] (streljaštvo), [[Slavko Obadov]] (džudo), [[Monika Seleš]] (tenis), [[Vujadin Boškov]], [[Todor Veselinović]], [[Ilija Pantelić]] (fudbal), [[Milan Gurović]], [[Dragan Tarlać]], [[Milenko Tepić]], [[Marija Veger]] i [[Jasmina Perazić]] (košarka), [[Dušan Dačić]] (karate), [[Gordana Perkučin]] (stoni tenis), [[Andrija Gerić]] (odbojka), [[Aleksandar Jovančević]] (rvanje), i td.

U gradu postoji više teniskih klubova: na Novom Naselju (TK „6. maj“), na Sajmištu (TK „Novi Sad“), na Kamenjaru (TK „As“), u centru (TK „Vojvodina“), na Telepu (TK „Viner“) i dr. Pored toga, ima otvorene bazene na Sajmištu, zatvorene na [[SPENS]]-u, takođe i otvoreno i zatvoreno klizalište.

Zbog neposredne blizine [[Fruška gora|Fruške gore]] i [[Nacionalni park Fruška gora|nacionalnog parka]], u gradu postoje nekoliko planinarskih društava, a jednom godišnje se održava tradicionalni [[Fruškogorski maraton]].

Grad je bio domaćin mnogih sportskih događaja a najznačajnije je Svetsko prvenstvo u stonom tenisu 1981, [[Eurobasket 2005|Evropsko prvenstvo u košarci 2005.]], itd.

== Saobraćaj ==
{{Glavni|Saobraćaj u Novom Sadu|Novosadski tramvaj|Gradski prevoz u Novom Sadu|Železnička stanica Novi Sad}}
[[Datoteka:Most Slobode 1.jpg|Most slobode|thumb|200px]]
Novi Sad se nalazi 80&amp;nbsp;km severo-zapadno od [[Beograd]]a i [[aerodrom Nikola Tesla Beograd|međunarodnog aerodroma „Nikola Tesla“]] i 346&amp;nbsp;km južno od [[Budimpešta|Budimpešte]] [[autoput]]em [[Evropski put E75|E-75]]. Svakodnevne železničke linije za [[Beč]] i [[Budimpešta|Budimpeštu]],kao i autobuske linije povezuju Novi Sad sa evropskim gradovima. Takođe, Novi Sad se nalazi u neposrednoj blizini autoputa E-70 i železničkim koridorom koji povezuje [[Beograd]] - [[Zagreb]]. Do [[aerodrom Nikola Tesla Beograd|aerodroma Nikola Tesla]] potrebno je oko 90 minuta vožnje.
[[Datoteka:City bus in Novi Sad, Serbia.jpg|thumb|200px|Autobus Gradskog saobraćajnog preduzeća Novi Sad]]
Veći deo Novog Sada smešten je između Dunava i jednog rukavca [[kanal Dunav-Tisa-Dunav|kanala Dunav-Tisa-Dunav]]. Nad kanalom DTD su izgrađena tri mosta prema [[Kisač]]u, [[Temerin]]u i [[Kać]]u. Dunav premošćuju [[Varadinski most]], [[Most slobode (Novi Sad)|Most slobode]] (oštećen u bombardovanju 1999, obnovljen 2005) i privremeni [[Drumsko-železnički most „Boško Perošević“]]. Preko Dunava su nekada išli [[Most kraljevića Tomislava]], [[Most kraljevića Andreja]] (srušeni u Aprilskom ratu), stari [[Varadinski most]] (nekada Most maršala Tita, srušen u bombardovanju 1999), [[Žeželjev most]] (srušen u bombardovanju 1999) i privremeni most na baržama. Grad planira izgradnju novog mosta koji će koristiti stubove porušenog Mosta kraljevića Andreja, a sa sremske strane put će voditi kroz tunel ispod Petrovaradinske tvrđave, kao i gradnju trajnog železničkog mosta na mestu srušenog Žeželjevog mosta.

Glavni gradska saobraćajnica je Bulevar oslobođenja, koji se pruža pravcem sever-jug, vodi od železničke stanice, a na njega se nastavlja Most slobode. Po tekućem urbanističkom planu planira se da Subotički i Evropski bulevar postanu glavne saobraćajnice koje će ići od autoputa E-75 i nastavljaće se na novi most preko Ribarskog ostrva ka Sremskoj Kamenici.

Gradom saobraćaju gradski autobusi [[GSP Novi Sad|GSP-a Novi Sad]]. Pored gradskih naselja povezana su i sela iz opština [[Opština Beočin|Beočin]] i [[Opština Temerin|Temerin]], ali i [[Sremski Karlovci]]. U Novom Sadu su od 1911. do 1959. saobraćali i [[tramvaj]]i.

U Čeneju, desetak kilometara severno od grada nalazi se [[aerodrom Čenej]]. Aerodrom se trenutno koristi u sportske i privredne svrhe, mada postoje ideje u proširivanju namene aerodroma.

== Poznati Novosađani ==
{{div col|cols = 4}}
* [[Mojsije Putnik]], sveštenik;
* [[Miroslav Antić]] (1932-1986), pesnik, novinar
* [[Isidor Bajić]] (1878-1915), učitelj i kompozitor
* [[Đorđe Balašević]] (1953-2021), muzičar i kantautor 
* [[Svetozar Miletić]] (1826-1901), političar i publicista
* [[Mladen Dražetin]] (1951-2015), doktor društvenih nauka, intelektualac, ekonomista, pozorišni stvaralac, pesnik, književnik i filozof. Rođen je i umro u Novom Sadu.
* [[Jakov Ignjatović]] (1822-1889), književnik
* [[Josip Jelačić]] (1801-1859), ban Hrvatske i Slavonije i veliki austrijski vojskovođa
* [[Jovan Jovanović Zmaj]] (1833-1904), srpski pesnik
* [[Slobodan Jovanović]] (1869-1958), pravnik, istoričar, književnik, predsednik Srpske kraljevske akademije, rektor Beogradskog univerziteta
* [[Mihajlo Kelbli]] (1930), renomirani klarinetista, redovni profesor na Akademiji umetnosti (u penziji) u Novom Sadu.
* [[Laza Kostić]] (1841-1910), srpski pesnik
* [[Monika Seleš]] (*1973), teniserka
* [[Aleksandar Tišma]] (1924- 2003), književnik
* [[Aleksandar Vulin]], političar
* [[Kosta Trifković]] (1843-1875), dramski pisac
* [[Stjepan Kugli]] (1851-1915), hrvatski knjižar, nakladnik i tiskar
* [[Jovan Pervaz Joca]] (1885-1947) građevinski preduzimač, predsednik SZPD Neven 1933/1934, izgradio Pervazovo naselje tako što je 1935. otkupio zemljište od grada i isparcelisao.
* [[Nikola Pervaz]] (1904-1977), doktor pravnih nauka, advokat
* [[Andrija Gerić]], profesionalni odbojkaš
* [[Aleksandra Ivošev]], streljaštvo, Osvajačica Olimpijske medalje u Atlanti 1996.
* [[Nataša Bekvalac]], pevačica
* [[Dara Bubamara]], pevačica
* [[Momčilo Tapavica]], teniser i arhitekta
* [[Judita Alargić]], učesnica Narodnooslobodilačke borbe;
* [[Mira Alečković]], pesnikinja;
* [[Platon Atanacković]], sveštenik i pisac;
* [[Bogdan Gavrilović]], matematičar
* [[Nikola Rađen]], vaterpolista
{{div col end}}

== Međunarodna saradnja ==
=== Gradovi pobratimi ===
{|
|-
|
* [[Datoteka:Flag of Italy.svg|20px]] '''[[Modena]]''', [[Italija]] (od [[1974]])
* [[Datoteka:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] '''[[Čangčun]]''', [[Narodna Republika Kina]] (od [[1981]])
* [[Datoteka:Flag of Germany.svg|20px]] [[Datoteka:Flag of North Rhine-Westphalia.svg|20px]] '''[[Dortmund]]''', [[Nemačka]] (od [[1982]]/[[1983|83]])
* [[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] {{ZD|ENG}} '''[[Norwich|Norič]]''', [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] (od [[1989]])
|
* [[Datoteka:Flag of Greece.svg|20px]] '''[[Iliupoli]] ([[atena|atinska]] opština)''', [[Grčka]] (od [[1994]])
* [[Datoteka:Flag of Montenegro.svg|20px]] '''[[Budva]]''', [[Crna Gora]] (od [[1996]])
* [[Datoteka:Flag of Romania.svg|20px]] '''[[Temišvar]]''', [[Rumunija]] (od [[2005]])
* [[Datoteka:Flag of Russia.svg|20px]] '''[[Nižnji Novgorod]]''', [[Rusija]] (od [[2006]])
* {{ZD|MAĐ}} '''[[Pečuh|Pečuj]]''', [[Mađarska]] (od [[2009]])
*{{ZD|Hrvatska}} [[Rijeka (grad)|Rijeka]] ([[Hrvatska]]) od [[2020]].
|}

=== Gradovi sa kojima Novi Sad ima potpisan sporazum o saradnji ===
{|
|-
|
* {{ZD|UKR}} '''[[Lavov]]''', [[Ukrajina]] (od [[1999]])
* {{ZD|MAĐ}} '''[[Segedin]]''', [[Mađarska]] (od [[2001]])
* {{ZD|NEM}} '''[[Ulm]]''', [[Nemačka]] (od [[2002]])
* {{ZD|ŠVE}} '''[[Göteborg|Geteborg]]''', [[Švedska]] (od [[2002]])
|
* {{ZD|HRV}} '''[[Osijek]]''', [[Hrvatska]] (od [[2002]])
* {{ZD|BIH}} '''[[Tuzla]]''', [[Bosna i Hercegovina]] (od [[2002]])
* {{ZD|FRA}} '''[[Nantes|Nant]]''', [[Francuska]] (od [[2003]])
* {{ZD|RUS}} '''[[Sankt Peterburg]]''', [[Rusija]] (od [[2005]])
* {{ZD|BIH}} '''[[Banja Luka]]''', [[Bosna i Hercegovina]] (od [[2006]])
|}

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Strand Novi Sad.jpg|Kupalište Štrand na Dunavu
Datoteka:Zmaj Jovina leti.jpg|[[Zmaj Jovina ulica (Novi Sad)|Zmaj Jovina ulica]] leti
Datoteka:Dunavski park.jpg|[[Dunavski park]]
Datoteka:Banovina Palace, Novi Sad, Vojvodina, Serbia - 20050516.jpg|Zgrada Banovine, sedište Izvršnog veća [[Vojvodina|Vojvodine]]
Datoteka:Bulevar2007.jpg|[[Bulevar oslobođenja (Novi Sad)|Bulevar oslobođenja]] noću
Datoteka:Synagogue de Novi Sad.jpg|[[Novosadska sinagoga]]
&lt;/gallery&gt;

== Povezano ==
* [[Mostovi Novog Sada]]
* [[Spisak ulica Novog Sada]]
* [[Fruška gora]]
* [[Južnobački okrug|Južnobački upravni okrug]]
* [[Vojvodina]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

{{Commonscat|Novi Sad}}
== Vanjske veze ==
* [http://www.novisad.rs/ '''Zvanična prezentacija Grada Novog Sada''']
* {{Wikivoyage|Novi Sad}}
* [https://skupstina.novisad.rs/ Skupština Grada Novog Sada - zvanična prezentacija]
* [http://novisad.com/ Gradski portal sa najnovijim vestima] 
* [https://web.archive.org/web/20140414115237/http://novinenovosadske.rs/ Novosadski portal] 
* [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Novi_Sad.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)]
* [http://www.dnevnik.rs/ Novosadski dnevni list] 
* [https://wayback.archive-it.org/all/20121202154517/http://www.rtv.rs/ Radio-televizija Vojvodine] 
* [http://www.kanal9tv.com/ Kanal9 TV- Novi Sad] 
* [http://www.nsreporter.rs/ NS Reporter]

{{Novi Sad}}
{{Opština Novi Sad}}
{{Južnobački okrug}}
{{Gradovi u Srbiji}}
{{Opštine Srbije}}
{{Gradovi-heroji SFRJ}}
{{Evropski gradovi kulture}}

{{Normativna kontrola}}
[[Kategorija:Novi Sad| ]]
[[Kategorija:Gradovi u Srbiji]]
[[Kategorija:Gradovi u Vojvodini]]
[[Kategorija:Univerzitetski gradovi]]
[[Kategorija:Južnobački upravni okrug]]</text>
      <sha1>6xscfuc2zfmg9an12w6tn88omfv2n83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oblak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3498</id>
    <revision>
      <id>42717237</id>
      <parentid>42388538</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7466" sha1="2patfwjj3equ3lbxgb79q9m6h4bxsw4" xml:space="preserve">{{otheruses}}

'''Oblak''' je vidljiva masa kondenzovanih kapljica [[voda|vode]] ili kristala leda, koja se nalazi u atmosferi, iznad površine [[Zemlja (planet)|Zemlje]] (ili nekog drugog planetarnog tijela).

== Vrste oblaka ==
Vrste oblaka na [[Latinski jezik|latinskom jeziku]].

{| cellpadding=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;0&quot; rules=&quot;all&quot; style=&quot;margin: 1em 0em; background: #ffffff; border: 1x solid #aaa; width:100%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#FFDEAD&quot; align=&quot;center&quot;
! width=&quot;19,5%&quot;; align=&quot;center&quot; | Rod
! width=&quot;19,5%&quot;; align=&quot;center&quot; | Vrsta
! width=&quot;19,5%&quot;; align=&quot;center&quot; | Podvrsta
! width=&quot;14,5%&quot;; align=&quot;center&quot; | Posebni oblici i prateći oblaci
! width=&quot;16,5%&quot;; align=&quot;center&quot; | Nastaju iz oblaka (Genitus)
! width=&quot;16,5%&quot;; align=&quot;center&quot; | Primjeri
|- bgcolor=&quot;#EEEAFF&quot;
| [[Cirrus|'''Ci'''rrus]]&lt;br /&gt;
| [[fibratus|'''fib'''ratus]]&lt;br /&gt;[[uncinus|'''unc'''inus]] &lt;br /&gt; [[spissatus|'''spi'''ssatus]]&lt;br /&gt; [[castellanus|'''cas'''tellanus]] &lt;br /&gt;[[floccus|'''flo'''ccus]]
| [[intortus|'''in'''tortus]]&lt;br /&gt;[[radiatus|'''ra'''diatus]] &lt;br /&gt;[[vertebratus|'''ve'''rtebratus]] &lt;br /&gt;[[duplicatus|'''du'''plicatus]]&lt;br /&gt;
| [[Mammatus|'''mam'''ma]]
| Cirrocumulus&lt;br /&gt;Altocumulus&lt;br /&gt;Cumulonimbus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Cirrus over Warsaw, June 26, 2005.jpg|180px|Cirrus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Cirrus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#EEEAFF&quot;
| [[Cirrocumulus|'''C'''irro'''c'''umulus]]&lt;br /&gt;
| [[stratiformis|'''str'''atiformis]]&lt;br /&gt;[[lenticularis|'''len'''ticularis]]&lt;br /&gt;[[castellanus|'''cas'''tellanus]]&lt;br /&gt;[[floccus|'''flo'''ccus]] &lt;br /&gt;
| [[undulatus|'''un'''dulatus]]&lt;br /&gt;[[lacunosus|'''la'''cunosus]]
| [[Virga|'''vir'''ga]]&lt;br /&gt;[[Mammatus|'''mam'''ma]]
|  
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Cirrocumulus to Altocumulus.JPG|180px|Cirrocumulus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Cirrocumulus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#EEEAFF&quot;
| [[Cirrostratus|'''C'''irro'''s'''tratus]]&lt;br /&gt;
| [[fibratus|'''fib'''ratus]]&lt;br /&gt;[[nebulosus|'''neb'''ulosus]]
| [[duplicatus|'''du'''plicatus]]&lt;br /&gt;[[undulatus|'''un'''dulatus]]
|  
| Cirrocumulus&lt;br /&gt;Cumulonimbus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Close Cirrostratus.jpg|180px|Cirrostratus stratiformis]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Cirrostratus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#DEDAEF&quot;
| [[Altocumulus|'''A'''lto'''c'''umulus]]&lt;br /&gt;
| [[stratiformis|'''str'''atiformis]]&lt;br /&gt;[[lenticularis|'''len'''ticularis]]&lt;br /&gt;[[castellanus|'''cas'''tellanus]]&lt;br /&gt;[[floccus|'''flo'''ccus]]
| [[translucidus|'''tr'''anslucidus]]&lt;br /&gt;[[opacus|'''op'''acus]]&lt;br /&gt;[[duplicatus|'''du'''plicatus]]&lt;br /&gt;[[undulatus|'''un'''dulatus]]&lt;br /&gt;[[radiatus|'''ra'''diatus]]&lt;br /&gt;[[lacunosus|'''la'''cunosus]]
| [[Virga|'''vir'''ga]]&lt;br /&gt;[[Mammatus|'''mam'''ma]]
| Cumulus&lt;br /&gt;Cumulonimbus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Altocumulus1.jpg|180px|Altocumulus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Altocumulus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#DEDAEF&quot;
| [[Altostratus|'''A'''lto'''s'''tratus]]&lt;br /&gt;
|  
| [[translucidus|'''tr'''anslucidus]]&lt;br /&gt;[[opacus|'''op'''acus]]&lt;br /&gt;[[duplicatus|'''du'''plicatus]]&lt;br /&gt;[[undulatus|'''un'''dulatus]]&lt;br /&gt;[[radiatus|'''ra'''diatus]]
| [[Virga|'''vir'''ga]]&lt;br /&gt;[[praecipitatio|'''pra'''ecipitatio]]&lt;br /&gt;[[pannus|'''pan'''nus]]&lt;br /&gt;[[Mammatus|'''mam'''ma]]
| Altocumulus&lt;br /&gt;Cumulonimbus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:As 1.jpg|180px|Altostratus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Altostratus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#CECADF&quot;
| [[Stratocumulus|'''S'''trato'''c'''umulus]]&lt;br /&gt;
| [[stratiformis|'''str'''atiformis]]&lt;br /&gt;[[lenticularis|'''len'''ticularis]]&lt;br /&gt;[[castellanus|'''cas'''tellanus]]
| [[translucidus|'''tr'''anslucidus]]&lt;br /&gt;[[opacus|'''op'''acus]]&lt;br /&gt;[[duplicatus|'''du'''plicatus]]&lt;br /&gt;[[undulatus|'''un'''dulatus]] &lt;br /&gt;[[radiatus|'''ra'''diatus]]&lt;br /&gt;[[lacunosus|'''la'''cunosus]]
| [[Mammatus|'''mam'''ma]]&lt;br /&gt;[[Virga|'''vir'''ga]]&lt;br /&gt;[[praecipitatio|'''pra'''ecipitatio]]
| Altostratus&lt;br /&gt;Nimbostratus&lt;br /&gt;Cumulus&lt;br /&gt;Cumulonimbus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Some clouds in blue sky.jpg|180px|Stratocumulus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Stratocumulus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#CECADF&quot;
| [[Stratus|'''St'''ratus]]&lt;br /&gt;
| [[nebulosus|'''neb'''ulosus]]&lt;br /&gt;[[fractus|'''fra'''ctus]]
| [[opacus|'''op'''acus]]&lt;br /&gt;[[translucidus|'''tr'''anslucidus]]&lt;br /&gt;[[undulatus|'''un'''dulatus]]
| [[praecipitatio|'''pra'''ecipitatio]]
| Nimbostratus&lt;br /&gt;Cumulus&lt;br /&gt;Cumulonimbus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:St1.jpg|180px|Stratus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Stratus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#CECADF&quot;
| [[Cumulus|'''Cu'''mulus]]&lt;br /&gt;
| [[Cumulus humilis|'''hum'''ilis]]&lt;br /&gt;[[mediocris|'''med'''iocris]]&lt;br /&gt;[[congestus|'''con'''gestus]]&lt;br /&gt;[[fractus|'''fra'''ctus]]
| [[radiatus|'''ra'''diatus]]
| [[Pileus|'''pil'''eus]]&lt;br /&gt;[[velum|'''vel'''um]]&lt;br /&gt;[[Virga|'''vir'''ga]]&lt;br /&gt;[[praecipitatio|'''pra'''ecipitatio]]&lt;br /&gt;[[arcus|'''arc'''us]]&lt;br /&gt;[[pannus|'''pan'''nus]]&lt;br /&gt;[[tuba|'''tub'''a]]
| Altocumulus&lt;br /&gt;Stratocumulus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Cumulus clouds in fair weather.jpeg|180px|Cumulus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Cumulus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#BEBACF&quot;
| [[Nimbostratus|'''N'''imbo'''s'''tratus]]&lt;br /&gt;
|  
|  
| [[praecipitatio|'''pra'''ecipitatio]]&lt;br /&gt;[[Virga|'''vir'''ga]]&lt;br /&gt;[[pannus|'''pan'''nus]]
| Cumulus&lt;br /&gt;Cumulonimbus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Ns1.jpg|180px|Nimbostratus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Nimbostratus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|- bgcolor=&quot;#BEBACF&quot;
| [[Cumulonimbus|'''C'''umulonim'''b'''us]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| [[calvus|'''cal'''vus]]&lt;br /&gt;[[capillatus|'''cap'''illatus]]
|  
| [[praecipitatio|'''pra'''ecipitatio]]&lt;br /&gt;[[Virga|'''vir'''ga]]&lt;br /&gt;[[pannus|'''pan'''nus]]&lt;br /&gt;[[incus|'''inc'''us]]&lt;br /&gt;[[Mammatus|'''mam'''ma]]&lt;br /&gt;[[Pileus|'''pil'''eus]]&lt;br /&gt;[[velum|'''vel'''um]]&lt;br /&gt;[[arcus|'''arc'''us]]&lt;br /&gt;[[tuba|'''tub'''a]]
| Altocumulus&lt;br /&gt;Altostratus&lt;br /&gt;Nimbostratus&lt;br /&gt;Stratocumulus&lt;br /&gt;Cumulus
| &lt;center&gt;[[Datoteka:Big Cumulonimbus.JPG|180px|Cumulonimbus]]&lt;br /&gt;&lt;center&gt;&lt;font style=&quot;font-size: 90%;&quot;&gt;[[commons:Cumulonimbus|Druge slike]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;
|}

== Pojave ==
Razlikujemo još i pojave kao što su:
* '''sedefasti oblaci''' - pokazuju dugine boje i nalaze se na visinama od 22 – 30&amp;nbsp;km
* '''noktilucentni oblaci''' - svjetleći noćni oblaci, visina 80 – 90&amp;nbsp;km
* '''oblaci – vrpce ( contralis)''' - uski tanki oblaci koji nastaju kao posljedica zaleđivanja vodene pare iz ispušnih plinova zrakoplova
* '''virge (pruge)''' – nastaju ljeti, kada [[padavine|kiša]] ne uspije doći do tla, nego odmah ispari zbog nezasićenosti atmosfere vodenom parom
* '''halo''' - nastaje kada cirusi koji često poput koprene prekriju nebo i na njima se pojavi se prilično rijetka, a izrazita nebeska pojava, prsten oko Sunca ili Mjeseca. Nastaje zbog loma i refleksije svjetlosti na kristalima leda u visokim slojevitim oblacima. Prsten je najčešće blijed ili slabo obojen. U stara vremena ljudi su ga smatrali lošim nebeskim znakom, koji najavljuje kugu, požare i rat.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Clouds}}
* [https://web.archive.org/web/20070808162540/http://www.atlas-oblaka.net/ Atlas oblaka]

{{Padavine}}

[[Kategorija:Oblaci|‏‎]]
[[Kategorija:Meteorologija]]
[[Kategorija:Oblici vode]]</text>
      <sha1>2patfwjj3equ3lbxgb79q9m6h4bxsw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nobelova nagrada za književnost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3851</id>
    <revision>
      <id>42717177</id>
      <parentid>42708921</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119489" sha1="4n12dg5nuvz03ae6kxq1fh00qmylqx4" xml:space="preserve">{{Infobox award
| name        = Nobelova nagrada za književnost
| current_awards = 
| image       = NobelLit.jpg
| alt         = 
| caption     = Medalja nagrade za književnost&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(autor: Erik Lindberg)&lt;/small&gt;
| description = Izvanredni doprinos [[književnost]]i
| presenter   = [[Švedska akademija]]
| country     = {{flagcountry|ŠVE}}
| year        = [[1901]].
| website     = [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/ nobelprize.org/literature]
}}

'''Nobelova nagrada za književnost''' ([[švedski jezik|šved.]] ''Nobelpriset i litteratu''), kategorija [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] koju od 1901. [[Švedska akademija]] dodjeljuje za književnost. Nagrada se dodjeljuje piscu iz bilo koje zemlje koji je, prema riječima [[Alfred Nobel|Alfreda Nobela]], stvorio &quot;na polju književnosti najbolje djelo idealističkih tendencija&quot; ([[švedski jezik|švedski]]: ''den som inom litteraturen har producerat det mest framstående verket i en idealisk riktning'').&lt;ref name='nobelorglit'&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/ |title=The Nobel Prize in Literature |accessdate = 13. 10. 2007. | work=nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='swedishref'&gt;{{cite news | author=John Sutherland | title=Ink and Spit | publisher=The Guardian | url =http://books.guardian.co.uk/review/story/0,,2189673,00.html | work =Guardian Unlimited Books |date = 13. 10. 2007. | pages = | accessdate = 13. 10. 2007. | language = }}&lt;/ref&gt; Iako su ponekad, kao izrazito hvalevrijedna, navođena i pojedina djela, termin &quot;djelo&quot; u ovom kontekstu odnosi se na autorov cjelokupni opus. [[Švedska akademija]] odlučuje tko će, ako će uopće netko, dobiti nagradu za pojedinu godinu. Ime dobitnika objavljuje se početkom [[oktobar|listopada]] svake godine.&lt;ref name='swedac'&gt;{{cite web |url=http://www.swedishacademy.org/Templates/Article0.aspx?PageID=f6b62c21-7e52-408c-86f7-7eacd9144a13 |title=The Nobel Prize in Literature |accessdate=13. 10. 2007. |publisher=[[Swedish Academy]] |archivedate=2008-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080201142107/http://www.swedishacademy.org/Templates/Article0.aspx?PageID=f6b62c21-7e52-408c-86f7-7eacd9144a13 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Nagrada za književnost jedna je od pet nagrada utemeljenih oporukom Alfreda Nobela iz [[1895]]. godine.

Nobelova odluka da naglasi &quot;idealističke tendencije&quot; kao glavni kriterij izbora dobitnika, redovito je dovodio do kritika usmjerenih prema Akademiji. Na švedskom, termin ''idealisk'' označava ili &quot;idealistički&quot; ili &quot;idealni&quot;.&lt;ref name='swedishref'/&gt; Početkom [[20. vijek|XX. stoljeća]], komitet je riječi iz oporuke interpretirao odviše doslovno. Iz ovog razloga, neki renomirani autori poput [[James Joyce|Jamesa Joycea]], [[Lav Tolstoj|Lava Tolstoja]], [[Henrik Ibsen|Henrika Ibsena]], [[Anton Pavlovič Čehov|Antona Čehova]], [[Marcel Proust|Marcela Prousta]] i [[Henry James|Henryja Jamesa]], nisu dobili nagradu.&lt;ref name=Espmark&gt;{{Cite news |author=Kjell Espmark |title=The Nobel Prize in Literature |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html |work=Nobelprize.org |date = 03. 12. 1999. | accessdate = 14. 08. 2006.}}&lt;/ref&gt; Nedavno, ipak, oporuka je interpretirana puno slobodnije. Tako dolazi do toga da je nagrada dodjeljivana i za trajni literarni trud kao i za dokaze konzistentnog idealizma na određenoj razini. Kako se u novije vrijeme taj idealizam odnosi na ljudska prava, nagrada je postala znatno više politizirana nego ranije.&lt;ref name='swedishref'/&gt;&lt;ref name=NSmith/&gt;

Posljednjih godina, Švedska akademija izložena je sve većim kritikama zbog svog izbora dobitnika. Jedni kritičari ističu kako velik broj uglednih autora nije dobio niti je ikada bio nominiran za Nobela, dok drugi ističu kako jedan broj uglednih dobitnika nagradu nije niti zaslužio. Postojalo je i nekoliko kontroverzi vezanih uz navodne političke interese povezane s procesom nominacije i samog izbora, u konačnici, kandidata.&lt;ref name=NSmith/&gt; Neki, poput Sabaree Mitre, profesorice na [[Sveučilište Jawaharlal Nehru|JNU-u]], smatraju da, iako je Nobelova nagrada značajna i ima tendenciju zasjeniti sve druge nagrade, nije jedini kriterij književne izvrsnosti.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.globaltimes.cn/content/737339.shtml|title=Allure of literature prize strong for China|work=Global Times|date = 10. 10. 2012.|accessdate = 10. 10. 2012.}}&lt;/ref&gt;

== Pozadina ==
[[Datoteka:Sully-Prudhomme.jpg|thumb|Godine [[1901]]., [[Sully Prudhomme]] (1839–1907), [[Francuska|francuski]] [[poezija|pjesnik]] i [[esej]]ist, postao je prvi dobitnik Nobela za književnost, &quot;zbog svoje pjesničke kompozicije, koja dokazuje idealizam, umjetničku savršenost i rijetku kombinaciju srca i intelekta.&quot;]]
[[Alfred Nobel]] je u svojoj oporuci naznačio da se njegov novac iskoristi kako bi se ustanovila serija nagrada za one koji daju &quot;najveći doprinost čovječanstvu&quot; na polju [[fizika|fizike]], [[kemija|kemije]], [[mir]]a, [[fiziologija|fiziologije]] ili [[medicina|medicine]] i [[književnost]]i.&lt;ref name=&quot;BBCHistory&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nobel_alfred.shtml |title=History – Historic Figures: Alfred Nobel (1833–1896) |publisher=BBC |date= |accessdate = 15. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica6&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/nobelprize/article-9056008 |title=Guide to Nobel Prize |publisher=Britannica.com |date= |accessdate = 15. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt; Iako je Nobel za života napisao nekoliko oporuka, ova posljednja je napisana malo više od godinu dana prije smrti te potpisana u Švedsko-norveškom klubu u [[Pariz]]u, [[27. 11.|27. studenog]] [[1895]]. godine.&lt;ref&gt;[[#Sohlman69|Ragnar Sohlman]]: 1983, Page 7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last = von Euler|first = U.S.|title = The Nobel Foundation and its Role for Modern Day Science|url = http://resources.metapress.com/pdf-preview.axd?code=xu7j67w616m06488&amp;size=largest|format = PDF|publisher = Springer-Verlag|work = Die Naturwissenschaften|date =  6. 6. 1981.|accessdate =  21. 1. 2010.}}&lt;/ref&gt; Nobel je 94% svoje imovine, vrijednosti 31,000,000 [[Švedska kruna|švedskih kruna]] (c. US$186,000,000/€135,000,000), ostavio u svrhu utemeljenja navedenih 5 nagrada.&lt;ref name=Nobelwill&gt;[http://nobelprize.org/alfred_nobel/will/index.html &quot;The Will of Alfred Nobel&quot;], ''nobelprize.org''. Retrieved 6 November 2007.&lt;/ref&gt; Zbog visoke razine skepse koja je pratila oporuku, [[Norveška|norveški]] ju je [[Storting]] potvrdio tek [[26. 4.|26. travnja]] [[1897]]. godine.&lt;ref name=&quot;nobelprize1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_organizations/nobelfoundation/history/lemmel/ |title=The Nobel Foundation – History |publisher=Nobelprize.org |date= |accessdate = 12. 10. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Levinovitz13&quot;&gt;[[#Levinovitz69|Agneta Wallin Levinovitz]]: 2001, Page 13&lt;/ref&gt; Izvršitelji Nobelove posljednje volje bili su [[Ragnar Sohlman]] i Rudolf Lilljequist, koji su osnovali Nobelovu fundaciju, preuzeli novac i organizirali nagrade.

Nedugo nakon odobravanja oporuke, imenovani su članovi Norveškog Nobelovog komiteta, čija je zadaća bila dodjela [[Nobelova nagrada za mir|nagrade za mir]]. Ubrzo su osnovane institucije koje dodjeljuju ostale nagrade: ''[[Karolinska Institutet]]'' ([[7. 6.|7. lipnja]]), [[Švedska akademija]] ([[9. 6.|9. lipnja]]) i [[Kraljevska švedska akademija znanosti]] ([[11. 6.|11. lipnja]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.infoplease.com/spot/nobel-prize-history.html |title=Nobel Prize History — |publisher=Infoplease.com |date = 13. 10. 1999. |accessdate = 15. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Encyclop&amp;aelig;dia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416852/Nobel-Foundation |title=Nobel Foundation (Scandinavian organisation) – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate = 15. 01. 2010.}}&lt;/ref&gt; Fundacija je tada usuglasila kriterije prema kojima se nagrade dodjeljuju. Godine [[1900]]., švedski kralj [[Oscar II., švedski kralj|Oscar II.]] objavio je novostvorene [[statut]]e Fundacije.&lt;ref name=&quot;Levinovitz13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;thelocal1&quot;&gt;AFP, [http://www.thelocal.se/14776/20091005/ &quot;Alfred Nobel's last will and testament&quot;], ''[[The Local]]''(5 October 2009): accessed 20 January 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BritannicaWill&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416856/Nobel-Prize &quot;Nobel Prize]&quot; (2007), in ''[[Encyclopædia Britannica]]'', accessed 15 January 2009, from ''Encyclopædia Britannica Online'': {{izdvojeni citat|After Nobel’s death, the Nobel Foundation was set up to carry out the provisions of his will and to administer his funds. In his will, he had stipulated that four different institutions—three Swedish and one Norwegian—should award the prizes. From Stockholm, the Royal Swedish Academy of Sciences confers the prizes for physics, chemistry, and economics, the Karolinska Institute confers the prize for physiology or medicine, and the Swedish Academy confers the prize for literature. The Norwegian Nobel Committee based in Oslo confers the prize for peace. The Nobel Foundation is the legal owner and functional administrator of the funds and serves as the joint administrative body of the prize-awarding institutions, but it is not concerned with the prize deliberations or decisions, which rest exclusively with the four institutions. }}&lt;/ref&gt; Prema Nobelovoj oporuci, nagradu za književnost trebala bi dodjeljivati Kraljevska švedska akademija.&lt;ref name=BritannicaWill/&gt;

== Nominacija ==

Svake godine, [[Švedska akademija]] šalje upite za nominacije za Nobela za književnost. Članovi Akademije, članovi literarnih akademija i društava, profesori književnost i jezika, bivši nobelovci, kao i predsjednici udruga pisaca, mogu nominirati kandidate. Ipak, nitko ne smije nominirati samoga sebe.&lt;ref name='nobnoma'&gt;{{cite web |url=http://nobelprize.org/nomination/literature/ |title=Nomination for the Nobel Prize in Literature |accessdate=13. 10. 2007. |work=nobelprize.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011133225/http://nobelprize.org/nomination/literature/ |archivedate=2007-10-11 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

Svake godine pošalje se oko tisuću zahtjeva, dok ih se, kako je objavljeno [[2011]]., vrati njih oko 220.&lt;ref name=wastberg&gt;[[Per Wästberg]] (President of The Nobel Committee for Literature), [http://www.nybooks.com/articles/archives/2011/dec/22/do-we-need-nobel-exchange/?pagination=false &quot;Do We Need the Nobel?&quot;], ''[[The New York Review of Books]]'', December 22, 2011. Last accessed December 2011.&lt;/ref&gt; Akademija mora prijedloge dobiti do [[1. 2.|1. veljače]], nakon čega ih pregledava Nobelov komitet. Do travnja, Akademija izrađuje uži izbor u kojem se nalazi oko 20 kandidata.&lt;ref name=wastberg/&gt; Do svibnja, Komitet odobrava pet glavnih kandidata.&lt;ref name=wastberg/&gt; Sljedeća četiri mjeseca, Akademija čita i analizira opuse petorice autora.&lt;ref name=wastberg/&gt; U listopadu, članovi Akademije glasuju, a kandidat koji dobije više od polovice glasova dobiva nagradu. Nitko ne dobiva nagradu ako na popisu nije barem dva puta, što dovodi do toga da su neki autori bili kandidati godinama i da se njihov rad redovito ocjenjivao.&lt;ref name=wastberg/&gt; Akademija barata s 13 jezika, ali ako se pojavi kandidat koji piše na &quot;nepoznatom&quot; jeziku, Akademija poziva prevoditelje i stručnjake pod prisegom da dostave primjerke tog autora.&lt;ref name=wastberg/&gt; Ostali dijelovi su slični kao i kod drugih kategorija.&lt;ref name='nobnomb'&gt;{{cite web | url=http://nobelprize.org/nomination/literature/process.html | title=Nomination and Selection of the Nobel Laureates in Literature | accessdate=13. 10. 2007. | work=nobelprize.org | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011031630/http://nobelprize.org/nomination/literature/process.html | archivedate=2007-10-11 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

== Nagrade ==

Dobitnik Nobela za književnost dobiva [[zlato|zlatnu]] [[medalja|medalju]], [[diploma|diplomu]] s izjavom i novčanu nagradu.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Tom Rivers |2=London 10 December 2009 |url=http://www1.voanews.com/english/news/europe/2009-Nobel-Laureates-Receive-Their-Honors-78989292.html |title=2009 Nobel Laureates Receive Their Honors &amp;#124; Europe&amp;#124; English |publisher=.voanews.com |date=10. 12. 2009. |accessdate=15. 01. 2010. |archive-date=2012-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121004132331/http://www.voanews.com/content/article-2009-nobel-laureates-receive-their-honors-78989292/368898.html }}&lt;/ref&gt; Iznos novca ovisi o prihodima Nobelove fundacije za tu godinu.&lt;ref name=&quot;nobelprize2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts.html |title=The Nobel Prize Amounts |publisher=Nobelprize.org |date= |accessdate=12. 10. 2011. |archivedate=2011-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009043725/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Ako je nagrada uručena većem broju dobitnika iste godine, novčani iznos se dijeli ovisno o broju dobitnika i o tome jesu li nagradu primili kao dva individualca li zajednički.&lt;ref name=BritannicaPrizes&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416856/Nobel-Prize/93434/The-prizes &quot;Nobel Prize – Prizes&quot;] (2007), in ''[[Encyclopædia Britannica]]'', accessed 15 January 2009, from ''Encyclopædia Britannica Online'': {{izdvojeni citat|Each Nobel Prize consists of a gold medal, a diploma bearing a citation, and a sum of money, the amount of which depends on the income of the Nobel Foundation. (A sum of $1,300,000 accompanied each prize in 2005.) A Nobel Prize is either given entirely to one person, divided equally between two persons, or shared by three persons. In the latter case, each of the three persons can receive a one-third share of the prize or two together can receive a one-half share.}}&lt;/ref&gt;

Od uvođenja novčane nagrade, iznosi su varirali da bi [[2012]]. taj iznos bio 8,000,000 [[švedska kruna|kr]] (oko [[američki dolar|US$]]1,100,000), s tim da je prije iznosio 10,000,000 kr.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/press/nobelfoundation/press_releases/2012/prize_amount.html |date = 11. 6. 2012. |title=The Size of the Nobel Prize Is Being Reduced to Safeguard Long-Term Capital |accessdate = 11. 6. 2012. |publisher=Nobel official website.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=prizemoneyref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/amount.html |title=The Nobel Prize Amount | accessdate = 13. 10. 2007. |work=nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=prizemoneyrefpdf/&gt; To nije bio prvi put da je suma smanjivana te je novčani iznos od [[1901]]. redovito varirao. Najniža suma dodijeljena je [[1945]]. te je iznosila 2,370,660 kr (prema standardima iz [[2011]]. godine), a najveća [[2011]]., koja je iznosila 11,659,016 kr.&lt;ref name=prizemoneyrefpdf&gt;{{cite web |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/prize_amounts_12.pdf |title=Nobel Prize Amounts |publisher=Nobel website |accessdate = 12. 6. 2012.}}&lt;/ref&gt;

Dobitniku se uručuje i medalja i diploma te ga se poziva da održi predavanje tokom &quot;Nobelova tjedna&quot; u [[Stockholm]]u, vrhunac kojeg je ceremonija dodjela nagrade i banket koji se održavaju [[10. 12.|10. prosinca]].&lt;ref name='lectureref'&gt;{{cite web |url=http://nobelprize.org/award_ceremonies/ |title=The Nobel Prize Award Ceremonies |accessdate=13. 10. 2007. |work=nobelprize.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011015418/http://nobelprize.org/award_ceremonies/ |archivedate=2007-10-11 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Nobelova nagrada za književnost je, prema svim kriterijma, daleko &quot;najbogatija&quot; književna nagrada u svijetu.

=== Medalje ===

Medalje Nobelove nagrade, koje se kuju u [[Myntverket]]u&lt;ref&gt;{{cite web | title = Medalj – ett traditionellt hantverk | publisher = Myntverket | url = http://www.myntverket.se/products.asp?lang=sv&amp;page=3 | language = Swedish | accessdate = 15. 12. 2007. | archivedate = 2007-12-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071218102934/http://www.myntverket.se/products.asp?lang=sv&amp;page=3 | deadurl = yes }}&lt;/ref&gt; u [[Švedska|Švedskoj]] i u [[Norveška|Norveškoj]] od [[1902]]. godine, registrirani su simboli Nobelove Fundacije. Svaka medalja na prednjoj strani prikazuje lijevi profil Alfreda Nobela. Medalje za fiziku, kemiju, fiziologiju ili medicinu i književnost imaju isti dizajn prednje strane s Nobelovim profilom i godinama rođenja i smrti, dok mir i ekonomija također imaju Nobelov portret, ali je dizajn nešto drugačiji.&lt;ref name=PaulingPeacePrize&gt;[http://digitalcollections.library.oregonstate.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/pawardsmedals&amp;CISOPTR=47 &quot;The Nobel Prize for Peace&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916090914/http://digitalcollections.library.oregonstate.edu/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=%2Fpawardsmedals&amp;CISOPTR=47 |date=2009-09-16 }}, &quot;Linus Pauling: Awards, Honors, and Medals&quot;, ''Linus Pauling and The Nature of the Chemical Bond: A Documentary History'', the [[The Valley Library|Valley Library]], [[Oregon State University]]. Retrieved 7 December 2007.&lt;/ref&gt; Slika na poleđini varira ovisno o instituciji koja dodjeluje nagradu, s tim da su poleđine medalja za kemiju i fiziku identične.&lt;ref name=Paulingmedal&gt;[http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/pictures/nobel-chemistry-medal.html &quot;Nobel Prize for Chemistry. Front and back images of the medal. 1954&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812032606/http://osulibrary.oregonstate.edu/specialcollections/coll/pauling/bond/pictures/nobel-chemistry-medal.html |date=2011-08-12 }}, &quot;Source: Photo by Eric Arnold. Ava Helen and [[Linus Pauling]] Papers. Honors and Awards, 1954h2.1&quot;, &quot;All Documents and Media: Pictures and Illustrations&quot;, ''Linus Pauling and The Nature of the Chemical Bond: A Documentary History'', the [[The Valley Library|Valley Library]], [[Oregon State University]]. Retrieved 7 December 2007.&lt;/ref&gt; Poleđina medalje za književnost, koju je dizajnirao [[Erik Lindberg]], prikazuje mladića koji, očaran, sluša i zapisuje pjesmu [[Muze]].&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/medal.html The Nobel Prize Medal for Literature]&lt;/ref&gt;

=== Diplome ===

Dobitnicima Nobela, aktualni Kralj Švedske direktno uručuje službenu Diplomu. Svaka Diploma posebno je dizajnirana za svakog pojedinačnog dobitnika.&lt;ref name=&quot;nobelprize5&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/diplomas/index.html/ |title=The Nobel Prize Diplomas |publisher=Nobelprize.org |date= |accessdate = 12. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt; Diploma sadrži fotografiju i tekst koji imenuje dobitnika i citirano objašnjenje dodjele nagrade.&lt;ref name=&quot;nobelprize5&quot;/&gt;

== Laureati ==

=== Potencijalni kandidati ===

Potencijalne dobitnike Nobelove nagrade za književnost teško je predivdjeti jer su nominacije tajne 50 godina od godine nominiranja, nakon čega su dostupne na Bazi nominacija Nobelove nagrade za književnost. Trenutno, javno su dostupne samo nominacije iz razdoblja [[1901.]] do [[1963.]] godine. Ova tajnost dovela je do spekulacija oko novog dobitnika.

{{cquote
|Što je s glasinama koje diljem svijeta kruže oko nominiranih za Nobelovu nagradu ove godine? - Pa, radi se ili o glasini, ili je jedan od nominiranih pustio informacije u javnost. Kako su nominacije tajne 50 godina, morat ćete čekati do tada da saznate.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nomination FAQ|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nomination/nomination_faq.html|publisher=www.nobelprize.org|accessdate=5. 6. 2012.|archivedate=2012-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120516102347/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nomination/nomination_faq.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
|author=[http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/nomination/nomination_faq.html www.nobelprize.org] 
|source=u Nomination FAQ - često postavljena pitanja vezana uz nominacije
}}

== Kritike ==

=== Kontroverze oko izbora ===

Od [[1901]]. do [[1912]]., Komitet je Nobelovu sintagmu &quot;idalistički pravac&quot; interpretirao kao &quot;uzvišen i zvučni idealizam&quot;. To je dovelo do toga da [[Lav Tolstoj]] (koji je od [[1902.]] do [[1906.]] predložen čak 16 puta),&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=9303 Nominacije za Nobela - Lav Tolstoj]&lt;/ref&gt; [[Henrik Ibsen]] (predložen tri puta - [[1902.]], [[1903.]] i [[1904.]]),&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4435 Nominacije za Nobela - Henrik Ibsen]&lt;/ref&gt; [[Émile Zola]] (predložen [[1901.]] i [[1902.]])&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=10419 Nominacije za Nobela - Émile Zola]&lt;/ref&gt; i [[Mark Twain]] (koji nikada nije ni predložen) budu odbijeni.&lt;ref name=Espmark/&gt; Isto tako, neki smatraju kako je dugogodišnji animozitet Švedske prema Rusiji razlog zašto su Tolstoju i [[Anton Pavlovič Čehov|Čehovu]] (koji nikada nije ni predložen) uskraćene nagrade. Tokom i neposredno nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], Komitet je zauzeo neutralni stav i preferirao autore iz zemalja koje nisu sudjelovale u sukobima.&lt;ref name=Espmark/&gt; Komitet je redovito zaobilazio [[August Strindberg|Augusta Strindberga]], koji nikada nije niti nominiran, ali autor je zapisan u povijesti kao jedini dobitnik Anti-Nobelove nagrade, koju mu je [[1912]]. godine uručio kasniji premijer [[Hjalmar Branting]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Innes|first=edited by Frederick J. Marker, Christopher|title=Modernism in European drama : Ibsen, Strindberg, Pirandello, Beckett : essays from Modern drama|year=1998|publisher=University of Toronto Press|location=Toronto|isbn=978-0-8020-8206-0|url=http://books.google.se/books?id=xGdf8EK41LMC&amp;pg=PR11&amp;dq=strindberg+nobel&amp;hl=sv&amp;ei=L4mLTrPFBbDc4QSNxsyOBA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=10&amp;ved=0CFEQ6AEwCThG#v=onepage&amp;q=strindberg%20nobel&amp;f=false|page=xi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Steene|first=selected, translated, and edited by Egil Törnqvist and Birgitta|title=Strindberg on drama and theatre : a source book|year=2007|publisher=Amsterdam University Press|location=Amsterdam|isbn=978-90-5356-020-4|url=http://books.google.se/books?id=8REy3tHjvOYC&amp;pg=PA189&amp;dq=strindberg+branting+nobel&amp;hl=sv&amp;ei=U4uLTt9zxIPiBMDXoeAD&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CEQQ6AEwAzgK#v=onepage&amp;q&amp;f=false|page=189}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Warme|first=edited by Lars G.|title=A history of Scandinavian literatures.|year=1996|publisher=Univ. of Nebraska Press in cooperation with the American-Scandinavian Foundation|location=Lincoln, Neb.|isbn=978-0-8032-4750-5|url=http://books.google.se/books?id=l3JjeZz-OiwC&amp;pg=PA271&amp;dq=strindberg+nobel&amp;hl=sv&amp;ei=bIiLTpWgNaf44QTunaXmAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CC8Q6AEwATgU#v=onepage&amp;q=strindberg%20nobel&amp;f=false|page=271}}&lt;/ref&gt; Kontroverzan izbor bio je i onaj [[Selma Lagerlöf|Selme Lagerlöf]], prve žene dobitnice Nobela za književnost.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.svd.se/kulturnoje/understrecket/valdsam-debatt-i-akademien-nar-lagerlof-valdes_3569005.svd |title=Article (in Swedish): &quot;Violent debate in the Academy when Lagerlöf was elected&quot;. 25 September 2009 |language={{sv icon}} |publisher=Svd.se |date= |accessdate = 03. 02. 2012.}}&lt;/ref&gt; Među kritiziranim izborima našli su se i [[Theodor Mommsen]], njemački romanist i povjesničar, te švedski pjesnik [[Carl Gustaf Verner von Heidenstam]].&lt;ref name=&quot;bhdani&quot;/&gt;

Akademija je [[roman]] ''[[Válka s mloky|Rat s daždevnjacima]]'' [[češka Republika|češkog]] pisca [[Karel Čapek|Karela Čapeka]] smatrala odviše uvredljivim za njemačku vladu. Čapek je odbio predložiti neko drugo, manje kontroverzno djelo kao primjerak svoga rada, izjavivši: &quot;Hvala Vam na dobroj volji, ali već sam napisao svoju doktorsku disetraciju.&quot;&lt;ref name=Swirski&gt;{{cite book| author=Peter Swirski| title=From Lowbrow to Nobrow| publisher=McGill Queen's University Press| url=http://www.mqup.ca}}&lt;/ref&gt; Zbog toga mu nagrada nije uručena, unatoč sedam nominacija.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1590 - Nominacije za Nobela - Karel Čapek]&lt;/ref&gt;

Nagrade uručene francuskom filozofu [[Henri Bergson|Henriju Bergsonu]], čija je filozofija okosnica u razvoju moderne [[estetika|estetike]], kao i britanskom premijeru [[Winston Churchill|Winstonu Churchillu]] naišle su na velike kritike jer dvojica autora uopće nisu pisala ''lijepu književnost'', već filozofska i povijesno-politička djela.&lt;ref name=&quot;bhdani&quot;/&gt;

Prema dokumentima Švedske akademije koje je, povodom otvaranja [[2008]]., proučavao francuski časopis ''[[Le Monde]]'', francuski pisac i intelektualac [[André Malraux]] je bio jedan od glavnih kandidata za Nobela tokom 50-ih godina. Malraux se natjecao upravo s [[Albert Camus|Camusom]], ali je nekoliko puta odbijen, posebice [[1954]]. i [[1955]]., i to &quot;sve dok se ne vrati romanu.&quot; Camus je nagradu dobio [[1957]]. godine, a prilikom primanja, izjavio je: &quot;Smatram da je nagradu trebao dobiti Malraux.&quot;&lt;ref name=Truc&gt;Olivier Truc, [http://www.lemonde.fr/culture/article/2008/12/27/et-camus-obtint-enfin-le-prix-nobel_1135690_3246.html &quot;Et Camus obtint enfin le prix Nobel&quot;]. ''[[Le Monde]]'', 28 December 2008.&lt;/ref&gt; Malraux je od [[1947.]] do [[1963.]] predložen čak 32 puta (od [[1954.]] pa do [[1963.]] čak svake godine uzastopno).&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=5850 Nominacije za Nobela - André Malraux]&lt;/ref&gt;

Smatra se kako pjesnik [[W. H. Auden]], predložen tri puta,&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12580 Nominacije za Nobela - W. H. Auden]&lt;/ref&gt; nije dobio nagradu zbog njegovog krivog prijevoda ''Osvrta'' [[Dag Hammarskjöld|Daga Hammarskjölda]],&lt;ref name=Orlans&gt;Harold Orlans, [http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-62828416.html &quot;Self-Centered Translating: Why W. H. Auden Misinterpreted 'Markings' When Translating It from Swedish to English&quot;], ''[[Change (magazine)|Change]]: The Magazine of Higher Learning'' (published by [[Heldref Publications]] for [[The Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching]]), 1 May 2000, ''Highbeam Encyclopedia'', ''encyclopedia.com'', accessed 26 April 2008: &quot;Swedish dismay at the mangled translation may have cost Auden the Nobel prize in literature.&quot;&lt;/ref&gt; dobitnika nagrade za mir [[1961]]., kao i zbog izjava koje je Auden dao tokom skandinavske turneje predavanja, kojima je sugerirao da je Hammarskjöld, kao i on, [[homoseksualnost|homoseksualac]].&lt;ref name=Hunnicutt&gt;Alex Hunnicutt, [http://www.glbtq.com/social-sciences/hammarskjold_d.html &quot;Dag Hammarskjöld&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019231208/http://www.glbtq.com/social-sciences/hammarskjold_d.html |date=2006-10-19 }}, ''[[LGBT|glbtq]]: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture'' ([[Heldref Publications]], 2004), ''glbtq.com'', accessed 11 August 2006: &quot;Unless some hidden manuscript surfaces or an aging lover suddenly feels moved to revelation, it seems unlikely the world will ever know for sure the details of Hammarskjöld's sexual experience. [[W. H. Auden]], who translated Markings, was convinced of his [Hammarsköld's] homosexuality. Saying so publicly during a lecture tour of Scandinavia may have cost Auden the Nobel Prize in Literature that he was widely expected to receive in the 1960s.&quot;&lt;/ref&gt; Među kandidatima ([[1938]]., [[1939]]., [[1955.]], [[1959.]] - [[1961.]], [[1963.]])&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4397 Nominacije za Nobela - Aldous Huxley]&lt;/ref&gt; bio je i [[Aldous Huxley]], autor ''[[Brave New World|Vrlog novog svijeta]]'', ali nikada nije dobio nagradu. Također, [[1935.]] godine, za nagradu je nominiran i [[Gilbert Keith Chesterton|Gilbert K. Chesterton]], koji je (moguće) jedini autor krimića nominiran za Nobelovu nagradu.&lt;ref&gt;http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/nomination/nomination.php?action=show&amp;showid=163&lt;/ref&gt; [[E. M. Forster|Edward Morgan Forster]] za nagradu je nominiran čak 18 puta,&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3128 Nominacije za Nobela - E. M. Forster]&lt;/ref&gt; ali ju nije dobio. Ukupno četiri nominacije zaradio je i [[H. G. Wells|Herbert G. Wells]], ali nije nagrađen.&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=10075 Nominacije za Nobela - H. G. Wells]&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Ivo-Andrić-i-Miroslav-Krleža.jpg|thumb|left|320px|Izbor [[Ivo Andrić|Ive Andrića]] u odnosu na [[Miroslav Krleža|Miroslava Krležu]] izazvao je brojne kontroverzne i debate u SFR Jugoslaviji.]]
Izbor [[Ivo Andrić|Ive Andrića]] [[1961]]. godine izazvao je velike kontroverze na području [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]]. [[Savez književnika Jugoslavije]] Andrića je, zajedno s [[Miroslav Krleža|Miroslavom Krležom]], predložio još u veljači [[1958]]. godine.&lt;ref name=&quot;JL&quot;&gt;{{Cite web |title=Andrić je sav ublijedio od nelagode što mora u Stockholm po nagradu |url=http://www.jutarnji.hr/ivo-andric-je-sav-ublijedio-od-nelagodesto-mora-u-stockholm-po-nagradu/978933/ |access-date=2013-03-11 |archive-date=2011-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209011117/http://www.jutarnji.hr/ivo-andric-je-sav-ublijedio-od-nelagodesto-mora-u-stockholm-po-nagradu/978933 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Dok je Andrić u užem izboru bio još [[1959.]] i [[1960]]. godine, kada su nagradu dobili [[Salvatore Quasimodo]] i [[Saint-John Perse]],&lt;ref name=&quot;JL&quot;/&gt; Krleža je uzastopce nominiran svake godine od [[1958.]] do [[1963.]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Camo.ch - Krleža |url=http://www.camo.ch/krlezamiroslav.htm |access-date=2013-03-11 |archivedate=2013-02-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130206093730/http://www.camo.ch/krlezamiroslav.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12404 Nominacije za Nobela - Miroslav Krleža]&lt;/ref&gt; ali nagradu nije dobio, iako je govorio da ju ne bi ni primio, čak i da jest.&lt;ref name=&quot;bhdani&quot;/&gt; Godine [[1961]]., kada je ona uručena Andriću, kog se naziva &quot;jugoslavenskim piscem&quot;&lt;ref name=&quot;Matica&quot;&gt;{{Cite web |title=Kroji li Nobel književne sudbine? |url=http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac434.nsf/AllWebDocs/Kroji_li_Nobel_knjizevne_sudbine_ |access-date=2013-03-11 |archive-date=2010-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101023031806/http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac434.nsf/AllWebDocs/Kroji_li_Nobel_knjizevne_sudbine_ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, u užem izboru bili su još i [[John Steinbeck]], dobitnik nagrade [[1962]]., talijanski romanopisac [[Alberto Moravia]] (nominiran ukupno 11 puta, ali bez pobjede)&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6403 Nominacije za Nobela - Alberto Moravia]&lt;/ref&gt; te engleski pisci [[Lawrence Durrell]] (nominiran i [[1961.]], [[1962]]. te [[1963.]])&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12590 Nomnacije za Nobela - Lawrence Durrell]&lt;/ref&gt; i [[Graham Greene]] (predložen minimalno 12 puta, ali bez pobjede).&lt;ref name=&quot;JL&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3628 Nomnacije za Nobela - Graham Greene]&lt;/ref&gt; Izbor Andrića ispred Krleže izazvao je brojne polemike u SFR Jugoslaviji, ali i književnoumjetničke debate oko kvalitete dvojice autora, a sve to u sjeni ne baš prijateljskog odnosa između dvojice pisaca.&lt;ref name=&quot;JL&quot;/&gt;

Sličnu polemiku imao je i [[Japan]], a vrtila se oko velikog [[Yukio Mishima|Yukija Mishime]], koji je za nagradu bio nominiran nekoliko puta. Prvi put je to [[1963.]] godine,&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12680 Nominacije za Nobela - Yukio Mishima]&lt;/ref&gt;. Godine [[1965.]] je objavljeno da je Mishima u užem izboru, ali je nagradu dobio [[Mihail Šolohov]], što je uvelike razočaralo Mishimu.&lt;ref name=&quot;Matica&quot;/&gt; Tada je nominiran bio i [[Junichiro Tanizaki]], još jedan japanski pisac.&lt;ref name=&quot;Matica&quot;/&gt; Godine [[1967]]., Mishima je ponovo bio u užem izboru, zajedno s Nerudom, Malrauxom i [[Samuel Beckett|Samuelom Beckettom]], ali je nagradu, iznenađujuće i neočekivano, dobio [[gvatemala|gvatemalski]] pisac [[Miguel Ángel Asturias]].&lt;ref name=&quot;Matica&quot;/&gt; Godine [[1968]]. bilo je gotovo sigurno da nagrada ide japanskoj književnosti, a uz Mishimu, koji je bio najizgledniji kandidat, spominjao se i mladi [[Kenzaburō Ōe|Kenzaburo Oe]] (koji će nagradu dobiti [[1994]].) i [[Yasunari Kawabata]].&lt;ref name=&quot;Matica&quot;/&gt; Kada je objavljeno da je nagradu dobio Kawabata, Mishimin je put prema Nobelu završio.&lt;ref name=&quot;Matica&quot;/&gt;
 
Godine [[1962]]., nagradu je dobio [[sjedinjene Američke Države|američki]] pisac [[John Steinbeck]]. Izbor je naišao na velike kritike, a jedne švedske novine išle su toliko daleko da su ga nazvali &quot;Akadamijinom najvećom pogreškom&quot;.&lt;ref name=floodjan2013&gt;{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/books/2013/jan/03/swedish-academy-controversy-steinbeck-nobel |title=Swedish Academy reopens controversy surrounding Steinbeck's Nobel prize |work=[[The Guardian]] |author=Alison Flood |date = 3. 1. 2013. |accessdate = 03. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times|New York Times]]'' je objavio čuđenje zašto je nagrada dodijeljena piscu čiji je &quot;ograničeni talent, u njegovim najboljim djelima, razvodnjen nižerazrednim filozofiranjem&quot;, dodavši: &quot;nama je interesantno kako nagrada nije dodijeljena piscu... čiji je značaj, utjecaj i sam korpus djela već ostavio dublji trag na književnost našega doba.&quot;&lt;ref name=floodjan2013/&gt; Sam Steinbeck je, kada su ga na dan objave pitali zaslužuje nagradu, izjavio: &quot;Iskreno, ne.&quot;&lt;ref name=floodjan2013/&gt; Godine [[2012]]. (50 godina kasnije), Akademija je otvorila svoje arhive u kojima je otkriveno kako je Steinbeck bio kompromisni izbor između popisa na kojemu su još bili britanski pisci [[Robert Graves]] (nominiran ukupno 5 puta)&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=3619 Nominacije za Nobela - Robert Graves]&lt;/ref&gt; i [[Lawrence Durrell]], francuski dramatičar [[Jean Anouilh]] (nominiran uzastopno od [[1961.]] do [[1966.]])&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12586 Nominacije za Nobela - Jean Anouilh]&lt;/ref&gt; i danska spisateljica [[Karen Blixen]] (nominirana čak 12 puta).&lt;ref name=floodjan2013/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=1077 Nominacije za Nobela - Karen Blixen]&lt;/ref&gt; Objavljeni popis otkriva kako je Steinbeck izabran kao najbolji među lošima.&lt;ref name=floodjan2013/&gt; Henry Olsson, član Komiteta, napisao je: &quot;Nema jasnih kandidata za Nobelovu nagradu i izborni komitet je u nezavidnom položaju.&quot;&lt;ref name=floodjan2013/&gt;

Godine [[1964]]., [[Jean-Paul Sartre]] je dobio nagradu, ali ju je odbio, napisavši pismo Akademiji u kojem, između ostalog, piše: &quot;Nije isto ako ja potpisujem svoje tekstove kao Jean-Paul Sartre ili kao Jean-Paul Sartre, dobitnik Nobelove nagrade. (...) Pisac dakle treba odbiti da ga pretvore u instituciju, čak i kad se to dogododi na najčasniji mogući način, kao u ovom slučaju.&quot;

Sovjetski disident [[Aleksandar Solženjicin]], dobitnik nagrade [[1970]]. godine, nije prisustvovao uručenju nagrada u [[Stockholm]]u od straha da se više neće moći vratiti u [[Sovjetski Savez]] ukoliko to učini. Nakon što je švedska vlada odbila uručiti nagradu Solženjicinu u svojoj ambadasi u [[Moskva|Moskvi]], Solženjicin je odbio nagrad u cijelosti, komentirajući kako su zahtjevi Švedske (koja preferira privatnu ceremoniju) &quot;uvreda samoj nagradi&quot;. Solženjicin nagradu i novac nije prihvatio sve do [[10. 12.|10. prosinca]] [[1974]]., nakon što je prognan iz Sovjetskog Saveza.&lt;ref name=Fredrikson&gt;Stig Fredrikson, [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1970/solzhenitsyn-article.html &quot;How I Helped Alexandr Solzhenitsyn Smuggle His Nobel Lecture from the USSR&quot;], ''nobelprize.org'', 22 February 2006. Retrieved 12 October 2011.&lt;/ref&gt;

Godine [[1974]]., među kandidatima su bili [[Graham Greene]], [[Vladimir Nabokov]], [[Saul Bellow]] i utjecajna honduraška spisateljica [[Argentina Díaz Lozano]], ali svi su odbijeni u korist anonimnih švedskih autora i članova Komiteta, [[Eyvind Johnson|Eyvinda Johnsona]] i [[Harry Martinson|Harryja Martinsona]], što do danas ostaje jedan od najkontroverznijih izbora. Dok će Bellow nagradu ipak dobiti [[1976]]. godine, Díaz Lozano, Greene i Nabokov, koji je prvi put predložen još [[1963.]] godine,&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/search_people.php Nominacije za Nobela - Vladimir Nabokov]&lt;/ref&gt; ju nikada nisu dobili.&lt;ref name=Smith&gt;{{Cite news | author=Alex Duval Smith | title=A Nobel Calling: 100 Years of Controversy | work=[[The Independent]] | publisher=news.independent.co.uk | url=http://news.independent.co.uk/europe/article319509.ece | date=14. 10. 2005. | accessdate=26. 04. 2008. | quote=Not many women, a weakness for Anglo-Saxon literature and an ostrich-like ability to resist popular or political pressure. Alex Duval Smith reports from Stockholm on the strange and secret world of the Swedish Academy. | archivedate=2007-12-24 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071224170132/http://news.independent.co.uk/europe/article319509.ece | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Argentinski pisac [[Jorge Luis Borges]] nekoliko je puta nominiran za Nobela, a prvi put [[1956.]] godine,&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=12287 Nominacije za Nobela - Jorge Luis Borges]&lt;/ref&gt; ali je svaki put odbijen zbog, kako kaže njegov biograf Edwin Williamson, izražavanja podrške određenim argentinskim i čileanskim desno orijentiranim diktatorima, poput [[Augusto Pinochet|Pinocheta]], što je, prema Tóibínovoj analizi Williamsonove ''Borges: A Life'', imalo kompleksne socijalne i osobne konotacije.&lt;ref name='jorgesref'&gt;{{Cite news |author=[[Colm Tóibín]] |url=http://www.lrb.co.uk/v28/n09/toib01_.html | title=Don't Abandon Me | work=[[The London Review of Books]] | date = 11. 05. 2006. |accessdate = 13. 10. 2007.}}&lt;/ref&gt; Ovakvo odbijanje kontrastno je određenim odlukama Komiteta, koji je nagrade dodijelio piscima koji su podržavali ljevičarske diktature, poput one [[Josif Staljin|Josifa Staljina]], u slučaju [[Pablo Neruda|Nerude]] i Sartrea.&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/sex-and-philosophy-rethinking-de-beauvoir-and-sartre-by-edward-fullbrook-and-kate-fullbrookbr-a-dangerous-liaison-by-carole-seymourjones-832532.html New studies agree that Beauvoir is eclipsing Sartre as a philosopher and writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528230653/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/sex-and-philosophy-rethinking-de-beauvoir-and-sartre-by-edward-fullbrook-and-kate-fullbrookbr-a-dangerous-liaison-by-carole-seymourjones-832532.html |date=2008-05-28 }} ''[[The Independent]]'' May 25, 2008. Retrieved on January 4, 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://libros.libertaddigital.com/textos-escondidos-de-pablo-neruda-1276229962.html Textos escondidos de Pablo Neruda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713203717/http://libros.libertaddigital.com/textos-escondidos-de-pablo-neruda-1276229962.html |date=2011-07-13 }} ''Libros'' April 14, 2005. Retrieved on January 4, 2009.&lt;/ref&gt;

Godine [[1988.]], Nobelova komisija je namjeravala uručiti nagradu [[Kina|kineskom]] piscu [[Shen Ts'ung-wen]]u,&lt;ref&gt;{{cite book |editor=Jeffrey C. Kinkley |title=Selected Stories of Shen Congwen |url=https://books.google.com/books?id=Ej0bmFC9ieMC&amp;pg=PR14 |year=2004 |publisher=Chinese University Press |isbn= 978-9629961107 |page=xiv}}&lt;/ref&gt; čime bi ovaj postao prvi kineski pisac nagrađen Nobelom za književnost. Shen je umro [[10. svibnja]] [[1988.]], prije nego je dobitnik službeno objavljen tako da je nagrada uručena egipatskom piscu [[Nagib Mahfuz|Nagibu Mahfuzu]].

Kada je [[1997]]. godine nagrada uručena talijanskom piscu i glumcu [[Dario Fo|Dariju Fou]], kritičari su taj potez smatrali lakim&lt;ref name=Rahim&gt;{{cite news|last=Rahim|first=Sameer|title=Who is Herta Müller, winner of the Nobel Prize for literature 2009?|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/culturecritics/sameer-rahim/6281449/Who-is-Herta-Muller-winner-of-the-Nobel-Prize-for-literature-2009.html|accessdate=25. 5. 2012.|newspaper=The Telegraph|date=9. 10. 2009.|archivedate=2010-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129214850/http://www.telegraph.co.uk/culture/culturecritics/sameer-rahim/6281449/Who-is-Herta-Muller-winner-of-the-Nobel-Prize-for-literature-2009.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; jer se na Foa gledalo kao na izvođača, a ne i pisca, a katoličke organizacije su izbor smatrale kontroverznim jer je Fo ranije bio cenzuriran od strane [[Katolička crkva|Rimokatoličke crkve]].&lt;ref name=Carroll&gt;Julie Carroll, [http://www.catholic.org/printer_friendly.php?id=23190&amp;section=Cathcom &quot;&amp;nbsp;'Pope and Witch' Draws Catholic Protests&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214161349/http://www.catholic.org/printer_friendly.php?id=23190&amp;section=Cathcom |date=2009-02-14 }}, ''The Catholic Spirit'', 27 February 2007. Retrieved 13 October 2007.&lt;/ref&gt; [[Vatikan]]ske novine, ''L'Osservatore Romano'', komentirao je ovaj izbor sljedećim tekstom: &quot;Davanje nagrade nekome tko je istovremeno autor nekih upitnih djela je izvan svake mašte.&quot;&lt;ref name=Bohlen&gt;{{cite news|last=Bohlen|first=Celestine|title=Italy's Barbed Political Jester, Dario Fo, Wins Nobel Prize|url=http://www.nytimes.com/1997/10/10/world/italy-s-barbed-political-jester-dario-fo-wins-nobel-prize.html?pagewanted=all&amp;src=pm|accessdate = 25. 5. 2012.|newspaper=The New York Times|date = 10. 10. 1997.}}&lt;/ref&gt; [[Salman Rushdie]] i [[Arthur Miller]] bili su također veliki favoriti za nagradu, ali Akademija je kasnije izjavila kako bi takav ishod bio &quot;previše predvidljiv, previše popularan.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.hartford-hwp.com/archives/62/016.html &quot;Nobel Stuns Italy's Left-wing Jester&quot;], ''[[The Times]]'', 10 October 1997, rpt. in Archives of a list at ''hartford-hwp.com''. Retrieved 17 October 2007.&lt;/ref&gt;

[[Camilo José Cela]] se dobrovoljno ponudio [[Francisco Franco|Francu]] kao informant te se dobrovoljno preselio iz [[Madrid]]a u [[Galicija (Španija)|Galiciju]] kako bi se pridružio pobunjenicima. Članak ''Između straha i nekažnjavanja'', čiji je autor Miguel Angel Villena, koji donosi kompilaciju komentara španjolskih pisaca o znakovitoj šutnji starije generacije španjolskih pisaca o frankističkoj prošlosti javnih intelektualaca, pojavio se ispod slike Cele tokom ceremonije u [[Stockholm]]u [[1989]]. godine.&lt;ref&gt;Unearthing Franco's Legacy, p.17 , University of Nortre dame Press.&lt;/ref&gt;

Izboru [[Elfriede Jelinek|Elfride Jelinek]] [[2004]]. godine oštro se protivio [[Knut Ahnlund]], koji nije imao aktivnu ulogu u Akademiji još od [[1996]]. godine. Nakon izbora, Ahnlund je podnio ostavku i komentirao kako je takav izbor nanio &quot;nepopravljivu štetu&quot; nagradi.&lt;ref name=bbcref2/&gt;&lt;ref name=msnbc1/&gt;

Izbor [[Harold Pinter|Harolda Pintera]] [[2005]]. odgođen je na nekoliko dana, navodno zbog Ahnlundove ostavke, što je dovelo do novih spekulacija o &quot;političkim elementima&quot; u Akademijinim izborima.&lt;ref name=NSmith&gt;{{Cite news |author=Neil Smith | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4339096.stm |title='Political element' to Pinter Prize |work=[[BBC News]] |publisher=bbc.co.uk |date = 13. 10. 2005. |accessdate = 26. 04. 2008. |quote=Few people would deny Harold Pinter is a worthy recipient of the 2005 Nobel Prize in Literature. As a poet, screenwriter and author of more than 30 plays, he has dominated the English literary scene for half a century. However, his outspoken criticism of [[United States|US]] [[foreign policy]] and opposition to [[2003 invasion of Iraq|the war in Iraq]] undoubtedly make him one of the more controversial figures to be awarded this prestigious honour. Indeed, the Nobel academy's decision could be read in some quarters as a selection with an inescapably political element. 'There is the view that the Nobel literature prize often goes to someone whose political stance is found to be sympathetic at a given moment,' said Alan Jenkins, deputy editor of [[the Times Literary Supplement]]. 'For the last 10 years he has been more angry and vituperative, and that cannot have failed to be noticed.'  However, Mr Jenkins insists that, though Pinter's political views may have been a factor, the award is more than justified on artistic criteria alone.  'His dramatic and literary achievement is head and shoulders above any other British writer. He is far and away the most interesting, the best, the most powerful and most original of English playwrights.'}}&lt;/ref&gt; Iako Pinter, zbog lošeg zdravlja, nije bio u mogućnosti osobno održati svoje kontroverzno predavanje, održao ga je u televizijskom studiju te je prijenos prikazan na ekranima koje je gledala publika u zgradi Akademije u Stockholmu. Njegovi komentari potakli su mnogo komentara i debata. Pitanje &quot;politiziranosti&quot; također je isplivalo prilikom dodjeljivanja nagrade [[Orhan Pamuk|Orhanu Pamuku]] i [[Doris Lessing]], [[2006]]. i [[2007]]. godine.&lt;ref name=Kellum&gt;Dan Kellum,
[http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/12/opinion/main3361514.shtml &quot;Lessing's Legacy of Political Literature:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604072627/http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/12/opinion/main3361514.shtml |date=2011-06-04 }} The Nation: Skeptics Call It A Nonliterary Nobel Win, But Academy Saw Her Visionary Power&quot;, ''[[CBS News]]'', rpt. from ''[[The Nation]]'' (column), 14 October 2007. Retrieved 17 October 2007.&lt;/ref&gt;

Izbor [[Bob Dylan|Boba Dylana]] se pokazao jednim od najkontroverznijih izbora Švedske akadmije od utemeljenja nagrade. I dok su glazbeni krugovi bili oduševljeni odlukom i tvrdili kako je [[rock'n'roll]] priznat kao visoka umjetnička forma, književni krugovi su kritizirali odluku, smatrajući kako Dylanov opus nema takvu vrijednost da bi se mogao nazvati [[beletristika|književnim]]; dapače, pokojni pisac [[Normaln Mailer]] je jednom prilikom izjavio: &quot;''Ako je Dylan pisac, ja sam košarkaš''&quot;.&lt;ref name=&quot;Scrutton/Malone&quot;&gt;Scrutton, Alistair; Malone, Scott, [http://uk.reuters.com/article/uk-nobel-prize-literature-idUKKCN12D19Z?il=0 'How does it feel?' - Bob Dylan wins Nobel literature prize] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819235839/https://uk.reuters.com/article/uk-nobel-prize-literature-idUKKCN12D19Z?il=0 |date=2019-08-19 }}, Reuters, 14.X.2016.&lt;/ref&gt; [[Libanon]]ski pisac [[Rabih Alameddine]] je na [[Twitter]]u napisao da je &quot;Dylanovo osvajanje nagrade ravno tome da [[Mrs. Fields]] dobije 3 [[Guide Michelin|Michelinove zvjezdice]]&quot;,&lt;ref&gt;[http://twitter.com/rabihalameddine/status/786575235143245824 Bob Dylan winning a Nobel in Literature is like Mrs Fields being awarded 3 Michelin stars], Rabih Alameddine's Twitter page, October 13, 2016.&lt;/ref&gt; dok je [[Francuska|francusko]]-[[Maroko|marokanski]] pisac [[Pierre Assouline]] takvu odluku nazvao &quot;prijezirnom prema piscima&quot;.&lt;ref&gt;[http://larepubliquedeslivres.com/le-bras-dhonneur-des-nobel-la-litterature-americaine/ Le bras d’honneur des Nobel à la littérature américaine], La Républic, Ocbtober 13, 2016.&lt;/ref&gt; Podijeljeno mišljenje imao je [[Norveška|norveški]] pisac [[Karl Ove Knausgaard]], koji je rekao kako mu je drago da se Akademija otvara prema različitim literarnim žanrovima, ali kako mu je jako teško prihvatiti odluku zbog činjenice da je Dylan pripadnik iste one generacije kojoj pripadaju nenagrađeni [[Thomas Pynchon]], [[Philip Roth]] i [[Cormac McCarthy]].&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/books/live/2016/oct/13/karl-ove-knausgaard-webchat-some-rain-must-fall-my-struggle Karl Ove Knausgaard webchat – your questions answered on self-loathing, love and Jürgen Klopp], The Guardian, October 17, 2016.&lt;/ref&gt; Autor ''[[Trainspotting (roman)|Trainspottinga]]'', [[Irvine Welsh]], rekao je: &quot;''Ja sam Dylanov fan, ali ovo je loše zamišljena nagrada nostalgiji iščupana iz upaljenih prostata senilnih, izgubljenih hipija.''&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.yahoo.com/news/bob-dylan-wins-2016-nobel-prize-literature-110421880.html |title=Don't think twice, it's all right: Bob Dylan wins Nobel Lit |work=Associated Press |publisher=[[Yahoo! News]] |author= |date=13 October 2016 |accessdate=13 October 2016 |archive-date=2016-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013223638/https://www.yahoo.com/news/bob-dylan-wins-2016-nobel-prize-literature-110421880.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; S druge strane, [[Salman Rushdie]] je pohvalio odabir,&lt;ref name=&quot;Scrutton/Malone&quot;/&gt; a pisac i komentator [[Will Self]] je dodao kako je nagrada &quot;pojeftinila&quot; Dylana u nadi da će &quot;slijediti [[Jean-Paul Sartre|Sartrea]] i odbiti nagradu&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/oct/13/dylan-towers-over-everyone-salman-rushdie-kate-tempest-and-more-pay-tribute-to-bob-dylan|publisher=''The Guardian''|accessdate=14 October 2016}}&lt;/ref&gt; Dylanov kolega, pjevač [[Leonard Cohen]], rekao je kako nikakve nagrade nisu potrebne da bi se priznala veličina čovjeka koji je transformirao popularnu glazbu svojim hitovima.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/music/2016/oct/14/leonard-cohen-giving-nobel-to-bob-dylan-like-pinning-medal-on-everest Leonard Cohen: giving Nobel to Bob Dylan like 'pinning medal on Everest'], Guardian, October 13, 2016.&lt;/ref&gt;

=== Eurocentrizam ===
[[Datoteka:Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg|thumb|upright|Rođen u [[Alžir]]u, francuski pisac [[Albert Camus]] postao je prvi dobitnik nagrade rođen u [[Afrika|Africi]].]]
Očit fokus na europske, a pogotovo švedske autore, bio je tema oštrih kritika, čak i od strane švedskih novina.&lt;ref&gt;Dagens Nyheter [http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=3462&amp;a=837512 Akademien väljer helst en europé (The Academy prefers to pick a European)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210161355/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=3462&amp;a=837512 |date=2009-02-10 }}&lt;/ref&gt; Europljani zauzimaju apsolutnu većinu među dobitnicima, a samo je [[Švedska]] dobila više nagrada od cijele [[Azija|Azije]] i [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]]. Godine [[2008]]., [[Horace Engdahl]], tada permanentni tajnik Akademije, izjavio je da je &quot;Europa još uvijek središte literarnog svijeta&quot; te da su &quot;Sjedinjene Države previše izolirane. Oni ne prevode dovoljno i ne sudjeluju zapravo u velikoj književnoj raspravi.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kirsch |first=Adam |url=http://www.slate.com/id/2201447/ |title=The Nobel Committee has no clue about American literature |publisher=Slate.com |date = 03. 10. 2008. |accessdate = 16. 06. 2010.}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009]]., Engdahlov nasljednik [[Peter Englund]] odbacio je tvrdnje svog prethodnika i priznao [[eurocentrizam|eurocentričku]] narav nagrade, dodavši: &quot;Ja smatram da je to problem. Nama je lakše povezati se s književnošću napisanom u Europi i u europskoj tradiciji.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.guardian.co.uk/world/feedarticle/8742797 |title=Judge: Nobel literature prizes 'too Eurocentric' &amp;#124; World news &amp;#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date = 06. 10. 2009. |accessdate = 05. 02. 2010.}}&lt;/ref&gt; Američki su kritičari posebno naglašavali da neki njihovi poznati autori, poput [[Philip Roth|Philipa Rotha]], [[Cormac McCarthy|Cormaca McCarthyja]] i [[Thomas Pynchon|Thomasa Pynchona]], još nisu dobili nagradu, dok neki manje poznati europski autori jesu. Kada je, [[2009]]. godine, nagradu dobila [[Herta Müller]], koja je bila relativno slabo poznata izvan (a čak i unutar) [[Nemačka|Njemačke]], mada se godinama spominjala kao favorit za nagradu, kritike o pristranosti Komiteta i eurocentrizmu ponovo su postale aktualne.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/08/AR2009100800965.html?hpid=features1&amp;hpv=local Jordan, Mary. ''Author's Nobel Stirs Shock-and-'Bah'.''] Washington Post. Friday, October 9, 2009.&lt;/ref&gt; Ipak, [[2010]]. godine, nagradu je dobio [[Peruanci|Peruanac]] [[Mario Vargas Llosa]], mada autor živi u [[Španija|Španjolskoj]] i posjeduje španjolsko državljanstvo. Nakon što je [[2011]]. nagradu dobio švedski pjesnik [[Tomas Tranströmer]], kritike su ponovo bile oštre, na što je Peter Englund reagirao kako nagrada nije dodijeljena na političkoj osnovi te da takve insinuacije smatra &quot;književnošću za budale&quot;.&lt;ref&gt;Kite, Lorien. [http://www.ft.com/cms/s/2/79136fb8-f046-11e0-96d2-00144feab49a.html &quot;Sweden’s ‘buzzard’ poet wins Nobel Prize&quot;]. ''Financial Times''. Retrieved on 6 October 2011. &quot;Before Thursday’s announcement, there had also been much speculation that the committee would choose to honour the Syrian poet Adonis in a gesture towards the [[Arab Spring]]. But Mr England (sic) dismissed the notion that there was a political dimension to the prize; such an approach, he said, was “literature for dummies”.&quot;&lt;/ref&gt;

=== Previđena ostvarenja ===

U povijesti Nobelove nagrade za književnost, mnoga književna ostvarenja su previđena ili nisu uopće priznata kao takva, često zbog političkih razloga, nedostatka prijevoda ili drugih razloga. Povjesničar književnosti [[Kjell Espmark]] priznao je da &quot;kod ranijih nagrada, osuda loših izbora i eklatantnih propusta je uglavnom opravdana. Tolstoj, Ibesn i [[Henry James]] (predložen ukupno 4 puta)&lt;ref&gt;[http://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=4537 Nominacije za Nobela - Henry James]&lt;/ref&gt; su trebali dobiti nagradu umjesto, primjerice, Sullyja Prudhommea, Euckena i Heysea.&quot;&lt;ref name=&quot;nobelprize.org&quot;&gt;{{cite web|last=Espmark|first=Kjell|title=Nobel's Will and the Literature Prize|url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/articles/espmark/index.html|publisher=Nobelprize.org|accessdate = 6. 5. 2012.}}&lt;/ref&gt; Dok je kontroverza oko ovakih previda opravdana, postoje neki propusti koji su izvan kontrole Nobelove komisije, kao preuranjena smrt autora, za što su primjeri [[Marcel Proust]] (koji nikada nije ni predložen), [[Italo Calvino]], [[Roberto Bolaño]], [[Jurij Trifonov]] (koji je praktički bio siguran dobitnik, ali je umro pa je nagrada uručena [[Elias Canetti|Canettiju]]), ali i [[Danilo Kiš]],&lt;ref name=&quot;bhdani&quot;&gt;{{Cite web |title=Iz Stockholma s ljubavlju |url=http://www.bhdani.com/arhiva/176/t17604.htm |access-date=2013-03-11 |archivedate=2013-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525212226/http://bhdani.com/arhiva/176/t17604.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; čije je ime navodno bilo u koverti, ali je umro prerano. Kako kaže Espmark, &quot;glavna djela Kafke, Cavafyja i Pessose izdana su tek nakon njihove smrti, a prave dimenzije Mandeljštamove poezije otkrivene su tek u neobjavljenim pjesmama koje je njegova žena spasila od izumiranja i svijetu ih dala dugo nakon što je on umro u svom sibirskom egzilu.&quot;&lt;ref name=&quot;nobelprize.org&quot;/&gt; Britanski pisac [[Tim Parks]] pripisao je beskrajnu kontroverzu oko izbora Nobelovog komiteta &quot;esencijalnoj bedastoći nagrade i našom vlastitom glupošću što ju uzimamo zaozbiljno&quot;&lt;ref name=&quot;Parks&quot;&gt;{{cite web|last=Parks|first=Tim|title=What’s Wrong With the Nobel Prize in Literature|url=http://www.nybooks.com/blogs/nyrblog/2011/oct/06/why-nobel-prize-literature-silly/|publisher=New York Review of Books|accessdate = 28. 5. 2012.}}&lt;/ref&gt; i dodao kako &quot;osamnaest (ili šesnaest) Šveđana posjeduju određeni kredibilitet kad je u pitanju švedska književnost, ali koja bi to grupa uopće mogla ozbiljno ocijeniti beskrajno različita djela raznovrsnih tradicija. I zašto bi uopće tražili da takvo nešto i učine?&quot;&lt;ref name=&quot;Parks&quot;/&gt;

=== Kontroverze s članovima odbora ===

U pravilu, članstvo u osamnaesteročlanom odboru koji odlučuje o dobitniku je doživotno.&lt;ref name=keyton /&gt; Članovi odbora ne smiju ga napustiti, iako mogu odbiti sudjelovati u njegovom radu.&lt;ref name=canderson&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/04/12/world/europe/sara-danius-swedish-nobel-scandal.html |title=In Nobel Scandal, a Man Is Accused of Sexual Misconduct. A Woman Takes the Fall. |work=[[The New York Times]] |author=Christina Anderson |date=12 April 2018 |accessdate=13 April 2018}}&lt;/ref&gt; Mjesta onih članova koji odbiju sudjelovati ostaju upražnjena do njihove smrti. Za kvorum je potrebno dvanaest aktivnih članova odbora.

Prvi skandal s članovima odbora dogodio se [[1989.]] godine, kada su tri člana odbora podnijela ostavke jer je Komitet odbio podržati Salmana Rushdieja u trenutku kada je [[ajatolah]] [[Ruholah Homeini]] izdao ''[[fatwa|fatwu]]'' da ga se ubije.&lt;ref name=keyton&gt;{{cite web |url=https://m.washingtontimes.com/news/2018/apr/6/3-judges-quit-nobel-literature-prize-committee/ |title=3 judges quit Nobel literature prize committee |work=[[The Washington Times]] |agency=Associated Press |author=David Keyton |date=6 April 2018 |accessdate=6 May 2018}}&lt;/ref&gt; Nakon izbora [[Elfride Jelinek]], član odbora [[Knut Ahnlund]] je podnio ostavku i komentirao kako je takav izbor nanio &quot;nepopravljivu štetu&quot; nagradi.&lt;ref name=bbcref2&gt;{{Cite news | title=Nobel Judge Steps Down in Protest | publisher=BBC | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/arts/4329962.stm |work=BBC News Online |date = 11. 10. 2005. | accessdate = 13. 10. 2007.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=msnbc1&gt;[[Associated Press]], [http://www.msnbc.msn.com/id/9665122/ &quot;Who Deserves Nobel Prize? Judges Don't Agree&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051127190144/http://www.msnbc.msn.com/id/9665122/ |date=2005-11-27 }}, ''[[MSNBC]]'', 11 October 2005. Retrieved 13 October 2007.&lt;/ref&gt;

Novi, veći skandal dogodio se u travnju [[2018.]] godine, kada je troje članova odbora podnijelo ostavke zbog istrage za seksualno zlostavljanje protiv pisca [[Jean-Claude Arnault|Jean-Claudea Arnaulta]], koji je suprug [[Katarina Frostenson|Katarine Frostenson]], jedne od članica odbora.&lt;ref name=canderson /&gt; Barem 18 žena je optužilo Arnaulta za seksualno zlostavljanje i napastvovanje, dok su i supruga i on optuženi da su u najmanje sedam navrata otkrivali imena pobjednika kako bi njihovi prijatelji mogli profitirati na kladionicama.&lt;ref name=canderson /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/05/04/opinion/nobel-prize-literature-scandal.html |title=The Nobel Prize for Literature Is a Scandal All by Itself |work=New York Times |author=Tim Parks |date=May 4, 2018 |accessdate=May 5, 2018}}&lt;/ref&gt; Arnault je odbacio sve optužbe.&lt;ref name=&quot;NYTApril20&quot;&gt;{{cite news|last1=Andersson|first1=Christina|title=Nobel Panel Admits Inquiry Found Sexual Misconduct, but Nothing Illegal|url=https://www.nytimes.com/2018/04/20/world/europe/sweden-nobel-panel-sexual-misconduct.html|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times]]|date=20 April 2018}}&lt;/ref&gt; Troje članova podnijelo je ostavku zbog odluke tajnice odbora, [[Sara Danius|Sare Danius]], o nepoduzimanju nikakvih pravnih radnji protiv Arnaulta.&lt;ref name=keyton /&gt;&lt;ref name=canderson /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/04/06/world/europe/sexual-misconduct-claim-spurs-nobel-members-to-step-aside-in-protest.html |title=Sexual Misconduct Claim Spurs Nobel Members to Step Aside in Protest |work=[[The New York Times]] |agency=Reuters |author= |date=6 April 2018 |accessdate=7 April 2018}}&lt;/ref&gt; Dvoje bivših stalnih tajnika, [[Sture Allén]] i [[Horace Engdahl]], nazvali su Daniusovu slabim vođom.&lt;ref name=canderson /&gt;

Dana [[10. travnja]], Daniusova je zamoljena da podnese ostavku na svoju poziciju,&lt;ref name=&quot;di&quot;&gt;{{cite news|last1=Åkerman|first1=Felicia|title=Sara  Danius lämnar Svenska Akademien|trans-title=Sara Danius leaves the Swedeish Academy|url=https://www.di.se/nyheter/sara-danius-lamnar-svenska-akademien/|accessdate=4 May 2018|work=[[Dagens Industri]]|publisher=[[Dagens Industri]]|date=12 April 2018}}&lt;/ref&gt; što je značilo da je odbor ostao bez četiri člana. Frostensonova se dobrovoljno povukla iz rada odbora, što je broj izostanaka povećalo na pet. Kako su dva mjesta ostala upražnjena još od [[1989.]] i skandala s Rushdiejem, ukupan broj aktivnih članova pao je na 11, što je značilo da je tehnički nemoguće izabrati dobitnika za [[2018.]] godinu. Daba [[4. svibnja]] [[2018.]], Švedska akademija objavila je kako će dodjela nagrade biti odgođena za [[2019.]] godinu, kada će biti proglašena dva dobitnika.&lt;ref name=&quot;nobelBBC&quot;&gt;{{cite news|title=Nobel Prize for Literature postponed amid Swedish Academy turmoil|url=http://www.bbc.com/news/world-europe-43999240|accessdate=4 May 2018|date=4 May 2018|work=[[BBC]]|publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;akademi2018&quot;&gt;{{cite web|last1=Press release|title=Svenska Akademien skjuter upp 2018 års Nobelpris i litteratur|url=http://www.svenskaakademien.se/press/svenska-akademien-skjuter-upp-2018-ars-nobelpris-i-litteratur|website=Svenska Akademin|publisher=[[Swedish Academy]]|accessdate=4 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;krisen&quot;&gt;{{cite news|last=Wixe|first=Susanne|title=Detta har hänt: Krisen i Svenska Akademien – på 3 minuter|trans-title=Previously: The crisis in the Swedish Academy in 3 minutes|url=https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/yvb9We|accessdate=4 May 2018|work=[[Aftonbladet]]|publisher=[[Aftonbladet]]|date=10 April 2018}}&lt;/ref&gt; Mnogi novinari i komentatiri su prokomentirali kako je ovaj skandal uvelike naštetio kredibilitetu nagrade.&lt;ref name=canderson /&gt;

== Popis dobitnika ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;#318CE7&quot;
|- bgcolor=&quot;#318CE7&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;5%&quot;|Godina
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;1%&quot;|Slika
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;19%&quot;|Ime
!colspan=&quot;3&quot; width=&quot;75%&quot;|Podaci
|-
! width=&quot;20%&quot;|Država
! width=&quot;25%&quot;|Jezik
! width=&quot;30%&quot;|Vrsta/Žanr
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1901]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Sully-Prudhomme.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Sully Prudhomme]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[poezija]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''L'Expression dans les beaux-arts'', ''Impressions de la guerre''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog posebnog priznanja njegove poetske kompozicije, koja dokazuje uzvišeni idealizam, umjetničko savršenstvo i rijetku kombinaciju kvaliteta i srca i intelekta.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1902]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Theodor Mommsen 1902.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Theodor Mommsen]]
|{{flagicon|Njemačka|empire}} [[Nemačka|Njemačka]]
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[historija|povijest]], [[pravo]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Römische Geschichte]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''najveći živući majstor umijeća pisanja povijesti, uz posebno isticanje njegovog monumentalnog djela, [[Römische Geschichte|Povijest Rima]].''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1903]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Bjørnstjerne Martinus Bjørnson.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Bjørnstjerne Bjørnson]]
|{{flag|Norveška}}
|[[norveški jezik]]
|[[roman]], [[poezija]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Maria Stuart i Skotland]], [[Sigurd Slembe]], [[En fallit]], [[Redaktøren]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao posveta njegovoj plemenitoj, veličanstvenoj i svestranoj poeziji, koju su uvijek odlikovale i svježina njezine inspiracije i rijetka čistoća njezina duha.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;6&quot;|[[1904]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Portrait frederic mistral.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Frédéric Mistral]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[oksitanski jezik]]
|[[poezija]], [[filologija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Mirèio]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''prizavajući svježu originalnost i istinsku inspiraciju njegovog pjesničkog stvaralaštva, koje vjerno reflektira prirodno okruženje i duh njegovog naroda, kao i za njegov značajni rad na polju filologije [[oksitanski jezik|oksitanskog jezika]].''&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:José Echegaray y Eizaguirre.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[José Echegaray]]
|[[Datoteka:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|border|22px]] [[Španija|Španjolska]]
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[O locura o santidad]], [[El estigma]], [[El loco Dios]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''priznavajući brojne i briljantne kompozicije koje su, na individualan i originalan način, oživjele velike tradicije španjolske drame.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1905]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Henryk Sienkiewicz 1905.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Henryk Sienkiewicz]]
|{{flag|Poljska}}
|[[poljski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Quo vadis (roman)|Quo Vadis]], [[W pustyni i w puszczy]], [[Trilogija (Sienkiewicz)|Trilogija]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog izvanrednog rada na polju epike.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1906]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Giosuè Carducci 1906.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Giosuè Carducci]]
|{{flagicon|Kraljevina Italija}} [[Italija]]
|[[italijanski jezik|talijanski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Odi barbare]], Rime Nuove'', &quot;[[Inno a Satana]]&quot;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''ne samo zbog njegovog dubokoumnog učenja i kritičkog istraživanja, već, iznad svega, kao posveta kreativnoj energiji, svježini stila i lirskoj snazi koje karakteriziraju njegova pjesnička remek-djela.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1907]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Rudyard Kipling mirrored.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Rudyard Kipling]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Jungle Book]], [[The Second Jungle Book]], [[Kim (roman)|Kim]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog moći opažanja, originalnosti mašte, zrelosti ideja i osobitog talenta za prepričavanje koji karakteriziraju uratke ovog svjetski poznatog autora.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1908]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Rudolf Eucken 1908.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Rudolf Christoph Eucken]]
|{{flagicon|Njemačka|empire}} [[Nemačka|Njemačka]]
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[filozofija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Der Sinn und Wert des Lebens]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegove iskrene potrage za istinom, njegove penetrirajuće snage misli, njegovog širokogrudnog pogleda te topline i snage prezentacije kojom, u svojim brojnim djelima, dokazuje i razvija idealističku životnu filozofiju.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1909]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Selma Lagerlöf.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Selma Lagerlöf]]
|{{flag|Švedska}}
|[[švedski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige]], [[Körkarlen]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog uzvišenog idealizma, živopisne mašte i duhovne percepcije koje karakteriziraju njezino djelo.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1910]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Paul Johann Ludwig Heyse.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Paul von Heyse]]
|{{flagicon|Njemačka|empire}} [[Nemačka|Njemačka]]
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[poezija]], [[drama]], [[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Der Jungbrunnen, Francesca von Rimini'', &quot;[[L'Arrabbiata]]&quot;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao posveta besprijekornoj umjetnosti, prožetom idealizmom, kog je demonstrirao tijekom svoje duge, produktivne karijere lirskog pjesnika, dramatičara, romanopisca i pisca svjetski poznatih kratkih priča.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1911]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Maurice Maeterlinck 1911.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Maurice Maeterlinck]]
|{{flag|Belgija}}
|[[francuski jezik]]
|[[drama]], [[poezija]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[L'Oiseau bleu]], [[Les aveugles]], [[Intérieur]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovih raznovrsnih literarnih djelatnosti, a posebno zbog njegovih dramskih djela, koja odlikuju bogata mašta i pjesnička fantazija koja otkriva, nekad u kostimu bajke, duboku inspiraciju, dok istovremeno na tajanstven način apelira na čitateljeve vlastite osjećaje i stimulira njegovu maštu.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1912]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Gerhart Hauptmann nobel.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Gerhart Hauptmann]]
|{{flagicon|Njemačka|empire}} [[Nemačka|Njemačka]]
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[drama]], [[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Die Weber]], [[Die Ratten]], [[Hanneles Himmelfahrt]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''primarno zbog njegovog bogatog, raznovrsnog i izvrsnog doprinosa na polju dramske umjetnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1913]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Tagore3.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Rabindranath Tagore]]
|{{flag|Indija}}
|[[bengalski jezik]]
|[[poezija]], [[roman]], [[drama]], [[novela|kratka priča]], [[muzika|glazba]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Gitanjali]], [[Ghare Baire]]'', &quot;[[Jana Gana Mana]]&quot;, &quot;[[Amar Shonar Bangla]]&quot;
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog duboko senzibilnog, svježeg i prelijepog stiha, kojim je, besprijekornom sposobnošću, svoju poetsku misao, izraženu u njegovim vlastitim [[engleski jezik|engleskim]] izrazima, učinio dijelom književnosti Zapada.''&quot;
|-
![[1914]].
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;''Nagrada nije dodijeljena''
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1915]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Romain Rolland 1915.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Romain Rolland]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Jean-Christophe]], [[Colas Breugnon]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao posveta uzvišenom idealizmu njegova stvaralaštva te simpatijama i ljubavi prema istini kojom je opisivao različite tipove ljudskih bića.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1916]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Verner von Heidenstam 1916.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Carl Gustaf Verner von Heidenstam|Verner von Heidenstam]]
|{{flag|Švedska}}
|[[švedski jezik]]
|[[poezija]], [[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Karolinerna]], [[Hans Alienus]], [[Dikter]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao posveta značaju njegove uloge vodećeg predstavnika nove ere u našoj književnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;6&quot;|[[1917]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Karl Gjellerup 1917.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Karl Adolph Gjellerup]]
|{{flag|Danska}}
|[[danski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Germanernes Lærling, Minna, Møllen''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegove raznovrsne i bogate poezije, koja je inspirirana uzvišenim idealima.''&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Henrik Pontoppidan 1917.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Henrik Pontoppidan]]
|{{flag|Danska}}
|[[danski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Det forjættede Land, [[Lykke-Per]], De Dødes Rige''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovih autentičnih prikaza suvremenog života u Danskoj.''&quot;
|-
![[1918]].
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;''Nagrada nije dodijeljena''
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1919]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Carl Spitteler 1919.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Carl Spitteler]]
|{{flag|Švicarska}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Der olympische Frühling]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao posebna zahvala za njegovu epsku pjesmu, [[Der olympische Frühlin|Olimpijsko proljeće]].''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1920]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Knut hamsun 1890.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Knut Hamsun]]
|{{flag|Norveška}}
|[[norveški jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Markens Grøde]], [[Sult]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovo monumentalno djelo, [[Markens Grøde|Plodovi zemlje]].''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1921]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Anatole France 1921.png|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Anatole France]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[L’Île des Pingouins]], [[Thaïs (roman)|Thaïs]], Le Crime de Sylvestre Bonnard''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao priznanje njegovim briljantnim literarnim ostvarenjima, koja odlikuju plemenitost stila, duboko ljudsko suosjećanje, ljepota i istinski galski temperament.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1922]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Jacinto Benavente.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Jacinto Benavente]]
|[[Datoteka:Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg|border|22px]] [[Španija|Španjolska]]
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Los intereses creado]], [[La ciudad alegre y confiada]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog vesele naravi kojom je nastavio slavnu tradiciju španjolske drame.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1923]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[William Butler Yeats]]
|{{flag|Irska}}
|[[engleski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Tower (knjiga)|The Tower]], The Winding Stair and Other Poems ''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegove uvijek inspirirane poezije, koja u visoko umjetničkoj formi daje ekspresiju duhu jednog cijelog naroda.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1924]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Władysław Reymont.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Władysław Reymont]]
|{{flag|Poljska}}
|[[poljski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Chłopi]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog velikog nacionalnog epa, [[Chłopi|Seljaci]].''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1925]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:George Bernard Shaw 1925.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[George Bernard Shaw]]
|{{flag|Irska}}
|[[engleski jezik]]
|[[drama]], [[književna kritika]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Pygmalion (drama)|Pygmalion]], [[The Doctor's Dilemma]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog djela, koje obiluje i idealizmom i humanošću, kao i stimulirajuće satire koja često obiluje jedinstvenom pjesničkom ljepotom.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1926]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Grazia Deledda 1926.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Grazia Deledda]]
|{{flagicon|Kraljevina Italija}} [[Italija]]
|[[italijanski jezik|talijanski jezik]]
|[[poezija]], [[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Dopo il divorzio]], [[La madre]], [[Cenere]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njezinih idealizmom inspiriranih djela koja, plastičnom jasnoćom, prikazuju život njezina rodnog otoka i, s velikom dubinom i suosjećanjem, obrađuju ljudske probleme u njihovoj općenitosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1927]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Henri Bergson 02.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Henri Bergson]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[filozofija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Matière et mémoire]], [[L'Evolution créatrice]], [[Essai sur les données immédiates de la conscience]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao priznanje njegovih bogatih i vitalizirajućih ideja i briljantne vještine kojom su prezentirane.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1928]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Sigrid Undset 1928.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Sigrid Undset]]
|{{flag|Norveška}}
|[[norveški jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Kristin Lavransdatter]], [[Olav Audunssøn i Hestviken]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''primarno zbog njezinih snažnih opisa nordijskog života u Srednjem vijeku.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1929]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Thomas Mann 1937.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Thomas Mann]]
|{{flag|Njemačka}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Buddenbrooks – Verfall einer Familie|Buddenbrooks]], [[Der Zauberberg]], [[Der Tod in Venedig]], [[Doktor Faustus]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''primarno zbog njegovog velikog romana, [[Buddenbrooks – Verfall einer Familie|Buddenbrookovi]], koji dobiva sve više priznanja kao jedan od klasika suvremene književnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1930]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Lewis-Sinclair-LOC.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Sinclair Lewis]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Babbitt (roman)|Babbitt]], [[Arrowsmith (roman)|Arrowsmith]], [[Elmer Gantry]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog snažnog i živopisnog umijeća opisivanja i njegove sposobnosti stvaranja, na domišljat i smiješan način, novih tipova likova.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1931]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Erik Axel Karlfeldt 1931.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Erik Axel Karlfeldt]]&lt;br&gt;{{small|(posthumno)}}
|{{flag|Švedska}}
|[[švedski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Arcadia Borealis, Hösthorn''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za poeziju Erika Axela Karlfeldta.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1932]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:John galsworthy.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[John Galsworthy]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Forsyte Saga]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog istaknutog umijeća prepričavanja, koje svoj vrhunac dostiže u [[The Forsyte Saga|Sagi o Forsyteima]].''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1933]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Ivan Bunin (sepia).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Ivan Bunjin]]
|{{flag|Rusija}} &lt;small&gt;(u egzilu u [[Francuska|Francuskoj]])&lt;/small&gt;
|[[ruski jezik]]
|[[novela|kratka priča]], [[poezija]], [[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Suhodol]], [[Dere'vnij]], [[Žiznj Arsenijeva]], [[Tamnije aleji]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegove stroge umjetnosti, kojom je nastavio klasičnu rusku tradiciju proznog stvaralaštva.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1934]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Luigi Pirandello 1932.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Luigi Pirandello]]
|{{flagicon|Kraljevina Italija}} [[Italija]]
|[[italijanski jezik|talijanski jezik]]
|[[drama]], [[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Il fu Mattia Pascal]], [[Enrico IV]], [[Sei personaggi in cerca d'autore]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog odvažnog i domišljatog oživljavanja dramske i scenske umjetnosti.''&quot;
|-
![[1935]].
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;''Nagrada nije dodijeljena''
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1936]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:ONeill-Eugene-LOC.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Eugene O'Neill]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Ah, Wilderness!]], [[Mourning Becomes Electra]], [[Lazarus Laughed]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog snage, iskrenosti i dubokih emocija njegovih dramskih djela, koja utjelovljuju originalni koncept tragedije.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1937]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Roger Martin du Gard 1937.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Roger Martin du Gard]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Les Thibault]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog umjetničke snage i istine kojima je prikazao ljudski konflikt kao i neke fundamentalne aspekte suvremenog života u svom ciklusu romana [[Les Thibault|Thibaultovi]].''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1938]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Pearl Buck (Nobel).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Pearl S. Buck]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Good Earth]], [[Letter from Peking]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njezinih bogatih i istinski epskih opisa seoskog života u Kini i zbog njezinih biografskih remek-djela.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1939]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:FransEemilSillanpää.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Frans Eemil Sillanpää]]
|{{flag|Finska}}
|[[finski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Nuorena nukkunut]], [[Hurskas kurjuus]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog dubokog razumijevanja seoskog života svoje zemlje i izvrsnog umijeća kojim je prikazao njihov način života i njihov odnos s Prirodom.''&quot;
|-
![[1940]].
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;''Nagrada nije dodijeljena''
|-
![[1941]].
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;''Nagrada nije dodijeljena''
|-
![[1942]].
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;''Nagrada nije dodijeljena''
|-
![[1943]].
|colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;''Nagrada nije dodijeljena''
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1944]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Johannes Vilhelm Jensen 1944.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Johannes Vilhelm Jensen]]
|{{flag|Danska}}
|[[danski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Himmerlandshistorier]], [[Den Lange Rejse]], [[Kongens Fald]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog rijetke snage i plodnosti njegove pjesničke mašte s kojom kombinira intelektualnu znatiželju širokog spektra i odvažan, svježe kreativan stil.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1945]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Gabriela Mistral 1945.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Gabriela Mistral]]
|{{flag|Čile}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Tala, Desolación''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njezino lirsko pjesništvo koje je, inspirirano snažnim emocijama, njezino ime pretvorilo u simbol idealističkih aspiracija cijele Latinske Amerike.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1946]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Hermann Hesse 1946.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Hermann Hesse]]
|{{nowrap|{{flag|Njemačka}} &lt;small&gt;(u egzilu u [[Švajcarska|Švicarskoj]])&lt;/small&gt;}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[roman]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Das Glasperlenspiel]], [[Der Steppenwolf]], [[Die Geschichte von Emil Sinclairs Jugend]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegova inspirirana djela koja, dok im odvažnost i snaga penetracije rastu, predstavljaju klasične humanističke ideale i visoke kvalitete života.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1947]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:André Gide 1947.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[André Gide]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Les faux-monnayeurs]], [[Les caves du Vatican]], [[Les nourritures terrestres]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovih opsežnih i umjetnički značajnih djela, u kojima su ljudski problemi i stanja prezentirani pomoću neustrašive ljubavi prema istini i oštroumnih psiholoških razmatrana.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1948]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:TS Eliot.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[T.S. Eliot]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Waste Land]], [[Murder in the Cathedral]], [[The Love Song of J. Alfred Prufrock]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog izvanrednog, pionirskog doprinosa suvremenoj poeziji.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1949]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Carl Van Vechten - William Faulkner.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[William Faulkner]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Sound and the Fury]], [[As I Lay Dying]], [[Absalom, Absalom!]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog snažnog i umjetnički jedinstvenog doprinosa modernom američkom romanu.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1950]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Bertrand Russell transparent bg.png|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Bertrand Russell]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[filozofija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Wisdom of the West]], [[A History of Western Philosophy and Its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day|A History of Western Philosophy]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''kao priznanje njegovim raznovrsnim i značajnim radovima u kojima se bori za humanističke ideale i slobodu misli.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1951]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Lagerkvist.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Pär Lagerkvist]]
|{{flag|Švedska}}
|[[švedski jezik]]
|[[poezija]], [[roman]], [[novela|kratka priča]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Dvärgen]], [[Barabbas (roman)|Barabbas]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog umjetničke snage i istinske nezavisnosti kojima nastoji, u svojoj poeziji, pronaći odgovore na vječna pitanja koja more čovječanstvo.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1952]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:François Mauriac 1952.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[François Mauriac]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Thérèse Desqueyroux (roman)|Thérèse Desqueyroux]], Asmodée''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog dubokog duhovnog uvida i umjetničkog intenziteta kojim je, u svojim romanima, prodro u dramu ljudskog života.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1953]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Winston Churchill cph.3b12010.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Winston Churchill]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[historija|povijest]], [[esej]], [[memoari]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Second World War]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegove izvrsnosti u povijesnom i biografskom opisivanju kao i zbog njegovih briljantnih govora u obranu ljudskih vrijednosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1954]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:ErnestHemingway.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Ernest Hemingway]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Old Man and the Sea]], [[For Whom the Bell Tolls]], [[The Sun Also Rises]], [[A Farewell to Arms]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog majstorskog umijeća pripovijedanja, najrecentnije demonstriranog u [[The Old Man and the Sea|Starcu i moru]], i zbog njegovog utjecaja na suvremeni stil.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1955]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Halldór Laxness]]
|{{flag|Island}}
|[[islandski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[drama]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Sjálfstætt fólk]], [[Íslandsklukkan]], [[Atómstöðin]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegove živopisne epske snage koja je oživila veliko narativno umijeće Islanda.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1956]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:JRJimenez.JPG|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Juan Ramón Jiménez]]
|[[Datoteka:Flag of Spain 1945 1977.svg|22px|border]] [[Španija|Španjolska]]
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Platero y yo]], Piedra y cielo''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovu lirsku poeziju, koja u španjolskom jeziku konstituira primjer visokog duha i umjetničke čistoće.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1957]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Camus Harcourt 1945.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Albert Camus]]
|{{flag|Francuska|1830}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[filozofija]], [[esej]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[L’Étranger]], [[La Peste]], [[Le Mythe de Sisyphe]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog važnog književnog stvaralaštva, koje s jasnom iskrenošću osvjetljava probleme ljudske savjesti današnjice.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1958]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[File:Boris Pasternak 1969.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Boris Pasternak]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(odbio nagradu)&lt;/small&gt;
|{{flag|Sovjetski Savez}}
|[[ruski jezik]]
|[[roman]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Doktor Živago]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog važnog uspjeha kako na polju suvremene lirike tako i na polju velike ruske epske tradicije.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1959]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Salvatore Quasimodo 1959.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Salvatore Quasimodo]]
|{{flag|Italija|1946}}
|[[italijanski jezik|talijanski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Giorno dopo giorno''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovu lirsku poeziju, koja s klasičnim žarom izražava tragično iskustvo života našeg vremena.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1960]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Saint-John Perse 1960.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Saint-John Perse]]
|{{flag|Francuska|1958}}
|[[francuski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Poème à l'étrangère, Amers''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog uzvišenog leta i evocirajućih slika njegove poezije koja, na vizionarski način, reflektira uvjete našeg vremena.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1961]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Ivo Andrić]]
|{{flagicon|SFRJ}} [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]]
|[[srpskohrvatski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Na Drini ćuprija]], [[Travnička hronika]], [[Prokleta avlija]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog epske snage kojom je pratio teme i prikazao ljudske sudbine koje izvore crpe u povijesti njegove zemlje.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1962]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:John Steinbeck 1962.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[John Steinbeck]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Grapes of Wrath]], [[Of Mice and Men]], [[East of Eden]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovih realističnih i maštovitih djela, u kojima kombinira suosjećajni humor s oštroumnom društvenom percepcijom.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1963]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Giorgos Seferis 1963.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Jorgos Seferis]]
|{{flag|Grčka|old}}
|[[grčki jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Tetradio Gymnasmaton]] I i II, [[Imerologio Katastromatos]] I, II i III''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegov eminentni lirski rad, inspiriran dubokim osjećajima prema helenskom kulturnom svijetu.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1964]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Sartre closeup.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Jean-Paul Sartre]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(odbio nagradu)&lt;/small&gt;
|{{flag|Francuska|1958}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]], [[filozofija]], [[drama]], [[književna kritika]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[La Nausée]], [[Huis clos]], [[L'Existentialisme est un humanisme]], [[L'Être et le Néant. Essai d'ontologie phénoménologique|L'Être et le Néant]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovo djelo koje je, bogato idejama te ispunjeno duhom slobode i potragom za istinom, izvršilo širok utjecaj na naše doba.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1965]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[File:Михаил Александрович Шолохов.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Mihail Šolohov]]
|{{flag|Sovjetski Savez}}
|[[ruski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Tihi Don]], [[Uzorana ledina]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog umjetničke snage i integriteta kojima je, u svom epu o Donu, dao izraz povijesnoj fazi u životu ruskog naroda.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;6&quot;|[[1966]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[File:פורטרט ש&quot;י עגנון (cropped).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Šmuel Josef Agnon]]
|{{flag|Izrael}}
|[[hebrejski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Ore'ah Noteh Lalun, [[Hakhnasat Kallah]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovu duboko karakterističnu pripovjedačku tehniku s motivima iz života židovskog naroda.''&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Nelly Sachs 1966.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Nelly Sachs]]
|{{flag|Njemačka}} &lt;small&gt;(u egzilu u [[Švedska|Švedskoj]])&lt;/small&gt;
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[poezija]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''In den Wohnungen des Todes, Sternverdunkelung''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njezinog izvanrednog pjesničkog i dramskog stvaralaštva, koje sudbinu Izraela interpretira dirljivom snagom.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1967]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:MiguelAngelAsturias.JPG|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Miguel Ángel Asturias]]
|{{flag|Gvatemala}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[roman]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Hombres de maíz]], [[El Señor Presidente]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovo živopisno književno dostignuće, duboko ukorijenjeno u nacionalnim odlikama i tradicijama indijanskih naroda Latinske Amerike.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1968]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Yasunari Kawabata c1932.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Yasunari Kawabata]]
|{{flag|Japan}}
|[[japanski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Yukiguni]], [[Senbazuru]], [[Izu no Odoriko]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovo narativno majstorstvo koje, s velikim senzibilitetom, izražava esenciju japanskog uma.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1969]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Samuel Beckett, Pic, 1.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Samuel Beckett]]
|{{flag|Irska}}
|[[francuski jezik]], [[engleski jezik]]
|[[roman]], [[drama]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[En attendant Godot]], [[Molloy]], [[Malone Dies]], [[The Unnamable]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog djela koje, u novim formama romana i drame, u vremenu oskudice modrenog čovjeka, dostiže svoju visinu.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1970]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Alexander Solzhenitsyn in Moscow, December 1998.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Aleksandar Solženjicin]]
|{{flag|Sovjetski Savez}}
|[[ruski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Jedan dan Ivana Denisoviča]], [[Arhipelag GULAG]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za etičku snagu kojom je tražio nužne tradicije ruske književnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1971]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Pablo_Neruda.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Pablo Neruda]]
|{{flag|Čile}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Canto general]], [[España en el corazón]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za poeziju koja radnjama elementarne snage oživljava sudbinu i snove kontinenta.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1972]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Bundesarchiv B 145 Bild-F062164-0004, Bonn, Heinrich Böll.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Heinrich Böll]]
|{{flag|Njemačka}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Anekdote zur Senkung der Arbeitsmoral]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovo djelo koje je, kroz kombinaciju širokog pogleda na njegovo vrijeme i osjetljive vještine karakterizacije, doprinijelo obnovi njemačke književnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1973]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Patrick White writer.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Patrick White]]
|{{flag|Australija}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Living and the Dead]], [[The Twyborn Affair]], [[Riders in the Chariot]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog epske i psihologizirane vještine pričanja koja je u književnost uvela novi kontinent.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;6&quot;|[[1974]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Eyvind.JPG|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Eyvind Johnson]]
|{{flag|Švedska}}
|[[švedski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Här har du ditt liv!]], [[Strändernas svall]], [[Hans Nådes Tid]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog narativne vještine, dalekovidne u zemljama i dobima, u službi slobode.''&quot;
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Harry Martinson 001.tiff|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Harry Martinson]]
|{{flag|Švedska}}
|[[švedski jezik]]
|[[poezija]], [[roman]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Aniara]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog djela koje hvata kapljice, a reflektira kozmos.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1975]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Eugenio Montale.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Eugenio Montale]]
|{{flag|Italija|1946}}
|[[italijanski jezik|talijanski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Finisterre, Xenia, La bufera e altro''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovu distinktnu poeziju koja, s velikim umjetničkim senzibilitetom, interpretira ljudske vrijednosti iz životne perspektive bez iluzija.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1976]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[File:Saul_Bellow_1976.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Saul Bellow]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Herzog]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog ljudskog razumijevanja i suptilne analize suvremene kulture koje se isprepliću u njegovom djelu.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1977]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Spaanse dichter en nobelprijswinnaar Vicente Alexandre, Bestanddeelnr 929-3851.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Vicente Aleixandre]]
|{{flag|Španjolska}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Poesía surrealista, Ciudad del Paraíso, Historia del corazón''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog kreativnog pjesničkog rada koji osvjetljava ljudsko stanje u kozmosu i suvremenom društvu, dok istovremeno predstavlja veliku obnovu tradicije španjolske međuratne poezije.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1978]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Dan Hadani collection (990044399930205171).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Isaac Bashevis Singer]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[jidiš]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[memoari]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Golem (1969)|The Golem]], [[Shosha]], [[Satan in Goray]], [[The Magician of Lublin]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegovog strastvenog narativnog umijeća koje, imajući korijene u poljsko-židovskoj kulturnoj tradiciji, donosi univerzalna ljudska stanja u život.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1979]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Odysseas Elytis 1974.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Odiseas Elitis]]
|{{flag|Grčka}}
|[[grčki jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Ílios o prótos, Prosanatolismí, Ta ro tou érota''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovu poeziju, koja, naslonjena na grčku tradiciju, prikazuje, koristeći osjetilnu snagu i intelektualnu jasnoću, borbu suvremenog čovjeka za slobodu i kreativnost.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1980]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Czeslaw Milosz 3 ap.tif|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Czesław Miłosz]]
|{{flag|Poljska}}&lt;br /&gt;{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[poljski jezik]]
|[[poezija]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Miasto bez imienia]], [[Gdzie słońce wschodzi i kedy zapada]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji, koristeći beskompromisu jasnoću, izražava ogoljeno ljudsko stanje u svijetu teških sukoba.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1981]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Elias Canetti 2.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Elias Canetti]]
|{{flag|Bugarska}}&lt;br /&gt;{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[roman]], [[drama]], [[memoari]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Masse und Macht]], [[Die Blendung]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog djela koja odlikuju široki pogled, pogatstvo ideja i artistička snaga.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1982]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Gabriel Garcia Marquez.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Gabriel García Márquez]]
|{{flag|Kolumbija}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Cien años de soledad]], [[El otoño del patriarca]], [[El amor en los tiempos del cólera]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegove romane i kratke priče, u kojima se realistično i fantastično kombiniraju u bogato komponiranom svijetu mašte, reflektirajući život i sukobe jednog kontinenta.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1983]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:William Golding 1983.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[William Golding]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[poezija]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Lord of the Flies]], [[Rites of Passage]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegove romane koji, s jasnoćom realističkog narativnog umijeća te raznovrsnošću i univerzalnošću mita, osvjetljavaju ljudsko stanje današnjice.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1984]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Jaroslav Seifert 1981 foto Hana Hamplová crop.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Jaroslav Seifert]]
|{{flag|Čehoslovačka}}
|[[češki jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Maminka, Vějíř Boženy Němcové''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovu poeziju koja, obdarena svježinom i bogata inventivnošću, pruža oslobađajuću sliku nesavladivog duha i raznovrsnosti čovjeka.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1985]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Claude Simon 1967.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Claude Simon]]
|{{flag|Francuska|1976}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Le Tricheur]], [[La Route des Flandres]], [[Histoire]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji u svom romanu, opisujuću ljudsko stanje, kombinira pjesničku i slikarsku kreativnost s produbljenom sviješću o vremenu.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1986]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Soyinka, Wole (1934).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Wole Soyinka]]
|{{flag|Nigerija}}
|[[engleski jezik]]
|[[drama]], [[roman]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Kongi's Harvest]], [[Death and the King's Horseman]], [[The Lion and the Jewel]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji, iz široke perspektive i s pjesničkim prizvucima, kroji dramu egzistencije.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1987]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Joseph Brodsky 1988.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Joseph Brodsky]]
|{{flag|Sovjetski Savez}}&lt;br /&gt;{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]], [[ruski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''To Urania : Selected Poems, 1965–1985''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za sveobuhvatni rad, prožet jasnoćom misli i pjesničkim intenzitetom.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1988]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Naguib Mahfouz HR.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Nagib Mahfuz]]
|{{flag|Egipat}}
|[[arapski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Bein el-Qasrein]], [[Qasr el-Shoaq]], [[El-Sukkareyya]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji, kroz djela bogata nijansama - jednom jasno realistična, drugi put nejasna - formira narativnu umjetnost koja se odnosi na cijelo čovječanstvo.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1989]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Camilo_José_Cela.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Camilo José Cela]]
|{{flag|Španjolska}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[La Familia de Pascual Duarte]], [[La Colmena]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za bogatu i intenzivnu prozu, koja s ograničavanim suosjećanjem formira izazovnu viziju čovjekove ranjivosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1990]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Paz0.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Octavio Paz]]
|{{flag|Meksiko}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[poezija]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[El laberinto de la soledad]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za strastveni rad širokih horizonta, kojeg karakteriziraju osjetilna inteligencija i humanistički integritet.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1991]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Nadine Gordimer 01.JPG|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Nadine Gordimer]]
|{{flag|Južnoafrička Republika}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Conservationist]], [[July's People]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koja je, kroz svoje veličanstveno epsko djelo - prema riječima Alfreda Nobela - bila od velike koristi čovječanstvu.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1992]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Derek Walcott.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Derek Walcott]]
|{{flag|Sveta Lucija|1979}}
|[[engleski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Omeros]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za pjesnički opus velikog sjaja, kog održava povijesna vizija, a rezultat je multikulturne privrženosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1993]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Toni Morrison.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Toni Morrison]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Beloved]], [[Song of Solomon]], [[The Bluest Eye]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koja, u romanima koje odlikuju vizionarska sila i pjesnički stil, daje život esencijalnom aspektu američke stvarnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1994]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Paris - Salon du livre 2012 - Kenzaburō Ōe - 003.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Kenzaburō Ōe]]
|{{flag|Japan}}
|[[japanski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Man'en Gannen no Futtoboru]], [[Kojinteki na taiken]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji, pjesničkom snagom, stvara imaginarni svijet, u kojemu se život i mit kondenziraju u formiranju uznemirujuće slike ljudske neprilike danas.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1995]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:SeamusHeaneyLowRes.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Seamus Heaney]]
|{{flag|Irska}}
|[[engleski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[District and Circle]], [[The Spirit Level]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za djelo lirske ljepote i etničke dubine, koje veliča svakodnevna čuda i živu prošlost.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1996]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Wislawa Szymborska Cracow Poland October23 2009 Fot Mariusz Kubik 01.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Wisława Szymborska]]
|{{flag|Poljska}}
|[[poljski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''Ludzie na moście, [[Lektury nadobowiązkowe]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za poeziju koja s ironičnom preciznošću dozvoljava povijesnom i biografskom kontekstu da oživi u fragmentima ljudske stvarnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1997]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Dario Fo portrait.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Dario Fo]]
|{{flag|Italija|1946}}
|[[italijanski jezik|talijanski jezik]]
|[[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Morte accidentale di un anarchico]], [[Mistero Buffo]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji oponaša zabavljače Srednjeg vijeka neosporivim autoritetom i održava dignitet podramljenih.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1998]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Cropped JSJoseSaramago.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[José Saramago]]
|{{flag|Portugal}}
|[[portugalski jezik]]
|[[roman]], [[drama]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[As Intermitências da Morte]], [[O Evangelho Segundo Jesus Cristo]], [[Ensaio sobre a cegueira]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji nam parabolama prepunima mašte, suosjećanja i ironije kontinuirano omogućava ponovno shvaćanje nedostižne stvarnosti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[1999]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Günter Grass auf dem Blauen Sofa.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Günter Grass]]
|{{flag|Njemačka}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[roman]], [[drama]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Die Blechtrommel]], [[Katz und Maus]], [[Im Krebsgang]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''čije crnohumorne i šaljive priče prikazuju zaboravljeno lice povijesti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2000]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Gao Xingjian Galerie Simoncini Luxembourg.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Gao Xingjian]]
|{{flag|NR Kina}}&lt;br /&gt;{{flag|Francuska|1976}}
|[[kineski jezik]]
|[[roman]], [[drama]], [[književna kritika]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Yī gè rén de Shèngjīng]], [[Bi An]], [[língshān]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za djelo univerzalne vrijednosti, gorkih uvida i lingvističke ingenioznosti, koje je otvorilo nove puteve kineskom romanu i drami.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2001]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Sir_Vidiadhar_Surajprasad_Naipaul.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[V. S. Naipaul]]
|{{flag|Trinidad i Tobago}}&lt;br /&gt;{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[A House for Mr. Biswas]], [[The Enigma of Arrival]], [[A Bend in the River]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''jer posjeduje kombinaciju perceptivne narative i neprolaznog pregleda u djelima koja nas obvezuju da uvidimo prisustvo potisnutih povijesti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2002]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Kertész Imre (Frankl Aliona).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Imre Kertész]]
|{{flag|Mađarska}}
|[[mađarski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Sorstalanság]], [[Kaddis a meg nem született gyermekért]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za djelo koje održava krhko iskustvo individualca u sukobu s barbarskom arbitrarnošću povijesti.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2003]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:J.M. Coetzee.JPG|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[John Maxwell Coetzee|J. M. Coetzee]]
|{{flag|Južnoafrička Republika}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Life &amp; Times of Michael K]], [[Disgrace]], [[Elizabeth Costello]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji, u bezbrojnim oblicima, prikazuje iznenađujuće sudjelovanje stranca.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2004]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Elfriede jelinek 2004 small cropped.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Elfriede Jelinek|Elfride Jelinek]]
|{{flag|Austrija}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[roman]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Die Kinder der Toten]], [[Die Klavierspielerin]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njezinog glazbenog toka ideja i kontra-ideja u romanima i dramama koji, s izvanrednim lingvističkim žarom, otkrivaju apsurdnost društvenih klišeja i njihove dominantne moći.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2005]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Harold_Pinter.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Harold Pinter]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Birthday Party]], [[The Homecoming]], [[Betrayal]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji, u svojim dramama, otkriva ispraznost svakodnevnog razglabanja i prisiljava na ulazak u zatvorene sobe ugnjetavanja.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2006]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Pamuk.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Orhan Pamuk]]
|{{flag|Turska}}
|[[turski jezik]]
|[[roman]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Benim Adım Kırmızı]], [[Kar (roman)|Kar]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji je, u potrazi za melankoničnom dušom svoga grada, otkrio nove simbole sudara i ispreplitanja kultura.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2007]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Doris Lessing 3.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Doris Lessing]]
|{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[drama]], [[poezija]], [[novela|kratka priča]], [[memoari]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Grass Is Singing]], [[The Golden Notebook]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''toj epičarki ženskog iskustva, koja je sa skepsom, žarom i vizionarskom snagom podijeljenu civilizaciju dovela u pitanje.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2008]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Jean-Marie Gustave Le Clézio|J. M. G. Le Clézio]]
|{{flag|Francuska|1976}}&lt;br /&gt;{{flag|Mauricijus}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Le Procès-Verbal]], [[Désert]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''autoru novih putovanja, pjesničke avanture i osjetilne ekstaze, istraživaču čovječanstva ispod i iznad vladajuće civilizacije.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2009]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Herta Müller (2019).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Herta Müller]]
|{{flag|Njemačka}}
|[[nemački jezik|njemački jezik]]
|[[roman]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Niederungen]], [[Atemschaukel]], [[Herztier]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koja, s pjesničkom koncentracijom i proznom svježinom, prikazuje krajolik razvlaštenih.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2010]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Vargas Llosa Madrid 2012.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Mario Vargas Llosa]]
|{{flag|Peru}}
|[[španski jezik|španjolski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]], [[esej]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[La ciudad y los perros]], [[La casa verde]], [[Conversación en la catedral]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njegove kartografije struktura moći te prodornih slika otpora, pobune i poraza individue.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2011]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Transtroemer.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Tomas Tranströmer]]
|{{flag|Švedska}}
|[[švedski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Östersjöar]], [[Sorgegondolen]], [[För levande och döda]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''jer, kroz svoje kondenzirane, prozračne slike, daje svježi uvid u stvarnost.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2012]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:MoYan Hamburg 2008.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Mo Yan]]
|{{flag|NR Kina}}
|[[kineski jezik]]
|[[roman]], [[novela|kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Jiǔguó]], [[Shēngsǐ píláo]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji magijskim realizmom spaja narodne priče, povijest i suvremenost.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2013]].
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Alice Munro 2006 (cropped).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Alice Munro]]
|{{flag|Kanada}}
|[[engleski jezik]]
|[[kratka priča]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Who Do You Think You Are?]], [[Hateship, Friendship, Courtship, Loveship, Marriage]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''majstorici suvremene kratke priče.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2014.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Patrick Modiano 6 dec 2014 - 23.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Patrick Modiano]]
|{{flag|Francuska|1976}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[La Place de l'Étoile]], [[Rue des Boutiques Obscures]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za umijeće sjećanja s kojim je evocirao najnedohvatnije ljudske sudbine i otkrio život-svijet ovog poziva.''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2015.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Swetlana Alexijewitsch 2013 cropped.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Svetlana Aleksijevič]]
|{{flag|Bjelorusija}}
|[[ruski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[U vojnij ne ženskoje lico]], [[Začarovanje smertju]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog njezinog polifonog pisanja, koje je spomenik patnji hrabrosti u našem vremenu''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2016.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Bob Dylan Barcelona.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Bob Dylan]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[poezija]], [[memoari]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Tarantula (Bob Dylan)|Tarantula]]'', ''[[Chronicles: Volume One]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''zbog stvaranja novih pjesničkih izraza u kontekstu velike američke pjesničke tradicije''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2017.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Kazuo Ishiguro by Kubik.JPG|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Kazuo Ishiguro]]
|{{flag|Japan}}&lt;br&gt;{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Remains of the Day]]'', ''[[Never Let Me Go (roman)|Never Let Me Go]]'', ''[[An Artist of the Floating World]]'', ''[[When We Were Orphans]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''koji je, u romanima velike emocionalne snage, otkrio ponor ispod našeg iluzornog osjećaja povezanosti sa svijetom''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2018.]]&lt;ref&gt;Iako je dodijeljena [[2019.]] godine zajedno s onom za tekuću godinu, a sve zbog [[#Kontroverze s članovima odbora|ranije kontroverze]], nagrada [[Olga Tokarczuk|Olge Tokarczuk]] dodijeljena je za [[2018.]] godinu.&lt;/ref&gt;
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Olga Tokarczuk (2018).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Olga Tokarczuk]]
|{{flag|Poljska}}
|[[poljski jezik]]
|[[roman]], [[kratka priča]], [[poezija]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Prowadź swój pług przez kości umarłych]], [[Bieguni]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za narativnu maštu koja s enciklopedijskom strašću predstavlja prijelaz granica kao oblik života''&quot;
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2019.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Peter-handke.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Peter Handke]]
|{{flag|Austrija}}
|[[njemački jezik]]
|[[roman]], [[drama]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Kaspar (drama)|Kaspar]], [[Die Angst des Tormanns beim Elfmeter]], [[Publikumsbeschimpfung]], [[Die linkshändige Frau]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za utjecajni opus koji je s lingvističkom ingenioznošću istraživao periferiju i specifičnost ljudskog iskustva''&quot;
|-
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2020.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Louise Glück circa 1977.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Louise Glück]]
|{{flag|Sjedinjene Države}}
|[[engleski jezik]]
|[[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[The Triumph of Achilles]]'', ''[[The Wild Iris]]'', ''[[Meadowlands (zbirka poezije)|Meadowlands]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njezin nezamjenjivi pjesnički glas, koji sa strogom ljepotom individualnu egzistenciju čini univerzalnom''&quot;
|-
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2021.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:AbulrazakGurnahHebronPanel (cropped).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Abdulrazak Gurnah]]
|{{flag|Tanzanija}}
|[[engleski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Paradise (roman, Abdulrazak Gurnah)|Paradise]]'', ''[[Desertion (roman)|Desertion]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegovo beskompromisno i suosjećajno prodiranje u posljedice kolonijalizma i sudbinu izbjeglice u procjepu između kultura i kontinenata''&quot;
|-
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2022.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Annie Ernaux al Salone del Libro (cropped).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Annie Ernaux]]
|{{flag|Francuska}}
|[[francuski jezik]]
|[[roman]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Les Années]]'', ''[[Une Femme (roman)|Une Femme]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za hrabrost i kliničku preciznost s kojima otkriva korijene, otuđenja i kolektivna ograničenja osobnih sjećanja''&quot;
|-
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2023.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Jon Fosse.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Jon Fosse]]
|{{flag|Norveška}}
|[[norveški jezik]]
|[[drama]], [[roman]], [[kratka priča]], [[poezija]], [[esej]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Andvake]]'', ''[[Olavs draumar]]'', ''[[Kveldsvævd]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za inovativne drame i prozu koji daju glas neizrecivom''&quot;
|-
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2024.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Han Kang, 2024 Nobel Prize Laureate in Literature (cropped).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Han Gang]]
|{{flag|Južna Koreja}}
|[[korejski jezik]]
|[[roman]], [[kratka priča]], [[novela]], [[poezija]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Chaesikjuuija]]'', ''[[Huin]]'', ''[[Sonyeoni onda]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njezinu intenzivnu pjesničku prozu koja se suočava s historijskim traumama i otkriva fragilnost ljudskog života.''&quot;
|-
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2025.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Krasznahorkai László (Déri Miklós).jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[László Krasznahorkai]]
|{{flag|Mađarska}}
|[[mađarski jezik]]
|[[roman]], [[kratka priča]], [[novela]], [[scenarij]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Sátántangó (roman)|Sátántangó]]'', ''[[Az ellenállás melankóliája]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njegov uvjerljiv i vizionarski opus koji, usred apokaliptičnog terora, reafirmira moć umjetnosti.''&quot;
|-
|-
!rowspan=&quot;3&quot;|[[2026.]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Datoteka:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg|80px]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Anne Carson]]
|{{flag|Kanada}}
|[[engleski jezik]]
|[[poezija]], [[esej]], [[proza]]
|-
!colspan=“1”|Najpoznatija djela
|colspan=&quot;3&quot;|''[[Eros the Bittersweet]]'', ''[[Autobiography of Red]]'', ''[[Red Doc|Red Doc&gt;]]''
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&quot;''za njezin hrabar i odvažan opus koji je, kroz razigrani dijalog s klasičnom tradicijom, stvorio nove oblike suvremene književnosti.''&quot;
|}

== Reference ==

{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nobel Prize in Literature}}
* [http://www.nobel.se/literature/laureates/index.html Web stranica Nobelove nagrade za književnost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021113010039/http://www.nobel.se/literature/laureates/index.html |date=2002-11-13 }}

{{Nobelova nagrada}}
{{Nobelova nagrada za književnost}}

{{Izabran}}

[[Kategorija:Nobelovci za književnost| ]]
[[Kategorija:Nobelove nagrade|Književnost]]
[[Kategorija:Književne nagrade]]</text>
      <sha1>4n12dg5nuvz03ae6kxq1fh00qmylqx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearno oružje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4233</id>
    <revision>
      <id>42717224</id>
      <parentid>42535712</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32644" sha1="qay63ckgsjvdl1oiig0sbn4hqyr5ovj" xml:space="preserve">[[Datoteka:Nagasakibomb.jpg|thumb|250px|Oblak oblika gljive nastao nakon bacanja atomske bombe na Nagasaki u [[Japan]]u 1945. godine diže se u visinu od 18 kilometara iznad [[hipocentar|hipocentra]].]]
 
'''Nuklearno oružje''' je [[oružje]] čija razorna snaga potječe od [[nuklearna reakcija|nuklearnih reakcija]], bilo od [[nuklearna fisija|nuklearne fisije]] ili od mnogo jače [[fuzija|fuzije]]. Kao rezultat, čak i nuklearno oružje sa relativno malim učinkom je značajno jače od najjačeg kovencionalnog [[eksploziv]]a, takvo je oružje sposobno uništiti ili ozbiljno onesposobiti cijeli grad.

U historiji ratovanja, nuklearna oružja korišćena su samo dva puta, oba puta tokom zadnjih dana [[drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Prvi događaj desio se ujutro [[6.8.]] [[1945]]. godine, kada su [[SAD]] bacile [[uranij]]ski eksplozivni uređaj čije je šifrirano ime bilo ''Little Boy'' (&quot;mali dječak&quot;) na [[japan]]ski grad [[Hiroshima|Hiroshimu]]. Drugi događaj odigrao se tri dana kasnije kada je [[plutonij]]ska naprava implozijskog tipa koji je imao šifrirano ime ''Fat Man'' (&quot;debeli čovjek&quot;) bačen na grad [[Nagasaki]]. Upotreba ovih oružja, koja je rezultiralo trenutnom smrću od oko 100 000 do 200 000 pojedinaca (većinom civila) i čak više tokom vremena, bilo je i ostaje kontroverzno. Kritičari su optuživali da su to bila nepotrebna djela masovnog ubijanja, dok su drugi tvrdili da su oni maksimalno smanjili žrtve na objema stranama tako što su ubrzali kraj rata.

Od tada, nuklearna oružja bila su detonirana više od dvije tisuće puta zbog [[nuklearni test|testiranja]] i demonstracijskih svrha. Jedine poznate zemlje koje su detonirale takvo oružje su [[SAD]], [[Sovjetski Savez]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Francuska]], [[Narodna Republika Kina]], [[Indija]] i [[Pakistan]], a od oktobra [[2006]]. im se pridružila i [[Sjeverna Koreja]]. Ove zemlje su deklarirane [[nuklearne sile]] (zajedno sa [[Rusija|Rusijom]] koja je naslijedila oružje nakon raspada Sovjetskog Saveza).
 
Mnogobrojne druge zemlje možda posjeduju nuklearno oružje, ali nisu nikada javno priznale posjedovanje, ili njihove tvrdnje da ga ne posjeduju nisu bile potvrđene.

Na primjer, [[Izrael]] ima suvremene avionske sisteme isporuke i izgleda da ima opsežan nuklearni program sa stotinama nuklearnih glava. I [[Iran]] je trenutno optužen od brojnih vlada za pokušaje razvijanja nuklearnih mogućnosti, iako njegova vlada tvrdi da su njihove potvrđene nuklearne aktivnosti, kao što je [[obogaćivanje uranija]], za mirnodopske svrhe.

U prošlosti se špekuliralo da nuklearno oružje razvijaju, odnosno da ga je testirala [[Južna Afrika]] u doba apartheida, [[Švedska]], a danas se slične špekulacije vezuju uz [[Brazil]]. [[SFRJ|Bivša Jugoslavija]] je također započela rad na razvoju nuklearnog oružja, ali je on napušten 1960-ih.&lt;ref name=&quot;jugobomba&quot; /&gt;

Odvojeno od njihove upotrebe kao oružja, nuklearni eksploziv bio je testiran i korišten u razne ne-vojne svrhe.

== Historija ==
[[Datoteka:Hiroshima aftermath.jpg|mini|250p|desno|Posljedice [[Atomski napad na Hirošimu i Nagasaki|atomskog bombardovanja]] [[Hiroshima|Hirošime]].]]
{{glavni|Historija nuklearnog oružja}}

Prva nuklearna oružja proizveo je međunarodni tim u Sjedinjenim Američkim Državama, uključujući veliki broj dislociranih naučnika iz središnje Evrope, uz pomoć Ujedinjenog Kraljevstva i Kanade tokom Drugog svjetskog rata kao dio u tajnosti držanog [[Projekt &quot;Manhattan&quot;|Manhattan projekta]]. Dok se u početku oružje razvijalo primarno iz straha da bi ga [[Treći rajh|Nacistička Njemačka]] mogla prva razviti, ono se kasnije ipak iskoristilo protiv japanskih gradova Hirošime i Nagasakija u augustu 1945. godine. SSSR je svoje prvo nuklearno oružje razvio i testirao 1949. godine, što je dijelom bio rezultat informacija dobivenih iz sovjetske špijunaže u SAD-u. I SAD i SSSR su sredinom 1950-ih godina nastavili razvijati oružje zasnovano na [[nuklearnoj fuziji]] (hidrogenske bombe). Izumom pouzdanog načina slanja [[raketa]] tokom 1960tih, postalo je moguće da se nuklearno oružje pošalje bilo gdje u svijetu u vrlo kratkom roku te su dvije [[Hladni rat|hladoratovske]] supersile usvojile strategiju zastrašivanja održavajući krhki mir.&lt;ref&gt;Rhodes, Richard. ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon &amp; Schuster, 1986.&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:US and USSR nuclear stockpiles.svg|lang=bs|250p|mini|Američki i sovjetski arsenal nuklearnog oružja, 1945-2014.]]
Nuklearno oružje je bilo simbol vojne i državne moći, a njegovo [[Nuklearne probe|testiranje]] se koristilo ne samo za usavršavanje nego i za slanje određenih političkih poruka. Tokom tog perioda i druge države su također razvile nuklearno oružje, kao što su [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Francuska]] i [[Kina]]. Ovih pet članova &quot;nuklearnog kluba&quot; su se dogovorili da pokušaju ograničiti njegovo širenje, mada su ga još četiri zemlje uspjele da razviju ([[Indija]], [[Južnoafrička Republika]], [[Pakistan]] i [[Izrael]]). Krajem Hladnog rata početkom 1990tih, Rusija je naslijedila oružje od bivšeg SSSR-a te je zajedno sa SAD-om nastavila saradnju za smanjenje svog nuklearnog arsenala u svrhu smanjenja tenzija i međunarodne sigurnosti.

[[Širenje nuklearnog oružja]] je ipak nastavljeno, te je Pakistan testirao svoje prvo nuklearno oružje 1998. godine, a slijedilo je testiranje Sjeverne Koreje 2006. godine. U januaru 2005. godine, pakistanski metalurg [[Abdul Kadir Kan]] priznao je da je prodavao nuklearnu tehnologiju i informacije o nuklearnom oružju Iranu, [[Libija|Libiji]] i Sjevernoj Koreji, preko velikog međunarodnog lanca. [[Sjeverna Koreja]] je 9. oktobra 2006. godine objavila da je izvela podzemni nuklearni test, ali pošto nisu primijećeni znakovi velike eksplozije mnogi su zaključili da test nije bio potpuno uspješan.

Nuklearno oružje je bilo u srži mnogih nacionalnih i međunarodnih političkih sukoba i igralo je veliku ulogu u popularnoj kulturi nakon što je javno prikazano njegovo djelovanje 1940tih a obično je simboliziralo konačnu mogućnost čovječanstva da iskoristi snagu prirode za vlastito uništenje.

Postojala su (najmanje) četiri velika ''lažna'' alarma, najskoriji 1995. godine, koji su gotovo doveli da SAD ili SSSR/Rusija počnu lansirati svoje nuklearne bojeve glave kao odmazdu za pretpostavljeni napad.&lt;ref&gt;{{cite web  |first=Geoffrey |last=Forden |url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/missileers/falsealarms.html |title=False Alarms on the Nuclear Front |publisher=Nova Online |date=oktobar 2001.}}&lt;/ref&gt; Osim toga, tokom Hladnog rata SAD i SSSR su nekoliko puta bili na ivici nuklearnog napada, najpoznatiji slučaj je bio tokom [[Kubanska raketna kriza|Kubanske raketne krize]]. Do 2006. godine, procjenjuje se da u svijetu postoji najmanje 27.000 nuklearnih bojevih glava u posjedu najmanje osam država, a 96% nuklearnog oružja nalazi se u SAD i Rusiji.

== Vrste nuklearnog oružja ==
[[Datoteka:Fission bomb assembly methods.svg|desno|mini|250p|Dva osnovna dizajna oružja na bazi fisije.]]
{{glavni|Dizajn nuklearnog oružja}}

Postoje dva glavna tipa nuklearnog oružja. Prvi je oružje koje proizvodi vlastiti eksploziv samo preko reakcije [[nuklearna fisija|nuklearne fisije]]. Ovaj tip je poznat po nazivima ''nuklearna bomba'', ''[[atomska bomba]]'' (''A-bomba'') ili ''fisijska bomba''. U fisijskim oružjima, masa fisijskog materijala ([[obogaćeni uranij]] ili [[plutonij]]) se stavlja u [[Kritična masa|superkritičnu masu]] — količina materijala potrebna da otpočne [[eksponencijalni rast]] [[Nuklearna lančana reakcija|nuklearne lančane reakcije]] — bilo sastavljanjem dvije potkritične mase ili kompresovanjem kritične mase sa [[Eksplozivni materijal|hemijskim eksplozivom]]. Količina energije koju oslobodi fisijska bomba može da varira od jedne tone [[trinitrotoluen|TNT]]-a, pa sve do oko 500.000 tona (500 [[kilotona]]) TNT-a.

Drugi tip nuklearnog oružja proizvodi ogromne količine energije kroz reakciju [[Nuklearna fuzija|nuklearne fuzije]], a može biti i preko hiljadu puta moćniji od fisijske bombe. Poznatiji je pod nazivima ''termonuklearna bomba'', ''vodikova/vodonična bomba'', ''[[hidrogenska bomba]]'' (''H-bomba'') ili ''fuzijska bomba''.

=== Nuklearna bomba ===
{{Glavni|Atomska bomba}}
'''Nuklearna bomba''' jedno je od najrazornijih vrsta oružja. Njen rad bazira se na principu [[nuklearna fisija|nuklearne fisije]]. Prva je nuklearna bomba izgrađena tijekom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] kroz tajni [[projekt Manhattan]] američke vlade u kojemu su sudjelovali ponajbolji fizičari tadašnjeg svijeta.

Postoje dva osnovna tipa nuklearnih oružja. Prva su oružja koja proizvode svoju eksplozivnu energiju samo putem reakcija nuklearne fisije. Ona su uobičajeno poznata kao '''''atomska bomba''''' ('''''A-bomba''''') ili '''''fisijska bomba'''''. U fisijskom oružju, masa [[fisibilni materijal|fisibilnog materijala]] ([[obogaćeni uranij]] ili [[plutonij]]) je sklopljena u [[kritična masa|superkritičnu masu]] (količina materijala potrebna da započne [[eksponencijalni rast]] [[nuklearna lančana reakcija|nuklearne lančane reakcije]]), bilo izbacivanjem jednog dijela subkritičnog materijala prema drugom, ili kompresijom subkritične mase kemijskim eksplozivima, prilikom čega se ubrizgavaju [[neutron]]i i reakcija počinje. Glavni izazov u svim konstrukcijama nuklearnog oružja je osiguravanje da se značajan dio goriva iskoristi prije nego što oružje uništi samo sebe. Količina energije koju oslobode fisijske bombe može imati opseg između ekvivalenata manjih od tone [[trinitrotoluen|TNT-a]] prema gore, do oko 500 000 tona (500 [[kilotona]]) TNT-a.

[[Datoteka:Castle Bravo Blast.jpg|thumb|200 px|Fotografija oblaka nakon eksplozije američke hidrogenske bombe, 1. mart 1954. ''(Castle Bravo)'']]

=== Termonuklearna bomba ===
{{Glavni|Hidrogenska bomba}}
'''Termonuklearna bomba''' je vrsta nuklearnog oružja koje oslobađa veliku količinu [[energija|energije]] putem reakcije [[nuklearna fuzija|nuklearne fuzije]] i može biti više od tisuću puta jača od fisijske bombe. Poznata je još i kao '''''vodikova/vodonična bomba''''', '''''hidrogenska bomba''''' ('''''H-bomba''''') i '''''fuzijska bomba'''''. Samo se za šest zemalja ([[Sjedinjene Američke Države]], [[Rusija]], [[Francuska]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[Kina]] i [[Indija]]) zna da posjeduju hidrogensku bombu. Hidrogenske bombe rade koristeći [[Teller-Ulamov dizajn]] u kome se [[detonacija|detonira]] fisijska bomba, u posebno napravljenom dijelu koji je u blizini fuzijskog [[gorivo|goriva]]. [[Gama zrake|Gama]] i [[X-zrake]] koji se oslobađaju tijekom fisijske [[eksplozija|eksplozije]] sažimaju i griju kapsulu u kojoj se nalaze [[tricij]], [[deuterij]] ili [[litij]] deuterid (LiD), započinjući fuzijsku reakciju. [[Neutron]]i oslobođeni tijekom ove fuzijske reakcije započinju konačnu fisijsku fazu u omotaču koji je od [[osiromašeni uranij|osiromašenog uranija]] i koji okružuje fuzijsko gorivo, povećavajući značajno konačni učinak. Svaka od ovih komponenti je poznata kao &quot;faza&quot;, sa fisijskom bombom kao &quot;primarnom&quot; i fuzijskom kapsulom kao &quot;sekundarnom&quot;. Povezujući zajedno brojne faze i povećavajući količinu fuzijskog goriva, [[termonuklearno oružje]] može imati ogromnu snagu. Najveća bomba koja je ikada detonirana je bila ''[[Car bomba]]'' u bivšem [[SSSR]]-u, koja je imala snagu od preko 50 milijuna tona ([[megatona]]) [[trinitrotoluen|TNT-a]], većina modernog oružja nije ni blizu te jačine.

Tu su i drugi tipovi nuklearnog oružja. Na primjer, [[pojačano fisijsko oružje]] je fisijska bomba koja povećava svoju eksplozivnu snagu pomoću male količine fuzionih reakcija, ali nije hidrogenska bomba. Neka oružja su dizajnirana za posebne svrhe. Tako je [[neutronska bomba]] nuklearno oružje koje daje relativno malu eksploziju, ali sa relativno velikom količinom [[radijacija|radijacije]]. Detonacija nuklearnog oružja je praćena eksplozijom [[neutronska radijacija|neutronske radijacije]]. Okruživanjem nuklearnog oružja sa prikladnim materijalima (kao što su [[kobalt]] ili [[zlato]]) stvara se oružje poznato pod imenom [[posoljena bomba]]. Ovaj uređaj može proizvesti izuzetno velike količine radioaktivne kontaminiranosti. Većina razlika u dizajniranju nuklearnog oružja je u različitim korisnim učincima nuklearnog oružja za različite vrste namjena i u manipuliranju konstrukcijskim elementima u pokušaju stvaranja izrazito malog oružja.

== Nuklearna strategija ==
[[Datoteka:W87 MX Missile schematic.jpg|desno|mini|250p|desno|SAD-ov [[LG-118A Peacekeeper|Peacekeeper projektil]] koristio je [[MIRV]] projektile. Svaki projektil mogao je sadžavati i do deset bojnih glava (prikazano u crvenoj boji), a koje su mogle pogoditi različite mete. Ovaj sistem je razvijen za [[projektilska odbrana|projektilsku odbranu]].]]
{{glavni|Nuklearni sukob}}
[[Nuklearni sukob]] je strategija ili ratovanja ili izbjegavanja nuklearnog rata. Politika pokušavanja odbijanja potencijalonog nuklarnog napada je od strane druge zemlje poznata kao strategija nuklearne odbrane. Cilj je da se uvijek održava status drugog napada (sposobnost države da odgovori na nuklearni napad sa svojim nuklearnim naoružanjem) ili da u potencijalom ratu ima status prvog napada sa ciljem da se unište neprijateljske odbrane prije nego što uzvrate udarac. Tokom Hladnog rata vojni teoretičari su radili na modelima po kojima bi se spriječilo da se spriječi korištenje takvog naoružanja.

Različite forme nuklearne otpreme dopuštaju različe vrste nuklerane strategije, primarno čineči težom odbranu i otežavajući lansiranje protivnapada protiv njih. Nekada je to značilo držanje skrivenih projektila, kao npr. stavljanje na podmornice ili vozove čije je lokacije teško pratiti, a u drugo vrijeme to je značilo zakopavanje u bunkerima. Druge mjere uključuju odbranu protiv nukleranih vrsta napada korištenjem protivprojektilske odbrane (tj. uništavanje projektila prije nego što dostignu svoje mete) ili sredstvima civilne odbrane (korištenje ranijeg upozorenja da se evakuišu građani na sigurno područje prije napada). Oružja koja si dizajnirana da unište masovne populacije poznata su pod nazivom [[strateška nuklearna oružja]]. Oružja koja su dizajnirana da ustvari budu korištena na bojnom polju u ratnom stanju su poznata pod nazivom kao taktička nuklearna oružja.

Postoje kritike ideje &quot;nuklearne strategija&quot; za nuklearni rat koje upozoravaju da bi nuklearni rat između dviju nuklearnih sila mogao rezultirati u međusobnom totalnom uništenju. Sa ove tačke gledišta značajnost nuklearnog oružja se ogleda u tome da je ono samo sredstvo sprječavanja rata, jer bi pravi nuklearni rat mogao nastati iz bezazlenog političkog neslaganja i straha, rezultirajući potpunim uništenjem. Ova, ne samo nacionalna nego i globalna, prijetnja potiče razvijanje mnogih mjera anti-nuklearne zaštite koje se sve više počinju provoditi.

Kritike od strane mirovnih pokreta i unutar vojnih organizacija su istakle upitnost koristi takvog oružja u trenutnoj vojnoj klimi u svijetu. Korištenje (ili prijetnja korištenja) takvog oružja bi općenito bila protivna pravila međunarodnog prava koje se primjenjuje u oružanim sukobima, u skladu sa savjetodavnom mišljenju koje je objavio [[Međunarodni sud pravde]] 1996. godine.

Možda najkontroverznija ideja u nuklearnoj strategiji je ona o [[širenje nuklearnog oružja|širenju nuklearnog oružja]]. Ovaj stav govori da, nasuprot konvencionalnom oružju, nuklearno oružje uspješno spriječava otvoreni rat između država, kako je i spriječio u [[Hladni rat|Hladnom ratu]] između [[SAD]]-a i [[Sovjetski savez|Sovjetskog saveza]]. Politički naučnik [[Kenneth Waltz]] najviše promovira ove stavove.

== Nuklearni projektili ==
[[Datoteka:Fat Man (replica of nuclear bomb).jpg|desno|mini|250p|Prva nuklearna oružja su bile &quot;[[gravitacijske bombe]]&quot; kao ''Fat man'' (&quot;debeli čovjek&quot;), oružje koje je bačeno na [[Nagasaki]], [[Japan]]. Takva oružja su mogla biti bačena samo iz [[bombader]]a.]]
{{glavni|Nuklearni projektili}}
Slanje nuklearnog oružja, tehnologija, načini i sistemi koje koriste da se nuklearno oružje transportira do mete, važan je aspekt nuklearnog oružja za njegov dizajn i za strategiju njegovog korištenja.

Historijski, prvi način slanja i metoda upotrebe dva nuklearna oružja koje se upotrijebilo u ratovanju je gravitacijska bomba bačena iz aviona - bombardera. Ovaj način se prvo razvio u državama jer nije zahtijevano nikakva prostorna ograničenja u vezi veličine oružja, a miniaturizacija oružja je nešto što zahtijeva veliko znanje o dizajnu oružja. Međutim, upotreba nuklearnog oružja putem klasičnog avionskog napada značajno je ograničavala domet napada, vrijeme odgovora na predstojeći napad i broj oružja koji se može dopremiti i koristiti u zadano vrijeme. Osim toga, specijalizirani sistemi dopreme obično nisu potrebni, naročito nakon što je razvijen način miniaturiziranja, nuklearne bombe se mogu dopremati bilo strateškim bombarderima ili taktičkim avionima lovcima, što daje mogućnost zračnim snagama da koriste svoju trenutnu flotu sa minornim ili nikakvim izmjenama. Ovaj metod se i dalje smatra jednim od primarnih načina dopremanja i korištenja nuklearnog oružja. Većinu američkog nuklearnog oružja, naprimjer, predstavljaju gravitacijske bombe slobodnog pada, kao što su [[B61]].

Mnogo efikasniji način sa strateške tačke gledišta je nuklearno oružje stavljeno na raketu, koja koristi balističku putanju kojom doprema nuklearnu bojevu glavu do udaljene mete. Čak i projektili kratko dometa omogućavaju brži napad bez izlaganja vlastitim žrtvama, razvoj [[interkontinentalni balistički projektil|interkontinentalnih nuklearnih balističkih raketa]] (ICBM) i balističkih projektila koji se lansiraju sa [[podmornica]] (SLBM) omogućio je nekim država nesmetano i lahko djelovanje nuklearnim oružjem na mete bilo gdje u svijetu sa velikom mogućnosti uspjeha i tačnosti. Mnogo napredniji sistemi poput MIRV-a (''Multiple independently targetable reentry vehicle'' odnosno ''projektil sa više nuklearnih bojevih glava'') omogućavaju da se lansira veći broj nuklearnih bojevih glava na nekoliko meta istovremeno, što smanjuje šanse bilo kakve raketne odbrane. Danas su projektili odnosno rakete osnovni i najčešći sistemi dizajnirani za slanje i djelovanje nuklearnim oružjem. Međutim, projektiranje nuklearne bojeve glave dovoljno malehnom da se može staviti u neki projektil je izuzetno veliki izazov za mnoge.

[[Taktičko nuklearno oružje]] uključuje razne vrste i načine dopreme, uključujući ne samo gravitacijske bombe i projektile nego i artiljerijske granate, mine i dubinske nuklearne bombe i torpeda koja su namijenjena protiv neprijateljskih podmornica. U SAD-u je testirano i nuklearno oružje koje se ispaljivalo iz preuređenih [[minobacač]]a. Malehna taktička prenosiva nuklearna oružja koja su za pripremu i korištenje zahtijevala samo dva vojnika su također razvijena i u upotrebi. Ponekad se za takva oružja pogrešno koristi izraz ''bombe u aktovci''. Primjer takvog oružja je ''Special Atomic Demolition Munition'' (posebna atomska municija za uništavanje), mada postoje značajna ograničenja između dovoljne razorne moći takvog oružja i dovoljno malehne veličine i ograničenja u prenosu i upotrebi za današnje vojne potrebe.

== Vlade, kontrola i zakon ==

[[Datoteka:Flag of IAEA.svg|mini|250p|desno|[[Međunarodna agencija za atomsku energiju]] osnovana je [[1957]]. godine kako bi podpomogla mirotvorni razvoj nuklearne tehnologije, te kako bi zaustavila [[širenje nuklearnog oružja]].]]
Zbog ogromne, vojne moći koja se stiče posjedovanjem nuklearnog oružja, njegova politička kontrola je osnovni problem sve dok ono uopće postoji. Krajem 1940tih, nedostatak međusobnog povjerenja je onemogućio Sjedinjene Američke Države i Sovjetski savez da način bilo kakav napredak ka međunarodnom dogovoru ili sporazumu kojim bi se kontroliralo nuklearno oružje, međutim tek 1960tih načinjeni su određeni koraci da se ograniči i [[širenje nuklearnog oružja]] na druge države i njegov uticaj i efekte koje nuklearno testiranje ima na okolinu i zdravlje ljudi. [[Sporazum o djelimičnoj zabrani nuklearnih testova]] potpisan 5. augusta 1963. godine, kojeg su potpisale SAD, SSSR i Velika Britanija,&lt;ref name=&quot;djelimicno&quot; /&gt; zabranio je svim nuklearnim silama testiranje nuklearnog oružja na površini zemlje, spriječavajući radioaktivno zagađenje okoline, dok je Sporazum o neširenju nuklearnog oružja iz 1968. godine pokušao nametnuti ograničenja na vrste aktivnosti koje države potpisnice mogu činiti, sa ciljem da se omogući ustupanje civilne [[nuklearna tehnologija|nuklearne tehnologije]] državama potpisnicima bez straha od mogućeg širenja oružja.

[[Međunarodna agencija za atomsku energiju]] (IAEA) osnovana je 1957. godine pod mandatom [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih naroda]] sa ciljem da se ohrabri razvoj civilnih načina korištenja nuklearne tehnologije, omogućavajući međunarodnu zaštitu od njene zloupotrebe i dajući sigurnosne upute i mjere za njeno korištenje. Do 1996. godine mnoge države su ratificirale i potpisale [[Sporazum o potpunoj zabrani nuklearnih testova]], koji zabranjuje svaki vid testiranja nuklearnog oružja, što predstavlja veliku prepreku svakoj državi potpisnici da razvije nuklearno oružje. Osim toga, potpisani su i drugi sporazumi koji reguliraju zalihe nuklearnog oružja na bilateralnoj osnovi, poput sporazuma [[SALT I]] i [[START I]], kojim se ograničava broj i vrsta nuklearnog oružja između SAD i bivšeg SSSR.

Nuklearno oružje je također zabranjeno i ograničeno sporazumima između država. Mnoge države su proglašene nenuklearnim područjem, gdje je zabranjena proizvodnja i korištenje nuklearnog oružja, putem sporazuma. Sporazum iz Tlatelolcoa iz 1967. godine zabranjuje proizvodnju i raspoređivanje nuklearnog oružja u Latinskoj Americi i Karibima, dok [[Sporazum iz Pelindabe]]  iz 1964. godine zabranjuje nuklearno oružje u mnogim zemljama [[Afrika|Afrike]]. Među najsvježijim primjerima je proglašenje Centralnoazijskog podučja bez nuklearnog oružja koje je proglašeno među bivšim sovjetskim republikama u Centralnoj Aziji, a koje zabranjuje nuklearno oružje.

[[Međunarodni sud pravde]], kao najviši sud Ujedinjenih naroda, izdao je 1996. godine savjetodavno mišljenje o ''legalnosti prijetnji ili korištenju nuklearnog oružja''. Sud je odlučio da korištenje ili prijetnja da će biti korišteno nuklearno oružje krši određene članove [[međunarodno pravo|međunarodnog prava]], uključujući Ženevske konvencije, Haške konvencije, [[Povelja Ujedinjenih naroda]] i [[Univerzalna deklaracija o ljudskim pravima|Univerzalnu deklaraciju ljudskih prava]].

== Povezano ==
* Više tehničkih detalja
** [[Dizajn nuklearnog oružja]]
** [[Prinos nuklearnog oružja]]
** [[Nuklearna eksplozija]]
* Historija
** [[Atomski napad na Hirošimu i Nagasaki]]
** [[Historija nuklearnog oružja]]
** [[Projekt Manhattan]]
** [[Nacionalna laboratorija Los Alamos]]
** [[Nacionalna laboratorija Lawrence Livermore]]
** [[Nuklearno testiranje]]
*** [[Testno područije u Nevadi]]
** [[Sovjetski projekt razvoja atomske bombe]]
** [[Stanislav Petrov]]
** [[Njemački projekt razvoja nuklearne energije]]
** [[Japaneski atomski projekt]]
** [[Nuklearni i radijaciski incidenti]] (uključujući i incidente sa nuklearnim oružjem) 
* Srodna tehnologija i nauka
** [[Nuklearna fizika]]
** [[Nuklearna fisija]]
** [[Nuklearna fuzija]]
** [[Nuklearni reaktor]]
** [[Nuklearno inženjerstvo]] 
* [[Vojna strategija]]
** [[Nuklearni sukob]]
** [[Civilna odbrana]]
** [[Nuklearna strategija]]
* Širenje i politika
** [[Širenje nuklearnog oružja]]
** [[Sporazum neširenja nuklearnog oružja]]
** [[Nuklearno razoružanje]]
** [[Spisak država sa nuklearnim oružjem]]
** [[Nuklearno oružje i SAD]]
** [[Nuklearno oružje i Ujedinjeno Kraljevstvo]]
** [[Spisak nuklearnog oružja]]
* Popularna kultura
** [[Nuklearno oružje u popularnoj kulturi]]
* Posljedice
** [[Nuklearna zima]]
** [[Nuklearno ljeto]]

== Reference ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=&quot;jugobomba&quot;&gt;[http://www.titomanija.com.ba/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=422 Pregled jugoslavenskog nuklearnog programa]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;djelimicno&quot;&gt;[http://www.history.com/this-day-in-history/nuclear-test-ban-treaty-signed Nuclear Test Ban Treaty signed]&lt;/ref&gt;
}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* Bethe, Hans Albrecht. ''The Road from Los Alamos''. New York: Simon and Schuster, 1991. {{ISBN|0-671-74012-1}}
* DeVolpi, Alexander, Minkov, Vladimir E., Simonenko, Vadim A., and Stanford, George S. ''Nuclear Shadowboxing: Contemporary Threats from Cold War Weaponry''. Fidlar Doubleday, 2004 (Two volumes, both accessible on Google Book Search) (Content of both volumes is now available in the 2009 trilogy by Alexander DeVolpi: ''Nuclear Insights: The Cold War Legacy'' available on [http://www.Amazon.com/].
* Glasstone, Samuel and Dolan, Philip J. ''[http://www.deepspace.ucsb.edu/wp-content/uploads/2013/01/Effects-of-Nuclear-Weapons-1977-3rd-edition-complete.pdf The Effects of Nuclear Weapons (third edition).]'' Washington, D.C.: U.S. Government Printing Office, 1977. [http://www.princeton.edu/~globsec/publications/effects/effects.shtml Available online (PDF).]
* ''[https://fas.org/nuke/guide/usa/doctrine/dod/fm8-9/1toc.htm NATO Handbook on the Medical Aspects of NBC Defensive Operations (Part I – Nuclear)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408021307/http://fas.org/nuke/guide/usa/doctrine/dod/fm8-9/1toc.htm |date=2015-04-08 }}''. Departments of the Army, Navy, and Air Force: Washington, D.C., 1996
* Chuck Hansen|Hansen, Chuck. ''U.S. Nuclear Weapons: The Secret History.'' Arlington, TX: Aerofax, 1988
* Hansen, Chuck. ''The Swords of Armageddon: U.S. nuclear weapons development since 1945.'' Sunnyvale, CA: Chukelea Publications, 1995. [http://www.uscoldwar.com/]
* Holloway, David. ''Stalin and the Bomb''. New Haven: Yale University Press, 1994. {{ISBN|0-300-06056-4}}
* The Manhattan Engineer District, &quot;[http://www.atomicarchive.com/Docs/MED/index.shtml The Atomic Bombings of Hiroshima and Nagasaki]&quot; (1946)
* {{fr icon}} Jean-Hugues Oppel, ''Réveillez le président'', Éditions Payot et rivages, 2007 (ISBN978-2-7436-1630-4). The book is a fiction about the nuclear weapons of France; the book also contains about ten chapters on true historical incidents involving nuclear weapons and strategy.
* Henry DeWolf Smyth. ''[http://www.atomicarchive.com/Docs/SmythReport/index.shtml Atomic Energy for Military Purposes.]'' Princeton, NJ: Princeton University Press, 1945. (Smyth Report {{spaced ndash}}the first declassified report by the US government on nuclear weapons)
* ''[https://fas.org/nuke/intro/nuke/7906/index.html The Effects of Nuclear War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418011842/http://fas.org/nuke/intro/nuke/7906/index.html |date=2015-04-18 }}''. Office of Technology Assessment, May 1979.
* Richard Rhodes|Rhodes, Richard. ''Dark Sun: The Making of the Hydrogen Bomb''. New York: Simon and Schuster, 1995. {{ISBN|0-684-82414-0}}
* Richard Rhodes|Rhodes, Richard. ''The Making of the Atomic Bomb''. New York: Simon and Schuster, 1986 {{ISBN|0-684-81378-5}}
* Spencer Weart|Weart, Spencer R. ''Nuclear Fear: A History of Images''. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1988. {{ISBN|0-674-62836-5}}
* Spencer Weart|Weart, Spencer R. ''The Rise of Nuclear Fear''.  Cambridge, MA: Harvard University Press, 2012. {{ISBN|0-674-05233-1}}
* ''Die UNO-Studie: Kernwaffen''. C.H.Beck, München 1982, {{ISBN|3 406 08765 5}}.
* Peter Auer: ''Von Dahlem nach Hiroshima. Die Geschichte der Atombombe''. Berlin: Aufbau, 1995, {{ISBN|3-351-02429-0}}.
* Florian Coulmas: ''Hiroshima: Geschichte und Nachgeschichte''. München: Beck, 2005, {{ISBN|3-406-52797-3}}.
* Klaus Fuchs, Ruth Werner, Eberhard Panitz: ''Treffpunkt Banbury oder Wie die Atombombe zu den Russen kam''. Das neue Berlin, Berlin 2003, {{ISBN|3-360-00990-8}}.
* Robert Jungk: ''Heller als tausend Sonnen''. 1958 und ''Strahlen aus der Asche'', Alfred Scherz Verlag, 1959
* Rainer Karlsch, Zbynek Zeman: ''Urangeheimnisse''. Links, Berlin 2002, {{ISBN|3-86153-276-X}}.
* Hubert Mania: ''Kettenreaktion. Die Geschichte der Atombombe''. Rowohlt Verlag, Reinbek bei Hamburg 2010, {{ISBN|978-3-498-00664-8}}.
* Paul Takashi Nagai: ''Die Glocken von Nagasaki: Geschichte der Atombombe''. München: Rex, 1955 – Bericht eines überlebenden Arztes, {{ISBN|3-89575-056-5}}.
* Gian Luigi Nespoli, Giuseppe Zambon: ''Hiroschima, Nagasaki.'' Edition Zambon, Frankfurt/Main 1997, {{ISBN|3-88975-055-9}}.
* Richard Rhodes: ''The Making of the Atomic Bomb'' 1995, {{ISBN|0-684-81378-5}}, deutsch Nördlingen: Greno, 1988; Volk und Welt, 1990, {{ISBN|3-353-00717-2}} (Standardwerk)
* Joseph Rotblat: ''Strahlungswirkungen beim Einsatz von Kernwaffen'', Berlin 1996, {{ISBN|3-87061-544-3}}
* Helmut Simon (Vorwort): ''Atomwaffen vor dem Internationalen Gerichtshof''. Lit, Münster 1997, {{ISBN|3-8258-3243-0}}.
* Wolfgang Sternstein: ''Atomwaffen abschaffen!''. Meinhardt, Idstein 2001, {{ISBN|3-933325-05-6}}.
* Mark Walker: ''Die Uranmaschine. Mythos und Wirklichkeit der deutschen Atombombe''. Berlin: Siedler, 1990, {{ISBN|3-88680-359-7}}.
* Rainer Karlsch: ''Hitlers Bombe''. Deutsche Verlags-Anstalt, München 2005, {{ISBN|3-421-05809-1}}.
* Egmont R. Koch: ''Atomwaffen für Al Qaida. „Dr.No“ und das Netzwerk des Terrors''. Berlin: Aufbau Verlag, 2005, {{ISBN|3-351-02588-2}}.
* Michael Light: ''100 Sonnen.'' München: Knesebeck 2003 {{ISBN|3-89660-190-3}}.
* Heinar Kipphardt: ''In der Sache J. Robert Oppenheimer''. Rowohlt, Reinbek 1996, {{ISBN|3-499-12111-5}}.
* Masuji Ibuse: ''Schwarzer Regen''. Frankfurt am Main: Fischer-Taschenbuch-Verlag, 1985, {{ISBN|3-596-25846-4}}.
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nuclear weapons}}
* [http://nuclearweaponarchive.org/ Nuclear Weapon Archive from Carey Sublette] is a reliable source of information and has links to other sources and an informative [http://nuclearweaponarchive.org/Nwfaq/Nfaq0.html FAQ].
* The [https://fas.org/ Federation of American Scientists] provide solid information on weapons of mass destruction, including [https://fas.org/nuke/ nuclear weapons] and their [https://fas.org/nuke/intro/nuke/effects.htm effects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150329105730/http://fas.org/nuke/intro/nuke/effects.htm |date=2015-03-29 }}
* [http://alsos.wlu.edu/ Alsos Digital Library for Nuclear Issues]—contains many resources related to nuclear weapons, including a historical and technical overview and searchable bibliography of web and print resources.
* Video archive of [http://sonicbomb.com/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=39 US, Soviet, UK, Chinese and French Nuclear Weapon Testing] at [http://www.sonicbomb.com/ sonicbomb.com]
* [http://www.nuclearmuseum.org/ The National Museum of Nuclear Science &amp; History (United States)]—located in Albuquerque, New Mexico; a Smithsonian Affiliate Museum
* [http://www.ibiblio.org/rcip/nuclear.html Nuclear Emergency and Radiation Resources]
* [http://www.atomicarchive.com/History/mp/index.shtml The Manhattan Project: Making the Atomic Bomb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090209155804/http://atomicarchive.com/History/mp/index.shtml |date=2009-02-09 }} at AtomicArchive.com
* [http://www.lanl.gov/history/ Los Alamos National Laboratory: History] (U.S. nuclear history)
* [http://www.pbs.org/wgbh/amex/bomb/ ''Race for the Superbomb''], PBS website on the history of the H-bomb
* [http://www.voshn.com/ Recordings of recollections of the victims of Hiroshima and Nagasaki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322065839/http://www.voshn.com/ |date=2021-03-22 }}
* [http://www.wilsoncenter.org/program/NPIHP/ The Woodrow Wilson Center's Nuclear Proliferation International History Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150812050030/http://www.wilsoncenter.org/program/NPIHP |date=2015-08-12 }} or NPIHP is a global network of individuals and institutions engaged in the study of international nuclear history through archival documents, oral history interviews and other empirical sources.

{{Nuklearna tehnologija}}

[[Kategorija:Fizika]]
[[Kategorija:Oružje]]</text>
      <sha1>qay63ckgsjvdl1oiig0sbn4hqyr5ovj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi Zeland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4312</id>
    <revision>
      <id>42717204</id>
      <parentid>42711985</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163515" sha1="qeigfhcvvlug91u5fskdjyvdb0o2ygw" xml:space="preserve">{{Infokutija zemlja
| mikronacija             = 
| konvencionalno_dugo_ime = Novi Zeland
| ime                     = 
| izvorno_ime             = {{nowrap|''New Zealand'' {{small|([[engleski]])}} / ''Aotearoa'' {{small|([[maorski jezik|maorski]])}}}}
| ime_genitiv             = Novog Zelanda
| status             = 
| zastava            = Flag of New Zealand.svg
| alt_flag           = 
| zastava2           = 
| alt_flag2          = 
| grb                = Coat of arms of New Zealand.svg
| alt_coat           = 
| tip_simbola        = Grb
| geslo              = 
| geslo_prijevod     = 
| državna_himna      = [[God Defend New Zealand]]&quot; • &quot;[[God Save the King]]
| kraljevska_himna   = 
| drugi_simbol       = 
| tekst_simbol       = 
| drugi_tip_simbola  = 
| tekst_tipa_simbola = 
| slika_karte  = NZL orthographic NaturalEarth.svg
| loctext      = 
| alt_map      = 
| opis_karte   = 
| slika_karte2 = 
| alt_map2     = 
| opis_karte2  = 
| glavni_grad  = [[Wellington]]
| latd  = 41 | latm  = 17 | latNS  = S
| longd = 174 | longm = 27 | longEW = E
| najveći_grad         = [[Auckland]]
| tip_najvećeg_naselja = grad
| najveće_naselje      = 
| službeni_jezici      = {{nowrap|[[engleski]] {{small|(95.9%)}}&lt;br&gt;[[maorski]] {{small|(4.2%)}}&lt;br&gt;[[Novozelandski znakovni jezik|NZL znakovni jezik]] {{small|(0.6%)}}}}
| nacionalni_jezici    = 
| regionalni_jezici    = 
| etničke_grupe        = 
| etničke_grupe_godina = 
| religija             = 
| demonim              = 
| org_tip      = 
| članstvo     = 
| tip_vlasti   = [[Unitarna država|Unitarna]] [[Parlamentarizam|parlamentarna]] [[ustavna monarhija]]
| vođa_titula1 = [[Novozelandska monarhija|Monarh]]
| vođa_ime1    = [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]
| vođa_titula2 = {{nowrap|[[Generalni guverner Novog Zelanda|Generalni guverner]]}}
| vođa_ime2    = [[Cindy Kiro]] 
| vođa_titula3 = [[Premijer Novog Zelanda|Premijer]]
| vođa_ime3    = [[Christopher Luxon]]
| vođa_titula4 = 
| vođa_ime4    = 
| vođa_titula5 = 
| vođa_ime5    = 
| vođa_titula6 = 
| vođa_ime6    = 
| vođa_titula7 = 
| vođa_ime7    = 
| vođa_titula8 = 
| vođa_ime8    = 
| vođa_titula9 = 
| vođa_ime9    = 
| zakonodavac  = [[Parlament Novog Zelanda|Parlament]]&lt;br&gt;{{small|([[Predstavnički dom (Novi Zeland)|Predstavnički dom]])}}
| gornji_dom   = 
| donji_dom    = 
| suverenitet_tip      = Nezavisnost
| suverenitet_napomena = od [[UK|Ujedinjenog Kraljevstva]]
| uspostava_događaj1   = [[Sewellovo ministarstvo (1856.)|Odgovorna vlada]]
| uspostava_datum1     = [[7. svibnja]] [[1856.]]
| uspostava_događaj2   = [[Novi Zeland (dominion)|Dominion]]
| uspostava_datum2     = [[26. rujna]] [[1907.]]
| uspostava_događaj3   = [[Zakon o usvajanju Vestminsterskog statuta (1947.)|Usvojen Statut]]
| uspostava_datum3     = [[25. studenog]] [[1947.]]
| uspostava_događaj4   = {{nowrap|[[Zakon o izmjenama Ustava Novog Zelanda (zahtjev i pristanak) (1947.)|''De iure'' nezavisnost]]}}
| uspostava_datum4     = [[10. prosinca]] [[1947.]]
| uspostava_događaj5   = 
| uspostava_datum5     = 
| uspostava_događaj6   = 
| uspostava_datum6     = 
| uspostava_događaj7   = 
| uspostava_datum7     = 
| uspostava_događaj8   = 
| uspostava_datum8     = 
| uspostava_događaj9   = 
| uspostava_datum9     = 
| uspostava_događaj10  = 
| uspostava_datum10    = 
| uspostava_događaj11  = 
| uspostava_datum11    = 
| uspostava_događaj12  = 
| uspostava_datum12    = 
| površina_km2     = 268,021
| površina_oznaka  = Ukupno
| površina_fusnota = 
| površina_rang    = 75
| vode             = 1.6%
| površina_oznaka2 = 
| površina_podaci2 = 
| površina_oznaka3 = 
| površina_podaci3 = 
| stanovništvo_proc         = 4,697,880
| stanovništvo_proc_godina  = [[2016.]]
| stanovništvo_proc_rang    = 123
| stanovništvo_oznaka2      = 
| stanovništvo_podaci2      = 
| stanovništvo_oznaka3      = 
| stanovništvo_podaci3      = 
| stanovništvo_popis        = 4,242,048
| stanovništvo_popis_godina = [[2013.]]
| stanovništvo_popis_rang   =
| gustoća_stanovništva      = 17.2
| stanovništvo_gustina_rang = 205
| broj_članica              =
| GDP_PPP                     = $173.2 mlrd.
| GDP_PPP_rang                = 
| GDP_PPP_godina              = [[2016]].
| GDP_PPP_per_capita          = $36,950
| GDP_PPP_per_capita_rang     = 
| GDP_nominal                 = $169.9 mlrd.
| GDP_nominal_rang            = 
| GDP_nominal_godina          = [[2016]].
| GDP_nominal_per_capita      = $36,254
| GDP_nominal_per_capita_rang = 
| Gini          = 33.0
| Gini_ref      =                    
| Gini_rang     = 
| Gini_godina   = [[2014]]
| Gini_promjena = 
| HDI           = 0.913
| HDI_ref       = 
| HDI_rang      = 9
| HDI_godina    = [[2014]]
| HDI_promjena  = increase
| valuta     = [[novozelandski dolar]]
| valuta_kod = NZD
| vremenska_zona     = [[NZST]]
| utc_nadom          = +12
| vremenska_zona_DST = [[NZDT]]
| utc_nadom_DST      = +13
| DST_napomena       = 
| antipodi           = 
| datum_format       = dd/mm/gggg
| pozivni_broj       = +64
| svetac_zaštitnik   =
| internetski_nastavak = [[.nz]]
| službeni_website     =
| slika_karte3 = 
| širina_karte =
| alt_map3     =
| opis_karte3  =
| fusnota_a = 
| fusnota_b = 
| fusnota_c = 
| fusnota_d = 
| fusnota_e = 
| fusnota_f = 
| fusnota_g = 
| fusnota_h = 
| fusnota_1 = 
| fusnota_2 = 
| fusnota_3 = 
| fusnota_4 = 
| fusnota_5 = 
| fusnota_6 = 
| fusnota_7 = 
| fusnota_8 = 
| komentar  = 
}}
'''Novi Zeland''' ({{jez-eng|New Zealand}}, izgovor: [ˌnjuː ˈziːlənd]; {{jez-mi|Aotearoa}}, izgovor: [aoˌteaˈroa]) je [[ostrvska država]] u jugozapadnom delu [[Tihi ocean|Tihog okeana]]. Sastoji se od dva velika ostrva ‒ [[Sjeverni otok|Severnog]] i [[Južni otok|Južnog]] ‒ kao i većeg broja manjih ostrva. Zvanično ime države na maorskom je '''Aotearoa''', što se često prevodi kao „''Zemlja dugog belog oblaka''“. Novi Zeland je geografski najizolovanija država na svetu. Najbliži sused, [[Australija]], udaljena je 1.500 kilometara severozapadno od glavnih ostrva, preko [[Tasmanovo more|Tasmanovog mora]]. Jedina značajnija kopnena masa ka jugu je [[Antarktik]], ka severu su [[Nova Kaledonija]], [[Fidži]] i [[Tonga]].

Zbog svoje izolovanosti Novi Zeland je jedno od poslednje naseljenih mesta na planeti. Tokom ove izolacije razvijen je karakterističan [[Biodiverzitet Novog Zelanda|diverzitet]] [[Flora Novog Zelanda|flore]] i [[Fauna Novog Zelanda|faune]]. Najznačajniji je veliki broj jedinstvenih ptica, od kojih su mnoge izumrle dolaskom ljudi i sisara. Sa umerenom morskom klimom, zemljište je uglavnom pokriveno šumom. Raznovrsnu topografiju zemlje čine i oštri planinski vrhovi koji su rezultat [[Tektonika ploča|tektonskog pomeranja]] [[Tihookeanska ploča|tihookeanske]] i [[indo-australska ploča|indo-australijske]] ploče.

[[Polinežani]] su naselili teritoriju današnjeg Novog Zelanda između [[1250]]. i [[1300]]. godine, pritom razvivši karakterističnu [[Maori]] kulturu. Prvi kontakt Evropljana je bio [[1642]]. kada je do obala doplovio [[Abel Tasman]]. Pojava krompira i [[musketa]] je dovela do preokreta u maorskom načinu života, i kao posledica nastupili su međuplemenski [[Musketni ratovi]]. [[Britanska imperija]] i [[Maori]] su [[1840]]. potpisali [[Ugovor iz Vajtangija]] kojim je Novi Zeland posao britanska kolonija, a Maori su dobili zaštitu od nadolazećih francuskih kolonizatora i samovolje kolonijalnih kompanija. Usledio je priliv velikog broj imigranata iz Evrope što je dovelo do brojnih sukoba i naposletku [[Novozelandski ratovi|Novozelandskih ratova]], posle kojih je došlo do masovne konfiskacije maorske imovine. Ekonomske krize su pratili periodi političke reforme, žene su dobile puno pravo glasa tokom devedesetih godina 19. veka, a od tridesetih godina 20. veka formirana je socijalna država blagostanja. Nakon Drugog svetskog rata, Novi Zeland se priključio [[ANZUS]] paktu zajedno sa SAD i Australijom, ali je ugovor kasnije suspendovan od strane SAD kada je Novi Zeland proglasio svoju teritoriju za slobodnu zonu od nukelarne energije i obnovljen je tek [[2010]]. Novi Zeland je deo dogovora [[UKUSA]] o deljenju obaveštajnih podataka između država anglosfere – Ujedinjenog Kraljevstva, SAD, Kanade i Australije. Tokom pedesetih godina 20. veka [[životni standard]] je bio među najvišima na svetu ali je sedamdesetih godina nastupila recesija koja je dodatno pogoršana stanjem na tržištu nafte i ulaskom Velike Britanije u [[Evropska ekonomska zajednica|EEZ]]. Tokom osamdesetih godina izvršene su brojne ekonomske reforme poznate pod nazivom ''Rogernomics'' po Rodžeru Daglasu, ministru finansija, kada je ukinuta politika [[protekcionizam|protekcionizma]] i uvedena [[slobodna trgovina]]. Tržišta za poljoprivredne proizvode sa Novog Zelanda su umnogome promenjena nakon sedamdesetih, pa je nekada najpopularniji izvozni proizvod vuna, zamenjena mlečnim i mesnim proizvodima a u skorije vreme i vinom.

Većina [[Novozelanđani|Novozelanđana]] je evropskog porekla. Najveća manjinska grupa su domoroci Maori, a osim njih brojni su doseljenici iz Azije i drugih država Polinezije. Engleski je najdominantiji jezik, dok maorski i novozelandski znakovni jezik imaju status zvaničnog jezika. [[Kultura Novog Zelanda|Kulturu Novog Zelanda]] uglavnom čine elementi maorske i kulture ranih britanskih doseljenika. U ranom periodu evropskog doseljavanja slikarsku umetnost su uglavnom činili pejzaži i u manjoj meri portreti Maora. U skorije vreme su popularizovane klasične maorske umetnosti poput duboreza, pletenja i tetovaža. Mnogi umetnici danas kombinuju elemente maorskih i zapadnih tehnika u stvaranju jedinstvenih formi. Kultura Novog Zelanda je dodatno proširena globalizacijom i povećanom imigracijom sa ostrva u Pacifiku i iz Azije. Ranzolik pejzaž Novog Zelanda pruža mnoge mogućnosti za spoljne aktivnosti i korišćen je kao pozadina niza visokobudžetnih filmova.

Novi Zeland se sastoji od 11 regiona, 67 teritorijalnih uprava u svrhu lokalne samouprave ali uz manje ovlašćenja od nekadašnjih provincija. Na nacionalnom nivou vlast vrši kabinet ministara, predvođen [[Premijer Novog Zelanda|premijerom]]. [[Šef države]] je kralj [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]] koga predstavlja [[Generalni guverner Novog Zelanda|generalni guverner]]. [[Kraljevstvo Novi Zeland]] čine još i [[Tokelau]] (zavisna teritorija), [[Kukova Ostrva|Kukova ostrva]] i [[Nijue]] (samoupravne teritorije u slobodnoj asocijaciji) i [[Rosova teritorija]] (teritorijalna pretenzija Novog Zelanda na Antarktik). Novi Zeland je članica međunarodnih organizacija [[Ujedinjeni narodi|OUN]], [[Azijsko-tihookeanska ekonomska saradnja|APEK]], [[Komonvelt nacija|Komonvelt]], [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|OESR]], [[Forum pacifičkih ostrva|FPO]] i [[Svjetska trgovinska organizacija|STO]].

== Etimologija ==
[[Datoteka:Nova Zeelandia by Janssonius(134121958).jpg|thumb|left|250px|Detalj holandske karte koja prikazuje zapadnu obalu Novog Zelanda pod imenom ''Nova Zeelandia'' ([[Johannes Janssonius|J. Janssonius]], [[1666]].)]]
[[Maori]] danas Novi Zeland nazivaju Aotearoa (što se prevodi kao „zemlja dugog belog oblaka“),{{sfn|King|2003|p=41}} a ovaj naziv je u upotrebi i u [[Novozelandska varijanta engleskog jezika|novozelandskoj varijanti]] [[Engleski jezik|engleskog jezika]]. Ovaj naziv potiče od jednog naziva za [[Sjeverni otok|Severno ostrvo]] na [[maorski jezik|maorskom]]. Nepoznato je da li su Maori imali naziv za teritoriju cele države pre dolaska Evropljana.{{sfn|Hay|Maclagan|Gordon|2008|p = 72}} [[Abel Tasman]] je [[1642]]. primetio obalu Novog Zelanda i ovu zemlju nazvao ''Staten Landt'', uveren da je u pitanju deo istoimenog južnog dela [[Južna Amerika|Južne Amerike]].&lt;ref&gt;{{cite web|first=John|last=Wilson|title=European discovery of New Zealand – Tasman's achievement|publisher=[[Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand]]|date=mart 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3|accessdate=24. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; [[Holandija|Holandski]] kartografi su promenili ime ove zemlje u ''Nova Zeelandia'' [[1645]]. godine, po provinciji [[Zeland]].&lt;ref name=&quot;StatenLandt&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3 |title=Tasman’s achievement |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand |date=septembar 2007 |accessdate=16. 2. 2008. |last=Wilson |first=John}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Mackay|first=Duncan|year=1986|chapter=The Search For The Southern Land|editor-last=Fraser|editor-first= B|title=The New Zealand Book Of Events|url=https://archive.org/details/newzealandbookof0000fras|location=Auckland|publisher=[[Methuen Publishing|Reed Methuen]]|pages=[https://archive.org/details/newzealandbookof0000fras/page/52 52]–54}}&lt;/ref&gt; Britanski istraživač [[James Cook|Džejms Kuk]] koji ga je prvi oplovio, je prilagodio ovaj naziv engleskom jeziku i nazvao ga ''New Zealand'', što je ime koje se i danas koristi.

Maori su imali više naziva za ova dva ostrva, uključujući ''Te Ika-a-Māui'' (riba Mauija) za Severno i ''Te Wai Pounamu'' (voda zelenog kamena) i ''Te Waka o Aoraki'' (kanu Aorakija) za Južno ostrvo.{{sfn|Mein Smith|2005|p=6}} Na prvobitnim evropskim mapama Južnim ostrvom je nazivano malo ostrvo [[Stjuart ostrvo|Stjuart]] a sadašnje Južno ostrvo je nazivano Srednjim ostrvom.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Thomas|last=Brunner|authorlink=Thomas Brunner|url=http://www.nzetc.org/tm/scholarly/BruJour-fig-BruJour_P001a.html |title=The Great Journey: an expedition to explore the interior of the Middle Island, New Zealand, 1846-8|publisher=[[Royal Geographic Society]]|year=1851}}&lt;/ref&gt; Sadašnja podela potiče iz [[1830]]. godine a od [[1907]]. je standardna.&lt;ref name=&quot;NZ name&quot;&gt;{{cite web|first=Malcolm|last=McKinnon|authorlink=Malcolm McKinnon|title=Place names – Naming the country and the main islands|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=novembar 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/place-names/1|accessdate=24. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Geografski savet Novog Zelanda je [[2009]]. godine otkrio da imena ostrva nikada nisu ozvaničena i trenutno postoje planovi da se to uradi.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Confusion over NZ islands' names|newspaper=BBC News |date=22. 4. 2009.|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8011846.stm}}&lt;/ref&gt; Istovremeno se razmatraju budući zvanični nazivi na maorskom,&lt;ref name=&quot;Eriksen 2009&quot;&gt;{{cite news|title=Name quest unveils historic titles|first=Alanah|last=May Eriksen|date=25. 4. 2009.|newspaper=[[The New Zealand Herald]]|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10568595|archive-date=2019-04-19|access-date=2013-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419122525/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10568595|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; i najverovatnije je da će to biti ''Te Ika-a-Māui'' i ''Te Wai Pounamu''.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Isaac|last=Davison|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10567873|title=North and South Islands officially nameless|newspaper=The New Zealand Herald|date=22. 4. 2009.}}&lt;/ref&gt;

== Geografija ==
{{glavni|Geografija Novog Zelanda}}
=== Reljef ===
[[Datoteka:New Zealand 23 October 2002.jpg|thumb|200px|Novi Zeland iz satelita.]]
Novi Zeland čine dva glavna i veći broj manjih ostrva, koja se nalaze blizu centra takozvane [[Vodena hemisfera|Vodene hemisfere]] (nasuprot [[Kopnena hemisfera|Kopnene]] čiji je centar u Francuskoj). Severno i Južno ostrvo razdvaja [[Kukov prolaz]], širok 22 kilometra na najužoj tački.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=The Sea Floor|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/cook-strait/1|accessdate=13. 1. 2011.|date=April 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120164724/http://www.teara.govt.nz/en/1966/cook-strait/1 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Osim ova dva ostrva, pet najvećih naseljenih ostrva su Ostrvo Stjuart, [[Četem ostrvo]], Ostrvo Veliki greben (u zalivu Hauraki), Ostrvo Durvil (u Marlboro moreuzu) i Ostrvo Vajheke (22&amp;nbsp;km od Oklanda).&lt;ref name=&quot;ACC Hauraki&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aucklandcity.govt.nz/auckland/introduction/hauraki/default.aspx|title=Hauraki Gulf islands|publisher=[[Auckland City Council]]|accessdate=13. 1. 2011.}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hindmarsh|year=2006|url=http://www.historic.org.nz/en/Publications/HeritageNZMagazine/HeritageNz2006/HNZ06-DiscoveringDUrville.aspx|title=Discovering D'Urville|publisher=Heritage New Zealand|accessdate=13. 1. 2011.|unused_data=first}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Akld coastguard distances&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.auckland-coastguard.org.nz/Information/Distance+Tables.html |title=Distance tables |publisher=Auckland Coastguard |accessdate=2. 3. 2011. |archivedate=2011-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110123074649/http://www.auckland-coastguard.org.nz/Information/Distance%2BTables.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Novi Zeland je dugačak (preko 1600 kilometara duž severo-severoistočne ose) i uzak (na najširem delu 400 kilometara između obala)&lt;ref&gt;{{cite book|title=Heinemann New Zealand atlas|publisher=[[Heinemann (publisher)|Heinemann Publishers]]|first=D. W.|last=McKenzie|year=1987|isbn=079000187X}}&lt;/ref&gt; sa približno 15.134 kilometara obale i ukupnom površinom od 268.021 kilometara.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.stats.govt.nz/domino/external/PASFull/pasfull.nsf/84bf91b1a7b5d7204c256809000460a4/4c2567ef00247c6acc25697a00043f15?OpenDocument|title=Geography|publisher=[[Statistics New Zealand]]|accessdate=21. 12. 2009.|year=1999}}&lt;/ref&gt; Zbog udaljenih ostrva i duge obale, država je bogata morskim resursima. Ekskluzivna ekonomska zona je jedna od najvećih na svetu i više od 15 puta je veća od površine samog Novog Zelanda.&lt;ref name=&quot;mfe&quot;&gt;{{cite book| title = Offshore Options: Managing Environmental Effects in New Zealand's Exclusive Economic Zone| publisher = [[Ministry for the Environment (New Zealand)|Ministry for the Environment]]| year = 2005| location = Velington| url = http://www.mfe.govt.nz/publications/oceans/offshore-options-jun05/offshore-options-jun05.pdf| isbn = 0-478-25916-6| format = PDF| access-date = 2013-04-29| archivedate = 2012-01-11| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120111075405/http://www.mfe.govt.nz/publications/oceans/offshore-options-jun05/offshore-options-jun05.pdf| deadurl = yes| archive-date = 2012-01-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20120111075405/http://www.mfe.govt.nz/publications/oceans/offshore-options-jun05/offshore-options-jun05.pdf| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Mt Taranaki.JPG|left|thumb|250px|Vulkan Maunt Taranaki na Severnom ostrvu]]

Južno ostrvo je najveća [[kopno|kopnena masa]] Novog Zelanda, i podeljena je uzdužno [[Južni Alpi|Južnim Alpima]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=The rise and fall of the Southern Alps|url=https://archive.org/details/risefallofsouthe0000coat|first=Glen|last= Coates|publisher=Canterbury University Press|year=2002|page=[https://archive.org/details/risefallofsouthe0000coat/page/15 15]|isbn=0908812930}}&lt;/ref&gt; Na njima se nalazi više od 18 vrhova visine preko 3.000 metara, od kojih je najviši [[Maunt Kuk]] sa 3.754 metra što je i najviši vrh na celom Novom Zelandu. U podnožju Južnih Alpa nalazi se oblast [[Fjordlend]] sa dubokim [[fjord]]ovima, od kojih je najpoznatiji [[Milford Saund]].&lt;ref&gt;{{cite web|first=David|last=Grant|title=Southland places – Fiordland’s coast|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/southland-places/10|accessdate=14. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Severno ostrvo ima manje planinskih venaca ali ima veliki broj [[vulkan]] a. Najaktivnija je vulkanska zona Taupo oko koje je formirana vulkanska [[visija]] koju obeležava najviši vrh Severnog ostrva, [[Ruapehu|Maunt Ruapehu]] (2,797 metara). Na ovoj visiji nalazi se i najveće jezero na Novom Zelandu, [[Taupo (jezero)|Taupo]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.teara.govt.nz/en/natural-environment/1|first=Carl|last=Walrond|title=Natural environment – Geography and geology|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|accessdate=14. 1. 2010.}}&lt;/ref&gt; koje se nalazi u [[Kaldera|kalderi]] jednog od najvećih [[supervulkan]]a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.geonet.org.nz/volcano/activity/taupo/about.html |title=Taupo |publisher=[[GNS Science]] |accessdate=2. 4. 2011. |archivedate=2011-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110324025353/http://www.geonet.org.nz/volcano/activity/taupo/about.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Raznovrsnost topografije, a verovatno i pojavu kao kopna, Novi Zeland duguje [[Tektonika ploča|tektonskom pomeranju]] [[Tihookeanska ploča|tihookeanske]] i [[indo-australska ploča|indo-australijske]] ploče.&lt;ref name = &quot;Keith 2009&quot;&gt;{{cite web|first1=Keith|last1=Lewis|first2=Scott|last2=Nodder|first3=Lionel|last3=Carter|title=Sea floor geology – Active plate boundaries|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/sea-floor-geology/2|accessdate=4. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Novi Zeland je deo [[Zelandija|Zelandije]], mikrokontinenta veličine polovine Australije, koji je postepeno potapan nakon odvajanja od [[Gondvana|Gondvane]]. Pre 25 miliona godina započela je [[orogeneza]] „Kajokura“. Dokaz ovoga danas je vidljiv na Južnim Alpima koji su nastali u sklopu [[Kontinentalna kolizija|kontinentalne kolizije]] duž Alpskog [[rasjed|raseda]]. U drugim delovima granica ploča je obeležena [[subdukcija|subdukcijom]] jedne ploče ispod druge što je proizvelo Pujsegurov rov na jugu, Hikurangi rov na istoku i Kermadekov i Tonga rov na severu.&lt;ref name = &quot;Keith 2009&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1023/A:1026514914220|journal=Marine Geophysical Researches|volume=21|issue=5|pages=489–512|year=2000|title=Bathymetry of the Tonga Trench and Forearc: A Map Series|url=https://archive.org/details/marine-geophysical-researches_2000_21_5/page/489|first1=Dawn|last1=Wright|first2=Sherman|last2=Bloomer|first3=Christopher|last3=MacLeod|first4= Brian|last4=Taylor|first5=Andrew|last5=Goodliffe| issn = 0025-3235}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed caption=&quot;Geografski diverzitet Novog Zelanda&quot;&gt;
File:NZ Landscape.jpg|Ruralna scena nedaleko od [[Queenstown, Novi Zeland|Queenstowna]]
File:Emerald Lakes, New Zealand.jpg|Smaragdna jezera, [[Mount Tongariro]]
File:Lake Gunn.jpg|[[Jezero Gunn]]
File:Pencarrow Head, Wellington, New Zealand from Santa Regina, 24 Feb. 2007.jpg|[[Pencarrow Head]], Wellington
&lt;/gallery&gt;

=== Klima ===

Novi Zeland ima blagu i umerenu [[morska klima|morsku klimu]] sa srednjim godišnjim temperaturama od 10&amp;nbsp;°C na jugu do 16&amp;nbsp;°C na severu.&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Brett|last1=Mullan|first2=Andrew|last2=Tait|first3=Craig|last3=Thompson|title=Climate – New Zealand’s climate|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=March 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/climate/1|accessdate = 15. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Istorijski maksimum je zabeležen u mestu Rangiora i iznosio je 42,4&amp;nbsp;°C a istorijski minimum je zabeležen u mestu Renfarli i iznosio je −25.6&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=&quot;niwa&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.niwa.co.nz/education-and-training/schools/resources/climate/extreme |title=Summary of New Zealand climate extremes |publisher=[[National Institute of Water and Atmospheric Research]] |year=2004 |accessdate=30. 4. 2010.}}&lt;/ref&gt; Klima se razlikuje između regiona, pa je tako na zapadnoj obali Južnog ostrva zastupljena izuzetno vlažna klima, u centralnim delovima vlada [[semiaridna klima]] a na samom severu [[suptropska klima]].&lt;ref&gt;{{cite web|first=Carl|last=Walrond|title=Natural environment – Climate|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009.|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/natural-environment/3|accessdate=15. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Od sedam najvećih gradova, [[Christchurch|Krajstčerč]] je najsuvlji sa oko 640&amp;nbsp;mm padavina godišnje, a sa oko duplo više najvlažniji je [[Auckland|Okland]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.niwa.co.nz/__data/assets/file/0006/44268/rain.xls|title=Mean monthly rainfall|publisher=National Institute of Water and Atmospheric Research|format=XLS|accessdate=4. 2. 2011.|archive-date=2011-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503221956/http://www.niwa.co.nz/__data/assets/file/0006/44268/rain.xls|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Okland, Velington i Krajstčerč imaju preko 2.000 sunčanih sati godišnje. Južni i jugozapadni delovi Južnog ostrva imaju hladniju i oblačniju klimu sa oko 1.400 do 1.600 sunčanih sati; severni i severoistočni delovi Južnog ostrva su najosunčaniji delovi i imaju u proseku 2.400 do 2.500 sunčanih sati.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.niwascience.co.nz/__data/assets/file/0006/44655/sunshine.xls|title=Mean monthly sunshine hours|publisher=National Institute of Water and Atmospheric Research|format=XLS|accessdate=4. 2. 2011.|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610201128/http://www.niwascience.co.nz/__data/assets/file/0006/44655/sunshine.xls|dead-url=}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=packed caption=&quot;Klima Novog Zelanda&quot;&gt;
File:Autumn in New Zealand.jpg|Jesen u [[Wellington]]u
File:New Zealand snow.jpg|[[Centralni plato, Novi Zeland|Centralni plato]] tokom zime
File:Scorching Bay.jpg|Plaža u zaljevu Scorching tokom ljeta
&lt;/gallery&gt;

=== Biodiverzitet ===
{{glavni|Flora Novog Zelanda|Fauna Novog Zelanda}}
[[Datoteka:Kiwifugl.jpg|thumb|left|180px|[[Kiviji|Kivi]] je nacionalna ptica]]
Geografska izolacija Novog Zelanda od preko 80 miliona godina i ostrvska [[biogeografija]] je odgovorna za endemičnost vrsta [[flora Novog Zelanda|flore]] i [[fauna Novog Zelanda|faune]] Novog Zelanda. Oni su nastali ili evolucijom živog sveta Gondvane ili preko vrsta koje su uspele da dođu do udaljenih obala Novog Zelanda preko vazduha ili mora.&lt;ref&gt;{{Cite book | last=Lindsey | first=Terence | last2=Morris | first2=Rod | title=Collins Field Guide to New Zealand Wildlife | url=https://archive.org/details/collinsfieldguid0000lind | publisher=[[HarperCollins]] (New Zealand) Limited | year=2000|page=[https://archive.org/details/collinsfieldguid0000lind/page/14 14]|isbn=9781869503000}}&lt;/ref&gt; Od svih vaskularnih biljaka, 82% su endemske vrste i čini ih 1.944 vrste u 65 [[rod (taksonomija)|rodova]] i u jednoj [[porodica (taksonomija)|familiji]].&lt;ref name=&quot;FAQ&quot;&gt;{{cite web|date=May 2010|url=http://www.nzpcn.org.nz/page.asp?help_faqs_NZ_plants|title=Frequently asked questions about New Zealand plants|publisher=[[New Zealand Plant Conservation Network]]|accessdate=15. 1. 2011.|archivedate=2012-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120908012124/http://www.nzpcn.org.nz/page.asp?help_faqs_NZ_plants|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NZPCN 2006&quot;&gt;{{cite book|publisher=New Zealand Plant Conservation Network|year=2006|title=New Zealand indigenous vascular plant checklist|isbn=0-473-11306-6|first1=Peter|last1=de Lange|first2=John|last2=Sawyer|first3=Jeremy |last=Rolfe}}&lt;/ref&gt; Velike površine ostrva su pod šumama [[podokarp]]a i [[južna bukva|južne bukve]]. [[Podokarp]] je vrsta zimzelenog drveta – [[golosemenice]] i formira šume uglavnom u severnim delovima Novog Zelanda. Na krajnjem severu Severnog ostrva u ovim šumama raste [[kauri]] – džinovsko drvo koje naraste do 50 m u visinu. Šume južne bukve su zastupljene u južnijim predelima ostrva.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia | editor-first =Alexander | editor-last =McLintock | encyclopedia =from An Encyclopaedia of New Zealand | title =Mixed Broadleaf Podocarp and Kauri Forest | url =http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/forests-indigenous/4 | accessdate =15. januar 2011 | date =april 2010 | origyear =1966 | publisher =Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117113026/http://www.teara.govt.nz/en/1966/forests-indigenous/4 |date=2013-01-17 }}&lt;/ref&gt; Za Severno ostrvo su karakteristična papratišta i šikare. U njima raste veći broj paprati (srebrnaste, drvene itd) i raznog žbunastog rastinja. Na Južnom ostrvu su velike planinske površine pod pašnjacima i niskim žbunovima.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Alan|last=Mark|title=Grasslands – Tussock grasslands|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/grasslands/1|accessdate=17. 1. 2010.}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Silver-fern.jpg|thumb|200px|[[Srebrna paprat]] je nacionalna biljka]]
[[Datoteka:Yellow-eyed Penguins Auckland Islands.jpg|thumb|180px|left|[[Žutooki pingvin]] naseljava jug Novog Zelanda]]

[[Datoteka:PohutukawaCornwallis.jpg|thumb|200px|Pohutukava je endemska vrsta]]

Pre dolaska ljudi oko 80% površine Novog Zelanda je bilo pokriveno šumom, praktično cela teritorija osim planinskih vrhova, močvara, neplodnog zemljišta i vulkanskih područja.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commentary on Forest Policy in the Asia-Pacific Region (A Review for Indonesia, Malaysia, New Zealand, Papua New Guinea, Philippines, Thailand and Western Samoa)|
year=1997|publisher=Forestry Department|url=http://www.fao.org/docrep/w7730e/w7730e09.htm#new%20zealand|accessdate=4. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Nakon dolaska ljudi dolazi do masovne deforestacije, posebno od požara nastalih nakon polinežanskog naseljavanja.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=McGlone, M.S. |year=1989 |url=http://nzes.org.nz/nzje/free_issues/NZJEcol12_s_115.pdf |title=The Polynesian settlement of New Zealand in relation to environmental and biotic changes |journal=New Zealand Journal of Ecology |volume=12(S) |pages=115–129 |access-date=2013-04-29 |archive-date=2014-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140717220413/http://nzes.org.nz/nzje/free_issues/NZJEcol12_s_115.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Ostatak šuma je posečen od strane Evropljana zarad stvaranja njiva, tako da danas površina pokrivena šumom iznosi 23%.&lt;ref&gt;Taylor, R. and Smith, I. (1997). [http://www.mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/index.html The state of New Zealand’s environment 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150122070627/http://mfe.govt.nz/publications/ser/ser1997/index.html |date=2015-01-22 }}. Ministry for the Environment, Wellington.&lt;/ref&gt;

Šumama su dominirale ptice a u nedostatku sisara, neke od vrsta poput [[Kiviji|kivija]], [[kakapo]]a i [[takahe]]a su evoluirale u neletačice.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.terranature.org/flightlessbirds.htm|title=New Zealand ecology: Flightless birds|publisher=TerraNature|accessdate=17. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Dolaskom ljudi dolazi i do pojave [[pacovi|pacova]], tvorova, raznih drugih glodara i sisara što je dovelo do [[Izumiranje|izumiranja]] brojnih vrsta, uključujući i velike ptice kao što su [[moa]] i [[hastov orao]].&lt;ref name = &quot;extinction&quot;&gt;{{cite web|first=Richard|last=Holdaway|title=Extinctions – New Zealand extinctions since human arrival|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=March 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/extinctions/4|accessdate=4. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=januar 2005|title=Huge eagles 'dominated NZ skies'|first=Alex|last= Kirby|publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4138147.stm}}&lt;/ref&gt;

Druge endemske vrste čine reptili ([[tuatare]], [[skinkovi]] i [[gekoni]]),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/reptiles-and-frogs/tuatara/|publisher=Department of Conservation|title=Tuatara: New Zealand reptiles|accessdate=17. 1. 2011.|archivedate=2011-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110131210804/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/reptiles-and-frogs/tuatara/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[žaba|žabe]] (uključujući 4 vrste najstarijih i najprimitivnijih žaba na svetu, roda ''[[Leiopelma]]'' a to su [[Hamiltonova žaba|hamiltonova]], [[Arčijeva žaba|arčijeva]], [[Hohšteterova žaba|hohšteterova]] i [[maudska žaba]]), pauci ([[katipo]]), insekti ([[veta]]) i puževi.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Paddy|last=Ryan|title=Snails and slugs – Flax snails, giant snails and veined slugs|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/snails-and-slugs/2|accessdate=4. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Određene vrste poput ptica [[carići|carića]] i gmizavaca tuatara su toliko jedinstvene da se smatraju za žive fosile. Jedini dokaz o postojanju sisara na Novom Zelandu su tri vrste slepih miševa (jedna izumrla a jedna od dve preostale je [[Chalinolobus tuberculatus]]) i fosil [[Sisavac iz Saint Bathansa|malog sisara veličine miša]] koji je pronađen 2006. i procenjen na 16 miliona godina starosti.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.science.unsw.edu.au/news/2006/nzmammal.html |title=Tiny Bones Rewrite Textbooks, first New Zealand land mammal fossil |publisher=University of New South Wales |date=31. 5. 2007. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070531085218/http://www.science.unsw.edu.au/news/2006/nzmammal.html |archivedate=2007-05-31 |access-date=2013-04-29 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Worthy |first1= Trevor H. |last2=Tennyson |first2= Alan J. D. |last3=Archer |first3= Michael |last4=Musser |first4= Anne M. |last5=Hand |first5= Suzanne J. |last6=Jones |first6= Craig |last7=Douglas |first7= Barry J. |last8=McNamara |first8= James A. |last9=Beck |first9= Robin M. D. |title=Miocene mammal reveals a Mesozoic ghost lineage on insular New Zealand, southwest Pacific |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2006-12-19_103_51/page/19419 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=103 |issue=51 |pages=19419–23 |year=2006 |doi=10.1073/pnas.0605684103}}&lt;/ref&gt; Morski sisari su brojni, polovina vrsta kitova, delfina i pliskavaca kao i foka živi u vodama Novog Zelanda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/marine-mammals/|publisher=Department of Conservation|title=Marine Mammals|accessdate=17. 1. 2011.|archivedate=2011-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110308103617/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/marine-mammals/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Takođe uz obalu se može videti veliki broj morskih ptica, od čega je trećina endemskih vrsta.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/birds/sea-and-shore-birds/ |title=Sea &amp; shore birds |publisher=New Zealand Department of Conservation |accessdate=7. 3. 2011. |archivedate=2011-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110301153339/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/birds/sea-and-shore-birds/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Na Novom Zelandu se nalazi najveći broj vrsta pingvina, uključujući endemske vrste [[Žutooki pingvin|žutookog pingvina]], [[Mali pingvin|malog pingvina]], [[Snerski pingvin|snerskog pingvina]] i [[Fjordlandski pingvin|fjordlandskog pingvina]], od svih država na svetu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/birds/sea-and-shore-birds/penguins/penguins/ |title=Penguins |publisher=New Zealand Department of Conservation |accessdate=7. 3. 2011. |archivedate=2011-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110503202743/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals/birds/sea-and-shore-birds/penguins/penguins/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Od dolaska ljudi blizu polovine endemskih vrsta je izumrlo, uključujući 51 vrstu ptica (npr. [[huija]]), 3 vrste žaba, 3 vrste rečnih riba, 4 vrste biljaka i 1 vrstu slepog miša.&lt;ref name = &quot;extinction&quot;/&gt; Preostale vrste su ugrožene i njihovo stanište je značajno smanjeno.&lt;ref name = &quot;extinction&quot;/&gt; Ipak na Novom Zelandu su nastale neke od uspešnijih metoda očuvanja ugroženih vrsta poput zaštićenih ostrva, borbe protiv štetočina, premeštanja živog sveta, udomljavanja kao i ekološke obnove ostrva i drugih odabranih oblasti.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Handbook of ecological restoration: Principles of Restoration|chapter=Reptiles and Amphibians|first=Carl|last=Jones|page=362|editor1-first=Martin|editor2-last= Davy|editor2-first= Anthony|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=0521791286|volume=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Island restoration: Exploring the past, anticipating the future|first=Mark|last=Rauzon|journal=Marine Ornithology|volume=35|pages=97–107|year=2008|url=http://marineornithology.org/PDF/35_2/35_2_97-107.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Diamond|first=Jared|year=1990|title=New Zealand as an archipelago: An international perspective|pages=3–8|editor1-first=D|editor1-last=Towns|editor2-first=C|editor2-last=Daugherty|editor3-first=I|editor3-last=Atkinson|url=http://192.206.154.93/upload/documents/science-and-technical/EcologicalRestorationNZIslands.pdf#page=8|publisher=Conservation Sciences Publication No. 2. Department of Conservation|location=Wellington|access-date=2013-04-29|archivedate=2012-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120316075313/http://192.206.154.93/upload/documents/science-and-technical/EcologicalRestorationNZIslands.pdf#page=8|deadurl=yes|archive-date=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316075313/http://192.206.154.93/upload/documents/science-and-technical/EcologicalRestorationNZIslands.pdf#page=8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Nacionalni parkovi ===
[[Datoteka:Map of New Zealand National Park.svg|thumb|200px|Mapa nacionalnih parkova Novog Zelanda]]

Na Novom Zelandu postoji četrnaest [[nacionalni park|nacionalnih parkova]]:&lt;ref&gt;[http://www.doc.govt.nz/parks-and-recreation/national-parks/ New Zealand National Parks], Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Nacionalni park !! Površina km²!!Utemeljen!!Lokacija
!Broj koliba!! class=&quot;unsortable&quot; |Slika
|-
|[[Nacionalni park Te Urewera]] {{small|(izgubio status [[2014.]])}} ||align=&quot;center&quot;|2,127||align=&quot;center&quot;|[[1954.]]||{{Coord|38|45||S|177|9||E}}
|align=&quot;center&quot;|29||[[File:Towards East Cape.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Tongariro]]* ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|796}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1887.]]||{{Coord|39|12||S|175|35||E}}
|align=&quot;center&quot;|10||[[File:Tongariro National Park-109571.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Egmont]] ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|335}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1900.]]||{{Coord|39|16||S|174|6||E}}
|align=&quot;center&quot;|8||[[File:Mt. Taranaki.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Whanganui]]  ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|742}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1986.]]||{{Coord|39|35||S|175|5||E}}
|align=&quot;center&quot;|5||[[File:Whanganui River.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Abel Tasman]] ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|225}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1942.]]||{{Coord|40|50||S|172|54||E}}
|align=&quot;center&quot;|7||[[File:Abel Tasman National Park, Nelson, NewZealand, 26th. Nov. 2010 - Flickr - PhillipC.jpg|180px]]
|-
| [[Nacionalni park Kahurangi]]  ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|4,520}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1996.]]||{{Coord|41|15||S|172|7||E}}
|align=&quot;center&quot;|51||[[File:Scotts Beach from Kohaihai Bluff (Kahurangi National Park).jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Nelson Lakes]] ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|1,018}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1956.]]||{{Coord|41|49|9|S|172|50|15|E}}
|align=&quot;center&quot;|20||[[File:Pinchgut Track (920232222).jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Paparoa]] ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|306}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1987.]]||{{Coord|42|5||S|171|30||E}}
|align=&quot;center&quot;|0||[[File:Pancake Rocks, Punakaiki, NZ.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Arthur's Pass]] ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|1,144}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1929.]]||{{Coord|42|57||S|171|34||E}}
|align=&quot;center&quot;|28||[[File:Arthurs Pass - panoramio - Maksym Kozlenko (3).jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Westland Tai Poutini]]*||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|1,175}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1960.]]||{{Coord|43|23||S|170|11||E}}
|align=&quot;center&quot;|12||[[File:Copland Track, New Zealand (3).JPG|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Aoraki/Mount Cook]]* ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|707}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1953.]]||{{Coord|43|44||S|170|6||E}}
|align=&quot;center&quot;|16||[[File:Hooker Valley Pano MC.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Mount Aspiring]]* ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|3,555}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1964.]]||{{Coord|44|23||S|168|44||E}}
|align=&quot;center&quot;|19||[[File:Matukituki valley.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Fiordland]]*||align=&quot;center&quot;|{{nts|12,519}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[1952.]]||{{Coord|45|25||S|167|43||E}}
|align=&quot;center&quot;|51||[[File:Milford Sheerdown Peak.jpg|180px]]
|-
|[[Nacionalni park Rakiura]] ||align=&quot;center&quot;|&amp;nbsp;{{nts|1,500}}&amp;nbsp;||align=&quot;center&quot;|[[2002.]]||{{Coord|46|54||S|168|7||E}}
|align=&quot;center&quot;|24||[[File:Stewart Island Rakiura Track.jpg|180px]]
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; – dio [[Svjetska baština|Svjetske baštine]].

== Historija ==
{{Glavni članak|Istorija Novog Zelanda}}

Novi Zeland je jedno od poslednjih naseljenih kopna na Zemlji. [[Radiougljenično datiranje]], [[deforestacija]] i maorski [[mitohondrijski genom]]&lt;ref&gt;{{Cite journal
|last1=Murray-McIntosh |first1= Rosalind P. |last2=Scrimshaw |first2= Brian J. |last3=Hatfield |first3= Peter J. |last4=Penny |first4= David |title=Testing migration patterns and estimating founding population size in Polynesia by using human mtDNA sequences |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1998-07-21_95_15/page/9047 |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]] |volume=95 |issue=15 |pages=9047–52 |year=1998
|doi=10.1073/pnas.95.15.9047}}&lt;/ref&gt; sugerišu da je Novi Zeland prvi put naseljen od strane istočnih [[Polinežani|Polinežana]] između [[1250]]. i [[1300]].{{sfn|Mein Smith|2005|p=6}}&lt;ref name=&quot;PNAS2008&quot;&gt;{{cite doi|10.1073/pnas.0801507105}}&lt;/ref&gt; nakon serija dugih putovanja preko ostrva u južnom Pacifiku.&lt;ref&gt;{{cite doi|10.1126/science.1166083}}&lt;/ref&gt; Tokom narednih vekova ti doseljenici su razvili zasebnu kulturu danas poznatu pod nazivom Maori. Stanovništvo je podeljeno na ''[[ivi]]'' (plemena) i ''[[hapu]]'' (podplemena), koja su imala raznolike odnose, od međusobne saradnje do sukoba. Grupa Maora je u jednom trenutku naselila [[Čatemska ostrva]] (koja su nazvali ''Rekohu'', danas ''Varekauri''), na samom jugu, gde su razvili sopstvenu kulturu koja se zove [[Moriori]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Clark|first=Ross|year=1994|chapter=Moriori and Māori: The Linguistic Evidence|editor-last=Sutton|editor-first=Douglas|title=The Origins of the First New Zealanders|location=Auckland|publisher=[[Auckland University Press]]|pages=123–135}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/en/moriori/4 |title=The impact of new arrivals |publisher=Te Ara Encyclopedia of New Zealand |last=Davis |first=Denise |date=septembar 2007 |accessdate=30. 4. 2010.}}&lt;/ref&gt; Populacija Moriori je bila desetkovana između [[1835]]. i [[1862]], uglavnom zbog maorske invazije i porobljavanja, uz bolesti koje su doneli Evropljani. Do [[1862]]. preživeo je svega 101 pripadnik ovog plemena a poslednji punokrvni Moriori je umro [[1933]]. Danas se oko 1.000 stanovnika Novog Zelanda izjašnjava kao Moriori.&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Denise|last1=Davis|first2=Māui|last2=Solomon|title='Moriori – The impact of new arrivals'|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/moriori/4|accessdate=23. 3. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Prvi [[Evropljani]] koji su došli do Novog Zelanda bili su [[Nizozemci|Holanđanin]] [[Abel Tasman]] i njegova posada koji su doplovili do Novog Zelanda [[1642]].{{sfn|Mein Smith|2005|p=23}} Susret sa domorodačkim stanovništvom je bio neprijateljski, četiri člana posade su ubijena a jedan Maor je pogođen iz topa.&lt;ref&gt;{{cite book|page=82|title=Two Worlds: First Meetings Between Maori and Europeans 1642–1772|authorlink=Anne Salmond|first=Anne|last=Salmond|publisher=[[Penguin Books]]|location=Auckland|isbn=0670832987}}&lt;/ref&gt; Evropljani nisu ponovo dolazili na Novi Zeland sve do [[1769]]. kada je britanski istraživač [[James Cook|Džejms Kuk]] oplovio i mapirao celu obalu.{{sfn|Mein Smith|2005|p=23}} Nakon Kuka, Novi Zeland su posećivali brojni brodovi koji su se bavili lovom na kitove i foke kao i trgovački brodovi. Trgovali su hranom, oruđem, oružjem i drugom robom u zamenu za drvo, hranu i vodu.{{sfn|King|2003|p=122}} Pojava krompira i [[musketa]] su značajno izmenili maorsku poljoprivredu i ratništvo. Krompiri su obezbedili dovoljnu količinu hrane, što je omogućilo duže i održivije vojne akcije.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Fitzpatrick|first=John|year=2004|title=Food, warfare and the impact of Atlantic capitalism in Aotearo/New Zealand|journal=Australasian Political Studies Association Conference: APSA 2004 Conference Papers|url=https://www.adelaide.edu.au/apsa/docs_papers/Others/Fitzpatrick.pdf|access-date=2013-04-29|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511142553/https://www.adelaide.edu.au/apsa/docs_papers/Others/Fitzpatrick.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Kao posledica nastupili su međuplemenski [[Musketni ratovi]], više od 600 bitaka između [[1801]]. i [[1840]]. u kojima je ubijeno 30-40.000 Maora.&lt;ref&gt;{{Cite book | first= Barry |last=Brailsford | title = Arrows of Plague | location= Wellington | year = 1972 | page = 35|publisher=Hick Smith and Sons|isbn=0456010602}}&lt;/ref&gt; Od ranog 19. veka hrišćanski misionari su počeli da naseljavaju Novi Zeland i kao rezultat njihovog rada većina maorskog stanovništva je prihvatila hrišćanstvo.&lt;ref&gt;{{cite book | editor-last = Brock | editor-first = Peggy | title = Indigenous Peoples and Religious Change | publisher=Brill Academic Publishers |chapter=Broken Tongues and Foreign Hearts|last=Wagstrom|first=Thor| location = Boston | year = 2005 | isbn = 9789004138995 |pages=71 and 73}}&lt;/ref&gt; Maorsko stanovništvo je tokom 19. veka spalo na oko 40 procenata broja pre kontakta sa Evropljanima, a glavni faktor su bile nove bolesti dok su sukobi sa Evropljanima bili veoma retki.&lt;ref&gt;{{cite book | title=May the people live: a history of Māori health development 1900–1920 | first=Raeburn |last=Lange | publisher=Auckland University Press | year=1999 | isbn=9781869402143 | page= 18}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Treatyofwaitangi.jpg|thumb|left|190px|Fragment Vajtangi dogovora]]

Britanska vlada je [[1832]]. postavila [[Džejms Basbi|Džejmsa Basbija]] za namesnika na Novom Zelandu&lt;ref name = &quot;Busby&quot;/&gt; a [[1835]], nakon najave Francuske da želi da kolonizuje Novi Zeland, labava konfederacija pod nazivom [[Ujedinjena plemena Novog Zelanda]] je dala proglas o nezavisnosti i obratila se britanskom kralju [[Vilijam IV|Vilijamu IV]] sa molbom za zaštitu.&lt;ref name = &quot;Busby&quot;&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Busby, James|first=James|last=Rutherford|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/busby-james/1|accessdate=7. 1. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117015401/http://www.teara.govt.nz/en/1966/busby-james/1 |date=2013-01-17 }}&lt;/ref&gt; Nemiri koji su usledili i prave nejasnoće o karakteru ove deklaracije o nezavisnosti su primorali britansko Ministarstvo kolonija da pošalje kapetana [[Vilijam Hobson|Vilijama Hobsona]] da uspostavi suverenitet britanske krune i da ispregovara dogovor sa Maorima.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Sir George Gipps|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/gipps-sir-george/1|accessdate=7. 1. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117015416/http://www.teara.govt.nz/en/1966/gipps-sir-george/1 |date=2013-01-17 }}&lt;/ref&gt; U Zalivu ostrva je [[6. 2.|6. februara]] [[1840]]. potpisan [[Ugovor iz Vajtangija]], jedan od najznačajnijih dokumenata iz istorije Novog Zelanda.&lt;ref name = &quot;Wilson2009&quot;&gt;{{cite web|first=John|last=Wilson|title=Government and nation – The origins of nationhood|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/1|accessdate=7. 1. 2011.|archive-date=2011-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611063550/http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/1}}&lt;/ref&gt; Kao odgovor na pokušaj kolonijalnih kompanija da osnuju nezavisnu naseobinu u [[Velington]]u&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Settlement from 1840 to 1852|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/land-settlement/3|accessdate=7. 1. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120200926/http://www.teara.govt.nz/en/1966/land-settlement/3 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; i pokušaja kolonizacije od strane Francuza u [[Akaroa|Akaroi]]&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|first=Bernard|last=Foster|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Akaroa, French Settlement At|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/akaroa-french-settlement-at/1|accessdate=7. 1. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120154314/http://www.teara.govt.nz/en/1966/akaroa-french-settlement-at/1 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Hobson je [[21. 5.|21. maja]] [[1840]]. proglasio britanski suverenitet na teritoriji celog Novog Zelanda.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|first=K|last=Simpson|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Hobson, William – Biography|url=http://www.teara.govt.nz/en/biographies/1h29/1|accessdate=7. 1. 2011.|date=septembar 2010|encyclopedia=from the Dictionary of New Zealand Biography|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120031625/http://www.teara.govt.nz/en/biographies/1h29/1 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Nakon potpisivanja ugovora i proglašenja suvereniteta, broj imigranata, uglavnom iz [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] se povećava.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jock|last=Phillips|date=april 2010|title=British immigration and the New Zealand Company|url=http://www.teara.govt.nz/en/history-of-immigration/3|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|accessdate=7. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Polynesian Migration.svg|desno|thumb|250px|[[Maori]] verovatno potiču od naroda koji su vršili seobu sa [[Tajvan]]a u [[Melanezija|Melaneziju]] a odatle istočno ka [[Društveni otoci|Društvenim ostrvima]]. Nakon pauze od 70–265 godina, u novom talasu istraživanja otkrili su i naselili Novi Zeland.&lt;ref&gt;{{cite doi|10.1073/pnas.1015876108}}&lt;/ref&gt;]]

Novi Zeland je u prvom periodu bio deo kolonije [[Novi Južni Vels]], ali ubrzo [[1841]]. godine postaje zasebna krunska kolonija.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Crown colony era – the Governor-General|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/history-of-the-governor-general/crown-colony-era|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=mart 2009|accessdate=7. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Autonomiju dobija [[1852]]. godine a prvi saziv parlamenta je zasedao [[1854]]. godine.&lt;ref name = &quot;G and N&quot;&gt;{{cite web|first=John|last=Wilson|title=Government and nation – The constitution|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/3|accessdate=2. 2. 2011.|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514232309/http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/3}}&lt;/ref&gt; Dobija punu autonomiju po praktično svim unutrašnjim pitanjima [[1856]]. godine.&lt;ref name = &quot;G and N&quot;/&gt; Postojalo je strahovanje da bi Južno ostrvo moglo da oformi zaebnu koloniju, pa je premijer [[Alfred Domet]] doneo odluku da preseli glavni grad iz [[Auckland|Oklanda]] (koji je bio glavni grad od [[1841]]. a pre toga svega godinu dana to je bio ''Rasel'', današnji ''Okijato'') na lokaciju u [[Kukov prolaz|Kukovom prolazu]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Temple|first=Philipx|year=1980|title=Wellington Yesterday|isbn=0-86868-012-5|publisher=John McIndoe|authorlink=Philip Temple}}&lt;/ref&gt; Odabran je Velington zbog luke i centralne pozicije a prva sednica parlamenta u novom glavnom gradu bila je [[1865]]. godine. Kako je rastao broj imigranata dolazilo je do sukoba oko zemlje što je dovelo do [[Novozelandski ratovi|Novozelandskih ratova]] tokom 1860ih i 1870ih i konfiskacije maorskih poseda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/new-zealands-19th-century-wars/introduction|title=New Zealand's 19th-century wars – overview|publisher=[[Ministry for Culture and Heritage]]|date=april 2009|accessdate=7. 1. 2011.|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114212246/http://www.nzhistory.net.nz/war/new-zealands-19th-century-wars/introduction}}&lt;/ref&gt; Novi Zeland je postao prva zemlja koja je dala [[pravo glasa]] ženama&lt;ref&gt;{{cite web|first=John|last=Wilson.|title=History – Liberal to Labour|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/history/5|accessdate =2 februar 2011}}&lt;/ref&gt; a [[1894]]. je donet jedan od prvih zakona o obaveznoj arbitraži između poslodavaca i sindikata.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1111/1467-8543.00069|journal=British Journal of Industrial Relations|volume=35|issue=4|year=1997|pages=567–591|title=Strategy and Trade Union Effectiveness in a Neo-liberal Environment|first1=Peter|last1=Boxall|first2=Peter|last2=Haynes|url=http://www.gurn.info/en/topics/global-trade-union-strategies-union-renewal/organizational-innovation-and-change/industrial-relations-and-labour-regulations-affecting-unions2019-structure/strategy-and-trade-union-effectiveness-in-a-neo-liberal-environment|format=PDF|access-date=2013-04-29|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511134417/http://www.gurn.info/en/topics/global-trade-union-strategies-union-renewal/organizational-innovation-and-change/industrial-relations-and-labour-regulations-affecting-unions2019-structure/strategy-and-trade-union-effectiveness-in-a-neo-liberal-environment|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Novi Zeland se proglasio za [[dominion]] [[Britanska imperija|Britanske imperije]] [[1907]]. godine a punu nezavisnost u vidu [[komonveltska kraljevstva|krunske zemlje Komonvelta]] dobio je Vestminsterskim statutom koji je donet [[1931]], a službeno prihvaćen [[1947]]. godine.&lt;ref name = &quot;G and N&quot;/&gt; Novi Zeland je učestvovao u svetskim dešavanjima kao saveznik Britanske imperije tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog]] i [[Drugi svjetski rat|Drugog]] svetskog rata&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nzhistory.net.nz/war-and-society|title=War and Society|publisher=Ministry for Culture and Heritage|accessdate=7. 1. 2011.|archive-date=2016-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109201601/http://www.nzhistory.net.nz/war-and-society}}&lt;/ref&gt; a bio je pogođen i [[Velika kriza|Velikom krizom]]&lt;ref&gt;{{cite web|authorlink=Brian Easton|first=Brian|last=Easton|title=Economic history – Interwar years and the great depression|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=april 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/economic-history/7|accessdate=7. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Kriza je dovela do izbora prve laburističke vlade i uspostavljanja [[socijalna država|države blagostanja]] i [[Protekcionizam|protekcionističke privrede]].&lt;ref&gt;{{cite web|first=Mark|last= Derby|title=Strikes and labour disputes – Wars, depression and first Labour government|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=maj 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/strikes-and-labour-disputes/6|accessdate=1. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Nakon Drugog svetskog rata Novi Zeland ulazi u period rastućeg ekonomskog uspeha&lt;ref&gt;{{cite web|first=Brian|last=Easton|title=Economic history – Great boom, 1935–1966|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=novembar 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/economic-history/9|accessdate=1. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; a maorsko stanovništvo počinje da napušta sela i da se seli u gradove u potrazi za poslom.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Basil|last=Keane|title=Te Māori i te ohanga – Māori in the economy – Urbanisation|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=novembar 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/te-maori-i-te-ohanga-maori-in-the-economy/6|accessdate=7. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Dolazi do razvoja maorskog protestnog pokreta koji kritikuje [[evrocentrizam]] i radi na većem priznanju maorske kulture i Ugovora iz Vajtangija.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Te Ahukaramū|last=Royal|title=Māori – Urbanisation and renaissance|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|accessdate=1. 2. 2011.|url=http://www.teara.govt.nz/en/maori/5}}&lt;/ref&gt; [[Vajtangi tribunal]] je uspostavljen [[1975]]. da bi se bavio kršenjem Ugovora a od [[1985]]. ima mandat da se bavi i istorijskim pritužbama.&lt;ref name = &quot;Wilson2009&quot;/&gt; Vlada je postigla dovor o naknadi za kršenjee Ugovora sa mnogim plemenima ali tokom 2000ih dolazi do nesporazuma oko vlasništva nad primorskom zonom u zoni plime i oseke i okeanskog dna u sklopu Novog Zelanda jer Maori zahtevaju da ovaj prostor od važnosti za ribarstvo pripada njima.
== Demografija ==
{{glavni|Demografija Novog Zelanda}}

Novi Zeland ima oko 4,4 miliona žitelja.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/tools_and_services/tools/population_clock.aspx|publisher=Statistics New Zealand|title=Estimated resident population of New Zealand|accessdate=30. 1. 2011.|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724200026/http://www.stats.govt.nz/tools_and_services/tools/population_clock.aspx}} The population clock updates every 10 minutes.&lt;/ref&gt; Novi Zeland je većim delom urbana zemlja, sa 72 procenta stanovništva u jednoj od 16 gradskih zona, i 53 procenta u jednom od četiri najveća grada [[Auckland|Oklandu]], [[Christchurch|Krajstčerču]], [[Velington]]u i [[Hamilton (Novi Zeland)|Hamiltonu]].&lt;ref name=&quot;Urban&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/access-data/tables/subnational-pop-estimates.aspx |title=Subnational population estimates at 30 jun 2009 |accessdate=30. 4. 2010. |publisher=Statistics New Zealand |date=30. 6. 2007. |archive-date=2011-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110828094252/http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/subnational-pop-estimates-tables.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Gradovi Novog Zelanda su često visoko rangirani u istraživanjima o kvalitetu života. Okland se, po istraživanju konsultantske kuće Merser za 2010. godinu, nalazi na četvrtom mestu po kvalitetu života i standartu a Velington na dvanaestom mestu.&lt;ref name=&quot;Mercer&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1128060 |title=Mercer 2010 Quality of Living survey highlights – Global |accessdate=30. 4. 2010. |publisher=Mercer |date=maj 2010}}&lt;/ref&gt;

Očekivana životna dob na Novom Zelandu 2008. je bila 82,4 godine za žene i 78,4 za muškarce.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/births/BirthsAndDeaths_HOTPDec09qtr/Commentary.aspx|title=Commentary |accessdate=27. 4. 2010. |work=Births and Deaths: decembar 2009 quarter |publisher=[[Statistics New Zealand]]}}&lt;/ref&gt; Očekivana životna dob pri rođenju će po predviđanju biti povećana na 85 godina do [[2050]]. godine a mortalitet novorođenčadi će opasti.&lt;ref name=UNtwspop&gt;{{cite journal | url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects| version=2008 revision |format=PDF | publisher=United Nations |author=Department of Economic and Social Affairs Population Division |year=2009| accessdate= 2009-08-28 | authorlink= United Nations Department of Economic and Social Affairs}}&lt;/ref&gt; Očekuje se da [[2050]]. godine Novi Zeland dostigne 5,3 miliona stanovnika a da prosečna starost bude povećana sa 36 na 43 godine, i da procenat starijih od 60 godina bude povećan sa 18 na 29 procenata.&lt;ref name=UNtwspop/&gt;

{{Najveći gradovi na Novom Zelandu}}

=== Etnička pripadnost i imigracija ===

[[Datoteka:New Zealand population over time - small.png|thumb|300px|left|Istorijat broja stanovnika Novog Zelanda (crno) i predviđeni rast (crveno)]]

Na popisu [[2006]]. godine, 67,6% stanovništva se izjasnilo kao Evropljani a 14,6% kao Maori.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/ethnic-groups-in-new-zealand.aspx |title=Ethnic groups in New Zealand |accessdate=18. 1. 2011. |work=2006 Census QuickStats National highlights |publisher=[[Statistics New Zealand]] |archive-date=2017-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123211544/http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/ethnic-groups-in-new-zealand.aspx }}&lt;/ref&gt; Druge važnije etničke grupe su Azijati (9,2%) i Pacifički narodi (6,9%) dok se 11,1% izjasnilo kao Novozelanđani a 1% je pripadalo nekoj drugoj etničkoj grupi.&lt;ref name=&quot;Ethnicity 2006 Census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/national-highlights/cultural-diversity.aspx |title=Cultural diversity |accessdate=30. 4. 2010. |work=2006 Census QuickStats National highlights |publisher=[[Statistics New Zealand]] |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525062433/http://stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/national-highlights/cultural-diversity.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Māori 2006 Census&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/maori/maori-ethnic-population-te-momo-iwi-maori.aspx |title=Māori Ethnic Population / Te Momo Iwi Māori |accessdate=30. 4. 2010. |work=QuickStats About Māori, Census 2006 |publisher=[[Statistics New Zealand]] |archivedate=2010-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100525055954/http://stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/maori/maori-ethnic-population-te-momo-iwi-maori.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Rezultati su dosta različiti u odnosu na raniji period, na popisu [[1961]]. 92% se izjasnilo kao Evropljani a 7% kao Maori, dok su azijske i pacifičke manjine činile preostalih 1%.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10678220|title=Ethnic mix changing rapidly|newspaper=New Zealand Herald|date=oktobar 2010|first=Simon|last=Collins|archive-date=2020-10-02|access-date=2013-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002154750/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10678220|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Iako je zvaničan termin za stanovnika Novog Zelanda „Novozelanđanin“ ({{jez-en|New Zealander}}) neformalno se koristi izraz „Kivi“, kako međunarodno, tako i od strane lokalaca.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=New Zealand Population Review|volume=30|issue=1&amp;2|pages=5–22|year=2004|title=Seeking an Ethnic Identity: Is &quot;New Zealander&quot; a Valid Ethnic Category?|first=Paul|last=Callister|url=http://panz.rsnz.org/wp-content/uploads/2010/01/nzpr-vol-30-1and-2_callister.pdf|access-date=2013-04-29|archive-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515090608/http://panz.rsnz.org/wp-content/uploads/2010/01/nzpr-vol-30-1and-2_callister.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Maorska reč ''Pākehā'' označava Novozelanđane evropskog porekla, mada ova reč nije prihvaćena od strane svih,&lt;ref&gt;{{Cite news | first = Tapu | last = Misa | url = http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10371473 | title = Ethnic Census status tells the whole truth | newspaper = New Zealand Herald | date = 8 mart 2006 | archive-date = 2013-05-27 | access-date = 2013-04-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130527024752/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10371473 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Draft Report of a Review of the Official Ethnicity Statistical Standard: Proposals to Address the ‘New Zealander’ Response Issue|date=april 2009|format=PDF|url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Methods%20and%20Services/Review%20ethnicity/draft-reportof-reviewo-official-ethnicity-standard.ashx|publisher=Statistics New Zealand|accessdate=18. 1. 2011.|archive-date=2010-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101113182918/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Methods%20and%20Services/Review%20ethnicity/draft-reportof-reviewo-official-ethnicity-standard.ashx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; a neki Maori je koriste za sve nepolinežane na Novom Zelandu.&lt;ref name=&quot;Pakeha&quot;&gt;{{cite web| url=http://maorinews.com/writings/papers/other/pakeha.htm |title='Pakeha', Its Origin and Meaning |last=Ranford |first=Jodie |accessdate=20. 2. 2008. |publisher=Māori News}}&lt;/ref&gt;

Maori su bili prvi ljudi na Novom Zelandu, a za njima su usledili prvi evropski doseljenici. Nakon perioda kolonizacije imigranti su bili uglavnom iz Britanije, Irske i Australije, zbog restriktivne politike slične politici Bele Australije.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Trends in international migration: continuous reporting system on migration|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|year=2000|pages= 276–278|author=Socidad Peruana de Medicina Intensiva (SOPEMI)}}&lt;/ref&gt; Osim njih postojao je značajan broj imigranata Holanđana, Dalmatinaca&lt;ref name=&quot;Dalmatians&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/en/dalmatians |publisher=[[Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand]] |title=Dalmatians |date=21. 9. 2007. |accessdate=30. 4. 2010. |last=Walrond |first=Carl}}&lt;/ref&gt; (koje su lokalni Maori nazivali Tarara zbog brzog govora&lt;ref&gt;[http://www.jutarnji.hr/upoznajte-maore-koji-se-prezivaju-na--ic/285304/ Upoznajte Maore koji se prezivaju na -ić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105020832/http://www.jutarnji.hr/upoznajte-maore-koji-se-prezivaju-na--ic/285304 |date=2012-01-05 }}, Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.rs/books/about/Tarara.html?id=DrCfAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y Tarara: Croats and Maori in New Zealand : memory, belonging, identity], Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt;), Italijana i Nemaca kao i drugih evropskih imigranata koji su dolazili iz drugih kolonija u Australiji, Severnoj i Južnoj Americi i Južnoj Africi.&lt;ref name = &quot;Peoples&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/en/new-zealand-peoples |title=New Zealand Peoples |publisher=[[Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand]] |accessdate=30. 4. 2010.}}&lt;/ref&gt; Nakon [[Velika kriza|Velike krize]] promenjena je imigraciona politika što je dovelo do promene etničkog sastava. U periodu [[2009]]. – [[2010]]. određeno je da se izda 45–50.000 trajnih boravišnih dozvola, što je nešto više od jednog novog imigranta na svakih 100 stanovnika.&lt;ref name=&quot;Recent immigration&quot;&gt;{{cite web |title=International Migration Outlook – New Zealand 2009/10 |url=http://www.dol.govt.nz/publications/research/sopemi/2009-2010/imo-2009-2010.pdf |year=2010 |accessdate=16. 4. 2011. |issn=1179-5085 |page=2 |publisher=New Zealand Department of Labour |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511071208/http://www.dol.govt.nz/publications/research/sopemi/2009-2010/imo-2009-2010.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Ukupno je 23% stanovnika Novog Zelanda rođena u drugoj državi i većina njih živi u regionu Oklanda.&lt;ref&gt;{{cite web|title=QuickStats About Culture and Identity: Birthplace and people born overseas|publisher=Statistics New Zealand|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/birthplace-and-people-born-overseas.aspx|date=mart 2006|accessdate=19. 1. 2011.|archivedate=2011-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110517155119/http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/birthplace-and-people-born-overseas.aspx|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Većina je došla iz Ujedinjenog Kraljevstva i Irske (29%) ubrzano se povećava broj imigranata iz Istočne Azije, ponajviše iz Kine ali i iz Koreje, Tajvana, Japana i Hong Konga.&lt;ref name=&quot;Birthplace 2006 Census&quot;&gt;For the percentages: {{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/birthplace-and-people-born-overseas.aspx|title=QuickStats About Culture and Identity – Birthplace and people born overseas|accessdate=30. 4. 2010.|work=2006 Census|publisher=[[Statistics New Zealand]]|archivedate=2011-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110517155119/http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/birthplace-and-people-born-overseas.aspx|deadurl=yes}}&lt;br /&gt;For further detail within East Asia: {{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/access-data/TableBuilder/2006-census-pop-dwellings-tables/culture-and-identity/birthplace.aspx|title=Culture and identity – Birthplace|accessdate=30. 4. 2010.|work=2006 Census Population and dwellings tables|publisher=[[Statistics New Zealand]]|archivedate=2020-05-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200508002620/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/access-data/TableBuilder/2006-census-pop-dwellings-tables/culture-and-identity/birthplace.aspx|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Broj stranih studenata je tako povećan nakon 1990ih i u [[2002]]. godini 20.000 njih je studiralo na visokoškolskim ustanovama Novog Zelanda.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=International Education Journal|volume=5|issue=4|year=2004|title=International Students in New Zealand: Needs and Responses|first1=Andrew|last1=Butcher|first2=Terry|last2=McGrath|url=http://ehlt.flinders.edu.au/education/iej/articles/v5n4/butcher/paper.pdf|access-date=2013-04-29|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309072621/http://ehlt.flinders.edu.au/education/iej/articles/v5n4/butcher/paper.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Jezik ===
Engleski je dominantan jezik, i njime se služi 98% stanovništva.&lt;ref name=&quot;SpokenLanguage&quot;/&gt; Novozelandska varijanta engleskog je najsličnija australijskoj varijanti engleskog jezika i strancima je teško da razlikuju ova dva akcenta.{{sfn|Hay|Maclagan|Gordon|2008|p=14}} Najprepoznatljivija odlika novozelandskog engleskog je promena kratkih prednjih vokala - tvrdo „i“ koje zvuči kao glas [[šva]] (kao npr. „a“ u reči ''about''), kratko „e“ koje zvuči kao kratko „i“ i kratko „a“ koje zvuči kao standardno kratko „e“.&lt;ref&gt;* {{cite journal
|last=Bauer
|first=L.
|last2=Warren
|first2=P. 
|last3=Bardsley
|first3=D.
|last4=Kennedy
|first4=M.
|last5=Major
|first5=G.
|title=New Zealand English 
|journal=Journal of the International Phonetic Association 
|year=2007 
|volume=37 
|issue=1
|pages=97–102 
|doi=10.1017/S0025100306002830 |ref=harv
|url=http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=995732
}}&lt;/ref&gt; Stoga strancima reči „bad“, „dead“, „fish“ i „chips“ zvuče kao „bed“, „did“, „fush“ i „chups“.

Nakon Drugog svetskog rata Maori su obeshrabrivani da koriste svoj jezik u školama i na radnim mestima i on je kao jezik zajednice opstajao samo u zabačenim krajevima.&lt;ref name=&quot;Maori language&quot;/&gt; U skorije vreme nastupio je proces revitalizacije,&lt;ref name=&quot;MLW&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/maori-language-week|title=Māori Language Week – Te Wiki o Te Reo Maori|publisher=Ministry for Culture and Heritage|accessdate=februar 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=British influence ebbs as New Zealand takes to talking Māori |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/newzealand/1490814/British-influence-ebbs-as-New-Zealand-takes-to-talking-Maori.html|first=Nick|last=Squires|date=maj 2005|newspaper=The Telegraph|location=Great Britain}}&lt;/ref&gt; maorski je proglašen za zvanični jezik [[1987]].&lt;ref name = &quot;Maori language act&quot;&gt;{{cite web|title=Waitangi Tribunal claim – Māori Language Week|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/maori-language-week/waitangi-tribunal-claim|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=jul 2010|accessdate=19. 1. 2011.|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602204914/http://nzhistory.net.nz/culture/maori-language-week/waitangi-tribunal-claim}}&lt;/ref&gt; i govori ga 4,1% stanovnika.&lt;ref name=&quot;SpokenLanguage&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/languages-spoken.aspx|title=QuickStats About Culture and Identity: Languages spoken|date=mart 2006|publisher=Statistics New Zealand|accessdate=20. 2. 2008.|archive-date=2009-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091113185604/http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/languages-spoken.aspx}}&lt;/ref&gt; Danas postoje škole na maorskom kao i dva kanala Maorske televizije.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://media.maoritelevision.com/default.aspx?tabid=211&amp;pid=367|title=Māori Television Launches 100&amp;nbsp;percent Māori Language Channel|publisher=Māori Television|accessdate=30. 4. 2010.|archivedate=2011-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511151530/http://media.maoritelevision.com/default.aspx?tabid=211&amp;pid=367|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Mnoga mesta imaju dvostruke nazive, na maorskom i engleskom. Prema podacima s početka 21. stoljeća maorskim u svakodnevnom životu kao materinskim jezikom govori oko 30 000 ljudi (4.2% od ukupnoga novozelandskog stanovništva), a 150 000 njime povremeno govori te ga razumije.&lt;ref&gt;[http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/people_and_communities/maori/2001-survey-on-the-health-of-the-maori-language.aspx www.stats.govt.nz], &quot;2001 Survey on the health of the Māori language&quot;, pristupljeno 28. travnja 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/language/mri www.ethnologue.com], &quot;Maori&quot;, pristupljeno 28. travnja 2016.&lt;/ref&gt; Posle engleskog i maorskog najrasprostranjeniji je [[samoanski jezik|samoanski]] koji sa po više od 40.000 ljudi prate francuski, hindi, jue i severni kineski.&lt;ref name=&quot;SpokenLanguage&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;2006Census&quot;/&gt; Novozelandski znakovni jezik koristi oko 28.000 ljudi i postao je zvaničan jezik [[2006]]. godine.&lt;ref&gt;[http://www.legislation.govt.nz/act/public/2006/0018/latest/DLM372754.html New Zealand Sign Language Act 2006 No 18 (as at 30 jun 2008), Public Act – New Zealand Legislation]. Legislation.govt.nz (2008-06-30). Retrieved on 2011-11-29.&lt;/ref&gt;

=== Obrazovanje i veroispovest ===

Osnovno i srednje obrazovanje je obavezno za decu do 6 do 16 godina, dok većina u školu kreće sa 5 godina.&lt;ref name = &quot;Education Stats&quot;&gt;{{cite web|title=Education Statistics of New Zealand: 2009|publisher=Education Counts|first=Olivia|last=Dench|date=jul 2010|url=http://www.educationcounts.govt.nz/publications/ece/2507/80221|accessdate=19. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Postoji 13 razreda a javne škole su besplatne. Novi Zeland ima stopu pismenosti odraslih od 99 procenata,&lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt; dok polovina stanovništva od 15 do 29 godina ima neki vid višeg obrazovanja.&lt;ref name = &quot;Education Stats&quot;/&gt; Postoji pet tipova visokoškolskih ustanova, univerziteti, koledži, politehničke škole, specijalistički koledži i „''vanange''“&lt;ref name=&quot;EducationAct1989&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1989/0080/latest/DLM183668.html | title=Education Act 1989 No 80 (as at 0&lt;!-- no reformat --&gt;1 februar 2011), Public Act. Part 14: Establishment and disestablishment of tertiary institutions, Section 62: Establishment of institutions | publisher=New Zealand Parliamentary Counsel Office/Te Tari Tohutohu Pāremata | work=Education Act 1989 No 80 | date=1. 2. 2011. | accessdate=15. 8. 2011.}}&lt;/ref&gt; (maorski univerziteti) kao i privatne visokoškolske obrazovne ustanove.&lt;ref name=&quot;NZQA&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.nzqa.govt.nz/studying-in-new-zealand/tertiary-education | title=Studying in New Zealand: Tertiary education | publisher=New Zealand Qualifications Authority | accessdate=15. 8. 2011.}}&lt;/ref&gt; Fakultetsku diplomu ima 14,2 procenata stanovništva, 30,4 procenata ima neku vrstu višeg obrazovanja a 22,4 procenta nema nikakvo zvanje.&lt;ref name=&quot;TertiaryEdStats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.educationcounts.govt.nz/__data/assets/excel_doc/0007/17836/Education_attainment_of_the_population.xls |format=xls |title=Educational attainment of the population |publisher=Education Counts |accessdate=21. 2. 2008. |year=2006 |archivedate=2011-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511211448/http://www.educationcounts.govt.nz/__data/assets/excel_doc/0007/17836/Education_attainment_of_the_population.xls |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Hrišćanstvo je glavna religija na Novom Zelandu. prema popisu 2006. 55,6 procenata stanovništva se izjasnilo kao Hrišćani, 34,7 procenata se izjasnilo da nema veroispovest a oko 4 procenta se izjasnilo prema nekoj drugoj religiji.&lt;ref&gt;{{cite web|title=QuickStats About Culture and Identity: Religious affiliation|url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/religious-affiliation.aspx|publisher=Statistics New Zealand|accessdate=20. 1. 2011.|archivedate=2013-04-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Fc6Twaqe?url=http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/religious-affiliation.aspx|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Glavni hrišćanske denominacije su [[anglikanstvo|anglikanizam]], [[katoličanstvo|katolicizam]], [[prezbiterijanstvo|prezbiterijanizam]] i [[metodizam]]. Takođe postoji značajan broj [[pentekostalizam|pentekostalaca]], [[baptisti|baptista]] i pripadnika [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|Crkve Isusa Hrista svetaca poslednjih dana]] kao i maroske crkve „''Ratana''“. Manjinske veroispovesti po popisu su [[hinduizam]], [[budizam]] i [[islam]].&lt;ref name=&quot;2006Census&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/~/media/statistics/publications/census/2006-reports/quickstats-subject/culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.aspx|format=XLS|title=2006 Census Data – QuickStats About Culture and Identity – Tables|publisher=Statistics New Zealand|work=2006 Census|accessdate=30. 4. 2010.|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610100515/http://www.stats.govt.nz/~/media/statistics/publications/census/2006-reports/quickstats-subject/culture-identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.aspx|dead-url=yes}} In tables 28 (Religious Affiliation) and 19 (Languages Spoken by Ethnic Group)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006-reports/quickstats-subject/Culture-Identity/qstats-about-culture-and-identity-2006-census.pdf |title=Quick Stats About culture and Identity— 2006 Census |publisher=Statistics New Zealand |format=PDF |accessdate=28. 9. 2007. |archive-date=2011-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610100533/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006-reports/quickstats-subject/Culture-Identity/qstats-about-culture-and-identity-2006-census.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Privreda ==
{{glavni|Privreda Novog Zelanda}}
Novi Zeland ima savrsenu, prosperiternu razvijenu tržišnu privredu sa bruto društvenim proizvodom ([[paritet kupovne moći]]) procenjenim na oko 28.250 američkih dolara po osobi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?sy=2008&amp;ey=2015&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=30&amp;pr1.y=9&amp;c=196&amp;s=PPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=[[International Monetary Fund]]|accessdate=30. 1. 2011.|date=oktobar 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|title=GDP – per capita (PPP)|publisher=[[The World Factbook]], [[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22. 1. 2011.|archive-date=2013-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130424075526/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD|publisher=World Bank|accessdate=22. 1. 2011.|title=GDP per capita (current US$)|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511123254/http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD|dead-url=}}&lt;/ref&gt; [[Valuta]] na Novom Zelandu zove se [[novozelandski dolar]] ili često neformalno kao ''kivi dolar''. Uz lokalne kovanice koristi se i na [[Kukova Ostrva|Kukovim ostrvima]], [[Nijue]]u, [[Tokelau]]u i na [[Ostrva Pitkern|Ostrvima Pitkern]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bsi.si/en/financial-data.asp?MapaId=1239|title=Currencies of the territories listed in the BS exchange rate lists|publisher=Bank of Slovenia|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Novi Zeland se nalazi na petom mestu izveštaja UN o [[Indeks humanog razvoja|Indeksu humanog razvoja]] za [[2011]]. godinu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|format=PDF|title=Human Development Index and components|publisher=[[United Nations Development Programme]]|accessdate=3. 1. 2012.}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:AucklandCBDfromRangitoto.jpg|thumb|left|250px|[[Auckland|Okland]], poslovna zona slikana sa Rangitoto ostrva]]

Tokom istorije sirovinska industrija je imala važnu poziciju u privredi Novog Zelanda, uključujući lov na foke, kitolovstvo, novozelandski lan, zlato, kauri gumu i drvnu građu.&lt;ref name=&quot;RWT export evolution&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/trade-external/1 |title=Historical evolution and trade patterns |work=An Encyclopaedia of New Zealand |year=1966 |accessdate=10. 2. 2011. |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404182546/https://www.teara.govt.nz/en/1966/trade-external/1 }}&lt;/ref&gt; Sa razvojem hladnjača tokom 1880ih meso i mlečni proizvodi su izvoženi u Britaniju, što je bio osnov za jak ekonomski razvoj Novog Zelanda.&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman|first2=Robert|last2=Peden|url=http://www.teara.govt.nz/en/sheep-farming/5/2|title=Sheep farming – Growth of the frozen meat trade, 1882–2001|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=oktobar 2009|accessdate=6. 5. 2010.|archive-date=2013-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130120164540/http://www.teara.govt.nz/en/sheep-farming/5/2}}&lt;/ref&gt; Velika potražnja za poljoprivrednim proizvodima u Ujedinjenom Kraljevstvu i u SAD je omogućila da životni standard na Novom Zelandu bude viši nego u Australiji i Zapadnoj Evropi tokom 1950ih i 1960ih.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Some Indicators of Comparative Living Standards|first=John|last=Baker|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/standard-of-living/1/1|accessdate=330 april 2010|date=februar 2010|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120044909/http://www.teara.govt.nz/en/1966/standard-of-living/1/1 |date=2013-01-20 }} Table pdf downloadable from [http://www.teara.govt.nz/files/3_308_StandardOfLiving_Comparison_0.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230725204827/https://teara.govt.nz/files/3_308_StandardOfLiving_Comparison_0.pdf |date=2023-07-25 }}, Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt; Kada je Ujedinjeno Kraljevstvo pristupilo [[Evropska unija|Evropskoj zajednici]] novozelandsko izvozno tržište se smanjilo,&lt;ref&gt;{{cite web |first=John |last=Wilson |title=History – The later 20th century |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand |date=mart 2009 |url=http://www.TeAra.govt.nz/en/history/6 |accessdate=2. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; što je zajedno sa naftnom krizom [[1973]]. godine i energetskom krizom [[1979]]. dovelo do ekonomske depresije.&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Chris|first2=John |last2=Yeabsley|title=Overseas trade policy – Difficult times – the 1970s and early 1980s|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=april 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/overseas-trade-policy/5|accessdate=22. 1. 2011.|last1=Nixon|unused_data=last1Nixon}}&lt;/ref&gt; Životni standard je opao u odnosu na Australiju i države zapadne Evrope a [[1982]]. godine su lični prihodi Novozelanđana bili najniži od svih razvijenih zemalja za koje je Grupa Svetske banke radila procenu.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Evans |first=N. |title=Up From Down Under: After a Century of Socialism, Australia and New Zealand are Cutting Back Government and Freeing Their Economies |journal=National Review |volume=46 |issue=16 |pages=47–51}}&lt;/ref&gt; Nakon [[1984]]. brojne vlade su sprovodile strukturne makroekonomske reforme (poznate kao {{jez-en|Rogernomics}} i {{jez-en|Ruthanasia}}) kada je protekcionistička privreda zamenjena liberalnom slobodnom privredom.&lt;ref name=&quot;Liberalisation&quot;&gt;{{cite web |first=Brian |last=Easton |title=Economic history – Government and market liberalisation |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand |date=novembar 2010 |url=http://www.TeAra.govt.nz/en/economic-history/11 |accessdate=1. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Taking New Zealand Seriously: The Economics of Decency|first=Tim|last=Hazledine|publisher=HarperCollins Publishers|format=PDF|url=http://www.ariplex.com/~economic-myth-busters/hazledine-taking%20nz%20seriously.pdf|isbn=1869502833|year=1998|access-date=2013-04-29|archivedate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510082643/http://www.ariplex.com/~economic-myth-busters/hazledine-taking%20nz%20seriously.pdf|deadurl=yes|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510082643/http://www.ariplex.com/~economic-myth-busters/hazledine-taking%20nz%20seriously.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Nezaposlenost je bila najviša [[1991]]. i [[1992]]. kada je bila iznad 10 procenata,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.socialreport.msd.govt.nz/paid-work/unemployment.html|title=Unemployment|publisher=2010 Social report|accessdate=4. 2. 2011.|archive-date=2023-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420221647/https://www.socialreport.msd.govt.nz/paid-work/unemployment.html}}&lt;/ref&gt; kao rezultat [[Crni ponedeljak (1987)|sloma berze]] [[1987]]. godine, ali je do [[2007]]. godine došlo do punog oporavka kada je nezaposlenost iznosila 3,4 procenta (što je Novi Zeland postavilo na peto mesto od dvadeset i sedam rangiranih država u sklopu istraživanja OESR).&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/business/news/article.cfm?c_id=3&amp;objectid=10502512|title=The miracle of full employment |last=Bingham|first=Eugene |date=7. 4. 2008.|work=The New Zealand Herald|accessdate=17. 9. 2008.}}&lt;/ref&gt; Ipak svetska ekonomska kriza koja je usledila je dovela do recesije u pet uzastopnih kvartala što je najduža ekonomska depresija za 30 godina&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/06/11/business/global/11nzrate.html|title=New Zealand Takes a Pause in Cutting Rates |date=10. 6. 2009. |work=The New York Times|accessdate=30. 4. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8120196.stm|title=New Zealand's slump longest ever |date=26. 6. 2009.|work=BBC News |accessdate=30. 4. 2010.}}&lt;/ref&gt; i nezaposlenost je porasla na 7 procenata tokom [[2009]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Household Labour Force Survey: decembar 2010 quarter – Media Release|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/work_income_and_spending/employment_and_unemployment/HouseholdLabourForceSurvey_MRDec10qtr.aspx|first=Geoff|last=Bascand|date=februar 2011|publisher=Statistics New Zealand|accessdate=4. 2. 2011.|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429174323/http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/work_income_and_spending/employment_and_unemployment/HouseholdLabourForceSurvey_MRDec10qtr.aspx|dead-url=}}&lt;/ref&gt; Nezaposlenost među mladima je u junu 2011. iznosila 17,4 procenta.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.dol.govt.nz/lmr/lmr-hlfs.asp Employment and Unemployment – jun 2011 Quarter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314020654/http://www.dol.govt.nz/lmr/lmr-hlfs.asp |date=2012-03-14 }}&quot;. NZ Department of Labour.&lt;/ref&gt; Od 1970ih do danas Novi Zeland se suočava sa problemom „odliva mozgova“.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1016/j.respol.2004.01.006|last=Davenport|first=Sally|url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6V77-4C007RT-1&amp;_user=10&amp;_coverDate=05%2F31%2F2004&amp;_rdoc=6&amp;_fmt=high&amp;_orig=browse&amp;_srch=doc-info(%23toc%235835%232004%23999669995%23502989%23FLA%23display%23Volume)&amp;_cdi=5835&amp;_sort=d&amp;_docanchor=&amp;_ct=9&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=37b8a5c81622b1687fbea5dfb51a0f38|title=Panic and panacea: brain drain and science and technology human capital policy|journal=Research Policy|volume=33|year=2004|issue=4|pages=617–630}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=New Zealand brain-drain worst in world|first=Sean|last=O'Hare|date=septembar 2010|newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|location=United Kingdom|url=http://www.telegraph.co.uk/expat/expatnews/7973220/New-Zealand-brain-drain-worst-in-world.html}}&lt;/ref&gt; Oko četvrtine visoko kvalifikovanih radnika živi u inostranstvu, uglavnom u Australiji i Britaniji, što je najviša stopa među razvijenim državama.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Quarter of NZ's brightest are gone|first=Simon|last=Collins|date=mart 2005|newspaper=New Zealand Herald|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10114923}}&lt;/ref&gt; Ipak postoji i suprotan proces „priliva mozgova“ kroz imigraciju stručnjaka iz Evrope i manje razvijenih država.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The labour market performance of European immigrants in New Zealand in the 1980s and 1990s |journal=The International Migration Review |year=2000 |last=Winkelmann |first=Rainer |volume=33 |pages=33–58 |doi=10.2307/2676011 |jstor=2676011 |issue=1 |publisher=The Center for Migration Studies of New York}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Bain|2006|p=44}}

=== Rudarstvo ===

Pre dolaska Evropljana Maori su se bavili vađenjem [[argilit]]a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/en/nelson-region/4/2 |title=Argillite quarry |author= |date= |work=Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand |accessdate=20 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021031619/http://www.teara.govt.nz/en/nelson-region/4/2 |archive-date=2012-10-21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Novi Zeland je bogat nalazištima uglja, srebra, rude gvožđa, krečnjaka i zlata. U svetu je rangiran na 22. mestu po proizvodnji rude gvožđa i 29. po proizvodnji zlata. Ukupna vrednost proizvodenih ruda na Novom Zelandu [[2006]]. iznosila je 1,5 milijardi dolara (ne računajući naftu i gas). Najvažnije rude metala su zlato (10.62 tona), srebro (27.2 tone) i titanomagnetit gvozdenog peska (2,15 miliona tona). U izveštaju iz [[2008]]. procenjuje se da su neiskorišćeni resursi od samo sedam osnovnih ruda (uključujući zlato, bakar, gvožđe i molibden) vredni oko 140 milijardi dolara.&lt;ref name=&quot;GREENZONE&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/pollution/news/article.cfm?c_id=281&amp;objectid=10630166&amp;pnum=0|title=Miners press to enter the green zone|date = 6. 3. 2010.|work=[[The New Zealand Herald]]|accessdate = 24. 3. 2010.|first=Geoff|last=Cumming}}&lt;/ref&gt; Rudarstvo je jedna od značajnijih grana novozelandske privrede.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.straterra.co.nz/upload/files/straterra_s4_submission_may_2010.pdf |title=Diamond in the rough |author=New Zealand Institute of Economic Research |date=May 2010 |work=Straterra's submission to the Ministry of Economic Development on Maximising Our Mineral Potential |accessdate=20. 1. 2011. |archivedate=2013-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130728191911/http://www.straterra.co.nz/upload/files/straterra_s4_submission_may_2010.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Prema proceni iz [[2010]]. godine oko 4000 hektara, ili 0,016% teritorije Novog Zelanda je pokrivena rudnicima, uglavnom kamenolomima.&lt;ref name=&quot;GREENZONE&quot;/&gt;

=== Infrastruktura ===

Snabdevanje energijom potiče od nafte, gasa i uglja (69 procenata) i iz [[Obnovljivi izvori energije|obnovljivih izvora energije]], prvenstveno [[hidroelektrana|hidro]] i [[Geotermalne elektrane|geotermalnih]] elektrana.&lt;ref name=&quot;EDF2009&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.med.govt.nz/templates/MultipageDocumentTOC____41143.aspx|title=Energy Data File 2009|publisher=Ministry for Economic Development|date=jul 2009}}&lt;/ref&gt; Saobraćajna mreža Novog Zelanda se sastoji od 93.805 kilometara puteva vrednih 23 milijarde dolara,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nzta.govt.nz/network/operating/faqs.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=New Zealand Transport Agency|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; i 4.128 kilometara železničke pruge.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nz.html |title= CIA – The World Factbook – New Zealand |accessdate= 18. 9. 2009. |archivedate= 2019-09-18 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190918165831/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nz.html |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Većina gradova je povezana autobuskim linijama ali je dominantan vid prevoza privatni automobil.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Adrian |last=Humphris|title=Public transport – Passenger trends|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=april 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/public-transport/8|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Železnice su privatizovane [[1993]]. godine ali su ponovo vraćene pod okrilje države [[2004]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Neill |last=Atkinson|title=Railways – Rail transformed|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=novembar 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/railways/11|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Pruga se proteže celom dužinom države ali danas služi uglavnom za teretni a ne putnički transport.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Neill |last=Atkinson|title=Railways – Freight transport|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=april 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/railways/6|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Većina stranih posetilaca dolazi avionom,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tourismresearch.govt.nz/Documents/International%20Market%20Profiles/Total%20Profile.pdf|format=PDF|title=International Visitors|date=jun 2009|publisher=[[Ministry of Economic Development (New Zealand)|Ministry of Economic Development]]|accessdate=30. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; preko nekog od sedam međunarodnih aerodroma (veze sa drugim državama osim Australije i Fidžija imaju aerodromi u Oklandu i Krajstčerču).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.med.govt.nz/templates/MultipageDocumentPage____9038.aspx#P5641_412038|publisher=Ministry of Economic Development|work=Infrastructure Stocktake: Infrastructure Audit|title=10. Airports|date=decembar 2005|accessdate=30. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Nacionalna [[avio-kompanija]] je [[Er Novi Zeland]]. Pošta Novog Zelanda je imala monopol na telekomunikacije do [[1989]]. kada je formirana kompanija „Telekom Novi Zeland“ koja je privatizovana [[1990]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Overview of the New Zealand Telecommunications Market 1987–1997|date=novembar 2005|publisher=Ministry of Economic Development|url=http://www.med.govt.nz/templates/MultipageDocumentPage____4847.aspx|accessdate=30. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Telekom u svom vlasništvu ima većinu telekomunikacione infrastrukture ali je povećana konkurencija drugih provajdera.&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Zealand – Telecommunications – Major Players|url=http://www.budde.com.au/Research/New-Zealand-Telecommunications-Major-Players.html|publisher=Budde Comm|first=Paul|last=Budde|accessdate=30. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Trgovina ===
[[Datoteka:Territorial waters - New Zealand.svg|thumb|250px|desno|Ekskluzivna ekonomska zona Novog Zelanda.]]
Privreda Novog Zelanda veoma zavisi od međunarodne trgovine,&lt;ref&gt;{{cite web|first=Tim|last=Groser|date=mart, 2009|title=Speech to ASEAN-Australia-New Zealand Free Trade Agreement Seminars|url=http://www.beehive.govt.nz/speech/speech-asean-australia-new-zealand-free-trade-agreement-seminars|publisher=New Zealand Government|accessdate=30. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; posebno u oblasti poljoprivrednih proizvoda.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mfat.govt.nz/Trade-and-Economic-Relations/NZ-and-the-WTO/Improving-access-to-markets/0-agriculturenegs.phpx|title=Improving Access to Markets:Agriculture|publisher=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|accessdate=22. 1. 2011.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Izvoz čini visokih 24 procenta proizvodnje,&lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt; zbog čega je Novi Zeland osetljiv na međunarodne cene robe i na globalne ekonomske recesije. Glavne izvozne grane su [[poljoprivreda]], [[cvećarstvo]], [[ribolov]], [[šumarstvo]] i [[rudarstvo]] koji čine oko polovine izvoza.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.treasury.govt.nz/economy/overview/2010/09.htm|title=New Zealand Economic and Financial Overview 2010: Industrial Structure and Principal Economic Sectors|publisher=[[New Zealand Treasury]]|date=april 2010|accessdate=30. 1. 2011.|archivedate=2011-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110123200035/http://www.treasury.govt.nz/economy/overview/2010/09.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Glavni izvozni partneri su Australija, SAD, Japan, Kina i Ujedinjeno Kraljevstvo.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt; Od [[7. 4.|7. aprila]] [[2008]]. Novi Zeland i Kina su potpisnici ugovora o slobodnoj trgovini.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/trade-deal-with-china/news/article.cfm?c_id=1501819&amp;objectid=10502506&amp;pnum=0|title=Trade agreement just the start – Clark|publisher=[[The New Zealand Herald]]|date=april 2008|first=Fran|last=O'Sullivan|accessdate=30. 4. 2010.|archivedate=2019-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327101900/https://www.nzherald.co.nz/trade-deal-with-china/news/article.cfm?c_id=1501819&amp;objectid=10502506&amp;pnum=0|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=China and New Zealand sign free trade deal|date=april 2008|url=http://www.nytimes.com/2008/04/07/business/worldbusiness/07iht-7tradefw.11718461.html|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Uslužni sektor je najjača grana u privredi Novog Zelanda a za njim slede proizvodnja i građevinarstvo, a zatim poljoprivreda i vađenje sirovina.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web|title=The World Factbook – New Zealand|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nz.html|date=15. 11. 2007.|work=CIA|accessdate=30. 11. 2007.|archivedate=2019-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190918165831/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nz.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[Turizam]] igra važnu ulogu u novozelandskoj privredi, u [[2010]]. je doprineo 15 milijardi dolara novozelandskom BDP i u ovoj oblasti je zaposleno 9,6 procenata radne snage.&lt;ref name=&quot;TourismStats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.tourismresearch.govt.nz/Documents/Key%20Statistics/KeyTourismStatisticsApr2010.pdf |title=Key Tourism Statistics
|date=april 2010 |publisher=Ministry of Tourism |format=PDF |accessdate=30. 4. 2010.
}}&lt;/ref&gt; Broj stranih turista se tokom [[2010]]. povećao 3,1 posto&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tourismresearch.govt.nz/Data--Analysis/International-tourism/International-Visitor-Arrivals/IVA-Commentary/ |title=International-Visitor-Arrivals Commentary |publisher=Tourismresearch|accessdate=20. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; i očekuje se da će do 2015. beležiti godišnji rast 2,5 posto.&lt;ref name=&quot;TourismStats&quot;/&gt;

Tokom [[19. vijek|19. veka]] [[vuna]] je bila glavni izvozni artikal Novog Zelanda.&lt;ref name=&quot;RWT export evolution&quot;/&gt; Sve do 1960ih vuna je činila trećinu izvoza,&lt;ref name=&quot;RWT export evolution&quot;/&gt; ali je od tada njena cena u stalnom padu u odnosu na druge robe&lt;ref&gt;{{cite web|first=Brian|last=Easton|title=Economy – Agricultural production|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/economy/2|accessdate=22. 1. 2011.|unused_data=publisher}}&lt;/ref&gt; i više nije isplativa za mnoge poljoprivrednike.&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Robert |last2=Peden|title=Sheep farming – Changes from the 20th century|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/sheep-farming/7|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Nasuprot tome mlekarska industrija je u stalnom porastu, broj krava je dupliran u periodu između [[1990]]. i [[2007]].&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Frank|last2=Scrimgeour|title=Dairying and dairy products – Dairying in the 2000s|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=novembar 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/dairying-and-dairy-products/10|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; čime je ova grana dospela na prvo mesto po izvoznoj zaradi.&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Frank|last2=Scrimgeour|title=Dairying and dairy products – Dairy exports|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/dairying-and-dairy-products/11|accessdate=4. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Mlečni proizvodi su [[2009]]. iznosili 21 procenat (9,1 milijarda dolara) ukupnog robnog izvoza,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/industry_sectors/imports_and_exports/global-nz-jun-09/key-points.aspx|publisher=Statistics New Zealand|title=Global New Zealand – International Trade, Investment, and Travel Profile: Year ended jun 2009 – Key Points |date=jun 2009|accessdate=4. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; a najveća kompanija na Novom Zelandu, [[Fontera]], kontroliše trećinu međunarodne trgovine mlečnim proizvodima.&lt;ref&gt;{{cite web|first1=Hugh|last1=Stringleman |first2=Frank|last2=Scrimgeour|title=Dairying and dairy products – Manufacturing and marketing in the 2000s|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/dairying-and-dairy-products/12|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Drugi poljoprivredni izvozni proizvodi su meso sa 13,2 procenta, vuna sa 6,3 procenta, voće sa 3,5 procenata i riba sa 3,3 procenta. Broj vinarija je takođe udvostručen,&lt;ref&gt;{{cite web|first=Bronwyn|last= Dalley|title=Wine – The wine boom, 1980s and beyond|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/wine/6|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; što je dovelo do toga da vino [[2007]]. godine prestigne vunu u izvozu.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Wine in New Zealand |work=The Economist | date = mart 2008 | url =http://www.economist.com/node/10926423}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.maf.govt.nz/news-resources/statistics-forecasting/international-trade.aspx |title=Agricultural and forestry exports from New Zealand: Primary sector export values for the year ending jun 2010 |publisher=New Zealand Ministry of Agriculture and Forestry |date=14. 1. 2011. |accessdate=8. 4. 2011. |archive-date=2011-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510042204/http://www.maf.govt.nz/news-resources/statistics-forecasting/international-trade.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Politika ==
{{glavni|Politika Novog Zelanda}}
{{multiple image
| align = left
| width1 = 135
| footer = [[Monarhija na Novom Zelandu|Kralj Novog Zelanda]] i njegova predstavnica,  [[Generalni guverner Novog Zelanda|generalna guvernerka]]
| image1 = Charles Prince of Wales.jpg
| caption1 = [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]]
| alt1 = 
| width2 = 123
| image2 = Cindy Kiro official portrait October 2021 (cropped).jpg
| caption2 = Dejm [[Cindi Kijero]]
| alt2 = 
}}
=== Vlada ===
Novi Zeland je [[ustavna monarhija]] i [[parlamentarna demokratija]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchAndCommonwealth/NewZealand/NewZealand.aspx|title=Queen and New Zealand|publisher=[[The British Monarchy]]|accessdate=28. 4. 2010.|archive-date=2019-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402150615/http://www.royal.gov.uk/MonarchAndCommonwealth/NewZealand/NewZealand.aspx}}&lt;/ref&gt; iako nema kodifikovan [[Ustav Novog Zelanda|ustav]].&lt;ref name=&quot;Economist factsheet&quot;&gt;{{cite news| title = Factsheet – New Zealand – Political Forces| newspaper = [[The Economist]]| publisher = [[The Economist Group]]| date = 15 februar 2005| url = http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| accessdate = 4 avgust 2009| archive-date = 2006-05-14| archive-url = https://web.archive.org/web/20060514204533/http://economist.com/countries/NewZealand/profile.cfm?folder=Profile-Political%20Forces| dead-url = }}&lt;/ref&gt; Šef države je [[Monarhija na Novom Zelandu|kralj Novog Zelanda]] [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Charles III]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Zealand Legislation: Royal Titles Act 1974|url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1974/0001/latest/DLM411814.html|date=februar 1974|publisher=[[New Zealand Government]]|accessdate=8. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Kralja predstavlja [[generalni guverner Novog Zelanda]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gg.govt.nz/|title=The Governor General of New Zealand|publisher=Official website of the Governor General|accessdate=8. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; koga postavlja na predlog [[Premijer Novog Zelanda|premijera Novog Zelanda]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.royal.gov.uk/MonarchAndCommonwealth/NewZealand/TheQueensroleinNewZealand.aspx|title=The Queen's role in New Zealand|publisher=The British Monarchy|accessdate=28. 4. 2010.|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926053754/http://www.royal.gov.uk/monarchandcommonwealth/newzealand/thequeensroleinnewzealand.aspx}}&lt;/ref&gt; Generalni guverner može da sprovodi krunske prerogative (kao što je razmatranje slučajeva nepravde ili postavljanje kabinetskih ministara, ambasadora i drugih ključnih javnih funkcionera)&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Bruce|last=Harris|title=Replacement of the Royal Prerogative in New Zealand|year=2009|volume=23|journal=New Zealand Universities Law Review |pages=285–314 |url=http://www.britannica.com/bps/additionalcontent/18/41876855/REPLACEMENT-OF-THE-ROYAL-PREROGATIVE-IN-NEW-ZEALAND}}&lt;/ref&gt; i u retkim situacijama može koristiti rezervno pravo (da smeni premijera, raspusti parlament ili odbije da dâ kraljevski pristanak zakonu).&lt;ref name=&quot;reserve Powers&quot;&gt;{{cite web|title=The Reserve Powers|publisher=[[Governor-General of New Zealand|Governor General]]|url=http://www.gg.govt.nz/role/powers.htm|accessdate=8. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Ipak moći generalnog guvernera su ograničene ustavnim odredbama i ne može ih koristiti bez saglasnosti [[Kabinet Novog Zelanda|Kabineta]].&lt;ref name=&quot;reserve Powers&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;parliament facts&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.parliament.nz/en-NZ/AboutParl/HowPWorks/FactSheets/0/e/7.htm|title=How Parliament works: What is Parliament?|date=28. 6. 2010.|publisher=New Zealand Parliament|accessdate=8. 1. 2011.|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816122737/http://www.parliament.nz/en-NZ/AboutParl/HowPWorks/FactSheets/0/e/7.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

[[Parlament Novog Zelanda]] je [[Zakonodavna vlast|zakonodavno telo]] i čine ga suveren (predstavlja ga generalni guverner) i [[Predstavnički dom Novog Zelanda|Predstavnički dom]].&lt;ref name=&quot;parliament facts&quot;/&gt; Ranije je postojao i gornji dom ''Zakonodavni savet'' ali je ukinut [[1950]]. godine.&lt;ref name=&quot;parliament facts&quot;/&gt; Prevlast Predstavničkog doma nad suverenom je nastala u [[Engleska|Engleskoj]] po [[Povelja o pravima|Povelji o pravima]] iz [[1689]]. koji je Novi Zeland ratifikovao kao zakon.&lt;ref name=&quot;parliament facts&quot;/&gt; Predstavnički dom je demokratski izabrano telo, a vladu formira stranka ili koalicija sa najviše mesta.&lt;ref name=&quot;parliament facts&quot;/&gt; Može biti formirana i [[manjinska vlada]] ukoliko se obezbedi podrška za glasanja o poverenju vladi i budžetu. Generalni guverner postavlja ministre po savetu premijera, koji je takođe vođa poslaničke grupe koja čini vlast.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.parliament.nz/en-NZ/AboutParl/HowPWorks/People/0/a/f/0afe831bd86b4c03b92cc769806bdb3b.htm#_Toc139097923|title=How Parliament works: People in Parliament|date=avgust 2006|publisher=New Zealand Parliament|accessdate=9. 1. 2011.|archivedate=2011-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110215144945/http://www.parliament.nz/en-NZ/AboutParl/HowPWorks/People/0/a/f/0afe831bd86b4c03b92cc769806bdb3b.htm#_Toc139097923|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Kabinet, koji čine ministri koje predvodi premijer, najviše je izvršno telo koje donosi najvažnije odluke i stvara državnu politiku.&lt;ref&gt;{{cite web|first=John|last=Wilson|title=Government and nation – System of government|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=novembar 2010|url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/4|accessdate=9. 1. 2011.|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516022855/http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/4}}&lt;/ref&gt; Po [[Konvencija|konvenciji]], članovi Kabineta su vezani kolektivnom odgovornošću za odluke koje donosi kabinet.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cabinetmanual.cabinetoffice.govt.nz/5.2|publisher=Department of Prime Minister and Cabinet|title=Cabinet Manual: Cabinet|year=2008|accessdate=2. 3. 2011.}}&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Christopher Luxon (52535372229) (cropped).jpg|thumb|desno|150px|[[Christopher Luxon]], [[premijer Novog Zelanda]] od 2023.]]
Sudije i sudski službenici se imenuju nepolitički i pod strogim pravilima o doživotnom mandatu koja pomažu u održavanju ustavne nezavisnosti sudske vlasti.&lt;ref name=&quot;Economist factsheet&quot;/&gt; Ovo teorijski omogućava pravosuđu da tumači pravo isključivo po zakonima koje je doneo parlament bez bilo kakvog drugog uticaja na njihove odluke.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.justice.govt.nz/courts/the-judiciary|title=The Judiciary|publisher=[[Minister of Justice (New Zealand)|Ministry of Justice]]|accessdate=9. 1. 2011.|archivedate=2010-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101124005516/http://justice.govt.nz/courts/the-judiciary|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; [[Sudski komitet Tajnog saveta]] u [[London]]u je bio vrhovni sud sve do [[2004]]. godine kada je formiran [[Vrhovni sud Novog Zelanda]]. Pravosudni sistem, kojim rukovodi [[Glavni sudija Novog Zelanda|glavni sudija]] ({{jez-en|Chief Justice}})&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.courtsofnz.govt.nz/about/judges/current-chief|title=The Current Chief Justice|publisher=Courts of New Zealand|accessdate=9. 1. 2011.|archivedate=2011-09-16|archiveurl=https://www.webcitation.org/61jY3EJVs?url=http://www.courtsofnz.govt.nz/about/judges/current-chief|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;, čine [[Apelacioni sud Novog Zelanda|Apelacioni sud]], [[Visoki sud Novog Zelanda|Visoki sud]] i podređeni sudovi.&lt;ref name=&quot;Economist factsheet&quot;/&gt;

[[Datoteka:Bowen House Beehive Parliament.JPG|thumb|desno|250px|[[Vlada Novog Zelanda]] (tzv. ''košnica'') i zgrade [[Parlament Novog Zelanda|Parlamenta]] (desno) u [[Velington]]u]] 
Gotovo svi izbori od [[1853]]. do [[1996]]. su održani po većinskom sistemu (stranka sa većinom glasova pobeđuje, nije potrebna apsolutna većina).&lt;ref name = &quot;road&quot;&gt;{{cite web|title=First past the post – the road to MMpx|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/fpp-to-mmp/first-past-the-post|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=septembar 2009 |accessdate=9. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Od [[1930]]. političkom scenom dominiraju dve stranke, [[Nacionalna stranka (Novi Zeland)|Nacionalna]] i [[Laburistička stranka|Laburistička]].&lt;ref name = &quot;road&quot;/&gt; Od [[1996]]. u upotrebi je proporcionalni izborni sistem koji se zove kombinovano proporcionalno predstavljanje ({{jez-en|Mixed-member proportional representation}}).&lt;ref name=&quot;Economist factsheet&quot;/&gt; Po ovom sistemu svako ima dva glasa, jedan za poslanika za sedamdeset izbornih jedinica (sedam je rezervisano za Maore),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.elections.org.nz/elections/electorates/reviewing-electorates.html |title=Reviewing electorate numbers and boundaries |publisher=[[Electoral Commission (New Zealand)|Electoral Commission]] |date=8. 5. 2005. |accessdate=23. 1. 2012.}}&lt;/ref&gt; a drugi za stranku kao listu. Preostalih 50 poslanika se bira upravo sa liste, uz neophodnost da partija osvoji makar jednu izbornu jedinicu ili pet procenata ukupno da bi imala pravo da uđe u parlament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.elections.org.nz/voting/mmp/sainte-lague.html |title=Sainte-Laguë allocation formula |publisher=Electoral Commission |date=30. 3. 2005. |accessdate=23. 1. 2012.}}&lt;/ref&gt; Između marta [[2005]]. i [[2006]]. Novi Zeland je bio jedina država na svetu u kojoj su sve najviše funkcije (šefa države, generalnog guvernera, predsednika vlade, predsednika parlamenta i predsednika vrhovnog suda) istovremeno držale žene.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Women run the country but it doesn't show in pay packets|first=Simon|last=Collins|date=maj 2005|newspaper=The New Zealand Herald|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10127960|archive-date=2017-06-30|access-date=2013-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630042906/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10127960|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Spoljni odnosi i vojska ===
{{glavni|Spoljni odnosi Novog Zelanda|Oružane snage Novog Zelanda}}

U ranom kolonijalnom periodu Novi Zeland je prepustio pitanja trgovine i spoljne politike britanskoj vladi.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=External Relations|url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/history-constitutional/10|accessdate=7. 1. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120154326/http://www.teara.govt.nz/en/1966/history-constitutional/10 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Tokom Imperijskih konferencija [[1923]]. i [[1926]]. odlučeno je da se Novom Zelandu dozvoli sklapanje međunarodnih ugovora, a prvi takav ugovor je bio potpisan sa Japanom [[1928]]. Bez obzira na nezavisnost, Novi Zeland je sledio politiku Ujedinjenog Kraljevstva, npr. kada je proglašen rat protiv Nemačke [[3. 9.|3. septembra]] [[1939]]. kada je tadašnji premijer [[Majkl Džozef Sevidž]] u odnosu na Britansku imperiju proglasio „gde ide ona, idemo i mi; gde ona stoji, stojimo i mi“.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Michael Joseph Savage|url=http://www.nzhistory.net.nz/people/michael-joseph-savage-biography|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=jul 2010|accessdate=29. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:E 003261 E Maoris in North Africa July 1941.jpg|250px|thumb|left|Maorski bataljon izvodi ratni ples haka u Egiptu 1941.]]
Novi Zeland je od [[1951]]. u [[ANZUS]] paktu sa [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i [[Australija|Australijom]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.australianpolitics.com/foreign/anzus/anzus-treaty.shtml|title=Department Of External Affairs: Security Treaty between Australia, New Zealand and the United States of America|date=septembar 1951|publisher=[[Australian Government]]|accessdate=11. 1. 2011.|archivedate=2011-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629153135/http://www.australianpolitics.com/foreign/anzus/anzus-treaty.shtml|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Uticaj SAD je ubrzo počeo da bledi zbog nesuglasica oko [[Vijetnamski rat|Vijetnamskog rata]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Vietnam War|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/vietnam-war|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=jun 2008|accessdate=11. 1. 2011.|archive-date=2016-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108004233/http://www.nzhistory.net.nz/war/vietnam-war}}&lt;/ref&gt; odbijanja SAD da se priključe osudi Francuske zbog potapanja [[Grinpis]] broda „Dugin ratnik“ u Oklandu,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sinking the Rainbow Warrior – nuclear-free New Zealand|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/rainbow-warrior|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=avgust 2008|accessdate=11. 1. 2011.|archive-date=2016-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019073147/http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/rainbow-warrior}}&lt;/ref&gt; neslaganja oko trgovinskih pitanja i na kraju proglašavanja Novog Zelanda za slobodnu zonu od nukelarne energije što je dovelo do toga da SAD bilateralno suspenduju pakt sve do [[2010]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nuclear-free legislation – nuclear-free New Zealand|url=http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/nuclear-free-zone|publisher=New Zealand History Online|date=avgust 2008|accessdate=11. 1. 2011.|archive-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103231157/http://www.nzhistory.net.nz/politics/nuclear-free-new-zealand/nuclear-free-zone}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lange |first=David |authorlink=David Lange |title=Nuclear Free: The New Zealand Way |url=https://archive.org/details/isbn_9480140145198 |publisher=[[Penguin Books]] |year= 1990 |location=New Zealand |isbn=0140145192}}&lt;/ref&gt; Novi Zeland odžava bliske političke veze sa Australijom, na snazi su sporazum o [[Slobodna trgovina|slobodnoj trgovini]] ({{jez-en|Closer Economic Relations}}) i sporazum o slobodi kretanja ({{jez-en|Trans-Tasman Travel Arrangement}}) koji dozvoljava državljanima dve države da posećuju, žive i rade u drugoj bez ograničenja.&lt;ref name = &quot;NZ in brief&quot;&gt;{{cite web|title=New Zealand country brief|url=http://www.dfat.gov.au/geo/new_zealand/nz_country_brief.html|publisher=Department of Foreign Affairs and Trade|accessdate=11. 1. 2011.|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012052030/http://dfat.gov.au/geo/new_zealand/nz_country_brief.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Trenutno oko 500.000 Novozelanđana živi u Australiji i oko 65.000 Australijanaca živi na Novom Zelandu.&lt;ref name = &quot;NZ in brief&quot;/&gt;

Novi Zeland održava prisutnost među tihookeanskim državama. Veliki deo humanitarne i druge pomoći sa Novog Zelanda ide upravo ovim državama, dok mnogi stanovnici ovih država odlaze na Novi Zeland radi zaposlenja.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Geoff|last=Bertram|title=South Pacific economic relations – Aid, remittances and tourism|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=april 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/south-pacific-economic-relations/4|accessdate=11. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Trajne migracije su određene pravilima ''1970 Samoan Quota Scheme'' i ''2002 Pacific Access Category'' koja dozvoljavaju da do 1.000 stanovnika [[Samoa|Samoe]] i do 750 stanovnika drugih tihookeanskih država dobije trajno prebivalište na Novom Zelandu. Program za sezonske radnike je uveden [[2007]]. godine i 2009. je 8.000 ostrvljana bilo zaposleno na taj način.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://devpolicy.org/making-migration-work-lessons-from-new-zealand/|title=Making migration work: Lessons from New Zealand|first=Stephen|last=Howes|date=novembar 2010|accessdate=23. 3. 2011.|publisher=Development Policy Centre}}&lt;/ref&gt; Novi Zeland aktivno učestvuje u radu organizacija [[Forum pacifičkih ostrva]], [[Azijsko-tihookeanska ekonomska saradnja]], [[Asocijacija nacija Jugoistočne Azije]]&lt;ref name = &quot;NZ in brief&quot;/&gt; a član je takođe i [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjenih Nacija]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Member States of the United Nations|publisher=United Nations|url=http://www.un.org/en/members/index.shtml#n|accessdate=11. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; [[Komonvelt nacija|Komonvelta]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Commonwealth in the Pacific|url=http://www.commonwealth-of-nations.org/Home-Pacific,56,44,1|publisher=[[Commonwealth of Nations]]|accessdate=11. 1. 2011.|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122010258/http://www.commonwealth-of-nations.org/Home-Pacific,56,44,1|archive-date=2010-11-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; i [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Members and partners|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|url=http://www.oecd.org/pages/0,3417,en_36734052_36761800_1_1_1_1_1,00.html|accessdate=11. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:New Zealand trench Flers September 1916.jpg|250px|thumb|Pešadija iz 2. bataljona Oklandskog puka u [[Bitka na Somi|bici na Somi]], septembar 1916.]]
Oružane snage Novog Zelanda ({{jez-en|New Zealand Defence Force}}) se sastoji iz grane: [[Kraljevska mornarica Novog Zelanda]] ({{jez-en|Royal New Zealand Navy}}), [[Vojska Novog Zelanda]] ({{jez-en|New Zealand Army}}) i [[Kraljevska avijacija Novog Zelanda]] ({{jez-en|Royal New Zealand Air Force}}).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nzdf.mil.nz/default.htm|title=Welcome to NZDF|publisher=New Zealand Defence Force|accessdate=11. 1. 2011.|archivedate=2020-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200703145343/http://nzdf.mil.nz/default.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Odbrambene potrebe Novog Zelanda su skromne jer su procene da su šanse za spoljni napad male,&lt;ref&gt;{{cite book|title=New Zealand In World Affairs, Volume IV: 1990–2005|editor-first=Roderic|editor-last=Alley|publisher=[[Victoria University Press]]|year=2007|page=132|chapter=New Zealand Defence and Security Policy,1990–2005|last=Ayson|first=Robert|isbn=9780864735485|location=Wellington}}&lt;/ref&gt; ali je ipak učestvovao u svetskim sukobima od kojih je najznačajnije učešće u [[Galipoljska operacija|Galipoljskoj operaciji]], [[Bitka za Krit|bici za Krit]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Battle for Crete|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/the-battle-for-crete|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=maj 2010|accessdate=9. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; [[Druga bitka kod El Alamejna|drugoj bici kod El Alamejna]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=El Alamein – The North African Campaign|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/the-north-african-campaign/el-alamein|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=maj-2009|accessdate=9. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; [[Bitka za Monte Kasino|bici za Monte Kasino]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/battle_cassino_01.shtml|title=World War Two: The Battle of Monte Cassino|first=Richard|last=Holmes|authorlink=Richard Holmes (military historian)|date=septembar 2010|accessdate=9. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Galipoljska operacija je bila od izuzetne važnosti za izgradnju nacionalnog identiteta&lt;ref&gt;{{cite news|title=Gallipoli stirred new sense of national identity says Clark|date=april 2005|newspaper=New Zealand Herald|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10122323|archive-date=2020-04-29|access-date=2013-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429191517/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10122323|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Battlefield tourism: history, place and interpretation|url=https://archive.org/details/battlefieldtouri0000unse|first=Bruce|last=Prideaux|editor-first=Chris|editor-last=Ryan|page=[https://archive.org/details/battlefieldtouri0000unse/page/18 18]|year=2007|publisher=[[Elsevier Science]]|isbn=978-0080453620}}&lt;/ref&gt; i jačanje [[ANZAK]] ({{jez-en|Australian and New Zealand Army Corps}}) tradicije.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Spirit of ANZAC|first=Arthur|last=Burke|url=http://www.anzacday.org.au/spirit/spirit2.html|publisher=ANZAC Day Commemoration Committee|accessdate=11. 1. 2011.|archivedate=2010-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101226110037/http://www.anzacday.org.au/spirit/spirit2.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; U [[Prvi svjetski rat|Prvom svetskom ratu]] je poginulo oko 18.500 Novozelanđana a 41.000 je ranjena od oko 103.000 boraca na tadašnju populaciju od jednog miliona.&lt;ref&gt;Mary Edmond-Paul (2008). ''Lighted windows: critical essays on Robin Hyde ''. Otago University Press. p.77. {{ISBN|1-877372-58-7}}&lt;/ref&gt; Novi Zeland je takođe odigrao ključnu ulogu u jedinoj bici u Južnoj Americi tokom Drugog svetskog rata, [[Bitka kod La Plate|bici kod La Plate]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Zealand and the Battle of River Plate|url=http://www.mfat.govt.nz/Foreign-Relations/Latin-America/News/0-river-plate.phpx|publisher=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|accessdate=29. 1. 2011.}}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; kao i u [[Bitka za Britaniju|bici za Britaniju]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Airmen from New Zealand who took part in the Battle of Britain|url=http://www.bbm.org.uk/pilots-nz.htm|publisher=The Battle of Britain London Monument|accessdate=10. 1. 2011.|archivedate=2011-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510005258/http://www.bbm.org.uk/pilots-nz.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=New Zealand's contribution – The Battle of Britain|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/battle-of-britain/kiwi-contribution|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=septembar 2010|accessdate=10. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Tokom rata SAD su imale oko 400.000 vojnika stacioniranih na Novom Zelandu.&lt;ref name=gov&gt;{{cite web|title=Bureau of East Asian and Pacific Affairs Background Note: New Zealand|publisher=[[US Department of State]]|date=avgust 2010|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35852.htm|accessdate=10. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Pored oba svetska rata i rata u Vijetnamu, Novi Zeland je učestvovao i u [[Korejski rat|Korejskom ratu]], [[Drugi burski rat|Drugom burskom ratu]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=South African War 1899–1902|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/the-south-african-boer-war/introduction|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=februar 2009|accessdate=11. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; [[Pobuna u Malaji|Pobuni u Malaji]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=NZ and the Malayan Emergency|url=http://www.nzhistory.net.nz/war/the-malayan-emergency|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=avgust 2010|accessdate=11. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; [[Zaljevski rat|Zalivskom ratu]] i [[Rat u Avganistanu (od 2001)|ratu u Avganistanu]]. Tokom [[Rat u Iraku|rata u Iraku]] Novi Zeland je odbio učešće u direktnom sukobu već je na godinu dana poslao tim inženjera da pomažu u obnovi države. Novi Zeland je učestvovao i u mirotvoračkim misijama u Kiperu, Somaliji, Bosni i Hercegovini, na Sinaju, Angoli, Kambodži, na Iransko-iračkoj granici, na Bugenvilu, na Istočnom Timoru i na Solomonskim ostrvima.&lt;ref name=&quot;Deployments&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nzdf.mil.nz/operations/default.htm |title=New Zealand Defence Force Overseas Operations |publisher=[[New Zealand Defence Force]] |accessdate=17. 2. 2008. |date=januar 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080125104529/http://www.nzdf.mil.nz/operations/default.htm |archivedate=2008-01-25 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

=== Lokalna samouprava i spoljne teritorije ===
{{glavni|Kraljevstvo Novi Zeland|Administrativna podela Novog Zelanda}}

{{Administrativna podjela Novog Zelanda}}

[[Datoteka:Kraljevstvo Novi Zeland.png|thumb|desno|350px|[[Kraljevstvo Novi Zeland]]]]

Rani evropski doseljenici su Novi Zeland podelili na provincije sa određenim nivoom autonomije.&lt;ref name=&quot;nine_provinces&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.library.otago.ac.nz/pdf/hoc_fr_bulletins/31_bulletin.pdf |title=New Zealand's Nine Provinces (1853–76) |publisher=Friends of the Hocken Collections |date=mart 2000 |accessdate=13. 1. 2011. |archivedate=2011-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110205012614/http://www.library.otago.ac.nz/pdf/hoc_fr_bulletins/31_bulletin.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Zbog finansijskog pritiska i želje da se konsoliduju železnice, obrazovanje, prodaja zemlje i druge politike vlasti, vlast je centralizovana i provincije su ukinute [[1876]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Provincial Divergencies|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/provinces-and-provincial-districts/3|accessdate=7. 1. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120183114/http://www.teara.govt.nz/en/1966/provinces-and-provincial-districts/3 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Kao rezultat toga Novi Zeland nema posebno predstavljene podnacionalne entitete. Sećanje na provincije održavaju regionalni praznici i sportska rivalstva.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dol.govt.nz/er/holidaysandleave/publicholidays/index.asp |title=Public holidays |publisher=New Zealand Department of Labour |accessdate=2. 4. 2011. |archivedate=2011-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110404101003/http://www.dol.govt.nz/er/holidaysandleave/publicholidays/index.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Overview – regional rugby|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/regional-rugby/overview|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=septembar 2010|accessdate=13. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Od [[1876]]. godine, razne vrste lokalnih samouprava su vršile vlast na lokalnom nivou po odlukama centralne vlade.&lt;ref name=&quot;nine_provinces&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=Sustaining Regions |volume=6 |issue=1 |year=2007 |title=Alternatives to Amalgamation in Australian Local Government: Lessons from the New Zealand Experience |last1=Dollery |first1=Brian |last2=Keogh |first2=Ciaran |last3=Crase |first3=Lin |url=http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |pages=50–69 |access-date=2013-04-29 |archive-date=2007-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829001212/http://www.anzrsai.org/system/files/f8/f9/f39/f40/o186//Dollery%20sustaining%20regions%20article.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Vlada je [[1989]]. iz tadašnjih 249 opština izvršila reorganizaciju lokalne samouprave u sadašnji sistem 11 regiona ({{jez-en|Region}}) kojim upravljaju regionalni saveti i 67 teritorijalnih uprava.&lt;ref name = &quot;merga mania&quot;&gt;{{cite book|title=Merger mania: the assault on local government|first=Andrew|last=Sancton|year=2000|publisher=[[McGill-Queen's University Press]]|page=84|isbn=0773521631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Subnat Pop Ests&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Methods%20and%20Services/Tables/Subnational%20population%20estimates/subpopest2001-10.ashx|title=Subnational population estimates at 30 jun 2010 (boundaries at 1 novembar 2010)|date=26. 10. 2010.|publisher=Statistics New Zealand|accessdate=2. 4. 2011.|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610051916/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Methods%20and%20Services/Tables/Subnational%20population%20estimates/subpopest2001-10.ashx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Uloga regionalnih saveta je da regulišu „prirodno okruženje sa posebnim naglaskom na upravljanje resursima“,&lt;ref name = &quot;merga mania&quot;/&gt; dok su teritorijalne uprave nadležne za pitanja vodovoda i kanalizacije, lokalnih puteva, izdavanja građevinskih dozvola i raznih lokalnih pitanja.&lt;ref name=&quot;Smelt 2009&quot;&gt;{{cite book|page=[https://archive.org/details/newzealand0000smel/page/33 33]|title=New Zealand|url=https://archive.org/details/newzealand0000smel|first1=Roselynn|last1=Smelt|first2=Yong |last2=Jui Lin|publisher=[[Marshall Cavendish]]|year=2009|edition=2nd|location=New York|series=Cultures of the World|isbn=9780761434153}}&lt;/ref&gt;

[[Kraljevstvo Novi Zeland]] je jedna od 16 [[komonveltska kraljevstva|krunskih zemalja Komonvelta]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchAndCommonwealth/QueenandCommonwealth/WhatisaCommonwealthRealm.aspx |publisher=[[Royal Households of the United Kingdom|Royal Household]] |title=What is a Commonwealth Realm? |accessdate=6. 10. 2009.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;GG constitution&quot;&gt;{{cite web |title=New Zealand’s Constitution |url=http://www.gg.govt.nz/role/constofnz.htm |publisher=The Governor-General of New Zealand |accessdate=13. 1. 2010.}}&lt;/ref&gt; i obuhvata Novi Zeland, [[Tokelau]] (zavisna teritorija), [[Kukova Ostrva|Kukova ostrva]] i [[Nijue]] (samoupravne teritorije u slobodnoj asocijaciji) i [[Rosova teritorija]] (teritorijalna pretenzija Novog Zelanda na Antarktik).&lt;ref name = &quot;GG constitution&quot;/&gt; Parlament Novog Zelanda ne može da donosi zakone za Kukova ostrva i Nijue, ali uz njihov pristanak može da ih predstavlja u pitanjima spoljne politike i odbrane.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gov.nu/wb/pages/system-of-government-fakatokaaga-he-fakatufono.phpx|title=System of Government|publisher=Government of Niue|accessdate=13. 1. 2010.}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[Government of the Cook Islands]]|title=Government – Structure, Personnel|url=http://www.ck/govt.htm#con|accessdate=13. 1. 1010.}}&lt;/ref&gt; Tokelau je po definiciji UN nedekolonizovana teritorija i nesamoupravna teritorija ({{jez-en|non-self-governing territory}}) koja koristi zastavu i himnu Novog Zelanda ali njom upravlja savet staraca, sa svakog od tri atola po jedan.&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=Tokelau.com |title=Tourism, Travel, &amp; Information Guide to the New Zealand Territory of Tokelau |url=http://www.tokelau.com/ |accessdate=13. 1. 2010.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=[[Tokelau Government]] |title=Government |url=http://www.tokelau.org.nz/Tokelau+Government/Government.html |accessdate=13. 1. 2010. |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405173418/https://www.tokelau.org.nz/Tokelau+Government/Government.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Rosova teritorija je teritorijalna pretenzija Novog Zelanda na [[Antarktik]] gde se nalazi istraživačka stanica [[Skotova baza]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Scott Base |url=http://www.antarcticanz.govt.nz/scott-base |publisher=[[Antarctica New Zealand]] |accessdate=13. 1. 2010.}}&lt;/ref&gt; Zakonodavstvo Novog Zelanda po pitanjima državljanstva tretira sve zemlje kraljevstva jednako ukoliko su rođeni pre [[2006]]. a za one rođene nakon te godine postoje određeni uslovi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dia.govt.nz/Services-Citizenship-Am-I-a-New-Zealand-Citizen?OpenDocument |title=Am I a New Zealand Citizen? |publisher=New Zealand Department of Internal Affairs |accessdate=3. 3. 2011.}}&lt;/ref&gt;

== Kultura ==
Rani Maori su adaptirali kulturu istočne Polinezije, u skladu sa izazovima u vezi sa većim i raznovrsnijim okruženjem, iz čega na kraju razvijaju sopstvenu specifičnu kulturu. Društvena organizacija je bila u velikoj meri komunalna sa porodicama (''whanau''), pod-plemenima (''hapu'') i plemenima (''iwi'') kojima je rukovodio poglavica (''rangatira'') čija pozicija je bila predmet saglasnosti zajednice.{{sfn|Kennedy|2007|p=398}} Britanski i irski imigranti su doneli aspekte svoje kulture na Novi Zeland i takođe su uticali na maorsku kulturu,&lt;ref&gt;{{cite web|first=Terry |last=Hearn|title=English – Importance and influence|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/english/|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Conclusions – British and Irish immigration|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/home-away-from-home/conclusions|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=mart 2007|accessdate =21 januar 2011}}&lt;/ref&gt; posebno uvođenjem Hrišćanstva.&lt;ref&gt;{{cite web|first=John |last=Stenhouse|title=Religion and society – Māori religion|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=novembar 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/religion-and-society/4|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Međutim, Maori i dalje smatraju svoju lojalnost plemenskim grupama kao vitalni deo svog identiteta, a maorske rodbinske uloge liče na one iz drugih polinežanskih naroda.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Māori Social Structures|publisher=Ministry of Justice|url=http://www.justice.govt.nz/publications/publications-archived/2001/he-hinatore-ki-te-ao-maori-a-glimpse-into-the-maori-world/part-1-traditional-maori-concepts/maori-social-structures|date=mart 2001|accessdate=21. 1. 2011.|archive-date=2016-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610051020/http://www.justice.govt.nz/publications/publications-archived/2001/he-hinatore-ki-te-ao-maori-a-glimpse-into-the-maori-world/part-1-traditional-maori-concepts/maori-social-structures|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; U skorije vreme američka, australijska, azijska i druge evropske kulture su izvršile uticaj na Novom Zelandu. Nemaorske polinežanske kulture su takođe očigledne, kao npr. festival „Pasifika“, najveći polinežanski festival na svetu koji se održava u Oklandu.

U velikoj meri ruralni život u ranom Novom Zelandu je doprineo tome da Novozelanđani imaju ugled robusnih i vrednih majstora.{{sfn|Kennedy|2007|p=400}} Tada se očekivala skromnost a svi uspešni ljudi su bili izloženi kritici.{{sfn|Kennedy|2007|p=399}} Novi Zeland tada nije bio država intelektualaca.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jock |last=Phillips|title=The New Zealanders – Post-war New Zealanders|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/the-new-zealanders/10|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Maorska kultura je takođe suzbijana sve do kasnih 1960ih.&lt;ref name=&quot;Maori language&quot;&gt;{{cite web|first=Jock |last=Phillips|title=The New Zealanders – Bicultural New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/the-new-zealanders/12|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Tada je započeo proces urbanizacije a visoko obrazovanje je postalo dostupno širem krugu ljudi.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Jock |last=Phillips|title=The New Zealanders – Ordinary blokes and extraordinary sheilas|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/the-new-zealanders/11|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Iako danas većina stanovništva živi u gradovima dobar deo novozelandske umetnosti, književnosti, kinematografije i humora ima ruralne teme.

=== Umetnost ===
Kao deo oživljavanja maorske kulture, tradicionalni zanati poput rezbarenja i tkanja su šire rasprostranjeni a maorski umetnici su sve brojniji i uticajniji.&lt;ref name=&quot;Creative&quot;&gt;{{cite web|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Visual arts and crafts|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=jun 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/creative-life/2|accessdate =4 februar 2011}}&lt;/ref&gt; Većina maorskih rezbarija prikazuju ljudske figure, uglavnom sa tri prsta i sa glavom koja je prikazana prirodno i sa puno detalja ili groteskno.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Elements of Carving|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-art/4|accessdate=15. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120064314/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/4 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Šare na površini se sastoje od spirala, brazda zaseka i ribljih krljušti radi dekoracije rezbarija.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Surface Patterns|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-art/5|accessdate=15. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120064327/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/5 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Izražena maorska arhitektura se sastojala od rezbarenih kuća za sastajanje (''wharenui'') koje odlikuju simboličke rezbarije i ilustracije. Inicijalno ove zgrade su osmišljene da se stalno obnavljaju, menjaju i adaptiraju prema različitim potrebama.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=McKay|first= Bill|year=2004|title=Māori architecture: transforming western notions of architecture|journal=Fabrications: the Journal of the Society of Architectural Historians, Australia and New Zealand|volume=14|issue=1&amp;2|pages=1–12|url=http://www.library.uq.edu.au/ojs/index.php/fab/article/viewFile/108/126}}&lt;/ref&gt;

Maori su dekorisali belo drvo na zgradama, kanuima i kenotafima koristeći crvenu (mešavina okera i ajkuline masti) i crnu (od čađi) boju i crtali su slike ptica, reptila i drugo na zidovima pećina.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Painted Designs|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-art/8|accessdate=15. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120064340/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/8 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Maorske tetovaže (''moko'') su crtane mešavinom obojene čađi i gume a ucrtavane su uz pomoć koštanog dleta.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Tattooing|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-art/9|accessdate=15. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120064352/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/9 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Prve evropske slike i fotografije su prikazivale pejzaže, ali nisu bile osmišljene kao umetnost već radi prikazivanja Novog Zelanda.&lt;ref name=&quot;beginnings&quot;&gt;{{cite web|title=Beginnings – history of NZ painting|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-painting-history/beginnings|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=decembar 2010|accessdate=17. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Portreti Maora su takođe bili uobičajeni a umetnici su ih prikazivali kao „plemenite divljake“, egzotičnu lepotu ili prijateljski nastrojene starosedeoce.&lt;ref name=&quot;beginnings&quot;/&gt; Izolacija Novog Zelanda je doprinela razvoju osobene lokalne umetnosti.&lt;ref&gt;{{cite web|title=A new New Zealand art – history of NZ painting|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-painting-history/a-new-new-zealand-art|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=novembar 2010|accessdate=16. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Tokom 1960ih i 70ih mnogi umetnici su stvarali jedinstvene forme kombinijući maroske i zapadne tehnike.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Contemporary Maori art |url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-painting-history/contemporary-maori-art|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=novembar 2010|accessdate=16. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Postepeno su novozelandska umetnost i zanat dostigli šire međunarodno priznanje a posebno su bili zapaženi nastupi na [[Bijenale u Veneciji|Bijenalu u Veneciji]] [[2001]]. i na izložbi u [[New York|Njujorku]] [[2004]].&lt;ref name=&quot;Creative&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Paradise Lost: Contemporary Pacific Art At The Asia Society |first=Julie |last=Rauer |url=http://www.asianart.com/exhibitions/paradise/article.html |publisher=Asia Society and Museum |accessdate=17. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Maorski ogrtači su pravljeni od lana i ukrašeni su crnim, crvenim i belim oblicima.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Textile Designs|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-art/10|accessdate=15. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120200938/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-art/10 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Od lokalnog žada se prave minđuše i ogrlice, a najpoznatiji je oblik „''hei-tiki''“, izobličena ljudska figura koja sedi prekrštenih nogu sa glavom pomerenom u stranu.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Basil|last=Keane|title=Pounamu – jade or greenstone – Implements and adornment|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/pounamu-jade-or-greenstone/4|accessdate=17. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Evropljani su doneli i svoj smisao za modu i do 1950ih većina ljudi se posebno oblačila za društvene događaje.&lt;ref&gt;{{cite web|first=John|last=Wilson|title=Society – Food, drink and dress|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/society/9|accessdate=17. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Od tada su standardi oblačenja promenjeni i novozelandska moda se ocenjeuje kao neformalna, praktična i bez sjaja.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Design and fashion|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=jun 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/creative-life/3|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Economist print edition&quot;/&gt; Ipak, lokalna modna industrija je doživela veliki rast od 2000, a izvoz je dupliran i broj proizvođača je povećan sa nekoliko na oko 50 poznatih firmi, od kojih su neke postale priznate i na međunarodnom nivou.&lt;ref name=&quot;The Economist print edition&quot;&gt;{{cite news | title = Fashion in New Zealand – New Zealand's fashion industry | work=The Economist | date = 28 februar 2008 | url = http://www.economist.com/displayStory.cfm?Story_ID=E1_TDSGGNTD | accessdate =6 avgust 2009}}&lt;/ref&gt;

=== Književnost ===
Maori su brzo prihvatili ideju o zapisivanju kao načinu deljenja ideja, i mnoge njihove priče i pesme su tada zapisane.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Writing and publishing|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=jun 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/creative-life/6|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Većina ranih knjiga na engleskom je poticala iz Britanije, i tek 1950ih lokalni pisci dobijaju na značaju.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The making of New Zealand literature|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/literature-in-new-zealand-1930-1960|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=novembar 2010|accessdate=22. 1. 2011.|archive-date=2016-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114212203/http://www.nzhistory.net.nz/culture/literature-in-new-zealand-1930-1960}}&lt;/ref&gt; Iako pod uticajem globalnih trendova ([[modernizam]]) i situacija ([[Velika kriza]]) pisci su od 1930ih počeli da razvijaju priče koje su bile fokusirane na njihove doživljaje na Novom Zelandu. Tokom ovog perioda, književnost se pomerila iz izveštačkog stila ka više akademskim težnjama.&lt;ref&gt;{{cite web|title=New directions in the 1930s – New Zealand literature|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/literature-1940-60/1930s|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=avgust 2008|accessdate=12. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Učešće u svetskim ratovima je dalo nekim od pisaca novu perspektivu na novozelandsku kulturu a nakon rata ekspanzija univerziteta je dovela do procvata lokalne književnosti.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The war and beyond – New Zealand literature|url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/nz-literature/the-growth-of-publishing|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=novembar 2007|accessdate=12. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt;
=== Zabava ===
Osnovni muzički pravci na Novom Zelandu su [[blues|bluz]], [[jazz|džez]], [[country|kantri]], [[rock and Roll|rokenrol]] i [[hip hop]] sa lokalnim elementima.&lt;ref name=&quot;music&quot;&gt;{{cite web|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Music|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=jun 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/creative-life/7|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Maori su razvili sopstveno pojanje i pesme na osnovi drevnih korena iz jugositočne Azije koje ima setan prizvuk.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Maori Music|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-music/1|accessdate=15. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222073701/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/1 |date=2011-02-22 }}&lt;/ref&gt; Flaute i trube su korišćene kao lokalni instrumenti&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Musical Instruments|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-music/6|accessdate=16. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516031248/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/6 |date=2011-05-16 }}&lt;/ref&gt; ili za signalizaciju tokom rata i u posebnim prilikama.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Instruments Used for Non-musical Purposes|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/maori-music/7|accessdate=16. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120031537/http://www.teara.govt.nz/en/1966/maori-music/7 |date=2013-01-20 }}&lt;/ref&gt; Rani doseljenici su doneli svoju muziku, [[duvački instrumenti|duvačke grupe]] i [[zbor|horove]], a prve muzičke turneje su organizovane 1860ih.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|editor-first=Alexander|editor-last=McLintock|title=Music: General History|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/music/1|accessdate=15. 2. 2011.|date=april 2009|origyear=originally published in 1966|encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430070346/http://www.teara.govt.nz/en/1966/music/1 |date=2011-04-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Alexander |editor-last=McLintock |title=Music: Brass Bands |url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/music/3 |accessdate=14. 4. 2011. |date=april 2009 |origyear=originally published in 1966 |encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516031921/http://www.teara.govt.nz/en/1966/music/3 |date=2011-05-16 }}&lt;/ref&gt; Grupe sastavljene od gajdaša i perkusionista, su bile izuzetno popularne tokom ranog 20. veka.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Alexander |editor-last=McLintock |title=Music: Pipe Bands |url=http://www.TeAra.govt.nz/en/1966/music/7 |accessdate=14. 4. 2011. |date=april 2009 |origyear=originally published in 1966 |encyclopedia=from An Encyclopaedia of New Zealand |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516033501/http://www.teara.govt.nz/en/1966/music/7 |date=2011-05-16 }}&lt;/ref&gt; Muzička industrija je počela da se razvija 1940ih a mnogi novozelandski muzičari su ostvarili uspeh u Britaniji i SAD.&lt;ref name=&quot;music&quot;/&gt; Neki umetnici izdaju pesme na maorskom jeziku a muzičko-scenska umetnost „kapa haka“ je ponovo zaživela.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Performing arts|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=jun 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/creative-life/8|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Novozelandske muzičke nagrade se dodeljuju svake godine od strane „RIANZ-a“ počev od [[1965]]. pod nazivom „''Loxene Golden Disc Awards''“ u organizaciji kompanije „Rekit i Kolman“.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rianz.org.nz/awards2008/history.asp |title=History &amp;ndash; celebrating our music since 1965 |publisher=[[Recording Industry Association of New Zealand]] |year=2008 |accessdate=januar 23, 2012 |archivedate=2011-09-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110914072406/http://rianz.org.nz/awards2008/history.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; „RIANZ“ takođe objavljuje zvaničnu top-listu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rianz.org.nz/rianz/rianz_about.asp |title=About RIANZ &amp;ndash; Introduction |publisher=Recording Industry Association of New Zealand |accessdate=januar 23, 2012 |archivedate=2011-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221160800/http://www.rianz.org.nz/rianz/rianz_about.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Radio je na Novi Zeland stigao [[1920]]. godine a televizija [[1960]].&lt;ref&gt;Trisha Dunleavy and Hester Joyce, eds. ''New Zealand Film and Television: Institution, Industry, and Cultural Change'' (Intellect Books, distributed by University of Chicago Press; 2012).&lt;/ref&gt; Broj novozelandskih filmova je posebno porastao 1970ih.&lt;ref name=&quot;NZ TV&quot;/&gt; Novozelandska filmska komisija je od [[1978]]. počela da pomaže lokalne filmske stvaraoce a mnogi od filmova su doživeli međunarodni uspeh. Deregulacija tokom 1980ih je doprinela naglom povećanju broja radio i TV stanica.&lt;ref name=&quot;NZ TV&quot;&gt;{{cite web|first=Nancy |last=Swarbrick|title=Creative life – Film and broadcasting|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=jun 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/creative-life/5|accessdate=21. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Novozelandska televizija uglavnom emituje emisije američke i britanske proizvodnje uz veliki broj australijskih i lokalnih produkcija. Pejzaži Novog Zelanda, kompaktnost države i državni podsticaji&lt;ref&gt;{{cite news|newspaper=New York Times|title=New Zealand Bends and ‘Hobbit’ Stays|first1=Michael|last1=Cieply |first2=Jeremy|last2= Rose|date=oktobar 2010|url=http://www.nytimes.com/2010/10/28/business/media/28hobbit.html}}&lt;/ref&gt; su doprineli da se neki od visokobudžetnih filmova poput trilogije [[The Lord of the Rings|Gospodar prstenova]], novozelandskog režisera [[Piter Džekson|Pitera Džeksona]], snimaju na Novom Zelandu.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Production Guide: Locations|publisher=Film New Zealand|url=http://www.filmnz.com/production-guide/locations.html|accessdate=21. 1. 2011.|archivedate=2010-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101107112931/http://www.filmnz.com/production-guide/locations.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Medijskom industrijom Novog Zelanda dominira manji broj kompanija, većinom u stranom vlasništvu uz nekoliko državnih TV i radio-stanica. Reporteri bez granica svrstavaju Novi Zeland u sam vrh u svojim godišnjim izveštajima o slobodi medija.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.rsf.org/only-peace-protects-freedoms-in-22-10-2008,29031|title=Only peace protects freedoms in post-9/11 world|date=22. 10. 2008.|publisher=Reporters Without Borders|accessdate=30. 4. 2010.|archivedate=2010-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101101231811/http://en.rsf.org/only-peace-protects-freedoms-in-22-10-2008,29031|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Sport ===
[[Datoteka:Haka.jpg|thumb|desno|250px|Novozelandski ragbisti izvode ples „haka“ pred početak utakmice]]
Većina sportova popularnih na Novom Zelandu su engleskih korena.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Terry|last= Hearn|title=English – Popular culture|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=mart 2009|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/english/12|accessdate=22. 1. 2022.}}&lt;/ref&gt; Najviše ljudi igra [[golf]], [[netbol]], [[tenis]] i [[kriket]], među mlađima najpopularniji sport je [[fudbal]] dok najviše posetilaca ima [[ragbi]].&lt;ref name = &quot;Organised Sport&quot;&gt;{{cite web|first=Jock|last= Phillips|title=Sports and leisure – Organised sports|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=februar 2011|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/sports-and-leisure/4|accessdate=23. 3. 2011.}}&lt;/ref&gt; Pobedničke turneje u ragbiju u Australiji i Ujedinjenom Kraljevstvu kasnih 1880ih i ranih [[1900]]ih su igrale važnu ulogu u konsolidovanju nacionalnog identiteta,&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sport, Power And Society In New Zealand: Historical And Contemporary Perspectives|url=http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/ASSHSSH/ASSHSSH11.pdf|publisher=ASSH Studies In Sports History|date=januar 1999|editor-first=John|editor-last=Nauright|chapter=Rugby and the Forging of National Identity|first=Scott|last=Crawford|access-date=2013-04-29|archive-date=2012-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119025021/http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/ASSHSSH/ASSHSSH11.pdf}}&lt;/ref&gt; iako je uticaj sporta od tada opao.&lt;ref&gt;{{cite book|chapter=Sport, culture and identity: the case of rugby football|last=Fougere|first=Geoff|editor1-first=David|editor1-last=Novitz|editor2-first=Bill|editor2-last=Willmott|title=Culture and identity in New Zealand|year=1989|pages=110–122|isbn=0-477-01422-4|url=http://www.cabdirect.org/abstracts/19901879245.html;jsessionid=9057684DAADD50F83FAE7254DC066545|access-date=2013-04-29|archivedate=2012-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120512095949/http://www.cabdirect.org/abstracts/19901879245.html;jsessionid=9057684DAADD50F83FAE7254DC066545|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Konjske trke su takođe bile popularne i bile su važan deo dominantne kulture tokom 1960ih koja je poznata pod nazivom „ragbi, trke i pivo“.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rugby, racing and beer|url=http://www.nzhistory.net.nz/media/photo/rugby-racing-and-beer|publisher=Ministry for Culture and Heritage|date=avgust 2010|accessdate=22. 1. 2011.}}&lt;/ref&gt; Učešće Maora u evropskim sportovima je posebno primetno u ragbiju i u „haka“ plesu koji nacionalni timovi izvode pred međunarodne utakmice.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Mark|last= Derby|title=Māori–Pākehā relations – Sports and race|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|date=decembar 2010|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/maori-pakeha-relations/4|accessdate=4. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt;

Novozelandski timovi koji imaju rezultate na međunarodnom nivou su ragbi, [[ragbi liga]], netbol, kriket, i [[softbol]] timovi a na pojedinačnom nivou rezultati su ostvarivani u trijatlonu, veslanju, jedrenju i biciklizmu. Odnos broja stanovnika i osvojenih medalja na Olimpijskim i Komonvelt igrama se smatra za uspešan.&lt;ref name = &quot;Organised Sport&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;OlympicRatio&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.abs.gov.au/Ausstats/abs@.nsf/57a31759b55dc970ca2568a1002477b6/be9f47591541e29eca256ef40004f25a!OpenDocument |title=ABS medal tally: Australia finishes third |publisher=Australian Bureau of Statistics |accessdate=17. 2. 2008. |date=30. 8. 2004.}}&lt;/ref&gt; Ragbi tim je često ocenjivan kao najbolji na svetu i Novi Zeland je trenutni nosilac titule šampiona Svetskog kupa. Takođe Novi Zeland je i trenutni ragbi liga svetski šampion. Popularni su i ekstremni sportovi, avanturistički turizam{{sfn|Bain|2006|p=69}} i postoji jaka tradicija [[planinarenje|planinarenja]] – novozelandski alpinista i istraživač [[Edmund Hilari]] je zajedno sa [[nepal]]skim [[šerpas]]om [[Tenzing Norgaj|Tenzingom Norgajem]], [[29. 5.|29. maja]] [[1953]]. prvi uspešno osvojio najviši vrh [[Mount Everest|Mont Everest]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=World mourns Sir Edmund Hillary|date=januar 2008|newspaper=The Age|location=Australia|url=http://news.theage.com.au/national/world-mourns-sir-edmund-hillary-20080111-1ldx.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129140818/http://news.theage.com.au/national/world-mourns-sir-edmund-hillary-20080111-1ldx.html|archive-date=2014-11-29|access-date=2011-02-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Pored toga spoljne aktivnosti poput biciklizma, pecanja, plivanja, trčanja, trampinga (aktivnost popularna na Novom Zelandu koja se sastoji u kampovanju u unutrašnjosti), kanuinga, lova i sportova na snegu su takođe popularne.&lt;ref name=&quot;SportsParticipation&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.activenzsurvey.org.nz/Documents/Participation-Levels.pdf |title=Sport and Recreation Participation Levels |publisher=[[Sport and Recreation New Zealand]] |accessdate=30. 4. 2010. |year=2009 |archivedate=2010-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602024504/http://www.activenzsurvey.org.nz/Documents/Participation-Levels.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Trke „''waka ama''“ u autriger kanuima polinezijskog porekla su takođe sve popularnije i danas je to međunarodni sport, sa takmičenjima u celom tihookeanskom regionu.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Waka ama: Keeping it in the family|first=Robyn|last=Yousef|date=januar 2011|newspaper=New Zealand Herald|url=http://www.nzherald.co.nz/maori/news/article.cfm?c_id=252&amp;objectid=10703178|archive-date=2018-09-01|access-date=2013-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901080553/https://www.nzherald.co.nz/maori/news/article.cfm?c_id=252&amp;objectid=10703178|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Praznici ==

Državni praznici na Novom Zelandu su:&lt;ref&gt;[http://www.dol.govt.nz/er/holidaysandleave/publicholidays/index.asp Public holidays, Department of Labour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110404101003/http://www.dol.govt.nz/er/holidaysandleave/publicholidays/index.asp |date=2011-04-04 }}, Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;standard&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
!align=&quot;left&quot;|Praznik !! Dan
|-
|Nova Godina || align=&quot;right&quot; |1. i 2. januar
|-
|Vajtangi dan||align=&quot;right&quot; | 6. februar
|-
|Veliki petak|| align=&quot;right&quot; |poslednji petak pred Uskrs
|-
|Uskrs|| align=&quot;right&quot; | prema crkvenom kalendaru
|-
|Uskrsni ponedeljak|| align=&quot;right&quot; |prvi ponedeljak posle Uskrsa
|-
|Dan ANZAK-a|| align=&quot;right&quot; |25. april
|-
|Rođendan kraljice|| align=&quot;right&quot; |prvi ponedeljak u junu
|-
|Dan rada|| align=&quot;right&quot; |4. ponedeljak u oktobru
|-
|Božić|| align=&quot;right&quot; |25. decembar
|-
|Dan poklona|| align=&quot;right&quot; | 26. decembar
|}

== Povezano ==
* [[Zemljotres u Krajstčerču 2011.]]
* [[Australazija na olimpijskim igrama]]
* [[Novi Zeland na olimpijskim igrama]]

== Izvori ==
{{reflist|4}}

== Vanjske veze ==

;Vlada
* [http://newzealand.govt.nz/ New Zealand Government portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813175450/http://newzealand.govt.nz/ |date=2007-08-13 }}
* [http://www.mch.govt.nz/ Ministry for Culture and Heritage] – includes information on flag, anthems and coat of arms
* [http://www.stats.govt.nz/ Statistics New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226234248/http://stats.govt.nz/ |date=2011-02-26 }}

;Trgovina
*[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/NZL/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics New Zealand]

;Putovanje
* [http://www.newzealand.com/int/ Official site of New Zealand Tourism]

;Opće informacije
* {{CIA World Factbook link|nz|New Zealand}}
* {{dmoz|Regional/Oceania/New_Zealand}}
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-15357770 New Zealand] from the [[BBC News]]
* [http://www.teara.govt.nz/ Te Ara, The Encyclopedia of New Zealand]
* [http://www.nzhistory.net.nz/ NZHistory.net.nz New Zealand history website]
* [http://www.oecd.org/newzealand/ New Zealand] [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/newzealand.htm New Zealand], directory from ''UCB Libraries GovPubs''
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/412636/New-Zealand New Zealand] at ''[[Encyclopædia Britannica]]''
* [http://www.metservice.co.nz/ New Zealand weather]
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=NZ Key Development Forecasts for New Zealand] from [[International Futures]]
* {{wikiatlas|New Zealand}}

{{Australija i Okeanija}}
{{Commonwealth}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Novi Zeland| ]]
[[Kategorija:Države u Oceaniji]]</text>
      <sha1>qeigfhcvvlug91u5fskdjyvdb0o2ygw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4849</id>
    <revision>
      <id>42717196</id>
      <parentid>42658657</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36519" sha1="ekkz8thj8bmkzczgr1dattkqwykv3no" xml:space="preserve">[[Image:National-Debt-Gillray.jpeg|thumb|In a 1786 James Gillray caricature, the plentiful money bags handed to King George III are contrasted with the beggar whose legs and arms were amputated, in the left corner|174x174px]]
[[File:ClientCardSample.png|thumb|right|Slika uzorka ATM kartice. Najveću deo svetskog novca postoji samo u obliku [[računovodstvo|računovodstvenih]] brojeva koji se prenose između finansijskih kompjutera. Razne plastične karte i drugi uređaji omogućavaju individualnim korisnicima da elektronski prenose takav novac na i sa njihovih bankovnih računa, bez upotrebe valute.]]

'''Novac''' je specifična [[roba]] koju je razvitak [[Robna proizvodnja|robne proizvodnje]] i razmjene izdvojio iz ostalog robnog svijeta da [[monopol]]ski vrši ulogu općeg ekvivalenta. Na taj način novac predstavlja prometnu vrijednost koja je apstraktan izraz cjelokupnog bogatstva društvene zajednice, a ujedno služi i kao univerzalno sredstvo za međusobno uspoređivanje i razmjenjivanje svih proizvoda ljudskog rada.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Economics of Money, Banking, and Financial Markets (Alternate Edition) |url=https://archive.org/details/economicsofmoney0000mish |last=Mishkin |first=Frederic S. |year= 2007|publisher=Addison Wesley |location=Boston |isbn=0-321-42177-9 |page=[https://archive.org/details/economicsofmoney0000mish/page/8 8] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=MDU-NTEJziMC&amp;pg=PA47&amp;lpg=PA47&amp;dq=Debt+tokens+money&amp;source=bl&amp;ots=M-Y60HHJvi&amp;sig=TmFl-TIs5UabUm1-iHHadBA6Pck&amp;hl=en&amp;ei=liRhSpHNH5_FmQf2_pSrDw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5 ''What Is Money?''] By John N. Smithin. Retrieved July-17-09.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000217&amp;edition=current&amp;q=money&amp;topicid=&amp;result_number=5 |title=money : The New Palgrave Dictionary of Economics |work=The New Palgrave Dictionary of Economics |accessdate=18 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619234435/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_M000217&amp;edition=current&amp;q=money&amp;topicid=&amp;result_number=5 |archive-date=2017-06-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Novac je ekonomsko dobro koje služi u razmjeni materijalnih dobara i usluga između učesnika u [[Robni promet|robnom prometu]]. On je nastao kao objektivna potreba efikasnijeg funkcionisanja [[Robna proizvodnja|robne proizvodnje]]. U toku svog istorijskog razvoja ulogu novca su obavljale veoma razliličite vrste materijala od stoke preko [[metal]]a do današnjeg čistog [[Papirni novac|papirnog novca]]. Razvoj novca je direktno vezan za razvoj robne proizvodnje. U početku su se robe mijenjale jedna za drugu (R-R) - [[trampa]], u kasnijem periodu bilo je moguće za jednu vrstu robe dobiti bilo koju drugu ili više njih u istoj vrijednosti i na kraju se izdvojila jedna vrsta robe koja je postala opšti ekvivalent koju su prihvatali svi učesnici razmjene odnosno novac u današnjem smislu riječi.&lt;ref name=&quot;mankiw&quot;&gt;{{cite book |title=Macroeconomics |url=https://archive.org/details/macroeconomics0000mank |last=Mankiw |first=N. Gregory |year=2007 | edition=6th |pages=[https://archive.org/details/macroeconomics0000mank/page/22 22]–32|chapter=2|publisher=Worth Publishers |location= New York |isbn=0-7167-6213-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;greco&quot;&gt;T.H. Greco. ''Money: Understanding and Creating Alternatives to Legal Tender'', White River Junction, Vt: Chelsea Green Publishing (2001). {{ISBN|1-890132-37-3}}&lt;/ref&gt;

Novac ima nekoliko društvenih funkcija. U funkciji mjere vrijednosti, novac svojom manjom ili većom količinom uptrebne vrijednost izražava vrijednost bilo koje vrste robe. Novac u funkciji sredstava prometa je posrednik u razmjeni, gdje se roba prvo prodaje za novac a on ponovo mijenja za željenu robu (R-N-R). Novac kao blago je novac koji se povlači iz opticaja i akumulira jer on kao simbol bogatstva i moći može da se pretvori u bilo koju drugu vrstu robe u svakom trenutku. U funkciji sredstva plaćanja novac ne mora da bude stvarno prisutan u momentu prodaje robe već se prihvata kao imaginarna vrijednost (pretpostavljeni novac), a stvaran novac se pojavljuje tek kad pristigne rok za plaćanje robe. Svjetski novac je takođe funkcija novca koja je značajna u međunarodnoj razmjeni i najčešće se upotrebljava kao sredstvo plaćanja razlike između uvoza i izvoza.

U opticaju postoje različiti oblici novca. Metalni novac odnosno kovanice su komadi metala (najčešće zlato) koji imaju tačno utvrđen kvalitet, oblik i težinu i koji je predstavljaju stvarnu vrijednost ([[zlato]]). Papirni novac za razliku od metalnog nema stvarnu vrijednost jer ne zavisi od zlata već od cijena dobara koja se mogu za njega dobiti. Kao kreditni novac koriste se [[Mjenica|mjenice]] (kao pismena garancija da će kupac platiti robu u predviđenom roku) i gotovinski ček (nalog banci za isplatu određene sume novca) jer su vremenom povjerioci ili prodavci shvatili da ih mogu koristiti u plaćanju svojih dugova.

Ukupna količina novca u opticaju ima veliki značaj u funkcionisanju neke [[Privreda|privrede]]. Kada se pojavi veća količina novca u opticaju takva pojava se naziva [[inflacija]], a suprotno tome manja količina novca u opticaju od potrebne se naziva [[deflacija]]. Narušavanje monetarne ravnoteže odnosno ravnoteže između raspoložive količine novca i stvarne potrebe za novcem dovodi do zastoja u izvršavanju robno-novčanih transakcija i dospjelih obaveza.

== Historija novca ==
Prije nastanka samog novca u danas nam poznatom obliku i svrsi , njegovu osnovnu funkciju u ona pradavna vremena imala je na primjer stoka krupnog i sitnog zuba, školjke, krzno, žito, kakao i tome slično.O tome nam svjedoči i sam stari latinski naziv za novac – &quot;''pecunia''&quot; ({{jez-lat|pecus}}, govedo).U svjetu numizmatike odavno su već poznate legende o mnogim ostrvskim narodima Pacifika i Atlanskog okeana ,a koji su u tu svrhu koristili morske školjke. Što su bile egzotičnije i rjeđe,imale su i veću vrijednost.Takođe ,postoje zanimljive priče iz ne tako dalekih davnina o ogromnim komadima granita te monolitnih kamenčića , koje su neki dalekoistočni narodi koristili kao osnovno platežno sredstvo svoje kulture.Sa sve većim razvojem trgovine ,prekomorskih istraživanja te širenja svjetskog tržišta ,snažno jača i potreba za iznalaženjem nekakvog praktičnijeg i univerzalnijeg oblika određivanja vrijednosti.

Tako nastaje prvi novac,koji u svom prapočetku imao oblik grumena ,šipke ili predmeta od plemenitih kovina ,zlata i srebra.No takav prvobitni oblik novca ponovo nije bio baš praktičan , jer bi se morao uvijek iznova vagati ,da bi se dobila realna vrijednost. S vremenom bivaju utvrđena osnovna pravila o težini i kvaliteti novca ,uključujući ono najvažnije ,da njegova nominalna vrijednost mora biti ista s vrijednošću stvarnog sadržaja takvog novca.Ali kasnije se od tih pravila odustalo , jer se nije pokazalo dobrim u praksi.

Prvi novac ,sličan današnjem ,nastaje u 7.vjeku prije Hrista ,dakle prije 2700 godina.To se desilo u maloj državi koja se zvala Lidija u Maloj Aziji.Taj se pranovac izrađivao od elektruma ,pripodne lugure zlata i srebra.Kroz buduće vjekove osim elektruma se u izradi novca koristilo zlato ,srebro ,bakar ,bronza ,a poslednjih tek stotinjak godina još i nikal i željezo.Prvi su novci izrađivani potpuno ručno i ta se osnovna tehnika proizvodnje ustvari vrli malo kroz vrijeme mjenjalo sve do 16.vjeka kada su nastale prve mašine za njegovo kovanje.U 1.vjeku naše ere postojao je zanimljiv poslovni običaj dodatnog još obilježavanja novca simbolima ,monogramima ili imenima.

U antička vremena stare Grčke i vječnog grada Rima te vrijeme Britanskog carstva, novac su uglavnom izdavale države i njihovi vladari. Na primjer, Aleksandar Veliki Basilicus (356-323pne) veliki Makedonski kralj slijedi primjer svoga oca Filipa II te na svom novcu prikazuje mnogobrojna starogrčka bonžanstva i njihove junake. Među njima se posebno isticala srebrna tetradrahma s likom Herakla. Nakon Aleksandrove smrti ,nastavilo se sa izradom takvog novca iz sasvim jednog jednostavnog razloga ,bio je vrlo ugledno i cjenjeno platežno sredstvo u čitavom tadašnjem svjetu.Tako je na kraju ustvari vrlo značajnim bio onaj prvi korak zamjene lika Aleksandra Velikog s novca od strane njegovog nasljednika. A to je učinio Ptolomejl Soter, kralj Egipta, prvenstveno motivisan sve većim ekonomskim, vojnim i kulturnim rastom svoje velike države pored rijeke Nila. U staroj Grčkoj svaka država je imala svoju vladu koja je imala puno pravo izrađivati svoj novac. Na takvim novcima uglavnom su se nalazili likovi božanstava i junaka, koji su državnici smatrali zaštitnicima i kao takvim ih kulturno poštovali. Stari Grci su svoj novac uglavnom zvali tetradrahme i didrahme, otuda potiče i ovaj današnji naziv njihove službene nacionalne valute, drahma.

== Definicija novca ==
Na teorijskom nivou ne postoji saglasnost u definisanju novca.Postoje različiti pristupi definisanju novca u okviru ekonomske teorije.
Po standardnoj ,udžbeničkoj definiciji ,novac je sve ono što služi kao:
# sredstvo razmjene 
# čuvar vrijednosti (ili imovine)
# jedinica obračuna
Polazeći od definicije koja pokušava da napravi razliku između kompleksnog koncepta kao što je novac od ostalih koncepata,novac se posmatra kao:
„Bilo šta što je u zajedničkoj upotrebi i opšte prihvaćeno kao sredstvo razmjene ili kao mjera vrijednosti

== Funkcije novca ==
Potrebno je razlikovati dvije grupe novčanih funkcija:
* funkcije koje obuhvataju sadržinu novca pa time određuju pojam novca-klasične funkcije novca
* funkcije koje obuhvataju osobine novca koje u različitim periodima različito djeluju-dopunske funkcije

Klasične funkcije novca su:
* novac kao sredstvo razmjene(prometno sredstvo)
* novac kao mjera vrijednosti
* novac kao platežno sredstvo
* novac kao blago
* novac kao svjetski novac

Dopunske funkcije novca su:
* novac kao konzervator vijednosti
* novac kao predstavnik solventnosti i likvidnosti 
* novac kao garant patnje konzuma

=== Klasične funkcije novca ===

=== Novac kao sredstvo razmjene ===
Novac utiče i na efikasnost tako što ljudima omogućava da se specijalizuju u onome što najbolje rade.Pojavom novca rješava se problem koji se javlja kod trampe,tako da se time čin prodaje odvaja od čina kupovine. Funkciju novca kao sredstva razmjene obavlja gotov novac i depozitni novac, kao i druge HOV (kvazi novac) kojima kao kompenzacija za rizik likvidnosti uvijek pripada kamata ili neki drugi prihod. Funkciju novca mogu obavljati i alternativne valute, od kojih je jedan primjer [[Crom Alternativna Valuta]].
Posebna odlika novca sastoji se u slijedećem:

=== Novac kao mjerna vrijednost ===
Novac služi kao izraz vrijednosti.Zahvaljujući novcu,moguće je upoređivati vrijednosti različitih proizvoda jer će se jednostavno uporediti količina novca koju je potrebno dati za jedan,odnosno za drugi proizvod.

=== Novac kao platežno sredstvo ===
Ovo je funkcija novca sa pravnog gledišta.Novac se u funkciji platežnog sredstva koristi u kreditnim transakcijama.Sa razvojem robne proizvodnje,prodavac postaje povjerilac a kupac dužnik tako da i novac dobija drugu funkciju i postaje platežno sredstvo.Funkcija proizilazi iz činjenice da se ne mora poklapati vrijeme kupovine sa vremenom plaćanja.

=== Novac kao blago ===
Umjesto gomilanja blaga u raznim naturalnim oblicima,pojava novca je stvorila mogućnost da ga njegovi vlasnici čuvaju i angažuju kad žele.U današnje vrijeme,kada su razvijeni štedno-kreditni odnosi,čuvanje novca je sve rjeđe.Čuvanje novca kao blaga može da ima psihološke ili ekonomske motive.
Novac iz dva razloga može biti u funkciji blaga:
1. Predstavlja oličenje  bogatstva i društvene moći 
2. Postoji mogućnost njegovog izvlačenja i odsustva iz robnog prometa 
Novac se bilo kada može vratiti u robni promet i ponovo pretvoriti u bilo koju vrstu robe. U savremenim uslovima poredstavlja novac povučen iz opticaja i tezaurisan kao oličenje vrednosti i društvene moći. Novac često izlazi iz prometa i zaustavlja svoje kretanje, zato što prodaja robe više nije istovremeno praćena kupovinom robe. Učesnici u robnom prometu  tada počinju da zadržavaju, akumuliraju(skupljaju) i tezaurišu novac iz različitih razloga. 
Blago, odnosno  bogatstvo je kroz istoriju menjalo svoj oblik i karakteristike. Imalo je naturalni oblik (stoka). Pojavom novca bilo je lakše čuvatnje  i manipulisanje. Danas se zlato čuva u trezorima kao blago i služi za regulisanje  potrebne količine novca u opticaju, kao rezerva za obezbeđivanje  međunarodnih plaćanja ili  održavanje stabilnosti nacionalne valute.

I papirni novac se danas tezauriše u blago, pošto i on predstavlja izraz ekonomskih mogućnosti i bogatstva. Stanovništvo često čuva strani konvertibilni novac. Tezaurisanje ovca ima svoje dobre i loše strane. Loša strana je jedan deo novca ne koristi kao kapital. Dobra strana je u tome što se reguliše stihijsko kretanje novčanog opticaja. U ovoj funkciji novac čini rezervoar koji  se u svakom trenutku i na bilo kom mestu može angažovati u promet.

=== Novac kao svjetski novac ===
Ova funkcija novca proizilazi iz potrebe da se na osnovu međunarodne podjele rada vrši razmjena između pojedinih zemalja.Novac koji je mogao da služi kao svjetski novac bilo je [[zlato]],koje je zbog svoje vrijednosti i upotrebe vrijednosti postalo univerzalna roba jednaka za sve,bez ograničenja na zemlju proizvođača.U savremenom međunarodnom platnom prometu plaćanje između pojedinih zemalja ve na osnovu kurseva valuta

=== Dopunske funkcije novca ===

===Novac kao konzervator vrijednosti===
Ova funkcija proizilazi iz činjenice da se novac koji se posjeduje ne mora odmah koristiti ,jer postoji mogoćnost njegovog čuvanja i angažovanja prema nahođenju njegovog imaoca.Novac u ulozi konzervatora vrijednosti podrazumjeva njegovu sposobnost da određeni vremenski period sačuva svoju početnu vrijednost.

==== Novac kao predstavnik solventnosti i likvidnosti ====
Ova funkcija novca se sastoji u tome što se pomoću njega izražava stanje solventnosti i likvidnosti.Savremeni proces reprodukcije zahtjeva neodložno prisustvo novca za održavanje svog kružnog toka.

==== Novac kao garant slobode konzuma ====
Funkcija se sastoji u tome što se,po pravilu,za novac mogu kupiti sve vrste roba i usluga koje su izložene prodaji bez ograničenja.Odlukom da se kupe ili ne kupe određenu robu ,učesnici na tržištu utiču na proces proizvodnje ,odnosno njihovi stavovi utiču na efektivnu tražnju.

== ULOGA NOVCA ==
Novac igra jednu od ključnih uloga u tržišnim privredama.
One se ogledaju ,prije svega ,u sledećim:
* društvena uloga novca u ekonomskom sistemu sastoji se u tome da on predstavlja ključnu kariku koja povezuje robne proizvođače.Zbog toga se kaže da je novac jezik sporazumjevanja među ljudima.
* veoma važna uloga novca ogleda se i u činjenici da se pomoću njega ,djeli,preraspodjeljuje i troši nacionalni dohodak.
* novac ima izuzrtno značajnu ulogu u privrednoj djelatnosti preduzeća ,u funkcionisanju državnih organa vlasti i povećanju zainteresovanosti robnih proizvođača da poboljšaju efikasnost privređivanja racionalnijim korištenjem resursa
:Ova uloga novca ogleda se u:
:* uticaju na poboljšanje privredne djelatnosti preduzeća
:* povećanju zainteresovanosti različitih karika u privrednom procesu da povećaju proizvodnju i snize troškove proizvodnje
:* stvaranju režima zavisnosti novčanih isplata od novčanih uplata što povećava zainteresovanost robnih proizvođača ,preduzeća i državnih organa da uveličaju novčane prilive preko povećanja proizvodnje i racionalnog iskorišćavanja resursa
:* obavljanju ,kroz novčani opticaj ,kontrole cjena ,obima i kvaliteta roba što doprinosi potpunijem i kvalitetnijem podmirenju potreba
* velika uloga novca ogleda se u regulisanju privrednih tokova ,naročito kada se to regulisanje zasniva ,u prvom redu ,na instrumentima monetarnog regulisanja.Monetarno regulisanje usmjereno je na podsticanje privrednog rasta i zapošljavanja uz održavanje relativne unutrašnje i spoljne stabilnosti.

== Pojam i klasifikacija inflacije ==
Riječ inflacija,u smislu naduvavanja novčanog opticaja ,upotrebljena je prvi put u ekonomskoj literaturi u knjizi „Velika papirna obmana ili približavanje finansijske eksplozije“ koju je Aleksandar Demler objavio u Njujorku 1864.godine.
Ova knjiga se pojavila u periodu američkog građanskog rata (1861-1865) kada je , usljed višegodičnjih ogorčenih sukoba između Sjevera i Juga ,došlo do ogromnih razaranja i skoro potpune paralize privrede.Zbog nemogućnosti da se na drugi način obezbjedi sredstva za finansiranje ratnih rashoda država je pribjegla izdavanju papirnog novca bez pokrića što je izazvalo veliki rast cjena i obezvređenje domaćeg novca.

Od tada se vode veoma žučne teorijske i političke rasprave o inflaciji i o ovom fenomenu postoji veoma obimna ekonomska literatura.Razlog tome je u činjenici njenog stalnog prisustva u privredama sve do današnjih dana i sporovi o njenim uzrocima ,pojavnim oblicima ,posljedicama, kao i mjerama za njeno otklanjanje.
Za mnogobrojne definicije inflacije ,iako ne postoji jasna i jedinstvena definicija inflacije, može se reći da se one uglavnom svode na dve osnovne:klasična i savremenija shvatanj inflacije.

Klasična shvatanja definišu inflaciju kao stanje u kome ,usljed povećanja novčanog opticaja ,dolazi do smanjenja vrijednosti novca ,a što se manifestuje u opštem porastu cjena. Drugim riječima ,stvorena je situacija u kojoj „suviše velika količina novca juri za suviše malom količinom roba“.
Savremenija shvatanja ukazuju na činjenicu da do inflacije dolazi i kada se ne manifestuje u opštem porastu cjena.To se najbolje moglo vidjeti u bivšim socijalističkim zemljama u kojima je postojala jaka državna kontrola cjena.
Može se zaključiti da savremenija shvatanja smatraju da suština inflacije nije u porastu cjena nego u poremećaju ravnoteže između ponude i tražnje u kome „efektivna novčana tražnja prevladava nad ponudom roba i usluga ,bez obzira na to da li se takvo stanje odražava ili ne na povećanje nivoa cjena“.

Inflacija se može kvalifikovati po raznim osnovama ,a najčešće se ona razlikuje prema sledećim karakteristikama:
* prema intenzitetu ili jačini 
* prema dužini trajanja 
* prema osnovnim uzrocima koji je generišu

Prema intenzitetu inflacije možemo podjeliti na:blagu ili puzajuću(do 5% godišnje), ubrzanu(5-15%), galopirajuću(15-50%) i hiperinflaciju (preko 50% godišnjeg rasta cjena). Prema dužini trajanja inflatornog procesa inflacija može biti:jednokratna(kratko traju) sekundarna ili hronična(duže traju). Navode se različiti osnovni uzroci koji generišu inflaciju a najpoznatije su dvije: inflacija tražnje i inflacija troškova.

=== Inflacija tražnje ===
Prema konceptu inflacije tražnje primarni uzrok generisanja inflacije jeste povećanje ponude novčane mase iznad optimalnog nivoa što dovodi do nesklada između robnih i novčanih fondova.Tada nastupa mehanizam njihovog usklađivanja koja se odvija preko porasta opšteg nivoa cjena.Usklađivanje preko obima proizvodnje može da se odvija samo u privredama u kojima ne postoji puna zaposlenost faktora proizvodnje.Kada postoji ,ili se dostigne ,puna zaposlenost onda se usklađivanje robnih i novčanih fondova vrši isključivo preko cjena.

U uslovima globalne ravnoteže na parcijalnim robnim tržištima može da dolazi do neravnoteža u smislu da postoji višak tražnje nad robnom ponudom(deficitarni sektori) ,odnosno manjak tražnje u odnosu na ponudu roba(suficitni sektor).Ukoliko bi postojala perfektna stabilnost cjena u privredi onda bi na deficitnim sektorima cjene porasle srazmjerno sniženju cjena na suficitarnim sektorima ali bi opšti nivo cjena ostao nepromjenjen.
Postoji veoma fleksibilno usklađivanje cjena naviše i rigidnost cjena naniže .Zbog toga, i u uslovima globalne ravnoeže, neravnoteža na parcijalnim tržištima dovodi do rasta cjena, odnosnogenerira inflaciju jer je porast cjena na deficitarnim sektorima veći od sniženja na suficitarnim sektorima .

=== Inflacija troškova ===
Prema konceptu inflacije troškova osnovni uzročnik rasta cjena, odnosno inflacije, treba tražiti u porastu troškova poslovanja i ona ne mora uvijek da bude posljedica viška novčane tražnje u odnosu na robne fondove.Kada dolazi do autonomnog porasta troškova poslovanja onda se taj porast pokušava da automatski „ugradi“ u prodajnu cjenu što za posljedicu ima opšti porast cjena.

Mnogi ekonomisti ukazuju da bez porasta novčane tražnje, odnosno bez monetarne ekspanzije, dolazi do problema u realizaciji društvenog proizvoda.Zbog toga se pred monetarnu politiku pri pojavi inflacije troškova postavlja dilema:da li da ne ide na dodatnu monetarnu ekspanziju i na taj način dovede do recesionih procesa u privredi ili da se prilagodi novonastaloj situaciji i dodatnom monetarnom ekspanzijom sankcioniše porast cjena i tako podrži inflacione procese.

U takvoj situaciji centralna banka se, da bi izbjegla recesione procese u privredi, najčešće odlučuje da dodatnom monetarnom emisijom sankcioniše postojeće stanje. „Što dovodi do svojevrsne sinteze teorije efektivne novčane tražnje i teorije inflacije troškova.Inflacija tražnje i inflacija troškova obično se javljaju istovremeno, pothranjujući se, tako da insistiranje na njihovom razgraničavanju i odvojenom razmatranju ne prelazi granice običnog akademizma, malo korisnog za praktičnu politiku stabilizacije“.

=== Efekti inflacije ===
Za inflaciju se može reći da je ona pokazatelj stanja jednog privrednog sistema,tako da je inflacija pokazatelj „bolesti privrednog organizma“.Kada govorimo o efektima inflacije treba imati u vidu o kojem tipu inflacije se radi,njenom intenzitetu, dužini trajanja i slično.Većina ekonomista ističe da blaga i kratkotrajna inflacija ima pozitivne efekte koji se ogledaju u podsticanju proizvodnje kao rezultat aktiviranja neiskorišćenih faktora proizvodnje.

Osnovni negativni ekonomski aspekti inflacije sastoje se u:
* redistribuciji dohotka između privrednih grana 
* deformaciji cjenovnih signala sa tržišta 
* nedovoljnom podsticanju efikasnosti poslovanja

U uslovima inflacije rast cjena je različit za pojedine privredne grane jer dolazi do pomjeranja relativnih cjena u primarnoj raspodjeli dohotka.

Kada zbog inflacije dolazi do većeg pomjeranja relativnih cjena dolazi i do deformacije cjenovnih signala sa tržišta,te sve finansijske kalkulacije i planiranja u privredi nemaju čvrst oslonac i pretvaraju se u „prosto nagađanje“.

To sve stvara poslovnu nesigurnost u kojoj se o dugoročnim ciljevima razvoja manje vodi računa, a u prvi plan izbijaju kratkoročni ciljevi i interesi.Umjesto da se sva pažnja koncentruše na povećanje efikasnosti privređivanja ona se dobrim djelom koncentriše na poboljšanje relativne pozicije u primarnoj raspodjeli dohotka.

Glavni socijalni aspekt inflacije sastoji se u redistribuciji dohotka između pojedinih socijalnih grupa što dovodi do veće socijalne diferencije u društvu. Treba naglasiti da redistribucija dohotka između pojedinih socijalnih grupa dovdi do veće lične socijalne nesigurnosti što stvara socijalne tenzije u društvu, a ima i negativne efekte na ukupnu ekonomsku efikasnost u privredi.

== Programi obuzdavanja inflacije ==
Zbog vušestruko negativnih efekata koje inflacija ima na privredni sistem i društvo u cjelini, države koje se suoče sa tim problemom pribjegavaju koncipiranju i sprovođenju stabilizacionih programa kojima se želi obuzdati inflacija.Stabilizacioni programi u stvari predstavljaju određeni skup koordiniranih i konzistentnih mjera ekonomske politike,koje bi trebalo u praksi da budu dosljedno primjerene,kako bi došlo do srabilizacije cjena uz minimalne stabilizovane troškove koji se za to moraju da podnesu, a koji se, prije svega, tiču stope privrednog rasta i zapooslenosti.

Ako se posmatra brzina sa kojom se stabilizacionim programom pristupa obuzdavanju inflacije razlikuju se dva osnovna tipa ovih programa:gradualistički program i program šok terapije.Gradualističkim programom inflacija se obara postepeno, u dužem vremenskom periodub i, po pravilu, uz niže stabilizacione troškove.S druge strane, šok terapija se primjenjuje sa ciljem brzog slamanja inflacije, odnosno trenutne dezinflacije za šta se,po pravilu, moraju platiti viši stabilizacioni troškovi.

Zavisno od sadržine mjera koje su predviđene u stabilizacionom programima razlikuju se dvije osnovne antiinflacione strategije.Prva strategije se obično naziva ortodoksnom,a druga heterodoksnom,odnosno ortodoksnim i heterodoksnim programom stabilizacije.

=== Ortokdoksni program stabilizacije ===
Ortodoksni program stabilizacije predstavlja skup koordiniranih i konzistentnih mjera, prije svega, fiskalne i monetarne politike, te devalvaciju nacionalne valute.To se postiže:
* uspostavljanjem fiskalne ravnoteže
* uspostavljanjem monetarne ravnoteže primjenom restriktivne monetarne politike 
* uspostavljanjem platnobilansne ravnoteže

=== Heterodoksni program stabilizacije ===
Heterodoksni program stabilizacije pored mjera koje sadrži ortodoksni program stabilizacije pretpostavlja i politiku kontrole nadnica i cjena čime se želi eliminisati dalja inflatorna inercija.Osim što sadrži ortodoksni, ovaj program stabilizacije obuhvata i hetero komponentu po kojoj se on i razlikuje od ortodoksnog programa stabilizacije.Suština hetero komponente je:
* politika kontrole nadnica može da bude sveobuhvatna ili djelimična te da se ostvaruje zamrzavanje ili kontrolisanim ograničavanjem rasta nominalnih nadnica	
* politika kontrole cjena, kao i kod nadnica, može da bude sveobuhvatna i djelimična te da se ostvaruje zamrzavanjem ili raznim vidovima kontrole rasta cjena

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* Steve Keen (February 2015). [http://www.forbes.com/sites/stevekeen/2015/02/28/what-is-money-and-how-is-it-created/ What Is Money And How Is It Created?] Uses arguments from Augusto Graziani (1989), ''The Theory of the Monetary Circuit,'' Thames Papers in Political Economy, Spring: pp 1–26.
* {{Cite book
 |title        = Что такое деньги
 |url          = http://picasaweb.google.ru/rur.sign/GJFCEE
 |location     = М.
 |publisher    = Начала-Пресс
 |year         = 1992
 |volume       = Комиксы Федерального резервного банка Нью-Йорка (Federal Reserve Bank of New York) «Идем к рынку»
 |isbn         = 
 |access-date  = 2015-04-14
 |archivedate  = 2010-01-12
 |archiveurl   = https://web.archive.org/web/20100112063515/http://picasaweb.google.ru/rur.sign/GJFCEE
 |deadurl      = yes
 |archive-date = 2010-01-12
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20100112063515/http://picasaweb.google.ru/rur.sign/GJFCEE
 |url-status   = dead
}} – [КЧТД]
* {{Cite book
 |title     = Что такое чеки и электронные деньги
 |url       = http://picasaweb.google.ru/rur.sign/yBvgJ#
 |location  = М.
 |publisher = Начала-Пресс
 |year      = 1992
 |volume    = Комиксы Федерального резервного банка Нью-Йорка (Federal Reserve Bank of New York) «Идем к рынку»
 |isbn      = 
}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – [КЧТЧ]
* {{Cite book
 |title     = Что такое банки и сберегательные кассы
 |url       = http://picasaweb.google.ru/rur.sign/guMxuF#
 |location  = М.
 |publisher = Начала-Пресс
 |year      = 1992
 |volume    = Комиксы Федерального резервного банка Нью-Йорка (Federal Reserve Bank of New York) «Идем к рынку»
 |isbn      = 
}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – [КЧТБ]
* {{Cite book
 |title     = Что такое инфляция
 |url       = http://picasaweb.google.ru/rur.sign/NeCkfD#
 |location  = М.
 |publisher = Начала-Пресс
 |year      = 1992
 |volume    = Комиксы Федерального резервного банка Нью-Йорка (Federal Reserve Bank of New York) «Идем к рынку»
 |isbn      = 
}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – [КЧТИ]
* {{Cite book
 |title     = Что такое торговля и мировой рынок
 |url       = http://picasaweb.google.ru/rur.sign/WqjIQE#
 |location  = М.
 |publisher = Начала-Пресс
 |year      = 1992
 |volume    = Комиксы Федерального резервного банка Нью-Йорка (Federal Reserve Bank of New York) «Идем к рынку»
 |isbn      = 
}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite journal
 |author       = Mundell Robert.
 |title        = Uses and Abuses of Gresham's Law in the History of Money
 |url          = http://www.columbia.edu/~ram15/grash.html
 |language     = английский
 |publisher    = Zagreb Journal of Economics
 |тип          = 
 |year         = 1998
 |volume       = 2
 |issue        = 2
 |pages        = 
 |access-date  = 2015-04-14
 |archive-date = 2012-01-11
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20120111131003/http://www.columbia.edu/~ram15/grash.html
 |dead-url     = yes
}} – [UAGL]
* {{Cite journal
| author         = Кейнс, Джон Мейнард
| title      = Трактат о денежной реформе
| url        = 
| issue       = Избранные произведения
| location         = М.
| publisher  = Экономика
| year           = 1993
| isbn          = 5-282-01544-7
}} – [ТДР]
* {{Cite journal
 |author    = Маркс, Карл
 |title    = Деньги, или обращение товаров
 |url    = http://www.esperanto.mv.ru/Marksismo/Kapital1/kapital1-03.html#c3
 |issue    = Капитал (Маркс)
 |location    = 
 |publisher    = 
 |year    = 
 |volume    = 1, гл. 3
 |isbn    = 
 }} – [ККМ]
* {{Cite book
 |author         = Мизес, Людвиг фон
 |title         = Человеческая деятельность
 |url         = http://www.libertarium.ru/libertarium/humanact
 |issue         = 
 |location         = 
 |publisher         = 
 |year         = 1949
 |isbn         = 
 |access-date         = 2015-04-14
 |archivedate         = 2008-05-18
 |archiveurl         = https://web.archive.org/web/20080518005924/http://www.libertarium.ru/libertarium/humanact
 |deadurl         = yes
 |archive-date         = 2008-05-18
 |archive-url         = https://web.archive.org/web/20080518005924/http://www.libertarium.ru/libertarium/humanact
 |url-status         = dead
 }} – [МЧД]
* {{Cite book
 |author         = Ротбард, Мюррей
 |title         = Государство и Деньги
 |url         = http://www.sapov.ru/journal/02/rothbard_money_01.htm
 |issue         = 
 |location         = 
 |publisher         = 
 |year         = 1964
 |isbn         = 
 }} – [ГД]
* {{Cite book
 |author         = Хайек, Фридрих фон
 |title         = Частные деньги
 |url         = http://www.libertarium.ru/libertarium/l_lib_prmoney
 |issue         = 
 |location         = 
 |publisher         = 
 |year         = 1964
 |isbn         = 
 |access-date         = 2015-04-14
 |archivedate         = 2009-02-07
 |archiveurl         = https://web.archive.org/web/20090207190255/http://www.libertarium.ru/libertarium/l_lib_prmoney
 |deadurl         = yes
 |archive-date         = 2009-02-07
 |archive-url         = https://web.archive.org/web/20090207190255/http://www.libertarium.ru/libertarium/l_lib_prmoney
 |url-status         = dead
 }} – [ХЧД]
* {{Cite book
|author= Мэттингли Г.
|title = Монеты Рима. С древнейших времен до падения Западной Империи
|url=
|location= М.
|publisher = Collector's Books
|year = 2005
|isbn = 1-932525-37-8
}}. – [МР]
* {{Cite book
 |author       = Спасский, Иван Георгиевич
 |title        = Русская монетная система. Историко-нумизматический очерк
 |url          = http://www.arcamax.ru/books/spassky01/spassky01.htm
 |issue        = 4-е, доп
 |location     = Л.
 |publisher    = Аврора
 |year         = 1970
 |isbn         = 
 |access-date  = 2015-04-14
 |archive-date = 2021-06-02
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20210602214601/http://www.arcamax.ru/books/spassky01/spassky01.htm
 |deadurl      = yes
}} – [РМС]
* {{Cite book
 |author       = Юровский, Леонид Наумович
 |title        = Денежная политика Советской власти (1917—1927)
 |url          = http://www.arcamax.ru/books/spassky01/spassky01.htm
 |issue        = 
 |location     = М.
 |publisher    = Начала-Пресс
 |year         = 1996
 |isbn         = 5-88581-052-4
 |access-date  = 2015-04-14
 |archive-date = 2021-06-02
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20210602214601/http://www.arcamax.ru/books/spassky01/spassky01.htm
 |deadurl      = yes
}}. – [ДПСВ]
* {{Cite journal
 |title        = Хождение за три моря Афанасия Никитина
 |url          = http://www.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=5068
 |editor       = Подготовка текста М. Д. Каган-Тарковской и Я. С. Лурье, перевод Л. С. Семенова, комментарии Я. С. Лурье и Л. С. Семенова
 |issue        = Библиотека литературы Древней Руси
 |type         = Электронные публикации
 |location     = 
 |publisher    = [http://www.pushkinskijdom.ru/ Институт русской литературы (Пушкинский Дом) РАН]
 |year         = 2006
 |volume       = 7
 |isbn         = 
 |issn         = 
 |access-date  = 2015-04-14
 |archive-date = 2011-04-24
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110424034153/http://www.pushkinskijdom.ru/Default.aspx?tabid=5068
}} – [ХТМАН]
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Money}}
* [http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=2875 Конституция Российской Федерации] (с учетом поправок, внесенных Законами РФ о поправках к Конституции РФ от 30.12.2008 № 6–ФКЗ, от 30.12.2008 № 7–ФКЗ). – Принята всенародным голосованием 12.12.1993. – Ст. 75, п. 1. – [КРФ]
* [http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=94168 О Центральном банке Российской Федерации (Банке России)]. – Федеральный закон от 10.07.2002 № 86–ФЗ (ред. от 25.11.2009). – Принят ГД ФС РФ 27.06.2002. – [ЗЦБ]
* [http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=78544 О валютном регулировании и валютном контроле]. – Федеральный закон от 10.12.2003 № 173–ФЗ (ред. от 22.07.2008). – Принят ГД ФС РФ 21.11.2003. – [ЗВР]
* [http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=102872 О банках и банковской деятельности]. – Федеральный закон от 02.12.1990 N 395-1 (ред. от 23.07.2010). – [ЗББД]
* [http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=LAW;n=88479 О противодействии легализации (отмыванию) доходов, полученных преступным путем, и финансированию терроризма]. – Федеральный закон от 07.08.2001 № 115–ФЗ (ред. от 17.07.2009, с изм. и доп., вступившими в силу с 06.12.2009). – Принят ГД ФС РФ 13.07.2001. – [ЗПЛ]

[[Kategorija:Ekonomija]]
[[Kategorija:Novac]]</text>
      <sha1>ekkz8thj8bmkzczgr1dattkqwykv3no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nubijci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5246</id>
    <revision>
      <id>42717212</id>
      <parentid>42416778</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="6mcd9bnb1yzpt3t885if886tpx5uh4p" xml:space="preserve">{{Etnička grupa
| ime        = Nubijci
| slika      = [[Datoteka:Egypt-Nubian wedding.jpg|250px]]
| opis slike = Nubijsko vjenčanje
| populacija = 495.000
| regije     = {{flag|Egipat}}&lt;br /&gt;{{flag|Sudan}}
| regija1  = 
| pop1     = 
| ref1     = 
| regija2  = 
| pop2     = 
| ref2     = 
| regija3  = 
| pop3     = 
| ref3     = 
| regija4  = 
| pop4     = 
| ref4     = 
| regija5  = 
| pop5     = 
| ref5     = 
| regija6  = 
| pop6     = 
| ref6     = 
| regija7  = 
| pop7     = 
| ref7     = 
| regija8  = 
| pop8     = 
| ref8     = 
| regija9  = 
| pop9     = 
| ref9     = 
| regija10 = 
| pop10    = 
| ref10    = 
| regija11 = 
| pop11    = 
| ref11    = 
| regija12 = 
| pop12    = 
| ref12    = 
| regija13 = 
| pop13    = 
| ref13    = 
| regija14 = 
| pop14    = 
| ref14    = 
| regija15 = 
| pop15    = 
| ref15    = 
| regija16 = 
| pop16    = 
| ref16    = 
| regija17 = 
| pop17    = 
| ref17    = 
| regija18 = 
| pop18    = 
| ref18    = 
| regija19 = 
| pop19    = 
| ref19    = 
| regija20 = 
| pop20    = 
| ref20    = 
| regija21 = 
| pop21    = 
| ref21    = 
| regija22 = 
| pop22    = 
| ref22    = 
| regija23 = 
| pop23    = 
| ref23    = 
| regija24 = 
| pop24    = 
| ref24    = 
| jezik      = [[nobiin]], [[arapski]]
| vjera      = Sunitski [[Islam]], [[Koptska Crkva]]
| srodne     = 
}}

'''Nubijci''' ([[arapski|arap.]] نوبي, ''Nuubi'') etnička su grupa koja vuče korijene iz sjevernog [[Sudan]]a, dok danas uglavnom žive na području istočne i sjeverne [[Afrika|Afrike]], poput južnog [[Egipat|Egipta]].

Nubijski narod u [[Sudan]]u živi na području grada [[Vadi Halfa]] na sjeveru, odnosno oko grada [[Aldaba]] na jugu. Glavne nubijske podgrupe od sjevera prema jugu su Halfaweyen, Sikut (Sickkout), Mahas i Danagla, a svaka podskupina govori različitim dijalektima nubijskog jezika (''[[Nobiin]]'').

U [[Stari vijek|starom vijeku]] Nubijce su [[Drevni Egipat|Egipćani]] opisivali kao vrlo tamnopute, često s velikim okruglim naušnicama, te sa pletenicama ili dugom kosom.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fotografija |url=http://www.dignubia.org/maps/timeline/img/b1540a-nubian-tribute-huy.jpg |access-date=2014-04-26 |archivedate=2012-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524071630/http://www.dignubia.org/maps/timeline/img/b1540a-nubian-tribute-huy.jpg |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Drevni Nubijci bili su poznati po golemom bogatstvu, budući da su živjeli na trgovačkom sjecištu između centralne [[Afrika|Afrike]] i civilizacija uz rijeku [[Nil]], poput [[Drevni Egipat|Egipta]]. Osim toga, poznati su kao i vrsni [[Luk (oružje)|strijelci]] koji su koristili [[otrov]] u šiljcima [[strijela]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nubija: Zemlja luka i strijele |url=http://www.dignubia.org/maps/timeline/bce-3200.htm |access-date=2014-04-26 |archivedate=2012-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524071649/http://www.dignubia.org/maps/timeline/bce-3200.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Nubijska civilizacija bila je vrlo razvijena; koristili su [[pismo]] od 23 slova, a gotovo cijelo stoljeće vladali su gornjim i donjim [[Drevni Egipat|egipatskim kraljevstvima]].

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.scribd.com/doc/13716966/Nubians-of-Egypt-and-Sudan-Past-and-Present „Nubijci u Egitu: Prošlost i sadašnjost“ (Johanna Granville)]
* [https://web.archive.org/web/20080929133329/http://lexicorient.com/e.o/nubians.htm Nubijci]
* [http://www.sudantribune.com/spip.php?article16354 ''Nubians Use Hip-hop to Preserve Culture'' (Sudan Tribune)]

[[Kategorija:Etničke grupe Egipta]]
[[Kategorija:Etničke grupe Sudana]]
[[Kategorija:Narodi]]</text>
      <sha1>6mcd9bnb1yzpt3t885if886tpx5uh4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otoci Koraljnog mora</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5799</id>
    <revision>
      <id>42717346</id>
      <parentid>42246124</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2007" sha1="iobc0y2r2k2yyan8ntzm9wx97hz8ta3" xml:space="preserve">Teritorija '''Otoka Koraljnog Mora''' predstavlja vanjski teritorij [[Australija|Australije]], koji se sastoji od grupe malih tropskih otoka i grebena u [[Koraljno more|Koraljnom moru]], sjeveroistočno od [[Queensland]]a na 18° S 152° E. 
[[Datoteka:Coral_Sea_Islands.png|right|250px|thumb|Otoci Koraljnog Mora]]
Imaju oko 30 zasebnih grebena i [[atol]]a, od kojih su 12 potpuno potopljeni za vrijeme plime, te 51 manjih otoka, od kojih neki imaju vegetaciju. Atoli su različite veličine, te uključuju Greben Lihou - drugi najveći atol na svijetu - koji ima lagunu dužine 100 i širine 30&amp;nbsp;km, te površine od oko 25000&amp;nbsp;km². No, sami atoli su vrlo mali površinom, koja iznosi 3&amp;nbsp;km².

Na otocima nema luka ni pristaništa, nego se koriste vanjska sidrišta. Stalnog stanovništva ni ekonomske aktivnosti nema, dok meterološka stanica na Grebenu Lihou ima stalnu posadu. Postoji i nekoliko svjetionika.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Coral Sea Islands}}
* [http://www.dotars.gov.au/terr/coral/index.aspx DOTARS: Coral Sea Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427013358/http://www.dotars.gov.au/terr/coral/index.aspx |date=2006-04-27 }}
* [https://web.archive.org/web/20070308202913/http://mitglied.lycos.de/dc3mf/Eliza.htm Middleton and Elizabeth Reefs]
* [http://www.oceandots.com/pacific/elizmid/ Middleton and Elizabeth Reefs - General] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/elizmid/ |date=2010-12-23 }}
* [https://web.archive.org/web/20050723114912/http://www.aims.gov.au/pages/research/marine-surveys/elizabeth-middleton-reefs-surveys-december2003/pdf/elizabeth-middleton-reefs-surveys-december2003.pdf Middleton and Elizabeth Reefs - Biology]

{{Države i teritorije Australije}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Države i teritorije Australije]]
[[Kategorija:Nesamostalni teritoriji u Oceaniji]]
[[Kategorija:Otoci u Australiji]]
[[Kategorija:Otoci Tihog oceana]]
[[Kategorija:Koraljno more]]</text>
      <sha1>iobc0y2r2k2yyan8ntzm9wx97hz8ta3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nordhausen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9136</id>
    <revision>
      <id>42717311</id>
      <parentid>42519699</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>806</id>
      </contributor>
      <comment>Zamjenjujem datoteku Wappen_der_Stadt_Nordhausen.svg datotekom [[:File:DEU_Nordhausen_COA.svg|DEU_Nordhausen_COA.svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing n</comment>
      <origin>42717311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4464" sha1="20id7ffyxe52h5ngvxrfnsmxaj4el4e" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Nordhauzen
 | izvorni_naziv       = ''Nordhausen''
 | slika               = Nordhausen Dom.jpg
 | opis_slike          = Nordhauzen
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Nordhausen COA.svg
 | država              = [[Nemačka|NJemačka]]
 | pokrajina           = [[Tiringija]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 44.189&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 420
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 105,3
 | gšir                = 51.505
 | gduž                = 10.79111
 | nadmorska_visina    = 180 - 250
 | registarska_oznaka  = NDH
 | pozivni_broj        = 03631
 | poštanski_kod       = 99734
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.nordhausen.de/ www.nordhausen.de]
 | gradonačelnik       = ''[[Barbara Rinke]]''
 | stranka             = SPD
 | ije                 = da
 }}

'''Nordhauzen''' ({{jez-njem|Nordhausen}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 32 opštinska središta okruga [[Okrug Nordhauzen|Nordhauzen]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 44.189 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16062041.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Nordhausen in NDH.png|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Nordhauzen]]
Nordhauzen se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Nordhauzen. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 180 - 250 metara. Površina opštine iznosi 105,3&amp;nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 44.189 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 420 stanovnika/km².

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;25%&quot; |
'''1802 bis 1946'''
* [[1802]] - 8.355
* [[1821]] - 9.900
* [[1840]] - 12.000
* [[1880]] - 26.198
* [[1890]] - 26.847
* [[1933]] - 37.635
* [[1939]] - 42.316
* [[1946]] - 32.848 
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;25%&quot; |
'''1950 bis 1996'''
* [[1950]] - 39.452 
* [[1960]] - 39.768
* [[1981]] - 47.121
* [[1984]] - 47.176
* [[1986]] - 47.681
* [[1994]] - 48.028
* [[1995]] - 47.324
* [[1996]] - 46.750
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;25%&quot; |
'''1997 bis 2004'''
* [[1997]] - 46.650
* [[1998]] - 46.192
* [[1999]] - 46.057
* [[2000]] - 45.633
* [[2001]] - 45.196
* [[2002]] - 44.701
* [[2003]] - 44.311
* [[2004]] - 43.894
|}

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Ostrov Vjelkopolski]]|[[Poljska]]|partnerstvo|[[1995]]}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Bet Šemeš]]|[[Izrael]]|partnerstvo|[[1992]]}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Šarlvil Mezjer|Šarlvil Mezijer]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1978]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Nordhausen&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==

{{Commonscat|Nordhausen}}
* [http://www.nordhausen.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }}- - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Nordhauzen}}

[[Kategorija:Gradovi u Tiringiji|Nordhauzen]]</text>
      <sha1>20id7ffyxe52h5ngvxrfnsmxaj4el4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi Beograd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9193</id>
    <revision>
      <id>42717199</id>
      <parentid>42680976</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32406" sha1="jnzvz5bc2oeb3prb47kefj0eo6n4pag" xml:space="preserve">[[Datoteka:Bežanijski Blokovi EDIT.jpg|mini|desno|Bežanijski blokovi - reprezentativni primjer [[Brutalna arhitektura|Brutalne arhitekture]] jednog od pravaca [[Moderna arhitektura|moderne arhitekture]] u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]]]
'''Novi Beograd''' je gradsko naselje, sedište opštine Novi Beograd (i jedino naselje u toj opštini) u [[Beograd|Gradu Beogradu]]. Nalazi se na severnoj obali reke [[Sava|Save]] i zauzima površinu od 4.074 [[hektar]]a. Prema popisu iz 2022. bilo je 209.763 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 224.424 stanovnika).

Opština Novi Beograd je jedna od 17 beogradskih opština. Naselje Novi Beograd je izgrađeno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] i razvilo se u moderan velegrad.

== Geografija ==
[[Datoteka:Novi Beograd - Sava Centar and a business building.jpg|left|250px|thumb|Novi Beograd — [[Sava centar]] i poslovne zgrade]]
Novi Beograd se nalazi na levoj obali [[Sava|Save]]. Administrativno, njegov severoistočni deo počinje na desnoj strani [[Dunav]]a, malo pre ušća Save u Dunav. Nalazi se severozapadno od „starog“ Beograda, sa kojim je spojen putem 6 mostova ([[Brankov most]], [[Gazela (most)|Gazela]], [[Savski most (Beograd)|Stari savski most]], [[Stari železnički most (Beograd)|Stari]], [[Novi železnički most (Beograd)|Novi železnički most]] i [[Most na Adi]]). Evropski put [[E75|E-75]] prolazi kroz središte Novog Beograda.

Opština Novi Beograd zauzima površinu od 40,74&amp;nbsp;km². Glavna fizička osobina Novog Beograda je njegov ravan teren, što predstavlja veliki kontrast starom delu Beograda, koji je izgrađen na 32 brda. Osim Bežanije, svog zapadnog dela, Novi Beograd je izgrađen na površini koja je u osnovi bila močvara kada je 1948. godine otpočela izgradnja novog grada. Godinama je na Novi Beograd donošen [[pijesak|pesak]] sa dunavskog [[Malo ratno ostrvo|Malog ratnog ostrva]], sve dok od njega nije preostao mali uski pošumljeni pojas zemlje koji postoji i danas.

Ostale geografske odlike Novog Beograda su poluostrvo [[Mala Ciganlija]] i ostrvo [[Ada Međica]], oba na Savi i zaliv Zimovnik, koji okružuje Malu Ciganliju, u kom se nalaze objekti brodogradilišta Beograd. [[Les]]ne zaravni [[Bežanijska Kosa|Bežanijske Kose]] se nalaze u zapadnom delu opštine, dok u južnom delu protiče kanal Galovica koji se uliva u Savu.

Od svih beogradskih gradskih opština, Novi Beograd ima najviše zelenih površina, ukupno 3,47&amp;nbsp;km² ili 8,5 % svoje površine.&lt;ref name=brojke&gt;{{Citation | last = | first = | author-link = Daliborka Mučibabić | title = Srpska prestonica u brojkama | newspaper = [[Politika]] | pages = p. 30 | language = | year = 2008 | date = 26. 04. 2008.]] | url = }}&lt;/ref&gt; Najveći površina parkova otpada na park Ušće. Na Novom Beogradu je 2008. godine otvoren [[Park Republika Srpska]].

== Historija ==
{{Glavni članak|Istorija Novog Beograda}}
=== Začetak ===
{{See also|Bežanija}}
Prvi istorijski pomen ljudskog naselja na teritoriji današnjeg Novog Beograda potiču iz vremena [[otomansko Carstvo|turske]] vladavine nad [[Srbija|Srbijom]]. On je pronađen u knjizi iz 1713. „Kruševski pomenik“ koji beleži postojanje [[srbi|srpskog]] naselja po imenu [[Bežanija]] najranije 1512. Takođe pominje da je selo imalo 32 kuće, a taj broj je 1810. narastao na 115.

Tokom 18. veka stanovnici Bežanije su bili isključivo Srbi, ali nakon povlačenja Turaka, novi osvajač [[Habsburška Monarhija|Austrija]] je podsticala naseljavanje [[Nemci|Nemaca]], [[Mađari|Mađara]] i [[Hrvati|Hrvata]]. Između dva svetska rata, u vreme Kraljevine Jugoslavije, naselje se pomera bliže reci Savi i tada nastaje Sajmište (sada je to Staro Sajmište) i Novo Naselje.

Prvi urbanistički planovi koji su planirali širenje Beograda na levu obalu Save su napravljeni 1923, ali ih je nedostatak sredstava i ljudstva da se isuši močvarni teren odložio na neodređeno vreme. Beograđanin Petar Kokotović je [[1924]]. otvorio [[kafe|kafanu]] na [[Ulica Tošin bunar|Tošinom bunaru]] koju je nazvao „Novi Beograd“. Posle 1945. Kokotović je bio predsednik mesne zajednice Novo Naselje-Bežanija koja je kasnije izrasla u opštinu Novi Beograd.&lt;ref&gt;{{Citation | last = | first = | author-link = Dragoljub Žarković| title = Bitka za Beograd | newspaper = [[Politika]] | pages = p. 11 | language = | year = 2008 | date = | url = }}&lt;/ref&gt;. Nešto kasnije, [[1939]], u [[Zemun]]u izlazi i prvi broj nedeljnog lista „Novi Beograd“. Na Bežaniji je 1924. izgrađen aerodrom, dok je fabrika [[Rogožarski]] izgrađena 1928. Godine 1934. planovi su prošireni na izgradnju urbanog jezgra koji će povezivati Beograd i [[Zemun]], pošto je Zemun administrativno pripojen gradu Beogradu 1929, čime je izgubio status grada. Takođe je podignute most preko Save i uspostavljena je [[tramvaj]]ska linija koja je spajala Beograd i Zemun. Sagrađen je i zemunski aerodrom.

Godine 1938. podignut je kompleks zgrada mesnoj zajednici [[Logor Sajmište|Staro Sajmište]]. Na površini od 15.000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; su se održavali sajmovi i izložbe čiji je cilj bio da pokažu ekonomski razvoj [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Iste te godine, opština Beograd je potpisala ugovor sa dve danske građevinske kompanije da sagrade novo naselje. Projekat je poveren inženjeru Branislavu Nešiću.

=== Logor Sajmište ===
{{main|Logor Sajmište}}
Godine 1941. [[treći rajh|nemačka]] vojska i njeni saveznici su okupirale Kraljevinu Jugoslaviju. Nemačka tajna policija [[Gestapo]] je preuzela kontrolu nad Sajmištem. [[Gestapo]] ga je okružio sa nekoliko krugova [[bodljikava žica|bodljikave žice]] i pretvorio ga u zatvor. Sajmište je na kraju postalo logor za uništenje.

Do maja 1942. nacisti su koristili logor Sajmište za likvidaciju [[Jevreji|Jevreja]] iz Beograda i drugih delova Srbije. Među zatvorenicima su se nalazile žene, deca i starci sa [[Kozara|Kozare]], jevrejske porodice iz Beograda i drugih gradova, [[romi|romske]] porodice, kao i celokupna stanovništva raznih sremskih naselja. [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Partizani]] uhvaćeni širom Srbije su takođe slati u Sajmište, kao i zarobljenici iz drugih delova Jugoslavije, naročito nakon velikih nemačkih ofanziva na oslobođene teritorije.
Od aprila 1942. zatvorenici su prebacivani u [[ustaše|ustaške]] logore [[logor Jasenovac|Jasenovac]] i [[logor Stara Gradiška|Staru Gradišku]]. Likvidacije zarobljenika su trajale sve vreme postojanja logora.

Izveštaj Jugoslovenske državne komisije za zločine okupatora i njihovih saradnika procenio je da je oko 100.000 zatvorenika prošlo kroz Sajmište, a da je ubijeno 48.000 ljudi. Dana 9. jula 1987. Skupština Beograda odlučila je da Staro Sajmište proglasi kulturnim dobrom i time je zaštiti od rušenja. Spomenik sećanja žrtvama Sajmišta je otkriven 21. aprila 1995.

=== Brzi razvoj ===
[[Datoteka:Novi_Beograd_-_The_SIV_building.jpg|thumb|desno|250px|Palata „Srbija“]]
[[Datoteka:Novi Beograd 2005.jpg|thumb|desno|250px|Novi Beograd 2005.]]
[[Datoteka:Universiade2009construction4.jpg|thumb|desno|250px|Izgradnja Univerzitetskog sela]]
Tri godine nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]], [[11. 4.|11. aprila]] izgradnju Novog Beograda započele su [[omladinske radne akcije|omladinske radne brigade]]. Taj dan se uzima za nastanak Novog Beograda. Zgrade su nicale jedna za drugom, a 1952. je osnovana opština Novi Beograd, a 1955. opština Bežanija je pripojena Novom Beogradu. Godinama je Novi Beograd bio najveće gradilište u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji]] i izvor velikog ponosa za komunističke vlasti koje su nadgledale taj projekat.

Pre nego što je sama izgradnja počela, teren je izravnan peskom iz Save i Dunava kako bi se isušilo močvarno zemljište i podigao nivo zemljišta izvan domašaja poplava i podzemnih voda. Samo tokom prve tri godine igradnje, više od 100.000 radnika i inženjera iz cele Jugoslavije je radilo na izgradnji. Radničke brigade sačinjene od stanovnika dovedenih iz seoskih područja su obezbeđivale većinu radne snage. Čak su i srednjoškolci i studenti učestvovali u izgradnji. Radnici nisu imali potrebnu mehanizaciju, pa je mešanje betona i nošenje peska rađeno ručno, dok su konjske zaprege korišćene samo za dizanje izuzetno teškog tereta.

Jedna od prvih završenih zgrada bila je Palata federacije (danas [[Palata Federacije|Palata „Srbija“]]), koja je obuhvatala 75.000 m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; korisne površine koja je od tada bila dom [[Savezno izvršno veće|Saveznog izvršnog veća]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] i [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], kao i Vlade SRJ i [[Savet ministara Srbije i Crne Gore|Saveta ministara Srbije i Crne Gore]] i kancelarija Predsednika Srbije i Crne Gore. Njena buduća namena još uvek nije određena.

Prve zgrade za stanovanje su bili paviljoni blizu [[Ulica Tošin bunar|Tošinog bunara]]. Kompleks [[Studentski grad (Beograd)|Studentskog grada]] je izgrađen u isto vreme da bi se zadovoljile stambene potrebe studenata rastućeg [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] koji su dolazili iz svih delova Srbije.

Druge značajne građevine izgrađene u Novom Beogradu su kongresna dvorana [[Sava centar]], [[Zapadna kapija Beograda|Geneksove kule]], sedište [[Naftna industrija Srbije|Naftne industrije Srbije]], sportske i koncertne dvorane [[Hala sportova]] i [[Beogradska arena]] i hoteli sa 5 zvezdica [[Kontinental Hotel Beograd]] i [[Hajat Ridžensi]]. Za potrebe učesnika [[Letnja Univerzijada 2009.|Univerzijade 2009.]] u Beogradu je izgrađeno [[Univerzitetsko selo]] (Belvil).
Dan opštine je [[11. 4.|11. april]], dan početka izgradnje Novog Beograda, a slava [[Pokrov Presvete Bogorodice]], [[14. 10.|14. oktobar]].

=== Predsednici opštine Novi Beograd ===
* 1952–1900: Mile Vukmirović
* 195?–195?: Ilija Radenko
* 1957–1962: Ljubinko Pantelić
* 196?–1965: Jova Marić
* 1965–1969: Pero Kovačević
* [[1969]]. – [[11. 4.|11. april]] [[1979]]: Novica Blagojević
* 1979–1982: Milan Komnenić
* 1982–1986: Andreja Tejić
* 1986–1989: Toma Marković
* [[1989]]. – [[12. 10.|12. oktobar]] [[2000]]: Čedomir Ždrnja
* [[12. 10.|12. oktobar]] [[2000]]. – [[11.07.2008.]]: [[Željko Ožegović]]
* [[11. 7.|11. jul]] [[2008]]. – [[27. 6.|27. jun]] [[2012]].: Nenad Milenković
* [[27. 6.|27. jun]] [[2012]]. – [[20. jun]] [[2022.]] : [[Aleksandar Šapić]]
* [[27. jul]] [[2022.]] – danas : [[Bojan Bovan]]

== Privreda ==
Kako je u vreme socijalizma [[teška industrija]] smatrana pokretačkom silom cele privrede, teška industrija je decenijama dominirala i privredom Novog Beograda. Tu su izgrađeni „[[Industrija motora i traktora]]“ (IMT), „Fabrika odlivaka i modela“ (FOM), brodogradilište „Beograd“ (nekada [[Josip Broz Tito|Tito]]), toplana na Savskom Nasipu, fabrika elektro-opreme „[[MINEL]]“. Sa kolapsom gigantskih društvenih preduzeća tokom 1990-tih, ekonomija Novog Beograda je nazadovala i preusmerila sa na trgovinska preduzeća, a ta tendencija se dalje uvećala tokom 2000-tih.

Danas u privredi Novog Beograda dominiraju finansijski, uslužni, komercijalno-zastupnički, trgovački, sportsko-rekreativni i građevinski sektor.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.novibeograd.org.yu/?jez=&amp;p=35|title=Privredni sektor|publisher=Opština Novi Beograd|language=|date=|accessdate=|archivedate=2008-09-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080913035632/http://www.novibeograd.org.yu/?jez=&amp;p=35|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

U opštini Novi Beograd je na dan 31. oktobra 2007. bilo nezaposleno 12867 osoba, od kojih su 7379 žene (57 %), a najviše nezaposlenih je sa četvrtim stepenom stručne spreme.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.novibeograd.org.yu/dokumenti/nezaposlenost.html|title=REKAPITULACIJA                                  BROJA NEZAPOSLENIH LICA PO STEPENU STRUČNOSTI, STAROSTI I POLU SA STANJEM NA DAN 31.10.2007 GODINE|publisher=Opština Novi Beograd|language=|date=|accessdate=}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;!--NE DIRAJ http://www.zis.bg.gov.yu/upload/Zaposleni%20i%20plate%20Sestomesecno%202008-03.pdf NE DIRAJ--&gt;

==Urbanizam i arhitektura==

=== Planiranje ===
Ideja urbanizacije prostora na kome se nalazi današnji Novi Beograd začeta je nakon stvaranja države [[SHS]] (kasnije [[Jugoslavija]]), kada je reka [[Sava]] prestala biti granica. '''Prvi plan izgradnje Novog Beograda''' uradio je Đorđe Kovaljevski 1923. godine.

Odlučni koraci ka planiranju i izgradnji nove naseobine napravljeni su u prvim posleratnim godinama. Na osnovu idejnih projekata [[Nikola Dobrović|Nikole Dobrovića]] iz 1946. godine, u to vreme najeminentijeg arhtitekte modernizma u Jugoslaviji, usledilo je nekoliko arhitektonskih konkursa 1947. godine na osnovu kojih je ustanovljena saglasnost mišljenja u vezi plana novog grada.

Sledeće, 1948 godine Dobrović je izradio '''Plan Novog Beograda''' u kome ortogonalnim urbanim sklopom dominiraju dva objekta, jedan državni i jedan partijski. Ambicija tadašnjih vlasti je bila izgradnja administrativnog centra nove socijalističke države u kojoj bi dominantne ideje bile narodna demokratija, ravnopravnost i internacionalizam. Izgradnja na praznom prostoru je imala i dodatnu simboliku raskida sa prošlošću, kao odklon od Beograda kao glavnog grada monarhije, i novog početka nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]].&lt;ref name=&quot;Ljilja&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.academia.edu/8576519/Back_to_the_Future_of_New_Belgrade_Functional_Past_of_the_Modern_City |title= Ljiljana Blagojević - Back to the future of New Belgrade |work=   |accessdate= 13. 9. 2018}}&lt;/ref&gt;

Deo raskida sa [[SSSR|ovjetskim savezom]] bilo je i svjesno opredeljenje jugoslovenskih vlasti za [[Moderna arhitektura|Modernu arhitekturu]]. '''Urbanističkim planom Beograda iz 1950'''. godine izgradnja Novog Beograda postala je dio tog plana, što je značilo da se odustalo od gradnje administrativnog centra države. Zajedno sa [[Zemun]]om, Novi Beograd postaje jedinstvena urbanistička celina Beograda.

Kao odgovor na ubrzanu migraciju iz sela u grad, počela je izgradnja stambenih blokova Novog Beograda po principima ''Funkcionalnog Grada'' koje je postavio [[Le Corbusier]] kroz 95 tačaka ''Atinske Povelje'' 1943. Zato je [[arhitektura]] stambenih objekata Novog Beograda arhitektura evropskog modernizma.&lt;ref name=&quot;“Mira&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.isocarp.net/Data/case_studies/1973.pdf |title= Mira Milaković, Milena Vukmirović, Regeneration Challenges of Modern Cities: The Case Study in New Belgrade, 47th ISOCARP Congress 2011 |work=   |accessdate= 13. 9. 2018}}&lt;/ref&gt; U povelji se, između ostalog navodi da:
* stambene jedinice imaju barem dva sata direktne izloženosti suncu u zimskom periodu, 
* stambeni blokovi su odmaknuti od glavnih saobraćajnica zbog buke, zagađenja i bezbjednosti, 
* stambeni objekti su odmaknuti jedni od drugih da bi se izbjegle fasade u sjenci 
* prostor između objekata se organizuje za potrebe zajednice (tačke 26, 27 i 29).

Problemi koje koncept Funkcionalnog grada donosi su danas poznati i istraženi. Najviše kritike je bilo zbog odsustva ambijenta koji modernistički grad nije mogao da proizvede, kvalitet koji izrasta organski i često spontano iz nedovršenih i fleksibilnih urbanih konstrukcija. Monotonija precizno lociranih solitera i praznina otvorenih zelenih prostora između njih je neminovno stvarala osećaj izolacije, dok je urbano zoniranje učinilo da grad ne razvije složenost i slojevitost tradicionalnog grada. Ni u sledećem planu ('''Plan Centralne zone Novog Beograda iz 1960. god'''), koji su uradili [[Uroš Martinović]], [[Milutin Glavički]], [[Milosav Mitić]], [[Leonid Lenarčič]], i [[Dušan Milenković]], nisu uzeta u obzir saznanja o štetnosti planiranja po načelima [[Atenska povelja|Atenske povelje]]. Grad je i dalje ostao funkcionalno podeljen na zone (reprezentativni centar monumentalnih zgrada, prostor stambenih blokova).

Ipak, kao nezavršen projekat i uprkos mnogim problemima, Novi Beograd poseduje ogroman potencijal zahvaljujući prostranosti i značajnim infrastrukturnim kapacitetima.&lt;ref name=&quot;“Barlov&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pescanik.net/transformacija-jednog-grada-novi-beograd/ |title= Slobodan Barlov – Transformacija jednog grada |work=   |accessdate= 13. 9. 2018}}&lt;/ref&gt;

Period urbanističkog idealizma je prekinut raspadom SFRJ, tako da je tokom poslednje decenije prošlog veka, pod udarom mnogih nedaća Beograd dospio ''do vrlo niskog nivoa funkcionisanja koji se na malom broju tačaka graniči sa haosom, anarhijom i kolapsom''.&lt;ref name=&quot;“Marković&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.arhitektura.rs/rubrike/gradovi/716-novi-beograd-izgubljeni-identitet |title= Dragan Marković --Novi Beograd - izgubljeni identitet |work=  |accessdate= 13. 9. 2018 |archive-date= 2019-08-25 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190825025356/https://www.arhitektura.rs/rubrike/gradovi/716-novi-beograd-izgubljeni-identitet |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Kao odgovor na zatečene probleme, 2003. godine donesen je '''Generalni plan Beograda do 2021'''. koji se zasniva na „privatizaciji stambenog i poslovnog prostora“. Na Novom Beogradu se ovaj proces manifestuje kroz ''rapidnu komercijalizaciju zelenih javnih površina od strane privatnog kapitala''&lt;ref name=&quot;“Barlov&quot;/&gt;

== Kultura i prosveta ==
{{Glavni članak|Obrazovne institucije na Novom Beogradu}}
[[Datoteka:Muzej savremene umetnosti bg.jpg|Muzej savremene umetnosti na Novom Beogradu|thumb|250px]]
Novi Beograd je projektovan kao moderan grad, ali centralna osovina (blokovi 24, 25 i 26) sa tri trga - administrativnim, kulturnim i komercijalnim - nikada nije izvedena po planu. Nije realizovana ni ideja kulturnog klastera na Ušću, tako da se u gradu sa više od 200.000 stanovnika nalazi samo jedan muzej (i to van stambenog područja), dok u njemu nema pozorišta, pa se kod Beograđana stekao utisak o Novom Beogradu kao o velikoj spavaonici.

[[Muzej savremene umetnosti u Beogradu|Muzej savremene umetnosti]] se nalazi na Ušću. Gradska vlada je planirala da se na Ušću izgradi i zgrada buduće Beogradske opere. Ovaj plan je tokom [[2000]]. godine naišao na otpor stanovnika Novog Beograda, članova operskog ansambla i najpoznatijoh arhitekata i umetnika koji su smatrali da je Ušće vrlo loše mesto za zgradu opere.

Decenijama je Crkva svetog Đorđa na Bežaniji bila jedina crkva u opštini. Izgradnja nove [[Crkva svetog Vasilija Ostroškog u Beogradu|Crkve svetog Vasilija Ostroškog na Bežaniji]] je počela [[1996]], dok je izgradnja Crkve svetog velikomučenika Dimitrija počela [[1998]].

Obrazovanje je imalo veći prioritet od kulture, pa se na Novom Beogradu nalazi nekoliko osnovnih, srednjih i visokih škola, kao i [[Studentski grad (Beograd)|Studentski grad]], kompleks zgrada koje čine najveći dom studenata Univerziteta u Beogradu. Na Novom Beogradu nalaze se sledeće škole: [[Deveta beogradska gimnazija]], [[Deseta beogradska gimnazija]], [[Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu|Fakultet dramskih umetnosti]], Visoka tehnička škola strukovnih studija Novi Beograd, Srednja škola grafičkog dizajna, Politehnička akademija, Tehnička škola „Novi Beograd“, Ruska škola i Srednja turistička škola, kao i privatni univerziteti &quot;Alfa&quot; i &quot;Džon Nezbit&quot;.

== Noćni život ==
[[Datoteka:NoviBG_Nov30_2005.jpg|right|thumb|250px|Pogled na Novi Beograd sa Kalemegdana noću.]]
Novi Beograd pruža bogati noćni život duž obala Save i Dunava. Ono što je počelo uglavnom kao klubovi za druženje na splavovima za rečne ribolovce tokom 1980-ih, tokom 1990-ih se razvilo se u velike splavove koji su nudili hranu i piće uz uživo izvođenu [[turbofolk|turbo-folk]] muziku.

== Gradske četvrti ==
{{Glavni članak|Nazivi ulica Novog Beograda}}
Novi Beograd je podeljen na nekoliko mesnih zajednica. Za razliku od Bežanije i Starog Sajmišta, ostale četvrti nemaju istorijska ili tradicionalna imena. Za pet decenija postojanja Novog Beograda, neki njegovi delovi su postepeno postajali posebne četvrti.
[[Datoteka:Belgrade Novi Beograd.png|thumb|Lokacija Novog Beograda na karti beogradskih opština]]
[[Datoteka:Novi beograd mun.png|thumb|Opština Novi Beograd]]
[[Datoteka:Novi beograd mz.png|thumb|Mesne zajednice Novog Beograda]]
Četvrti Novog Beograda su:
{|
|- valign=top
|
* [[Ada Međica]]
* [[Bežanija]]
* [[Bežanijska Kosa]]
* [[Novobeogradski blokovi|Blokovi]]
|
* [[Dr Ivan Ribar (naselje)|Dr Ivan Ribar]]
* [[Karton Siti|Kartonsko naselje]]
* [[Ledine]]
* [[Mala Ciganlija]]
|
* [[Savski Nasip]]
* [[Logor Sajmište|Staro Sajmište]]
* [[Studentski Grad (Novi Beograd)|Studentski Grad]]
* [[Ulica Tošin bunar|Tošin bunar]]
|
* [[Ušće (Beograd)|Ušće]]
* [[Fontana (Beograd)|Fontana]]
|}

Još nekoliko četvrti se trenutno izgrađuju: Erport Siti Beograd, Savograd i Univerzitetsko selo (Belvil).

== Demografija ==
Ne postoje zasebna naselja u opštini, pošto cela opština administrativno pripada Gradu Beogradu i u statistikama se navodi kao deo Beograda. Oblast oko skupštine grada i obližnjeg [[kružni put|kružnog puta]] se smatra centrom Novog Beograda.

Novi Beograd je po planovima podeljen u blokove. Trenutno postoji 72 bloka (uz nekoliko podblokova poput [[Blok 70a|Bloka 70a]]). Stara jezgra naselja Bežanija, Ada Međica i Mala Ciganlija, kao i oblast uz auto-put zapadno od Bežanijske Kose nisu podeljeni u blokove, dok zbog adthumbstrativnih promena, neki blokovi (9, 9a, 9b, 11, 11c i 50) pripadaju [[Opština Zemun|opštini Zemun]], koja se prostire severno od Novog Beograda kao jedna neprekidna izgrađena oblast.

Od početka izgradnje 1948. Novi Beograd je doživeo nagli porast broja stanovnika, ali je poslednji popis pokazao da se broj stanovnika tokom 1990ih smanjio.

U naselju Novi Beograd živi 181.797 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,3 godina (40,2 kod muškaraca i 42,2 kod žena). U naselju ima 79.649 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,73.

Ovo naselje je u uglavnom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2022]]. godine).
{{Kretanje broja stanovnika|naslov='''Povećavanje broja stanovnika 1948.-2022.'''&lt;ref&gt;[https://data.stat.gov.rs/Home/Result/31010101?]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;|dimx=500|dimy=|stanmax=250000|crta1=100000|crta2=25000|a1=1948|a2=1953|a3=1961|a4=1971|a5=1981|a6=1991|a7=2001|a8=2011|a9=2022|p1=9195|p2=11339|p3=33347|p4=92200|p5=173541|p6=224424|p7=217773|p8=214506|p9=209763|izvor=Republički zavod za statistiku}}{{Grafikon postoci
|izvor=&lt;ref&gt;[https://data.stat.gov.rs/Home/Result/3104020101]&lt;/ref&gt;
|širina=400px
|naslov=Etnički (i etno-religijski) sastav prema popisu iz Popis stanovništva 2022. u Srbiji
|pozadina=#ddd
|pozicija=left
|šipke=
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|178784|85.23}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Jugoslaveni|Jugosloveni]]|blue|2262|1.07}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|orange|1598|0.76}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rusi]]|purple|1071|0.51}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|red|1041|0.49}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|green|993|0.47}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|cyan|753|0.35}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|magenta|514|0.24}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|pink|270|0.13}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|black|259|0.12}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|gray|228|0.10}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Goranci]]|silver|228|0.10}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|navy|207|0.10}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|yellow|125|0.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bugari]]|blue|125|0.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|red|84|0.04}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|cyan|72|0.03}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rusini]]|magenta|50|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Vlasi (Srbija)|Vlasi]]|gray|45|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Nemci]]|orange|37|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bunjevci]]|black|32|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|ostali|pink|1592|0.75}}
{{Vrsta sa postotkom|nepoznato|navy|14276|6.80}}
}}

== Kritike ==
Kada je Novi Beograd projektovan i izgrađivan krajem 1940ih i 1950ih glavni cilj je bio da se podigne što više zgrada što je pre moguće kako bi se zadovoljile potrebe rastućeg broja stanovnika usled migracija i velikog priraštaja.

Sveobuhvatni [[Arhitektura brutalizma|brutalistički arhitektonski pristup]] je doveo do toga da brojne stambene zgrade, pa čak i cele stambene četvrti izgledaju monumentalno na neugledan način. Iako je taj problem malo ublažen u poslednjih nekoliko decenija izgradnjom nekoliko modernih objekata (hoteli Hajat i Interkontinental, Geneksove kule, poslovni centar Ušće, Beogradska arena, Delta siti), stanovnici Novog Beograda se i dalje žale zbog sivila grada i često koriste pogrdni izraz „spavaonica“ da naglase svoj pogled na Novi Beograd kao mesto koje ne inspiriše kreativan život niti ohrabruje zdrave ljudske odnose i da je jedino dobro za noćni odmor nakon napornog radnog dana.

Ovavko mišljenje je našlo sebi put i u popularnu srpsku kulturu. Početkom 1980ih pesma [[Riblja čorba|Riblje čorbe]] „Neću da živim u Bloku 65“ peva o depresivnoj osobi koji mrzi svet jer je okružen betonom Novog Beograda, dok se u skorašnjim filmovima Novi Beograd predstavljen kao srpska verzija crnačkih geta poput onih u [[Harlem]]u, [[Brooklyn|Bruklinu]] i [[Bronx|Bronksu]]. Najočigledniji primer za to je film „[[1 na 1]]“ iz 2002. koji prikazuje grupu srpskih tinejdžera koji repuju, pucaju iz pištolja, igraju uličnu košarku i okrivljuju život u Novom Beogradu za mnoge svoje probleme. Drugi filmovi, poput „[[Apsolutnih 100]]“ i „[[Rane (film)|Rane]]“ takođe prikazuju Novi Beograd u negativnom svetlu, ali oni imaju skladniji ugao posmatranja i smeštaju svoje priče u kontekst 1990ih kada su [[raspad SFRJ|rat u bivšoj Jugoslaviji]] i međunarodna izolacija znatno pogoršali život ljudi u Srbiji.

== Sport ==
U naselju Ušće na opštini Novi Beograd održavaju se svake godine kulturne,sportske i muzičke manifestacije kao što su Beer Fest,Međunarodni polumaraton Imel Group i ostalo.

== Značajne osobe ==
* [[Mina Kostić]], srpska turbo-folk pevačica
* [[Emir Bekrić]], srpski atletičar
* [[Goca Tržan]], srpska pevačica, glumica i televizijska ličnost
* [[Milan Mladenović]], jugoslovenski i srpski muzičar, gitarista grupe Ekatarina Velika
* [[Slađana Milošević]], srpska kantautorica, kompozitorica, producentica i spisateljica
* [[Vesna Trivalić]], srpska glumica
* [[Zoran Kostić]], jugoslovenski i srpski rok-muzičar, pevač i frontmen grupe Partibrejkers
* [[Aleksandar Đorđević (košarkaš)|Aleksandar Đorđević]], bivši jugoslovenski i srpski košarkaš, sadašnji košarkaški trener

== Gradovi pobratimi ==
Novi Beograd je pobratimljen sa sledećim gradovima i opštinama&lt;ref&gt;[http://www.novibeograd.org.yu/?jez=&amp;p=25 Međunarodna saradnja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913035551/http://www.novibeograd.org.yu/?jez=&amp;p=25 |date=2008-09-13 }} Novi Beograd&lt;/ref&gt;:
* [[Datoteka:Flag of France.svg|20px]] '''[[Belfort]]''', [[Franche-Comté|Franš-Konte]], [[Francuska]]
* [[Datoteka:Flag of Macedonia.svg|20px]] '''[[Karpoš]]''', [[Makedonija]]
* [[Datoteka:Flag of Greece.svg|20px]] '''[[Ksanti]]''', [[Grčka]]
* [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] '''[[Prag 7]]''', [[Češka]]
* [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] '''[[Banja Luka]]''', [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]
* [[Datoteka:Flag of Slovenia.svg|20px]] '''[[Metlika]]''', [[Slovenija]]

== Galerija ==
{{-}}
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Novi Beograd - Hotel Hyatt 01.jpg|Deo [http://www.google.com/maps?hl=en&amp;q=&amp;ie=UTF8&amp;om=1&amp;z=17&amp;ll=44.813179,20.43501&amp;spn=0.003417,0.007317&amp;t=k kompleksa] hotela Hajat, 20. blok
Datoteka:Genex Tower 18.jpg|Zapadne kapije Beograda, poznate po nazivu [[Geneks]].
Datoteka:Novi Beograd - Airplane model, block 65.jpg|Model aviona 1:1 u parku starog aerodroma, na Novom Beogradu, blok 65.
Datoteka:Novi Beograd - Merkator.jpg|Novi Merkator, blok 31
Datoteka:Novi Beograd - Block 23, southwest side.jpg|[http://www.google.com/maps?hl=en&amp;q=&amp;ie=UTF8&amp;om=1&amp;z=17&amp;ll=44.806496,20.423412&amp;spn=0.003418,0.007317&amp;t=k Pogled] na blok 23 iz tramvaja
Datoteka:Novi Beograd - Block 38 south.jpg|Još jedan [http://www.google.com/maps?hl=en&amp;q=&amp;ie=UTF8&amp;z=18&amp;ll=44.816139,20.403805&amp;spn=0.001709,0.003659&amp;t=k&amp;om=1 primer] zanimljive arhitekture na jugu bloka 38
Datoteka:Le temple de Saint Vasilije Ostroški à Belgrade.jpg|[[Crkva svetog Vasilija Ostroškog u Beogradu|Crkva svetog Vasilija Ostroškog]]
[[Datoteka:http://static.panoramio.com/photos/original/12644189.jpg {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013024519/http://static.panoramio.com/photos/original/12644189.jpg |date=2016-10-13 }}]]
&lt;/gallery&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Izvori ==
* ''Mala Prosvetina Enciklopedija'', Treće izdanje (1986), Tom I; Prosveta; {{ISBN|86-07-00001-2}}
* Jovan Đ. Marković (1990): ''Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije''; Svjetlost-Sarajevo; {{ISBN|86-01-02651-6}}
* Slobodan Ristanović (2008) : ''60 godina Novog Beograda'';
* Uslovi konkursa za zgradu Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije&quot; [The Competition Requirements for the Building of the Central Committee of the Communist Party of Yugoslavia], Tehnika (Belgrade), no. 11-12 (1946), p.&amp;nbsp;339-342. 
* Vujosevic M (2002). On New Methodological and Other Standards in Planning. The Case of the Master Plan of Belgrade 2021. Arhitektura i urbanizam, 10, separate (1-28). 
* &quot;Zaključci Prvog opštejugoslovenskog savetovanja o stambenoj izgradnji i stanovanju&quot; [Conclusions of the First Yugoslav Conference on Housing and Dwelling], Komuna (Belgrade), no. 3 (1956), p.&amp;nbsp;5-8.
* Brigitte Le Normand – The Modernist City reconsidered: Changing Attitudes of Social Scientists and Urban Designers in 1960s Yugoslavia, 2008)

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Novi Beograd}}
* [https://zemun.org.rs/ Zemun moj grad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170829040146/https://zemun.org.rs/ |date=2017-08-29 }}
* [https://web.archive.org/web/20100129044924/http://www.beogradskiadresar.com/ Beogradski adresar]
* [http://www.fallingrain.com/world/YI/2/Novi_Beograd.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502010031/http://www.fallingrain.com/world/YI/2/Novi_Beograd.html |date=2009-05-02 }}
* [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/novi-beograd/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)]
* [http://www.novibeograd.info Informator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210723222229/https://www.novibeograd.info/ |date=2021-07-23 }}
* [http://novibeograd.rs Zvanična strana opštine Novi Beograd]
* [http://www.beograd.org.rs Zvanična strana Beograda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825025110/http://www.beograd.org.rs/ |date=2019-08-25 }}
* [http://www.usceshoppingcenter.com Ušće Shopping Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807171737/http://www.usceshoppingcenter.com/ |date=2013-08-07 }}
* [http://www.scnovibeograd.co.rs Sportski centar Novi Beograd]
* [http://www.mbs.edu.rs Visoka škola modernog biznisa Beograd]
* [http://www.alfa.edu.rs/ ‎Alfa Univerzitet]
* [http://www.fms.rs/‎ Fakultet za menadžment u sportu - Alfa Univerzitet]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.belville.rs Belville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106210123/http://www.belville.rs/ |date=2010-01-06 }}
* [http://www.fitnescentar.com Fitnes centar D&amp;D]
* [http://www.fiziocentar.rs/ Fizio Centar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131221062703/http://www.fiziocentar.rs/ |date=2013-12-21 }}
* [http://www.fantiniscianatico.co.rs FIT FS]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://hostelbgd.com/ ‎Hostel &quot;JEDRO&quot;]
* [http://www.beosport.com/ ‎Beosport]
{{Opštine Srbije}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Srem|*]]
[[Kategorija:Opština Novi Beograd|*]]
[[Kategorija:Općine Srbije|Novi Beograd]]
[[Kategorija:Beogradske opštine|Novi Beograd]]
[[Kategorija:Moderna arhitektura u Srbiji]]</text>
      <sha1>jnzvz5bc2oeb3prb47kefj0eo6n4pag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osječko-baranjska županija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11308</id>
    <revision>
      <id>42717333</id>
      <parentid>42461101</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9879" sha1="bsdd9sdhp4zp1ub1ssykkr4bja4sqvd" xml:space="preserve">{{Infokutija naselje
|ime=Osječko-baranjska županija
|vođa_titula=Župan
|vođa_ime=Mato Lukić
|vođa_stranka=[[Hrvatska demokratska zajednica|HDZ]]
|sjedište=[[Osijek]]
|stanovništvo=258026
|stanovništvo_godina=2021.
|slika_zastava=Flag of Osijek-Baranja County.svg
|slika_grb=Osijek-Baranja County Arms.png
|površina=4.155
|slika_mapa=Osječko-baranjska županija in Croatia.svg
|vebsajt=https://www.obz.hr/
|podjela_vrsta=Država
|podjela_ime={{flagcountry|Hrvatska}}}}
'''Osječko-baranjska županija''' [[hrvatska]] je [[Županije Hrvatske|županija]] smještena na području sjeveroistočne [[Slavonija|Slavonije]] te hrvatskog dijela [[Baranja|Baranje]]. Obuhvaća krajeve oko donjeg toka rijeke [[Drava|Drave]] prije njezinog utoka u [[Dunav]] kod [[Aljmaš]]a.
== Administrativna podjela ==
Županija obuhvaća 264 naselja (54 u Baranji, 210 u Slavoniji), smještena u 42 jedinice lokalne samouprave, od kojih je 7 sa statusom grada te 35 sa statusom [[općina|općine]].

'''Gradovi:'''
{{Multicol}}
* Grad [[Beli Manastir]]
* Grad [[Belišće]]
* Grad [[Donji Miholjac]]
{{Multicol-break}}
* Grad [[Đakovo]]
* Grad [[Našice]]
* Grad [[Osijek]]
{{Multicol-break}}
* Grad [[Valpovo]]
{{Multicol-end}}
----
'''Općine:'''&lt;br /&gt;
(masnom bojom označene su općine u Baranji, ostale su u Slavoniji.)
{{Multicol}}
* Općina [[Antunovac]]
* '''Općina''' [[Bilje]]
* Općina [[Bizovac]]
* '''Općina''' [[Čeminac]]
* Općina [[Čepin]]
* '''Općina''' [[Darda]]
* '''Općina''' [[Draž (općina)|Draž]]
* Općina [[Donja Motičina]]
* Općina [[Drenje]]
* Općina [[Đurđenovac]]
* Općina [[Erdut]]
* Općina [[Ernestinovo]]
{{Multicol-break}}
* Općina [[Feričanci]]
* Općina [[Gorjani]]
* '''Općina''' [[Općina Jagodnjak|Jagodnjak]]
* '''Općina''' [[Kneževi Vinogradi]]
* Općina [[Koška]]
* Općina [[Levanjska Varoš]]
* Općina [[Magadenovac]]
* Općina [[Marijanci]]
* Općina [[Podravska Moslavina]]
* '''Općina''' [[Petlovac]]
* Općina [[Petrijevci]]
* Općina [[Podgorač]]
{{Multicol-break}}
* Općina [[Punitovci]]
* '''Općina''' [[Popovac]]
* Općina [[Satnica Đakovačka]]
* Općina [[Semeljci]]
* Općina [[Strizivojna]]
* Općina [[Šodolovci]]
* Općina [[Trnava (Hrvatska)|Trnava]]
* Općina [[Viljevo]]
* Općina [[Viškovci]]
* Općina [[Vladislavci]]
* Općina [[Vuka (općina)|Vuka]]
{{Multicol-end}}

== Stanovništvo ==
[[Datoteka:Osijek-Baranja County Population Pyramid Census 2011 HRV.png|mini|300px|Starosna piramida Osječko-baranjske županije prema popisu stanovništva 2011. g.]]
Prema popisu stanovništva iz 2021. godine, na prostoru Osječko-baranjske županije živi 258.026 stanovnika, što je 6,66 % ukupnog broja stanovništva Hrvatske pa je ta županija peta najnaseljenija županija u Hrvatskoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Državni zavod za statistiku|title=Objavljeni konačni rezultati Popisa 2021.|url=https://dzs.gov.hr/vijesti/objavljeni-konacni-rezultati-popisa-2021/1270|publication-date=22.09.2022}}&lt;/ref&gt;

=== Etnički sastav ===
88,1% stanovništva čine [[Hrvati]], 6,0% [[Srbi]] i 2,35% [[Mađari]].&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Državni zavod za statistiku|title=Objavljeni konačni rezultati Popisa 2021.|url=https://dzs.gov.hr/vijesti/objavljeni-konacni-rezultati-popisa-2021/1270|publication-date=22.09.2022}}&lt;/ref&gt;

=== Broj stanovnika po gradovima ===
* Beli Manastir, 7.973 stanovnika
* Belišće, 8.884 stanovnika
* Donji Miholjac, 8.031 stanovnika
* Đakovo, 23.577 stanovnika
* Našice, 14.291 stanovnika
* Osijek, 96.313 stanovnika, sjedište županije
* Valpovo, 9.784 stanovnika

== Županijska uprava ==
Županijom upravljaju [[Županijska skupština Osječko-baranjske županije|Županijska skupština]] i [[župan]] Mato Lukić (od 17. XI. 2023).

=== Manjinska vijeća ===
: ''Opširnije o predstavnicima i vijećima nacionalnim manjina u OBŽ vidjeti [http://www.obz.hr/hr/index.php?tekst=212 ovdje]''
Nekoliko [[nacionalna manjina|nacionalnih manjina]] u Osječko-baranjskoj županiji imaju svoja [[vijeće nacionalne manjine|manjinska vijeća]]. U donjoj tablici nalazi se popis tih manjina s poveznicama na njihove [[statut]]e i naziv vijeća na jeziku dotične manjine.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Manjina
! Sjedište vijeća
! Statut
! Ime vijeća
|-
| [[Albanci]]
| [[Valpovo]]
| &lt;ref&gt;[http://www.obz.hr/hr/pdf/Statut%20Vije%C4%87a%20albanske%20nm..pdf Albanci: Statut], od 15. II. 2004.&lt;/ref&gt;
| Kshilli i pakicës kombtare shqiptare i Prefekturës së osijekut e baranjës
|-
| [[Mađari]]
| Prosvjetno-kulturni centar &lt;br /&gt;Mađara u RH, Osijek
| &lt;ref&gt;[http://www.obz.hr/hr/pdf/Statut%20Vije%C4%87a%20ma%C4%91arske%20nm..pdf Mađari: Statut], od 10. VII. 2003.&lt;/ref&gt;
| Eszék-Baranya Megyei Magyar Kisebbségi Önkormányzat
|-
| [[Nijemci]]
| Osijek
|&lt;ref&gt;[http://www.obz.hr/hr/pdf/Statut%20Vije%C4%87a%20njema%C4%8Dke%20nm..pdf Nijemci: Statut], od 29. X. 2003.&lt;/ref&gt;
| Rat der deutschen Minderheit der Osijeker-baranjaer Gespanschaft
|-
| [[Romi]]
| [[Jagodnjak]]
|&lt;ref&gt;[http://www.obz.hr/hr/pdf/Statut%20Vije%C4%87a%20romske%20nm..pdf Romi: Statut], od 26. V. 2004.&lt;/ref&gt;
| Vijeće romske nacionalne manjine Osječko-baranjske županije
| 
|-
| [[Slovaci]]
| [[Jelisavac]]
|&lt;ref&gt;[http://www.obz.hr/hr/pdf/Statut%20Vije%C4%87a%20slova%C4%8Dke%20nm..pdf Slovaci: Statut], od 17. IX. 2003.&lt;/ref&gt;
| Rada slovenskej narodnostnej menšiny Osječko-baranjskej župy
|-
| [[Srbi]]
| Osijek
|&lt;ref&gt;[http://www.obz.hr/hr/pdf/Statut%20Vije%C4%87a%20srpske%20nm..pdf Srbi: Statut], od 26. XI. 2003.&lt;/ref&gt;
| Vijeće srpske nacionalne manjine Osječko-baranjske županije (VSNMOBŽ)
|
|}

[[Bošnjaci]], [[Crnogorci]], [[Makedonci]], [[Panonski Rusini|Rusini]] i [[Slovenci]] imaju po jednog predstavnika nacionalne manjine jer zbog manjeg broja pripadnika nemaju pravo na formiranje vijeća nacionalne manjine.

== Geografija ==

== Historija ==
=== Osnutak ===
Osječko-baranjska županija sa sjedištem u gradu Osijeku osnovana je [[1993]]. godine zakonom kojim je uspostavljeno novo teritorijalno ustrojstvo u Republici Hrvatskoj.

Po svom pravnom statusu ona je jedinica područne (regionalne) samouprave. Poslove samouprave obavljaju [[Županijska skupština Osječko-baranjske županije|Županijska skupština]], [[župan]] (do 2009. godine i [[Županijsko poglavarstvo]]) i upravna tijela Županije.

=== Znamenja ===
Kao znamenje svoga statusa Osječko-baranjska županija ima svoj [[grb Osječko-baranjske županije|grb]] i [[zastava Osječko-baranjske županije|zastavu]] te dodjeljuje javna priznanja.

=== Dan Osječko-baranjske županije ===
Dan Osječko-baranjske županije - [[2. lipnja]], podsjetnik je na 2. lipnja [[1997]]. godine, dan kad su se u Belom Manastiru, uz nazočnost Predsjednika Republike Hrvatske i visokog izaslanstva hrvatske [[Hrvatska vlada|Vlade]] i [[Hrvatski sabor|Sabora]], predstavnike [[UNTAES]]-a i drugih međunarodnih organizacija, prvi put od osnivanja Županije 1993. godine, u završnoj fazi dovršenja procesa [[mirna reintegracija|mirne reintegracije]] [[Hrvatsko Podunavlje|Hrvatskog Podunavlja]] u ustavno-pravni poredak Republike Hrvatske, na okupu našli predstavnici političkog života svih dijelova cjelovite Županije - članovi Županijske skupštine i dužnosnici Županije, gradonačelnici i načelnici svih gradova i općina izabrani na prvim izborima provedenim na području cijele i cjelovite Županije. Prihvaćajući taj dan kao simbol uspostavljanja cjelovitosti Županije, Skupština je 3. srpnja 1997. godine donijela odluku kojom se 2. lipnja određuje Danom Osječko-baranjske županije.

== Gospodarstvo ==

== Kultura ==

=== [[Baranja]] ===
:[[Baranjska umjetnička kolonija]]
=== [[Belišće]] ===
:Ronbergove glazbene večeri
=== [[Beli Manastir]] ===
:[[Baranjski motivi]]
:[[Dani srpske nacionalne manjine u Gradu Belom Manastiru]]
:[[Jesen u Baranji]]
:[[Svetosavska akademija]]
:[[Susret naroda i kultura]]
=== [[Bilje]] ===
:[[Dječji festival]]
:[[Etno-eko festival]]
:[[Smotra baranjskog hrvatskog folklora]]
=== [[Budrovci]] ===
:U Budrovci na Nedilju bilu
=== [[Brođanci]] ===
:[[Olimpijada starih športova]]
=== [[Darda]] ===
:Likovna kolonija ([[Đola 2004.]], [[Đola 2005.]])
=== [[Draž]] ===
:[[Baranjski bećarac]]
=== [[Donji Miholjac]] ===
:Izložba ususret Uskrsu
:Književne večeri
:Miholjačko sijelo
=== [[Đakovo]] ===
:Državna smotra starogradskih pjesama i plesova
:Đakovački bušari
:[[Đakovački vezovi]]
:Ivanjski kresovi
=== [[Ernestinovo]] ===
:Likovna kolonija
=== [[Jagodnjak]] ===
:Kulinijada
=== [[Kopačevo]] ===
:Ribarski dani
=== [[Koritna (Semeljci)|Koritna]] ===
:Poklade su milo janje moje
=== [[Ladimirevci]] ===
:Ladimirevački divani
=== [[Marijanci]] ===
:Kola na [[čimen]]u (zadnja nedjelja u mjesecu [[svibanj|svibnju]])

=== [[Našice]] ===
:Antunovske svečanosti
:Festival &quot;Dani slavonske šume&quot;
:Memorijal Dore Pejačević
=== [[Osijek]] ===
:Bijenale Slavonaca
:[[Cvjetni korzo]] 
:Dani Braće Miladinov
:Dani makedonske kulture
:Dani Jagode Truhelke
:[[FIPO|Festival izviđačkih pjesama Osijek]]
:Festival tamburaške glazbe
:Krležini dani
:Osječke ljetne noći
:Osječko ljeto kulture
:Makedonska večer
:Memorijal &quot;Darko Lukić&quot;
:Memorijal &quot;Franjo Krežma&quot;
:[[Šarana jaja bojama grada]]

=== [[Petrijevci]] ===
:Petrijevačke žetvene svečanosti
=== [[Piškorevci]] ===
:Piškorevački sokaci
=== [[Podgorač]] ===
:Oj jesenske duge noći
=== [[Podravski Podgajci]] ===
:Ljetna pozornica
:Smotra crkvenog pjevanja
=== [[Rakitovica]] ===
:Zlatna berba
=== [[Valpovo]] ===
:Ljeto valpovačko

== Znamenitosti ==

== Udruge ==

== Reference ==
{{Reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Osijek-Baranja County}}
* [https://web.archive.org/web/20060719020433/http://www.obz.hr/hr/ Službene stranice županije]

{{Hrvatske županije}}

[[Kategorija:Osječko-baranjska županija| ]]
[[Kategorija:Županije Hrvatske]]
[[Kategorija:Geografija Baranje]]</text>
      <sha1>bsdd9sdhp4zp1ub1ssykkr4bja4sqvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ozalj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12318</id>
    <revision>
      <id>42717358</id>
      <parentid>42514090</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3853" sha1="o5csa8yg6z1qepovlu02c4zc489dbdo" xml:space="preserve">{{Grad RH
| ime = Ozalj 
| slika = Svetog Vida- St-Vid.JPG
| opis_slike = 
| zastava = 
| grb = 
| županija = [[Karlovačka županija|Karlovačka]] 
| broj stanovnika =  7.932
| poštanski broj = 47280 
| pozivni broj = 
| registarska oznaka = 
| gradonačelnik =Biserka Vranić ([[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]])
| z. širina = 45.60 
| z. dužina = 15.46 
}}
'''Ozalj''' je grad u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], koji se nalazi u [[Karlovačka županija|Karlovačkoj županiji]].

== Geografija ==
Stari grad Ozalj izgrađen je na litici iznad rijeke [[Kupa|Kupe]] koja na tome mjestu izlazi iz sutjeske i ulazi u otvoreniju dolinu. Ovdje su se u prošlosti i danas križale prometnice prema [[Žumberak|Žumberku]], [[Pokuplje|Pokuplju]] i [[Dolenjsko]]j ([[Slovenija]]).

Grad je samo 15-tak kilometara udaljen od Slovenije: s gradovima [[Metlik]]om (oko 15&amp;nbsp;km), [[Črnomelje|Črnomeljom]] (oko 30&amp;nbsp;km) i [[Novo Mesto|Novim Mestom]] (oko 35&amp;nbsp;km) dobro je cestovno i željeznički povezan. Stoga ima dobre uvjete za međudržavnu pograničnu suradnju.

== Stanovništvo ==
Naselje se počelo razvijati ispod staroga grada, a Grad Ozalj danas ima 7932 stanovnika (2004.) čiji se zaposleni podjednako bave djelatnostima primarnog, sekundarnog i tercijarnog sektora (po oko 30%). Od ukupnog stanovništva čak je 27% dnevnih migranata – ponajviše u 15-tak kilometara udaljeni [[Karlovac]] s kojim postoji cestovna i željeznička veza.

== Uprava ==
==Historija==
[[Datoteka:Burg Ozalj mit den Eisenbahntunnel.JPG|thumb|left|Palača u Ozalju]]
Grad se prvi put spominje [[1244.]] kao slobodni kraljevski grad. Od kraja [[14. stoljeće|14. stoljeća]] ([[1398.]]) u vlasništvu je [[Frankopani|Frankopana]] iz čijih je ruku rodbinskim vezama [[1550.]] prešao pod obitelj [[knezovi Zrinski|Zrinski]] koja mu je ostala vlasnikom sve do [[1671.]] godine.

Koliko je Ozalj vezan za Zrinske i Frankopane, govori i podatak da je za Dan grada određen [[30.4.]] - kao uspomena na događaj iz [[1671.]] kada su Zrinski i Frankopan (v. [[Urota Zrinsko-frankopanska]]).

== Privreda ==
Ozalj danas ima osnove i za razvoj [[Turizam|turizma]], naročito kulturno-povijesnog i izletničkog karaktera. Zahvaljujući pitoresknoj okolici i činjenici da je u gradu rođena velika slikarica [[Slava Raškaj]], koja se mnogo bavila upravo pejzažima ozaljske okolice, ovaj je kraj vrlo pogodan za organiziranje likovnih kolonija, domaćega i međunarodnoga karaktera. Uz kupalište na Kupi, ozaljski kraj je zanimljiv i stoga jer je spoj brežuljkastog i nizinskog prostora, s mnoštvom prirodnih i antropogenih potencijala.

== Značajne osobe ==
==Spomenici i znamenitosti==
U Ozlju je na Kupi izgrađena i jedna od prvih hidroelektrana u Hrvatskoj – 1908. počela je opskrbljivati energijom industrijske pogone, ali nije poslužila razvoju ozaljske industrije, nego karlovačke. Neorenesansna zgrada hidroelektrane kulturni je spomenik.

== Obrazovanje ==
==Kultura==
U Ozlju je danas smješten gradski muzej, a on je i sjedište Pučkog otvorenog učilišta Ivana Belostenca. U sklopu muzeja uređen je i etno-park, udaljen nekoliko stotina metara od središta grada.

== Sport ==
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Ozalj}}
* [http://www.ozalj.com ozalj community - neslužbene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031065406/http://www.ozalj.com/ |date=2007-10-31 }}
* [http://www.geografija.hr/novosti.asp?id_novosti=340&amp;id_projekta=0 Ozalj - grad Zrinskih i Frankopana]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050215205309/http://www.geografija.hr/novosti.asp?id_novosti=340 |date=2005-02-15 }}
* [https://web.archive.org/web/20241203153153/https://commons.wikimedia.org/wiki/Ozalj?uselang=de - Ozalj]
{{Stub-grad-hrv}}
{{Karlovačka županija}}
{{Hrvatski gradovi}}

[[Kategorija:Gradovi u Karlovačkoj županiji]]</text>
      <sha1>o5csa8yg6z1qepovlu02c4zc489dbdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Pančevo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18007</id>
    <revision>
      <id>42717303</id>
      <parentid>42585701</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="kx20y9s1kdwgtn7ecxr3hlxr1bz1zo2" xml:space="preserve">'''Opština Pančevo''' je jedna od [[Opštine Srbije|opština u Republici Srbiji]]. Nalazi se u [[Vojvodina|AP Vojvodina]] i spada u [[Južno-banatski okrug]]. Po podacima iz [[2004]]. opština zauzima površinu od 759 [[kilometar|km²]] (od čega na poljoprivrednu površinu otpada 63.225 [[hektar|ha]], a na šumsku 1.085 ha). Centar opštine je grad [[Pančevo]]. Opština Pančevo se sastoji od 10 naselja. Po podacima iz [[2002]]. godine u opštini je živelo 127.162 stanovnika, a [[prirodni priraštaj]] je iznosio -3 ‰. Po podacima iz 2004. broj zaposlenih u opštini iznosi 35.533 ljudi. U opštini se nalazi 19 osnovnih i 8 srednjih škola.
{{opština Srbije|
ime=Opština Pančevo|
površina=759|
poljoprivredna=63.225|
šume=1.085|
stanovništvo=127.162|
priraštaj=-3|
naselja=10|
aj=[[Vojvodina|AP Vojvodina]]|
okrug=[[Južno-banatski okrug]]|
opština=[[Pančevo]]|
putevi=147|
zaposleni=35.533|
oškole=19|
oučenici=11.109|
sškole= 8|
sučenici= 5.487|
}}
== Naseljena mesta ==
[[Datoteka:Pancevo mun.png|thumb|left|150px|Mapa opštine]]
* [[Banatski Brestovac]]
* [[Banatsko Novo Selo]]
* [[Glogonj]]
* [[Dolovo]]
* [[Ivanovo (Pančevo)|Ivanovo]]
* [[Jabuka (pančevačka)|Jabuka]]
* [[Kačarevo]]
* [[Omoljica]]
* [[Pančevo]]
* [[Starčevo]]

== Etnička struktura ==
{{bar box
|width=300px
|title=Rezultati popisa [[2002.]]
|titlebar=#ddd
|bars=
{{bar percent|[[Srbi]]|yellow|76.38}}
{{bar percent|[[Makedonci]]|red|4.14}}
{{bar percent|[[Rumuni]]|blue|3.19}}
{{bar percent|[[Mađari]]|blue|3.17}}
{{bar percent|[[Jugosloveni]]|blue|2.35}}
{{bar percent|[[Slovaci]]|blue|1.24}}
{{bar percent|[[Romi]]|blue|1.09}}
{{bar percent|Ostali|green|8.44}}
}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.pancevo.rs Zvanična prezentacija opštine Pančevo]
* [http://www.k-013.com/ Zvanični internet vodič grada Pančeva - www.k-013.com ]
* [https://web.archive.org/web/20070202002929/http://www.pancevo.ws/ Internet portal grada Pančeva - www.pancevo.ws]
* [http://mrtvo.pancevo.ws Blog o zagađenju - Pančevo je mrtav grad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071003020135/http://mrtvo.pancevo.ws/ |date=2007-10-03 }}
* [http://www.pancevo.com/ Prezentacija Pančeva]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.pancevo.org/ Nezvanicna Prezentacija Pančeva]

{{Južnobanatski okrug}}

{{Opštine Srbije}}

[[Kategorija:Općine Srbije|Pančevo]]
[[Kategorija:Opštine u Vojvodini|Pančevo]]
[[Kategorija:Pančevo]]
[[Kategorija:Opština Pančevo|* Opština]]</text>
      <sha1>kx20y9s1kdwgtn7ecxr3hlxr1bz1zo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Stara Pazova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18018</id>
    <revision>
      <id>42717306</id>
      <parentid>42514070</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="0rhlqzxgm9b7oqw0udm155kaakm53uc" xml:space="preserve">'''Opština Stara Pazova''' nalazi se u severo-istočnom delu [[Srem]]a, između dva najveća grada u republici [[Srbija|Srbiji]]; od [[Beograd]]a je udaljena 20&amp;nbsp;km a od [[Novi Sad|Novog Sada]] 40&amp;nbsp;km. Svi važni autoputevi prolaze kroz opštinu: [[autoput Beograd-Zagreb]], [[autoput Beograd-Novi Sad]], regionalni putevi M22, P106 i P121. Kroz opštinu takođe prolazi [[pruga Budimpešta-Novi Sad-Beograd-Niš.]]
{{opština Srbije|
ime=Opština Stara Pazova|
površina=351|
poljoprivredna=29.982|
šume=-|
stanovništvo=67.576|
priraštaj=-1,6|
naselja=9|
aj=[[Vojvodina|AP Vojvodina]]|
okrug=[[Sremski okrug]]|
opština=[[Stara Pazova]]|
putevi=125|
zaposleni=17.389|
oškole=10|
oučenici=6.286|
sškole= 3|
sučenici= 1.949|
}}
[[Datoteka:Sremski_district.gif|thumb||260px|left|Opština Stara Pazova u Sremskom okrugu.]]
[[Aerodrom Beograd - Nikola Tesla|Međunarodni aerodrom u Surčinu]] je udaljen 25&amp;nbsp;km od centra opštine. Severna granica opštine je omeđena [[Dunav]]om koji znatno doprinosi transportnim mogućnostima koje postoje u ovom području.

Pogodan geografski položaj, raskršće glavnih puteva, blizina [[Beograd]]a i [[Novi Sad|Novog Sada]], uslovili su povoljan razvoj ekonomskog i društvenog sedišta ovog dela [[Srem]]a.

U [[XVIII vek|-{XVIII}-]] i [[XIX vek|-{XIX}- veku]] ovo područje naseljavaju [[Srbi]], a naročito [[Slovaci]].

Opština Stara Pazova ima jednu od najdužih tradicija kada je u pitanju razvoj malih i srednjih preduzeća u celoj [[Vojvodina|Vojvodini]]. Danas ovde ima oko 500 malih i srednjih preduzeća i oko 2.600 zanatskih radnji od kojih se većina nalazi u [[Stara Pazova|Staroj]] i [[Nova Pazova|Novoj Pazovi]]. Razvija se i industrija: drvno-industrijski kombinat, fabrika metalnih proizvoda i fabrika mašina, ciglana i dr.

Poljoprivreda je takođe važna u lokalnoj ekonomiji. Ima oko 30.000 hektara obradive zemlje, od čega je 22.000 hektara u privatnom vlasništvu.

== Naseljena mesta ==
''Urbana''
* [[Stara Pazova]]
* [[Nova Pazova]]
* [[Novi Banovci]]
* Banovci Dunav

''Ruralna''
* [[Belegiš]]
* [[Vojka]]
* [[Golubinci]]
* [[Krnješevci]]
* [[Stari Banovci]]
* [[Surduk (Stara Pazova)]]

[[Datoteka:Stara pazova mun.png|center|thumb|300px|Mapa opštine]]

== Demografija ==
Nacionalni sastav opštine Stara Pazova (prema popisu iz 2002. godine):
* [[Srbi]] (81,16%)
* [[Slovaci]] (8,86%)
* [[Hrvati]] (2,38%)
* [[Romi]] (1,6%)
* [[Jugosloveni]] (1,11%)

Sva naselja u opštini imaju većinsko srpsko stanovništvo.

== Značajne osobe ==
* Kosta Tomašević , poznati srpski i jugoslovenski fudbalski reprezentativac
* Miloš Jojić , poznati fudbaler
* Aleksandar Kolarov , poznati fudbaler
* Vukota Radović , poznati sportski radnik

== Vanjske veze ==
* [http://www.opstinastarapazova.org/ '''Opština Stara Pazova'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817073313/http://www.opstinastarapazova.org/ |date=2009-08-17 }}
* [http://www.ospinki.edu.rs/ '''Osnovna škola &quot;Boško Palkovljević-Pinki&quot; Stara Pazova''']
* [http://www.starapazova.eu Zvanična strana opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224204856/http://starapazova.eu/ |date=2011-02-24 }}
* [http://www.rtvstarapazova.rs/ Radio TV Stara Pazova]
* [http://www.rsp.co.yu/ Radio Stara Pazova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061001123132/http://www.rsp.co.yu/ |date=2006-10-01 }}
* [https://web.archive.org/web/20231013195419/http://www.pazova.info/pocetak/index.php PazovaCafe]
* [http://www.sportskicentarfss.co.rs Nacionalna kuća fudbala FSS]
* [http://www.biblioteke.org.rs/pazova/‎ Biblioteka u Staroj Pazovi]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bibliotekastarapazova.org/ Biblioteka Dositej Obradović - Stara Pazova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903180603/http://www.bibliotekastarapazova.org/ |date=2019-09-03 }}
* [http://www.biblioteke.org.yu/pazova/index.html Biblioteka u Staroj Pazovi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609230152/http://www.biblioteke.org.yu/pazova/index.html |date=2007-06-09 }}
* [http://www.sremskioglasi.com/ Sremski Oglasi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610074453/http://www.sremskioglasi.com/ |date=2008-06-10 }}

{{Sremski okrug}}
{{Opštine Srbije}}

[[Kategorija:Općine Srbije|Stara Pazova]]
[[Kategorija:Opštine u Vojvodini|Stara Pazova]]
[[Kategorija:Opština Stara Pazova|* Opština]]</text>
      <sha1>0rhlqzxgm9b7oqw0udm155kaakm53uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Pantelej</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18040</id>
    <revision>
      <id>42717302</id>
      <parentid>42246034</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2204" sha1="hu6xmn4qmi5288mo0gefc1k24v36lvg" xml:space="preserve">'''Pantelej''' je nova gradska opština [[Niš]]a, nastala [[2004]]. godine, kao moderan i efikasan organ lokalne uprave na principima savremenih opština u zemljama [[Evropska Unija|Evropske Unije]].

U skladu sa Planom lokalnog ekonomskog razvoja, intenzivno se radi na unapređenju razvoja malih i srednjih preduzeća, kako bi se izmenila socijalna i privredna slika ovog regiona.

== Teritorija ==
Površina iznosi 14.176 ha, 36 a i 62 -{m}-² , a broj stanovnika je po najnovijem popisu 42.137. Na teritoriji opštine nalaze se 4 gradska naselja i 12 sela: Gornja Vrežina, Gornji Matejevac, Donji Matejevac, Kamenica, Brenica, Cerje, Knez Selo, Malča, Pasjača, Oreovac, Jasenovik, Vrelo

Pored dela gradskog naselja, Gradska opština Pantelej zahvata i predele Cerja i Kameničkog Visa na zapadu, a na istoku se prostire do Pasjače i Oreovca. Zelene padine pobrđa [[Svrljiške planine|Svrljiških planina]], sa lepotama podzemnog lavirinta [[Cerjanska pećina|Cerjanske pećine]], predstavljaju prirodno bogatstvo opštine.

GO Pantelej je svojim većinskim delom ruralna opština, na čijoj teritoriji se nalaze sledeća naseljena mesta, u kojima je poljoprivreda predstavlja tradicionalno najzastupljeniju granu privrede, i ujedno najznačajniji razvojni potencijal u okviru programske asistencije dominantnu privrednu delatnost.

== Karakteristike ==
Seosko područje odlikuje se zdravom i očuvanom okolinom. Ta prednost pogodna je za razvoj [[seoski turizam|seoskog turizma]] zasnivanog na zdravoj hrani i nacionalnoj kuhinji. Programima seoskog turizma obuhvaćena je i zaštita i obnova kuća građenih na starinski način. U turističku ponudu uvršćeno je i kulturno nasleđe – predstavljanje [[folklor]]nih igara, običaja i predmeta narodne radinosti.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Pantelej (Niš)}}
* [https://web.archive.org/web/20070711002105/http://www.pantelej.org.yu/ Zvanična prezentacija]
* [http://www.pantelej.org.yu/storage/mapa_gop.jpg Karta GO Pantelej] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310225836/http://www.pantelej.org.yu/storage/mapa_gop.jpg |date=2007-03-10 }}

{{Град Ниш}}
{{Nišavski okrug}}
{{Opštine Srbije}}

[[Kategorija:Niš]]</text>
      <sha1>hu6xmn4qmi5288mo0gefc1k24v36lvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Rakovica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18068</id>
    <revision>
      <id>42717304</id>
      <parentid>42515424</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="d4g8dshrebcr0a3jybbmgph3d0sha4j" xml:space="preserve">'''Opština Rakovica''' je [[Beograd|beogradska opština]]. Zauzima površinu od 3.036 ha, na kojoj živi 99.000 stanovnika.
{{opština Srbije|
ime=Opština Rakovica|
površina=31|
poljoprivredna=1 266|
šume=244|
stanovništvo=99 000|
priraštaj=-1.3|
naselja=1|
aj=[[Beograd|Grad Beograd]]|
okrug=''nema''|
opština=''nema''|
putevi=6|
zaposleni=17 423|
oškole=8|
oučenici=8 031|
sškole=5|
sučenici=3 334|
}}

== Historija ==
[[Datoteka:Rakovica coa.jpg|thumb|140px|left|Grb Rakovice]]Ime Rakovica prvi put se pominje u turskom popisu stanovništva iz 1560. kao selo Vlaha. Po predanju, mesto je dobilo ime po - rakovima, stanovnicima potoka koji je proticao kroz naselje. Do 1952. Rakovica je pripadala raznim rejonima, a od 1952. do 1960. bila je zasebna opština. Od 1960. je u sastavu opštine Čukarica, da bi ponovo postala samostalna opština od 1974.

Dan opštine je 14. oktobar, Pokrov presvete Bogorodice.

== Naselja unutar Rakovice ==
Naselja, odnosno mesne zajednice koje se nalaze unutar opštine Rakovica su:&lt;ref&gt;http://rakovica.rs/lokalna-samouprava/mesne-zajednice/&lt;/ref&gt;
* [[Vidikovac]]
* [[Kanarevo Brdo|Kanarevo brdo]]
* [[Kijevo (Beograd)|Kijevo]]
* [[Kneževac]]
* [[Labudovo brdo]]
* [[Miljakovac 1]]
* [[Miljakovac 2]]
* [[Miljakovac 3]]
* [[Petlovo brdo]]
* [[Rakovica (naselje)]]
* [[Resnik]]
* [[Skojevsko naselje]]
* [[Stari Košutnjak]]
* [[Sunčani breg]]

== Značajne osobe ==
* [[Dušan Janićijević]] , atletičar
* [[Branimir &quot;Brana&quot; Radović]] , poznati sportski radnik
* [[Olivera Krivokapić - Dragićević]] , poznati sportski radnik
* [[Ljubinka Petković]] , atletičarka
* [[Stefan Šaponjski]] , poznato lice UMS škole za talente
* [[Slobodan &quot;Bata&quot; Spasojević]] , poznati modni kreator,
* [[Dejan Savić]] , proslavljeni vaterpolo reprezentativac i trener vaterpolo reprezentacije Srbije
* [[Danilo Ikodinović]] , vaterpolista
* [[Filip Filipović]] , vaterpolista

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Belgrade}}
* [http://rakovica.rs/ Zvanična strana opštine]
* [http://www.beograd.rs/ Zvanična strana Beograda]
* [http://www.crkvarakovica.rs Hram Sv.Apostola Vartolomeja i Varnave, Rakovica]
* [https://web.archive.org/web/20240422025411/https://www.samoisceljenje.com/ Salon zdravlja i lepote &quot;Re-Genesis&quot;, Rakovica]

{{Opštine Srbije}}

[[Kategorija:Beogradske opštine|Rakovica]]
[[Kategorija:Općine Srbije|Rakovica]]</text>
      <sha1>d4g8dshrebcr0a3jybbmgph3d0sha4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Zvezdara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18110</id>
    <revision>
      <id>42717309</id>
      <parentid>42514077</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24105" sha1="d7uf45mf1rnqryk5mczpw8zpkdi933i" xml:space="preserve">{{otheruses}}
{{opština Srbije|
ime=Opština Zvezdara|
površina=32|
poljoprivredna=1 793|
šume=131|
stanovništvo=132 621|
priraštaj=-2|
naselja=1|
aj=[[Beograd|Grad Beograd]]|
okrug=''nema''|
opština=''nema''|
putevi=16|
zaposleni=37 996|
oškole=12|
oučenici=9 873|
sškole=9|
sučenici=7 474|
}}
'''Opština Zvezdara''' zauzima površinu od 3.165 ha, na kojoj živi oko 130.000 stanovnika.

Na vrhu brda ranije poznatog kao Veliki Vračar podignuta je 1932. astronomska opservatorija, odnosno zvezdarnica, po kojoj su ovaj kraj, a kasnije i opština dobili naziv. Ukidanjem rejona 1952. područje današnje opštine Zvezdara je podeljeno na Stari Đeram i Zvezdaru. Ove dve opštine su 1960. spojene u sadašnju opštinu.

Slava opštine Zvezdara je Sretenje Gospodnje, 15. februar.

== Opština ==
=== Položaj ===
[[Datoteka:COA_Zvezdara.png|thumb||120px|Grb Zvezdare (mali)]]
Opština Zvezdara zauzima skoro čitav istočni deo urbanog dela Beograda. Graniči se sa opštinama: [[Opština Palilula (Beograd)|Palilula]] na severozapadu, severu i severoistoku, [[Opština Grocka|Grocka]] na istoku i jugoistoku, [[Opština Voždovac|Voždovac]] na jugu i jugozapadu i [[Vračar]] na zapadu.

=== Geografija ===
Zvezdara je jedna od manjih opština (31 kv. km.). Na njenoj teritoriji se nalaze neki od najviših vrhova urbanog dela Beograda:
* Stojčino (ili Stojičino) brdo - 270 metara nadmorske visine
* Orlovica (na nekim kartama &quot;Orlovača&quot;) - 265 m.n.v.
* Zvezdara (Veliki Vračar) - 253 m.n.v.
* Mokroluško brdo - 234 m.n.v.

Zvezdara nema većih parkova, ali ima dve velike pošumljene površine - Zvezdarsku šumu (sa uređenim parkom u severno-centralnom delu) i severni deo [[Stepin Lug|Stepinog Luga]] u južnom delu opštine. Peti park (u MZ [[Lipov Lad]]) je mala zelena površina koja je stekla dosta publiciteta, zbog napora građana da se tamo spreči izgradnja. Postoji i park kod [[Šesta beogradska gimnazija|Šeste beogradske gimnazije]].

Zvezdara ne izlazi na Dunav i Savu, glavni vodotoci su dva potoka, oba su, u različitoj meri, sprovedeni pod zemlju i služe kao kolektori: [[Mokroluški potok]] i [[Mirijevski potok]]. Reka [[Bolečica]] teče duž nekoliko stotina metara u najjužnijem delu opštine, kod [[Bubanj Potok]]a.

=== Stanovništvo ===
Broj stanovnika Zvezdare je stalno i izrazito rastao do 1990-tih i velikog pada nataliteta u većem delu Srbije. Ali opština ostaje jedno od najgušće naseljenih područja u zemlji, sa 4436 stanovnika po kvadratnom kilometru u 2005. Ovako se kretao broj stanovnika prema zvaničnim popisima&lt;ref&gt;Republički zavod za statistiku, &quot;Uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991 i 2002 - podaci po naseljima&quot;, Beograd 2004, {{ISBN|86-84433-14-9}};&lt;/ref&gt;:
* 1948 - 56.177
* 1953 - 66.580
* 1961 - 88.919
* 1971 - 112.938
* 1981 - 128.753
* 1991 - 135.694
* 2002 - 132.621
* 2005 - 137.523&lt;ref&gt;Republički zavod za statistiku, &quot;Opštine u Srbiji 2006&quot;, Beograd 2007, ISSN 1450-9075;&lt;/ref&gt;

Prema popisu iz 2002., [[Srbi]] čine preko 90% stanovništva, [[Crnogorci|Crnogoraca]] i [[Jugoslaveni|Jugoslovena]] ima pojedinačno nešto preko 1%, ostali imaju manje procente.

== Ime i istorija ==
Zvezdarsko brdo je do 1930-tih bilo poznato kao Veliki Vračar. U 19. veku brdo je bilo daleko od grada i nije bilo urbanizovano. Beograđani su ga koristili kao izletište i zvali Baba Ružin kraj.

=== Prvi svetski rat ===
Prvi hici [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] su ispaljeni na Beograd [[28. 7.|28.7.]][[1914]]., ali [[Austro-Ugarska|Austrougari]] su u njega uspeli ući tek [[2. 12.|2.12.]], nakon što je srpska vojska napustila grad u fazi povlačenja tokom [[Kolubarska bitka|Kolubarske bitke]]. Srbi su zatim prešli u kontranapad i potisnuli neprijatelja. Austrougari su [[14. 12.|14.12.]] pokušali da zadrže liniju položaja među kojima je bio i Ekmekluk (istočno od Malog Mokrog Luga, s druge strane Stojčinog brda u odnosu na Mirijevo), ali bezuspešno, zbog čega je istog dana naređeno povlačenje. Tako je Beograd oslobođen već [[15. 12.|15.12.]].&lt;ref&gt;ibid, ''Borbe za Beograd 1914'', puk. Jovan Luković&lt;/ref&gt;

Zahvaljujući stanju na drugim frontovima, Srbija će ostati mirna većim delom [[1915]].. Beograd će ponovo biti [[Beogradska operacija 1915.|napadnut u jesen]], ovaj put uz učešće i [[nemačka|nemačkih]] snaga. Trupe odbrane grada su bile raspodeljene u nekoliko odseka, granica između Beogradskog i [[Veliko Selo|Velikoselskog]] odseka je išla Mirijevskim potokom. Na Velikom Vračaru je postavljena artiljerija: dva engleska topa 120mm, jedan vod poljske artiljerije i jedan protivavionski top. Borbe su počele korekturnim pa rušećim gađanjem grada [[5. 10.|5]] -[[6. 10.|6.10.]]; u naredna dva dana, neprijatelj je posle teških borbi uz podršku artiljerije, uključujući i rečne [[monitor (brod)|monitore]], uspeo da zauzme varoš, iz koje su se prethodno izvukle srpske trupe.

Tokom [[9. 10.|9.10.]], 59. i 57. austrijska divizija su zauzimale prostor prema brdu Zvezdara (u to vreme još Veliki Vračar). Neki delovi srpskog 10. kadrovskog puka Kombinovanog odreda su napustili Veliki Vračar, ali dok su Austrijanci izviđali situaciju on je ponovo posednut, pri čemu je došlo do okršaja u kome su austrijske jedinice bile pomognute od dva monitora sa istočnog kraja [[Ada Huja|Ade Huje]] i artiljerije sa leve obale Dunava. Ali, Veliki Vračar je u tom trenutku ostao u srpskim rukama. Uveče tog dana, 57. austrijska divizija je bila okrenuta ka Velikom Vračaru i [[Rospi Ćuprija|Rospi Ćupriji]].

Sutradan, [[10. 10.|10.10.]], 57. austrijska divizija je dobila naređenje da osvoji Veliki Vračar, [[Erino Brdo]] (severoistočno od [[Kaluđerica|Kaluđerice]]) i [[Klupe]] (dva brda severozapadno od [[Vinča|Vinče]]). Usled skorog pada Dedinja, komandant srpskog Kombinovanog odreda (puk. [[Dušan Tufegdžić]]) je u 11:30 naredio da se jedinice sa Velikog Vračara povuku na liniju Zeleno Brdo - Stražarska Kosa - Miloševac. Napušteni Veliki Vračar je zaposela 57. divizija, ali je zbog otpora kod Rospi Ćuprije i artiljerijske vatre sa Lipaka (brdo iznad Višnjice) dalji napad obustavljen, da bi bio nastavljen [[12. 10.|12.10.]]. U noći 10/[[11. 10.|11.10.]], usled teške situacije, naročito zbog jake neprijateljske artiljerijske vatre, komandant odbrane grada (gen. [[Mihailo Živković]]) naredio je da se izvrši povlačenje na liniju [[Čolin Grob]]-Klupe-Erino Brdo-[[Veliki Mokri Lug]]-[[Torlak]]-[[Straževica]]-[[Petlovo Brdo]]-[[Železnik]]-[[Ostružnica]]. Sledećih dana, do [[17. 10.|17.10.]], u rat je ušla i [[Bugarska]], a srpska vojska je istisnuta iz beogradske okuke Save i Dunava, čime su Centralne sile obezbedile slobodan prelaz preko Dunava i vezu u pravcu Bugarske i Turske. Započela je okupacija, koja će trajati do [[1. 11.|1.11.]][[1918]].&lt;ref&gt;ibid, ''Beogradska operacija 1915'', ppuk. Dimitrije Trifunović&lt;/ref&gt;.

=== Između ratova ===
Na vrhu brda je tokom 1929-32 izgrađena opservatorija (po planu češkog arhitekte [[Jan Dubový|Jana Dubovog]]). Opservatorija je u to vreme nazivana &quot;zvezdarnica&quot; ili &quot;zvezdara&quot; - to ime će preći na brdo i kraj prema zapadu. Gradska bolnica (KBC Zvezdara) je izgrađena 1935., uz pomoć bogatog trgovca [[Nikola Spasić|Nikole Spasića]]. Područje je bilo bogato vodom (npr. [[Bulbulderski potok]] je izvirao jugozapadno od zvezdarnice), pa se odatle snabdevao i gradski vodovod. Napravljeno je i nekoliko javnih česmi, npr. Pašina česma, iz vremena [[Prvi srpski ustanak|Prvog srpskog ustanka]], u ul. [[Živko Davidović|Živka Davidovića]] (sa druge strane Bulevara); takođe i česma posvećena [[trećepozivci]]ma iz [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]], blizu Gradske bolnice.&lt;ref&gt;Politika, 16.jul 2007., str. 25&lt;/ref&gt;

U januaru 1940. na Zvezdari je održavano takmičenje u slalomu, jer je padina bila duža i ocenjena kao manje opasna nego na Košutnjaku.&lt;ref&gt;&quot;Vreme&quot;, 25. jan. 1940, str. 8&lt;/ref&gt; Sokoli su u novembru 1940. izveli pošumljavanje na jednom platou iznad Laudonovog šanca. Bio je to deo nacionalne Sokolske Petrove petoletke, kojom su širom zemlje podizani Gajevi Kralja Petra II, a ovo je bio prvi u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1940/11/18#page/5/mode/1up Vreme, 18. nov. 1940, str. 6]. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;

=== Drugi svetski rat ===
Beograd će u [[Drugi svjetski rat|Drugom svetskom ratu]] biti okupiran od [[12. 4.|12.4.]][[1941]]. do [[20. 10.|20.10.]] [[1944]].. Trpeće od [[Šestoaprilsko bombardovanje Beograda|nemačkog bombardovanja]] [[6. 4.|6.4.]] i kasnijih dana, a takođe i od [[bombardovanje Beograda 1944.|savezničkog bombardovanja]], naročito u proleće [[1944]]. Građani su se od bombardovanja sklanjali u okolinu, npr. u Mirijevo. Tokom okupacije teško je stradalo Orlovsko naselje u Mirijevu, jer je zbog neke odmazde 1941. streljano muško stanovništvo&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zvezdara.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=145&amp;Itemid=182 |access-date=2013-05-20 |archivedate=2008-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220071642/http://www.zvezdara.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=145&amp;Itemid=182 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;.

Beograd će [[Beogradska operacija|biti oslobođen]] u oktobru [[1944]]. u sadejstvu [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] (Prva armijska grupa na čelu sa gen. [[Peko Dapčević|Pekom Dapčevićem]]) i [[Crvena armija|Crvene Armije]] ([[Treći ukrajinski front]] na čelu sa maršalom [[Fjodor Tolbuhin|Tolbuhinom]]). Nakon osvajanja prilaza gradu, [[14. 10.|14.10.]] je izdato naređenje za napad na sam grad. Značajne borbe su vođene i na Zvezdari.

'''14. oktobar'''. [[Četrnaesta motostreljačka sovjetska brigada]] je sa 4. bataljonom [[Četvrta srpska brigada|4. srpske brigade]] i jednim sovjetskim bataljonom iz [[Kumodraž]]a 14.10. oko 18 sati napala Veliki, a potom i Mali Mokri Lug. Odatle je 14. motostreljačka imala nameru da prodre do [[Cvetko|Cvetkove Mehane]], ali je odustala zbog jakog nemačkog otpora na [[Konjarnik]]u. Zato je sa 4. srpskim bataljonom preko Mirijeva napala Veliki Vračar, ali se do 22 časa i to izjalovilo, nakon čega je sačekana [[Peta krajiška divizija NOVJ|Peta krajiška divizija]]. Oko 23 sata, dva bataljona 4. krajiške brigade ove divizije su se posle jakih borbi sa Malog Mokrog Luga probili do Cvetkove mehane, gde su zaustavljeni jakim otporom. Četrnaesta motostreljačka i 4. bataljon su za to vreme krenuli sa Velikog Vračara, preko Konjarnika, prema [[Autokomanda|Autokomandi]] i Karađorđevom parku.

'''15. oktobar'''. Zato su [[15. 10.|15.10.]] oko 3 časa Nemci potisnuli 4. krajišku brigadu nazad na zapadne kose M. M. Luga. Ali u 8 sati, ista jedinica se probija jednim bataljonom severno od V. Vračara, sve do železničke stanice Dunav, koju zauzima, zajedno sa okolnim zgradama. Dva bataljona iste jedinice uspevaju da posle teških borbi sa Konjarnika i Stojičinog brda probiju nemačke položaje na [[Laudonov šanac|Laudonovom šancu]], a zatim i skrše otpor kod Cvetka i nastave Bulevarom. Tokom dana su ova tri bataljona 4. krajiške, delovi 14. motostreljačke sovjetske (zatečeni kod škole Vojislava Ilića) i 4. srpski bataljon očistili prostor između Bulevara i Dunava do Tehničkih fakulteta i Dunav-stanice, a zauzet je i Veliki Vračar posle teških borbi. Prvi bataljon 4. krajiške brigade je ostao u zahvatu druma kod M.M. Luga i obezbeđivao pravac od Boleča.

Veliki izazov savezničkim snagama će biti pokušaj nemačkih snaga da iz pravca Smedereva i Grocke prodru u Beograd. Već 15.10. oko 13 sati jedna njihova slabija prethodnica je bez otpora došla do M.M.Luga, ali je tu naletela na zaostali bataljon 4. krajiške brigade i razbijena. Nemačka grupacija je za to vreme zauzela [[Opština Grocka|Grocku]] i poslala jaču prethodnicu radi proboja u Beograd. Očekujući to, [[21. srpska divizija NOVJ|21. srpska divizija]] je oko 15 časova usmerena na smederevski pravac, njena 4. brigada u Veliki i M. M. Lug. U M.M.Lugu je zadržana i 10. krajiška brigada 5. divizije, a na Stojčinom brdu jedan sovjetski artiljerijski divizion i 4 tenka. Nemačka prethodnica je posle artiljerijske pripreme krenula ka M.M.Lugu. Oko 19 sati je potisnula delove 5. brigade 21. divizije i sat vremena kasnije ušla u okršaj ispred M.M.Luga sa tri bataljona 10-te i jednim 4. krajiške brigade. Uz velike gubitke su uspeli da zauzmu selo, odbace jugoslovenske jedinice ka V.M.Lugu i zaplene sovjetska artiljerijska oruđa kod Stojičinog brda. Oko ponoći su sa brda krenuli u tri pravca: Konjarnik, Bulevar i Veliki Vračar.

'''16. oktobar'''. Već u 1 ujutru [[16. 10.|16. oktobra]], 10. krajiška i 10. srpska brigada su u M.M.Lugu izbile na drum i odsekle Nemce od [[boleč]]kog pravca, gde se nalazila glavna nemačka grupacija. Glavna kolona nemačke prethodnice je produžila ka Cvetkovoj mehani, ali je tu presretnuta i razbijena na prostoru do škole Vojislava Ilića. Nemci iz &quot;konjarničke&quot; grupe su se povukli na Zeleno brdo, gde su prihvatali retke saborce iz razbijene &quot;bulevarske&quot; kolone, dok popodne 16.10. nisu razbijeni, uz pomoć sovjetskih tenkova.

Najjači otpor je davala grupa na Velikom Vračaru. Radi njihovog uništenja su izvučene neke jedinice iz grada, u kojem su vođene ulične borbe, i premeštene neke iz okolnih sela. Tako je [[15. sovjetska motostreljačka brigada]] dovedena iz [[Leštane|Leštana]] u M.M.Lug, odakle je jedna njena kolona pošla u obilazni manevar preko sela Mirijeva. Na severnoj ivici sela se sastala sa dva bataljona [[12. vojvođanska brigada|12. vojvođanske brigade]], koja se prebacila iz Banata. Čim je završeno okruživanje Velikog Vračara, popodne 16.10., počeo je snažan napad, uz podršku sovjetske artiljerije i tenkova. Nemci su ubrzo razbijeni; delove koji su pobegli prema M.M.Lugu je do večeri uništavala [[13. proleterska brigada|13. proleterska]] i delovi [[21. srpska brigada|21. srpske brigade]], a oni koji su bežali prema Mirijevu su stradali od 12. vojvođanske i 15. motostreljačke. Time je Zvezdara konačno oslobođena od Nemaca. Njihova glavnina je tog i sledećeg dana i dalje pokušavala da se iz Boleča probije u ovom pravcu, ali bezuspešno&lt;ref&gt;''Ratna prošlost Beograda'', poglavlje ''Oslobođenje Beograda 1944 godine'' (genppuk [[Savo Drljević]]), NIP &quot;Beogradske novine&quot; 1954.&lt;/ref&gt;.

Posle rata, 16. oktobar će postati dan opštine Zvezdara, a i jedna ulica u Mirijevu II je nazvana po ovom datumu (a i današnja MZ Ćirilo i Metodije se prvobitno zvala &quot;16. oktobar&quot;).

=== Posle rata ===
Gradski deo Zvezdare je činio ''Peti rejon''. Kampanja za pošumljavanje Zvezdare je otvorena [[29. 8.|29. avgusta]] [[1946]].&lt;ref&gt;[http://www.mgb.org.rs/Portals/0/pdf/godisnjak19/GodisnjakXIX63-84.pdf Beograd u posleratnim godinama obnove i izgradnje]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, PDF str. 9, Miloš Miličković, Godišnjak grada Beograda za 1972.&lt;/ref&gt;. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu Srbije [[10. 11.|10.11.]] [[1946]] kandidat reona je bio [[Josip Broz Tito]], predsednik vlade FNRJ (koji je takođe bio kandidat zagrebačkog petog reona, [[Trešnjevka|Trešnjevke]], za Ustavotvorni Sabor Hrvatske)&lt;ref&gt;Miličković, PDF str. 13&lt;/ref&gt;.

Opština Zvezdara je nastala [[1. 9.|1.9.]][[1955]]., prvobitno samo od kraja oko opservatorije. Zvezdara je zatim znatno uvećana [[1. 1.|1.1.]][[1957]]., priključenjem opština Stari Đeram i Mali Mokri Lug. Kasnije su sela [[Kaluđerica]], [[Vinča]] i [[Leštane]] (ranije delovi M. M. Luga) odvojeni i priključeni opštini [[Opština Grocka|Grocka]]. Ranih 1970-tih, sva naselja u opštini su postala deo uže teritorije grada Beograda, tako da je Zvezdara danas jedna od šest opština koje su u potpunosti deo urbanog Beograda.

=== NATO bombardovanje ===
Tokom [[НАТО бомбардовање СРЈ|NATO bombardovanja Jugoslavije]] [[1999]]., gađane su neke mete na teritoriji Zvezdare, u južnom delu šume, uz Volginu ulicu, što je izazvalo materijalnu štetu. U ulici Prijedorskoj je ostala neeksplodirana bomba&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2004/04/04/srpski/R04040301.shtml |title=Archive copy |access-date=2013-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208001341/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2004/04/04/srpski/R04040301.shtml |archive-date=2012-02-08 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Dejstva na teritoriji Zvezdare&lt;ref&gt;Probrano sa [http://www.beograd.org.rs/cms/view.php?id=1271 NATO agresija 1999 (Beograd.rs)]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:
* Noć između 26. i 27. marta - Gađano područje Malog Mokrog Luga.
* Noć između 4. i 5. aprila - Jedan projektil pao u blizini Gradske bolnice na Zvezdari.
* Noć između 2. i 3. maja - ne odnosi se samo na Zvezdaru, ali značajan je i napad grafitnim bombama u termoelektranama u Obrenovcu i Kostolcu koji je rezultirao nestankom struje i vode u većem delu Srbije; sličnih napada će biti još u sledećih mesec dana.
* Noć između 30. i 31. maja - Više projektila palo na Zvezdaru.
* Noć između 7. i 8. juna - Neeksplodirani projektili pali na Zvezdaru.

== Kraj ==
=== Položaj ===
Zvezdara se nalazi jugoistočno od centra Beograda. U užem smislu, Zvezdara kao kraj obuhvata područja oko Zvezdarske šume, uključujući Zvezdaru II (vidi dole). Graniči se sa krajevima [[Bogoslovija (Beograd)|Bogoslovija]] i [[Karaburma]] na severu i [[Ćalije|Ćalijama]] na severoistoku (sve u opštini [[Opština Palilula (Beograd)|Palilula]]); [[Mirijevo]] na istoku (staro i novo), [[Mali Mokri Lug]] na jugoistoku, [[Cvetko]] i [[Konjarnik]] na jugu, [[Lion (Zvezdara)|Lion]] na jugozapadu i [[Bulbulder]] na zapadu (sve u opštini Zvezdara). Područje je 2002. imalo 10.095 stanovnika.

=== Administrativna podela ===
Opština Zvezdara ima 17 mesnih zajednica, Zvezdari u užem smislu bi odgovarale dve prostrane MZ: &quot;Zvezdara&quot; i &quot;Severni Bulevar&quot;
* MZ Zvezdara - granice: ul. [[Jovanka Radaković|J. Radaković]], veza sa [[Bosut]]skom, linija zapadno od ul. [[Slobodan Selenić|S. Selenića]] (prema istoku i zvezdarskom naselju [[Mirijevo]]); paralelno i iznad ul. [[Kragujevac|Kragujevačke]] do ul. [[Volga|Volgine]], ul. [[Milan Rakić|M. Rakića]], između sportskog centra &quot;Olimp&quot; i vodovoda, ul. [[Vjekoslav Kovač|V. Kovača]], preko [[Cvetko|Cvetkove pijace]] do Bulevara Kralja Aleksandra (prema jugoistoku i MZ [[Mali Mokri Lug|Zeleno Brdo]]); Bulevar (jugozapad, prema [[Cvetko|MZ Vračarsko polje]]); produžetak Batutove ul. do ul. [[Veljko Dugošević|Veljka Dugoševića]], produžetak V.Dugoševića u šumu, zatim ul. Volgina, [[Idrija|Idrijska]], Zvezdarska, Kamenorezačka (zapad i sever, prema MZ Severni Bulevar).

:Ovim je obuhvaćen naseljeni kraj prema Bulevaru ([[Lion (Zvezdara)|Lion]] i [[Cvetko]]) i južni deo Zvezdarske šume, uključujući i Opservatoriju po kojoj je sve nazvano. U južnom delu MZ, uz Volginu ul., nalaze se neki stari objekti, koji su u dva navrata bili gađani tokom [[NATO bombardovanje Jugoslavije|bombardovanja]] [[1999]].

* MZ Severni Bulevar - granice: ul. Ruzveltova, [[Mija Kovačević|Mije Kovačevića]] i [[Dragoslav Srejović|Dragoslava Srejovića]], bivši Partizanski Put (severozapad-severoistok, prema opštini Paliluli); ul. Svetog Nikole, nekada Baje Sekulića (jugozapad, prema [[Bulbulder]]u) i pomenute granice prema MZ Zvezdara.

:Osim severnog dela Zvezdarske šume, ovo obuhvata i raznorodne površine prema zapadu: nekoliko fudbalskih terena, stambeno naselje, [[Novo groblje]] (jedno od najvećih i najstarijih beogradskih grobalja, s mnogim značajnim celinama - saveznička groblja iz I svetskog rata, groblja heroja, žrtava II svetskog rata, Aleja velikana itd.), Vatrogasna služba, Gradska Čistoća, prodajni i servisni centar Zastava Promet, baza Beograd puta.

== Zvezdara II ==
[[Datoteka:Panorama Ćalija.jpg|thumb|300px|Panorama Zvezdarske šume i Ćalija]]
Severno zvezdarsko naselje, uglavnom oko okretnice autobusa 65. Sastoji se od desetak ostrvaca u severnom delu Zvezdarske šume, severno od [[Institut Mihajlo Pupin|Instituta Mihajlo Pupin]] i opservatorije i duž ul. Dragoslava Srejovića, koja ga deli od [[Karaburma|Karaburme]] i [[Ćalije|Ćalija]], prema severu i severoistoku.

== Zvezdarska šuma ==
Zvezdarska šuma ili Zvezdani gaj je, posle [[Topčider]]a i [[Košutnjak]]a, najveća šuma u beogradskoj urbanoj zoni, prekriva veći deo Zvezdarskog brda.

Veliki Vračar je još početkom 20. veka bio predviđen za pošumljavanje, što je i započeto nakon izgradnje opservatorije, iza 1932.. Površina šume iznosi 137 hektara, od čega je 21 hektar uređen kao park.&lt;ref&gt;Večernje novosti, 9.4.2007., str. 16&lt;/ref&gt; Osim opservatorije, u njoj se nalazi i Institut Mihajlo Pupin, kao i ostrva urbanizacije. Prema zapadu se nalazi sedam fudbalskih terena.

Šuma trpi štetu od bespravne izgradnje i seče, pa je gradska vlada 2007. objavila planove za širenje šume prema severu i jugu, čime bi se spojila sa [[Ada Huja|Adom Hujom]] odn. [[Šumice (Beograd)|Šumicama]], bilo u vidu parkova ili samo avenija, čime bi se stvorio zeleni pojas.

== Značajne osobe ==
* Branislav Trojanović, bivši predsednik FK Zvezdare
* Jovan &quot;Jova&quot; Radovanović, poznati zabavljač i bivši član grupe &quot;Sedmorica mladih ansambl&quot;
* Marko Grujić, poznati fudbaler
* Ružica &quot;Ruška&quot; Jakić, poznato tv lice i novinarka
* Tijana Đuričić, umetnica

== Međunarodna saradnja ==
Zvezdara se pobratimila sa makedonskom opštinom Kisela Voda (po kojoj je nazvana i jedna ulica između Zvezdare i Mirijeva).

== Izvori ==
* [http://www.urbanizam.zvezdara.com/granice_zvezdara-mz.kml Granice opštine Zvezdara i mesnih zajednica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113211416/http://www.urbanizam.zvezdara.com/granice_zvezdara-mz.kml |date=2010-01-13 }} - .kml fajl, otvara se ''Google Earth''om.
* Mala Prosvetina Enciklopedija, Prvo izdanje (1959); Prosveta
* Jovan Đ. Marković (1990): Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije; Svjetlost-Sarajevo; {{ISBN|86-01-02651-6}}
* Fotokarta Beograd, ''MapSoft &amp; Geokarta'', 2005.
* Plan grada Magic Map
* Spisak Mesnih zajednica:
** [http://www.zvezdara.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=87&amp;Itemid=103 Na sajtu opštine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100121195937/http://www.zvezdara.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=87&amp;Itemid=103 |date=2010-01-21 }}, ali ima nekoliko parova MZ sa istom adresom sedišta (stanje od 31.1.2009.), što je preneto i u gore pomenuti .kml fajl, što otežava identifikaciju.
** [http://www.skgo.org/php/opstine/detalji.php?Id=23&amp;IdSvojstva=MZ Alternativni spisak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121170024/http://www.skgo.org/php/opstine/detalji.php?Id=23&amp;IdSvojstva=MZ |date=2011-11-21 }} - pouzdaniji, osim za MZ Zvezdara (za nju vidi prethodni sajt) (stanje od 31.1.2009.)
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Belgrade}}
* [http://www.zvezdara.rs/ Opština Zvezdara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510154328/https://zvezdara.rs/ |date=2021-05-10 }}
* [http://www.zvezdarateatar.rs/ Zvezdara Teatar]
* [http://www.zvezdara.org.rs/o-zvezdari/.../astronomska-opservatorija.html/ Zvezdarska opservatorija]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://elementarium.cpn.rs/naucni-krug/opservatorija-125-godina/‎ Opservatorija na Zvezdari - Elementarium]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.beograd.org.rs Zvanična strana Beograda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190825025110/http://www.beograd.org.rs/ |date=2019-08-25 }}
* [http://www.hotelradmilovac.com/ Hotel Radmilovac]
* [http://www.vreme.rs/cms/view.php?id=388512 Od Zvezdarnice do danas], kratak istorijat iz &quot;Vremena&quot;.

{{Zvezdara}}
{{Opštine Srbije}}

[[Kategorija:Beogradske opštine|Zvezdara]]
[[Kategorija:Općine Srbije|Zvezdara]]</text>
      <sha1>d7uf45mf1rnqryk5mczpw8zpkdi933i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nevladina organizacija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18308</id>
    <revision>
      <id>42717130</id>
      <parentid>42172101</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9831" sha1="ehgaw0p6aizz085bisdpy7tj54g4d0l" xml:space="preserve">'''Nevladine organizacije''' su specifična forma organizovanja građana. Termin se masovno koristi od 1983. nakon što je Ronald Reagan osnovao National Endowment for Democracy kao paradržavnu instituciju za financiranje nevladnih organizacija koje rade na promicanje demokratije. Sam pojam nevladine organizacije je usko povezan sa pojmom civilnog [[društvo|društva]]. Pored termina &quot;nevladina organizacija&quot; koristi se i termin &quot;udruženje građana&quot;.

== Aktivnosti ==
Jedna korisna definicija civilnog društva je da je ono “Sfera institucija, organizacija i pojedinaca locirana između porodice, države i tržišta u kojoj ljudi učestvuju volonterski da unaprede zajedničke interese.”

Oblast preklapanja predstavlja mesto gde se snage države (zakonodavna, sudska i izvršna vlast), biznisa i građana objedinjuje da bi se kreirao normativni prostor za demokratiju, društvenu odgovornost i zaštitu javnih [[interes]]a.

Civilno [[društvo]] za koje se nevladine organizacije zalažu je:
* Prostor za mobilizaciju i artikulaciju interesa pojedinaca i grupa
* Institucionalno sredstvo za [[medijacija|medijaciju]] (posredovanje) između konfliktnih interesa i konfliktnih socijalnih vrednosti
* Mogućnost za iskazivanje i praktikovanje društvenih, religioznih i kulturnih verovanja i aktivnosti
* Mogućnost za ograničavanje inherentne tendencije države da proširi svoju kontrolu
* Mogućnost da se ograniči potencijal biznisa da bude bez kontrole.
 
Pojam zajednički interes u definiciji može da bude raznolik. On može, ali i ne mora, da bude prihvatljiv za sve koji rade sa, i u, organizacijama civilnog društva. Ono što je bitno je da su sloboda govora i sloboda udruživanja bitni elementi u demokratskim društvima koji dozvoljavaju građanima da se udružuju i da iskažu različite interese koji ne moraju biti atraktivni uvek za sve. Značajna odlika civilnog društva je da postoji podsticajni ambijent u kome su različiti pogledi dozvoljeni i poželjni i gde je organizacijama ili asocijacijama različite vrste dozvoljeno da postoje.

Institucije jednog podsticajnog ambijenta za razvoj civilnog društva su:
* [[Izvršna vlast]]
* [[Pravosudna vlast]]
* [[Zakonodavna vlast]]
* [[Medij]]i
* [[Lokalna vlast]]
* Nezavisne odgovorne (revizorske) organizacije kao što su:
** [[Izborna komisija]]
** [[Komisija za ljudska prava]]
** [[Komisija za borbu protiv korupcije]]
** Kancelarija glavnog revizora
** Kancelarija [[Vrhovni tužioc|Vrhovnog tužioca]]
** [[Ombudsman]] (javni [[advokat]])
* [[Udruženje građana|Udruženja građana]]
* [[Burza|Berza]]
* [[Univerzitet]]

== Financiranje ==
  
Veće NVO ponekad imaju godišnji proračun od nekoliko miliona [[Euro|eura]]. Proračun [[Human Rights Watch]]a godine [[2003]]. obuhvaćao je približno 21,7 milijuna [[Američki dolar|USD]]. Glavni izvori prihoda su pre svega državne dotacije.&lt;ref&gt;[http://books.google.de/books?id=U6w71m7kJQ4C&amp;pg=PA44&amp;lpg=PA44&amp;dq=Finanzierung+Nichtregierungsorganisation+staatl&amp;source=web&amp;ots=goiY1eH5T9&amp;sig=-6o_Hrq3haKO6xXxouSVlsV0AKI&amp;hl=de&amp;ei=RB2bSaacG8ml-gaM5s2ICQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=7&amp;ct=result &quot;Nichtregierungsorganisationen(ngos)&quot;] {{de icon}}&lt;/ref&gt; što dovodi u pitanje njihovu neutralnost

Pojam &quot;Nevladina organizacija&quot; sugerira ne-sudjelovanje vlasti. Međutim, mnoge nevladine organizacije u velikoj mjeri financiraju upravo neke vlade, da služe njihovim [[interes]]ima. Primjerice, 162 milijuna dolara budžeta organizacije [[Oxfam]] snosi vlada [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike Britanija]] i [[Evropska unija|Europske unije]].

Nadalje, nevladine organizacije neformalno utječu na politiku i javno mnjenje u drugim zemljama. Primjerice, [[Rusija|Ruska]] vlada je optuživala vladu [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] za veliku novčanu potporu putem NVO [[Ukrajina|ukrajinskoj]] [[Narančasta revolucija|Narančastoj revoluciji]] i [[Gruzija|Gruziji]] što i sam International Republican Institute koji financira nevladine organizacije priznaje. Osim ova dva slučaja nevladine organizacije financirane od SAD su potvrđeno bile pored ostalog uključene u državni udar na [[Haiti]]ju 2004.,&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2006/01/29/international/americas/29haiti.html?ex=1296190800&amp;en=803d683287507b6f&amp;ei=5089 Mixed U.S. Signals Helped Tilt Haiti Toward Chaos]&lt;/ref&gt; državni udar u [[Honduras]]u 2009. godine, postavljanje stranke na vlast u Poljskoj 1997 i u događajima tokom [[arapsko proljeće|arapskog proljeća]] u Tunisu, Libiji, Siriji i Egiptu gdje će tamošnja vojna vlada njihove članove pohapsiti 2012. godine što dovodi do internacionalne krize s SADom &lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2012/02/2012217132230738823.html When an 'NGO' is not an NGO: Twists and turns under Egyptian skies]&lt;/ref&gt;.

Zbog takvih postupaka nevladinih organizacija, mnoge neevropske vlade ih smatraju kao ekspoziturama [[obavještajna služba|obavještajnih službi]] vlada koje ih financiraju pošto se koriste za destabilizaciju država.&lt;ref&gt;[http://www.vifaost.de/texte-materialien/aktuelle-berichte/dw-ostfokus/?do=detail&amp;id=pan@0080680803 &quot;Russischer Geheimdienst verdächtigt britische Diplomaten&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013091833/http://www.vifaost.de/texte-materialien/aktuelle-berichte/dw-ostfokus/?do=detail&amp;id=pan@0080680803 |date=2011-10-13 }} {{de icon}}&lt;/ref&gt; što je i potvrđeno činjenicama kao što je ona da je Suzanne Nossel bivši glavni operativni djelatnik Human Rights Watch postavljena na poziciju zamenika [[Stejt department|ministra vanjskih poslova SADa]], nakon čega će biti postavljena na položaj glavnog direktora Amnesty International SADa.&lt;ref&gt;[http://www.amnestyusa.org/about-us/who-we-are/executive-director-of-amnesty-international-usa Executive Director of Amnesty International USA]&lt;/ref&gt;.

Prvo [[Sjedinjene Američke Države|SAD]],a potom vodeći se tim primjerom potom i [[Rusija]] su donesli zakone po kojima se nevladine organizacije koje dobivaju novac iz inostranstva moraju registrirati kao strani agenti.&lt;ref&gt;[http://rt.com/politics/putin-obama-message-patrushev-669/ Obama, Putin exchange letters amid troubled US-Russia relations]&lt;/ref&gt;

=== Situacija ===

Situacija s financiranjem najpoznatijih nevladinih organizacija je sljedeća:
* [[Transparency International]] je financiran od država &lt;ref&gt;{{Cite web |title=How is TI financed? |url=http://www.transparency.org/news_room/faq/faq_ti#faqti4 |access-date=2012-02-23 |archive-date=2012-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404151813/http://www.transparency.org/news_room/faq/faq_ti#faqti4 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, a najbolji konkretan primer o financiranju je onaj iz Hrvatske. Po njemu ogranak u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] je u 2011. godini dobio 157.000 kuna iz državne Nacionalne zaklade za razvoj civilnoga društva, od [[Evropska unija|Europske unije]] je dobio milion kuna, a od [[Nemačka|Nemačke]] 300.000 &lt;ref&gt;[http://www.dw.de/dw/article/0,,16244637,00.html Nekad &quot;strani plaćenici&quot;, danas uvoznici novca u Hrvatsku]&lt;/ref&gt;.
* [[Human Rights Watch]] izjavljuje da nije financiran od država nego samo od fondacija i fizičkih lica &lt;ref&gt;[http://www.hrw.org/about/financials Financials]&lt;/ref&gt;. 75 % svog novca HRW dobiva iz Severne Amerika,a ostatak iz Zapadne Evrope.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hrw.org/en/node/84512 |title=Human Rights Watch Visit to Saudi Arabia |access-date=2018-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119102130/http://www.hrw.org/en/node/84512 |archive-date=2012-01-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Jedan od najvažnijih financijera je &quot;zloglasni&quot; George Soros preko svog Open Society za promociju demokratije.&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/world/2010/sep/07/george-soros-100-million-human-rights-watch George Soros gives $100 million to Human Rights Watch]&lt;/ref&gt;
* [[Amnesty International]] izjavljuje da je financiran od &quot;običnih zabrinutih građana&quot; i odbija dati detaljnije informacije &lt;ref&gt;{{Cite web |title=How is Amnesty funded? |url=http://www.amnesty.ca/about/faqs/funding/ |access-date=2012-02-23 |archivedate=2012-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303022716/https://www.amnesty.ca/about/faqs/funding/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;. Bivši član upravljačkog odbora AI je izjavio da je pre 20 godina organizacija dobrim delom ovisila o direktnom financiranju iz SADa &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dennis Bernstein and Dr. Francis Boyle Discuss the Politics of Human Rights |url=http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0004573.html |access-date=2012-02-23 |archivedate=2009-08-05 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5infq6M8l?url=http://cosmos.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/article0004573.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Primer ===

Svetski najpoznatiji primer glasne šutnje tim &quot;nevladinih organizacija&quot; kojim se dokazuje njihova [[hipokrizija]],a koji koriste njihovi protivnici je [[Bagdad]]ski pokolj 17.7.2007. kada je američki vojni helikopter napao civile među kojima su bili i reutersovi novinari i pobio ih između 12 i 18 zavisno od različitih izvora. Taj napad koji je izvršen dvaput to jest nakon prvog napada helikopter ja napao i osobe koje su došle u pomoć ranjenicima je bio potpuno ignoriran od [[Amnesty International]], [[Human Rights Watch]] i [[Transparency International]] koji su odbili kritizirati američku vojsku, dok istovremeno obavezno kritiziraju stvarna ili navodna kršenja ljudskih prava u slučajevima u [[Washington]]u nepopularnih država.&lt;ref&gt;[http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2012/04/2012423122755870153.html What the laws of war allow]&lt;/ref&gt;.

== Povezano ==
* [[Neprofitna organizacija]]
* [[Kvazinevladina organizacija]]

== Izvori ==
{{reference}}

{{Commonscat|Non-governmental organizations}}

[[Kategorija:Nevladine organizacije| ]]
[[Kategorija:Organizacije]]
[[Kategorija:Volonterstvo]]</text>
      <sha1>ehgaw0p6aizz085bisdpy7tj54g4d0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natalie Clifford Barney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18487</id>
    <revision>
      <id>42717033</id>
      <parentid>42676753</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37712" sha1="2iua3kw17tsem65umgh8fzo67o5uke7" xml:space="preserve">{{Slavna ličnost
| bgcolour      = Goldenrod
| name          = Natalie Clifford Barney
| image         = Natalie Barney in Fur Cape.jpg
| imagesize     = 200px
| caption       = Natalie Clifford Barney, portret iz [[1905]]., koji je uradila njena majka [[Alice Pike Barney]].
| ime_po_rođenju  = 
| datum_rođenja   = [[31. 10.|31. oktobar]], [[1876]].
| mesto_rođenja   = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|25px]]  [[Dayton]], [[Ohio]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]
| datum_smrti     = [[2. 2.|2. februar]], [[1972]].
| mesto_smrti     = [[Pariz]], [[Francuska]]
| profesija       = spisateljica
| značajni_radovi  =
| nagrade         = 
}}

'''Natalie Clifford Barney''' ([[31. 10.|31. oktobar]], [[1876]]. – [[2. 2.|2. februar]], [[1972]].) bila je [[sjedinjene Američke Države|američko]]-[[francuska]] spisateljica koja je živela, pisala i držala književni [[salon (okupljanje)|salon]] u [[Pariz]]u. Pisala je poeziju, memoare i epigrame, ali verovala je da je njen život njeno pravo umetničko delo.

Njen salon, koji je ona držala preko 60 godina na levoj obali Pariza, okupljao je pisce i umetnike iz celog sveta, uključujući i neke od najznačajnijih figura francuske književnosti, kao i američke i britanske moderniste. Radila je na promociji ženskog pisanja. Organizovala je „Žensku akademiju“, kao odgovor na ekskluzivno mušku [[Francuska akademija|Francusku akademiju]], ali je ujedno davala podršku i predstavljala inspiraciju i muškim piscima, kao što su [[Remy de Gourmont]] i [[Truman Capote]].&lt;ref&gt;Schenkar, Joan - ''Truly Wilde: The Unsettling Story of Dolly Wilde, Oscar’s Unusual Niece. '', Basic Books, New York, 2000. {{ISBN|0-465-08772-8}}, str.161-181.&lt;/ref&gt;

Živela je otvoreno kao [[lezbejka]] i počela je da objavljuje ljubavne pesme posvećene ženama pod svojim pravim imenom još 1900. godine. Podržavala je [[feminizam]], [[paganizam]] i [[pacifizam]]. Suprotstavljala se [[monogamija|monogamiji]] i imala je puno istovremenih dugih i kratkih veza, uključujući i vezu koja se stalno prekidala i nastavljala sa pesnikinjom [[Renée Vivien]] i vezu sa slikarkom [[Romaine Brooks]], koja je trajala 50 godina. Njene ljubavne veze poslužile su kao inspiracija za mnoge romane, od provokativnog francuskog bestselera ''[[Idylle sapphique]] '' do ''[[The Well of Loneliness]] '', verovatno najčuvenijeg lezbejskog romana 20. veka.&lt;ref&gt;Uloga Natalie Barney u romanima ''Idylle sapphique'' i ''The Well of Loneliness'' je obrađena kod Suzanne Rodriguez, ''Wild Heart: A Life: Natalie Clifford Barney and the Decadence of Literary Paris. '' New York: HarperCollins, 2002. {{ISBN|0-06-093780-7}}. str. 94-95. i 273-275. Što se tiče slave romana ''The Well of Loneliness'' pogledati članak: Ray Anne Lockard [http://www.glbtq.com/arts/brooks_r,2.html Brooks, Romaine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713075001/http://www.glbtq.com/arts/brooks_r,2.html |date=2009-07-13 }} na ''glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture''&lt;/ref&gt;

== Biografija ==
[[Datoteka:Natalie and Missal.jpg|thumb|left|200px| Natalie Barney sa 13 godina. Portret je uradila njena majka Alice Pike Barney]]

Natalie Barney je bila ćerka Alberta Clifforda Barneya, sina bogatog proizvođača vozova iz [[Dayton]]a i slikarke [[Alice Pike Barney]]&lt;ref&gt;Rodriguez, str. 18-19.&lt;/ref&gt;. Kada je imala šest godina njena porodica je provodila leto u [[New York]] u hotelu gde je [[Oscar Wilde]] držao predavanje u toku svoje američke turneje. Dok je bežala od grupe dečaka Wilde ju je pokupio, zaštitio, a zatim joj je ispričao priču&lt;ref&gt;Rodriguez, str. 31. Barney pominje ovaj slučaj u ''Advanture of the Mind'', str. 31.&lt;/ref&gt;. Narednog dana Wilde se pridružio njoj i njenoj majci na plaži i taj razgovor je promenio Alicein život, ohrabrujući je da se bavi umetnošću uprkos neslaganju njenog muža&lt;ref&gt;Rodriguez, str. 30-31.&lt;/ref&gt;. Mnoge njene slike se danas nalaze u [[Smithsonian American Art Museum]]u&lt;ref&gt;[http://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?StartRow=1&amp;ID=247&amp;showtext=1#792 Alice Pike Barney: Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513073815/https://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?StartRow=1&amp;ID=247&amp;showtext=1#792 |date=2021-05-13 }}, Smithsonian American Art Museum&lt;/ref&gt;.

Kao što je bio slučaj i sa mnogim drugim devojkama u to vreme, ni o obrazovanju Natalie se nije mnogo marilo&lt;ref&gt;Rodriguez, str.62.&lt;/ref&gt;. Njeno interesovanje za francusku književnost počelo je preko dadilje, koja joj je čitala [[Jules Verne]]a naglas, tako da je brzo počela da razume francuski. Kasnije su ona i njena mlađa sestra [[Laura Clifford Barney]] bile u Les Ruches, francuskom internatu koji je osnovala feministkinja [[Marie Souvestre]]&lt;ref&gt;Rodriguez, str. 39.&lt;/ref&gt;. Natalie je pričala tečno francuski, bez akcenta i gotovo sva njena objavljena dela napisana su na francuskom.

Kada joj je bilo 10 godina njena porodica se preselila u [[Washington D.C.|Washington, D.C.]], provodeći leta u [[Bar Harbor]]u. Kao ćerka jedne od najbogatijih porodica u gradu, koja se nije ponašala u skladu sa konvencijama, Natalie je često dospevala u novine. Jedan članak govori o tome da je ujahala u Bar Harbor galopirajući na jednom konju dok je drugog vodila na uzici, jašući pritom raširenih nogu, a ne sa strane&lt;ref&gt;Rodriguez, str. 59-60. i 191.&lt;/ref&gt;.

Natalie Barney je već sa 12 godina znala da je lezbejka&lt;ref&gt;Rodriguez, str. 52.&lt;/ref&gt; i bila je rešena da „živi otvoreno, da ništa ne krije“&lt;ref&gt;Rodriguez, 272.&lt;/ref&gt;. Godine [[1899]]. Natalie je srela [[kurtizana|kurtizanu]] [[Liane de Pougy|Lianu de Pougy]] u Parizu. Otišla je kod nje kući u odevena kao paž i predstavila se kao „paž ljubavi“ koga šelje [[Sappho|Sapfo]]. Iako je Liane bila jedna od najpoznatijih žena Pariza, koju su konstantno jurili bogati i ugledni muškarci, bila je očarana hrabrošću Natalie. Njihova veza nije dugo trajala, ali je opisana u romanu ''Idylle sapphique'', koji je Liane objavila 1901. godine. Roman je samo u prvoj godini štampan 69 puta. One su u međuvremenu već bile raskinule zbog stalnih svađa u vezi sa namerama koje je imala Natalie da „spasi“ de Pougy od njenog kurtizanskog života&lt;ref&gt;Rodriguez, 88-103&lt;/ref&gt;.

I sama Barney je doprinela jednim poglavljem romanu Idylle sapphique, u kome opisuje kako se spušta na Lianeine noge u pozorištu, dok gledaju [[Sarah Bernhardt|Sarahu Bernhardt]] u ulozi [[Princ Hamlet|Hamleta]]. U pauzi Natalie, koja u romanu nosi ime „Flossie“ upoređuje položaj Hamleta i žena: „Šta mogu da urade žene, koje osećaju strast za akcijom, kada ih nemilosrdna Sudbina drži u lancima? Sudbina nas je učinila ženama u vreme kada je zakon muškaraca jedini zakon koji se priznaje.“ I sama je napisala jedan [[epistolarni roman]] o njihovoj vezi, pod nazivom ''Lettres à une Connue'' (''Pisma bivšoj poznanici''). Iako nije uspela da nađe izdavača i kasnije ga je ocenila kao naivan i nespretan, roman je važan zbog toga što sadrži diskusiju o [[homoseksualnost]]i, koju Natalie Barney smatra prirodnom i poredi je sa [[albinizam|albinizmom]]&lt;ref&gt;Rodriguez, 95.&lt;/ref&gt; „Moja homoseksaulnost nije greh, nije odluka i ne povređuje nikog.“

== Renée Vivien ==
[[Datoteka:Renee-Vivien.png|thumb|right| [[Renée Vivien]].]]

Novembra 1899. godine, Natalie Barney sreće pesnikinju Pauline Tarn, poznatiju pod pseudonimom [[Renée Vivien]]. Vivien se odmah zaljubila u Natalie, dok je Natalie ostala fascinirana njome tek kada je čula Vivien kako recituje jednu od svojih pesama&lt;ref&gt;Rodriguez, 105-106.&lt;/ref&gt;. Njihova ljubavna veza je za njih predstavljala i kreativnu razmenu koja ih je inspirisala da pišu. Barney je davala feminističku podlogu koju je Vivien razrađivala u svojoj poeziji. Usvojile su imaginaciju simbolista i konvencije dvorske ljubavi da bi opisale ljubav između žena i nalazile su primere heroina u istoriji. [[Sappho|Sapfo]] je imala na njih posebno veliki uticaj. Učile su grčki da bi mogle da čitaju sčuvane fagmente njene poezije u originalu i obe su napisale po dramu o njenom životu&lt;ref&gt;Jay, Karla - ''The Amazon and the Page''. Bloomington: Indiana University Press, 1988. {{ISBN|0-253-20476-3}}, str. 63. i 67.&lt;/ref&gt;.

Vivien je verovala u vernost, dok Natalie to nije želela da prihvati. Godine 1901., kada je Barney bila u poseti svojim roditeljima u Washingtonu, Vivien je prestala da odgovara na njena pisma. Barney je godinama pokušavala da je vrati. Pomirile su se tek 1904. godine, kada joj je Natalie poslala pesmu ''Je me souviens'' (''Sećam se'') o njihovoj ljubavnoj vezi. Posle pomirenja putovale su zajedno na [[Lezbos]], gde su neko vreme živele srećno zajedno. Planirale su da osnuju pesničku školu za devojke, nalik na onu koju je Sapfo držala oko 2.500 godina ranije. Uskoro je, međutim, Vivien dobila pismo od svoje ljubavnice Hélène, baronice de Zuylen de Nyevelt i rešila je da ode u [[Konstantinopolj]] da raskine sa njom. Trebalo je da se Natalie i ona nađu u Parizu nakon toga, ali ostala je sa baronicom. Ovo je bio njihov konačni raskid.

U narednim godinama zdravlje Vivien se drastično pogoršalo. [[Colette]], njena prijateljica i komšinica, je zabeležila da je Vivien puno pila, a potom ispirala usta parfemom da se ne bi osetio zadah alkohola, i da gotovo ništa nije jela.&lt;ref&gt;Colette 83-103.&lt;/ref&gt;. Na osnovu ovih navoda mnogi su kansije tumačili da je Vivien bila [[anorekcija|anoreksična]], mada ova dijagnoza nije postojala za vreme njenog života. Vivien je, takođe, bila navučena na sedative, a 1908. godine je pokušala samoubistvo [[laudanum]]om. Naredne godine je umrla. Barney je pedeset godina kasnije pisala: „''Nije mogla da bude spašena. Njen život je bio dugo amoubistvo. Sve se pretvaralo u prah i pepeo u njenim rukama.“ ''

== Poezija i drame ==
Godine [[1900]]. Barney je objavila svoju prvu knjigu, zbirku pesama pod nazivom ''Quelques Portraits-Sonnets de Femmes'' (''Neki portreti-soneti o ženama''). U pesmama je koristila tradicionalnu francusku strofu (nije odobravala slobodnu strofu) i formalni, staromodni stil. Objavivši ih, Natalie je postala prva žena koje je otvoreno pisala o [[lezbejka|lezbejskoj ljubavi]] posle [[Sappho|Sapfo]]. Njena majka je doprinela ilustracijama; slikala je žene kojima su pesme bile posvećene, nesvesna toga da slika ljubavnice ili bivše ljubavnice svoje ćerke.

Kritika je bila generalno pozitivna, međutim izbegavalo se pominjanje lezbejskih tema. U nekim kritikama pesme su čak i krivo pokazane, kao na primer u ''Wachington Mirror'', koji je objavio da Barney „piše ode o muškim usnama i očima, i to ne kao početnica“&lt;ref&gt;''Wachington Mirror'', 9. mart, 1901. Citirano u Rodriguez, 121.&lt;/ref&gt;. Međutim, u žutoj štampi se pojavio naslov ''Sappho Sings in Washington'' (''Sapfo peva u Washingtonu''), koji je naveo njenog oca da kupi i uništi preostale primerke knjige, kao i štamparske ploče.&lt;ref&gt;Rodriguez, 123&lt;/ref&gt;

Da bi izbegla očevo protivljenje, Barney je svoju sledeći knjigu ''Cinq petits dialogues grecs'' (''Pet malih grčkih dijaloga'') objavila pod [[pseudonim]]om Tryphé. Prvi dijalog je smešten u antičkoj Grčkoj i sadrži dugačak opis Sapfo, koja je „vernija svojoj nestalnosti, nego drugi svojoj vernosti“. Ostali dijalozi govore o prednosti [[paganizam|paganizma]] nad [[hrišćanstvo]]m.&lt;ref&gt;Wickes, George - ''The Amazon of Letters. '' – New York: Putnam, 1976. {{ISBN|0-399-11864-0}}, str 50-52.&lt;/ref&gt; Godine 1902. umire njen otac i ostavlja joj znatno bogatstvo. Time je bila oslobođena od potrebe da krije svoj identitet i više nije koristila pseudonime.

''Je me souviens'' je objavljena 1910. posle smrti Vivien. Iste godine Barney je objavila ''Actes et entr’actes'' (''Činovi i međučinovi''), zbirku kratkih drama i pesama.

Barney nije shvatala svoju poeziju jednako ozbiljno kao Vivien; govorila je da joj je jedina ambicija da od svog života stvori poeziju.&lt;ref&gt;Barney, ''A Perilous Advantage'', str. 19.&lt;/ref&gt;. Njene predstave su izvođene jedino u njenom vrtu u amaterskoj produkciji i često im je nedostajala koherentnost radnje. Posle [[1910]]. godine pisala je uglavnom samo epigrame i memoare, po kojima poznatija. Poslednja knjiga poezije ''Poems &amp; Poemes:Autres Alliances'' pojavila se 1920. godine. 
 
== Salon ==
Barney je vodila [[salon (okupljanje)|salon]] – nedeljno okupljanje na kome se diskutovalo o književnosti, muzici, umetnosti i drugim temama - preko 60 godina. Njena namera je bila da da podršku spisateljicama, dok je istovremeno primala i najznačajnije muške pisce svog vremena.

Salon je nastao iz okupljanja koje je Barney držala u svojoj kući u [[Neuilly-sur-Seine]] u prvim godinama [[1900–1909|1900-ih]], koja su se sastojala od čitanja poezije, pozorišnih nastupa (u kojima je ponekad učestvovala [[Colette]]), a jednom je igrala i [[Mata Hari]], koja je u vrt ujahala kako [[Lady Godiva]] na belom konju.&lt;ref&gt;Schenkar, 144&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Atget - Pavillon at 20 Rue Jacob.jpg|right|thumb|150px| Dvospratni ''pavillon'' u Rue Jacob 20.]]

Godine 1909. napustila je Neuilly i iznajmila ''pavillon'' u Rue Jacob, 20 u [[Quartier latin]] u Parizu, gde je držala salon do kasnih [[1960-e|1960-ih]]. U produžetku ''pavillona'' nalazio se vrt sa dorskim „Hramom prijateljstva“ u jednom uglu. Česti gosti u ovo vreme bili su [[Pierre Louÿs]], [[Paul Claudel]], [[Philippe Berthelot]] i prevodilac [[J. C. Mardrus]].

Za vreme [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]] u salonu su se okupljali protivnici rata. [[Henri Barbusse]] je jednom čitao delove svog anti-ratnog romana ''Le Feu'', a Barney je vodila ''Kongres žena za mir''. Među posetiocima za vreme rata bili su i [[Oscar Milosz]], [[Auguste Rodin]] i pesnik [[Alan Seeger]], koji je tu dolazio na odsustva iz [[Legija stranaca|Legije stranaca]] do svoje smrti 1916.

Ranih [[1920e|1920-ih]] [[Ezra Pound]] je bio čest gost i blizak prijatelj Natalie. Njih dvoje su planirali da daju finansijsko izdržavanje [[Paul Valéry|Paulu Valéryu]] i [[T. S. Eliot]]u, kako bi ovi mogli da prestanu da rade i da se posvete samo svom pisanju, međutim Valéry je našao drugog patrona, a Eliot je odbio grant. Pound je upoznao Natalie sa avangardnim kompozitorom [[George Antheil]]om, koji je u njenom salonu održao premijeru svoje ''Simfonije za pet instrumenata'', kao i ''Prvi gudački kvartet'', iako je Natalie naginjala više tradicionalnoj muzici.
[[Datoteka:Atget - Temple of Friendship at 20 Rue Jacob.jpg|thumb|left|150px|Hram prijateljstva u Rue Jacob, 20]]

Godine [[1927]]. Barney je osnovala ''Académie des Femmes'' (''Akademiju žena''), kao odgovor na Francusku akademiju, koja u to vreme nije imala nijednu ženu u sastavu. Među članicama su se našle [[Colette]], [[Gertrude Stein]], [[Anna Wickham]], [[Rachilde]], [[Lucie Delarue-Mardrus]], [[Mina Loy]], [[Djuna Barnes]] i (posthumno) [[Renée Vivien]]. Akademija žena nije bila formalna organizacija. Čitanja su se održavala kao deo redovnog salonskog okupljanja petkom.

Drugi posetioci salona u toku [[1920e|1920-ih]] bili su [[André Gide]], [[Anatole France]], [[Max Jacob]], [[Louis Aragon]] i [[Jean Cocteau]], zatim od pisaca na engleskom jeziku: [[Ford Madox Ford]], [[William Somerset Maugham|W. Somerset Maugham]], [[F. Scott Fitzgerald]], [[Sinclair Lewis]], [[Sherwood Anderson]], [[Thornton Wilder]], [[T. S. Eliot]] i [[William Carlos Williams]], zatim, nemački pesnik [[Rainer Maria Rilke]], bengalski pesnik [[Rabindranath Tagore]], novinarka [[Janet Flanner]], noinarka i aktivistkinja [[Nancy Cunard]], onda [[Harry Crosby]], [[Peggy Guggenheim]], [[Mercedes de Acosta]] je dovela [[Greta Garbo|Gretu Garbo]], [[Sylvia Beach]], slikarka [[Tamara de Lempicka]], [[Marie Laurencin]] i [[Isadora Duncan]]. 
 
Godine 1929. Natalie je nacrtala dijagram za svoju knjigu ''Aventures de l’Esprit'' sa preko 100 imena ljudi koji su posetili njen salon. Prva polovina knjige sadrži sećanja na 13 muškaraca koji su dolazili u salon, a druga polovina je imala po jedno poglavlje posvećeno članicama Akademije žena. Izdavač, međutim, nije ispoštovao ovaj rodni balans na koricama knjige, gde su navedena 7 imena muškaraca, a zatim dodato: „''... et quelques femmes. ''“ (''... i neke žene.'')

Od modernista koji su boravili u Parizu, [[Ernest Hemingway]] nikada nije posetio salon. [[James Joyce]] je dolazio par puta, ali nije bio zainteresovan. [[Marcel Proust]] nikada nije bio na okupljanjima petkom, ali je jednom bio u Rue Jacob 20 da bi razgovarao sa Natalie o lezbejskoj kulturi u sklopu istraživanja za „U potrazi za izgubljenim vremenom“. Njegova poseta je bila više puta odlagana zbog njegog lošeg zdravlja, a kada se napokon desila, bio je isuviše nervozan da bi pokrnuo temu zbog koje je došao.&lt;ref&gt;Rodriguez, 250-251&lt;/ref&gt;

== Epigrami i romani ==
''Èparpillements '' (1910.) bila je njena prva zbirka ''pensées'' – bukvalno, misli. Ova književna forma bila je povezana sa francuskom salonskom kulturom u 17. veku. Natalie je pisala kratke pensées, koji su obično bili epigrami od jedne rečenice, poput „Ima više zlih ušiju nego zlih jezika.“ ili „Biti u braku znači ne biti ni sam, ni sa nekim.“

Njena književna karijera je dobila zamah kada je poslala primerak Èparpillements piscu, filozofu i kritičaru [[Remy de Gourmont]]u, koji je živeo povučeno od kada se oboleo od [[lupus vulgaris]]a. Bio je toliko impresioniran njenim radom da ju je pozvao na jedno od svojih subotnjih okupljanja na koja su dolazili uglavnom samo njegovi najbliži prijatelji. Ona je unela promenu u njegov život, navela ga je na večernje vožnje automobilom, večere u Rue Jacob, maskembale, čak i kratke vožnje Senom. Duge razgovore koje su vodili on je kasnije preveo u seriju pisama, objavljenu pod nazivom [[Mercure de France]], u kojima nju oslovljava kao ''l’Amazone''. Umro je 1915. godine, ali njen nadimak je ostao – čak i na grobnoj ploči je identifikovana kao „Amazonka Remya de Gourmonta“.

Barney je 1920. izdala ''Pensées d'une Amazone'' (''Misli Amazonke''), njen najotvoreniji politički rad. U prvom delu razvija feminističke i pacifističke teme, opisujući rat kao „nevoljno i kolektivno samoubistvu uvedeno od strane muškarava“. U ratu, kaže, „muškarci su očevi smrti, kao što su žene majke života: hrabro i bez izbora“. Epigramska forma otežava da se razume njeno stanovište; ideje su predstavljene samo da bi bile odbačene, a neke misli se kose sa drugima. Neki kritičari tumače da Natalie tvrdi da se agresija koja vodi do ratova vidi u svim muškim odnosima.

Drugi deo ''Pensées d'une Amazone'' sadrži istorijske spise o homoseksualnosti sa njenim komentarima. Pokrila je takođe i teme koje se tiču alkohola, prijateljstva, starosi, književnosti.

''The One Who is Legion, or A.D.'s After-Life'' (1930.) je njena jedina knjiga napisana na engleskom i ujedno njen jedini roman. Knjigu je ilustrovala [[Romaine Brooks]]. Govori o osobi, poznatoj jedinko po inicijalima A.D., koja je izvršila samoubistvo i koja je vraćena u život kao [[hermafrodit]]. A.D. čita knjigu o svom životu. [[Knjiga u knjizi]] pod naslovom ''The Love-Lives of A.D. '' je zbirka himni, pesama i epigrama, vrlo sličnim drugim delima Natalie.

== Važnije ljubavne veze ==
Natalie je praktikovala i zagovarala ono što bi se danas nazivalo [[poliamorija|poliamorijom]]. Još 1901. u ''Cinq petits dialogueq grecs'' ona piše u korist većeg broja veza i protiv ljubomore; u ''Èparpillements '' piše: „Ljudi su neverni onima koje vole da ne bi njihov šarm postao samo navika.“

Jednom je sastavila listu osoba, podeljenu u tri kolone: veze, polu-veze i avanture. [[Colette]] se našla na listi polu-veza, dok je, recimo, umetnica i buduća dizajnerka Eyre de Lanux, sa kojom je Natalie imala aferu u prekidima nekoliko godina, stavljena na listu avantura. Među vezama – odnosima koje je ona smatrala najvažnijim – našli su se [[Olive Custance]], [[Renée Vivien]], Elisabeth de Gramont, [[Romaine Brooks]] i [[Dolly Wilde]]. Od voih, tri najduže veze bile su sa de Gramont, Brooks i Wilde. Od 1927. ona je bila u sve tri veze istovremeno, što je prekinuto tek smrću Dolly Wilde. Njene kraće veze su se često razvijale u trajno prijateljstvo.

=== Elisabeth de Gramont ===
[[Datoteka:Elisabeth de Gramont - Nadar - 1889.jpg|thumb|right|150px| Elisabeth de Gramont, 1889.]]

Elisabeth de Gramont, vojvotkinja od Clermont-Tonnerre, bila je spisateljica poznata po svojim memoarima. Vukući preklo od [[Henri IV|Henrija IV]], odrasla je među aristokratijom. Gledala je na ovaj život privilegija i bogatstva sa žaljenjem i postala je poznata kao „crvena vojvotkinja“, zbog svoje podrške [[socijalizam|socijalizmu]]. Udala se i dobila je dve ćerke do 1910. kada sreće Natalie Barney. Njen muž je bio nasilan&lt;ref&gt;Rodriguez, 196-199&lt;/ref&gt; i kasnije su se razveli. Godine 1918. ona i Natalie su potpisale bračni ugovor u kome potvrđuju da „nijedna zajednica neće biti jaka kao ova zajednica, nijedna veza tako nežna, nijedan odnos tako trajan.“&lt;ref&gt;Francesco Rapazzini, „[http://muse.jhu.edu/cgi-bin/access.cgi?uri=/journals/south_central_review/v022/22.3rapazzini.html Elisabeth de Gramont, Natalie Barney’s „eternal mate“]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}“&lt;/ref&gt;

De Gramont je prihvatila nemonogamnu vezu sa Natalie, uvek je pozivala i [[Romaine Brooks]] kada je pozivala Barney na odmor u selu. Njihova veza je trajala do smrti Elisabeth, [[1954]].

=== Romaine Brooks ===
Najdužu vezu Natalie je imala sa američkom slikarkom Romaine Brooks, koju je sreča oko 1914. godine. Brooks je radila portrete, koji su bili prepoznatljivi po tamnoj paleti sive, crne i bele. Tokom 1920-ih radila je slikala je članice iz društvenog kruga Natalie, uključujući i samu Natalie i de Gramont.

Brooks je tolerisala ljubavne veze koje je Natalie imala, pa i sama je imala par, ali je bila ljubomorna kada bi nova ljubavnica postala ozbiljna. Obično bi samo napustila grad, ali je jednom postavila ultimatum da Natalie bira između nje i Dolly Wilde i Barney je popustila. Dok je bila odana Natalie, ipak nije želela da žive zajedno kao stalni par, mrzela je Pariz i prijatelje Natalie, kao i njena stalna druženja i želela je da bude sama. Da bi joj udovoljila, izgradile su letnju kuću sa dva odvojena krila, spojena samo trpezarijom. Brooks je putovala dosta po Evropi i provodila puno vremena u Italiji, bez Barney. Ostale su zajedno duže od 50 godina.

=== Dolly Wilde ===
Dolly Wilde je bila bratanica [[Oscar Wilde|Oscara Wildea]] i poslenja u porodici koja je nostila to prezime. Bila j epoznata po svojim oštroumnim primedbama, ali, za razliku od strica, nikada nije uspela da ih odštampa. Radila je kao prevoditeljka i često su je drugi izdržavali, među kojima i Natalie Barney, koju je srela 1927.

Kao i Vivien, Wilde je naginjala samodestrukciji. Puno je pila, bila je navučena na heroin i nekoliko puta je pokušala samoubistvo.

Godine 1939. otkriven joj je rak dojke i ona je odbila operaciju i podvrgla se alternativnim lečenjima. Naredne godine [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]] ih je odvojio; otišla je iz Pariza u Englesku, dok je Barney otišla sa Brooks u Italiju. Umrla je 1941., ali razlog smrti nije razjašnjen – moguće je da je overdozirala.

== Drugi svetski rat i period nakon rata ==
Stavovi Natalie Barney u toku Drugog svetskog rata su kontroverzni. Godine 1937., Una, Lady Troubridge se žalila da je Barney „pričala puno nedoklepanih gluposti o tiraniji [[fašizam|fašizma]]“&lt;ref&gt;Souhami, Diana - ''The Trials of Radclyffe Hall''. New York: Doubleday, 1999. {{ISBN|0-385-48941-2}}., str. 332.&lt;/ref&gt; Barney je i sama bila delom [[Jevreji|Jevrejka]] i, pošto je provela rat u Italiji, rizikovala je da bude deportovana u [[koncentracioni logor]] – to je izbegla samo zahvaljujući tome što je pisala sestri da joj pošalje potvrdu da je krštena. Ipak, budući da se nalazila u [[Italija|Italiji]] i da nije imala drugih informacija o ratu, verovala je fašističkoj propagandi koje je Saveznike prikazivala kao agresore, pa je pro-fašizam delovao kao logičan izbor u skladu sa njenim pacifizmom. U neobjavljenim memoarima, koje je pisala za vreme rata, jasno se vidi njen pro-fašistički i antisemitistički stav. Čak je i citirala Hitlera sa odobravanjem.&lt;ref&gt;Livia, Anna - &quot;''The Trouble with Heroines: Natalie Clifford Barney and Anti-Semitism. ''&quot; (1992) - Barney, ''A Perilous Advantage'', 181-193., str 192-193.&lt;/ref&gt;

Moguće je da su antisemitistički savovi u njenim memoarima imali namenu da dokažu da nije Jevrejka&lt;ref&gt;Livia (1992), 191. Rodriguez, 315, ovo naziva plauzibilnom teorijom.&lt;/ref&gt;, ali moguće je i da je bila pod uticajem antisemitističkog radijskog programa koji je vodio [[Ezra Pound]].&lt;ref&gt;Rodriguez, 317&lt;/ref&gt;. Ipak, pomogla je jevrejskom paru da pobegnu iz Italije&lt;ref&gt;Livia (1992), 192-193&lt;/ref&gt;. Do kraja rata njene simpatije su se promenile i počela je da podržava Saveznike.

Letnja kuća koju su ona i Brooks izgradile – ''Villa Trait d’union'', bila je uništena u bombardovanju. Posle rata Brooks je odbila da živi sa Barney u Parizu i ostala je u Italiji, ali su se često posećivale. Njihova veza je ostala monogamna do sredine 1950-ih, kada je Barney srela svoju poslednju novu ljubav, Janine Lahovary, ženu bivšeg [[Rumunija|rumunskog]] ambasadora. Lohovary je uspela da zadobije prijateljstvo Romaine Brooks, a Barney je uverila Brooks da je njihva veza na prvom mestu i funkcionisale su u stabilnom ljubavnom trouglu.

Natalie je od 1949. ponovo počela da drži salonska okupljanja, koja su privlačila mlade pisce, za koje je salon bio ujedno i deo istorije, kao i mesto gde se stiče književna reputacija. [[Truman Capote]] je bio neredovan gost skoro deset godina. [[Alice B. Toklas]] je redovno dolazila posle smrti [[Gertrude Stein]]. Petkom tokom 1960-ih su dolazile i [[Mary McCarthy]] i [[Marguerite Yourcenar]], koja je 1980., osam godina po smrti Natalie, postala prva žena – članica Francuske akademije.

Kasnih 1960-ih Brooks se povukla i postala je paranoidna i depresivna. Odbijala je da vidi doktore, koje je Barney slala. Ljuta zbog prisustva Lohoveryjeve poslednjih godina, kada se nadala da će vreme provoditi sama sa Natalie, konačno je raskinula njihovu vezu. Barney je nastavila da joj piše, ali nije dobijala odgovore. Brooks je umrla decembra, 1970; a Natalie Barney [[2. 2.|2. februara]], [[1972]].

== Radovi ==
=== Radovi na francuskom ===
[[Datoteka:Carolus-Duran---Natalie-at-.jpg|right|thumb|200px| Natalie Clifford Barney sa 10 godina.]]
* ''Quelques portraits, sonnets de femmes'', poèmes ([[1900]])
* ''Cinq Petits dialogues grecs'' (sous le pseudonyme de Tryphê) ([[1902]])
* ''Actes et entr' actes'' ([[1910]])
* ''Éparpillements'' (1910)
* ''Je me souviens'', roman (1910)
* ''Pensées d'une amazone ; Les sexes adverses, la guerre et le féminisme ; Choses de l'amour ; Pages prises au roman que je n'écrirai pas'' ([[1920]])
* ''Poems et poèmes, autres alliances'' (1920)
* ''Aventures de l' esprit'' ([[1929]])
* ''Nouvelles pensées de l'amazone'' ([[1939]])
* ''Souvenirs indiscrets'' ([[1960]])
* ''Un Panier de framboises'' ([[1979]])
* ''Traits et portraits. Suivi de l'Amour défendu'' ([[1963]])

=== Radovi na engleskom ===
* ''Poems &amp; Poèmes: Autres Alliances'' ([[1920]].) –dvojezična zbirka poezije
•	''The One Who Is Legion'' ([[1930]].)
== Napomene ==
{{Reflist|2}}

== Izvori ==
=== Knjige o Natalie Barney ===
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{Cite book | last = Jay | first = Karla | title = The Amazon and the Page | url = https://archive.org/details/amazonpagenatali0000jayk | publisher = Indiana University Press | date = 1988 | location = Bloomington | isbn = 0-253-20476-3|ref=harv}}
* {{Cite book | last = Rodriguez | first = Suzanne | year = 2002 | title = Wild Heart: A Life: Natalie Clifford Barney and the Decadence of Literary Paris | url = https://archive.org/details/wildheartlifenat0000rodr | location = New York | publisher = HarperCollins | isbn = 0-06-093780-7 |ref=harv}}
* {{Cite book| last= Souhami | first = Diana| title= Wild Girls: Paris, Sappho, and Art: The Lives and Loves of Natalie Barney and Romaine Brooks| url= https://archive.org/details/wildgirlsparissa0000souh_s5r8 | publisher = St. Martin's Press | date = 2005 | location = New York | isbn = 0-312-34324-8 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Wickes | first = George | year = 1976 | title = The Amazon of Letters | url = https://archive.org/details/amazonofletterli0000wick | location = New York | publisher = Putnam | isbn = 0-399-11864-0 |ref=harv}}
&lt;/div&gt;

=== Druge reference ===
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* {{cite web | last =  | first =  | authorlink =  | title = Alice Pike Barney: Biography | work =  | publisher = Smithsonian American Art Museum | date =  | url = http://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?StartRow=1&amp;ID=247&amp;showtext=1#792 | format =  | doi =  | accessdate = 2006-09-03 | archive-date = 2021-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210513073815/https://americanart.si.edu/search/artist_bio.cfm?StartRow=1&amp;ID=247&amp;showtext=1#792 | dead-url = yes }}
* {{Cite book | last = Barnes | first = Djuna | coauthors = with an introduction by Susan Sniader Lanser | year = 1992 | title = Ladies Almanack | url = https://archive.org/details/ladiesalmanacksh0000barn | location = New York | publisher = [[New York University Press]] | isbn = 0-8147-2280-4 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Barney | first = Natalie Clifford | coauthors = trans. John Spalding Gatton | year = 1992 | title = Adventures of the Mind | url = https://archive.org/details/adventuresofmind0000barn | location = New York | publisher = [[New York University Press]] | isbn = 0-8147-1178-2 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Barney | first = Natalie Clifford | coauthors = ed and trans. Anna Livia | year = 1992 | title = A Perilous Advantage: The Best of Natalie Clifford Barney | url = https://archive.org/details/perilousadvantag0000barn_g4i1 | location = Norwich, VT | publisher = New Victoria Publishers Inc. | isbn = 0-934678-38-3 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Benstock | first = Shari | year = 1986 | title = Women of the Left Bank: Paris, 1900&amp;ndash;1940 | url = https://archive.org/details/womenofleftbankp00bens | location = Texas | publisher = [[University of Texas Press]] | isbn = 0-292-79040-6 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Castle | first = Terry | title = The Literature of Lesbianism | url = https://archive.org/details/literatureoflesb0000unse | publisher = [[Columbia University Press]] | date = 2003 | location = New York | isbn = 0-231-12510-0 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Colette | first = | coauthors = Herma Briffault, trans. | title = The Pure and the Impure | publisher = New York Review of Books | date = 2000 | location = New York | isbn = 0-940322-48-X |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Conley | first = John J. | year = 2002 | title = The Suspicion of Virtue: Women Philosophers in Neoclassical France. | url = https://archive.org/details/suspicionofvirtu00conl | location = Ithaca | publisher = Cornell University Press | isbn = 0-8014-4020-3 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Conover | first = Anne | authorlink = | title = Olga Rudge and Ezra Pound: &quot;What Thou Lovest Well...&quot; | publisher = [[Yale University Press]] | date = 2001 | location = New Haven &amp; London | url =https://archive.org/details/olgarudgeezrapou00cars| doi = | isbn = 0-300-08703-9|ref=harv}}
* {{Cite book | last = Delarue-Mardrus | first = Lucie | coauthors = trans. Anna Livia | year = 1995 | title = The Angel and the Perverts | url = https://archive.org/details/angelperverts0000dela | location = New York | publisher = [[New York University Press]] | isbn = 0-8147-5098-2 |ref=harv}}
* {{cite journal | last = Denkinger | first = Marc | authorlink = | title = Remy de Gourmont Critique | journal = PMLA | volume = 52 | issue = 4 | publisher = | date = 1937 | url = http://links.jstor.org/sici?sici=0030-8129(193712)52%3A4%3C1147%3ARDGC%3E2.0.CO%3B2-3 }}
* {{Cite book | last = Faderman | first = Lillian | year = 1981 | title = Surpassing the Love of Men | url = https://archive.org/details/surpassingloveof00fade | location = New York | publisher = William Morrow &amp; Co. | isbn = 0-688-010396-6 |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Flanner | first = Janet | year = 1979 | title = Paris was Yesterday: 1925-1939 | url = https://archive.org/details/pariswasyesterda0000flan | location = New York | publisher = Penguin | isbn = 0-14-005068-X |ref=harv}}
* {{Cite book | last = Hall | first = Radclyffe | year = 1981 | title = The Well of Loneliness | url = https://archive.org/details/wellofloneliness0000hall | location = New York | publisher = Avon | isbn = 0-380-54247-1 | pages = [https://archive.org/details/wellofloneliness0000hall/page/352 352]|ref=harv}}
* {{cite web | last = Haskell | first = Susan | authorlink =  | coauthors = Zora Martin Felton | title = Record Unit 7473, Alice Pike Barney Papers, circa 1889-1995 | work =  | publisher = Smithsonian Institution Archives | date =  | url = http://siarchives.si.edu/findingaids/FARU7473.htm | format =  | doi =  | accessdate = 2006-09-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060901160956/http://siarchives.si.edu/findingaids/FARU7473.htm | archive-date = 2006-09-01 | url-status = dead}}
* {{cite web | last = Inness | first = Sherrie A. | title = Novel: Lesbian | work = glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture | publisher =  | date = 20. 10. 2005. | url = http://www.glbtq.com/literature/novel_lesbian.html | accessdate = 19. 09. 2006. | archivedate = 2012-12-08 | archiveurl = https://archive.today/20121208160348/http://www.glbtq.com/literature/novel_lesbian.html | deadurl = yes }}
* Livia, Anna (1995). &quot;Introduction: Lucie Delarue-Mardrus and the Phrenetic Harlequinade.&quot; In Delarue-Mardrus, 1-60.
* Livia, Anna (1992). &quot;The Trouble with Heroines: Natalie Clifford Barney and Anti-Semitism.&quot; In Barney, ''A Perilous Advantage'', 181-193.
* {{cite web | last = Lockard | first = Ray Anne | title = Brooks, Romaine | work = glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture | publisher =  | date = 2002 | url = http://www.glbtq.com/arts/brooks_r,2.html | accessdate = 21. 09. 2006. | archivedate = 2009-07-13 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090713075001/http://www.glbtq.com/arts/brooks_r,2.html | deadurl = yes }}
* {{cite journal | last = Love | first = Heather | authorlink = | title = Hard Times and Heartaches: Radclyffe Hall's ''The Well of Loneliness'' | journal = Journal of Lesbian Studies | volume = 4 | issue = 2 | publisher =  | date = Summer 2000 | url = | pages = 115-128 | url = }}
* {{cite journal | last = Rapazzini | first = Francesco | authorlink =  | title = Elisabeth de Gramont, Natalie Barney's 'eternal mate' | journal = South Central Review | volume = 22 | issue = 3 | publisher = [[Johns Hopkins University Press]] | date = Fall 2005 | url = http://muse.jhu.edu/cgi-bin/access.cgi?uri=/journals/south_central_review/v022/22.3rapazzini.html }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite book | last = Schenkar | first = Joan | authorlink = | title = Truly Wilde: The Unsettling Story of Dolly Wilde, Oscar's Unusual Niece | publisher = Basic Books | date = 2000 | location = New York | url =https://archive.org/details/trulywilde00joan| doi = | isbn = 0-465-08772-8|ref=harv}}
* {{Cite book | last = Secrest | first = Meryle | year = 1974 | title = Between Me and Life: A Biography of Romaine Brooks | url = https://archive.org/details/betweenmelifebio0000secr | location = Garden City, NY | publisher = Doubleday | isbn = 0-385-03469-5 | pages = [https://archive.org/details/betweenmelifebio0000secr/page/275 275]|ref=harv}}
* {{Cite book | last = Souhami | first = Diana | year = 1999 | title = The Trials of Radclyffe Hall | url = https://archive.org/details/trialsofradclyff00souh_0 | location = New York | publisher = Doubleday | isbn = 0-385-48941-2 |ref=harv}}
* {{cite journal | last = Stimpson | first = Catharine R. | authorlink = | title = Zero Degree Deviancy: The Lesbian Novel in English | journal = Critical Inquiry | volume = 8 | issue = 2 | publisher =  | date = 1981 | pages = 363-379 | url = http://links.jstor.org/sici?sici=0093-1896%28198124%298%3A2%3C363%3AZDDTLN%3E2.0.CO%3B2-B }}
* {{Cite book | last = Weiss | first = Andrea | year = 1995 | title = Paris Was a Woman: Portraits From the Left Bank | url = https://archive.org/details/pariswaswomanpor00andr | location = San Francisco | publisher = Harper San Francisco | isbn = 0-06-251313-3 -153|ref=harv}}
&lt;/div&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Natalie Clifford Barney}}
* [http://www.natalie-barney.com/ The Natalie Barney website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220171721/http://www.natalie-barney.com/ |date=2012-02-20 }}
* [http://www.ruevisconti.com/LaRueMysterieuse/TempleAmitie.html The Temple of Friendship at ruevisconti.com] (francuski sa dosta slika)

{{Lifetime|1876|1972|Barney, Natalie Clifford}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Francuske pjesnikinje]]
[[Kategorija:Američke pjesnikinje]]
[[Kategorija:Francuske spisateljice]]
[[Kategorija:Američke spisateljice]]
[[Kategorija:Feministkinje]]
[[Kategorija:Lezbejske spisateljice]]
[[Kategorija:LGBT osobe iz Sjedinjenih Američkih Država]]
[[Kategorija:LGBT osobe iz Francuske]]</text>
      <sha1>2iua3kw17tsem65umgh8fzo67o5uke7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neferkare Neby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18553</id>
    <revision>
      <id>42717048</id>
      <parentid>42689544</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="9zleu2g218j9z6b6oaa9lj9rmliudya" xml:space="preserve">'''Neferkare Neby''' je ime kralja Sedme dinastije drevnog Egipta u doba [[Prvi prelazni period Egipta|Prvom prijelaznom periodu]]. Njegovo ime jasno stoji u [[Abydosski popis kraljeva|Abydoskom popisu kraljeva]], a za razliku od ostalih kraljeva perioda, je potvrđeno u dva druga izvora. Njegova majka je vjerojatno bila Ankhesenpepi II, što znači da je možda njegov otac bio [[Pepi II|Pepi II Neferkare]]. Neferkare Neby se pojavljuje na lažnim vratima groba Ankhensenpepi II, te kao natpis na sarkofagu. Izgleda da je Neferkare Neby započeo planiranje izgradnje piramide u Saqarri, ali nikada nije uspio započeti samu izgradnju.

== Izvori ==
* [http://www.narmer.pl/indexen.htm VIIth Dynasty 2175 - 2165] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516065027/http://www.narmer.pl/indexen.htm |date=2012-05-16 }}, 10.11. 2006.&lt;br /&gt;
* [http://www.phouka.com/pharaoh/egypt/history/KLAbydos.html Abydos King List], 10.11. 2006.&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20151222132143/http://www.narmer.pl/pir/pir3_en.htm#79 The Pyramids of the Old Kingdom], 10.11. 2006.&lt;br /&gt;

{{Faraon | Pret=[[Neferkare II]]? | Dinastija=[[Sedma i osma dinastija Egipta|Sedma dinastija]]? | Slij=[[Djedkare Shemai]]?}}

[[Kategorija:Faraoni]]</text>
      <sha1>9zleu2g218j9z6b6oaa9lj9rmliudya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Bajina Bašta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20893</id>
    <revision>
      <id>42717300</id>
      <parentid>42520088</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4243" sha1="58ueubgxnfk515bh0mmc9hfvzv800pf" xml:space="preserve">[[Datoteka:Serbia Bajina Bašta.png|thumb|250px|Lokacija opštine u Srbiji]]
'''Opština Bajina Bašta''' je jedna od [[opština]] u [[Srbija|Srbiji]]. Središte opštine je [[Bajina Bašta]]. Prema popisu stanovništva iz [[2002]]. godine opština ima 28.776 stanovnika, površine 673&amp;nbsp;km².

== Naseljena mesta ==
{|
|- valign=top
|
* [[Bačevci]]                 
* [[Beserovina]]               
* [[Višesava]]                 
* [[Gvozdac]]                  
* [[Dobrotin]]                 
* [[Draksin]]                  
* [[Dub (Bajina Bašta)|Dub]]                      
* [[Zaglavak]]                 
* [[Zaovine]]                  
* [[Zarožje]]                  
* [[Zaugline]]                 
* [[Zlodol]] 
|                  
* [[Jagoštica]]                
* [[Jakalj]]                   
* [[Jelovik]]                  
* [[Konjska Reka]]             
* [[Kostojevići]]              
* [[Lug (Bajina Bašta)|Lug]]                      
* [[Lještansko]]
* [[Mala Reka]]
* [[Obajgora]]
* [[Ovčinja]]
* [[Okletac]]
* [[Pepelj]]
|
* [[Perućac]]                  
* [[Pilica]]                   
* [[Pridoli]]                  
* [[Rastište]]                 
* [[Rača (Bajina Bašta)|Rača]]
* [[Rogačica]]                 
* [[Sijerač]]                  
* [[Solotuša (naselje)|Solotuša]]                 
* [[Strmovo]]                  
* [[Cerje]]                    
* [[Crvica]]                   
|}

== Značajne osobe ==
* [[Miloš Milutinović]] , bivši profesionalni fudbaler
* [[Velibor &quot;Bora&quot; Milutinović]] , profesionalni trener
* [[Milan &quot;Lane&quot; Jovanović]] , profesionalni fudbaler

== Turizam ==
Prirodne vrednosti kao i kulturno-istorijske osobenosti koje poseduje uža i šira okolina Bajine Bašte omogućavaju izgradnju snažnije turističke destinacije prepoznatljive na ovom prostoru Republke Srbije. Najizrazitije vrednosti ovog kraja u turističkom smislu su: planina [[Tara]] sa nacionalnim parkom, reka [[Drina]] sa kanjonom prema [[Višegra]]du i akumulacionim jezerima Perućac i Zaovine, kulturno-istorijski spomenici: [[Manastir Rača]] ([[XIII vek]]), crkva brvnara u Dubu ([[XVIII vek]]), Solotuski grad ([[srednji vek]]), praistorijski lokaliteti i savremen spomen obeležja s bogatom turističkom infrastrukturom - hotelskim kompleksima u gradu i na Tari uz dobru saobraćajnu povezanost čine kompletnu turističku sliku Bajine Bašte.
Sadašnji razvoj turizma pokazuje da je inostrani turizam malo zastupljen na račun domaćeg. Raznovrsnost ponude kojom raspolaže Bajina Bašta pružaju mogućnosti da se turistički kapaciteti koriste preko cele godine uz kombinaciju sezonskog, izletničkog, poslovno-kongresnog i sportskog turizma.

== Povezano ==
* [[Bajina Bašta]]
* [http://www.bajinabasta.rs Opština Bajina Bašta]
* [http://bbasta.info/ Bajina Bašta na Internetu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815055612/http://bbasta.info/ |date=2013-08-15 }}
* [http://www.tarasmestaj.rs/mapa/ Digitalna mapa opštine Bajina Bašta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730161805/http://www.tarasmestaj.rs/mapa |date=2013-07-30 }}
* [https://web.archive.org/web/20130531182116/http://www.dlhe.rs/ Hidroelektrane Bajina Bašta]
* [http://www.bbasta.org.rs/ Bajina Bašta na internetu]
* [http://rtvprima.rs RTV Prima Bajina Bašta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003134132/http://www.rtvprima.rs/ |date=2013-10-03 }}
* [http://www.bajinabasta.com Bajina Bašta Portal]
* [http://www.tara-bajinabasta.com Sportsko turistički centar Bajina Bašta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513055617/http://www.tara-bajinabasta.com/ |date=2013-05-13 }}
* [http://www.bbasta.org.rs/ Bajina Bašta na internetu]
* [http://www.ebb.rs PD “Elektroizgradnja Bajina Bašta“ A.D.]
* [http://www.sokobbasta.com Lovačko udruženje &quot;Soko&quot; Bajina Bašta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130718195716/http://sokobbasta.com/ |date=2013-07-18 }}
* [http://gimnazijabb.edu.rs/ Gimnazija &quot;Josif Pančić&quot; - Bajina Bašta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229185104/http://gimnazijabb.edu.rs/ |date=2010-12-29 }}

{{Zlatiborski okrug}}
{{Opštine Srbije}}

[[Kategorija:Općine Srbije|Bajina Bašta]]</text>
      <sha1>58ueubgxnfk515bh0mmc9hfvzv800pf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nirnberški proces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21213</id>
    <revision>
      <id>42717166</id>
      <parentid>42588656</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23602" sha1="3tph83b4l3hji95cl3qmkwqlr1mmz8z" xml:space="preserve">{{other uses}}

'''Nürnberški proces''', naziv za suđenje njemačkim [[Nacizam|nacistima]] koje su organizirali [[Saveznici]] na kraju rata.

Bilo je osam sudaca (četiri glavna i jedan zamjenik za svakog suca iz zemalja [[Antanta]]).
Većina najmoćnijih nacističkih [[oligarh]]a sudjelovalo je na njemu. Ukupno je optuženo 24 zločinca. Postojale su 4 točke optužnice: ratni zločini, zločini protiv čovječnosti, poticanje agresije, i poticanje ili sudjelovanje u zločinima protiv mira.

Oslobođena su samo četvorica ([[Franz von Papen|Von Papen]], Ley, [[Gustav von Krupp]] i [[Hans Fritzsche]]). Ostali su ili pobijeni ili poslani u zatvor na 10, 15, 20 godina ili na doživotnu robiju. Ta kazna robije, dodijeljena je [[Rudolf Hess|Rudolfu Hessu]] i [[Erich Raeder|Erichu Raederu]].

Fritzscheu se sudilo umjesto [[Joseph Goebbels|Goebbelsu]], ali je oslobođen optužbe. Na suđenju nisu bili [[Hitler]], [[Goebbels]], i [[Himmler]], ali i ovako je „ulov” bio bogat.
[[Datoteka:Nuremberg-1-.jpg|thumb|400px|Optuženici Nürnberškog procesa:&lt;br /&gt;1. red (od gore prema dolje): [[Hermann Göring]], [[Rudolf Heß]], [[Joachim von Ribbentrop]] i [[Wilhelm Keitel]]&lt;br /&gt;2. red (od gore prema dolje): [[Karl Dönitz]], [[Erich Raeder]], [[Baldur von Schirach]] i [[Fritz Sauckel]].]]
Na klupi za optužene sjedili su: [[Karl Dönitz]], nasljednik Hitlera, [[Alfred Jodl]], potpisivač bezuvjetne kapitulacije, [[Wilhelm Keitel]], vođa [[OKW]], tj. načelnik glavnog stožera Oružanih snaga Njemačke, [[Joachim von Ribbentrop]], ministar vanjskih poslova, [[Alfred Rosenberg]], glavni nacistički filozof, [[Albert Speer]], nacistički ministar naoružanja i Hitlerov omiljeni arhitekt, [[Franz von Papen]], bivši njemački kancelar, [[Baldur von Schirach]], vođa Hitlerove mladeži, [[Ernst Kaltenbrunner]], najviši preživjeli zapovjednik [[SS]]-a, [[Walter Funk]], nacistički ministar gospodarastva, [[Konstantin von Neurath]], prethodnik Ribentropa, kasnije moćnik u Poljskoj, [[Hermann Göring]], otac [[Gestapo|Gestapa]] i zapovjednik [[Luftwaffe]]a, [[Erich Raeder]], bivši zapovjednik nacističke [[Mornarica|Mornarice]], [[Hans Frank]], vođa Generalne vlade u okupiranoj Poljskoj [[Hjalmar Schacht]], predratni predsjednik Reichsbanke, [[Fritz Sauckel]], opunomoćenik [[nacističkog]] programa robovske radne snage,[[Julius Streicher]], urednik tjednika [[Der Stürmer]], sijao mržnju prema Židovima,[[Martin Bormann]],nasljednik Hessa u Stranci, [[Arthur Syss Inquart]], instrumentalist [[Anschluss]]a, [[Wilhelm Frick]], ministar unutarnjih poslova, tvorac rasnih zakona.

Suđenje je počelo u studenome [[1945]]., a završilo 15. listopada [[1946]]. Idući dan izvršene su presude.
[[Zatvor Spandau]] „ugostio” je sedam optuženika: Ericha Raedera, Karla Dönitza, Rudolfa Hessa, Alberta Speera, Baldura von Schiracha, [[Walter Funk|Waltera Funka]] i [[Konstantin Neurath|Konstantina Neuratha]].

No, Speer, Schirach, Hess i Dönitz su jedini izdržali kaznu do kraja.
Nakon tog procesa još dva nacista su osuđena nakon [[Drugi svjetski rat|2. svjetskog rata]].
To su [[Adolf Eichmann]] (obješen 1962. godine) i [[Klaus Barbie]] (umro 1991. godine).

== Glavno suđenje ==
Glavno međunarodno vojno suđenje otvoreno je [[18. listopada]] [[1945]]., u Zgradi Glavnog suda u [[Berlin]]u. Prva sesiju predvodio je sovjetski sudac Nikitčenko. Optužena su bila 24 ratna zločina i 6 kriminalnih ratnih organizacija - vodstvo [[NSDAP]]-a, [[SS]], [[SA]], [[SD]], [[Gestapo]] i [[OKW]].

Optuženi su po sljedeće 4 točke:

# Sudjelovanje u planu ili [[urota (zločin)|uroti]] za izvršenje [[zločin protiv mira|zločina protiv mira]]
# Planiranje, iniciranje i vođenje [[agresorski rat|agresorskog rata]] i drugih zločina protiv mira
# [[Ratni zločin]]i
# [[Zločini protiv čovječnosti]]

'''24 optuženika su:'''

;Legenda: '''O''' - optužen; '''K''' - osuđen; '''–''' - nije optužen

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;#318CE7&quot;
|- bgcolor=&quot;#318CE7&quot;
!rowspan=&quot;1&quot; colspan=&quot;2&quot; width=&quot;7%&quot;|Optuženik
!rowspan=&quot;1&quot; colspan=&quot;4&quot; width=&quot;12%&quot;|Optužnica
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;10%&quot;|Kazna
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;49%&quot;|Informacije
|-
! width=&quot;5%&quot;|Slika
! width=&quot;20%&quot;|Ime
! width=&quot;3%&quot;|1
! width=&quot;3%&quot;|2
! width=&quot;3%&quot;|3
! width=&quot;3%&quot;|4
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 183-R14128A, Martin Bormann.jpg|80px]]
|'''[[Martin Bormann]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Bormann je bio nasljednik [[Rudolf Hess|Rudolfa Hessa]] na mjestu tajnika [[NSDAP]]-a te je kao takav za vrijeme [[Drugi svjetski rat|rata]] imao direktan pristup [[Adolf Hitler|Hitleru]]. Po [[Bitka za Berlin|oslobođenju Berlina]], Bormann nije pronađen te mu je suđeno i presuđeno ''[[in absentia]]''. Njegovi posmrtni ostaci pronađeni su u [[Berlin]]u [[1972.]] godine te je utvrđeno kako datiraju iz [[1945.]] godine; pretpostavlja se da je ubijen prilikom pokušaja bijega iz Berlina.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 146-1976-127-06A, Karl Dönitz - crop.jpg|80px]]
|'''[[Karl Dönitz]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| Zatvor&lt;br&gt;(10 godina)
|Dönitz je [[1943.]] godine naslijedio [[Erich Raeder|Ericha Raedera]] na mjestu zapovjednika ''[[Kriegsmarine]]a'' te je bio glavni organizator ''[[U-Boot]]'' kampanje. Nakon rata je kratkotrajno postao predsjednik kratkotrajne [[Flensburška vlada|Flensburške vlade]], a sve po odredbama Hitlerove oporuke. Osuđen je za vođenje podmorničkog rata suprotno sporazumu iz [[1936.]], ali nije kažnjen jer su [[Sjedinjene Države]] počinile isto kršenje međunarodnog sporazuma.&lt;br&gt;Branitelj mu je bio [[Otto Kranzbühler]].
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 146-1989-011-13, Hans Frank.jpg|80px]]
|'''[[Hans Frank]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Frank je bio glavni pravnik u [[Treći Reich|Trećem Reichu]] te osobni advokat [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]]. Od [[1939.]] je bio [[Generalno gubernatorstvo|generalni guverner u okupiranoj Poljskoj]], gdje je provodio ratne zločine i zločine protiv čovječnosti.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine.
|-
|[[File:Wilhelm Frick.jpg|80px]]
|'''[[Wilhelm Frick]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Frick je od [[1933.]] do [[1943.]] godine bio ministar unutarnjih poslova u [[Hitlerov kabinet|Hitlerovom kabinetu]], a od [[1943.]] do [[1945.]] i [[Protektorat Češka i Moravska|protektor Češke i Moravske]]. Kao ministar, bio je jedan od glavnih organizatora nacističke rasne politike te je zaslužan za donošenje zloglasnih [[Nirnberški zakoni|Nirnberških zakona]].&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine. 
|-
|[[File:Hans Fritzsche.jpg|80px]]
|'''[[Hans Fritzsche]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O 
|align=&quot;center&quot;| O 
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| Oslobođen
|Fritzsche je bio popularni radijski komentator te vođa novinskog odjela [[Reichovo ministarstvo propagande i narodnog prosvjećenja|Ministarstva propagande]]. Nakon [[Joseph Goebbels|Goebbelsova]] suicida, postao je direktor u ministarstvu. Njegova uspješna radijska karijera bila je posljedica sličnosti njegova glasa s Goebbelsovim.
|-
|[[File:Walther Funk, portrait.jpg|80px]]
|'''[[Walther Funk]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Doživotni zatvor]]
|Funk je bio ugledni ekonomist koji je od [[1938.]] bio Hitlerov ministar gospodarstva, a [[1939.]] godine je naslijedio [[Hjalmar Schacht|Schachta]] na čelu ''[[Reichsbank]]e''.&lt;br&gt;Pušten je iz zatvora [[16. svibnja]] [[1957.]] zbog lošeg zdravlja, a umro je [[31. svibnja]] [[1960.]] godine.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 102-13805, Hermann Göring.jpg|80px]]
|'''[[Hermann Göring]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Göring je bio veteran iz [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] i najviši nacistički dužnosnik kojemu je suđeno u [[Nürnberg]]u. Od [[1935.]] godine je bio zapovjednik ''[[Luftwaffe]]a'' s činom ''[[Reichsmarschall]]a'', a do [[1934.]] godine je vodio i ''[[Gestapo]]''. Izvorno drugi čovjek u državi i Hitlerov nasljednik, izgubio je utjecaj nakon spletke u kojoj je sudjelovao Bormann.&lt;br&gt;Počinio je [[suicid]] večer prije svog pogubljenja.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 146II-849, Rudolf Heß.jpg|80px]]
|'''[[Rudolf Hess]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| [[Doživotni zatvor]]
|Hess je bio Hitlerov osobni i stranački tajnik sve do [[1941.]] godine kada je letio za [[Škotska|Škotsku]]. Tamo mu se srušio [[avion]] te je bio u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkom]] pritvoru do kraja rata.&lt;br&gt;Nakon suđenja je bio zatvoren u [[Zatvor Spandau|Spandauu]], gdje je počinio suicid [[1987.]] godine.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 146-1971-033-01, Alfred Jodl.jpg|80px]]
|'''[[Alfred Jodl]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Jodl je bio ''[[Wehrmacht]]ov'' ''[[Generaloberst]]'' i [[Wilhelm Keitel|Keitelov]] podređeni. Osobno je potpisivao naredbe za egzekuciju savezničkih i sovjetskih zapovjednika. Dana [[7. svibnja]] [[1945.]] potpisao je kapitulaciju Reicha kao Dönitzov predstavnik.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine, ali je posthumno rehabilitiran [[1953.]] godine.
|-
|[[File:Ernst-Kaltenbrunner-72-916.jpg|80px]]
|'''[[Ernst Kaltenbrunner]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| K 
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Kaltenbrunner je bio ''[[Obergruppenführer]]'' u [[SS]]-u te najviši dužnosnik te organizacije kojemu je suđeno u [[Nürnberg]]u. Od [[1943.]] godine je bio direktor [[Reichssicherheitshauptamt|RSHA]]-a, posljedica čega je bila kontrola nad ''[[Sicherheitsdienst]]om'', ''[[Gestapo]]m'' i ''[[Kripo]]m''. Zapovjedao je i ''[[Einsatzgruppen]]'' odredima.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine. 
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 183-H30220, Wilhelm Keitel.jpg|80px]]
|'''[[Wilhelm Keitel]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Keitel je bio šef [[Oberkommando der Wehrmacht|OKW]]-a te ''[[de facto]]'' ministar obrane od [[1938.]] do [[1945.]] godine. Bio je poznat po svojoj neupitnoj lojalnosti Hitleru, a osobno je potpisao seriju naredbi za egzekuciju vojnika i političkih zatvorenika. Izrazio kajanje.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine. 
|-
|[[File:Gustav Krupp von Bohlen und Halbach in 1915.jpg|80px]]
|'''[[Gustav Krupp von Bohlen und Halbach|Gustav Krupp]]'''
|align=&quot;center&quot;| 
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| ''Bez presude''
|Krupp je bio veliki njemački industrijalac i predsjednik kompanije [[Krupp|Friedrich Krupp AG]] od [[1912.]] godine. Djelomično paraliziran od [[1941.]], utvrđeno je kako je medicinski nesposoban za suđenje. Optužnica protiv njega podignuta je omaškom jer je sve poslove umjesto njega vodio njegov sin [[Alfried Krupp von Bohlen und Halbach|Alfried]], kojemu će se suditi u [[Kruppov proces|posebnom procesu]] za robovski rad. Tužitelji su pokušali izmijeniti optužnicu, no suci su to odbili. Iako mu nije suđeno, optužnica nikada nije povučena u slučaju da se Krupp oporavi.&lt;br&gt;Umro je [[16. siječnja]] [[1950.]] godine.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 183-2008-0922-501, Robert Ley.jpg|80px]]
|'''[[Robert Ley]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| ''Bez presude''
|Ley je od [[1933.]] godine bio vođa [[Njemački front rada|DAF]]-a. Počinio je suicid [[25. listopada]] [[1945.]] godine prije službenog početka procesa. Iako je protiv njega podignuta optužnica, presuda nije donesena jer mu se nije sudilo. 
|-
|[[File:Bundesarchiv N 1310 Bild-135, Konstantin von Neurath.jpg|80px]]
|'''[[Konstantin von Neurath]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| Zatvor&lt;br&gt;(15 godina)
|Von Neurath je od [[1932.]] do [[1938.]] godine bio ministar vanjskih poslova, a naslijedio ga je [[Joachim von Ribbentrop]]. Od [[1939.]] do [[1943.]] bio je [[Protektorat Češka i Moravska|protektor Češke i Moravske]]. Odsutan od [[1941.]], podnio je ostavku [[1943.]] godine zbog sukoba s Hitlerom.&lt;br&gt;Pušten je iz zatvora [[6. studenog]] [[1954.]] godine nakon srčanog udara, a umro je [[14. kolovoza]] [[1956.]] godine.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 183-1988-0113-500, Franz v. Papen.jpg|80px]]
|'''[[Franz von Papen]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| Oslobođen
|Von Papen je [[1932.]] bio [[njemački kancelar]], a od [[1933.]] do [[1934.]] bio je Hitlerov dokancelar. Od [[1934.]] do [[1938.]] bio je veleposlanik u [[Austrija|Austriji]], a od [[1939.]] do [[1944.]] u [[Turska|Turskoj]]. Iako je oslobođen u [[Nürnberg]]u, njemački denacifikacijski sud ga je kasnije proglasio ratnim zločincem i osudio na osam godina teškog rada. Oslobođen je nakon dvije odslužene godine temeljem žalbe.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 102-06631, Erich Raeder.jpg|80px]]
|'''[[Erich Raeder]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| [[Doživotni zatvor]]
|Reader je od [[1928.]] godine pa do svog umirovljenja [[1943.]] godine bio zapovjednik ''[[Kriegsmarine]]a'', a naslijedio ga je [[Karl Dönitz]]. &lt;br&gt;Pušten je iz zatvora [[26. rujna]] [[1955.]] godine zbog lošeg zdravlja, a umro je [[6. studenog]] [[1960.]] godine.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 183-H04810, Joachim von Ribbentrop.jpg|80px]]
|'''[[Joachim von Ribbentrop]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Von Ribbentrop je od [[1936.]] do [[1938.]] godine bio ambasador u [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]], a onda je preuzeo ministarstvo vanjskih poslova. Godine [[1939.]] potpisao je kontrvorezni [[Pakt Ribbentrop-Molotov]], a iako je [[1941.]] godine njegova uloga slabila, ostao je jedan od vodećih nacističkih dužnosnika, zaslužan za početak rata i početno provođenje [[Holokaust]]a.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine. 
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 183-1985-0723-500, Alfred Rosenberg.jpg|80px]]
|'''[[Alfred Rosenberg]]'''
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Rosenberg je bio glavni rasni ideolog [[NSDAP]]-a te jedan od glavnih odgovornih za provođenje [[Holokaust]]a. Od [[1941.]] godine bio je ministar za okupirana istočna područja.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine.  
|-
|[[File:Fritz Sauckel2.jpg|80px]]
|'''[[Fritz Sauckel]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Sauckel je od [[1927.]] bio ''[[Gauleiter]]'' [[Thüringen]]a, a od [[1942.]] godine glavni organizator nacističkog programa robovskog  i prisilnog rada.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine. Branitelj mu je bio [[Robert Servatius]]. 
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 102-12733, Hjalmar Schacht.jpg|80px]]
|'''[[Hjalmar Schacht]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| Oslobođen
|Schacht je bio ugledan bankar i ekonomist koji je jedno vrijeme bio predsjednik ''[[Reichsbank]]e'', a kasnije i ministar gospodarstva. Priznao je kršenje [[Versajski sporazum|Versajskog sporazuma]]. Od [[1944.]], Schacht je bio zatvoren u konc-logoru zbog podrške njemačkom pokretu otpora te mu nije bilo drago što mu se sudilo zajedno s ostalim ratnim zločincima.
|-
|[[File:Baldur von Schirach in Prison.JPG|80px]]
|'''[[Baldur von Schirach]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| Zatvor&lt;br&gt;(20 godina)
|Von Schirach je od [[1933.]] do [[1940.]] godine predvodio ''[[Hitlerjugend]]'', a od [[1940.]] do [[1945.]] godine je bio ''[[Gauleiter]]'' [[Beč]]a. Izrazio je kajanje. 
|-
|[[File:Arthur Seyss-Inquart.jpg|80px]]
|'''[[Arthur Seyß-Inquart]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| K 
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Seyß-Inquart je bio instrumentalan za provođenje ''[[Anschluss]]a'' te je nakratko bio [[Austrija|austrijski]] kancelar [[1938.]] godine. Od [[1939.]] do [[1940.]] je bio [[Hans Frank|Frankov]] zamjenik u [[Poljska|Poljskoj]], nakon čega je postao komesar u okupiranoj [[Nizozemska|Nizozemskoj]]. Izrazio je žaljenje.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine.   
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 146II-277, Albert Speer.jpg|80px]]
|'''[[Albert Speer]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| Zatvor&lt;br&gt;(20 godina)
|Speer je bio Hitlerov osobni prijatelj i [[arhitektura|arhitekt]], a od [[1942.]] godine je vodio ministarstvo naoružanja. U tom je kontekstu bio odgovoran za prisilni i robovski rad te proizvodnju ratne opreme koju je koristio Reich. Izrazio kajanje i osobno preuzeo odgovornost za svoja djela.
|-
|[[File:Bundesarchiv Bild 146-1997-011-24, Julius Streicher.jpg|80px]]
|'''[[Julius Streicher]]'''
|align=&quot;center&quot;| O
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| –
|align=&quot;center&quot;| K
|align=&quot;center&quot;| [[Smrtna kazna|Smrt]]
|Streicher je od [[1929.]] do [[1940.]] godine bio ''[[Gauleiter]]'' [[Gau Franken|Frankena]], kada mu je Hitler oduzeo ovlasti, ali mu dozvolio da zadrži titulu. Instrumentalan u nacističkoj propagandi te autor brojnih [[antisemitizam|antisemitističkih]] publikacija, među kojima i zloglasni časopis ''[[Der Stürmer]]''.&lt;br&gt;Obješen je [[16. listopada]] [[1946.]] godine.  
|}

== Reference ==
{{reflist}}

== Dodatna literatura ==
* de Villemarest, Pierre, ''Untouchable - Who protected Bormann &amp; Gestapo Müller after 1945...'', Aquilion, 2005, {{ISBN|1-904997-02-3}}
* Gilbert, G.M., ''Nuremberg Diary'', Da Capo Press, 1995, {{ISBN|0-306-80661-4}}
* Persico, Joseph E., ''Nuremberg: Infamy on Trial'', Penguin Books, 1994, {{ISBN|0-14-016622-X}}
* [[Robert Conquest|Conquest, Robert]] ''The Great Terror A Reassessment'' London: Oxford University Press page 92. 
* Bauer, Eddy ''The Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War II Volume 22'' New York: Marshall Cavendish Corporation 1972 page 3071.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nuremberg Trials}}
* [http://www.aegistrust.org/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=44&amp;Itemid=75/ UK Holocaust Centre] Owned and run by the [http://www.aegistrust.org/ Aegis Trust] An independent international organisation dedicated to eliminating genocide
* [http://www.museen.nuernberg.de/english/english/reichsparteitag_e/pages/prozesse_e.html Official page of the Nuremberg City Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813221559/http://www.museen.nuernberg.de/english/english/reichsparteitag_e/pages/prozesse_e.html |date=2006-08-13 }}
* [http://nuremberg.law.harvard.edu/php/docs_swi.php?DI=1&amp;text=overview Nuremberg Trials Project: A digital document collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208031844/http://nuremberg.law.harvard.edu/php/docs_swi.php?DI=1&amp;text=overview |date=2016-02-08 }} Harvard Law School Library
* [http://www.yale.edu/lawweb/avalon/imt/proc/judcont.htm The Avalon Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040717080802/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/imt/proc/judcont.htm |date=2004-07-17 }}
* [http://www.yale.edu/lawweb/avalon/imt/proc/imtconst.htm Charter of the International Military Tribunal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140214032535/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/imt/proc/imtconst.htm |date=2014-02-14 }} (Nuremberg trials)
* [http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/nuremberg/subsequenttrials.html The Subsequent Nuremberg Trials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125101211/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/nuremberg/subsequenttrials.html |date=2010-11-25 }}
* [http://www.nizkor.org/hweb/imt/ Nizkor Holocaust Web Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717010230/http://www.nizkor.org/hweb/imt/ |date=2011-07-17 }}
* [http://www.ushmm.org/research/doctors/ United States Holocaust Memorial Museum Online Exhibit]
* [http://www.ushmm.org/museum/exhibit/focus/warcrimetrials/ Special focus on The Nuremberg Trials - USHMM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130912122915/http://www.ushmm.org/museum/exhibit/focus/warcrimetrials/ |date=2013-09-12 }}
* [http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/nuremberg/nuremberg.htm Famous World Trials - Nuremberg Trials]
* [http://fcit.coedu.usf.edu/holocaust/resource/gallery/N1945.htm Nuremberg Trials Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319234550/http://fcit.coedu.usf.edu/holocaust/resource/gallery/n1945.htm |date=2007-03-19 }}
* [http://www.mtsu.edu/~baustin/trials3.html The Nuremberg Trials: The Defendants and Verdicts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061120061816/http://www.mtsu.edu/%7Ebaustin/trials3.html |date=2006-11-20 }}
* [http://www.rit.edu/~mjd6897/NurembergTrials/main.html Results and Reactions to the Nuremberg Trials]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://history.acusd.edu/gen/WW2Timeline/nuremberg-trials.html Nuremberg War Crimes - Trials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908135032/http://history.acusd.edu/gen/WW2timeline/nuremberg-trials.html |date=2006-09-08 }}
* [http://www.u-s-history.com/pages/h1685.html Nuremberg Trials 1945-1949]
* [http://www.pbs.org/wgbh/amex/nuremberg/index.html &quot;American Experience: The Nuremberg Trials&quot;] (PBS)
* [http://www.trial-ch.org/trialwatch/search/en?CF=3 Trial Watch: The Nuremberg Trials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903201232/http://www.trial-ch.org/trialwatch/search/en?CF=3 |date=2005-09-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20250319092521/http://www.timesonline.co.uk/newspaper/0,,172-2213985,00.html Obituary of Anthony Marreco]
* [http://www.ess.uwe.ac.uk/genocide/trials.htm Crimes, Trials and Laws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522193409/http://www.ess.uwe.ac.uk/genocide/trials.htm |date=2013-05-22 }}
* [http://www.worldwar-two.net/acontecimentos/84/ Nuremberg Trials]
* [http://www.worldwar-two.net/acontecimentos/85/ Nuremberg defendants]
* [http://www.fredautley.com/nuremberg.htm ''THE NUREMBERG JUDGMENTS'' Chapter 6 from ''THE HIGH COST OF VENGEANGE''] by [[Freda Utley]] (1949 Henry Regnery Company) Made available by &quot;The Freda Utley Foundation&quot; 
* [http://jurist.law.pitt.edu/forumy/2006/10/tree-fell-in-forest-nuremberg.php A Tree Fell in the Forest: The Nuremberg Judgments 60 Years On] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070213085150/http://jurist.law.pitt.edu/forumy/2006/10/tree-fell-in-forest-nuremberg.php |date=2007-02-13 }}, [[JURIST]]

{{Nurnberg}}
{{Međunarodno krivično pravo}}
{{Drugi svjetski rat}}

[[Kategorija:Nacistički zločini u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Suđenja za ratne zločine u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Nürnberg]]
[[Kategorija:Historija Bavarske]]
[[Kategorija:Pravna historija Njemačke]]
[[Kategorija:1945.]]
[[Kategorija:1946.]]</text>
      <sha1>3tph83b4l3hji95cl3qmkwqlr1mmz8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearni rat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22950</id>
    <revision>
      <id>42717223</id>
      <parentid>42555289</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="jp6i9mayuemwjdgfqwnv115xb02bb2a" xml:space="preserve">[[Datoteka:MK6 TITAN II.jpg|thumb|right|250px|[[ICBM|Interkontinentalni balistički projektil]] [[Titan II]] koji je nosio bojevu glavu [[W53]] snage 9 [[megatona|Mt]] , jedno od najjačih [[nuklearno oružje|nuklearnih oružja]] u arsenalu [[SAD]] za vrijeme [[hladni rat|hladnog rata]].]]
{{ratovanje}}
'''Nuklearni''' ili '''atomski rat''' je [[rat]] u kome se koristi [[nuklearno oružje]]. U cijelopj [[historija nuklearnog oružja|historiji nuklearnog oružja]], ono je korišteno samo dva puta u doba rata (v. [[atomski napad na Hiroshimu i Nagasaki]]), i to samo od jedne zaraćene strane, [[SAD|Sjedinjenih Država]]. Danas se pod tim izrazom smatra i svaki oružani sukob u kome su zaraćene strane opremljene nuklearnim oružjem.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nuclear warfare}}
* [http://www.fas.org/nuke/intro/nuke/7906/ ''The Effects of Nuclear War''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070121235049/http://www.fas.org/nuke/intro/nuke/7906/ |date=2007-01-21 }} (1979) – handbook produced by the United States Office of Technology Assessment (hosted by the [[Federation of American Scientists]])
* [http://www.oism.org/nwss/ ''Nuclear War Survival Skills''] (1979/1987) – handbook produced by [[Oak Ridge National Laboratory]] (use menu at left to navigate)
* [http://HavenWorks.com/nuclear Nuclear News] at HavenWorks.com
* [http://skeptically.org/onwars/id7.html 20 Mishaps That Might Have Started Accidental Nuclear War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303094647/http://skeptically.org/onwars/id7.html |date=2007-03-03 }} by Alan F. Philips, M.D. 
* [https://web.archive.org/web/20070311020318/http://www.greenpeace.org.uk/contentlookup.cfm?CFID=3094473&amp;CFTOKEN=91124583&amp;ucidparam=20051005115224 US Doctrine for Joint Nuclear Operations]
* [http://www.nuclearfiles.org/menu/timeline/index.htm Nuclear Files.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329133717/http://www.nuclearfiles.org/menu/timeline/index.htm |date=2013-03-29 }} Interactive Timeline of the Nuclear Age
* [http://www.dkosopedia.com/wiki/Iranian_Nuclear_Crisis_Timeline Iranian Nuclear Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061018062546/http://www.dkosopedia.com/wiki/Iranian_Nuclear_Crisis_Timeline |date=2006-10-18 }}
* DeVolpi, Alexander, Vladimir E. Minkov, Vadim A. Simonenko, and George S. Stanford. 2004. ''Nuclear Shadowboxing: Contemporary Threats from Cold War Weaponry'', Vols. 1 and 2. Fidlar Doubleday.

{{Nuklearna tehnologija}}

[[Kategorija:Rat]]
[[Kategorija:Nuklearno oružje]]


{{mil-stub}}</text>
      <sha1>jp6i9mayuemwjdgfqwnv115xb02bb2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1927.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23788</id>
    <revision>
      <id>42716953</id>
      <parentid>42716634</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jul/Juli/Srpanj */</comment>
      <origin>42716953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42586" sha1="1m08i1luy9ggip7bpwgf28zpzhahgek" xml:space="preserve">{{Godina}}
{{godina u drugim kalendarima|1927}}
Godina '''1927''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u subotu]].
__NOTOC__
&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;&quot; align=center class=radius 
| '''1927''': &lt;br /&gt; [[1927#Januar/Siječanj|1]] • [[1927#Februar/Veljača|2]] • [[1927#Mart/Ožujak|3]] • [[1927#April/Travanj|4]] • [[1927#Maj/Svibanj|5]] • [[1927#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1927#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1927#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1927#Septembar/Rujan|9]] • [[1927#Oktobar/Listopad|10]] • [[1927#Novembar/Studeni|11]] • [[1927#Decembar/Prosinac|12]] &lt;br /&gt; [[1927#Rođenja|Rođenja]] • [[1927#Smrti|Smrti]]
|}&lt;/center&gt;

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Kraljevskom poveljom osnovan [[BBC]] (''British Broadcasting Corporation'') kao javno finansirana korporacija (umesto komercijalne ''British Broadcasting Company'' osnovane 1922.).
* 1. 1. - U [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarskoj]] uvedena nova valuta [[penge]] ili pengov (''pengő '' - &quot;zvonki&quot;, kao što srebro zvoni) - traje do hiperinflacije 1945-46.
* 1. 1. - [[Wang Jingwei]] u saradnji sa komunistima uspostavio vladu u [[Wuhan]]u - Wangova frakcija [[Kuomintang]]a je u rivalitetu sa [[Chiang Kai-shek]]ovom.
* 1. 1. - Kod [[Kadrifakovo|Kadrifakova]] streljana dvojica komita, osuđena za masakr iz 1923. Jedan od njih uspeo da prethodno izbode zatvorskog čuvara.&lt;ref&gt;&quot;Streljanje bugarskih komita&quot;, Politika 2. jan. 1927, str. 5&lt;/ref&gt;
* 1. 1. - U [[Kaštel Novi|Kaštel Novom]] smrtno ranjen Valentin Žic, čelnik splitske [[ORJUNA]]-e, od strane oca mladića ubijenog prošlog avgusta u Kaštel Lukšiću.&lt;ref&gt;&quot;Krvavi sukobi u Kastel Novom&quot;, Politika 3. jan. 1927, str. 3&lt;/ref&gt;
* [[2. 1.]] - U Meksiku formalno počinje [[Kristeroski rat]]: katolici digli pobunu u [[Jalisco|Jaliscu]] protiv izrazito antiklerikalne [[Plutarco Elías Calles|Callesove]] vlade (do 1929).
* 3 -6. 1. - Kineski nacionalisti zauzimaju britanske koncesije [[Hankou]] i [[Jiujiang]] (ili u februaru?).
* [[4. 1.]] - Odlučeno je da se i formalno ukine obznana protiv [[Hrvatska seljačka stranka (1904-1941)|HSS]] iz decembra 1924.
* [[7. 1.]] - Prvi transatlantski [[telefon]]ski poziv Njujork-London, putem radio talasa.
* [[9. 1.]] - [[Požar u Lauriel Palaceu]]: 78-oro dece stradalo u montrealskom bioskopu.
* [[10. 1.]] - Premijera filma &quot;[[Metropolis (film)|Metropolis]]&quot; u Berlinu.
* [[23. 1.]] - Oblasni izbori u Kraljevini SHS&lt;ref&gt;&quot;Politika&quot; od 3. dec 1926 i kasnije je davala neke izborne okruge&lt;/ref&gt;, radikali ometaju HSS, naročito u Vojvodini i Bosni.
* [[25. 1.]] - Fuzijom firmi ''Remington Typewriter Company'' i ''Rand Kardex Bureau'' nastaje proizvođač poslovnih mašina [[Remington Rand]] (Sperry Rand 1955, [[Unisys]] 1986).
* [[28. 1.]] - [[HSS]]-ovci govore o izbornom teroru, na osnovu dobrih rezultata traže peto ministarstvo, glasaju sa opozicijom. Ostavka pete vlade [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]].
* [[29. 1.]] - [[Ibn Saud]] uzdigao svoj stari [[Sultanat Nadžd]] u kraljevinu (pošto je već kralj [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je osvojio 1925).
* [[30. 1.]] - Austrija: sukob desničarskih veterana i socijaldemokratskog [[Republikanischer Schutzbund|Schutzbunda]] sa dvoje mrtvih u [[Schattendorf]]u.
* [[31. 1.]] - Zatvorena [[Međusaveznička vojna kontrolna komisija]] u Berlinu (u različite datume za razne zemlje tokom godine).

=== Februar/Veljača ===
[[Datoteka:Sava Šumanović - Luncheon on the Grass.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: &quot;Doručak na travi&quot;]]
[[Datoteka:Sava Šumanović - Pijana lađa.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: &quot;Pijana lađa&quot;]]
* [[1. 2.]] - Šesta vlada [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]] - koalicija dve struje [[narodna radikalna stranka|radikala]] i [[Slovenska ljudska stranka (1892)|klerikalaca]] (bez [[Hrvatska pučka seljačka stranka|radićevaca]]).
* [[3. 2.]] - Pobuna protiv portugalske vlade u Portu, traje šest dana, stradalo je 120 ljudi.
* [[6. 2.|6]] - [[18. 2.]] - [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]]: Bitka za Chinandegu je najkrvaviji okršaj rata, stotine mrtvih i razrušena [[Chinandega]]. Kasnije tokom meseca se povećava broj američkih trupa u zemlji.
* [[8. 2.]] - Sahranjen japanski [[Joshihito, car Taishō]] (umro u decembru).
* [[10. 2.]] - Antiimperijalistički kongres u Briselu, osnovana [[Liga protiv imperijalizma]] s jakim uticajem Kominterne.
* [[12. 2.]] - Britanski vojnici se iskrcavaju u [[Šangaj]]u (Kinezi štrajkuju zbog toga nedelju dana kasnije).
* [[14. 2.]] - Jak zemljotres kod [[Ljubinje|Ljubinja]] u Hercegovini ([[Magnituda zemljotresa|M]] 6.0, int. VIII) - 100 mrtvih.
* februar - ''[[Tenentismo]]'': posle skoro dve i po godine okončana lutanja [[Luís Carlos Prestes|Prestesove]] kolone po unutrašnjosti Brazila (levičarski mlađi oficiri pobunjeni protiv vlade).
* [[18. 2.]] - [[Kanada]] uspostavila diplomatske odnose sa [[SAD]] (ranije preko Londona).
* [[19. 2.]] - Film ''[[It (film, 1927)|It]]'' ulazi u masovno prikazivanje u SAD, [[Clara Bow]] postaje zvezda.
* 19. 2. - Radio stanica [[CFRB]] u Torontu je prva na svetu koja radi na naizmeničnu struju, umesto jednosmernu iz baterije.
* [[23. 2.]] - [[Werner Heisenberg]] formulisao [[Relacije neodređenosti|princip neodređenosti]].
* 23. 2. - Sastaju se oblasne skupštine u KSHS i biraju svoje organe.
* [[24. 2.]] - Tokom odgovora ministra unutrašnjih poslova [[Božidar Maksimović|Bože Maksimovića]] (zvani &quot;Boža Kundak&quot;) na optužbe za policijsku brutalnost, opozicija uvela u skupštinu i ogolela pretučenog čoveka&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/25?pageIndex=00002 Politika, 25. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
* [[26. 2.]] - [[Đuro Basariček]] tvrdi da Maksimović nije kriv za krizu već &quot;tajne sile&quot; protivne parlamentarizmu&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/27?pageIndex=00002 Politika, 27. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt; (pretpostavlja se Kralj i [[Bela ruka|belorukaški]] oficiri&lt;ref&gt;East Central Europe between the two World Wars, By Joseph Rothschild, page 227&lt;/ref&gt;) - Radić se ograđuje.
* [[27. 2.]] - U Šangaj stižu i američki marinci iz 4. regimente (ostaju do 1941).

=== Mart/Ožujak ===
* [[2. 3.]] - Rešen granični spor između [[Kvebek]]a i [[Newfoundland i Labrador|Newfoundlanda]] na [[Labrador (poluotok)|Labradoru]] (tj. između dominionâ Kanada i Newfoundland).
* [[3. 3.]] - Ciklon pogodio [[Madagaskar]], stotine mrtvih.
* [[4. 3.]] - Zagrepčanka [[Štefica Vidačić]] u Berlinu izabrana za mis Evrope; doček u [[Zagreb]]u [[6. 3.]]&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/3/8?pageIndex=00003 Politika, 8. mart 1927. str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
* [[5. 3.]] - U SAD objavljena poslednja kratka priča sa [[Sherlock Holmes|Sherlockom Holmesom]]: ''[[The Adventure of Shoscombe Old Place]]''.
* [[7. 3.]] - Zemljotres pogađa zapadni [[Honšu]] u Japanu - blizu 3.000 mrtvih.
* [[9. 3.]] - Na snazi je međunarodna Konvencija za suzbijanje trgovine robljem i ropstva.
* [[10. 3.]] - Mobilizacija u Albaniji usled zategnutosti sa Kraljevinom SHS.
* 10. 3. - Italija ratifikovala Pariski ugovor iz 1920, kojim je Besarabija priznata kao deo Rumunije (pošto ga Japan nije ratifikovao, nije stupio na snagu)&lt;ref&gt;{{cite book|title=Multinational Operations, Alliances, and International Military Cooperation Past and Future|url=https://books.google.com/books?id=I6n97Zl9tqsC&amp;pg=PA66|publisher=Government Printing Office|isbn=978-0-16-087242-6|pages=66–}}&lt;/ref&gt;.
* [[11. 3.]] - U Njujorku je otvoren ''Roxy Theatre'', filmska palata sa 5.920 mesta (radi do 1960).
* 11. 3. - [[Philips]]ove laboratorije pokreću prvu kratkotalasnu stanicu, ''PCJJ''.
* [[15. 3.]] - Finansijska kriza Shōwa u Japanu, krah više banaka.
* [[19. 3.]] - Italijanska vlada tvrdi da Jugoslavija namerava da upadne u Albaniju, što ona, zbog ugovora sa Tiranom, &quot;ne može trpeti&quot; - kriza sa Italijom.
* [[21. 3.]] - Komunisti na čelu sa [[Zhou Enlai]]em i [[Chen Duxiu]]om digli ustanak u [[Šangaj]]u, podržavajući napredovanje [[Chiang Kai-shek]]a.
* [[24. 3.]] - [[Nankinški incident]]: Kuomintangove trupe ulaze u [[Nanking]], u kome su neredi i napadi na zapadnjake - dva američka i britanski brod odgovaraju bombardovanjem grada.
* [[26. 3.]] - Chiang Kai-shek stigao u Šangaj.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Velimir vukicevic.jpg|mini|150px|[[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], premijer KSHS 1927-28]]
* [[5. 4.]] - Italija i Mađarska potpisale Ugovor o prijateljstvu, pomirenju i arbitraciji.
* [[7. 4.]] - Bell System preneo živu TV sliku sekretara trgovine SAD [[Herbert Hoover|Herberta Hoovera]] iz Washingtona na Manhattan - prva javna demonstracija dalekometne televizije (elektromehanički sistem, neonska lampa kao &quot;ekran&quot;)&lt;ref&gt;[http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html 1927: Long Distance TV Transmission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629100508/http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html |date=2015-06-29 }}. corp.att.com (pristup. 20.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
*   7. 4. - U Parizu prikazan ''[[Napoléon (1927 film)|Napoléon]]'', film [[Abel Gance|Abela Ganca]] sa mnogim inovativnim tehnikama. 
* [[9. 4.]] - [[Sacco i Vanzetti]] osuđeni na smrt na drugom suđenju za dva ubistva tokom pljačke 1920. - protesti širom sveta.
* 9. 4. - U Pekingu, u raciji na sovjetsku ambasadu, uhapšen suosnivač KPK [[Li Dazhao]] – pogubljen 28. 4. sa još 19 ljudi.
* [[11. 4.]] - Počeo [[Vizantologija|vizantološki]] kongres u Beogradu.
* [[12. 4.]] - [[Šangajski masakr 1927.]]: [[Kuomintang]] se okrenuo protiv dojučerašnjih saveznika [[Komunistička partija Kine|komunista]] - raskid KMT sa KPK i Sovjetskim Savezom, ali i između levog i desnog krila KMT. [[Kineski građanski rat]] traje s prekidima do 1949-50.
* 12. 4. - Zakon o kraljevskoj i parlamentarnoj titulaturi menja ime [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske]] u Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske.
* [[14. 4.]] - Zvanični datum prvog proizvedenog švedskog automobila [[Volvo]].
* [[16. 4.]] - [[5. 5.]] - [[Velika poplava Misisipija (1927)|Velika poplava Misisipija]], najrazornija rečna poplava u istoriji SAD.
* [[16. 4.]] - Ostavka Uzunovićeve vlade.
* [[17. 4.]] - Novi premijer KSHS je [[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], vlada je koalicija radikala, [[Vojislav Marinković|Marinkovićeve]] struje [[demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrata]] i [[Mehmed Spaho|Spahovih]] [[Jugoslavenska muslimanska organizacija|muslimana]].
* [[18. 4.]] - [[Chiang Kai-shek]] proglasio nacionalističku vladu u Nankingu, nasuprot Wuhanskoj vladi [[Wang Jingwei]]a, iz levog krila KMT.
* [[19. 4.]] - [[Mae West]] osuđena na deset dana zatvora zbog &quot;opscenosti&quot; u komadu ''Sex''.
* [[20. 4.]] - [[Giichi Tanaka]] je japanski premijer (do 1929), pošto je [[Reijirō Wakatsuki]] prinuđen na ostavku zbog finansijske krize.

=== Maj/Svibanj ===
[[Datoteka:Volvo ÖV4 1927.jpg|mini|200px|[[Volvo ÖV 4]], prvi model firme]]
* [[2. 5.]] - ''Buck v. Bell'': Vrhovni sud SAD presuđuje da državni statuti obavezne sterilizacije nesposobnih nisu neustavni - faktički poništeno kasnijim odlukama i zakonima.
* [[4. 5.]] - Mir iz Tipitape (Espino Negro) uz američko posredovanje okončava građanski rat u Nikaragvi, ali neki liberali, naročito [[Augusto César Sandino]] ga ne priznaju.
* [[6. 5.]] - Prikazan film ''[[7th Heaven (film, 1927)|7th Heaven]]''.
* [[8. 5.]] - Avijatičari [[Tadija Sondermajer]] i [[Leonid Bajdak]] svečano dočekani u Beogradu nakon etapno preletenog puta Pariz - Bombaj - Beograd (podsticaj za novo preduzeće u osnivanju, [[Aeroput]]).
* 8. 5. - [[Charles Nungesser]] i [[François Coli]] poleteli sa &quot;Belom pticom&quot; (''[[L'Oiseau Blanc]]'') iz Pariza prema Njujorku, moguće da su se srušili na američko kopno.
* [[9. 5.]] - Australski parlament prvi put zaseda u [[Canberra|Canberri]] (ranije u [[Melbourne|Melbournu]]). Parlament je otvorio [[George VI od Ujedinjenog Kraljevstva|vojvoda od Yorka]], budući kralj George VI, kome je to bila prva veća proba posle terapije govora sa [[Lionel Logue|Lionelom Logueom]]. Premijer [[Stanley Bruce]] je prešao u grad nekoliko dana ranije.
* 9. 5. - Tornado je uglavnom uništio [[Poplar Bluff, Missouri]]; prethodnih dana u SAD je u nizu tornada stradalo najmanje 217 ljudi.
* [[10. 5.]] - [[Konkordat]] između Kraljevine Rumunije i Svete stolice.
* [[11. 5.]] - U Los Angelesu osnovana [[Akademija filmskih umjetnosti i nauka]] (AMPAS), prvi predsjednik je [[Douglas Fairbanks]].
* [[12. 5.]] - Racija na sovjetsko trgovačko poslanstvo u Londonu, pronađeni dokazi o špijunaži.
* [[15. 5.]] - Katastrofalni &quot;[[Rudnik|Rudnički]] zemljotres&quot; u Šumadiji ([[Magnituda zemljotresa|M]] 5.9, int. IX).
* [[16. 5.]] - Bitka u La Paz Centru, okršaj otpadničkih liberala i američkih marinaca u Nikaragvi.
* maj? - Ida Kravanja, najlepša Slovenka i buduća glumica [[Ita Rina]], otišla krišom od majke u Berlin, ubrzo snima prvi film&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1927/05/30?pageIndex=00007 ''&quot;Kako deca varaju svoje roditelje&quot;''. Politika, 30. 5. 1927, str 7]. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;.
* [[18. 5.]] - Katastrofa u školi u [[Bath, Michigan]] - član školskog odbora, pritisnut porezima i hipotekom, digao školu u vazduh - poginulo ukupno 45 osoba, od toga 38 dece.
* 18. 5. - U [[Hollywood]]u je otvorena filmska palata [[TCL Chinese Theatre|Graumanov kineski teatar]]. 
* [[20. 5.]] - Ugovorom iz Džede Velika Britanija priznaje [[Ibn Saud]]ov suverenitet nad [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevinom Hidžaz i Nadžd]] (od 1932. [[Saudi Arabija]]).
[[Datoteka:Lindbergh takes off from Roosevelt Field.jpg|mini|280px|[[Charles Lindbergh|Lindberghov]] ''[[Spirit of St. Louis]]'' uzleće]]
* [[20.5.|20]]-[[21. 5.]] - '''[[Charles Lindbergh]]''' sam preleteo preko Atlantika, od Njujorka do Pariza, čime je osvojio [[Orteigova nagrada|Orteigovu nagradu]].
* [[22. 5.]] - Od zemljotresa kod grada [[Xining]] u centralnoj Kini stradalo 200.000 ljudi.
* 22. 5. - [[Carlos Ibáñez del Campo]] dobija sumnjivih 98% glasova na [[čile]]anskim predsedničkim izborima - diktatorska vlast s velikim javnim radovima i potrošnjom na osnovu zajmova (predsednik 1927-31. i 1952-58).
* [[25. 5.]] - [[Clärenore Stinnes]] krenula iz Berlina sa [[Carl-Axel Söderström|Carl-Axelom Söderströmom]] na putovanje oko sveta automobilom (do juna 1929).
* [[27. 5.]] - V. Britanija prekinula diplomatske odnose sa SSSR zbog špijunaže i podzemne agitacije.
* [[31. 5.]] - Proizveden poslednji [[Ford Model T]] (15.007.033 komada za 19 godina).

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* [[4. 6.]] - KSHS prekinula diplomatske odnose sa Albanijom nakon što je uhapšen jedan službenik poslanstva u Tirani i zbog prošlomesečnih graničnih incidenata; odnosi obnovljeni sledećeg meseca uz posredovanje evropskih sila&lt;ref name=&quot;Indi&quot;/&gt;
* 4. 6. - [[Kraljevina Rumunija|Rumunski]] premijer gen. [[Alexandru Averescu]] gubi podršku liberala nakon što je otkriveno da je razgovarao o povratku sa princom Karolom (kralj Ferdinand je smrtno bolestan). Na čelo vlade nacionalnog jedinstva dolazi [[Barbu Știrbey]], koji već 21. 6. ustupa zetu [[Ion I. C. Brătianu|Ionu I. C. Brătianuu]] (koji umire u novembru).
* 4 - 6. 6. - Clarence Chamberlin i, prvi putnik, Charles A. Levine, preleteli od New Yorka do blizu [[Eisleben]]a u Nemačkoj, sutradan stižu u Berlin.
* [[7. 6.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] na snazi je član 58 kaznenog zakona, protiv osumnjičenih za &quot;kontrarevolucionarnu aktivnost&quot; (proširen 1934).
* [[7. 6.]] - Ruski emigrant u Varšavi ubio sovjetskog ambasadora [[Pjotr Vojkov|Pjotra Vojkova]]. Dva dana kasnije, u SSSR pogubljeno 20 &quot;monarhista&quot; zbog navodnih ubistava, zavere i špijunaže.
* [[12. 6.]] - Sastanak inostranih ministara Društva naroda u Ženevi povodom zategnutosti između Albanije i Kraljevine SHS.
* [[13. 6.]] - Možda 4,5 miliona ljudi na ''ticker-tape'' paradi za Lindbergha u Newyorku, uživo prenošenoj na radiju.
* [[14. 6.]] - Kralj potpisao ukaz o [[veliki župan|velikim županima]] (poglavari oblasti u KSHS).
* [[15. 6.]] - Raspuštena Skupština KSHS, izbori u septembru; rekonstrukcija vlade.
* [[17. 6.]] - Osnovano preduzeće &quot;[[Aeroput]]&quot;, prva jugoslovenska avio-kompanija, preteča [[JAT]]-a (prva linija otvorena [[14. 2.]] [[1928]]).
* [[18. 6.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zavladao [[Beiyanška vlada|pekinškom (beiyanškom) vladom]], protiv kuomintangovaca i komunista (nepunih godinu dana).
* 18. 6. - Prva trka na [[Nürburgring]]u.
* [[19. 6.]] - Makedonci iz Bugarske nastavili upade&lt;ref name=&quot;Indi&quot;&gt;[http://www.indiana.edu/~league/1927.htm Chronology 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102174021/http://www.indiana.edu/~league/1927.htm |date=2010-01-02 }}, Univ. of Indiana&lt;/ref&gt;.
* [[24. 6.]] - [[Corneliu Zelea Codreanu]] osnovao u Rumuniji Legiju arhanđela Mihajla, poznatu po paravojnom krilu [[Željezna garda]].
* [[28. 6.]] - [[Tragedija u Steglitzu]]: dvojica srednjoškolaca osnovala klub samoubojica, jedan od njih počinio ubojstvo treće osobe i samoubojstvo.
* [[29. 6.]] - Totalno pomračenje Sunca na severu Evrope, u KSHS pokriveno 60 - 80% diska.

=== Jul/Juli/Srpanj ===
[[Datoteka:Sacvan.jpg|mini|210px|[[Sacco i Vanzetti]]]]
* [[1. 7.]] - [[Richard E. Byrd]] sa posadom leti od Njujorka do Pariza, ali se zbog magle vraća na obalu Normandije gde se prinudno spuštaju.
* [[4. 7.]] - Mladi inženjer [[Sukarno]] osnovao [[Indonežanska nacionalna partija|Indonežansku nacionalnu partiju]] u [[Nizozemska Istočna Indija|Nizozemskoj Istočnoj Indiji]].
* 4. 7. - Prvi put poletela [[Lockheed Vega]], prvi [[Lockheed]]ov avion, visoki jednokrilac, korišćen u rekordima.
* 4. 7. - [[Joseph Goebbels]] pokrenuo ''[[Der Angriff]]'', novine berlinskih nacista.
* [[9. 7.]] - Poplava Elbe u Nemačkoj, stradalo mesto [[Bad Gottleuba-Berggießhübel|Berggießhübel]].
* [[10. 7.]] - Sporazum [[Anton Korošec|Korošca]] i premijera Vukićevića na Bledu - [[Slovenska ljudska vlada (1892)|SLS]] bi ušla u vladu, ali posle izbora.
* 10. 7. - [[IRA]] ubila [[Kevin O'Higgins|Kevina O'Higginsa]], potpredsednika Izvršnog veća [[Irska Slobodna Država|Irske Slobodne Države]].
* [[11. 7.]] - [[Jerihonski zemljotres (1927)|Jerihonski zemljotres]] u [[Britanski mandat nad Palestinom|mandatnoj Palestini]] i [[Emirat Transjordanija|Transjordaniji]], velika razaranja u Nablusu i Jerusalimu, najmanje 500 mrtvih.
* [[15. 7.]] - [[Julska pobuna 1927.|Julska pobuna]] ili Bečka paljevina Palate pravde - u sukobu levičarskih demonstranata i policije gine 85 demonstranata i pet policajaca.
* 15. 7. - U Grčkoj zabranjen makedonski jezik.
* [[16. 7.]] - Nakon što je ranije tokom meseca osudio liberalnog vođu [[José María Moncada|Moncadu]] kao izdajnika i objavio rat SAD, [[Augusto César Sandino]] neuspešno [[Bitka za Ocotal|napada Ocotal]] (Amerikanci su upotrebili avione dvokrilce) - počinje šestogodišnja pobuna.
* 16. 7. - U Nemačkoj je zakonom određeno sveobuhvatno osiguranje za nezaposlene.
* jul - Uhapšen [[Radomir Vujović]], član Politbiroa KPJ (u zatvoru do 1932).
* [[17. 7.]] - [[Prvi radio prijenos nogometne utakmice u Hrvatskoj]]/Jugoslaviji - Vilim Brkić prenosio utakmicu [[Građanski]] - [[HAŠK Zagreb]].
* [[20. 7.]] - Umro rumunski kralj [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], nasleđuje ga petogodišnji unuk [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (1927-30. i 1940-47; dečakov otac [[Carol II (Rumunija)|Carol II]] se vratio u zemlju 1930-40).
* [[23. 7.]] - U [[Stuttgart]]u je otvorena izložba Nemačkog zanatlijskog saveza, ''[[Deutscher Werkbund]]'', za koju je izgrađeno naselje Weissenhof, sa zdanjima više modernih arhitekata. [[Ludwig Mies van der Rohe]] je prikazao konzolnu Weissenhofsku stolicu.
* [[26. 7.]] - Osnovana [[Iberijska anarhistička federacija]] (FAI).
* [[29. 7.]] - [[Patrijarh moskovski Sergije]] sa sinodom objavio apsolutnu lojalnost Crkve sovjetskoj državi - mnogi jerarsi se odvajaju.
* 29. 7. - ''Trade Disputes and Trade Unions Act'' u Ujedinjenom Kraljevstvu: zabranjeni solidarni štrajkovi i oni koji bi vršili pritisak na vladu, učešće u nezakonitom štrajku je krivično delo (zakon povučen 1946, solidarni štrajkovi opet zabranjeni 1990).

=== Avgust/August/Kolovoz ===
[[Datoteka:中國工農紅軍軍旗.svg|mini|150px|Zastava kineske Radničke i seljačke crvene armije]]
* [[1. 8.]] - [[Ustanak u Nančangu]] u jugoistočnoj Kini - prvi veći sukob Kuomintanga i [[Komunistička partija Kine|KP Kine]] nakon raskida u aprilu. Ovo se smatra datumom osnivanja [[Narodnooslobodilačka armija (Kina)|Narodnooslobodilačke armije]].
* [[2. 8.]] - [[Harold Stephen Black]] izmislio [[pojačavač sa negativnom povratnom spregom]] (patent dobio tek 1937.).
* 2. 8. - Predsednik SAD [[Calvin Coolidge]] objavio da neće tražiti drugi puni mandat 1928.
* [[9. 8.]] - [[Sisowath Monivong]] je novi kralj [[Francuski protektorat u Kambodži|francuskog protektorata Kambodže]] (do 1941).
* [[12. 8.]] - Prikazan američki film ''[[Wings (film)|Wings]]'', neke kopije imaju sinhronizovane zvučne efekte i muziku.
* 14 - 28. 8. - Prvo izdanje fudbalskog [[Mitropa kup 1927.|Mitropa kupa]]: u četvrtfinalu ubedljivo poraženi jugoslovenski učesnici, Hajduk i BSK.
* [[17. 8.]] - Trgovački sporazum između Francuske i Nemačke.
* 19 - 21. 8. - [[Nirnberški miting]]: 3. partijski kongres [[NSDAP]] pod sloganom &quot;Dan buđenja&quot;, snimljen prvi dokumentarac ''Eine Symphonie des Kampfwillens''.
* [[23. 8.]] - [[Sako i Vanceti]] pogubljeni u SAD, uprkos međunarodnim protestima.
* [[24. 8.]] - Uragan pogodio atlantske provincije Kanade, naročito Novu Skotiju - 184 mrtvih, uglavnom na moru.
* [[27. 8.]] - Jugoslovenski avijatičari potpukovnik Petrović i poručnik Pajević stradali na glečeru u Tirolu&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Vreme/1927/09/04?pageIndex=00003 &quot;Vreme&quot;, 4. septembar 1927, str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt;.

=== Septembar/Rujan ===
* [[3. 9.]] - Tokom zbora na sarajevskom Vratniku pucano u pravcu [[Mehmed Spaho|Mehmeda Spahe]] (musliman SRNAO-vac?).
* [[7. 9.]] - [[Philo Farnsworth]] preneo u svojoj laboratoriji prvu TV sliku elektronskog tipa.
* 7. 9. - Komunisti na čelu sa [[Mao Ze Dong|Mao Zedongom]] dižu neuspešni [[Ustanak jesenje žetve]] u provincijama [[Hunan]] i [[Jiangxi]].
* [[8. 9.]] - [[Clyde Cessna]] i Victor Roos osnovali proizvođača aviona [[Cessna]].
* [[11. 9.]] - [[Parlamentarni izbori u Kraljevini SHS 1927.|Parlamentarni izbori]]: [[Narodna radikalna stranka]] 112 mesta (-30), [[Hrvatska pučka seljačka stranka|Narodna seljačka stranka]] (Radić) 61 (-6), [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|Demokratska stranka]] 61 mesto (+25) itd.
* 11. 9. - [[Krimski zemljotresi (1927)|Krimski zemljotresi]]: jak potres pogađa Krim, sutradan ujutru opaženi veliki plamenovi na moru.
* [[16. 9.]] - [[Niels Bohr]] izneo [[princip komplementarnosti]] na kongresu u Italiji.
* [[18. 9.]] - Osnovana mreža radio-stanica Columbia Phonographic Broadcasting System - kasniji [[CBS]].
* [[22. 9.]] - &quot;Meč dugog odbrojavanja&quot;: bivši šampion [[Jack Dempsey]] je oborio [[Gene Tunney|Genea Tunneya]], ali pošto nije odmah otišao u neutralni kut, Tunneyu je duže odbrojavano, na kraju je i pobedio.
* [[23. 9.]] - Prikazan nagrađivani film ''[[Sunrise: A Song of Two Humans]]'', prvi dugometražni sa sistemom ''[[Movietone]]'' (muzika i zvučni efekti).

* jesen - Seljaci u SSSR počinju smanjivati prodaju žita državi.

=== Oktobar/Listopad ===
* [[2. 10.]] - Na beogradskom Jevrejskom groblju otkriven spomenik palim ratnicima 1912-18.
* 2. 10. - Ženska stranka održala prvi zbor u Beogradu - traže žensko pravo glasa.
* [[4. 10.]] - Počinje rad na kolosalnim likovima američkih predsednika na [[Maunt Rašmor]]u (do [[1941]]).
* [[5. 10.]] - U [[Štip]]u ubijen gen. [[Mihailo Kovačević]] - počinioci iz [[VMRO]]-a.
* [[6. 10.]] - Kasno uveče komitski napad na selo Klisuru kod [[Bosilegrad]]a.
[[Datoteka:Al Jolson Jazz Singer.JPG|mini|220px|''[[The Jazz Singer]]'']]
* 6. 10. - Premijera filma &quot;[[The Jazz Singer|Džez pevač]]&quot;, prvog (delimično) ton-filma sa [[Al Jolson]]om - postiže veliki uspeh.
* [[10. 10.]] - Španski diktator [[Miguel Primo de Rivera]] otvorio Nacionalnu skupštinu - ima samo savetodavnu ulogu, zadatak joj je da napravi novi ustav.
* [[14. 10.]] - U Pragu ubijen albanski poslanik Cena-beg ([[Ceno Bey Kryeziu]]), pretpostavlja se po nalogu [[Ahmed Zogu|Ahmeda Zogua]].
* [[15. 10.]] - Pronađena nafta u [[Baba Gurgur]]u na severu Iraka.
* oktobar - Peta [[Solvayska konferencija]] o [[Kvantna mehanika|kvantnoj mehanici]] (→ [[Debate Bohr–Einstein]], [[Kopenhagenska interpretacija]]).
* [[19. 10.]] - Prvi let kompanije ''[[Pan American World Airways]]'' (bakrotirala [[1991]]).
* [[20. 10.]] - Početak proizvodnje [[Ford Model A (1927–31)|Forda Model A]], zamene za [[Ford Model T|Model T]], (u prodaji od decembra) - do marta 1932. proizvedeno 4.858.644 komada u različitim stilovima.
* [[22. 10.]] - HSS, [[Samostalna demokratska stranka|samostalci]] i [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|zemljoradnici]] pozvali [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrate]] i [[JMO]] u blok (Seljačko-demokratski savez), ali oni zasad ostaju u vladi.
* [[23. 10.]] - Poslednji članovi [[Leva opozicija|Leve opozicije]], [[Lav Trocki]] i [[Grigorij Zinovjev]] izbačeni iz Centralnog komiteta [[SKP(b)]].
* [[25. 10.]] - Italijanski putnički brod ''[[SS Principessa Mafalda]]'' potonuo pored Brazila, 314 mrtvih.
* [[26. 10.]] - HSS pred Skupštinom optužuje vladu za izborni teror u septembru.
* [[28. 10.]] - [[Datoteka:Kurdish flag (1932).png|25px]] Na istoku [[Turska|Turske]] proglašena [[Kurdska Republika Ararat]] (Turci je povratili [[1930]]).
* [[30. 10.]] - Grčki predsednik [[Pavlos Kunduriotis]] preživeo atentat.
* [[31. 10.]] - Japanski ribarski brod ''Ryo Yei Maru'' pronađen pored države Washington sa 12 tela - brod je plutao od prošlog decembra, poslednji član posade je umro u maju.

=== Novembar/Studeni ===
[[Datoteka:Radic govori na skupstini.jpg|mini|240px|[[Seljačko-demokratska koalicija]]]]
* [[5. 11.]] - U Arabiji počinje [[Ikhwanska pobuna]]: prkoseći [[Ibn Saud]]u, elementi verske milicije [[Ikhwan]] upadaju u [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|mandatni Irak]].
* [[6. 11.]] - Osvećenje temelja [[Umetnički paviljon &quot;Cvijeta Zuzorić&quot;|umetničkog paviljona &quot;Cvijeta Zuzorić&quot;]] u Beogradu.
* [[7. 11.]] - Desetogodišnjica [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]: unutarpartijska opozicija je u Moskvi pokušala organizovati nezavisne demonstracije ali su rasterani silom.
* [[8. 11.]] - Imenovana Simonova komisija za ispitivanje ustavne reforme u Britanskoj Indiji.
* [[10. 11.]] - Osnovana [[Seljačko-demokratska koalicija]] ([[Stjepan Radić]] iz HSS i [[Svetozar Pribićević]] iz [[Samostalna demokratska stranka|samostalaca]]).
* [[11. 11.]] - U [[Parizu]] potpisan ugovor između Francuske i Kraljevine SHS (&quot;Pariski pakt&quot;), kao protivteža italijanskom napredovanju na Balkanu.
* [[14. 11.]] - Trocki i Zinovjev izbačeni iz partije.
* [[17. 11.]] - Novi sultan [[Maroko|Maroka]] je [[Muhamed V (Maroko)|Muhamed V]] (vl. 1927-53 i 1955-61, od 1957. kao kralj).
* [[22. 11.]] - Drugi Tiranski ugovor - praktično italijanski protektorat nad [[Albanija|Albanijom]].
* [[27. 11.]] - ''Columbine Mine massacre'': policija pucala na štrajkujuće rudare u [[Lafayette, Colorado]], petorica ubijena.

=== Decembar/Prosinac ===
[[Datoteka:Ford A dutch licence registration EE-94-90-.JPG|mini|180px|[[Ford Model A (1927–31)]]]]
* [[2. 12.|2]] - [[19. 12.]] - [[XV kongres SKP(b)]]: izbačeni pripadnici Leve opozicije i trockisti tj. 75 aktivnih članova &quot;trockističko-zinovjevskog bloka&quot; (npr. [[Lev Kamenjev]], [[Hristijan Rakovski]], [[Karl Radek]]) i 23 iz grupe [[Timofej Sapronov|Timofeja Sapronova]]; ojačana [[Staljin]]ova vlast. Direktiva za Petogodišnji plan ekonomskog razvoja i plan za dobrovoljnu kolektivizaciju.
* [[3. 12.]] - ''Putting Pants on Philip'' je zvanično prvi film sa dvojcem [[Stanlio i Olio]].
* [[5. 12.]] - U Skoplju počinje suđenje dvadesetorici studenata iz omladinske VMRO, savetnik odbrane je advokat i poslanik [[Ante Pavelić]].
* [[11. 12.]] - [[Kantonski ustanak (1927)|Kantonski ustanak]]: komunisti stavili Kanton ([[Guangzhou]]) pod kontrolu, ali ustanak ugušen u roku od dva dana, uz pogibiju hiljada komunista.
* [[15. 12.]] - U Los Angelesu oteta 12-godišnja devojčica Marion Parker - raskomadano telo je pronađeno 19. 12. a osumnjičeni je uhvaćen tri dana kasnije.
* [[17. 12.]] - Američka podmornica [[USS S-4 (SS-109)]] potonula nakon sudara kod obale Masačusetsa, stradalo svih 40 članova posade, uprkos operaciji spasavanja.
* [[30. 12.]] - Otvorena prva linija [[Tokijski metro|Tokijskog metroa]] (Ginza), najstarija u Aziji.

=== Kroz godinu ===
* [[Svjetsko stanovništvo]] dostiže 2 milijarde.
* Nastali domaći filmovi &quot;[[Kralj Čarlstona]]&quot; i &quot;[[Grešnica bez greha]]&quot;.
* Na univerzitetu u [[Brisbane|Brisbanu]] započeo [[eksperiment s kapi katrana]] - potrebno je desetak godina da iz levka kapne jedna kap.
* Početak [[Kvantna hemija|kvantne hemije]]: Walter Heitler i Fritz London objavili rad o vezi u molekulu vodonika.
* [[Davisson–Germerov eksperiment]]: dokazana talasna svojstva elektrona i de Brogliejeva hipoteza.

== Rođenja ==
{{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1927.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Februar/Veljača ===
* [[2. 1.]] - [[Rejhan Demirdžić]], glumac († [[1988]])
* [[6. 1.]] - [[Aleksandar Despić]], fizikohemičar, predsednik SANU († [[2005]])
* [[9. 1.]] - [[Nada Mamula]], pevačica († [[2001]])
* [[11. 1.]] - [[Mato Ergović]], glumac († [[2013]])
* 11. 1. - [[Bogumil Hrabak]], istoričar († [[2010]])
* [[17. 1.]] - [[Slavko Vukosavljević]], književnik i novinar († [[2004]])
* 17. 1. - [[Eartha Kitt]], pevačica, glumica († [[2008]])
* [[18. 1.]] - [[Lea Deutsch]], glumica, žrtva Holokausta († [[1943]])
* [[30. 1.]] - [[Olof Palme]], premijer Švedske († [[1986]])

* [[6. 2.]] - Kosta Carina, književnik, filmski radnik, prevodilac († [[2007]])
* [[7. 2.]] - [[Juliette Gréco]], francuska šansonijerka i glumica († [[2020]])
* 7. 2. - [[Dušan Vukotić]], animator, oskarovac († [[1998]])
* [[10. 2.]] - [[Konstantin Babić]], srpski kompozitor († [[2009]])
* 10. 2. - [[Pero Gotovac]], skladatelj, dirigent († [[2017]])
* [[14. 2.]] - [[Lois Maxwell]], glumica († [[2007]])
* [[15. 2.]] - [[Harvey Korman]], glumac († [[2008]])
* [[19. 2.]] - [[Zvonimir Golob]], hrvatski pjesnik († [[1997]].)
* [[20. 2.]] - [[Sidney Poitier]], glumac († [[2022]])
* 20. 2. - [[Hubert de Givenchy]], modni kreator († [[2018]])
* 20. 2. - [[Roy Cohn]], saradnik senatora McCarthyja († [[1986]])
* [[24. 2.]] - [[Emmanuelle Riva]], glumica († [[2017]])

=== Mart/Ožujak &amp;ndash; April/Travanj ===
* [[1. 3.]] - [[Harry Belafonte]], kantautor, glumac († [[2023]])
* [[2. 3.]] - [[Adem Čejvan]], glumac († [[1989]])
* [[4. 3.]] - [[Pero Kvrgić]], glumac († [[2020]])
* [[6. 3.]] - [[Gordon Cooper]], astronaut († [[2004]])
* 6. 3. - [[Gabriel García Márquez]], književnik, nobelovac († [[2014]])
* [[11. 3.]] - [[Himzo Polovina]], pjevač († [[1986]])
* [[12. 3.]] - [[Raúl Alfonsín]], predsednik Argentine († [[2009]])
* 12. 3. - [[Gajo Petrović]], filozof praxisovac († [[1993]])
* [[15. 3.]] - [[Iljaz Kurteši]], predsednik Narodne skupštine SAP Kosovo († [[2016]])
* [[16. 3.]] - [[Vladimir Komarov]], kosmonaut († [[1967]])
* [[21. 3.]] - [[Hans-Dietrich Genscher]], nemački političar († [[2016]])
* [[23. 3.]] - [[Mato Damjanović]], šahovski velemajstor († [[2011]])
* 23. 3. - [[Sonja Hlebš]], glumica († [[2005]])
* [[27. 3.]] - [[Mstislav Rostropovič]], čelista († [[2007]])
* [[31. 3.]] - [[Cesar Chavez]], radnički lider u SAD († [[1993]])

* [[2. 4.]] - [[Ferenc Puskás]], fudbaler († [[2006]])
* [[16. 4.]] - [[Benedikt XVI|Joseph Aloisius Ratzinger]], papa Benedikt XVI. († [[2022]])
* [[18. 4.]] - [[Samuel P. Huntington]], američki politikolog († [[2008]])
* 18. 4. - [[Tadeusz Mazowiecki]], autor, premijer Poljske, izvestilac o ljudskim pravima u ex Yu († [[2013]])
* [[25. 4.]] - [[Albert Uderzo]], kokreator Asteriksa († [[2020]])
* [[27. 4.]] - [[Drago Tršar]], vajar († [[2023]])

=== Maj/Svibanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[1. 5.]] - [[Bernard Vukas]], hrvatski nogometaš († [[1983]])
* [[13. 5.]] - [[Danilo Krstić]], episkop budimski († [[2002]])
* [[25. 5.]] - [[Robert Ludlum]], pisac trilera († [[2001]])

* [[4. 6.]] - [[Geoffrey Palmer]], glumac († [[2020]])
* [[5. 6.]] - [[Dušan Jakšić]], glumac i pevač († [[2009]])
* [[8. 6.]] - [[Jerry Stiller]], glumac, komičar († [[2020]])
* [[10. 6.]] - [[Vidoje Žarković]], član Predsjedništva SFRJ, predsjednik Predsjedništva CK SKJ († [[2000]])
* [[15. 6.]] - [[Hugo Pratt]], crtač stripa ''Corto Maltese'' († [[1995]])
* [[18. 6.]] - [[Paul Eddington]], glumac († [[1995]])
* [[29. 6.]] - [[Slavoljub Stefanović Ravasi]], TV i pozorišni reditelj († [[1996]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Avgust/Kolovoz ===
* [[3. 7.]] - [[Ken Russell]], britanski filmski režiser († [[2011]])
* [[4. 7.]] - [[Gina Lollobrigida]], glumica († [[2023]])
* [[5. 7.]] - [[Pero Pirker]], gradonačelnik Zagreba († [[1972]])
* [[6. 7.]] - [[Janet Leigh]], glumica († [[2004]])
* [[7. 7.]] - [[Enzo Bettiza]], novinar, književnik, političar († [[2017]])
* [[14. 7.]] - [[Petar Otoranov]], fotoreporter († [[1997]])
* [[28. 7.]] - [[Dalibor Brozović]], lingvist i političar († [[2009]])
* [[29. 7.]] - [[Harry Mulisch]], nizozemski pisac († [[2010]])
* [[30. 7.]] - [[Miodrag Zdravković]], spiker RTV Beograd († [[2017]])
* 30. 7. - [[Victor Wong]], glumac († [[2001]])

* [[7. 8.]] - [[Miroslav Belović]], pozorišni reditelj i književnik († [[2005]])
* 7. 8. - [[Dušan Čkrebić]], predsednik Predsedništva SR Srbije († [[2022]])
* [[9. 8.]] - [[Marvin Minsky]], istraživač veštačke inteligencije († [[2016]])
* [[18. 8.]] - [[Rosalynn Carter]], Prva dama SAD († [[2023]])
* [[22. 8.]] - [[Aleksandar Obradović (kompozitor)|Aleksandar Obradović]], kompozitor († [[2001]])

=== Septembar/Rujan &amp;ndash; Oktobar/Listopad ===
* [[15. 9.]] - [[Margaret Keane]], slikarka († [[2022]])
* [[16. 9.]] - [[Peter Falk]], američki glumac († [[2011]])
* 16. 9. - [[Sadako Ogata]], šefica UNHCR († [[2019]])
* [[27. 9.]] - [[Milo Đukanović (reditelj)|Milo Đukanović]], filmski reditelj († [[1989]])

* [[1. 10.]] - [[Tom Bosley]], američki glumac († [[2010]])
* [[6. 10.]] - [[Ante Babaja]], filmski režiser i scenarista († [[2010]])
* [[13. 10.]] - [[Turgut Özal]], premijer, predsednik Turske († [[1993]])
* [[14. 10.]] - [[Roger Moore]], glumac († [[2017]])
* [[16. 10.]] - [[Günter Grass]], njemački književnik, nobelovac († [[2015]])
* [[18. 10.]] - [[George C. Scott]], glumac († [[1999]])
* [[23. 10.]] - [[Leszek Kołakowski]], filozof, istoričar ideja († [[2009]])
* [[24. 10.]] - [[Gilbert Bécaud]], pevač, glumac († [[2001]])
* [[27. 10.]] - [[Stevan Mirković]], general-pukovnik JNA, načelnik Generalštaba († [[2015]])
* [[31. 10.]] - [[Branko Petranović]], istoričar, pravnik († [[1994]])

=== Novembar/Studeni &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[2. 11.]] - [[Steve Ditko]], kokreator ''Spider-Man''-a († [[2018]])
* [[8. 11.]] - [[Mitar Pešikan]], lingvista, akademik († [[1996]])
* 8. 11. - [[Patti Page]], pevačica († [[2013]])
* [[11. 11.]] - [[Martin Špegelj]], general JNA i HV, ministar obrane RH († [[2014]])
* [[30. 11.]] - [[Nikola Majdak]], filmski reditelj i scenarista, prof. FDU u Bg. († [[2013]])

* [[3. 12.]] - [[Andy Williams]], pevač († [[2012]])
* [[5. 12.]] - [[Bhumibol Adulyadej]], kralj Tajlanda († [[2016]])
* [[7. 12.]] - [[Vlastimir Peričić]], kompozitor i muzikolog († [[2000]])
* [[18. 12.]] - [[Nikola Pantić]], geolog († [[2002]])
* [[25. 12.]] - [[Ram Narayan]], indijski glazbenik
* [[26. 12.]] - [[Ognjenka Milićević]], pozorišni, radio i TV reditelj, teatrolog, pedagog... († [[2008]])
* [[27. 12.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar, ekonomist († [[2007]])

=== Kroz godinu ===
* [[Vladimir Delač]], karikaturist, crtač stripova († [[1968]])
* [[Ibe Palikuća]], učesnica NOB, narodni heroj († [[1944]])

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1927.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Mart/Ožujak ===
* [[2. 1.]] - [[Danilo Pantelić]], episkop dalmatinski (* [[1865]])
* [[3. 1.]] - [[Carl Runge]], matematičar (* [[1856]])
* [[9. 1.]] - [[Houston Stewart Chamberlain]], rasistički autor, mentor nacizma (* [[1855]])
* [[16. 1.]] - [[Jovan Cvijić]], srpski geograf (* [[1865]])
* [[19. 1.]] - [[Carlota od Meksika]], bivša carica (* [[1840]])
* [[21. 1.]] - [[Charles Warren]], britanski vojnik i arheolog (* [[1840]])

* [[3. 2.]] - [[Isidor Kršnjavi]], hrvatski slikar, kulturni i javni djelatnik (* [[1845]].)
* [[4. 2.]] - [[Janko Vukotić]], vojskovođa crnogorske i SHS vojske (* [[1866]])
* [[13. 2.]] - [[Brooks Adams]], američki istoričar (* [[1848]])
* febr. - [[Krste Ljondev]] (Кръсте Льондев), atentator iz VMRO
* [[27. 2.]] - [[Stjepan Bojničić]], glumac (* [[1884]])

* [[4. 3.]] - [[Ira Remsen]], hemičar, pronalazač saharina (* [[1846]])
* 4. 3. - [[Max Théon]], kabalista, okultista (* [[1848]])
* [[5. 3.]] - [[Kosta Hristić]], srpski diplomata, prevodilac (* [[1852]])
* [[14. 3.]] - [[Jānis Čakste]], prvi predsednik Latvije (* [[1859]])
* [[15. 3.]] - [[Gligorije Jeftanović]], trgovac i političar (* [[1840]])
* [[17. 3.]] - [[Charles Emmett Mack]], glumac (* [[1900]])
* [[21. 3.]] - [[Gajo Bulat (prevoditelj)|Gajo Bulat]], bivši načelnik splitske općine, prevoditelj (* [[1867]])

=== April/Travanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[15. 4.]] - [[Gaston Leroux]], pisac, novinar (* [[1868]])
* [[20. 4.]] - [[Enrique Simonet]], slikar (* [[1866]])
* [[25. 4.]] - [[Earle Williams]], glumac (* [[1880]])

* {{circa}} [[8. 5.]] - [[Charles Nungesser]], avijatičar, avanturista (* [[1892]])
* [[11. 5.]] - [[Juan Gris]], slikar (* [[1887]])
* [[22. 5.]] - [[Nikola Kašiković]], publicista (* [[1861]])

* [[1. 6.]] - [[Lizzie Borden]], osumnjičena za ubistvo roditelja (* [[1860]])
* 1. 6. - [[J. B. Bury]], istoričar (* [[1861]])
* [[4. 6.]] - [[Robert McKim]], glumac (* [[1886]])
* [[9. 6.]] - [[Victoria Woodhull]], sifražetkinja, spiritualistkinja (* [[1838]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Septembar/Rujan ===
* [[5. 7.]] - [[Albrecht Kossel]], pionir genetike, nobelovac (* [[1853]])
* [[8. 7.]] - [[Max Hoffmann]], nemački general (* [[1869]])
* [[10. 7.]] - [[Louise Abbéma]], francuska slikarka (* [[1853]].)
* [[20. 7.]] - [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], kralj Rumunije (* [[1865]])
* [[26. 7.]] - [[June Mathis]], scenaristkinja (* [[1889]])

* [[23. 8.]] - [[Sacco i Vanzetti]], italijanski anarhisti, centar pravne kontroverze (* [[1891]] odn. [[1888]])
* 23. 8. - [[Saad Zaghloul]], bivši premijer Egipta (* 1859)
* [[31. 8.]] - [[Andranik Ozanijan]], jermenski vojnik i državnik (* [[1865]])

* [[1. 9.]] - [[Ferdo Kovačević]], hrvatski slikar (* [[1870]].)
* [[5. 9.]] - [[Marcus Loew]], pionir filmske industrije, osnivač MGM (* [[1870]])
* [[14. 9.]] - [[Isadora Duncan]], američka plesačica (* [[1878]].)
* 14. 9. - [[Hugo Ball]], književnik, dadaista (* [[1886]])
* [[15. 9.]] - [[Ljubomir Jezdić]], bivši četnički vojvoda (* [[1884]])
* [[29. 9.]] - [[Willem Einthoven]], pronalazač praktičnog EKG, nobelovac (* [[1860]])

=== Oktobar/Listopad &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[2. 10.]] - [[Svante Arrhenius]], hemičar, nobelovac (* [[1859]])
* [[5. 10.]] - [[Sam Warner]], suosnivač ''Warner Bros.'' (* [[1887]])
* oktobar - [[Milan Ciganović]], jedan od učesnika Sarajevskog atentata (* [[1888]])
* [[22. 10.]] - [[Borisav Stanković|Bora Stanković]], književnik (* [[1876]].)
* [[31. 10.]] - [[Vjera Petrović Njegoš]], kćerka kralja Nikole (* [[1887]])

* [[1. 11.]] - [[Florence Mills]], pevačica, igračica, komičarka (* [[1895]])
* [[4. 11.]] - [[Valli Valli]], englesko-nemačka glumica (* [[1882]])
* [[17. 11.]] - [[Adolf Jofe]], sovjetski političar i diplomata (* [[1883]])
* [[23. 11.]] - [[Alfred III. zu Windisch-Grätz]], bivši premijer Austrije (Cislajtanije) (* [[1851]])

* [[13. 12.]] - [[Ellen Stone]], misionarka (* [[1846]])
* [[27. 12.]] - [[Sulejman Šarac]], bivši reis-ul-ulema (* 1850)
* [[31. 12.]] - [[Josip Papić]], glumac (* [[1881]])

=== Kroz godinu ===
* [[Šota Galica]], kačakinja (* [[1895]])

== Nobelova nagrada za 1927. godinu ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Arthur Holly Compton]] (otkriće [[Komptonov efekat|efekta nazvanog po njemu]]) i [[Charles Thomson Rees Wilson]] (metod vizuelizacije putanja naelektrisanih čestica putem kondenzacije pare, → [[maglena komora]])
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Heinrich Otto Wieland]] (ispitivanje sastava [[Žučne kiseline|žučnih kiselina]] i povezanih supstanci)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Julius Wagner-Jauregg]] (otkriće terapeutske vrednosti cepljenja protiv malarije u lečenju ''dementia paralytica'')
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Henri Bergson]] (bogate i životvorne ideje i briljantne veštine s kojima su predstavljene)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Ferdinand Buisson]] (zalaganje za pomirenje Francuske i Nemačke) i [[Ludwig Quidde]] (mirovni pokret)

== Reference ==
{{reference}}

&lt;!-- internacionalni linkovi --&gt;
{{commonscat|1927}}

[[Kategorija:1920-e]]
[[Kategorija:20. vijek|27]]
[[Kategorija:Godine]]

[[nv:1901 – 1950]]</text>
      <sha1>1m08i1luy9ggip7bpwgf28zpzhahgek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716966</id>
      <parentid>42716953</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Avgust/August/Kolovoz */</comment>
      <origin>42716966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43296" sha1="0iuf1vah6dsq8d8d76xayzbeg1dk2tc" xml:space="preserve">{{Godina}}
{{godina u drugim kalendarima|1927}}
Godina '''1927''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u subotu]].
__NOTOC__
&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;&quot; align=center class=radius 
| '''1927''': &lt;br /&gt; [[1927#Januar/Siječanj|1]] • [[1927#Februar/Veljača|2]] • [[1927#Mart/Ožujak|3]] • [[1927#April/Travanj|4]] • [[1927#Maj/Svibanj|5]] • [[1927#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1927#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1927#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1927#Septembar/Rujan|9]] • [[1927#Oktobar/Listopad|10]] • [[1927#Novembar/Studeni|11]] • [[1927#Decembar/Prosinac|12]] &lt;br /&gt; [[1927#Rođenja|Rođenja]] • [[1927#Smrti|Smrti]]
|}&lt;/center&gt;

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Kraljevskom poveljom osnovan [[BBC]] (''British Broadcasting Corporation'') kao javno finansirana korporacija (umesto komercijalne ''British Broadcasting Company'' osnovane 1922.).
* 1. 1. - U [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarskoj]] uvedena nova valuta [[penge]] ili pengov (''pengő '' - &quot;zvonki&quot;, kao što srebro zvoni) - traje do hiperinflacije 1945-46.
* 1. 1. - [[Wang Jingwei]] u saradnji sa komunistima uspostavio vladu u [[Wuhan]]u - Wangova frakcija [[Kuomintang]]a je u rivalitetu sa [[Chiang Kai-shek]]ovom.
* 1. 1. - Kod [[Kadrifakovo|Kadrifakova]] streljana dvojica komita, osuđena za masakr iz 1923. Jedan od njih uspeo da prethodno izbode zatvorskog čuvara.&lt;ref&gt;&quot;Streljanje bugarskih komita&quot;, Politika 2. jan. 1927, str. 5&lt;/ref&gt;
* 1. 1. - U [[Kaštel Novi|Kaštel Novom]] smrtno ranjen Valentin Žic, čelnik splitske [[ORJUNA]]-e, od strane oca mladića ubijenog prošlog avgusta u Kaštel Lukšiću.&lt;ref&gt;&quot;Krvavi sukobi u Kastel Novom&quot;, Politika 3. jan. 1927, str. 3&lt;/ref&gt;
* [[2. 1.]] - U Meksiku formalno počinje [[Kristeroski rat]]: katolici digli pobunu u [[Jalisco|Jaliscu]] protiv izrazito antiklerikalne [[Plutarco Elías Calles|Callesove]] vlade (do 1929).
* 3 -6. 1. - Kineski nacionalisti zauzimaju britanske koncesije [[Hankou]] i [[Jiujiang]] (ili u februaru?).
* [[4. 1.]] - Odlučeno je da se i formalno ukine obznana protiv [[Hrvatska seljačka stranka (1904-1941)|HSS]] iz decembra 1924.
* [[7. 1.]] - Prvi transatlantski [[telefon]]ski poziv Njujork-London, putem radio talasa.
* [[9. 1.]] - [[Požar u Lauriel Palaceu]]: 78-oro dece stradalo u montrealskom bioskopu.
* [[10. 1.]] - Premijera filma &quot;[[Metropolis (film)|Metropolis]]&quot; u Berlinu.
* [[23. 1.]] - Oblasni izbori u Kraljevini SHS&lt;ref&gt;&quot;Politika&quot; od 3. dec 1926 i kasnije je davala neke izborne okruge&lt;/ref&gt;, radikali ometaju HSS, naročito u Vojvodini i Bosni.
* [[25. 1.]] - Fuzijom firmi ''Remington Typewriter Company'' i ''Rand Kardex Bureau'' nastaje proizvođač poslovnih mašina [[Remington Rand]] (Sperry Rand 1955, [[Unisys]] 1986).
* [[28. 1.]] - [[HSS]]-ovci govore o izbornom teroru, na osnovu dobrih rezultata traže peto ministarstvo, glasaju sa opozicijom. Ostavka pete vlade [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]].
* [[29. 1.]] - [[Ibn Saud]] uzdigao svoj stari [[Sultanat Nadžd]] u kraljevinu (pošto je već kralj [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je osvojio 1925).
* [[30. 1.]] - Austrija: sukob desničarskih veterana i socijaldemokratskog [[Republikanischer Schutzbund|Schutzbunda]] sa dvoje mrtvih u [[Schattendorf]]u.
* [[31. 1.]] - Zatvorena [[Međusaveznička vojna kontrolna komisija]] u Berlinu (u različite datume za razne zemlje tokom godine).

=== Februar/Veljača ===
[[Datoteka:Sava Šumanović - Luncheon on the Grass.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: &quot;Doručak na travi&quot;]]
[[Datoteka:Sava Šumanović - Pijana lađa.jpg|mini|200px|[[Sava Šumanović]]: &quot;Pijana lađa&quot;]]
* [[1. 2.]] - Šesta vlada [[Nikola Uzunović|Nikole Uzunovića]] - koalicija dve struje [[narodna radikalna stranka|radikala]] i [[Slovenska ljudska stranka (1892)|klerikalaca]] (bez [[Hrvatska pučka seljačka stranka|radićevaca]]).
* [[3. 2.]] - Pobuna protiv portugalske vlade u Portu, traje šest dana, stradalo je 120 ljudi.
* [[6. 2.|6]] - [[18. 2.]] - [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]]: Bitka za Chinandegu je najkrvaviji okršaj rata, stotine mrtvih i razrušena [[Chinandega]]. Kasnije tokom meseca se povećava broj američkih trupa u zemlji.
* [[8. 2.]] - Sahranjen japanski [[Joshihito, car Taishō]] (umro u decembru).
* [[10. 2.]] - Antiimperijalistički kongres u Briselu, osnovana [[Liga protiv imperijalizma]] s jakim uticajem Kominterne.
* [[12. 2.]] - Britanski vojnici se iskrcavaju u [[Šangaj]]u (Kinezi štrajkuju zbog toga nedelju dana kasnije).
* [[14. 2.]] - Jak zemljotres kod [[Ljubinje|Ljubinja]] u Hercegovini ([[Magnituda zemljotresa|M]] 6.0, int. VIII) - 100 mrtvih.
* februar - ''[[Tenentismo]]'': posle skoro dve i po godine okončana lutanja [[Luís Carlos Prestes|Prestesove]] kolone po unutrašnjosti Brazila (levičarski mlađi oficiri pobunjeni protiv vlade).
* [[18. 2.]] - [[Kanada]] uspostavila diplomatske odnose sa [[SAD]] (ranije preko Londona).
* [[19. 2.]] - Film ''[[It (film, 1927)|It]]'' ulazi u masovno prikazivanje u SAD, [[Clara Bow]] postaje zvezda.
* 19. 2. - Radio stanica [[CFRB]] u Torontu je prva na svetu koja radi na naizmeničnu struju, umesto jednosmernu iz baterije.
* [[23. 2.]] - [[Werner Heisenberg]] formulisao [[Relacije neodređenosti|princip neodređenosti]].
* 23. 2. - Sastaju se oblasne skupštine u KSHS i biraju svoje organe.
* [[24. 2.]] - Tokom odgovora ministra unutrašnjih poslova [[Božidar Maksimović|Bože Maksimovića]] (zvani &quot;Boža Kundak&quot;) na optužbe za policijsku brutalnost, opozicija uvela u skupštinu i ogolela pretučenog čoveka&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/25?pageIndex=00002 Politika, 25. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
* [[26. 2.]] - [[Đuro Basariček]] tvrdi da Maksimović nije kriv za krizu već &quot;tajne sile&quot; protivne parlamentarizmu&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/2/27?pageIndex=00002 Politika, 27. februar 1927. str. 2]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt; (pretpostavlja se Kralj i [[Bela ruka|belorukaški]] oficiri&lt;ref&gt;East Central Europe between the two World Wars, By Joseph Rothschild, page 227&lt;/ref&gt;) - Radić se ograđuje.
* [[27. 2.]] - U Šangaj stižu i američki marinci iz 4. regimente (ostaju do 1941).

=== Mart/Ožujak ===
* [[2. 3.]] - Rešen granični spor između [[Kvebek]]a i [[Newfoundland i Labrador|Newfoundlanda]] na [[Labrador (poluotok)|Labradoru]] (tj. između dominionâ Kanada i Newfoundland).
* [[3. 3.]] - Ciklon pogodio [[Madagaskar]], stotine mrtvih.
* [[4. 3.]] - Zagrepčanka [[Štefica Vidačić]] u Berlinu izabrana za mis Evrope; doček u [[Zagreb]]u [[6. 3.]]&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1927/3/8?pageIndex=00003 Politika, 8. mart 1927. str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
* [[5. 3.]] - U SAD objavljena poslednja kratka priča sa [[Sherlock Holmes|Sherlockom Holmesom]]: ''[[The Adventure of Shoscombe Old Place]]''.
* [[7. 3.]] - Zemljotres pogađa zapadni [[Honšu]] u Japanu - blizu 3.000 mrtvih.
* [[9. 3.]] - Na snazi je međunarodna Konvencija za suzbijanje trgovine robljem i ropstva.
* [[10. 3.]] - Mobilizacija u Albaniji usled zategnutosti sa Kraljevinom SHS.
* 10. 3. - Italija ratifikovala Pariski ugovor iz 1920, kojim je Besarabija priznata kao deo Rumunije (pošto ga Japan nije ratifikovao, nije stupio na snagu)&lt;ref&gt;{{cite book|title=Multinational Operations, Alliances, and International Military Cooperation Past and Future|url=https://books.google.com/books?id=I6n97Zl9tqsC&amp;pg=PA66|publisher=Government Printing Office|isbn=978-0-16-087242-6|pages=66–}}&lt;/ref&gt;.
* [[11. 3.]] - U Njujorku je otvoren ''Roxy Theatre'', filmska palata sa 5.920 mesta (radi do 1960).
* 11. 3. - [[Philips]]ove laboratorije pokreću prvu kratkotalasnu stanicu, ''PCJJ''.
* [[15. 3.]] - Finansijska kriza Shōwa u Japanu, krah više banaka.
* [[19. 3.]] - Italijanska vlada tvrdi da Jugoslavija namerava da upadne u Albaniju, što ona, zbog ugovora sa Tiranom, &quot;ne može trpeti&quot; - kriza sa Italijom.
* [[21. 3.]] - Komunisti na čelu sa [[Zhou Enlai]]em i [[Chen Duxiu]]om digli ustanak u [[Šangaj]]u, podržavajući napredovanje [[Chiang Kai-shek]]a.
* [[24. 3.]] - [[Nankinški incident]]: Kuomintangove trupe ulaze u [[Nanking]], u kome su neredi i napadi na zapadnjake - dva američka i britanski brod odgovaraju bombardovanjem grada.
* [[26. 3.]] - Chiang Kai-shek stigao u Šangaj.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Velimir vukicevic.jpg|mini|150px|[[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], premijer KSHS 1927-28]]
* [[5. 4.]] - Italija i Mađarska potpisale Ugovor o prijateljstvu, pomirenju i arbitraciji.
* [[7. 4.]] - Bell System preneo živu TV sliku sekretara trgovine SAD [[Herbert Hoover|Herberta Hoovera]] iz Washingtona na Manhattan - prva javna demonstracija dalekometne televizije (elektromehanički sistem, neonska lampa kao &quot;ekran&quot;)&lt;ref&gt;[http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html 1927: Long Distance TV Transmission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629100508/http://www.corp.att.com/attlabs/reputation/timeline/27tv.html |date=2015-06-29 }}. corp.att.com (pristup. 20.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
*   7. 4. - U Parizu prikazan ''[[Napoléon (1927 film)|Napoléon]]'', film [[Abel Gance|Abela Ganca]] sa mnogim inovativnim tehnikama. 
* [[9. 4.]] - [[Sacco i Vanzetti]] osuđeni na smrt na drugom suđenju za dva ubistva tokom pljačke 1920. - protesti širom sveta.
* 9. 4. - U Pekingu, u raciji na sovjetsku ambasadu, uhapšen suosnivač KPK [[Li Dazhao]] – pogubljen 28. 4. sa još 19 ljudi.
* [[11. 4.]] - Počeo [[Vizantologija|vizantološki]] kongres u Beogradu.
* [[12. 4.]] - [[Šangajski masakr 1927.]]: [[Kuomintang]] se okrenuo protiv dojučerašnjih saveznika [[Komunistička partija Kine|komunista]] - raskid KMT sa KPK i Sovjetskim Savezom, ali i između levog i desnog krila KMT. [[Kineski građanski rat]] traje s prekidima do 1949-50.
* 12. 4. - Zakon o kraljevskoj i parlamentarnoj titulaturi menja ime [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske]] u Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske.
* [[14. 4.]] - Zvanični datum prvog proizvedenog švedskog automobila [[Volvo]].
* [[16. 4.]] - [[5. 5.]] - [[Velika poplava Misisipija (1927)|Velika poplava Misisipija]], najrazornija rečna poplava u istoriji SAD.
* [[16. 4.]] - Ostavka Uzunovićeve vlade.
* [[17. 4.]] - Novi premijer KSHS je [[Velimir Vukićević|Velja Vukićević]], vlada je koalicija radikala, [[Vojislav Marinković|Marinkovićeve]] struje [[demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrata]] i [[Mehmed Spaho|Spahovih]] [[Jugoslavenska muslimanska organizacija|muslimana]].
* [[18. 4.]] - [[Chiang Kai-shek]] proglasio nacionalističku vladu u Nankingu, nasuprot Wuhanskoj vladi [[Wang Jingwei]]a, iz levog krila KMT.
* [[19. 4.]] - [[Mae West]] osuđena na deset dana zatvora zbog &quot;opscenosti&quot; u komadu ''Sex''.
* [[20. 4.]] - [[Giichi Tanaka]] je japanski premijer (do 1929), pošto je [[Reijirō Wakatsuki]] prinuđen na ostavku zbog finansijske krize.

=== Maj/Svibanj ===
[[Datoteka:Volvo ÖV4 1927.jpg|mini|200px|[[Volvo ÖV 4]], prvi model firme]]
* [[2. 5.]] - ''Buck v. Bell'': Vrhovni sud SAD presuđuje da državni statuti obavezne sterilizacije nesposobnih nisu neustavni - faktički poništeno kasnijim odlukama i zakonima.
* [[4. 5.]] - Mir iz Tipitape (Espino Negro) uz američko posredovanje okončava građanski rat u Nikaragvi, ali neki liberali, naročito [[Augusto César Sandino]] ga ne priznaju.
* [[6. 5.]] - Prikazan film ''[[7th Heaven (film, 1927)|7th Heaven]]''.
* [[8. 5.]] - Avijatičari [[Tadija Sondermajer]] i [[Leonid Bajdak]] svečano dočekani u Beogradu nakon etapno preletenog puta Pariz - Bombaj - Beograd (podsticaj za novo preduzeće u osnivanju, [[Aeroput]]).
* 8. 5. - [[Charles Nungesser]] i [[François Coli]] poleteli sa &quot;Belom pticom&quot; (''[[L'Oiseau Blanc]]'') iz Pariza prema Njujorku, moguće da su se srušili na američko kopno.
* [[9. 5.]] - Australski parlament prvi put zaseda u [[Canberra|Canberri]] (ranije u [[Melbourne|Melbournu]]). Parlament je otvorio [[George VI od Ujedinjenog Kraljevstva|vojvoda od Yorka]], budući kralj George VI, kome je to bila prva veća proba posle terapije govora sa [[Lionel Logue|Lionelom Logueom]]. Premijer [[Stanley Bruce]] je prešao u grad nekoliko dana ranije.
* 9. 5. - Tornado je uglavnom uništio [[Poplar Bluff, Missouri]]; prethodnih dana u SAD je u nizu tornada stradalo najmanje 217 ljudi.
* [[10. 5.]] - [[Konkordat]] između Kraljevine Rumunije i Svete stolice.
* [[11. 5.]] - U Los Angelesu osnovana [[Akademija filmskih umjetnosti i nauka]] (AMPAS), prvi predsjednik je [[Douglas Fairbanks]].
* [[12. 5.]] - Racija na sovjetsko trgovačko poslanstvo u Londonu, pronađeni dokazi o špijunaži.
* [[15. 5.]] - Katastrofalni &quot;[[Rudnik|Rudnički]] zemljotres&quot; u Šumadiji ([[Magnituda zemljotresa|M]] 5.9, int. IX).
* [[16. 5.]] - Bitka u La Paz Centru, okršaj otpadničkih liberala i američkih marinaca u Nikaragvi.
* maj? - Ida Kravanja, najlepša Slovenka i buduća glumica [[Ita Rina]], otišla krišom od majke u Berlin, ubrzo snima prvi film&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1927/05/30?pageIndex=00007 ''&quot;Kako deca varaju svoje roditelje&quot;''. Politika, 30. 5. 1927, str 7]. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;.
* [[18. 5.]] - Katastrofa u školi u [[Bath, Michigan]] - član školskog odbora, pritisnut porezima i hipotekom, digao školu u vazduh - poginulo ukupno 45 osoba, od toga 38 dece.
* 18. 5. - U [[Hollywood]]u je otvorena filmska palata [[TCL Chinese Theatre|Graumanov kineski teatar]]. 
* [[20. 5.]] - Ugovorom iz Džede Velika Britanija priznaje [[Ibn Saud]]ov suverenitet nad [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevinom Hidžaz i Nadžd]] (od 1932. [[Saudi Arabija]]).
[[Datoteka:Lindbergh takes off from Roosevelt Field.jpg|mini|280px|[[Charles Lindbergh|Lindberghov]] ''[[Spirit of St. Louis]]'' uzleće]]
* [[20.5.|20]]-[[21. 5.]] - '''[[Charles Lindbergh]]''' sam preleteo preko Atlantika, od Njujorka do Pariza, čime je osvojio [[Orteigova nagrada|Orteigovu nagradu]].
* [[22. 5.]] - Od zemljotresa kod grada [[Xining]] u centralnoj Kini stradalo 200.000 ljudi.
* 22. 5. - [[Carlos Ibáñez del Campo]] dobija sumnjivih 98% glasova na [[čile]]anskim predsedničkim izborima - diktatorska vlast s velikim javnim radovima i potrošnjom na osnovu zajmova (predsednik 1927-31. i 1952-58).
* [[25. 5.]] - [[Clärenore Stinnes]] krenula iz Berlina sa [[Carl-Axel Söderström|Carl-Axelom Söderströmom]] na putovanje oko sveta automobilom (do juna 1929).
* [[27. 5.]] - V. Britanija prekinula diplomatske odnose sa SSSR zbog špijunaže i podzemne agitacije.
* [[31. 5.]] - Proizveden poslednji [[Ford Model T]] (15.007.033 komada za 19 godina).

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* [[4. 6.]] - KSHS prekinula diplomatske odnose sa Albanijom nakon što je uhapšen jedan službenik poslanstva u Tirani i zbog prošlomesečnih graničnih incidenata; odnosi obnovljeni sledećeg meseca uz posredovanje evropskih sila&lt;ref name=&quot;Indi&quot;/&gt;
* 4. 6. - [[Kraljevina Rumunija|Rumunski]] premijer gen. [[Alexandru Averescu]] gubi podršku liberala nakon što je otkriveno da je razgovarao o povratku sa princom Karolom (kralj Ferdinand je smrtno bolestan). Na čelo vlade nacionalnog jedinstva dolazi [[Barbu Știrbey]], koji već 21. 6. ustupa zetu [[Ion I. C. Brătianu|Ionu I. C. Brătianuu]] (koji umire u novembru).
* 4 - 6. 6. - Clarence Chamberlin i, prvi putnik, Charles A. Levine, preleteli od New Yorka do blizu [[Eisleben]]a u Nemačkoj, sutradan stižu u Berlin.
* [[7. 6.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] na snazi je član 58 kaznenog zakona, protiv osumnjičenih za &quot;kontrarevolucionarnu aktivnost&quot; (proširen 1934).
* [[7. 6.]] - Ruski emigrant u Varšavi ubio sovjetskog ambasadora [[Pjotr Vojkov|Pjotra Vojkova]]. Dva dana kasnije, u SSSR pogubljeno 20 &quot;monarhista&quot; zbog navodnih ubistava, zavere i špijunaže.
* [[12. 6.]] - Sastanak inostranih ministara Društva naroda u Ženevi povodom zategnutosti između Albanije i Kraljevine SHS.
* [[13. 6.]] - Možda 4,5 miliona ljudi na ''ticker-tape'' paradi za Lindbergha u Newyorku, uživo prenošenoj na radiju.
* [[14. 6.]] - Kralj potpisao ukaz o [[veliki župan|velikim županima]] (poglavari oblasti u KSHS).
* [[15. 6.]] - Raspuštena Skupština KSHS, izbori u septembru; rekonstrukcija vlade.
* [[17. 6.]] - Osnovano preduzeće &quot;[[Aeroput]]&quot;, prva jugoslovenska avio-kompanija, preteča [[JAT]]-a (prva linija otvorena [[14. 2.]] [[1928]]).
* [[18. 6.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zavladao [[Beiyanška vlada|pekinškom (beiyanškom) vladom]], protiv kuomintangovaca i komunista (nepunih godinu dana).
* 18. 6. - Prva trka na [[Nürburgring]]u.
* [[19. 6.]] - Makedonci iz Bugarske nastavili upade&lt;ref name=&quot;Indi&quot;&gt;[http://www.indiana.edu/~league/1927.htm Chronology 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102174021/http://www.indiana.edu/~league/1927.htm |date=2010-01-02 }}, Univ. of Indiana&lt;/ref&gt;.
* [[24. 6.]] - [[Corneliu Zelea Codreanu]] osnovao u Rumuniji Legiju arhanđela Mihajla, poznatu po paravojnom krilu [[Željezna garda]].
* [[28. 6.]] - [[Tragedija u Steglitzu]]: dvojica srednjoškolaca osnovala klub samoubojica, jedan od njih počinio ubojstvo treće osobe i samoubojstvo.
* [[29. 6.]] - Totalno pomračenje Sunca na severu Evrope, u KSHS pokriveno 60 - 80% diska.

=== Jul/Juli/Srpanj ===
[[Datoteka:Sacvan.jpg|mini|210px|[[Sacco i Vanzetti]]]]
* [[1. 7.]] - [[Richard E. Byrd]] sa posadom leti od Njujorka do Pariza, ali se zbog magle vraća na obalu Normandije gde se prinudno spuštaju.
* [[4. 7.]] - Mladi inženjer [[Sukarno]] osnovao [[Indonežanska nacionalna partija|Indonežansku nacionalnu partiju]] u [[Nizozemska Istočna Indija|Nizozemskoj Istočnoj Indiji]].
* 4. 7. - Prvi put poletela [[Lockheed Vega]], prvi [[Lockheed]]ov avion, visoki jednokrilac, korišćen u rekordima.
* 4. 7. - [[Joseph Goebbels]] pokrenuo ''[[Der Angriff]]'', novine berlinskih nacista.
* [[9. 7.]] - Poplava Elbe u Nemačkoj, stradalo mesto [[Bad Gottleuba-Berggießhübel|Berggießhübel]].
* [[10. 7.]] - Sporazum [[Anton Korošec|Korošca]] i premijera Vukićevića na Bledu - [[Slovenska ljudska vlada (1892)|SLS]] bi ušla u vladu, ali posle izbora.
* 10. 7. - [[IRA]] ubila [[Kevin O'Higgins|Kevina O'Higginsa]], potpredsednika Izvršnog veća [[Irska Slobodna Država|Irske Slobodne Države]].
* [[11. 7.]] - [[Jerihonski zemljotres (1927)|Jerihonski zemljotres]] u [[Britanski mandat nad Palestinom|mandatnoj Palestini]] i [[Emirat Transjordanija|Transjordaniji]], velika razaranja u Nablusu i Jerusalimu, najmanje 500 mrtvih.
* [[15. 7.]] - [[Julska pobuna 1927.|Julska pobuna]] ili Bečka paljevina Palate pravde - u sukobu levičarskih demonstranata i policije gine 85 demonstranata i pet policajaca.
* 15. 7. - U Grčkoj zabranjen makedonski jezik.
* [[16. 7.]] - Nakon što je ranije tokom meseca osudio liberalnog vođu [[José María Moncada|Moncadu]] kao izdajnika i objavio rat SAD, [[Augusto César Sandino]] neuspešno [[Bitka za Ocotal|napada Ocotal]] (Amerikanci su upotrebili avione dvokrilce) - počinje šestogodišnja pobuna.
* 16. 7. - U Nemačkoj je zakonom određeno sveobuhvatno osiguranje za nezaposlene.
* jul - Uhapšen [[Radomir Vujović]], član Politbiroa KPJ (u zatvoru do 1932).
* [[17. 7.]] - [[Prvi radio prijenos nogometne utakmice u Hrvatskoj]]/Jugoslaviji - Vilim Brkić prenosio utakmicu [[Građanski]] - [[HAŠK Zagreb]].
* [[20. 7.]] - Umro rumunski kralj [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], nasleđuje ga petogodišnji unuk [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (1927-30. i 1940-47; dečakov otac [[Carol II (Rumunija)|Carol II]] se vratio u zemlju 1930-40).
* [[23. 7.]] - U [[Stuttgart]]u je otvorena izložba Nemačkog zanatlijskog saveza, ''[[Deutscher Werkbund]]'', za koju je izgrađeno naselje Weissenhof, sa zdanjima više modernih arhitekata. [[Ludwig Mies van der Rohe]] je prikazao konzolnu Weissenhofsku stolicu.
* [[26. 7.]] - Osnovana [[Iberijska anarhistička federacija]] (FAI).
* [[29. 7.]] - [[Patrijarh moskovski Sergije]] sa sinodom objavio apsolutnu lojalnost Crkve sovjetskoj državi - mnogi jerarsi se odvajaju.
* 29. 7. - ''Trade Disputes and Trade Unions Act'' u Ujedinjenom Kraljevstvu: zabranjeni solidarni štrajkovi i oni koji bi vršili pritisak na vladu, učešće u nezakonitom štrajku je krivično delo (zakon povučen 1946, solidarni štrajkovi opet zabranjeni 1990).

=== Avgust/August/Kolovoz ===
[[Datoteka:中國工農紅軍軍旗.svg|mini|150px|Zastava kineske Radničke i seljačke crvene armije]]
* [[1. 8.]] - [[Ustanak u Nančangu]] u jugoistočnoj Kini - prvi veći sukob Kuomintanga i [[Komunistička partija Kine|KP Kine]] nakon raskida u aprilu. Ovo se smatra datumom osnivanja [[Narodnooslobodilačka armija (Kina)|Narodnooslobodilačke armije]].
* [[2. 8.]] - [[Harold Stephen Black]] izmislio [[pojačavač sa negativnom povratnom spregom]] (patent dobio tek 1937.).
* 2. 8. - Predsednik SAD [[Calvin Coolidge]] objavio da neće tražiti drugi puni mandat 1928.
* [[7. 8.]] - Vanredni sastanak [[Kineska komunistička partija|Kineske KP]]: Qu Qiubai je lider umesto Chen Duxiua. [[Mao Tse-tung]] je upotrebio frazu &quot;Politička moć izrasta iz puščane cevi&quot;.
* [[9. 8.]] - Umro je kralj [[Sisowath od Kambodže]], nasleđuje ga sin [[Sisowath Monivong]] (do 1941). Zemlja je [[Francuski protektorat u Kambodži|francuski protektorat]].
* [[12. 8.]] - Prikazan američki film ''[[Wings (film)|Wings]]'', neke kopije imaju sinhronizovane zvučne efekte i muziku. Prvi i jedini nemi film dobitnik &quot;oskara&quot;.
* 14 - 28. 8. - Prvo izdanje fudbalskog [[Mitropa kup 1927.|Mitropa kupa]]: u četvrtfinalu ubedljivo poraženi jugoslovenski učesnici, Hajduk i BSK.
* [[17. 8.]] - Trgovački sporazum između Francuske i Nemačke.
* 19 - 21. 8. - [[Nirnberški miting]]: 3. partijski kongres [[NSDAP]] pod sloganom &quot;Dan buđenja&quot;, snimljen prvi dokumentarac ''Eine Symphonie des Kampfwillens''.
* [[22. 8.]] - Razvod [[Charlie Chaplin|Charlieja Chaplina]] i [[Lita Grey|Lite Grey]]: ona dobija 625.000 dolara (ekvivalent 11,1 milion 2025.) i 200.000 (1,9 miliona) u trastu za dva sina.
* [[23. 8.]] - [[Sako i Vanceti]] pogubljeni u Bostonu, uprkos međunarodnim protestima.
* [[24. 8.]] - Uragan pogodio atlantske provincije Kanade, naročito Novu Skotiju - 184 mrtvih, uglavnom na moru.
* [[27. 8.]] - Jugoslovenski avijatičari potpukovnik Petrović i poručnik Pajević stradali na glečeru u Tirolu&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Vreme/1927/09/04?pageIndex=00003 &quot;Vreme&quot;, 4. septembar 1927, str. 3]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 25.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
* [[29. 8.]] - U [[Folsom, New Mexico]] je pronađen vrh koplja koji ukazuje da su [[Indijanci]], iz [[Folsom tradicija|Folsom tradicije]], bili prisutni u Sjevernoj Americi u 11. mileniju pne., mnogo ranije nego što se mislilo.

=== Septembar/Rujan ===
* [[3. 9.]] - Tokom zbora na sarajevskom Vratniku pucano u pravcu [[Mehmed Spaho|Mehmeda Spahe]] (musliman SRNAO-vac?).
* [[7. 9.]] - [[Philo Farnsworth]] preneo u svojoj laboratoriji prvu TV sliku elektronskog tipa.
* 7. 9. - Komunisti na čelu sa [[Mao Ze Dong|Mao Zedongom]] dižu neuspešni [[Ustanak jesenje žetve]] u provincijama [[Hunan]] i [[Jiangxi]].
* [[8. 9.]] - [[Clyde Cessna]] i Victor Roos osnovali proizvođača aviona [[Cessna]].
* [[11. 9.]] - [[Parlamentarni izbori u Kraljevini SHS 1927.|Parlamentarni izbori]]: [[Narodna radikalna stranka]] 112 mesta (-30), [[Hrvatska pučka seljačka stranka|Narodna seljačka stranka]] (Radić) 61 (-6), [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|Demokratska stranka]] 61 mesto (+25) itd.
* 11. 9. - [[Krimski zemljotresi (1927)|Krimski zemljotresi]]: jak potres pogađa Krim, sutradan ujutru opaženi veliki plamenovi na moru.
* [[16. 9.]] - [[Niels Bohr]] izneo [[princip komplementarnosti]] na kongresu u Italiji.
* [[18. 9.]] - Osnovana mreža radio-stanica Columbia Phonographic Broadcasting System - kasniji [[CBS]].
* [[22. 9.]] - &quot;Meč dugog odbrojavanja&quot;: bivši šampion [[Jack Dempsey]] je oborio [[Gene Tunney|Genea Tunneya]], ali pošto nije odmah otišao u neutralni kut, Tunneyu je duže odbrojavano, na kraju je i pobedio.
* [[23. 9.]] - Prikazan nagrađivani film ''[[Sunrise: A Song of Two Humans]]'', prvi dugometražni sa sistemom ''[[Movietone]]'' (muzika i zvučni efekti).

* jesen - Seljaci u SSSR počinju smanjivati prodaju žita državi.

=== Oktobar/Listopad ===
* [[2. 10.]] - Na beogradskom Jevrejskom groblju otkriven spomenik palim ratnicima 1912-18.
* 2. 10. - Ženska stranka održala prvi zbor u Beogradu - traže žensko pravo glasa.
* [[4. 10.]] - Počinje rad na kolosalnim likovima američkih predsednika na [[Maunt Rašmor]]u (do [[1941]]).
* [[5. 10.]] - U [[Štip]]u ubijen gen. [[Mihailo Kovačević]] - počinioci iz [[VMRO]]-a.
* [[6. 10.]] - Kasno uveče komitski napad na selo Klisuru kod [[Bosilegrad]]a.
[[Datoteka:Al Jolson Jazz Singer.JPG|mini|220px|''[[The Jazz Singer]]'']]
* 6. 10. - Premijera filma &quot;[[The Jazz Singer|Džez pevač]]&quot;, prvog (delimično) ton-filma sa [[Al Jolson]]om - postiže veliki uspeh.
* [[10. 10.]] - Španski diktator [[Miguel Primo de Rivera]] otvorio Nacionalnu skupštinu - ima samo savetodavnu ulogu, zadatak joj je da napravi novi ustav.
* [[14. 10.]] - U Pragu ubijen albanski poslanik Cena-beg ([[Ceno Bey Kryeziu]]), pretpostavlja se po nalogu [[Ahmed Zogu|Ahmeda Zogua]].
* [[15. 10.]] - Pronađena nafta u [[Baba Gurgur]]u na severu Iraka.
* oktobar - Peta [[Solvayska konferencija]] o [[Kvantna mehanika|kvantnoj mehanici]] (→ [[Debate Bohr–Einstein]], [[Kopenhagenska interpretacija]]).
* [[19. 10.]] - Prvi let kompanije ''[[Pan American World Airways]]'' (bakrotirala [[1991]]).
* [[20. 10.]] - Početak proizvodnje [[Ford Model A (1927–31)|Forda Model A]], zamene za [[Ford Model T|Model T]], (u prodaji od decembra) - do marta 1932. proizvedeno 4.858.644 komada u različitim stilovima.
* [[22. 10.]] - HSS, [[Samostalna demokratska stranka|samostalci]] i [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|zemljoradnici]] pozvali [[Demokratska stranka (Jugoslavija)|demokrate]] i [[JMO]] u blok (Seljačko-demokratski savez), ali oni zasad ostaju u vladi.
* [[23. 10.]] - Poslednji članovi [[Leva opozicija|Leve opozicije]], [[Lav Trocki]] i [[Grigorij Zinovjev]] izbačeni iz Centralnog komiteta [[SKP(b)]].
* [[25. 10.]] - Italijanski putnički brod ''[[SS Principessa Mafalda]]'' potonuo pored Brazila, 314 mrtvih.
* [[26. 10.]] - HSS pred Skupštinom optužuje vladu za izborni teror u septembru.
* [[28. 10.]] - [[Datoteka:Kurdish flag (1932).png|25px]] Na istoku [[Turska|Turske]] proglašena [[Kurdska Republika Ararat]] (Turci je povratili [[1930]]).
* [[30. 10.]] - Grčki predsednik [[Pavlos Kunduriotis]] preživeo atentat.
* [[31. 10.]] - Japanski ribarski brod ''Ryo Yei Maru'' pronađen pored države Washington sa 12 tela - brod je plutao od prošlog decembra, poslednji član posade je umro u maju.

=== Novembar/Studeni ===
[[Datoteka:Radic govori na skupstini.jpg|mini|240px|[[Seljačko-demokratska koalicija]]]]
* [[5. 11.]] - U Arabiji počinje [[Ikhwanska pobuna]]: prkoseći [[Ibn Saud]]u, elementi verske milicije [[Ikhwan]] upadaju u [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|mandatni Irak]].
* [[6. 11.]] - Osvećenje temelja [[Umetnički paviljon &quot;Cvijeta Zuzorić&quot;|umetničkog paviljona &quot;Cvijeta Zuzorić&quot;]] u Beogradu.
* [[7. 11.]] - Desetogodišnjica [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]: unutarpartijska opozicija je u Moskvi pokušala organizovati nezavisne demonstracije ali su rasterani silom.
* [[8. 11.]] - Imenovana Simonova komisija za ispitivanje ustavne reforme u Britanskoj Indiji.
* [[10. 11.]] - Osnovana [[Seljačko-demokratska koalicija]] ([[Stjepan Radić]] iz HSS i [[Svetozar Pribićević]] iz [[Samostalna demokratska stranka|samostalaca]]).
* [[11. 11.]] - U [[Parizu]] potpisan ugovor između Francuske i Kraljevine SHS (&quot;Pariski pakt&quot;), kao protivteža italijanskom napredovanju na Balkanu.
* [[14. 11.]] - Trocki i Zinovjev izbačeni iz partije.
* [[17. 11.]] - Novi sultan [[Maroko|Maroka]] je [[Muhamed V (Maroko)|Muhamed V]] (vl. 1927-53 i 1955-61, od 1957. kao kralj).
* [[22. 11.]] - Drugi Tiranski ugovor - praktično italijanski protektorat nad [[Albanija|Albanijom]].
* [[27. 11.]] - ''Columbine Mine massacre'': policija pucala na štrajkujuće rudare u [[Lafayette, Colorado]], petorica ubijena.

=== Decembar/Prosinac ===
[[Datoteka:Ford A dutch licence registration EE-94-90-.JPG|mini|180px|[[Ford Model A (1927–31)]]]]
* [[2. 12.|2]] - [[19. 12.]] - [[XV kongres SKP(b)]]: izbačeni pripadnici Leve opozicije i trockisti tj. 75 aktivnih članova &quot;trockističko-zinovjevskog bloka&quot; (npr. [[Lev Kamenjev]], [[Hristijan Rakovski]], [[Karl Radek]]) i 23 iz grupe [[Timofej Sapronov|Timofeja Sapronova]]; ojačana [[Staljin]]ova vlast. Direktiva za Petogodišnji plan ekonomskog razvoja i plan za dobrovoljnu kolektivizaciju.
* [[3. 12.]] - ''Putting Pants on Philip'' je zvanično prvi film sa dvojcem [[Stanlio i Olio]].
* [[5. 12.]] - U Skoplju počinje suđenje dvadesetorici studenata iz omladinske VMRO, savetnik odbrane je advokat i poslanik [[Ante Pavelić]].
* [[11. 12.]] - [[Kantonski ustanak (1927)|Kantonski ustanak]]: komunisti stavili Kanton ([[Guangzhou]]) pod kontrolu, ali ustanak ugušen u roku od dva dana, uz pogibiju hiljada komunista.
* [[15. 12.]] - U Los Angelesu oteta 12-godišnja devojčica Marion Parker - raskomadano telo je pronađeno 19. 12. a osumnjičeni je uhvaćen tri dana kasnije.
* [[17. 12.]] - Američka podmornica [[USS S-4 (SS-109)]] potonula nakon sudara kod obale Masačusetsa, stradalo svih 40 članova posade, uprkos operaciji spasavanja.
* [[30. 12.]] - Otvorena prva linija [[Tokijski metro|Tokijskog metroa]] (Ginza), najstarija u Aziji.

=== Kroz godinu ===
* [[Svjetsko stanovništvo]] dostiže 2 milijarde.
* Nastali domaći filmovi &quot;[[Kralj Čarlstona]]&quot; i &quot;[[Grešnica bez greha]]&quot;.
* Na univerzitetu u [[Brisbane|Brisbanu]] započeo [[eksperiment s kapi katrana]] - potrebno je desetak godina da iz levka kapne jedna kap.
* Početak [[Kvantna hemija|kvantne hemije]]: Walter Heitler i Fritz London objavili rad o vezi u molekulu vodonika.
* [[Davisson–Germerov eksperiment]]: dokazana talasna svojstva elektrona i de Brogliejeva hipoteza.

== Rođenja ==
{{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1927.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Februar/Veljača ===
* [[2. 1.]] - [[Rejhan Demirdžić]], glumac († [[1988]])
* [[6. 1.]] - [[Aleksandar Despić]], fizikohemičar, predsednik SANU († [[2005]])
* [[9. 1.]] - [[Nada Mamula]], pevačica († [[2001]])
* [[11. 1.]] - [[Mato Ergović]], glumac († [[2013]])
* 11. 1. - [[Bogumil Hrabak]], istoričar († [[2010]])
* [[17. 1.]] - [[Slavko Vukosavljević]], književnik i novinar († [[2004]])
* 17. 1. - [[Eartha Kitt]], pevačica, glumica († [[2008]])
* [[18. 1.]] - [[Lea Deutsch]], glumica, žrtva Holokausta († [[1943]])
* [[30. 1.]] - [[Olof Palme]], premijer Švedske († [[1986]])

* [[6. 2.]] - Kosta Carina, književnik, filmski radnik, prevodilac († [[2007]])
* [[7. 2.]] - [[Juliette Gréco]], francuska šansonijerka i glumica († [[2020]])
* 7. 2. - [[Dušan Vukotić]], animator, oskarovac († [[1998]])
* [[10. 2.]] - [[Konstantin Babić]], srpski kompozitor († [[2009]])
* 10. 2. - [[Pero Gotovac]], skladatelj, dirigent († [[2017]])
* [[14. 2.]] - [[Lois Maxwell]], glumica († [[2007]])
* [[15. 2.]] - [[Harvey Korman]], glumac († [[2008]])
* [[19. 2.]] - [[Zvonimir Golob]], hrvatski pjesnik († [[1997]].)
* [[20. 2.]] - [[Sidney Poitier]], glumac († [[2022]])
* 20. 2. - [[Hubert de Givenchy]], modni kreator († [[2018]])
* 20. 2. - [[Roy Cohn]], saradnik senatora McCarthyja († [[1986]])
* [[24. 2.]] - [[Emmanuelle Riva]], glumica († [[2017]])

=== Mart/Ožujak &amp;ndash; April/Travanj ===
* [[1. 3.]] - [[Harry Belafonte]], kantautor, glumac († [[2023]])
* [[2. 3.]] - [[Adem Čejvan]], glumac († [[1989]])
* [[4. 3.]] - [[Pero Kvrgić]], glumac († [[2020]])
* [[6. 3.]] - [[Gordon Cooper]], astronaut († [[2004]])
* 6. 3. - [[Gabriel García Márquez]], književnik, nobelovac († [[2014]])
* [[11. 3.]] - [[Himzo Polovina]], pjevač († [[1986]])
* [[12. 3.]] - [[Raúl Alfonsín]], predsednik Argentine († [[2009]])
* 12. 3. - [[Gajo Petrović]], filozof praxisovac († [[1993]])
* [[15. 3.]] - [[Iljaz Kurteši]], predsednik Narodne skupštine SAP Kosovo († [[2016]])
* [[16. 3.]] - [[Vladimir Komarov]], kosmonaut († [[1967]])
* [[21. 3.]] - [[Hans-Dietrich Genscher]], nemački političar († [[2016]])
* [[23. 3.]] - [[Mato Damjanović]], šahovski velemajstor († [[2011]])
* 23. 3. - [[Sonja Hlebš]], glumica († [[2005]])
* [[27. 3.]] - [[Mstislav Rostropovič]], čelista († [[2007]])
* [[31. 3.]] - [[Cesar Chavez]], radnički lider u SAD († [[1993]])

* [[2. 4.]] - [[Ferenc Puskás]], fudbaler († [[2006]])
* [[16. 4.]] - [[Benedikt XVI|Joseph Aloisius Ratzinger]], papa Benedikt XVI. († [[2022]])
* [[18. 4.]] - [[Samuel P. Huntington]], američki politikolog († [[2008]])
* 18. 4. - [[Tadeusz Mazowiecki]], autor, premijer Poljske, izvestilac o ljudskim pravima u ex Yu († [[2013]])
* [[25. 4.]] - [[Albert Uderzo]], kokreator Asteriksa († [[2020]])
* [[27. 4.]] - [[Drago Tršar]], vajar († [[2023]])

=== Maj/Svibanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[1. 5.]] - [[Bernard Vukas]], hrvatski nogometaš († [[1983]])
* [[13. 5.]] - [[Danilo Krstić]], episkop budimski († [[2002]])
* [[25. 5.]] - [[Robert Ludlum]], pisac trilera († [[2001]])

* [[4. 6.]] - [[Geoffrey Palmer]], glumac († [[2020]])
* [[5. 6.]] - [[Dušan Jakšić]], glumac i pevač († [[2009]])
* [[8. 6.]] - [[Jerry Stiller]], glumac, komičar († [[2020]])
* [[10. 6.]] - [[Vidoje Žarković]], član Predsjedništva SFRJ, predsjednik Predsjedništva CK SKJ († [[2000]])
* [[15. 6.]] - [[Hugo Pratt]], crtač stripa ''Corto Maltese'' († [[1995]])
* [[18. 6.]] - [[Paul Eddington]], glumac († [[1995]])
* [[29. 6.]] - [[Slavoljub Stefanović Ravasi]], TV i pozorišni reditelj († [[1996]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Avgust/Kolovoz ===
* [[3. 7.]] - [[Ken Russell]], britanski filmski režiser († [[2011]])
* [[4. 7.]] - [[Gina Lollobrigida]], glumica († [[2023]])
* [[5. 7.]] - [[Pero Pirker]], gradonačelnik Zagreba († [[1972]])
* [[6. 7.]] - [[Janet Leigh]], glumica († [[2004]])
* [[7. 7.]] - [[Enzo Bettiza]], novinar, književnik, političar († [[2017]])
* [[14. 7.]] - [[Petar Otoranov]], fotoreporter († [[1997]])
* [[28. 7.]] - [[Dalibor Brozović]], lingvist i političar († [[2009]])
* [[29. 7.]] - [[Harry Mulisch]], nizozemski pisac († [[2010]])
* [[30. 7.]] - [[Miodrag Zdravković]], spiker RTV Beograd († [[2017]])
* 30. 7. - [[Victor Wong]], glumac († [[2001]])

* [[7. 8.]] - [[Miroslav Belović]], pozorišni reditelj i književnik († [[2005]])
* 7. 8. - [[Dušan Čkrebić]], predsednik Predsedništva SR Srbije († [[2022]])
* [[9. 8.]] - [[Marvin Minsky]], istraživač veštačke inteligencije († [[2016]])
* [[18. 8.]] - [[Rosalynn Carter]], Prva dama SAD († [[2023]])
* [[22. 8.]] - [[Aleksandar Obradović (kompozitor)|Aleksandar Obradović]], kompozitor († [[2001]])

=== Septembar/Rujan &amp;ndash; Oktobar/Listopad ===
* [[15. 9.]] - [[Margaret Keane]], slikarka († [[2022]])
* [[16. 9.]] - [[Peter Falk]], američki glumac († [[2011]])
* 16. 9. - [[Sadako Ogata]], šefica UNHCR († [[2019]])
* [[27. 9.]] - [[Milo Đukanović (reditelj)|Milo Đukanović]], filmski reditelj († [[1989]])

* [[1. 10.]] - [[Tom Bosley]], američki glumac († [[2010]])
* [[6. 10.]] - [[Ante Babaja]], filmski režiser i scenarista († [[2010]])
* [[13. 10.]] - [[Turgut Özal]], premijer, predsednik Turske († [[1993]])
* [[14. 10.]] - [[Roger Moore]], glumac († [[2017]])
* [[16. 10.]] - [[Günter Grass]], njemački književnik, nobelovac († [[2015]])
* [[18. 10.]] - [[George C. Scott]], glumac († [[1999]])
* [[23. 10.]] - [[Leszek Kołakowski]], filozof, istoričar ideja († [[2009]])
* [[24. 10.]] - [[Gilbert Bécaud]], pevač, glumac († [[2001]])
* [[27. 10.]] - [[Stevan Mirković]], general-pukovnik JNA, načelnik Generalštaba († [[2015]])
* [[31. 10.]] - [[Branko Petranović]], istoričar, pravnik († [[1994]])

=== Novembar/Studeni &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[2. 11.]] - [[Steve Ditko]], kokreator ''Spider-Man''-a († [[2018]])
* [[8. 11.]] - [[Mitar Pešikan]], lingvista, akademik († [[1996]])
* 8. 11. - [[Patti Page]], pevačica († [[2013]])
* [[11. 11.]] - [[Martin Špegelj]], general JNA i HV, ministar obrane RH († [[2014]])
* [[30. 11.]] - [[Nikola Majdak]], filmski reditelj i scenarista, prof. FDU u Bg. († [[2013]])

* [[3. 12.]] - [[Andy Williams]], pevač († [[2012]])
* [[5. 12.]] - [[Bhumibol Adulyadej]], kralj Tajlanda († [[2016]])
* [[7. 12.]] - [[Vlastimir Peričić]], kompozitor i muzikolog († [[2000]])
* [[18. 12.]] - [[Nikola Pantić]], geolog († [[2002]])
* [[25. 12.]] - [[Ram Narayan]], indijski glazbenik
* [[26. 12.]] - [[Ognjenka Milićević]], pozorišni, radio i TV reditelj, teatrolog, pedagog... († [[2008]])
* [[27. 12.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar, ekonomist († [[2007]])

=== Kroz godinu ===
* [[Vladimir Delač]], karikaturist, crtač stripova († [[1968]])
* [[Ibe Palikuća]], učesnica NOB, narodni heroj († [[1944]])

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1927.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Mart/Ožujak ===
* [[2. 1.]] - [[Danilo Pantelić]], episkop dalmatinski (* [[1865]])
* [[3. 1.]] - [[Carl Runge]], matematičar (* [[1856]])
* [[9. 1.]] - [[Houston Stewart Chamberlain]], rasistički autor, mentor nacizma (* [[1855]])
* [[16. 1.]] - [[Jovan Cvijić]], srpski geograf (* [[1865]])
* [[19. 1.]] - [[Carlota od Meksika]], bivša carica (* [[1840]])
* [[21. 1.]] - [[Charles Warren]], britanski vojnik i arheolog (* [[1840]])

* [[3. 2.]] - [[Isidor Kršnjavi]], hrvatski slikar, kulturni i javni djelatnik (* [[1845]].)
* [[4. 2.]] - [[Janko Vukotić]], vojskovođa crnogorske i SHS vojske (* [[1866]])
* [[13. 2.]] - [[Brooks Adams]], američki istoričar (* [[1848]])
* febr. - [[Krste Ljondev]] (Кръсте Льондев), atentator iz VMRO
* [[27. 2.]] - [[Stjepan Bojničić]], glumac (* [[1884]])

* [[4. 3.]] - [[Ira Remsen]], hemičar, pronalazač saharina (* [[1846]])
* 4. 3. - [[Max Théon]], kabalista, okultista (* [[1848]])
* [[5. 3.]] - [[Kosta Hristić]], srpski diplomata, prevodilac (* [[1852]])
* [[14. 3.]] - [[Jānis Čakste]], prvi predsednik Latvije (* [[1859]])
* [[15. 3.]] - [[Gligorije Jeftanović]], trgovac i političar (* [[1840]])
* [[17. 3.]] - [[Charles Emmett Mack]], glumac (* [[1900]])
* [[21. 3.]] - [[Gajo Bulat (prevoditelj)|Gajo Bulat]], bivši načelnik splitske općine, prevoditelj (* [[1867]])

=== April/Travanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[15. 4.]] - [[Gaston Leroux]], pisac, novinar (* [[1868]])
* [[20. 4.]] - [[Enrique Simonet]], slikar (* [[1866]])
* [[25. 4.]] - [[Earle Williams]], glumac (* [[1880]])

* {{circa}} [[8. 5.]] - [[Charles Nungesser]], avijatičar, avanturista (* [[1892]])
* [[11. 5.]] - [[Juan Gris]], slikar (* [[1887]])
* [[22. 5.]] - [[Nikola Kašiković]], publicista (* [[1861]])

* [[1. 6.]] - [[Lizzie Borden]], osumnjičena za ubistvo roditelja (* [[1860]])
* 1. 6. - [[J. B. Bury]], istoričar (* [[1861]])
* [[4. 6.]] - [[Robert McKim]], glumac (* [[1886]])
* [[9. 6.]] - [[Victoria Woodhull]], sifražetkinja, spiritualistkinja (* [[1838]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Septembar/Rujan ===
* [[5. 7.]] - [[Albrecht Kossel]], pionir genetike, nobelovac (* [[1853]])
* [[8. 7.]] - [[Max Hoffmann]], nemački general (* [[1869]])
* [[10. 7.]] - [[Louise Abbéma]], francuska slikarka (* [[1853]].)
* [[20. 7.]] - [[Ferdinand I (Rumunija)|Ferdinand I]], kralj Rumunije (* [[1865]])
* [[26. 7.]] - [[June Mathis]], scenaristkinja (* [[1889]])

* [[23. 8.]] - [[Sacco i Vanzetti]], italijanski anarhisti, centar pravne kontroverze (* [[1891]] odn. [[1888]])
* 23. 8. - [[Saad Zaghloul]], bivši premijer Egipta (* 1859)
* [[31. 8.]] - [[Andranik Ozanijan]], jermenski vojnik i državnik (* [[1865]])

* [[1. 9.]] - [[Ferdo Kovačević]], hrvatski slikar (* [[1870]].)
* [[5. 9.]] - [[Marcus Loew]], pionir filmske industrije, osnivač MGM (* [[1870]])
* [[14. 9.]] - [[Isadora Duncan]], američka plesačica (* [[1878]].)
* 14. 9. - [[Hugo Ball]], književnik, dadaista (* [[1886]])
* [[15. 9.]] - [[Ljubomir Jezdić]], bivši četnički vojvoda (* [[1884]])
* [[29. 9.]] - [[Willem Einthoven]], pronalazač praktičnog EKG, nobelovac (* [[1860]])

=== Oktobar/Listopad &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[2. 10.]] - [[Svante Arrhenius]], hemičar, nobelovac (* [[1859]])
* [[5. 10.]] - [[Sam Warner]], suosnivač ''Warner Bros.'' (* [[1887]])
* oktobar - [[Milan Ciganović]], jedan od učesnika Sarajevskog atentata (* [[1888]])
* [[22. 10.]] - [[Borisav Stanković|Bora Stanković]], književnik (* [[1876]].)
* [[31. 10.]] - [[Vjera Petrović Njegoš]], kćerka kralja Nikole (* [[1887]])

* [[1. 11.]] - [[Florence Mills]], pevačica, igračica, komičarka (* [[1895]])
* [[4. 11.]] - [[Valli Valli]], englesko-nemačka glumica (* [[1882]])
* [[17. 11.]] - [[Adolf Jofe]], sovjetski političar i diplomata (* [[1883]])
* [[23. 11.]] - [[Alfred III. zu Windisch-Grätz]], bivši premijer Austrije (Cislajtanije) (* [[1851]])

* [[13. 12.]] - [[Ellen Stone]], misionarka (* [[1846]])
* [[27. 12.]] - [[Sulejman Šarac]], bivši reis-ul-ulema (* 1850)
* [[31. 12.]] - [[Josip Papić]], glumac (* [[1881]])

=== Kroz godinu ===
* [[Šota Galica]], kačakinja (* [[1895]])

== Nobelova nagrada za 1927. godinu ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Arthur Holly Compton]] (otkriće [[Komptonov efekat|efekta nazvanog po njemu]]) i [[Charles Thomson Rees Wilson]] (metod vizuelizacije putanja naelektrisanih čestica putem kondenzacije pare, → [[maglena komora]])
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Heinrich Otto Wieland]] (ispitivanje sastava [[Žučne kiseline|žučnih kiselina]] i povezanih supstanci)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Julius Wagner-Jauregg]] (otkriće terapeutske vrednosti cepljenja protiv malarije u lečenju ''dementia paralytica'')
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Henri Bergson]] (bogate i životvorne ideje i briljantne veštine s kojima su predstavljene)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Ferdinand Buisson]] (zalaganje za pomirenje Francuske i Nemačke) i [[Ludwig Quidde]] (mirovni pokret)

== Reference ==
{{reference}}

&lt;!-- internacionalni linkovi --&gt;
{{commonscat|1927}}

[[Kategorija:1920-e]]
[[Kategorija:20. vijek|27]]
[[Kategorija:Godine]]

[[nv:1901 – 1950]]</text>
      <sha1>0iuf1vah6dsq8d8d76xayzbeg1dk2tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1926.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23789</id>
    <revision>
      <id>42716915</id>
      <parentid>42716477</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Novembar/Studeni */</comment>
      <origin>42716915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68662" sha1="m86o70oxk0byavoe2c28bjxop1bz893" xml:space="preserve">{{Godina}}
{{godina u drugim kalendarima|1926}}
Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]].
__NOTOC__
&lt;center&gt;
{| style=&quot;border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;&quot; align=center class=radius 
| '''1926''': &lt;br /&gt; [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] &lt;br /&gt; [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]]
|}&lt;/center&gt;

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.&lt;ref&gt;&quot;Dnevne vesti - Drž' desno!&quot;, Politika, 27. dec. 1925, str. 7&lt;/ref&gt;
* 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 &quot;Politika&quot;, 1. jan. 1936]&lt;/ref&gt; (umesto brodarskog sindikata).
* 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj.
* [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja.
* 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 &quot;Politika&quot;, 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)&lt;/ref&gt; (→ [[Scopesov proces]]).
* [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40).
* 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]].
* 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera (Windisch-Grätz je u maju osuđen na četiri robije&lt;ref&gt;&quot;Presuda mađarskim falsifikatorima&quot;, Politika, 27. maj 1926, str. 6&lt;/ref&gt;).
* [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze).
* [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]].
* 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55).
* [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930).
* {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o &quot;hajci na Srbe&quot; u egejskoj Makedoniji.&lt;ref&gt;&quot;Hajka na Srbe u Grčkoj&quot;, Politika, 14. jan. 1926, str. 5&lt;/ref&gt;
* [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete &quot;[[Mala Floramye]]&quot; u Splitu.
* [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka.
* [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu.
* januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]].
* januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.&lt;ref&gt;&quot;Hapšenja komunista&quot;, Politika, 21. jan. 1926, str. 4&lt;/ref&gt;
* januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu.
* 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke.
* [[18. 1.]] - Premijera &quot;[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]&quot; u Moskvi.
* [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku.
* [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja).
* [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]&lt;ref&gt;Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14&lt;/ref&gt; u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m.
* [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima.
* [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). 
* [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]].

=== Februar/Veljača ===
* januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.&lt;ref&gt;Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]]
* [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.).
* [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] (&quot;čehoslovački&quot;) zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao.
* 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku).
* [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu.
* [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba.
* [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.&lt;ref&gt;&quot;Federalizam g. Koršca&quot;, Politika, 9. feb. 1926, str. 3&lt;/ref&gt;
*   8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]].
* [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi.
* [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]).
* [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]].
* [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''.
* februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''.
* [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu.
* 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.&lt;ref&gt;&quot;Monsenjer Pelegrineti protestuje&quot;, Politika, 16. feb. 1926, str. 2&lt;/ref&gt;
* [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]].
* [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork.
* 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;&lt;ref&gt;&quot;Neuspeli prevrat u Grčkoj&quot;, Politika, 20. feb. 1926, str. 4&lt;/ref&gt; njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju.
* [[22. 2.]] - Članak u beogradskim &quot;Novostima&quot; povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom.
* [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;&lt;ref&gt;&quot;Žena osuđena za uvredu Kralja&quot;, Politika, 26. feb. 1926, str. 5&lt;/ref&gt; u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.&lt;ref&gt;&quot;Za uvredu Veličanstva&quot;, Politika, 20. mart 1926, str. 4&lt;/ref&gt;
* [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima.
* 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]]
* 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.&lt;ref&gt;&quot;Velika nepogoda kod Splita&quot;, Politika, 8. mart 1926, str. 5&lt;/ref&gt;
* [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu.
* [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara).
* [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 &quot;Politika&quot;, 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)&lt;/ref&gt; (na njegovom grobu stoji datum 12. mart&lt;ref&gt;[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)&lt;/ref&gt;, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 &quot;Politika&quot;, 19. maj 1936]&lt;/ref&gt;).
* 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]].
* [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava.
* [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru.
* 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika.
* [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]].
* [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih.
* 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]]
* [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.&lt;ref&gt;&quot;D. Stojadinović - R. N. Pašić&quot;, Politika, 21. mart 1926, str. 4&lt;/ref&gt; (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]&lt;ref&gt;&quot;G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića&quot;, Politika, 23. mart 1926.&lt;/ref&gt;, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci).
* 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji.
* [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - &quot;ratnici Irske&quot;). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion.
* 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947).
* [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade.

=== April/Travanj ===
* [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]'').
* 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931).
* [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera.
* [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste.
[[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]]
* [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om.
* [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena.
* [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] &quot;4000 tone ugljena&quot; koji se &quot;kradu svakog meseca&quot; u Zagrebu (Državni savet će u januaru 1927. doneti odluku po zagrebačkoj aferi sa ugljem, po petorica su otpušteni i penzionisani&lt;ref&gt;&quot;Presuda Državnog Saveta&quot;, Politika 5. jan. 1927, str. 3&lt;/ref&gt;).
* 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom.
* [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: &quot;ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom&quot;&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 &quot;Politika&quot;, 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt; - kriza vlade.
* [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i &quot;nedonoščetom korupcije&quot;.&lt;ref&gt;&quot;'Državni udar'&quot;, Politika, 19. apr. 1926&lt;/ref&gt; Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.&lt;ref&gt;&quot;Korupcija i vođstvo H.S.S.&quot;, Politika, 22. apr. 1926&lt;/ref&gt; U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije.
* 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih (svi leševi pronađeni 18/19. 5., nakon ispumpavanja vode).
* 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]].
* [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, 
* [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena).
* 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]].
* [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane.
* 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022).
* [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna.
* 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international'').
[[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]]
* [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.&lt;ref&gt;&quot;Pismo g. Lj. Jovanovića&quot;, Politika, 22. apr. 1926, str. 5&lt;/ref&gt;): Pašić tvrdi da &quot;galama protivu korupcije&quot; treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je &quot;izmislila Austrija&quot;; protivi se federalizmu i davanju &quot;druge uprave&quot; Hrvatima i Slovencima.&lt;ref&gt;&quot;Govor g. Pašića&quot;, Politika, 26. apr. 1926, str. 2&lt;/ref&gt;
* 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79).
* 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924).
* [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem.
* [[29. 4.]] - Obnovljena &quot;R-R&quot; koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj).
* proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]].

=== Maj/Svibanj ===
* april/maj? - Rijeka [[Lika (rijeka)|Lika]] se izljeva zbog jakih kiša, poplavljen [[Gospić]].&lt;ref&gt;Ilustrovani list, 1926 - br. 19&lt;/ref&gt;
* [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra).
* 1. 5. (Velika subota) - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu &quot;Srpski kralj&quot;, jedan poginuo; napadač u bekstvu ubio vojnika.&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 &quot;Politika&quot;, 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;
* ca. 1. 5. - Srpsko-arbanaška banka je u Albaniji dobila koncesiju za rudu bakra u [[Puka|Puki]] - prva koncesija KSHS u inostranstvu.&lt;ref&gt;&quot;Naša prva koncesija u inostranstvu&quot;, Politika, 4. maj 1926, str. 4&lt;/ref&gt;
* [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og.
* 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi.
* [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje.
* 5. 5. - U Washingtonu postignut sporazum o dugovima KSHS, 62.850.000 dolara.
* [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a.
* [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira.
* 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&amp;nbsp;km ranije.
* [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''.
* 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928).
* ≤ 12. 5.? - Utakmica Građanski - Juventus u Zagrebu: došlo je do tuče između publike i gostiju; nogometni savez je naredio postavljanje bodljikave žice prema gledalištu.&lt;ref&gt;&quot;Publika iza bodljikave žice&quot;, Politika, 14. maj 1926, str. 8&lt;/ref&gt;
[[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]]
* 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' (&quot;Sanacija&quot;, &quot;Ozdravljenje&quot;).
* [[13. 5.]] - Rade N. Pašić je osuđen na 15 meseci zatvora i 131.150 dinara za uvredu i klevetu Dragiše Stojadinovića.
* [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]].
* [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a.
* 15. 5. - Predsednik vlade Uzunović je podneo ostavku, pošto su radićevci stali na stranu opozicije povodom interpelacije o korupciji, ali je Kralj nije usvojio (koalicija obnovljena 17-tog). Ljuba Jovanović se sa 11 članova izdvojio iz radikalnog kluba.
* [[16. 5.]] - Opštinski izbori u Dalmaciji, prvi od 1912.
* 16. 5. - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran.
* maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja.
[[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]]
* [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora.
* [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu u gradu Splitu.
* [[23. 5.]] - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up &quot;Politika&quot;, 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;.
* 23. 5. - Kongres rezervnih oficira i ratnika u Zagrebu. Položeni venci na grobove Ante Starčevića u Šestinama i Zrinskog i Frankopana u Stolnoj crkvi.&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b022?fullscreen#page/32/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 22], digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;
* 23. 5. - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liban, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). 
* [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. &quot;Svetozar Marković&quot;).
* [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. Nasleđuje ga Andrej Livicki, koji živi u Varšavi a posle rata u Nemačkoj.
* 25. 5. - Nevreme uveče u Sremskim Karlovcima i [[Sremska Kamenica|Sremskoj Kamenici]],&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b024?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 24, str. 14]-15&lt;/ref&gt; gde je stradala jedna petočlana porodica.
* [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u.
* 27. 5.? - [[Kraljevina Rumunija|Rumunska]] vlada uvodi opsadno stanje u [[Južna Dobrudža|južnoj Dobrudži]] usled aktivnosti bugarskih komita (ili 7. 7.).
* [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]).
* [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka &quot;Memorijal Vladislava Ribnikara&quot;.

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* [[1. 6.]] - Veliko nevreme iznad Kosmaja i Kolubare.
* [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]).
* [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] – [[Mosul]] pripada Iraku.
* [[9. 6.]] - Skupština KSHS je ratifikovala ugovor o trgovini i plovidbi sa Italijom.
* [[10. 6.]] - U Štipu izrečene presude za Kadrifakovski pokolj iz 1923: dve smrtne presude, dve na 20 godina u okovu i jedna na pet godina.
* 10. 6. - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]].
* [[14. 6.]] - &quot;Vihor&quot; u Slavonskoj Požegi, teško oštećena [[Požeška katedrala|crkva svete Terezije]].&lt;ref&gt;&quot;Vihor je oborio crkvu u Slavonskoj Požezi&quot;, Politika, 18. jun 1926, str. 7 (foto)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b026?fullscreen#page/14/mode/1up Ilustrovani list; 1926, br. 26, str. 14]&lt;/ref&gt;
* 14. 6. - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu.
* [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima.
* [[18. 6.]] - U Beogradu posmatraju taman krug oko Sunca – [[Halo (optika atmosfere)|halo]].&lt;ref&gt;&quot;Petak s crnim krugom oko sunca&quot;, Politika, 19-21. jun 1926, str. 6&lt;/ref&gt;
* [[20. 6.]] - Demonstracije protiv Beogradskih i Netunskih konvencija sa Italijom u Zagrebu, uprkos policijskoj zabrani, kao i na Sušaku.
* 20. 6. - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela.
* [[22. 6.]] - U Beogradu potpisan trgovinski ugovor sa Albanijom.
* [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]].
* [[26. 6.]] - Jak zemljotres u [[Dodekanez]]ima, osetio se i na jugu KSHS.
* ca. 26. 6. - Država hoće konfiskovati osječka preduzeća &quot;Mira&quot;, za cigaret-papir, i &quot;Kandit&quot;, za bonbone, jer su oštetili državu za &quot;više desetina miliona dinara&quot;.&lt;ref&gt;&quot;Jedna pustolovna trgovačka afera&quot;, Politika, 27. jun 1926, str. 6&lt;/ref&gt;
* [[27. 6.]] - [[Beograd]] je odlikovan čehoslovačkim [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]] (ranije tokom meseca i Kragujevac i Šabac&lt;ref&gt;&quot;Odlikovanje Kragujevca&quot;, Politika, 3. jun 1926, str. 6&lt;/ref&gt;).
[[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]]
* [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz &amp; Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''.
* 28. 6. - Sukob policije i [[ORJUNA|orjunaša]] u Ljubljani (nije im dopušten prolazak pored italijanskog konzulata).
* 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori.
* krajem juna - Nadolaze i plave Dunav i Drava, jake kiše i poplave u Srbiji i Makedoniji, [[Popovo polje]] poplavljeno...
* [[30. 6.]] - Skupština je usvojila Beogradske konvencije sa Italijom (Netunske tek 1928).

=== Jul/Juli/Srpanj ===
[[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]]
* [[2. 7.]] - Velike poplave u Baranji i Bačkoj nakon proboja nasipa kod Apatina i Tikveša. Jake kiše se nastavljaju i ovog meseca.
* 2. 7. - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]).
* [[3. 7.]] - U [[Bitolj]]u ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina &quot;Južna zvezda&quot;, organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''-{Кръсте Льондев}-''; za ovo će 1928. biti streljana petorica pripadnika VMRO). U istrazi je utvrđeno da se dosta &quot;makedonstvujuščih&quot; uvuklo u državnu službu u &quot;Južnoj Srbiji&quot;.&lt;ref&gt;&quot;Rezultati jedne katastrofalne politike&quot;, Politika 19. nov. 1926, str. 6&lt;/ref&gt;
* [[4. 7.]] - Osmi svesokolski slet u Pragu. Podignut je prvi [[Strahovsky stadion]].
* [[7. 7.]] - HSS je isključio iz stranke Nikolu Nikića, ministra šuma i ruda (on 12. 7. osniva novi poslanički klub sa nekoliko pristalica).
* [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura).
* 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, &quot;Maršala od žada&quot; (koji je zauzet borbama kod Pekinga).
* 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra).
* [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.&lt;ref name=&quot;Indi&quot;&gt;[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline&lt;/ref&gt;.
* 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana.
* 10/11. 7. - Jaka kiša u Zagrebu i izlivanje potoka Jelenovac, Kraljevac i Tuškanac (pre nekoliko dana bilo je poplave na istoku grada). Poplava ima i u Koprivnici, Virovitici, Ključu, Baranji, Bačkoj, Nišu...
* [[13. 7.]] - Od provale oblaka je nadošla [[Pećka Bistrica]], odnela je naseljeničku koloniju Јusufov han 12 km od Peći, uz 49 žrtava, u gradu je odnela dva mosta.&lt;ref name=&quot;Polit19260715&quot;&gt;Politika, 15. jul 1926, str. 6-7&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Politika, 1. avg. 1926, str. 5 (foto ostataka kolonije)&lt;/ref&gt; U Štedimu kod Peći je od grada težine &quot;tri do četiri stotine grama&quot; izginula desetočlana porodica.&lt;ref&gt;&quot;Žrtve pećske katastrofe&quot;, Politika 16. jul 1926, str. 5&lt;/ref&gt; Rastu Dunav i Sava, kod Bosanskog Šamca je probijen nasip, poplavljeno je 6.000 hektara kukuruza. Imanje Belje je pod dubokom vodom, podavile su se stotine jelena.&lt;ref name=&quot;Polit19260715&quot; /&gt;
* jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka.
* [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar).
* 16. 7. - Probijeni nasipi kod Apatina i Novog Sada, poplavljeno 20.000 jutara zemlje. Sava se izlila u Mačvi 17-tog.
[[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]: [[Aleksej Rikov|Rikov]], [[Genrih Jagoda|Jagoda]], [[Mihail Kalinjin|Kalinjin]], [[Lav Trocki|Trocki]], [[Lav Kamenjev|Kamenjev]], [[Staljin]], [[Mihail Tomski|Tomski]], [[Nikolaj Buharin|Buharin]]]]
* [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih).
* [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja.
* 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''.
* 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka.
* [[25. 7.]] - Žandarmi i policijski poverenici, &quot;Arnauti&quot;, pretukli dvadesetak seljaka u dva sela Skopske Crne Gore&lt;ref&gt;&quot;Krvavo razračunavanje u Skopskoj Crnoj Gori&quot;, Politika, 28. jul 1926, str. 3&lt;/ref&gt; (u avgustu su opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori).
* [[28. 7.]] - Okršaj sa komitskom četom kod [[Kriva Palanka|Krive Palanke]], upotrebljena je i artiljerija. Sutradan upućena protestna nota Bugarskoj.
* [[29. 7.]] - U [[Radinac|Radincu]] kod Smedereva, predsednik opštine je ubio predsednika mesnog odbora Demokratske stranke.&lt;ref&gt;&quot;Streljanje bez sudske presude&quot;, Politika, 6. avg. 1926, str. 1&lt;/ref&gt;
* [[30. 7.]] - Pred Konferencijom ambasadora u Parizu potpisani završni protokoli o granicama Albanije.
* [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929).

=== Avgust/August/Kolovoz ===
* [[2. 8.]] - Razmenjeno 16 zatvorenika iz Mađarske za 10 iz KSHS - izveštava se da su građani KSHS bili mučeni.&lt;ref&gt;&quot;Srednjovekovna mučenja u mađarskim tamnicama&quot;, Politika, 5. avg. 1926, str. 4&lt;/ref&gt;
* [[4. 8.]] - [[Mátyás Rákosi]] osuđen u Budimpešti na osam i po godina zatvora (1934. doživotno, ali je pušten 1940.).
* [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine.
* &lt;5. 8. - U Zagrebu otkrivena međunarodna mreža krijumčara [[kokain]]a i falsifikatora dvodinarki.&lt;ref&gt;Politika, 6. avg. 1926, str. 4&lt;/ref&gt;
* [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min.
* 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti).
* [[8. 8.]] - Nabujali [[Črnomerec]] i [[Medveščak]] nose mostove i izazivaju velike poplave u Zagrebu (117 mm za 24 sata 8/9. 8.). Sutradan jak pljusak i poplave i u Beogradu (za 14-ti je u beogradskim crkvama zakazano molepstvije za prestanak kiše).
* [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, zbog komitskih upada u Makedoniju i Dobrudžu.
* 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]).
[[Datoteka:Valentinofuneral.jpg|mini|200px|† [[Rudolph Valentino]]]]
* [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori (2.145 opština u Srbiji i 98 u Crnoj Gori, &quot;dobra polovina svih opština&quot; u KSHS&lt;ref&gt;&quot;Značaj opštinskih izbora&quot;, Politika, 14. avg. 1926, str. 1&lt;/ref&gt;). U Beogradu, zahvaljujući podeljenim radikalima, pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). Inače, radikali dobijaju u 1593 opštine, demokrati u 475, zemljoradnici u 78 itd.&lt;ref&gt;&quot;Krajnji rezultati opštinskih izbora&quot;, Politika, 19. avg. 1926, str. 6&lt;/ref&gt; Demokrate se žale da je bilo nasilja na jugu, npr. u Đakovici.&lt;ref&gt;&quot;Opštinski izbori u Đakovici&quot;, Politika, 21. avg. 1926, str. 2&lt;/ref&gt;
* 15 - 16. 8. - Sukob hrvatskih sokola i orjunaša u Sremskoj Mitrovici.&lt;ref&gt;&quot;Neredi i tuče u Sremskoj Mitrovici&quot;, Politika, 17. avg. 1926, str. 7&lt;/ref&gt;
* [[17. 8.]] - U Atini potpisan ugovor o prijateljstvu KSHS i Grčke i dopunske konvencije o tranzitu i o zoni u Solunu.
* [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150.
* [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929).
* [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu).&lt;!-- Najavljeni prvi zlatnici od 20 din za nekoliko dana, Politika, str. 7 --&gt;
* [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]].
* &lt; 28. 8. - Kod [[Lumbarda (općina)|Lumbarde]] na Korčuli uhvaćen veliki morski pas sa ljudskim ostacima u stomaku.&lt;ref&gt;&quot;Hvatanje morskog čudovišta&quot;, Politika, 30. avg. 1926, str. 4&lt;/ref&gt;
* [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod &quot;Burevestnik&quot; sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih.
* [[31. 8.]] - Oko 400 siromašnih zagrebačkih studenata izbačeno iz Zavoda za gluvonemu decu u [[Ilica|Ilici]] 83&lt;ref&gt;&quot;Sukob zagrebačkih studenata sa policijom&quot;, Politika, 1. sept. 1926, str. 4&lt;/ref&gt; (ubrzo pronađen novi smeštaj za većinu).

=== Septembar/Rujan ===
* [[1. 9.]] - Žandarmerija uništila petočlanu kačačku bandu u klisuri iznad manastira Dečani.&lt;ref&gt;&quot;Uništena kačačka banda&quot;, Politika, 4. sept. 1926, str. 6&lt;/ref&gt;
* [[2. 9.]] - Potporučnik Dolovski izveo na novosadskom aerodromu prvi padobranski skok u našoj avijaciji.
[[Datoteka:Križarka Dalmacija.jpg|160px|mini|&quot;Dalmacija&quot;]]
* [[3. 9.]] - Laka krstarica &quot;Dalmacija&quot;, bivša nemačka ''Niobe'' (→ [[:en:SMS Niobe|en]]), dočekana u Tivtu - prva krstarica [[Jugoslavenska kraljevska ratna mornarica|JKRM]], koja je do sada imala nekoliko torpiljerki i minonosaca.&lt;ref&gt;&quot;Naša prva krstarica&quot;, Politika, 11. sept. 1926 (foto)&lt;/ref&gt;
* [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles).
* 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu.
* 6. 9. - Severna ekspedicija: [[Kuomintang]]ove snage zauzimaju Hankou (danas deo [[Wuhan]]a).
* [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući sledećih godinu dana je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]]&lt;ref&gt;[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]&lt;/ref&gt;.
* [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u Društvo naroda (povlači se 1933).
* 8. 9. - Žandarmi u oružanom okršaju ubili sedam kačaka u selu [[Veleža]] kod Prizrena.&lt;ref&gt;&quot;Kako je uništena kačačka četa Koja Gajani&quot;, Politika, 11. sept. 1926, str. 5&lt;/ref&gt;
* 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula&lt;ref&gt;[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 &quot;Politika&quot;, 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;.
* [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena.
* [[11. 9.]] - [[Ljubomir Davidović]] (DS) i [[Mehmed Spaho]] (JMO) potpisali u Sarajevu sporazum o Demokratskoj zajednici, zajedničkom parlamentarnom predstavništvu.
* 11. 9. - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu.
* [[12. 9.]] - Međunarodni kongres [[Slobodno zidarstvo|Slobodnih zidara]] u Beogradu.
* 12. 9. - &quot;Plebiscit&quot; u Španiji, zapravo prikupljanje potpisa, podržava [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Riverinu]] politiku.
* [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]]
* [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]].
* [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske&lt;ref&gt;Vladimir Ćorović, Istorija Srba&lt;/ref&gt;.
* [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta.
* [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza).
* [[20. 9.]] - Banda Severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen.
* [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928).
* [[24. 9.]] - U sudaru aviona kod Praga poginuli dvojica jugoslovenskih avijatičara i jedan čehoslovački.&lt;ref&gt;&quot;Pogibija naših avijatičara u Pragu&quot;, Politika 25. sept. 1926, str. 3&lt;/ref&gt;
* [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu.
* 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva).
* [[27. 9.]] - Kralj Aleksandar posetio francuskog predsednika [[Gaston Doumergue|Dumerga]].
* [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao [[Litvanija|litavski]], mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940).
* 28. 9. - Puštena u saobraćaj pruga normalnog koloseka [[Štip]] - [[Kočani]].
* [[29. 9.]] - Nesreća u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana.
* [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]].

=== Oktobar/Listopad ===
[[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]]
* [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorena je i Jovanova pijaca i pijaca Kalenić.&lt;ref&gt;[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)&lt;/ref&gt;.
* 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]).
* [[4. 10.]] - Svečani prijem čehoslovačkih parlamentaraca u Narodnoj skupštini KSHS.&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b041?fullscreen#page/2/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 41, str. 2]&lt;/ref&gt;
* [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu.
* [[8. 10.]] - Iznenada je usvojena ostavka ministra šuma i ruda Nikole Nikića, što je bio zahtev HSS.
* 8. 10. - Prvi let domaćeg aviona [[Fizir F1V]] u Novom Sadu, i kružni let preko Skoplja i Zagreba, u dužini od 1410 km.
* 8 - 9. 10. - Čehoslovački parlamentarci u poseti Zagrebu. Radić burno negoduje zbog odsustva hrvatske zastave na kolodvoru, upada tokom držanja govora, Čehoslovake zove &quot;Česi i Slovaci&quot;. Prilikom obilaska bivše sabornice, poslanik [[Hrvatska zajednica|Hrvatske zajednice]] [[Milovan Žanić]] kaže &quot;Biti će opet Hrvatski Sabor!&quot;.
* [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane.
* 11. 10. - [[Grga Anđelinović]] podnosi interpelaciju skupštini: optužuje HSS za promociju &quot;defetističke&quot; literature, povodom izdanja [[Mihovil Pavlek Miškina|Miškinine]] knjige &quot;Za svojom zvijezdom&quot; - doprinos krizi vlade nakon Radićevog incidenta.
* [[13. 10.]] - Predsednik vlade [[Nikola Uzunović]] podnosi ostavku, ali povučena je 16-tog nakon novog sporazuma sa HSS.
* [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]].
* oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih).
* oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak.
* [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana.
* 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). 
* [[23. 10.]] - XV partijskа konferencijа [[SKP(b)]]: [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] su izbačeni iz Politbiroa - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu.
* [[25. 10.]] - Jaka oluja u Hercegovini, srušen minaret Nadžerove džamije u Foči.&lt;ref&gt;&quot;Nepogode u Hercegovini&quot;, Politika 28. okt. 1926, str. 3&lt;/ref&gt;
* [[31. 10.]] - Objavljena Deklaracija Lige za zaštitu prava građanina: protiv samovolje vlasti i zlostavljanja opozicionara u KSHS.&lt;ref&gt;Politika, 31. okt. 1926, str. 6&lt;/ref&gt;
* 31. 10. - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije.
* 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). U Beogradu je posvećena [[Crkva Krista Kralja u Beogradu|Crkva Krista Kralja]].

=== Novembar/Studeni ===
[[Datoteka:Strossmayer, Josip Juraj.JPG|180px|mini|lijevo|Strossmayerov spomenik u Zagrebu ([[Ivan Meštrović|Meštrović]])]]
* [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je skoro do smrti 1937).
* [[7. 11.]] - U Beogradu su sahranjeni preneti vojvoda [[Radomir Putnik|Putnik]], [[Stojan Novaković]], [[Andra Nikolić]] i još petorica velikana.
* 7. 11. - U Zagrebu otkriven spomenik [[Josip Juraj Strossmayer|Josipu Juraju Strossmayeru]] - svečanost ima &quot;čisto hrvatski karakter&quot; s učešćem Hrvatskog sokola; Radić je zabranio učešće svojim organizacijama.&lt;ref&gt;&quot;Otkivanje [sic] spomenika Štrosmajeru&quot;, Politika 8. nov. 1926, str. 8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/Periodika/SD_77A524AED6CE4DEFD5566E639CCA40C7/1926/b046?fullscreen#page/30/mode/1up Ilustrovani list, 1926 - br. 46, str. 30]&lt;/ref&gt;
* 7. 11. - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava&lt;ref&gt;[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926&lt;/ref&gt;.
[[Datoteka:Свјетлопис капеле Радомира Путника на Новом гробљу у Биограду2.jpg|mini|180px|Kapela Radomira Putnika u Beogradu (iz 1929)]]
* ca. 9. 11. - Generalni konzulat KSHS u Buenos Airesu podignut na stepen poslanstva, pošto je [[Nikola Mihanović]] poklonio palatu za poslanstvo (Ivo Grizogono je otpravnik poslova).&lt;ref&gt;&quot;Novo poslanstvo u Buenos Airesu&quot;, Politika 10. nov. 1926, str. 1&lt;/ref&gt;
* [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji.
* [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno.
* [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd).
* [[14. 11.]] - Prvi broj lista &quot;Filmske novine&quot;.
* 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko.
* [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]).
* 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]].
* 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927).
* studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]].
* novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika.
* [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS.
* 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali).
* [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]&lt;ref name=&quot;Indi&quot;/&gt;. Italijanska štampa uglavnom optužuje KSHS za ovu pobunu.&lt;ref&gt;&quot;U zagrljaju Italije...&quot;, Politika 5. dec. 1926, str. 1&lt;/ref&gt;
* [[21. 11.]] - Radić drugi dan u Mostaru: &quot;Bio je paklenski plan da se ubiju sedmorica Hrvata i kad se to dogodi pod vladom narodnog sporazuma oni su verovali da će se ceo narod rasuti kao lude ovce&quot;. Za muslimane kaže da su Hrvati.&lt;ref&gt;&quot;Bosna i Hercegovina - hrvatska rezerva&quot;, Politika 22. nov. 1926, str. 2&lt;/ref&gt; Zbor u [[Stolac|Stocu]] je prekinut zbog nereda.
* 21. 11. - Neredi u [[Crepaja|Crepaji]], radikali su omeli zbor [[Svetozar Pribićević|Svetozara Pribićevića]] i samostalnih demokrata.
* [[22. 11.]] - Bivši kačački vođa Adem Bulka i trojica njegovih saboraca ubijeni kod Silara blizu Skoplja u pokušaju bekstva.&lt;ref&gt;&quot;Pogibija Adema Bulke i njegova tri druga&quot;, Politika 23. nov. 1926, str. 5&lt;/ref&gt;
* 24/25. 11. - U Crnoj Gori ubijen odmetnik Milivoje Kalezić, ucenjen na 100.000 dinara.
* [[25. 11.]] - Objavljen je ukaz o [[Oblasti Kraljevine SHS|oblasnim]] izborima u KSHS, sledećeg januara - HSS se ranije protivio, jer podelu na oblasti smatraju &quot;parcelacijom Hrvatske&quot;.
* 25. 11. - Prof. dr. Milivoje Kostić izveo u Beogradu prvu operaciju na srcu kod nas.&lt;ref&gt;&quot;Prva operacija srca kod nas&quot;, Politika 27. nov. 1926, str. 5 (foto)&lt;/ref&gt;
* [[27. 11.]] - Prvi Tiranski ugovor: zaključen Pakt prijateljstva i bezbednosti između Italije i Albanije - praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljeno [[1. 12.]]).
* [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u &quot;Domu&quot; optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera).

=== Decembar/Prosinac ===
* [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju.
* [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga.
* [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]].
* [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora.
* [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. Odmah dobija mandat za sastav nove, razgovara sa [[Ljubomir Davidović|Lj. Davidovićem]] ([[Demokratska stranka (Jugoslavija)|DS]]), ali vraća mandat 9-tog, nakon nedoumica oko toga ima li Pašićevu podršku.
* [[8. 12.]] - Presuda crnogorskim odmetnicima na Cetinju: pet večitih robija i deset vremenskih kazni od 4 do 20 godina.
* [[9. 12.]] - Nikola Pašić, a zatim Stjepan Radić, na savetovanju su u dvoru rano uveče - Pašić nije dobio mandat, zbog afere sa sinom, kasnije naveče dobija moždani udar.
* 9. 12. - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]].
[[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]]
* [[10. 12.]] - Umro je [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (veliki sprovod [[12. 12.]]).
* [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''a: Nemci se trebaju ujediniti i naoružati; treba sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku; glavni cilj je životni prostor, ''[[Lebensraum]]'', na istoku (SSSR).
* [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]].
* sept., dec.? - U Njujorku je otvorena prva [[foto kabina]], 'Photomaton'' (pronalazač [[Anatol Josepho]]).
* [[16. 12.]] - U Zagrebu izabrane tri kandidatkinje &quot;za Holivud&quot;, čije će slike biti poslane u Berlin&lt;ref&gt;&quot;Ko će preko okeana u Holivud?...&quot;, Politika 17. dec. 1926, str. 5&lt;/ref&gt; ([[Štefica Vidačić]] postaje &quot;mis Evrope&quot; u martu; među kandidatkinjama je bila i Ida Kravanja - [[Ita Rina]]&lt;ref&gt;&quot;Pred odsutni četvrtak&quot;, Politika 15. dec. 1926, str. 5 (foto)&lt;/ref&gt;).
* [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]].
* 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu).
* 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona. Etničkih Rusa je manje od 78, Ukrajinaca preko 31 milion.
* [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću.
* [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS, pošto su [[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali (HSS ostaje u vladi do početka februara a Uzunović, sa četvtom vladom, do aprila). Deo radikala se protivi Uzunovićevoj vladi.
* [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je regent još od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', &quot;Prosvećeni mir&quot;, traje do [[1989]].
* 25. 12. - Mussolinijev cirkular zahteva da se u administraciji pored običnog datiranja koristi i ono od dolaska fašista na vlast - godina I [[Fašistička era|Fašističke ere]] počinje 29. oktobra 1922, sada je godina V itd.

=== Kroz godinu ===
* Privredna kriza u KSHS.&lt;ref&gt;&quot;Trgovci i industrijalci o ekonomskom stanju kod nas&quot;, Politika, 21. avg. 1926, str. 5&lt;/ref&gt;
* Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina.
* Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u &quot;očajan položaj&quot;.&lt;ref&gt;[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs&lt;/ref&gt;
* Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata.
* [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]).
* [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv &quot;[[foton]]&quot; za najmanju jedinicu radijantne energije.
* Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej.

== Rođenja ==
{{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Februar/Veljača ===
* [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]])
* [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].)
* [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]])
* [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, &quot;peti ''Beatle''&quot; († [[2016]])
*   3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]])
* [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]])
* [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]])
* [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]])
* [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]])
* 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]])
* [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]])
* 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]])
* [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]])
* [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]])
* [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]])
* [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]])
* [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]])

=== Mart/Ožujak &amp;ndash; April/Travanj ===
* [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]])
* [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]])
* [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]])
* 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser  († [[2016]])
* 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD († [[2026]])
* [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]])
* [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]])
* [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]])
* [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]])
* [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]])
* [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]])
* 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]])
* [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]])
* [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]])
* [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]])
* [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]])
* [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]])
* [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]])
* [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]])
* [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]])
* [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]])
* [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]])
* 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]])
* [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]])

=== Maj/Svibanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]])
* [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]])
* 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]])
* [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj
* [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]])
* [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]])
* [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]])
* [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].)
* [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]])
* [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]])
* [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]])
* [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]])
* [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]])
* [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent...
* [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Avgust/Kolovoz ===
* [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]])
* [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]])
* [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]])
* 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]])
* [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]])
* [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]])
* [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]])
* [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]])
* [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]])
* [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]])
* [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]])
* [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]])
* [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]])
* [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]])
* [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]])

=== Septembar/Rujan &amp;ndash; Oktobar/Listopad ===
* [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]])
* [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar
* [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]])
* [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]])
* [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]])
* [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]])
* [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]])
* [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].)
* [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]])
* 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]])
* [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]])
* [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]])

=== Novembar/Studeni &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]])
* [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]])
* [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].)
* [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].)
* [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]])
* [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]])
* [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ († [[2026]])
* [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]])
* [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]])
* [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]])
* [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]])

=== Kroz godinu ===
* [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]])
* [[Milja Marin]], partizanka, &quot;Kozarčanka&quot; († [[2007]])
* [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]])

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}}
=== Januar/Siječanj &amp;ndash; Mart/Ožujak ===
* [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]])
* [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]])
* [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]])
* [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]])
* [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]])
* [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch &amp; Lomb'' (* [[1830]])
* [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]])
* [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]])
* 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]])
* [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]])
* [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]])
* [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]])
* [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]])
* 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja&lt;ref&gt;&quot;Pogibija hajduka Aničića&quot;, Politika, 30. mart 1926, str. 5&lt;/ref&gt;
* 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena&lt;ref&gt;&quot;Samoubistvo hajduka Sibina&quot;, Politika, 31. mart 1926, str. 8&lt;/ref&gt;

=== April/Travanj &amp;ndash; Jun/Lipanj ===
* [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]])
* [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]])
* [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]])
* [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]])
* [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]])
* [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]])
* [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]])
* [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]])
* [[17. 5.]] - [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?)
* maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]])
* [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]])
* [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].)
* [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]])
* [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].)
* 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]])

=== Jul/Srpanj &amp;ndash; Septembar/Rujan ===
* [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]])
* [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]])
* [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6)
* [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]])
* [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]])
* [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].)
* [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]])
* [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]])
* [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]])
* [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]])
* [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]])
* [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]])

=== Oktobar/Listopad &amp;ndash; Decembar/Prosinac ===
* [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]])
* [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]])
* [[12. 10.]] - [[Paul Puhallo von Brlog]], austrougarski general (* [[1856]])
* [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]])
* [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]])
* [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].)
* 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]])
* [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]])
* [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]])
* [[24. 11.]] - [[Leonid Krasin]], sovjetski inženjer i diplomata (* [[1870]])
* [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]])
* [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]])
* [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].)
* [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]])
* [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]])
* [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]])
* [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]])

=== Kroz godinu ===
* [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]])

== Nobelova nagrada za 1926. godinu ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]])
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]])
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]])

== Reference ==
{{reference}}

{{commonscat|1926}}

[[Kategorija:1926.]]</text>
      <sha1>m86o70oxk0byavoe2c28bjxop1bz893</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NSK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23853</id>
    <revision>
      <id>42716939</id>
      <parentid>42550899</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="gyz4f2lui5p72hspubnwlws47pjgutx" xml:space="preserve">{{V. također|NSK (razvrstavanje)}}

{{Tvrtka
|ime = NSK
|slika = 
|osnutak  = 
|vrsta = [[normativna kontrola]]
|sjedište = [[Zagreb]]
|osnivači = [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|Nacionalna i sveučilišna knjižnica]]
|web = [https://katalog.nsk.hr/F/ www.katalog.nsk.hr/F]}}

'''NSK''' identifikator je [[normativna kontrola]] osobnih i korporativnih imena i predmetnih odrednica održavana od strane [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu|Nacionalne i sveučilišne knjižnice u Zagrebu]]. Osim bibliografskih zapisa, po jedan za svaku knjigu ili publikaciju, NSK normativna baza sadrži i podatke o autorima: za svaku osobu navodi se zapis koji povezuje ime osobe, datum rođenja i zanimanje s jedinstvenim identifikacijskim brojem koji se koristi kao autorizacijska datoteka za osobna imena.

== Upotreba normativne baze podataka NSK ==
Normativna kontrola omogućuje nam otkrivanje bibliografskih i normativnih podataka i pronalaženje svih djela autora pod svim oblicima imena pod kojima ista osoba objavljuje. Jer ponekad se u publikaciji pojavljuje objavljivanje autorskog imena (ili pseudonima) koje nije identično s onim imenom koje se najčešće pojavljuje na njegovim djelima. Identifikator NSK rješava problem poteškoće u prepoznavanju određenog autora uzrokovan i činjenicom da se neka osobna prezimena mogu formalno promijeniti npr. nakon vjenčanja. Katalog knjižnice pruža pregled knjižničnih materijala i organizira se prema svojoj funkciji, koja potječe od specifičnih korisničkih potreba. Zadatak autorskog knjižničnog kataloga je da se u njemu sva djela jednog autora pokažu na jednom mjestu, bez obzira na ime kojim je potpisao svoj rad.

== Povezano ==
* [[Hrvatska znanstvena bibliografija]] (CROSBI)
* [[Tko je tko u hrvatskoj znanosti]]
* [[Virtualna međunarodna normativna datoteka]] (VIAF)
* [[Bibliotečna klasifikacija]]
* [[Normativna kontrola]]
* [[Nacionalna i sveučilišna knjižnica]]

== Literatura ==
* Willer, Mirna (ur.): ''[https://web.archive.org/web/20250719113456/http://skupnikatalog.nsk.hr/Record/ffzg.KOHA-OAI-FFZG:245658 Bibliografska kontrola u okruženju globalne informacijske infrastrukture]'', Zagreb : Hrvatsko knjižničarsko društvo, 2000.

== Vanjske veze ==
* [http://katalog.nsk.hr/F NSK normativna baza]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – pregledavanje odrednice za osobna i korporativna imena

[[Kategorija:Bibliotekarstvo]]
[[Kategorija:Identifikatori]]
[[Kategorija:Bibliografske baze podataka]]
[[Kategorija:Klasifikacioni sistemi]]
[[Kategorija:Indeksiranje]]
[[Kategorija:Digitalni mediji]]
[[Kategorija:Nacionalna i sveučilišna knjižnica u Zagrebu]]</text>
      <sha1>gyz4f2lui5p72hspubnwlws47pjgutx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Matija Filaković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23963</id>
    <revision>
      <id>42716874</id>
      <parentid>42555054</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T12:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Belirac</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Izvori */ Dopuna izvora</comment>
      <origin>42716874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7791" sha1="8l7ejsaxpdijs0gxag29ettwxz18zmo" xml:space="preserve">{{Infokutija osoba
|ime            = Matija Filaković
|slika          = Matija-Filakovic.jpg
|širina_slike   = 150px
|opis           = Baranjski &quot;pučki&quot; pisac
|datum_rođenja  = {{birth date|1925|9|3|df=y}}
|mjesto_rođenja = [[Baranjsko Petrovo Selo]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] (danas [[Hrvatska]])
|datum_smrti    = {{death date and age|2007|10|13|1925|9|3|df=y}}
|mjesto_smrti   = [[Baranjsko Petrovo Selo|B. P. Selo]], [[Hrvatska]]
|nacionalnost   = [[Hrvati|Hrvat]] ([[Šokci|Šokac]])
|ostala_imena   = 
|poznat_po      = književnim djelima (pjesme, pripovijetke, roman) 
|obrazovanje    = osnovna škola
|alma_mater     = 
|zanimanje      = poljoprivrednik
|supružnik      = Eva Filaković (djevojački Bačić)
|djeca          = [[Pavo Filaković]] (1949-2020)
|rodbina        = 
|nagrade        = Nagrada &quot;Stjepan Sekereš&quot;
}}
'''Matija Filaković''' ([[Baranjsko Petrovo Selo]], [[3. 9.|3. IX.]] [[1925]]. - B. P. Selo, [[13. 10.|13. X.]] [[2007]]), [[Baranja|baranjski]] &quot;pučki&quot; pisac.

= Biografija =
Osnovnu je školu pohađao u rodnom mjestu. Otac mu je umro kad je bio vrlo mali pa je odrastao uz majku i starijeg brata, u veoma siromašnoj seljačkoj obitelji. Njegovo rano mladalaštvo obilježio je [[Drugi svjetski rat]], u kome je ostao bez brata. Cijeli radni vijek proveo je u rodnom mjestu sa suprugom Evom, baveći se [[poljoprivreda|poljoprivredom]]. U vrijeme [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] bio je u [[Osijek]]u. U tjeskobi prognaničkih dana počeo je pisati o životu ljudi u svom selu od davnine do najnovijih dana.

= Književni rad =
Prvu knjigu (zbirku pjesama ''&quot;Prograno selo&quot;'') objavio je [[1997]]. godine u 72. godini života. Objavio je još jednu zbirku [[pjesma|pjesama]] (''&quot;Odron vremena&quot;''), dvije zbirke [[pripovijetka|pripovijedaka]] (''&quot;Priče iz [[Petarda (Baranja)|Petarde]]&quot;'' i ''&quot;Čuvari sjećanja&quot;'') i jedan [[roman]] (''&quot;Zemlja nerođenih&quot;''). Povoljne [[recenzija|recenzije]] o njegovim knjigama ''&quot;Zemlja nerođenih&quot;'' i ''&quot;Čuvari sjećanja&quot;'' napisali su književnici [[Stjepan Tomaš]], [[:hr:Lujo Medvidović|Lujo Medvidović]] i Antun Željko Živković.

Društvo pisaca Pannon club iz Belog Manastira dodijelilo mu je 9. VIII. 2007. godine nagradu &quot;[[Stjepan Sekereš]]&quot; za životno djelo &quot;zbog promicanja baranjskog govora u zavičajnoj književnosti&quot;.

= Znanstveni kolokvij =
U četvrtak, 9. listopada 2014. godine, u Domu kulture u Petlovcu održan je znanstveni kolokvij s međunarodnim sudjelovanjem &quot;Vrijeme i djelo Matije Filipovića – doprinos Matije Filakovića pučkoj književnosti Panonije&quot;. Organizatori kolokvija bili su Zavod za baranjsku povjesnicu iz Belog Manastira i Općina Petlovac. Kolokvij je počeo u 10 sati svečanim otvaranjem i pozdravnim riječima, a nastavljen je u 10:40 izlaganjima, raspravom, završnom riječi i zaključcima.

== Plakat za kolokvij ==
Plakat s najavom, pozivnicom i programom objavljen je 3. X. 2014. godine na web-stranici belomanastirske Mirove grupe Oaza:

* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/2757-najava-znanstvenog-kolokvija-u-petlovcu ''Najava znanstvenog kolokvija u Petlovcu''].

== Saopštenja s kolokvija ==
Saopštenja s tog kolokvija objavljena su u časopisu &quot;Povećalo&quot; (Beli Manastir). - ISSN 1330-1667. - 11/14 (2015).&lt;ref&gt;NSK: [http://bibliografija.nsk.hr/b/B2015_02_v3/index.html ''Hrvatska nacionalna bibliografija: Niz B – članci / svezak 02 za 2015. godinu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240421202758/http://bibliografija.nsk.hr/b/B2015_02_v3/index.html |date=2024-04-21 }}&lt;/ref&gt;

* BALATINAC, Eva &lt;br&gt;
: ''Kako je svijet oko sebe vidio Matija Filaković'' / Eva Balatinac. &lt;br&gt;
: U: Povećalo (Beli Manastir). - ISSN 1330-1667. - 11/14 (2015) ; str. 20-22

* KUNA, Marijana &lt;br&gt;
: ''Filakovićevo ratno 'pismo' i blistanje riječi u svakidašnjici'' / Marijana Kuna.&lt;br&gt;
: U: Povećalo (Beli Manastir). - ISSN 1330-1667. - 11/14 (2015) ; str. 23-29

* BENCEK, Renata &lt;br&gt;
: ''Proza Matije Filakovića kroz rat za Hrvatsku'' / Renata Bencek. &lt;br&gt;
: U: Povećalo (Beli Manastir). - ISSN 1330-1667. - 11/14 (2015) ; str. 30-32

* GAŠPERT, Željko &lt;br&gt;
: ''Teme u djelu pučkog književnika Matije Filakovića'' / Željko Gašpert.&lt;br&gt;
: U: Povećalo (Beli Manastir). - ISSN 1330-1667. - 11/14 (2015) ; str. 33-35

* TASLIDŽIĆ, Davorin &lt;br&gt;
: ''Prilozi bibliografiji Matije Filakovića'' / Davorin Taslidžić. &lt;br&gt;
: U: Povećalo (Beli Manastir). - ISSN 1330-1667. - 11/14 (2015) ; str. 38-41

= Ostalo =
* Matijin sin [[Pavo Filaković]] (1949-2020) bio je specijalist psihijatar i sveučilišni profesor u Osijeku.

* U 655. broju riječkog enigmatskog lista &quot;Skandi Feniksa&quot; (31. I. 2012), u stalnoj rubrici &quot;Podatak više&quot; &lt;ref&gt;Mirovna grupa Oaza: [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/1312-baranjsko-petrovo-selo-u-krizaljkama ''&quot;Baranjsko Petrovo Selo u križaljkama&quot;''], Beli Manastir, 31. I. 2012.&lt;/ref&gt;, objavljen je poduži tekst posvećen Baranjskom Petrovom Selu, a uz njega i dvije [[križaljka|križaljke]] (tzv. skandinavke). Veća skandinavka tematski je bila vezana za to baranjsko selo, a manja za tada već pokojnog Matiju Filakovića (1925-2007).

[[Datoteka:Matija-Filakovic-(20251103)-Sve-knjige.jpg|mini|desno|310px|Sve knjige Matije Filakovića]]

= Bibliografija =
* [[1950]]-[[1990]]. u pučkom kalendaru &quot;Danica&quot; Hrvatskog književnog društva Sv. Jerolima ([[Zagreb]]) svake godine objavljivao pojedinačne pjesme i prozne zapise
* [[1997]]. - ''&quot;Prognano selo : (iskonska poetska otjelovljenja)&quot;'', zbirka pjesama, &quot;Computer graphics press&quot;, [[Osijek]], 1997. - Biblioteka Lira, sv. 1; str. 97; ilustracije: '''Nikola Večenaj-Leportinov''' ({{ISBN|953-6167-29-8}})
* [[2002]]. - ''&quot;Odron vremena : (zbirka pjesama)&quot;'', Zavod za baranjsku povjesnicu, [[Beli Manastir]], 2002. - Biblioteka Harfa, sv. 1; str. 151; ilustracije: '''Vladimir Polić''' ({{ISBN|953-6505-90-8}})
* [[2004]]. - ''&quot;Priče iz [[Petarda (Baranja)|Petarde]]&quot;'' , Zavod za baranjsku povjesnicu, [[Beli Manastir]], 2004. - BiblioTEKA/Razlog, sv. 1; str. 271; fotografije: '''Dražen Stojčić''' ({{ISBN|953-6505-95-9}})
* [[2005]]. - ''&quot;Zemlja nerođenih : (roman)&quot;'' , Zavod za baranjsku povjesnicu, [[Beli Manastir]], 2005. - BiblioTEKA/Z, sv. 1; str. 263 ({{ISBN|953-6505-70-3}})
* [[2006]]. - ''&quot;Čuvari sjećanja : (krik protiv narodne otuđenosti)&quot;'' , Zavod za baranjsku povjesnicu, [[Beli Manastir]], 2006. - BiblioTEKA/Kormoran, sv. 1; str. 273; ilustracije: '''Zvonimir Ivičić''' ({{ISBN|953-6505-67-3}})

= Izvori =
{{Reflist}}
* ([[Davorin Taslidžić]]): ''&quot;Bilješka o pjesniku&quot;'' u knjizi ''&quot;Odron vremena&quot;''. Slična nenaslovljena bilješka objavljena je i na omotu knjiga ''&quot;Zemlja nerođenih&quot;'' i ''&quot;Čuvari sjećanja&quot;''
* [http://www.nsk.hr Elektronski katalog Nacionalne i sveučilišne knjižnice]
* [[Đuro Šovagović]]: ''&quot;Matija Filaković: Poljodjelac iz Baranjskog Petrovog Sela vratio se iz progonstva kao pisac &gt; Matijine pjesme i priče očajnički su krik žrtve&quot;'', [[Glas Slavonije]] (dodatak ''&quot;Magazin&quot;'', 320), 86, 27406, 13 - [[Osijek]], 24. III. 2007.
* Daniela Taslidžić: ''&quot;In memoriam: Baranjski pučki književnik Matija Filaković preminuo u 83. godini &gt; Priče iz Petarde s baranjskim će divanom ostati žive u Matijinim djelima!&quot;'', [[Slavonski dom]] - [[Baranja]], II, 272, 14 - [[Beli Manastir]], 18. X. 2007.
* Davorin Taslidžić: ''[https://glas-slavonije.hr/magazin/2024/08/31/pucki-knjizevnik-matija-filakovic-umiremo-u-trajanju-ostajemo-u-sjecanju-566954/ &quot;Pučki književnik Matija Filaković: Umiremo u trajanju, ostajemo u sjećanju&quot;]'', [[Glas Slavonije]] - Osijek, 31. VIII. 2024.

{{Lifetime|1925|2007|Filaković, Matija}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Hrvatski pisci]]
[[Kategorija:Biografije, Baranjsko Petrovo Selo]]</text>
      <sha1>8l7ejsaxpdijs0gxag29ettwxz18zmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ognjena zemlja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24369</id>
    <revision>
      <id>42717256</id>
      <parentid>42691880</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8359" sha1="9e4pplr2m14sqkk88vxdx51mcuf1pe2" xml:space="preserve">[[Datoteka:South_America_southern_tip_pol.png|mini|[[Karta]] [[arhipelag]]a]]
'''Ognjena zemlja''' ([[španski jezik|španjolski]]: ''Tierra del Fuego'') je [[arhipelag]] na krajnjem [[jug]]u [[Južna Amerika|Južne Amerike]] od koje je odvojen [[Magellanov tjesnac|Magellanovim tjesnacom]].&lt;ref name=nav/&gt;

== Geografija ==

Njegove [[sjever]]ne [[granica|granice]] označava [[Magellanov tjesnac]], [[jug|južne]] [[Rt Horn]] (na [[Hornos (otok)|Otoku Hornos]]), [[istok|istočna]] granica je Rt San Juan na otoku [[Estados (otok)|Estados]], a [[zapad]]na- Rt Deseado na otoku [[Desolación (otok)|Desolación]].&lt;ref name=nav/&gt;

Arhipelag je pravi [[labirint]]; [[otok]]a, [[otok|otočića]] i [[hrid]]i kojih ima - 2.532.&lt;ref name=num&gt;{{cite web
   |url=https://scielo.conicyt.cl/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0718-22442019000200039&amp;lng=es&amp;nrm=iso
   |title=''Magallania (Punta Arenas)''
   |publisher=Scielo
   |language=španjolski
   |accessdate=14.10.2020
   |archive-date=2020-07-13
   |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713073631/https://scielo.conicyt.cl/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S0718-22442019000200039&amp;lng=es&amp;nrm=iso
   }}&lt;/ref&gt;

Ukupna površina [[arhipelag]]a iznosi 73.746 [[km²]], od čega je oko 2 / 3  pripada [[Čile]]u, a 1 / 3 [[Argentina|Argentini]].&lt;ref name=brit/&gt;

Daleko najveći [[otok]] je [[Isla Grande de Tierra del Fuego]] (47.992 [[km²]]&lt;ref name=ecu/&gt;). Ostali veći [[otok|otoci]] su; [[Santa Inés (otok)|Santa Inés]], [[Navarino (otok)|Navarino]], [[Hoste]], [[Dawson (otok)|Dawson]], [[Clarence (Čile)|Clarence]], 
[[Capitán Aracena]], [[Desolación (otok)|Desolación]], [[Londonderry (otok)|Londonderry]], [[Gordon (otok)|Gordon]] i [[Estados (otok)|Estados]], svi oni veći su od 500 [[km²]].&lt;ref name=nav/&gt;

Fizičke karakteristike arhipelaga su vrlo različite, posljednje [[planina|planine]] [[Ande|Anda]] protežu se [[zapad]]nim dijelom, a [[visoravan]] [[Patagonija|Patagonije]] [[istok|istočnim]].&lt;ref name=col/&gt; 
Najviše [[planina|planine]] nalaze se u [[Darwin (Ande)#Planinski masiv Darwin|Masivu Darwin]] na [[Isla Grande de Tierra del Fuego|Otoku Isla Grande]], one se uzdižu do visina od 2.000 do 2488 [[metar|m]] ([[Darwin (Ande)|Darwin]]), na tom otoku se nalazi i veliko polje [[glečer]]a dugo 140 [[km]].&lt;ref name=que/&gt;

Tu se nalaze najstarije [[Geologija|geološke]] formacije - [[stijena|stijene]] stare 245 milijuna godina u [[zaljev]]u Lapataia. Pored [[Ushuaia|Ushuaje]] ima [[morena]] i [[glečer]]a.&lt;ref name=que&gt;{{cite web |url=https://findelmundo.tur.ar/es/ushuaia/el-ambiente-natural/tierra-del-fuego-en-el-mundo/934
   |title      = ''Qué es Tierra del Fuego?''
   |publisher=Findelmundo
   |language=španjolski
   |accessdate =6.10.2020}}&lt;/ref&gt;
[[datoteka:00_125_2504_Beagle-Kanal_(Südamerika).jpg|thumb|left|240px|[[Glečer]] Alley u [[Beagle (kanal)|Kanalu Beagle]]]]
===Klima===
[[Klima]] u arhipelagu je monotono hladna i ljeti i zimi, s velikim kontrastom godišnjih [[padavine|padavina]], od 4.600 [[milimetar|mm]] na otoku [[Desolación (otok)|Desolación]] ([[Čile]]), do 508 [[milimetar|mm]] kod grada [[Río Grande (Argentina)|Río Grande]] ([[Argentina]]).&lt;ref name=brit/&gt;

Obalne ravnice su sumorne, brijane čestim jakim [[vjetar|vjetrovima]] i natapane čestim [[kiša]]ma, dok su [[planina|planine]] u unutrašnjosti vrlo hladne.&lt;ref name=brit/&gt;

==Historija==
Arhipelag je otkrio [[moreplovac]] [[Ferdinand Magellan]] [[1520]]. kad je plovio [[tjesnac]]om nazvanim po njemu [[Magellanov tjesnac|Magellanov]], on je nazvao regiju Tierra del Fuego (Vatrena zemlja).&lt;ref name=brit&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Tierra-del-Fuego-archipelago-South-America
   |title      = ''Tierra del Fuego archipelago, South America''
   |publisher=Encyclopaedia Britannica
   |language      =engleski
   |accessdate =6.10.2020}}&lt;/ref&gt;
Ona je pored toga ostala slabo istražena sve do početka [[19. vijek]]a.&lt;ref name=col/&gt;
Uvođenje [[ovčarstvo|ovčarstva]] i [[Zlatna groznica]] [[1880-e|1880-ih]] privukli su brojne [[Kolonizacija|koloniste]] iz [[evropa|Evrope]], [[argentina|Argentine]] i [[Čile]]a. Oni su uz [[bolest|boleštine]] koje su donijeli - istrijebili starosjedioce Ognjene zemlje; [[Ona|One]], [[Alacaluf|Alakalufe]] i[[Yahgan]]e.&lt;ref name=col&gt;{{cite web |url=https://www.infoplease.com/encyclopedia/places/latin-america/south-america/tierra-del-fuego
   |title      = ''Tierra del Fuego''
   |publisher=Infoplease
   |language=španjolski
   |accessdate =6.10.2020}}&lt;/ref&gt;
[[datoteka:00_124_2490_Puerto_Williams_-_Südamerika_(Feuerland_-_Tierra_del_Fuego).jpg|thumb|left|240px|[[Puerto Williams]] na [[Navarino (otok)|Otoku Navarino]]]]
Otkriće [[nafta|nafte]] u Manantialesu [[1945]]. pretvorilo je [[sjever]] Ognjene zemlje u jedino čileansko naftno polje.&lt;ref name=brit/&gt;

===Naselja===
Dva najveća grada u arhipelagu su [[Ushuaia]] i [[Río Grande (Argentina)|Río Grande]] oba u [[Argentina|Argentini]], na [[Isla Grande de Tierra del Fuego|Otoku Isla Grande]].&lt;ref name=ecu&gt;{{cite web
 | url =https://www.ecured.cu/Isla_Grande_de_Tierra_del_Fuego_(Argentina-Chile)
 | title =''Isla Grande de Tierra del Fuego (Argentina-Chile)''
 | accessdate = 4.10. 2020
 | language=španjolski
 | publisher=EcuRed}}&lt;/ref&gt;

Na [[čile]]anskoj strani najveća naselja su [[Porvenir (Čile)|Porvenir]] na otoku [[Isla Grande de Tierra del Fuego]] u [[Magellanov tjesnac|Magellanovom tjesnacu]], koji je [[glavni grad|administrativni centar]] [[Tierra del Fuego (provincija)|Provincije Tierra del Fuego]] i [[Puerto Williams]], na otoku [[Navarino (otok)|Navarino]].&lt;ref name=que/&gt;
[[datoteka:Bariloche_Lakes.jpg_(25092257941).jpg|thumb|left|240px|[[Glacijalno jezero|Glacijalna jezera]]]]

===Administrativna podjela===
Ognjena zemlja je [[državna uprava|administrativno]] podjeljena u dva dijela, [[istok|istočni]] dio koji pripada [[Argentina|Argentini]] ([[Ognjena Zemlja (argentinska provincija)|Provincija Ognjena Zemlja]]) i veći [[zapad]]ni koji pripada [[Čile]]u ([[Magallanes y Antártica Chilena|Regija Magallanes]]).&lt;ref name=col/&gt;

Zapravo cijeli arhipelag pripada [[Čile]]u, osim [[otok]]a [[Estados (otok)|Estados]] i istočne polovice [[Isla Grande de Tierra del Fuego|Otoka Isla Grande]], koji pripadaju [[Argentina|Argentini]].&lt;ref name=nav/&gt;

[[Granica]] je dogovorena [[1881]]., ona slijedi [[meridijan]] 68° 36′ 38 ″ W, od Rta Espíritu Santo na [[Atlantik]]u do [[Beagle (kanal)|Kanala Beagle]] na [[zapad]]u. 
Otoci [[Lennox, Picton i Nueva]] (i nekoliko manjih otočića) na [[istok|istočnom]] ulazu u [[Beagle (kanal)|Kanal]] ostali su predmet spora između dviju država.&lt;ref name=brit/&gt;

Krajem [[1978]]. dvije zemlje bile su na rubu [[rat]]a zbog neslaganja oko [[granica]], naročito u [[Beagle (kanal)|Kanalu Beagle]] i na otocima [[jug|južno]] od njega. 
Posredovanjem [[Vatikan]]a - [[1984]]. sklopljen je [[Mirovni ugovor|Ugovor o miru i prijateljstvu između dviju država]] (ratificiran [[1985]].), kojim je okončan sukob i definitivno utvrđene južne granice 
između Argentine i Čilea.&lt;ref name=nav&gt;{{cite web
   |url=https://www.navegar-es-preciso.com/news/el-archipielago-de-tierra-de-fuego-y-la-navegacion/
   |title=''El Archipiélago de Tierra de Fuego y la navegación''
   |publisher=Navegar
   |language=španjolski
   |accessdate=6.10.2020
   |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080730/https://www.navegar-es-preciso.com/news/el-archipielago-de-tierra-de-fuego-y-la-navegacion/
   |archive-date=2020-10-17
   |url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;

==Privreda==
[[Privreda]] se bazira na eksploataciji [[nafta|nafte]] i [[turizam|turizmu]], a ima i nešto pogona [[laka industrija|lake industrije]]. [[Ovčarstvo]] koje je nekad bilo važno, je danas u krizi.&lt;ref name=col/&gt;

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Tierra del Fuego}}
*[https://findelmundo.tur.ar/es/ushuaia/el-ambiente-natural/tierra-del-fuego-en-el-mundo/934 ''Qué es Tierra del Fuego?''] {{es icon}}
* [https://www.britannica.com/place/Tierra-del-Fuego-archipelago-South-America ''Tierra del Fuego archipelago, South America''] {{en icon}}

{{Regije Južne Amerike}}

[[Kategorija:Otoci u Argentini]]
[[Kategorija:Otoci u Čileu]]
[[Kategorija:Otoci Atlantskog oceana]]
[[Kategorija:Otoci Tihog oceana]]
[[Kategorija:Arhipelazi]]
[[Kategorija:Regije Južne Amerike]]</text>
      <sha1>9e4pplr2m14sqkk88vxdx51mcuf1pe2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niška Banja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24476</id>
    <revision>
      <id>42717172</id>
      <parentid>42691870</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110838" sha1="cr0z65gcjebju5xgdtow8vu0ut6p59k" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Srbiji
|mesto=Niška Banja
|slika=Niška Banja kupatilo.JPG
|opis_slike=Niška Banja-Glavno kupatilo
|okrug=Nišavski
|grad=Niš
|gradska opština=Niška Banja
|geografska_širina=
|geografska_dužina=
|populacija=4437
|poštanski kod=18205
|pozivni broj=018
|registarska oznaka=NI
|gšir=43.2936843
|gduž=22.0079756
}}
'''Niška Banja''' je gradsko naselje u [[Gradska opština Niška Banja|gradskoj opštini Niška Banja]] na području [[niš|grada Niša]] u [[Nišavski upravni okrug|Nišavskom okrugu]]. Prema prvim rezultatima [[Popis stanovništva 2011. u Srbiji|popisa iz 2011.]] u banji je živelo 4.108 stanovnika,&lt;ref name=&quot;Popis&quot;/&gt; [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|prema popisu iz 2002.]] 4.437 stanovnika, a prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] 4.179 stanovnika.

Niška Banja spada u II grupu najrazvijenijih banja Srbije zajedno sa [[Banja Koviljača|Banjom Koviljačom]], [[Bukovička Banja|Bukovičkom Banjom]] i [[Mataruška Banja|Mataruškom Banjom]], koje, pojedinačno gledano, ostvaruju preko 100.000 noćenja godišnje, sa relativno razvijenom lečilišnom funkcijom, solidnom materijalnom bazom i povoljnim položajem (blizina komunikacijskih pravaca, gradskih naselja i drugih činilaca).&lt;ref name=autogenerated1&gt;Tomić, E. (2006). ''Destinacije zdravstvenog turizma''. Novi Sad: „Prometej“&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Jovčić&quot;&gt;{{Cite web
| url         = http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-3593/2008/0350-35930804003J.pdf
| title       = Glasnik srpskog geografskog društva, Godina 2008. Sveska LXXXVIII-Br.4  UDC 911.3:380.8:711.455(497.11)
| accessdate = 10. maj 2012
| author      = Jovčić D. ''Stanje i perspektive razvoja banjskog turizma u Srbiji.''
| language    = 
}}&lt;/ref&gt;

Prirodni lekoviti faktori u Niškoj Banji su blaga, umereno-kontinentalna [[klima]], termomineralne vode, prirodno mineralno blato i lekoviti gasovi. Lekovite vode, koje izviru sa pet [[izvor]]a („Glavno vrelo“, „Suva banja“, „Školska česma“, „Banjica“ i „Pasjača“), pripadaju grupi zemnoalkalnih homeotermi (36-38° [[Stepen celzijusa|C]]), blago mineralizovanih, slabo [[radioaktivnost|radioaktivnih]] sa kapacitetom od 56 [[litar]]a u sekundi.&lt;ref name=&quot;Kostić&quot;/&gt;

== Položaj i prostranstvo ==
Niška Banja se nalazi na jugoistoku [[Srbija|Srbije]], pored magistralnog pravca Zagreb-[[Beograd]]–[[Niš]]–[[Sofija]]–[[Istanbul]] (ili [[nišavsko-marička magistrala|nišavsko-maričke magistrale]]), udaljena 10&amp;nbsp;km od Niša i 250&amp;nbsp;km od Beograda.

Niška Banja leži na geotektonskoj granici kristalaste [[Rodopske planine|rodopske mase]] i [[krečnjak|krečnjačkih]] planina istočne Srbije, i spoju velikih udolina [[Balkansko poluostrvo|Balkanskog poluostrva]] na južnom obodu prostrane i plitke [[Niška kotlina|niške kotline]], u podnožju i na padinama [[Koritnjak]]a, istoimenog brda (808 m) i sela, koji se navodi i pod imenom Koritnik, sastavnog dela kompozitne Nišavske doline i severozapadnog ogranka [[Suva planina|Suve planine]] (1.810 m), u severozapadnom podnožju Crnog kamena (867 m), jednog od njenih vrhova.&lt;ref name=&quot;Marija&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-3593/2004/0350-35930401071M.pdf| title = Marija Martinović, Koritnjak-– raseljeno seosko naselje početkom 2002. godine:Originalan naučni rad| authorlink=Glasnik Srpskog geografskog društva. (2004). sv.LXXXIV - Br. 1| accessdate= 10. 5. 2012.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Martinović&quot;&gt;Martinović Ž., (1995): ''Koritnik, Enciklopedija Niša, Priroda, prostor, stanovništvo'', IP ”Gradina”, Niš&lt;/ref&gt;

[[Površina]] prostora na kome je smeštena Niška Banja iznosi 6,43&amp;nbsp;km². Ovaj prostor graniči se s naseljima [[Prva Kutina]] sa zapadne strane, [[Brzi Brod]] sa severozapadne, [[Malča]] i [[Gornja Vrežina]] sa severne, [[Radikina Bara]] (s napuštenim selom Koritnjak) sa južne strane, [[Rautovo]] (samo u uskom pojasu u potesu „Manastirište“) sa jugoistočne i [[Jelašnica (Niška Banja)|Jelašnica]] sa istočne strane.&lt;ref name=&quot;Jovica Vasić&quot;/&gt;

Banjska [[infrastruktura]] razmeštena je na širokoj i blago nagnutoj terasi (nastaloj tokom geološke prošlosti, akumulacijom [[Bigar|bigra]] i radom fluvijalnog i [[deluvijalni proces|denudacionog procesa]]) u podnožju [[krečnjak|krečnjačkog]] [[breg]]a Koritnjaka koji se dosta strmo uzdiže iznad Niške Banje ''(vidi donju sliku)''.&lt;ref name=&quot;Enciklopedija Niša&quot;&gt;''Enciklopedija Niša'' (1995), tom Priroda, prostor, stanovništvo, Gradina, Niš.&lt;/ref&gt;
[[Image:Koritnjak (Niška Banja).jpg|center|800px]]
&lt;center&gt;&lt;small&gt;Niška Banja razmeštena je na širokoj i blago nagnutoj terasi u podnožju krečnjačkog brega Koritnjaka&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
Na 248 m [[apsolutna visina|nadmorske visine]] – nalaze se centralni i najveći deo naselja, zgrada opštine sa objektima svih pratećih ustanova (banka, pošta, policija, osnovna škola, itd), lečilište, turističko-ugostiteljski objekti i banjski [[park]]ovi. Parkovi se prostiru na nekoliko hektara i imaju fontane, lepo uređene travnjake, cvetne [[aleja|aleje]] i drvorede [[bagrem]]a, [[jasen]]a, [[lipa|lipe]], [[dud]]a, [[orah]]a i [[crni bor|crnog bora]] između kojih krivudaju potočići sa termomineralnom vodom,&lt;ref name=&quot;Enciklopedija Niša&quot;/&gt;

Niži deo Niške Banje prostire se u dolini [[Nišava|Nišave]]. Ovaj teren nalazi se uglavnom pod žitaricama i povrtarskim kulturama. Tu je smešten deo naselja oko jelašničkog puta, kao i deo naselja izmeđy magistralne pruge i puta Niš–Sofija i leve obale [[Nišava|Nišave]]. [[Nikola Tesla (Niška Banja)|Naselje Nikola Tesla]] (poznatije kao „Broj šest“), zapadno od Niške Banje, nastalo je delom u katastarskoj opštini Niška Banja a delom u katastarskoj opštinie Prva Kutina.&lt;ref name=&quot;Jovica Vasić&quot;&gt;Jovica Vasić, ''Niška Banja'', Monografija, Niš, 2007&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;'''&lt;big&gt;Položaj, prostranstvo i infrastruktura Niške Banje&lt;/big&gt;'''&lt;/center&gt;

== Geološka prošlost ==
Niška Banja se nalazi na granici najstarije, rodopske mase na Balkanskom poluostrvu i mlađih nabranih [[planina]]. Rodopskoj masi pripada [[Seličevica]], a mlađim nabranim planinama [[Koritnjak]]. Izdizanjem rodopske mase, izdigla se planina Seličevica i postala kopno još u [[paleozoik|paleozoičko doba]]. Novostvoreno kopno okruživala su mnoga [[more|mora]], koja su u prošlosti [[Zemlja|Zemlje]] pokrivala površinu prostora na kome se danas nalazi Niška Banja.

U okolini Niške Banje na pojedinim delovima Suve planine pronađeni su krečnjaci i laporci sa [[fosil]]ima, pomoć kojih je utvrđeno da ovi sedimenti pripadaju periodu [[jura|jure]]. Što je pokazatelj transgresije jurskih mora i do prostora na kome je sada Niška Banja.

Za vreme [[eocen]]a, okolina Suve planine bila je kopno. To stanje iz osnova promenili su pokreti u Zemljinoj kori koji su verovatno počeli još u kredi, a najveću snagu dostigli u oligocenu i miocenu. Za vreme tih pokreta nišavska oblast je bila nabrana jače nego bilo koja druga na [[Balkansko poluostrvo|Balkanskom poluostrvu]]. Tada su se izdigle krečnjačke mase od kojih su nastale [[Suva planina]], Seličevica i Koritnjak. Za to doba vezuje se i postanak raseda i stvaranje velikih udolina u njima. Svetolik Stevanović tvrdi: „Nišavska udolina morala je biti stvorena do kraja miocena, jer je u pliocenu već bila potopljena velikim jezerom sa kojim počinje jezerska perioda.”&lt;ref&gt;Svetolik Stevanović, (1941) ''Niška Banja'', Beograd, pp. 9&lt;/ref&gt;

U jezerskom periodu razvoja nišavske doline, prema rezultatima istraživanja, mogu se izdvojiti tri faze ili tri jezerska poda (terase).&lt;ref name=&quot;Istorija razvitka nišavske doline&quot;&gt;Janković, T. Petar, (1909) ''Istorija razvitka nišavske doline'', Srpska Kraljevska Akademija, Beograd.&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{|{{prettytable|text-align=left}}
| style=&quot;background:silver;&quot; colspan=&quot;2&quot;|&lt;center&gt;'''Faze jezerskog perioda razvoja nišavske doline'''&lt;ref name=&quot;Istorija razvitka nišavske doline&quot;/&gt; &lt;/center&gt;
|-
! Jezerske faze !! Karakteristike jezerskih faza
|-
|&lt;center&gt; '''Prva'''|| U najstarijoj jezerskoj fazi površina jezera dostigla je visinu od 830 metara u odnosu na današnju nadmorsku visinu. Iz vode je virio samo greben [[Suva planina|Suve planine]] i vrh [[Seličevica|Seličevice]], dok je Koritnjak bio potopljen. Posle dužeg mirovanja pri kraju faze nastupilo je doba intenzivnih tektonskih pokreta, koji su izmenili konfiguraciju jezerskog dna i izazvali relativno brzo spuštanje novog nivoa sa 830 na 610 [[metar]]a.
|-
|&lt;center&gt; '''Druga''' ||Ovu jezersku fazu karakteriše smirivanjem pokreta, i pad visine vode, što je povećalo kopnene površine. Pri samom kraju faze ponovo je došlo do velikih pokreta, pa je nivo jezera sišao na 500 metara. U ovoj fazi došlo je i do glavnog izdizanja prečaga između [[basen]]a, čime su obeležene konture današnjih kotlina na prostoru [[Južna i istočna Srbija|Jugoistočne Srbije]].
|-
|&lt;center&gt; '''Treća''' || U poslednjoj jezerskoj fazi nekada veliko jezero raspalo se u četiri manja, koja su ispunila [[Niška kotlina|Nišku]] i susedne [[kotlina|kotline]]. Niško jezero izgledalo je tada kao [[zaliv]] većeg [[jezero|jezera]], koje je zauzimalo [[Pomoravlje (oblast)|leskovačko-aleksinačko pomoravlje]]. Jaki tektonski pokreti javili su se i na kraju ove faze, koja pripada gornjem pliocenu. Ovi tektonski pokreti izazvali su promene u visinama zemljišta, zbog čega je nastupilo brzo oticanje jezera i formiranje pliocenske [[Nišava|Nišave]].
|}
&lt;/center&gt;
U formiranju današnjeg [[reljef]]a Niške Banje učestvovala je i [[Nišava]]. Kada se pojavila kao [[reka]] krajem [[pliocen]]a, Nišava je tekla na 350 do 360 metara [[apsolutna visina|nadmorske visine]], odnosno 150 do 160 metara više od današnje površine tla kod železničke stanice „Niška Banja“. Tragovi njene najstarije terase vidljivi su i na nadmorskoj visini od 450 do 460 metara.&lt;ref name=&quot;Geografske karakteristike Niške kotline&quot;/&gt;

Nišava je u okolini Niške Banje usekla četiri terase tako da se banjski teren stepenasto spušta idući od Koritnjaka ka [[Nišava|Nišavi]]. Na najvišoj terasi od 50 metara relativne visine ''(248 m apsolutne visine)'' nalaze se zgrade i banjski park, na terasi od 35 m relativne visine kuće ranijeg sela „Banja“, a na terasi od 20 m relativne visine deo naselja oko osnovne škole. Najniža terasa od 10 m relativne visine je pod [[livada]]ma.&lt;ref name=&quot;Geografske karakteristike Niške kotline&quot;/&gt;

Zato možemo reći da je današnji oblik reljefa užeg terena Niške Banje proizvod [[rased]]a oko Koritnjaka, voda Niškog jezera i [[Nišava|reke Nišave]].

[[Image:Suva planina Koritnjak i Seličevica.jpg|center|820px]]
&lt;center&gt;&lt;small&gt;U [[oligocen]]u i [[miocen]]u izdigle su se krečnjačke mase [[Suva planina|Suve planine]], [[Seličevica|Seličevice]] i mlađe nabrane planine Koritnjak, da bi jaki tektonski pokreti na kraju jezerske faze (u gornjem pliocenu) izazvali promene u visinama zemljišta, što je izazvalo brzo oticanje niškog jezera i dovelo do formiranje pliocenske [[Nišava|Nišave]], a nešto kasnije i konačnog izgleda današnjeg reljefa na prostoru Niške Banje.&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;

== Geomorfološke odlike ==
Mezo i mikroreljef [[Niška kotlina|Niške kotline]], na čijem je jugoistočnom obodu nalazi Niška Banja, izgrađivan je različitim morfološkim procesima, a ponajviše terasnim (u tri terasna nivoa), termalnim, kraškim, klastokraškim i recentnim oblicima. U stvari Niška Banja leži u [[basen]]u koji je delo fluvijalnih akcija, koje su u više mahova oživljavala.&lt;ref name=&quot;Geografske karakteristike Niške kotline&quot;&gt;Grupa autora (1983). ''Geografske odlike Niškog područja'' U:Istorija Niša, od najstarijih vremena do oslobođenja od turaka 1878. godine knjiga I. Niš: Gradina i Prosveta.str 1-15&lt;/ref&gt;

Specifičnost morfoplastike šireg prostora Niške Banje je u tome što njen znatan deo oblikuje termalni [[reljef]]. Glavna niško-banjska terma je „iskakanjem“ na gornjoj terasi istaložila sedam do osam metara visoku kupu od [[bigar|bigra]]. Ova [[gejzer]]ska kupa, postojala je sve do početka izgradnje novog banjskog kupatila ([[1935]]), kada je brežuljak uklonjen. Hemijski akumulativni oblici reljefa nastali su izlučivanjem iz termalnih [[rastvor]]a.&lt;ref name=&quot;Geografske karakteristike Niške kotline&quot;/&gt;

Kraški reljef Niške kotline zastupljen je i u predelu Niške Banje. Lijaski peščari opasuju [[krečnjak|krečnjački]] blok [[Koritnjak]]a, u čijem podnožju i na stranama leži Niška Banje, i izoluju ga od krečnjačkog masiva [[Suva planina|Suve planine]] u posebnu hidrogeološku celinu.&lt;ref&gt;Petković, K. V. (1930). '' Geološki sastav i tektonski sklop Suve Planine.'' Posebno izdanje Srpske kralj, akademije. Beograd&lt;/ref&gt;

[[Brdo]] Koritnjak predstavlja tipski predeo pokriven [[Kras (geomorfologija)|krasom]], u odmaklom stadijumu morfološko-hidrološkog razvitka, na površini od oko 2,5&amp;nbsp;km², na kome je otkriveno dvadesetak [[vrtača]] različitih dimenzija. Vrtačasti kraški oblici mogu se naći i u samoj Niškoj Banji. Tako se na banjskom prostoru mogu videti oblici antropogene [[geomorfologija|geomorfologije]], na donjoj terasi koja se diže odsekom od [[nišava|nišavske]] ravni visokim 18 do 22 metara, i na kojoj su postojala levkasta udubljenja [[Vrelo (hidrologija)|vrela]], veoma bogata [[Kalcijum karbonat|kalcijum-karbonatom]] koji se taložio na njihovom ušću, pošto se tu razlivao.&lt;ref name=&quot;Marija&quot;/&gt;

Krečnjački blok Koritnjak uklješten je između tri raseda: [[Zaplanje|Zaplanjskog]], na severozapadu, Nišavskog raseda na severu i Studenskog raseda na severoistoku. Duž Studenskog raseda usekao se Rautovački potok, koji ima poseban uticaj na kvalitet voda termalnih vrela Niške Banje.&lt;ref name=&quot;Geografske karakteristike Niške kotline&quot;/&gt;

I pored zaštitnih mera, na Koritnjaku u rejonu Niške Banje na relativno maloj površini, zapažaju se skoro svi denudivni oblici, koji nagoveštavaju intenzivan proces. Ovi oblici vezani za antropogene objekte: [[put]]eve, [[naselje|naselja]] i [[obradive površine]], prema stepenu denudovanosti najviše ugrožavaju jugoistočni deo Koritnjaka. Tu se pretežno sreću procepi i proloke, ali i inducirane [[vododerina|vododerine]] (četvrtog stepena [[deluvijalni proces|denudivnosti]]), koje za posledicu imaju napuštanje obradivih površina.&lt;ref name=&quot;Marija&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Martinović&quot;/&gt;

=== Tektonske karakteristike ===
Sićevačka klisura se nalazi na južnonišavskom rasedu (u neposrednoj blizini Jelašničkog i Kutinskog raseda) kojim je formiran južni obod niškog tercijarnog basena, koji je jasno izražen i na severnim stranama [[Kovanluk]]a iznad Niške Banje. On se ukršta sa zaplanjskim i studenskim rasedom, duž kojih je vršeno spuštanje terena i formiranje neogenih basena. U ovoj rasednoj zoni izbijaju terme Niške Banje. Geološko-morfološka raznovrsnost je jedna od osnovnih karakteristika ovog područja u kome preovlađujuću masu stena čine mezozojski krečnjaci.&lt;ref&gt;Vidojković T. ''Niš i okolina. Geografski i istorijski prikaz.'' Opis puta 3.kongresa slovenskih geografa i etnografa u kr Jugoslaviji 1930. Beograd 1930.&lt;/ref&gt;

=== Seizmološke karakteristike ===
U [[Seizmologija|seizmolološkom]] pogledu teritorija Niške Banje, kao i teritorija [[Suva planina|Suve planine]] u čijem se podnožju ona nalazi, spada u red trusnih oblasti na području [[Srbija|Srbije]]. Ovaj deo [[balkansko poluostrvo|Balkanskog poluostrva]] je deo seizmički veoma aktivnog područja u oblasti Mediteransko-transazijskog seizmičkog pojasa. U složenim rasednim zonama pod [[suva planina|suvoplaninskim]] obodom i na prostoru Sićevačke klisure i Niške Banje povremeno je izražena neotektonska aktivnost. Ona se manifestuje u seizmičkim pojavama sa uticajima potresa na hidrološke karakteristike podzemnih i površinskih voda i morfološkim promenama reljefa. Na razaranje Niške Banje u drugoj polovini [[19. vek]]a, uticalo je čak 17 seizmičkih potresa ([[1851]], [[1855]], [[1858]]. i [[1866]]).&lt;ref name=&quot;Vacovъ&quot;/&gt;

Svakodnevnu egzistenciju prostora Niške Banje ponekad je prilično remetio i „nastavak” seizmoloških aktivnosti. Iste su bila s različitim intenzitetom, gotovo u neprekidnom nizu godina, posebno vezano za sledeća dva uočljiva perioda od sredine sedme pa do sredine devete decenije 19. veka. Jači zemljotresi su zabeleženi [[1867]], [[1868]], [[1869]], [[1870]], [[1871]]. i [[1872]], kao i [[1876]], [[1878]], [[1879]], [[1881]], [[1883]], [[1885]]. i [[1886]]. godine. I oni su, kao i prethodni, svakako „ostavili” neznatne ili upadljive posledice na geografiju Niške Banje i Niške kotline u celini.&lt;ref name=&quot;Vacovъ&quot;/&gt;

Na [[Seizmologija|seizmološkoj karti]] hazarda regiona, Niška Banja (RSZ [[2010]]) za povratni period od 500 godina nalazi se u zoni VIIIº MSK skale.{{efn|Intenzitet trusova (zemljotresa) se definiše prema dvanaestostepenoj skali Medvedeva, Karnika i Španhajmera (MSK), i to u odnosu na oštećenje tri tipa objekata: (A) od nepečene cigle, bondruka, naboja i neobrađenog kamena; (B) od opeka, balvana, tesanog kamena i prefabrikovanog materijala; i (C) od armiranog betona (skeletne konstrukcije) i dobro vezanog drveta.}} &lt;ref&gt;Luka Pešić:''Opšta geologija, Endodinamika,'' Beograd,1995, {{ISBN|978-86-80887-58-6}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://geoliss.ekoplan.gov.rs/?page=atlas&amp;karta=9_10_seizmo.htm|title=Geološki atlas Srbije 1:2.000.000. br. 9 - Seizmološka karta: 10.|author=Republički fond i Geološki institut Gemini|authorlink=|date=1994.|format=|work=|publisher=Grafonin, Beograd|pages=|language=|archiveurl=|archivedate=|quote=|accessdate=4. 5. 2012.}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Klima ==
Prosečna godišnja temperatura vazduha (11,74&amp;nbsp;°C) svrstava Nišku Banju i njenu okolinu ''([[niška kotlina|nišku kotlinu]])'' u predele sa [[umerenokontinentalna klima|umerenokontinentalnom klimom]] i najtoplije područje [[Srbija|Srbije]].&lt;ref name=&quot;Karakteristike podneblja&quot;&gt;Grupa autora (1983). ''Karakteristike podneblja'' U:Istorija Niša, od najstarijih vremena do oslobođenja od turaka 1878. godine knjiga I. Niš: Gradina i Prosveta.str 15-17&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ducić, V., Radovanović, M. (2005). ''Klima Srbije.'' Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1-179&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Milosavljević, M. (1969). ''Klimatske karakteristike udoline Velike i Južne Morave.'' Zbornik radova Geografskog instituta „Jovan Cvijić“, knj. 22, 145-199.&lt;/ref&gt; Srednja mesečna temperatura u Niškoj Banji, za period ''(1950—2009)'' pokazuje pravilan raspored sa pojavom jednog istaknutog minimuma u [[januar]]u i maksimuma koji je gotovo istovetan tokom [[jul]]a i [[avgust]]a, sa srednjom godišnjom temperaturom od 11,74&amp;nbsp;°C. Najtopliji mesec je jul sa prosečnom temperaturom od 21,4&amp;nbsp;°C (i u proseku, topliji od avgusta za 0,2&amp;nbsp;°C), a najhladniji januar sa srednjom [[temperatura|temperaturom]] od -0,2&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=&quot;klima2&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.hidmet.gov.rs/eng/meteorologija/stanica_sr.php?moss_id=388| title = Monthly and annual means, maximum and minimum values of meteorological elements for the period 1961 - 1990| authorlink=Hidrometeorološki zavod Srbije|accessdate= 13. maj 2009}}&lt;/ref&gt;
{{double image|center|Niška Banja. 4.jpg|250|Niška Banja. 6.jpg|260|&lt;center&gt;[[Zima|Zime]] su u Niškoj Banji duge, ali ne previše hladne.}}
[[Zima|Zime]] su u Niškoj Banji duge, ali ne previše hladne. Traju u proseku 99 dana sa srednjom temperaturom od 1,53&amp;nbsp;°C. Pozitivna januarska i visoka srednja [[zima|zimska]] [[temperatura]] ukazuje na opšti karakter zime u Niškoj Banji. Međitim, ne tako retko mogući su i kraći periodi sa negativnim temperaturama. Srednji broj [[mraz]]nih dana nije veliki (77,2), ali oni se javljaju od [[Septembar|septembra]] do [[april]]a. Takođe, nije retka ni pojava ledenih dana. Gotovo svaki četvrti januarski dan bi se mogao svrstati u kategoriju ledenih dana.&lt;ref name=&quot;Karakteristike podneblja&quot;/&gt;

[[Proleće]] i [[jesen]] su u pravom smislu u Niškoj Banji prelazna godišnja doba. Proleće je duže od jeseni za osam dana, ali jesen je toplija od proleća za 0.2&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=&quot;Kostić&quot;&gt;{{Cite book
 | last =Kostić
 | first =  M
 | authorlink = 
 | coauthors =
 | title = ''Niška banja''
 | edition = sveska V
 | year = 1958
 | publisher =  Zbornik radova Geografskog instituta  „Jovan Cvijić“
 | location = Beograd
 | language =  
 | id = |pages = 111-130
 }}&lt;/ref&gt;

[[Leto]] je u Niškoj Banji dugo i toplo. Traje 108 dana (15 dana duže od kalendarskog leta) sa srednjom temperaturom od 21,37&amp;nbsp;°C. Tokom jula i avgusta gotovo svi dani su sa temperaturom iznad 25&amp;nbsp;°C (letnji dani), svaki drugi je tropski dan (učestalost je u avgustu 14,9 dana), a zabeležene su i tropske noći (3,7 dana).
&lt;center&gt;
{|{{prettytable|text-align=left}}
| style=&quot;background:silver;&quot; colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;'''Srednje temerature godišnjih doba u Niškoj kotlini (1950–2009)''' &lt;/center&gt;
|-
! Godišnje doba !!Zima !!Proleće !!Leto!! Jesen
|-
| Srednja temperatura|| 1.53&amp;nbsp;°C || 11.87&amp;nbsp;°C|| 21.37&amp;nbsp;°C || 12.07&amp;nbsp;°C
|}
&lt;/center&gt;

Godišnje u proseku padne 589,6&amp;nbsp;mm [[kiša|kiše]] i [[snijeg|snega]] po kvadratnom metru &lt;ref name=&quot;klima2&quot;/&gt; i bude u proseku 123 kišovita dana i 43 dana sa snegom. Prosečan broj dana sa snežnim pokrivačem je 45,0, sa maglom 13,7 i gradom 1,1.

Prosečni vazdušni pritisak je 992,74 [[bar (jedinica)|milibara]].

Vazdušna strujanja na teritoriji Niške Banje su normalno zastupljena, bez ekstremnih i izrazito rušilačkih karakteristika sa prosečnom brzinom [[vetar|vetra]] nešto manjom od 3 [[Boforova skala|bofora]]. Preterano visoki i udarni termički iznosi u letnjem periodu, ublaženi su konstantnim vazdušnim strujanjima i povoljnom izmenom dolinskog i planinskog vazduha sa padina [[Suva planina|Suve planine]] i [[Koritnjak]]a i nišavske doline iz pravca [[Sićevačka klisura|Sićevačke klisure]]. Iz istih razloga i pojava [[magla|maglovitosti]] na području Niške Banje nije tipično; a ukoliko se i manifestuje vezana je skoro uglavnom za zimski period i dosta uzan dolinski pojas oko reke Nišave. U toku godine u Niškoj Banji je prosečno 57,7 % dana sa vetrom, a 42,3 % dana su tisane.

Najizrazženiji su severozapadni i zapadni vetar, koji donose zahlađenje i padavine, zatim slede severoistočni i istočni vetar ([[Košava]]), zatim južni i jugoistočni, koji ne ispoljavaju veću snagu, i u isto vreme donose toplotu. Severni vetar, niškobanjskom kraju donosi najveći pad temperature. U Niškoj Banji je, od svih vetrova, najmanje zastupljen severozapadni [[vetar]].&lt;ref name=&quot;Karakteristike podneblja&quot;/&gt;

Maksimalna ikad zabeležena temperatura u Niškoj Banji bila je 44,2&amp;nbsp;°C [[24. jul]]a [[2007]], a najniža -23,7&amp;nbsp;°C [[25. januar]]a [[1963]].&lt;ref name=&quot;klima1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Radovanović, M., Ducić, V. (2004). ''Kolebanje temperature vazduha u Srbiji u drugoj polovini XX veka.'' Glasnik Srpskog geografskog društva, sveska 84 (1).&lt;/ref&gt; Maksimalna količina padavina registrovana je [[5. novembar|5. novembra]] [[1954]]. i iznosila je 76,6&amp;nbsp;mm. Najveća debljina snežnog pokrivača iznosila je 62&amp;nbsp;cm, od [[25. februar|23.]] do [[25. februar]]a 1954.&lt;ref name=&quot;klima1&quot;/&gt;

Klimatske promene Niša i Niške Banje prati [[meteorološka stanica]] koja se nalazi u [[Niška tvrđava|niškoj tvrđavi]] na 202 metra nadmorske visine i koja beleži podatke o vremenu od [[1889]].&lt;ref name=&quot;klima1&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.hidmet.gov.rs/eng/meteorologija/stanica_moss1.php?moss_id=388| title = Observatory: Niš (founded in 1889)| authorlink=Hidrometeorološki zavod Srbije| accessdate= 16. 5. 2009.}}&lt;/ref&gt;
Srednje temperature i količine padavina za period od [[1961]]. do [[1990]]. prikazane u sledećoj tabeli za [[Niš|Grad Niš]] identične su i za Nišku Banju:&lt;ref name=&quot;klima2&quot;/&gt;
{{Klima grada
|Grad_genitiv=Niša (prosek 1961—1990)
|Izvor=
| Jan_sr=-0.2         | Jan_sr_pad=41.3
| Feb_sr=2.5          | Feb_sr_pad=40.3
| Mar_sr=6.7          | Mar_sr_pad=45.3
| Apr_sr=11.9         | Apr_sr_pad=51.3
| Maj_sr=16.6         | Maj_sr_pad=66.7
| Jun_sr=19.5         | Jun_sr_pad=69.7
| Jul_sr=21.3         | Jul_sr_pad=43.6
| Avg_sr=21.1         | Avg_sr_pad=43.3
| Sep_sr=17.2         | Sep_sr_pad=43.6
| Okt_sr=11.9         | Okt_sr_pad=34.1
| Nov_sr=6.4          | Nov_sr_pad=56.8
| Dec_sr=1.7          | Dec_sr_pad=53.6
| God_sr=11.4         | God_sr_pad=589.6
| Jan_sr_min=-3.5     | Jan_sr_maks=3.8
| Feb_sr_min=-1.3     | Feb_sr_maks=7.1
| Mar_sr_min=1.8      | Mar_sr_maks=12.3
| Apr_sr_min=6.1      | Apr_sr_maks=18.0
| Maj_sr_min=10.4     | Maj_sr_maks=22.9
| Jun_sr_min=13.4     | Jun_sr_maks=25.9
| Jul_sr_min=14.5     | Jul_sr_maks=28.0
| Avg_sr_min=14.4     | Avg_sr_maks=28.5
| Sep_sr_min=11.1     | Sep_sr_maks=24.8
| Okt_sr_min=6.5      | Okt_sr_maks=18.9
| Nov_sr_min=2.4      | Nov_sr_maks=11.7
| Dec_sr_min=-1.4     | Dec_sr_maks=5.4
| God_sr_min=6.2      | God_sr_maks=17.3
| Jan_a_maks=      | Jan_a_min=
| Feb_a_maks=      | Feb_a_min=
| Mar_a_maks=      | Mar_a_min=
| Apr_a_maks=      | Apr_a_min=
| Maj_a_maks=      | Maj_a_min=
| Jun_a_maks=      | Jun_a_min=
| Jul_a_maks=      | Jul_a_min=
| Avg_a_maks=      | Avg_a_min=
| Sep_a_maks=      | Sep_a_min=
| Okt_a_maks=      | Okt_a_min=
| Nov_a_maks=      | Nov_a_min=
| Dec_a_maks=      | Dec_a_min=
| God_a_maks=      | God_a_min=
|}}
Zahvaljujući ovakvim karakteristikama [[klima|klime]], Niška Banje i njena okolina, prema termičkim pokazateljima, imaju veliki potencijal u pogledu razvoja [[Turizam|turizma]], naročito izletničkog i rekreacionog. Izletnička sezona traje 206 dana, a kupališna i rekreaciona (na otvorenim prostorima) 88 dana.&lt;ref&gt;Vasiljević, Z. (1999). ''Klima Niša. Savetovanje „Meteorološki podaci - nacionalno blago“'', Republički Xidrometeorološki Zavod Srbije, Beograd, 366-375&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maćejka, M. M. (1985). ''Klima banja uže Srbije.'' Beograd: Srpsko geografsko društvo.&lt;/ref&gt;

== Termalne pojave i izvori ==

Termomineralni [[izvor]]i Niške Banje izbijaju na južnom obodu [[Niška kotlina|Niške kotline]] pod visovima [[Koritnjak]]a (808 m), krajnjem zapadnom ogranku [[Suva planina|Suve planine]]. Oni su u rasednoj zon, ograničenoj severnim stranama kretacejskih [[krečnjak]]a [[Kovanluk]]a. Ti su krečnjaci ispresecani mnogobrojnim [[pukotina|dijaklazama]] ispunjeni belim [[kalcit]]skim žilicama. U samoj Niškoj Banji na nišavskoj terasi zastrveni su debelim slojem [[Bigar|bigra]], čija je prosečna debljina naslaga oko 10 m, ali mestimično i do 20 m.&lt;ref name=&quot;Grupa&quot;/&gt;

U termalnom području Niške Banje, oko Koritnjaka, utvrđeni su rasedi (sa svih strana osim sa one koja se veže za [[Suva planina|Suvu planinu]]). Tu počinje, i snop [[zaplanje|zaplanjskih]] raseda pravcem severozapad–jugoistok, duž kojih je spuštena [[Zaplanje|Zaplanjska]] [[kotlina]].

Najizdašniji izvori Niške Banje izbijaju na „podmlađenim banjskim rasedima“; terma ''Suva banja''{{efn|Šijački dr Milan navodi i naziv Vrelo princa Tomislava za Suvu banju}} na studenskom; ''Glavno vrelo'' na ukrštanju tog i zaplanjskog raseda. Sem ovih, u razbijenom izvorištu termalne zone Niške banje, uočena je pojava i drugih izvora; vrela ''Malo grlo'' (oko 320 m istočno od Suve banje) i povremenog, vrlo slabog termalnog izvora ''Avuz'' (kaptiranog u u današnjoj Školskoj česmi).

Istraživanja su ukazala da termalne terase nisu postale samo taloženjem bigra iz vode glavnog vrela, već i iz drugih izvora na [[veštačko jezero|zagatu]]. Novi profili bigrenih saliva, otkriveni prosecanjem pristupnog puta za niškobanjsku pećinsku termu [[1968]]. potvrđuju, da se na relativnom zagatu, isticanje termomineralne vode vršilo iz niza izvora verovatno na celom niškobanjskom podnožju Koritnjaka.&lt;ref name=&quot;Grupa&quot;/&gt;

Od termalnokraških izvora Niške Banje potiče termalni vodotok, dužine oko 80 m (kroz središnji deo Banje), po kome je Niška Banja poodavno poznata. U [[19. vek]]u i kasnije, hidroenergija ovog vodotoka bila je iskorišćena za neprekidni rad nekoliko vodenica, a topla voda za gajenje [[pirinač|pirinča]],{{efn|Vodom iz potoka tople vode u vreme Turaka navodnjavana su pirinčana polja u Niškoj Banji.}}, potapanje konoplja, pranje ponjava i veša, kupanje siromašnog stanovništva, a nešto kasnije i automobila motorizovanih Nišlija. Oko [[1930]]. niškobanjske [[vodenice]], na ovom potoku, mlele su oko 20 vagona brašna. Ove vodenice bile su od velikog značaja za meštane, naročito zimi, kada su sve vodenice potočare bile zamrznute.&lt;ref&gt;Milan Đ. Milićević, (1884) ''Kraljevina Srbija-novi krajevi'', Državna štamparija Kraljevine Srpske, Beograd, pp. 11&lt;/ref&gt; Tako je termalna voda Niške Banje okretala neprekidno i snažno tokom cele godine teško vodenično kamenje.&lt;ref name=&quot;Grupa&quot;/&gt; Izgradnjom hotela „Radon“, na ovom termalnom vodotoku koji po količini vode spada u najveće na banjskim vodama [[Srbija|Srbije]], na odseku bigrene terase ispred samog hotela izgrađen je ukrasni vodopad ''(vidi slike)''.&lt;ref name=&quot;Grupa&quot;/&gt;
{{double image|center|Niška Banja potok.JPG|442|Niška Banja vodopad.JPG|250|&lt;center&gt;Od termalnog izvora „Suva banja“ i česme „Tri kralja“ do hotela „Radon“, pruža se vodeno korito banjske tople vode, koja protiče kroz lepo uređen park, i ispred hotela „Radon“ na odseku bigrene terase, okomito pada preko ukrasno uređenog vodopada.}}

=== Poreklo termalnih voda ===
Na osnovu geoloških i hidrogeoloških istraživanja,&lt;ref&gt;Luković M, Petković K. ''Niška Banja, geološki sastav šire okoline banje i pojava termalnih radiokativnih izvora''. Beograd, Srpska kralj.akademija. Glas. CLVIII,1933: 2-37&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Petković K. V. ''Geološki sastav i tektonski sklop Suve planine.'' Posebno izdanje, Beograd, Srpska kralj.akademija. 1930&lt;/ref&gt;, pretpostavlja se da je termalna voda Niške Banje [[vadozna voda|vadozna]], [[meteorska voda]] sa sliva [[Suva planina|Suve planine]] koja ponire u veće dubine gde se zagreva, pa ponovo izbija na površinu koristeći Nišavski rased.

Sabirnu oblast voda Niške Banje predstavlja pojas koji se pruža između [[Studenički rased|Studeničkog]] i [[Zaplanjski rased|Zaplanjskog raseda]] pravcem severozapad-jugoistok na dužini od oko 50&amp;nbsp;km i površina oko 150&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Najveći deo sabirne oblasti čine lijaski peščari, koji su pokriveni intenzivno skrašćenim krečnjacima Suve planine i [[Koritnjak]]a.

U dubinu, ova voda prodire do kontakta crvenih [[peščar]]a i [[škriljac]]a koji je ispred Nišavskog raseda na dubini od oko 1500 m, na kojoj se voda, uz lagano kretanje, može da zagreje do preko 50&amp;nbsp;°C. Sabirna oblast u južnom delu nalazi se na 2.000 m iznad ovog kontakta, te je voda na rasedu pod dovoljnim hidrostatičkim pritiskom da se popne do površine. Prilikom penjanja, voda se rashlađuje usled priliva hladnije vode iz viših horizonata peščara i hladne kraške vode&lt;ref&gt;Vujanovic V, Teofilović M, Arsenijević M. ''Regionalna proučavanja mineralnih voda i banja u Srbiji i AP Vojvodini i njihove osnovne geološke, geohemijske i genetske karakteristike''. Beograd Institut za geološko-rudarska istraživanja i ispitivanja nuklearnih i drugih mineralnih sirovina. 1971:7: 125-6.&lt;/ref&gt;.

Tek početkom [[20. vek]]a dokazano da je topla voda Niške Banje mineralna, jer pored [[alkalije|alkalija]] sadrži i minimalne količine [[gvožđe|gvožđa]], [[aluminijum]]a, [[sulfat]]a, [[nitrat]]a i borata. Zbog svega toga uvrštena je u [[akratoterma|akratoterme]]. Međutim, prava [[Balneoterapija|balneološka vrednost]] Niške Banje bila je nepoznata do [[1909]]., kada je [[radioaktivnost]] ustanovio dr [[Marko T. Leko|Marko Leko]].&lt;ref name=&quot;Grupa&quot;/&gt;

== Karakteristike termalnih vrela Niške Banje ==
{{main|Termomineralni izvori Niške Banje}}
Voda iz izvora Niške Banje ističe kao mešavina tople i hladnih komponenata, od čije razmere zavisi njena izdašnost i [[temperatura]]. Lekovita mineralna voda u Niškoj Banji koristi se iz tri izvora različite temperature i radioaktivnosti:

'''''Glavno vrelo'''''

Na koti 248,47 na steni oko 2,5 metra ispod površine terena nalazi se Glavno vrelo, glavni banjski objekat sa prvobitnom rimskom kaptažom, izvedenom u vidu kupolastog bunara ozidanog u slojevima od [[opeka|opeke]] i [[bigar|bigra]], iz koje odozdo izbija topla voda i penje se pod vrh kupole. Glavno vrelo spada među najizdašnije homeotermne srpske banjske izvore, sa minimalnim proticajem vode od 35 l/sec i temperaturom vode od 38,2° do 38,5°S. Sadržaj [[mineral]]a u vodi je neznatan. Suvi ostatak je 0,286 g/1 pri temperaturi 37,3&amp;nbsp;°C. Voda sa Glavnog vrela pripada radioaktivnim homeotermama, čija [[radioaktivnost]] iznosi 10,53 do 13,4 Mahovih jedinica. Lekovito svojstvo voda ove tereme potiče od [[radon]]a i [[mikroelemenati|mikroelemenata]].&lt;ref&gt;''Enciklopedija Niša-zdravstvo'', Gradina, Niš, 1996, pp. 85&lt;/ref&gt;

Glavno vrelo snabdeva vodom: Staro kupatilo (bazen broj 3) koje potiče iz sedamnaestog veka, Glavno kupatilo (bazene broj 1 i 2), izgrađeno [[1932]]., i kupališne objekte novijeg datuma: „Ozren“, „Zelengora“, „Radon“ i „Terme“, izgrađene u drugoj polovini [[20. vek]]a.

'''''Suva banja'''''
[[Image:Suva banja N.Banja.jpg|250px|thumb|Ulazni otvor pećinske terme Suva banja]] 
Vrelo Suva banja javlja se na ukrštanju Nišavskog i Studenskog raseda, 300 m jugoistočno od „Glavnog vrela“ i prvobitno se pojavljivalo samo povremeno, posle otapanja [[snijeg|snega]] i obilnih prolećnih [[kiša]], kao mlaki izvor, na koti za oko 30 m višoj od „Glavnog vrela“ (kota 274). Zato je pećinska terma Suva banja, okarakterisana kao primer prividnog presušivanja vrela u kraškim terenima (pa otuda i potiče njen naziva). Objašnjava se bifurkacijom podzemnog toka koji „hrani vrelo“, bitnim procesom morfološko-hidrološke evolucije kraških terena. Zbog takvog hidrotermalnog mehanizma ranije je ova snažna pećinska terma bila pseudoperiodski izvor, jer je za vreme niskog stanja ceo podzemni tok oticao kanalom i izbijao na nižim stalnim izvorima.

Hidrotehnički je [[1931]]. otvoranjen ulaza u pećinu i spuštnjem nivoa preliva, tj sifonskog lakta, za oko 70 metara ispod kote isticanja vrela, odnosno preko 40 metara ispod korita reke [[Nišava|Nišave]], povremeni izvor Suva banja postao je stalni izvor sa temperaturom vode za nekoliko stepeni nižom od temperature Glavnog vrela. Radioaktivnost vode ovog izvora je nižeg stepena, a mineralni sastav sličan ostalim. Godine 1931. se pristupilo izgradnji „Hladnog kupatila“ (bazen 5) za lečenje bolesnika sa labilnim nervnim sistemom.&lt;ref name=&quot;Pećinar&quot;&gt;Pećinar, M. (1961). Hidrologija termalnih vrela Niške Banje i njihova zaštita od rashlađivanja i mućenja. Glas CCXLVII SANU. Beograd.&lt;/ref&gt;

Posle Drugog svetskog rata izvor Suva banja ponovo presušuje, pa je po projektu profesora Pećinara ([[1956]]) izvršeno drugo spuštanje izliva Suva banja za 8,5 m, na kotu 265,70, čime su nastale promene u kraškom hidrauličkom sistemu Glavno vrelo-Suva banja. U novonastalom hidrološkom režimu vrela Suva banja, minimalni doticaj vode u sušnom periodu iznosi 25 litara u sekundi i temperaturom vode oko 39&amp;nbsp;°C, i maksimalnim doticajem u kišnom periodu i nakon topljenja snega od oko 500 lit/sek sa temperaturom vode oko 11&amp;nbsp;°C.&lt;ref name=&quot;Pećinar&quot;/&gt;

Vrelo Suva banja daje od 14 do 42 litra vode u sekundi, čija temperatura varira od 12&amp;nbsp;°C do 39&amp;nbsp;°C. Vode sa ovog vrela pripadaju radioaktivnim homeotermama. Radioaktivnost se kreće između 5,96 i 6,75 Mahovih jedinica. Radioaktivnost je najveća pri maksimalnoj temperaturi vode Suve banje.&lt;ref&gt;Vlastimir Vučić, (1950) ''Radioaktivnost voda i gasova Niške Banje i njihovo aktiviranje'', Srpska akademija nauka, Beograd, str. 5&lt;/ref&gt;

'''''Školska česma'''''
[[Image:Školska česma N.Banja.jpg|250px|thumb|Vrelo Školska česma u Niškoj Banji (kod stare škole, odatle i naziv), čija je izdašnost 2,5 litara u sekundi, a temperatura vode od 17°-19 °C.]]
Vrelo Školska česma (kod stare škole, odatle i naziv), čija je izdašnost 2,5 litara u sekundi, a temperatura vode od 17°-19&amp;nbsp;°C. Njena radiokativnost dostiže d 36,38 do 54,70 Mahovih jedinica, zbog čega se voda sa ovog izvora koristi samo za piće. Vrelo Školska česma spada među najradioaktivnije izvore vode u Srbiji čija radioaktivnost ne zavisi od meteoroloških prilika.&lt;ref&gt;Toma Longinović, (1952) ''Niška Banja'', str. 24&lt;/ref&gt;

Zbog neujednačenog priliva vode sa vrela Suva banja [[1958]]. izvršeno je dovođenje vode ovog vrela do Glavnog vrela i na tom sastavu ugrađen je privremeni razdeljivač za mešanje ovih dveju voda sa prelivom za suvišne vode. Time je omogućeno ujednačenje temperature vode između 39&amp;nbsp;°C koliko iznosi na Glavnom vrelu i temperature vode Suve banje koja se kreće između 12° i 37&amp;nbsp;°C. Preko tri odvoda razdeljivačem je omogućeno snabdevanje kupatila vodom sa tri temperature.&lt;ref name=&quot;Grupa&quot;&gt;Grupa autora, ''Geografske odlike niškog područja, Termalne pojave i izvori'' U: Istoriji Niša, knjiga I, Gradina, Niš 1986 str. 22- 25&lt;/ref&gt;

Višegodišnjim uporednim meteorološkihm i hidrološkim osmatranja konstatovano je da je termalna komponenta banjske vode stalna i po temperaturi i po izdašnosti, a da prome nastaju usled promenljivosti hladnih kraških komponenata, čije količine zavise od atmosferskih padavina u slivnom (sabirnom) području [[Suva planina|Suve planine]] i [[Koritnik (planina)|Koritnika]].&lt;ref&gt;Minić V. ''Vodno blago Niške Banje-prirodni faktori i sanacija.'' Balneoklimatologija. Udr. banj. i klim. mesta Srbije. Niška Banja, Vrnjačka Banja 1999; (23) 2: 1-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Minić V. Uticaj'' prirodnih i antropogenih faktora na zamućivanje termalnih vrela u Niškoj Banji''. Acta medica Medianae. Medicinski fak. Niš i Podr. SLD-Niš 2001; 3: 5-38.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Minić V. ''Hidrogeološki uticaj sliva Rautovačkog potoka na kvalitet termalnih voda Niške Banje.'' Acta medica Medianae. Medicinski fak. Niš i Podr. SLD-Niš; 4: 5-37.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Minić V. ''Uticaj kraških voda'na temperaturni režim termalnih izvora u Niškoj Banji'', Korišćenje i zaštita voda 2002. Vrnjačka Banja, Jugoslovensko društvo za zaštitu voda, Beograd 2002: 287-92&lt;/ref&gt;

Merenja sprovedena od 1931. do [[1999]]. godine pokazala su da je maksimalna temperatura vode „Glavnog vrela“ iznosila 41,3&amp;nbsp;°C, a minimalna 19&amp;nbsp;°C, dok su se temperaratura vode vrela Suva banja kretale između 39,4&amp;nbsp;°C i 11&amp;nbsp;°C.

=== Karakteristike termalnih voda Niške Banje ===
Termalne vode [[radon]]skih oligomineralnih izvora Niške Banje sačinjavaju tri komponente: topla, hladna stalna i hladna povremena (bujično-kraška) komponenta. Vode termalnih radonskih oligomineralnih izvora, glavnog vrela i Suve banje su istog porekla, što se vidi po [[Hemija zemljišta|hemijskom sastavu]], količini [[radijum]] [[emanacija|emanacije]], po [[temperatura|temperaturi]] i mestu izbijanja.

Od posebnog značaja je činjenica da je spektrohemijskom analizom [[1956]]. prvi put konstatovano prisustvo mikroelemenata, oligominrala, [[rubidijum]]a i [[cezijum]]a u termalnoj vodi Niške Banje.&lt;ref&gt;Ristić, S, Arsenijević, S. i Milutinović, V. (1956). ''Spektrohemijski nalaz Rb i Cs u mineralnoj vodi Niške Banje''. Glasnik hem.društva Beograd.&lt;/ref&gt; Prisustvo oligominerala u termalnoj vodi, pored [[Balneoterapija|balneološke vrednosti]], ima poseban značaj za izučavanje porekla termalne vode Niške Banje.

Prema kategorizaciji iz [[1997]]. prirodne oligominralne vode iz Glavnog izvora Niške Banje pripadaju kategoriji kalcijum-hidrokarbonatnih, radonskih oligomineralnih, hipertermalnih voda.{{efn|Institut za rehabilitaciju Beograd, 1997., sadržano u dokumentu: Utvrđivanje područja banje „Niška Banja“, 1998.}}

Banjska voda, prema savremenim istraživanjima u sebi sadrži - alkalne [[karbonat]]e sa tvrdoćom 5,0, i [[pH vrednost|pH]] 7,4, [[kuhinjska so|natrijum hlorid]] 0,90&amp;nbsp;mg/lit, [[natrijum sulfat]], [[kalcijum karbonat]], [[magnezijum karbonat]], [[silicijum dioksid]], [[oksid gvožđa]] i [[aluminijum]]a, slobodnu [[ugljena kiselina|ugljenu kiselinu]], [[litijum]] 0,022&amp;nbsp;mg/lit, cezijum 0,01&amp;nbsp;mg/lit, [[stroncijum]] 0,22&amp;nbsp;mg/lit.

[[Radioaktivnost]] voda Niške Banje je od 2,85 do 9,69.10&lt;sup&gt;−9&lt;/sup&gt; Ci/lit. Termalne vode Glavnog vrela Niške Banje sadrži veoma malu koncentraciju radijuma, koji je u ovoj vodi mogao biti određen tek posle uparavanja veće količine [[voda|vode]]. Dobijena vrednost iznosi oko 3,8.10&lt;sup&gt;−12&lt;/sup&gt; g/lit, i značajno je manja od sadržaja radijuma u drugim vodama. Skoro sva radioaktivnost vode Glavnog vrela potiče od sadržaja radona i kreće se oko 4.9,69.10&lt;sup&gt;−9&lt;/sup&gt; Ci/lit (koncentracija radona u ovoj vodi menja se u toku raznih perioda režima ovog vrela). Prema tome, može se zaključiti da u ovoj vodi ne postoji radioaktivna ravnoteža između radijuma i radona. Voda ima nesrazmerno više radona nego što bi prema uslovima ravnoteže trebala da ima. Voda Glavnog vrela se delom rastura i posle podzemnog toka kroz radioaktivni teren ona izbija na više mesta nizvodno duž potoka Glavnog vrela. Koncentracija radona u vodi ovih izvora je znatno veća i na jednom od izvora kod „Školske česme“ ona dostiže vrednosti 40.9,69.10&lt;sup&gt;−9&lt;/sup&gt; Ci/lit. Istraživavima je dokazano da ove vode potiču od Glavnog vrela a da su se naknadno aktivirale radonom prolaskom kroz teren koji sadrži radijum koji nakon radioaktivne transformacije permanentno prelazi u radon.&lt;ref&gt;Vučić V. ''Radioaktivnost voda i gasova Niške Banje i njihovo aktiviranje.'' S. A. N. knj. CLXII, 1950&lt;/ref&gt;

== Tlo i vegetacija ==

[[Image:Niska Banja fontana.jpg|thumb|295p|Drvenasta vegetacija pokriva pošumljene prostore, u centralnom parku Niške Banje, drvoredima [[bagrem]]a, [[jasen]]a, [[Lipa|lipe]], [[dud]]a, [[orah]]a, [[crni bor|crnog bora]], [[jela|jele]], [[jorgovan]]a...]]
[[Image:Reka Nišava SM.jpg|295px|thumb|U nižim delovima Niške Banje, oko reke 
 [[Nišava|Nišave]] zastupljeno je prirečno drveće: [[vrba]], [[Topola (drvo)|topola]], [[jova]] i [[lužnjak]]. ]]
U pogledu sastava [[tlo|tla]] i razmeštaja [[Vegetacija (biljke)|vegetacije]] na širem prostoru Niške Banje, dominiraju, šume, pašnjaci, vinogradi, bašte i voćnaci. [[Klima]]tske uslovljenosti „nametale“ su i zastupljenost nekih vrsta submediteranskog bilja na ovom prostoru. U vremenu od [[1870]]. do [[1878]]. a negde i do [[1880]]. godine, i kasnije, veliki kompleksi [[šuma]] i [[lug]]ova postojali su u slivu Jelašničke reke. U šumama tog međuplaninskog predela, uklopljenog između [[Suva planina|Suve planine]] i Kunovičke površi, glavno šumsko drvo bila je [[bukva]], zatim [[hrast]], [[Grab (drvo)|gabrić]], [[klen]] (kun), jasen i jorgovan. Bukovih šuma bilo je i u dolini [[Kunovica|Kunovice]]. Na šumskim proplancima bile su česte obložine - šumski [[Pašnjak|pašnjaci]] na kojima je napasana [[stoka]]. Obložine su postepeno razorene kasnijom devastacijom prirodne vegetacije, induciranim vododerinama (četvrtog stepena denudivnosti). U novije vreme njenom regeneracijom, agrarnom ekonomskom specijalizacijom i urbanizacijom, vidno je izmenjen predeo geografskog lika Niške Banje, tako što na većem delu prostora i okoline, dominiraju šume, vinogradarske i voćarske zone i bašte.&lt;ref&gt;Ranđelović, N., Ranđelović, V., Zlatković, B. (1996): ''Flora i vegetacija prirodnih dobara na teritoriji grada Niša'' (str. 110-123).-U: Grad u ekologiji - ekologija u gradu. (Ed. Milena Vlajković) - Sekretarijat za zaštitu životne sredine grada Niša, 275 str.&lt;/ref&gt;

U nižim delovima Niške Banje, oko [[Nišava|Nišave]] zastupljeno je prirečno drveće: [[vrba]], [[Topola (drvo)|topola]], [[jova]] i [[lužnjak]]. U podbanjskoj zoni obradivo zemljište čine [[gajnjače]] stvorene od jako karbonatne [[Ilovača|ilovače]], peskovite ilovače, peskovito glinovite i lesolike ilovače.

U zonama pobrđa Niške Banje prirodna šumska vegetacija najviše je zastupljena u sektoru [[Koritnjak]]a. Šuma pripada klimatogenoj [[Carpino orientalis – Quercetum frainetto-cerris|šumi sladuna i cera sa grabićem]] (''Carpino orientalis – Quercetum frainetto-cerris''), koja odgovara ovdašnjim vegetacijskim makroklimatskim uslovima. Karakterističnih biocenoza podprovincije [[mediteranski planinski kamenjari i pašnjaci|mediteranskih planinskih kamenjara i pašnjaka]] ima u istočnom delu Niške Banje i iznad [[Jelašnička klisura]], na [[apsolutna visina|nadmorskoj visini]] od oko 800 metara.

Centralni prostor Niške Banje, oko kupališnog kompleksa, pokrivaju razne biljne zajednice. Drvenasta vegetacija pokriva pošumljene prostore, drvoredima bagrema, jasena, lipe, duda, oraha i crnog bora, jorgovana, a lepo sređene [[park]]ove [[travnjak|travnjaci]] i [[skrivenosemenice|cvetne]] alaje sa brojnim ukrasnim biljkama proizvedenim u lokanom [[rasadnik (hortikulturni)|rasadniku]] u Niškoj Banji.

== Demografija ==

Prema turskim izvorima iz [[1498]]. Niška Banja se prvi put pominje kao selo Banja, u sastavu Niške nahije. U njoj je tada bilo 31 hrišćanska kuća, četiri neoženjena muškarca i jedna udovica. Borislav Andrejevič tvrdi: „Ako je svaka popisana kuća imala po osam članova, a udovičko domaćinstvo po četiri, u tom slučaju Banja je brojala 265 stanovnika. Radi upoređenja te godine Niš je bio samo nekoliko puta veći od Banje sa 95 hrišćanskih kuća, 17 neoženjenih i 32 udovičke kuće“.&lt;ref&gt;Borislav Andrejević, ''Stari zapisi o Nišu'', Prosveta, Niš, 1997, pp. 52&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;'''&lt;big&gt;Današnji razmeštaj Niške Banje i njena prvobitna lokacija (selo Banja) u 15. veku &lt;/big&gt;'''&lt;/center&gt;

Prema turskom popisu nahije Niš iz [[1516]], Niška Banja je bila jedno od 111 sela nahije i nosilo je naziv Banja, a imala je 25 kuća, 1 udovičko domaćinstvo, 5 samačka domaćinstva.&lt;ref name=&quot;Popis iz 1516&quot;/&gt;)&lt;ref name=&quot; Olga Zirojević&quot;&gt;Olga Zirojević, ''Carigradski drum od Beograda do Sofije (1459—1683.)'', Zbornik Istorijskog muzeja Srbije, Beograd, 1970, str. 179&lt;/ref&gt;

Godine [[1536]]. u Banji je bilo 20 kuća, 5 neoženjenih i jedan nesposoban.&lt;ref name=&quot; Olga Zirojević&quot;/&gt;

Po popisu iz [[1564]]. Banja je spadala u grupu sela sa 10 do 20 [[kuća]]. Naglo opadanje broja stanovnika u odnosu na popis iz 1498. karakteristično je za sva sela Niške nahije. Jedan od razloga svakako je bila [[kuga]], koja je, po anonimnom dubrovačkom hroničaru, 1516. pogodila celu [[Turska|Tursku]], a drugi bežanje stanovništva od turskog zuluma.&lt;ref&gt;Grupa autora (1983). ''Niš do velikog rada 1683. U: Istorija Niša, od najstarijih vremena do oslobođenja od turaka 1878. godine knjiga I.'' Niš: Gradina i Prosveta. pp. 108&lt;/ref&gt;

Prema podacima o poreskim davanjima iz [[1572]]. godine Banja je tada imala 12 kuća i 2 neoženjena muškarca.&lt;ref name=&quot; Olga Zirojević&quot;/&gt;

Godine [[1710]]. Banja je „ispuštena“ iz popisa, jer je bila pusta.&lt;ref&gt;Grupa autora (1983). ''Niš u 18. veku U: Istorija Niša, od najstarijih vremena do oslobođenja od turaka 1878. godine knjiga I.'' Niš: Gradina i Prosveta. pp. 210&lt;/ref&gt;

[[Čitluk (imanje)|Čitluk]] u Banji nastao je u prvoj polovini [[18. vek]]a, posle Beogradskog mira (1739) od kada je počelo masovno čitlučenje čitavih sela oko Koritnjaka. Sve do tog vremena srpsko selo Banja nije obnovljeno, s obzirom na to da obnavljanju nije pogodovalo sve veće prisustvo Osmanlija u njoj i položaj kraj Carigradskog druma, kojim su harali mnogi osmanski odmetnici. Srpsko stanovništvo zaselio je ponovo džambas-baša hadži-Mustafa. „Njegove čifčije u Banji mora da su bili stočari, jer im je gospodar izradio bujuruldiju da su prosti od nameta“ zbog toga što pomenuto selište nema čaira i pašnjaka. „Pravni položaj stanovnika Banje bio je zasnovan na njihovoj obavezi da popravljaju most u Nišu.“ Iz ovoga se posredno može izvući zaključak da je i ranija Banja bila upravo na prostoru Kovanluka, što nije bez osnova, s obzirom na to da je stanovništvo odatle u slučaju opasnosti moglo da se povuče u šume prema Koritnjaku ili Radikinoj bari.&lt;ref&gt;Grupa autora (1983). ''Predaja Niša 1737. U: Istorija Niša, od najstarijih vremena do oslobođenja od turaka 1878. godine knjiga I.'' Niš: Gradina i Prosveta. str. 219&lt;/ref&gt;

Posle više decenija ([[1878]]) u Banji je popisano 40 kuća i 259 stanovnika.&lt;ref&gt;Vidosava Nikolić-Stojančević, (1975). ''Leskovac i oslobođeni predeli Srbije 1877—1878.'', Biblioteka Narodnog muzeja u Leskovcu, Leskovac, str. 135&lt;/ref&gt;

U periodu između [[1948]], kada je obavljen prvi popis posle [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], i [[2002]]. broj stanovnika Niške Banje uvećao se za više od četri puta. Na obodnim delovima Niške Banje, oko železničke stanice i duž jelašničkog puta, kao i na rautovskom putu iznad vrela Suva banja, nastanila su se domaćinstva iz Rautova, Koritnjaka, ali i drugih okolnih naselja i gradova, što je značajno uvećalo broj stanovnika i domaćinstava Niške Banje.&lt;ref name=&quot;Demografski rast i razvoj banjskih mesta u Srbiji&quot;/&gt;

U naselju Niška Banja na početku [[21. vek]]a živi 4437 stanovnika,{{efn|Prema Popisu iz 2002.}} a prosečna starost stanovništva iznosi 40,3 godina (39,5 kod muškaraca i 41,0 kod žena). U naselju ima 1.494 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,0. Apsolutni broj domaćinstava u Niškoj Banji konstantno se povećavao od popisa do popisa. Porast stanovništva u periodu 1948–2002. povećao je i broj domaćinstava sa 248 u 1948. na 1.494 u 2002. sa indeksom 117,07 koji je u tom periodu viši od republičkog proseka (104,3).&lt;ref name=&quot;Demografski rast i razvoj banjskih mesta u Srbiji&quot;&gt;Branislav Đurđev, Kristina T. Košić, Aleksandra S. Dragin. Demografski rast i razvoj banjskih mesta u Srbiji Glasnik Srpskog gografskog društva, 2007 Sveska LXXXVII - Br. 1 UDC 911.3:314 (497.11)[http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-3593/2007/0350-35930701069D.pdf Originalan naučni rad], Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Prema prvim rezultatima popisa stanovnika Niške Banje iz [[2011]]; Od 4.347 popisanih stanovnika, u banji je stalno živelo 4.180{{efn|Lica koja su pre kritičnog momenta Popisa neprekidno, barem 12 meseci, živela u Niškoj Banji}} a u inostranstvu 120 {{efn|Lica koja su imala prebivalište na teritoriji Niške Banje i Srbije, a u kritičnom momentu Popisa radila su ili boravila u inostranstvu.}}. U 2.048 popisanih stanova u Niškoj Banji živi 1.429 domaćinstava, sa prosečno 3,04 članova. Prvi put od 1948. u Niškoj Banji je zabeležen pad broja stanovnika, za oko 1,9% i domaćinstava za oko 4,3%, u odnosu na popis iz 2002. godine.
&lt;ref name=&quot;Popis&quot;&gt;{{Cite web
| url         = http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf
| title         = Ukupno popisana lica, ukupan broj stanovnika, lica u inostranstvu, domaćinstava i stanova (nivo naselja) u Nišavskoj oblasti (str.78):ISSN 0354-3641
| accessdate         = 10. maj 2012
| author         = Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Republici Srbiji 2011 – Prvi rezultati Republika Srbija: Republički zavod za statistiku Beograd, 10. novembar 2011.
| language         = 
| archive-date         = 2020-04-08
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20200408140039/http://media.popis2011.stat.rs/2011/prvi_rezultati.pdf
}}&lt;/ref&gt;

[[Image:ГО Нишка Бања.jpg|desno|295p|thumb|Teritorija Gradske opštine Niška Banja]]

{|  style=&quot;width:50%; background:none;&quot;
|-
|  style=&quot;width:50%; vertical-align:top; border:1px solid gray;&quot;|
&lt;!-- =============================================================================================
                                       POČETAK GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
&lt;center&gt;
:''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka''
{|  
|-
| style=&quot;padding: 0;&quot; |

&lt;timeline&gt;
ImageSize  = width:250 height:200
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis   = orientation:horizontal
AlignBars  = justify
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)

DateFormat = yyyy
Period     = from:1940 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940

PlotData = 
  bar:5324 color:gray1 width:1
  from:start till:end
  bar:3548 color:gray1
  from:start till:end
  bar:1774 color:gray1
  from:start till:end
  bar:0 color:gray1

LineData = 
  layer:front
  points:(62,49)(77,57) color:blue  width:2 
  points:(77,57)(100,83) color:blue  width:2
  points:(100,83)(128,119) color:blue  width:2
  points:(128,119)(157,143) color:blue  width:2
  points:(157,143)(185,153) color:blue  width:2
  points:(185,153)(217,161) color:blue  width:2

&lt;/timeline&gt;
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- =============================================================================================
                                       KRAJ GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
| style=&quot;width:50%;&quot;|
{{Popis
|izvor=&lt;ref&gt;{{Stat Knjiga 9}}&lt;/ref&gt;
|p1948=910
|p1953=1168
|p1961=1991
|p1971=3131
|p1981=3854
|p1991=4179
|p1991n=4081
|p2002s=4507
|p2002=4437
|p2011=4108
}}
|}

{{Grafikon postoci
|izvor=&lt;ref&gt;{{Stat Knjiga 1}}&lt;/ref&gt;
|širina=300px
|naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]]
|pozadina=#ddd
|pozicija=left
|šipke=
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|4270|96.23}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|blue|108|2.43}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bugari]]|red|8|0.18}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|green|7|0.15}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|orange|6|0.13}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|cyan|6|0.13}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|magenta|1|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|black|1|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|gray|1|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|nepoznato|pink|23|0.51}}
}}

{{Grafikon piramida
|izvor=&lt;ref&gt;{{Stat Knjiga 2}}&lt;/ref&gt;
|širina=300px
|naslov=
|pozadina=#eee
|levo2=m
|desno2=ž
|šipke levo desno=
{{Vrsta levo desno|?|gray|19|8.29|10.04|23}}
{{Vrsta levo desno|80+|gray|40|17.46|18.34|42}}
{{Vrsta levo desno|75-79|gray|54|23.58|37.55|86}}
{{Vrsta levo desno|70-74|gray|101|44.10|50.21|115}}
{{Vrsta levo desno|65-69|gray|138|60.26|57.20|131}}
{{Vrsta levo desno|60-64|gray|126|55.02|68.99|158}}
{{Vrsta levo desno|55-59|gray|133|58.07|51.09|117}}
{{Vrsta levo desno|50-54|gray|162|70.74|72.48|166}}
{{Vrsta levo desno|45-49|gray|164|71.61|72.92|167}}
{{Vrsta levo desno|40-44|gray|191|83.40|70.74|162}}
{{Vrsta levo desno|35-39|gray|136|59.38|76.85|176}}
{{Vrsta levo desno|30-34|gray|127|55.45|61.57|141}}
{{Vrsta levo desno|25-29|gray|139|60.69|62.00|142}}
{{Vrsta levo desno|20-24|gray|127|55.45|73.36|168}}
{{Vrsta levo desno|15-19|gray|154|67.24|58.95|135}}
{{Vrsta levo desno|10-14|gray|146|63.75|57.20|131}}
{{Vrsta levo desno|5-9|gray|125|54.58|44.10|101}}
{{Vrsta levo desno|0-4|gray|106|46.28|38.42|88}}
|prosekm=39.5
|prosekž=41.0
}}

{{DomaćinstvaNaseljaSrbija|248|325|594|912|1225|1337|1494|253|388|302|366|104|54|24|1|2|-|2.97}}

{{BrakNaseljaSrbija|1811|473|1184|99|51|4|1929|371|1216|256|83|3}}

{{ZanimanjaNaseljaSrbija|819|20|5|-|280|8|35|128|32|80|653|11|-|2|160|-|7|131|37|20|1472|31|5|2|440|8|42|259|69|100|3|32|50|24|70|23|-|-|29|8|23|17|45|152|27|-|-|13|11|55|67|69|222|50|-|-|42}}

== Historija ==
Kao organizovano banjsko-klimatološko lečilište, Niška Banja ne samo da ima duboke korene u prošlosti, već i brojne uspone i padovima, u zavisnosti od smena civilizacija na prostoru [[Balkansko poluostrvo|Balkana]] i današnje [[Južna i istočna Srbija|Istočne Srbije]]. Geografski položaj i obilje lekovite homeotermne vode, privlačili su interesovanje raznih [[narod]]a, kako onih koji su je gradili, tako i onih koji su je razarali.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;Andrejević B. (1997):''Stari zapisi o Nišu''. Biblioteka „Beleg”, knj.5, Izdavačko-štamparska organizacija „Prosveta”, Niš, str. 5-152.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Antula D. (1898): ''Niška Banja''. Zapisnici, God. VIII, br.7, Srpsko geološko društvo, Beograd, str. 1-4.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Ivan&quot;&gt;{{Cite web
| url         = http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-7599/2007/0350-75990756113P.pdf
| title       = Geografski institut „Jovan Cvijić” SANU, Beograd broj 56                                                                                                 2007 911.372.7(497.11) „19” (Niška Banja) 
| accessdate = 10. maj 2012
| author      = Ivan B. Popović, ''Prostorna upoznavanja Niške Banje u 19. veku-Prilog istorijsko-geografskom proučavanju turističkih naselja u Srbiji''.
| language    = 
}}&lt;/ref&gt;
Prema raspoloživim podacima iz [[književnost|literature]], prvo [[naselje]] na sadašnjoj lokaciji Niške Banje postojalo je još pre nove ere, u doba [[Kelti|Kelta]], uglavnom oko izvorišta tople lekovite vode.&lt;ref&gt;''Bolničko i banjsko lečenje'' U:Istorija Niša-Druga knjiga, Prosveta Niš, 1984 str. 519-523&lt;/ref&gt;

U srednjem veku sklanjajući se od najezde [[Turci|Turaka]], stanovništvo Niške Banje napustilo je taj prostor i svoje utočište našlo u istočnom delu [[Koritnjak]]a, blizu istoimenog sela, gde je osnovano naselje pod nazivom „Stara Banja“.

Intenzivan razvoj Niške Banje počeo je dvadesetih godina [[20. vek]]a kada se stanovništvo sa prostora „Stare Banje“ ponovo vratilo na sadašnji prostor, i kada je Niške Banje prvi put dobila status opštine ([[1920]]).&lt;ref name=&quot;Šijački&quot;/&gt;

Od [[1930]]. do [[1958]]. Niška Banja doživljava značajan porast broja stanovnika, prilivom ljudi iz gradova Istočne Srbije, i ruralnih naselja u okolini, koji u potrazi za poslom i boljim životom sve više naseljavaju nenaseljene prostore Niške Banje.

Nakon što je jedno vreme bila u sastavu [[Opština Niš|Opštine Niš]], Niška Banja je [[2000]]. godine, nakon reorganizacije gradske vlasti u [[Niš]]u, ponovo dobila status opštine. Ovoga puta kao Gradska opštine Grada Niša, i administrativni centar jugoistočnog prostora [[Niška kotlina|Niške kotline]] na površini od 147&amp;nbsp;km² na kome je prema [[Popis stanovništva 2011. u Srbiji|Popisu iz 2011.]] živelo 14.819 stanovnika. Ova reorganizacija [[lokalna samouprava|lokalne samouprave]] u Niškoj Banji u prvoj deceniji [[21. vek]]a pokrenula je procese njenog daljeg i ubrzanog razvoja.

=== Praistorija i stari vek ===

Niška Banja je jedan od najstarijih kulturnih lokaliteta u okolini [[Niš]]a – [[Arheološko nalazište|arheološki nalazi]] ​​potvrđuju da je na ovoj teritoriji postojalo malo [[naselje]] još u [[Praistorija na tlu Srbije|praistoriji]]. U [[bigar|bigrenom]] useku depandansa „Radon“, [[1972]]. otkriven je [[Neolit]]ski sloj (keramika) koji datira iz peroda 3.300 do 3.400 godina pre nove ere {{efn|Jovan Ćirić, R. I. Ajtić, E. Georgijević su starost lokaliteta potvrdili geohemijskom metodom}}. Iz [[Bronzano doba|bronzanog doba]], nađene su [[Grnčarija|keramika]], [[urna|urne]] i [[kamen]]i [[čekić]], dok o životu u [[gvozdeno doba|gvozdenog doba]] na ovoj teritoriji svedoče [[narukvica]] od [[bronza|bronze]], keramičke posude sa [[ornament]]ima, [[Sekira|gvozdene sekire]].&lt;ref&gt;{{Cite web
| url         = http://www.niskabanja.in.rs/o_niskoj_banji.html
| title         = O Niškoj Banji-uvod:Niška Banja.info
| accessdate         = 10. maj 2012
| author         = 
| language         = 
| archivedate         = 2010-04-27
| archiveurl         = https://web.archive.org/web/20100427010435/http://www.niskabanja.in.rs/o_niskoj_banji.html
| deadurl         = yes
}}&lt;/ref&gt;
[[Image:Sarkofag iz Niške Banje.JPG|thumb|295px|[[Sarkofag]] iz Niške Banje, sa dvoslivnim pokrovom otkopan [[1935]]. izložen u [[lapidarijum]]u u [[Niška tvrđava|niškoj Tvrđavi]]]]
[[Image:N.Banja grobnica.jpg|295px|thumb|[[Ranohrišćanska grobnica u Niškoj Banji|Kasnoantička grobnica sa dve kalote]], najverovatnije iz 5. ili 6. veka.]]
Kako na prostoru Niške Banje, do danas, nisu vršena opsežna i planska [[terensko istraživanje u arheologiji|arheološka istraživanja]], brojni predmeti iz [[preistorija|praistorije]] nalaženi su slučajno u toku izgradnje [[Infrastruktura|infrastrunih objekata]], depandanasa i kupatila lečilišnog kompleksa i drugih zemljanih ili [[poljoprivreda|poljoprivrednih radova]].{{efn|U svojoj monografiji o Niškoj Banji Jovica Vasić navodi da je: „1985. godine otkrio neolitski lokalitet na mestu zvanom Dživdžanski vir, na levoj obali Nišave, nekoliko stotina metara uzvodno od železničkog mosta. Iako katastarski pripada Jelašnici, Dživdžanski vir je mnogo bliži Niškoj Banji i lokalitet bi mogao da predstavlja deo turističke ponude ukoliko se arheološki istraži. Stručnjaci Narodnog muzeja iz Niša potvrdili su da se radi o neolitu, ali iskopavanja nisu vršena. U odseku obale vidljivi su podovi staništa, fragmenti keramike i životinjske kosti. Delovi keramičkih posuda mogu se u velikom broju naći i po okolnim njivama, kao i po koja alatka od kamena i kostiju.“&lt;ref name=&quot;Jovica Vasić&quot;/&gt;}} Zato Jovica Vasić u svojim istraživanjima navodi „da se po njivama u ataru Niške Banje, i danas mogu naći delovi keramičkih posuda u velikom broju, kao i po koja alatka od kamena i kostiju“.&lt;ref name=&quot;Jovica Vasić&quot;/&gt;

U toku izgradnje hotela „Milenković” (danas hotel „Partizan”) 1935. iskopano je šest dečjig [[groblje|grobova]], koji najverovatnije potiču iz [[4. vek]]a, sa kamenim sarkofazima prekrivenim dvoslivnim pokrovom. U kamenim [[sarkofag|sarkofazima]] je pronađeno više primeraka zlatnih alki ([[naušnice|minđuša]]), sa ili bez privezaka od [[zlato|zlatnog]] [[Lim (metalni)|lima]].&lt;ref&gt;''Niški zbornik'', br.1, Prosveta, bez godine, pp. 1-44&lt;/ref&gt;

Na prostoru današnjeg glavnog parka otkriveni su i ostaci [[naselje|naselja]] iz [[Halštatska kultura|halštatskog doba]] i [[Ranovizantijska grobnica sa freskama u Nišu|ranovizantijske grobnice]] s kraja [[5. vek]]a ili početka [[6. vek]]a, sa dve kalote, koje veoma liče grobnicama sa dve kalote u nekropoli u Jagodin-mali u Nišu, od kojih je jedna ukomponovana u sastav hotela „Radon“ tokom njegove izgradnje.&lt;ref&gt;''Zaštita spomenika kulture niškog, južnomoravskog i timočkog regiona'', katalog, Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš, bez godine, pod brojem 20 u katalogu.&lt;/ref&gt;
 
Još od davno prošlih vremena, iz rimskog utvrđenja u okviru prastarog [[Naisus]]a pružao se ka istoku i nadomak antičke Niške Banje, poznati vojni put – ({{jez-lat|Via Militaris}}), koji je činio znamenitu antičku trasu ({{jez-lat|via publica, agger publicus, strata publica}}) kojom su se, i u najzapadnijem prostoru [[Ponišavlje|Ponišavlja]], savlađivala određena teritorijalna odstojanja. Sa „strategijskog i trgovačkog gledišta ova trasa bila je najvažniji putni pravac Balkanskog poluostrva“ još u ranijim društvenim periodima, pa su brojni istraživači zaključili „da se u nešto bližoj prošlosti, kao i u znatno starijim vremenima, još u antičko doba, za Nišku Banju i lekovite vode, znalo i izvan lokalne sredine“ Glavni razlog je bio u tome što su banjske terme Niške Banje bile „prirodom lokalizovane“ pored značajnog puta, koji je „ za dugo vreme činio jedini spoj između antičkog i postantičkog Zapada i Istoka.” &lt;ref name=&quot;Ivan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Boué A. (1854): ''Recneil d'Itinéraires dans la Turquie d'Europe, Details géographiques, topographiques et statistiques.'' Ed. Emp, vol. II, Vienne, pp. 7-312.&lt;/ref&gt;

Pri iskopavanju temelja za podizanje hotela „Ozren“, pronađeni su ostaci rimskog kupatila iz [[1. vek]]a i stari novac iz [[3. vek]]a koji je korišćen za vreme vladavine cara [[Hadrijan]]a.&lt;ref&gt;Ćirić J. ''Iščezli urbani sadržaji Niša'' - Niški zbornik, 1977,4&lt;/ref&gt;

Saznanja o lekovitim svojstvima izvora Niške Banje prema raspoloživim podacima, potiču iz [[362]]. i bila su poznata starim [[Antički Rim|Rimljanima]], koji su u [[2. vek]]u, kaptirali glavno vrelo i izgradili kupatilo sa dva bazena od raznobojnog [[mermer]]a. U njihovo vreme cela površina sadašnjeg parka bila je pod vilama, a među njima se nalazilo veliko kuptilo, sa dobro izvedenom kaptažom nad glavnim vrelom. Kaptaža i sada, posle toliko vekova, dobro služi.&lt;ref&gt;Kostić M. ''Niška kotlina'', 1967&lt;/ref&gt;

U vreme vladavine [[Konstantin Veliki|cara Konstantina]] i njegovih naslednika, u carskom naselju [[Medijana (Niš)|Medijana]] postojalo je [[kupatilo]] u koje je posebno izgrađenim akvaduktom doticala blagotvorna banjska voda.

Period razvoja Niške Banje u okviru [[Rimsko carstvo|rimske civilizacije]] koja je negovala kult vode i obilato koristila blagodeti lekovite banjske vode, naglo je prekinut varvarskom najezdom [[Huni|Huna]] [[441]]. pod [[Atila|Atilom]]. Tako u 5. veku sa prostora niške kotline nestaju velelepne tekovine civilizacije: [[Nais]]us, Medijana i termalni izvori Niške Banje.

=== Srednji vek i Osmansko carstvo ===
Nakon brojnih najezda; prvo [[Huni|Huna]] u [[5. vek]]u, zatim [[Evroazijski Avari|Avara]] i [[Sloveni|Slovena]] koji su pre nego što su se trajno nastanili u [[Niška kotlina|Niškoj kotlini]], u početku na svom putu pustošili [[naselje|naselja]] u [[6. vek|6.]] i [[7. vek]]u, potom [[Bugari|Bugara]] u [[9. vek|9.]] i [[10. vek]]u, zatim [[Vizantijsko carstvo|Vizantije]] od [[10. vek|10.]] do [[13. vek]]a, srušene [[rimske terme|terme]] Niške Banje, vremenom je pokrila [[zemlja]] i [[rastinje]] i nastalo je „gluvo doba“ Niške Banje.&lt;ref name=&quot;Bolesni&quot;/&gt;

Lečilište je zapostavljeno, skoro kroz čitav [[srednji vijek|srednji vek]], a prema jednom [[zapis]]u iz vremena [[Stefan Nemanja|Stefana Nemanje]], neizkorišćena banjska voda oticala je sve do [[Nišava|Nišave]] kroz urasli [[ševar]] u kome su se ljudi kupali pod vedrim [[nebo]]m,&lt;ref name=&quot;Bolesni&quot;&gt;''Bolesni se banjali, a zdravi teferičili.'' U: Niški vesnik br.73. str. 20. 2012.&lt;/ref&gt; sve do [[16. vek]]a, kada [[Osmansko carstvo]] (koje vlada [[Srpske zemlje|srpskim zemljama]] od [[14. vek|14.]] do [[19. vek]]a) ponovo revitalizuje Nišku Banju.&lt;ref name=&quot;Longinović dr Tomislav&quot;/&gt;

Tokom ranijeg i poznijeg [[Srednji vijek|srednjeg veka]] na „niškobanjskom prostoru” odvijao se pešački ali i tovarni i kolski [[saobraćaj]] u oba smera; od ondašnjeg srednjovekovnog [[Niš]]a kroz [[Ponišavlje]] ka [[istok]]u ([[Stambol]]u) i obrnuto od [[turska|turskog]] Stambola (istoka) ka niškoj „naseobinskoj utvrdi”, a odatle nadalje prastarim {{jez-lat|[[Via militaris]]}} (ka severu) odnosno „negdašnjom“ {{jez-lat|via egnati}} (prema jugozapadu). U turskom dobu ovaj put je preimenovan u „Stambul-đol“ ''([[Carigradski drum]])'' a u najmlađe vreme turske vladavine i u „Midhat-pašin put“ koji je odgovarao ne samo preduzimanim vojnim pohodima i obavljanju zaprežnog i karavanskog (trgovinskog) saobraćaja, već i drugim pohađanjima. Njime su se, pa time i u prostoru Niške Banje, odvijali pohodi mnogih carskih poslanstava i brojnih diplomatskih misija. Tuda su prolazili, i svi poznati strani putnici koji su usputno, „u duhu onoga vremena“, pokadkad, dosta vremena provodili na prostoru banjskih termi koristeći njihove okrepljujuće blagodeti.&lt;ref&gt;Kostić M. (1955): ''O ulozi i značaju Sićevačke klisure za saobraćaj, naseobine i ljudska kretanja.'' Zbornik radova Geografskog instituta PMF-a u Beogradu, sv. 11, str. 93-111.&lt;/ref&gt;

Godine [[1521]]. Niška Banja je „odmorište“ turskog cara [[Sulejman I|Sulejmana prvog]] i njegove [[vojska|vojske]] na putu prilikom osvajanja [[Beograd]]a. U jednom zapisu navodi se da je Sulejman „u toploj banji kraj Niša ostao dva dana „i da je i u kasnijim pohodima ostajao da noći u Niškoj Banji“.&lt;ref&gt;Borislav Andrejević (1997) ''Stari zapisi o Nišu.''&lt;/ref&gt;

[[Image:Manuscript of the Zanan-nameh by Fazil-Yildiz in the University of Istanbul.jpg|thumb|295px|Slično ovom ženskom [[hamam]]u iz [[18. vek]]a, postojao je u tom periodu i hamam u Niškoj Banji]]
Prema turskom popisu nahije Niš iz [[1516]], mesto je bilo jedno od 111 sela [[nahija|nahije]] i nosilo je naziv ''Banja'', a imalo je 25 [[kuća]], 1 udovičko domaćinstvo, 5 samačka domaćinstva.
&lt;ref name=&quot;Popis iz 1516 &quot;&gt;{{Cite web
| url         = http://www.arhivnis.co.rs/cirilica/idelatnost/br%201/cnahijanis.htm
| title         = Istorijski arhiv Niš:Detaljni popis nahije Niš iz 1516. godine
| accessdate         = 10. maj 2012
| author         = 
| language         = 
| archive-date         = 2012-03-15
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20120315191754/http://www.arhivnis.co.rs/cirilica/idelatnost/br%201/cnahijanis.htm
| dead-url         = yes
}}&lt;/ref&gt;
U [[srednji vijek|srednjem veku]] naselje je sve više propadalo &lt;ref&gt;Dinić M. (1978): ''Srpske zemlje u srednjem veku, i istorijskoj geografiji u širokom smislu.'' Zbirka rasprava, Zavod za izdavanje udžbenika, Beograd, str. 15-395.&lt;/ref&gt; i sve do sredine [[17. vek]]a na prostoru sadašnje Niške Banje „bile su močvare i baruštine koje je pravila voda sa Glavnog vrela „sam izvor koji se nije video usled gusto izrasle trave i ostalog šiblja zakrčen ruševinama starog rimskog kupatila izbijao je iz dubine između stanja te mu se nije moglo tačno odrediti mesto... gusta stara šuma koja je ceo taj predeo prekrivala i činila ga skoro neprohodnim, stvarala je polumrak i slabu vidljivost“.&lt;ref name=&quot;Longinović dr Tomislav&quot;&gt;Longinović dr Tomislav. ''Niška Banja-Monografija'', Niš, 1952.&lt;/ref&gt;

Niška Banja je obnovljena pod turskom vlašću u drugoj polovini 17. veka, kada su [[Turci]] uočili vrednosti ovog lekovitog izvora, na osnovu podataka da dosta naroda dolazi i traži leka u njegovim vodama. Raskrčili su šumu, napravili puteve do izvora, koji su ogradili, i pored njega ozidali bazen za kupanje žena i muškaraca. Oba bazena muški i ženski imali su samo jednog banjadžiju ([[evnuh]]a) koji je istovremeno bio jedini predstavnik vlasti u ženskom bazenu. „Ženska polovina kupatila bila je odvojena visokim zidom od muškog, i kupačice štitio od očiju muškaraca, koji su ih ne tako retko uznemiravali pesmom i sevdahom.“&lt;ref name=&quot;Bolesni&quot;/&gt;

Godine [[1663]]. Niška Banja je u turskim kartama obeležena kao šesto konačište na delu [[Carigradski drum|Carigradskog druma]] od [[Sofija|Sofije]] do Niša. Ta činjenica ukazuje da je u Niškoj Banji postojao [[Han (objekat)|han]] (karvansaraj). U leto [[1665]], kroz Nišku Banju je prošao engleski [[putopisac]] [[Džon Burburi]] i zabeležio; „nedaleko od Niša nalazi se Niška Banja sa svojim odličnim kupatilom, koje se nalazi nešto dalje od ceste, tu su se mnogi od nas okupali kao što čine Turci koji od svih elemenata prirode najviše cene vodu“.&lt;ref name=&quot;Bolesni&quot;/&gt;

Tridesetih godina 19. veka na prostoru Niške Banje postojala su dva kupatila osmougaonog oblika sa prozorima na plafonu, jedno žensko i jedno muško. U muškom kupatilu osim bazena postojale su i dva male prolazne prostorije neka vrsta saune ili masaže. Iza kupatila bilo je dvorište sa konjušnicom i stražara za nekoliko turskih žandarma.&lt;ref&gt;Vidosav Petrović. ''Niš u delima putopisaca od 4. do 20. veka.'' Niš, 2000.&lt;/ref&gt;

Sredinom 19. veka Niška Banja je ponovo opustela, a u ruševinama su podignute stražare i utvrđenja radi zaštite carigradskog puta. Na razaranje Niške Banje u drugoj polovini 19. veka, najverovatnije uticalo je čak 17 seizmičkih potresa ([[1851]], [[1855]], [[1858]]. i [[1866]]),&lt;ref name=&quot;Vacovъ&quot;&gt;Vacovъ S. (1908): ''Gradivo za seizmografiяta na Bъlgariя.'' Periodičesko spisanie, knj. LXIX, sv. 1-2, Bъlgarsko knižovno družestvo vъ Sofiя; Plovdiv, str. 96-142.&lt;/ref&gt; pri čemu je pretposlednje pomenuti bio nešto razornije moći.&lt;ref&gt;Lovrić B. (1927): ''Sažeta istorija Niša''. Samostalno izdanje autora, Niš, str. 3-48.&lt;/ref&gt; O tome svedoče mnogi neobjavljeni podaci iz tog vremena (1857–1861), sačuvani, zapisi (starih turskih) crkvenih knjiga sa niškog područja, u kojima je bilo zapisano...'' da su u tadašnjem Nišu od tog zimskog zemljotresa, džamije padale do vikala...i...češme vodom presušile...'' Ista seizmička pojava imala je odražaje i u Niškoj Banji, budući da su se prema istim zapisima i u njoj ''...duvari dosta slomili, pa je i ona tada bila sa, tu i tamo, srušenim zgradama čak do fundamenta''.&lt;ref name=&quot;Ivan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Nikolić M. V. (1858): ''Pribeleška o zemljotresu 1858. godine.'' Zapis 11, Zapis iz crkvenih knjiga u srezu Niškom, Istorijski arhiv, Niš, str. 6.&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|''Kupatilo Niške Banje, neposredno pred kraj svoje vladavine u 19. veku, Turci su izdavali pod godišnji zakup privatnim osobama od strane [[Niški pašaluk|niškog paše]]. Zakupac je bio obavezan ne samo da u kupatilu održava red u pogledu čistoće, već i da sprči da kupatilo ne uđe ko od [[kaurin]]a, dok se Turci kupaju. [[Srbi]] su kupatilo mogli koristiti tek kada ga napuste Turci. U jednom uglu kupatila postojalo je ognjište na kome je tadašnji upravnik kuvao kafu svim gostima. Za kupanje se plaćalo 20 para (u cenu je bila uračunata i kafa). Oni koji nisu mogli da plate kartu kupali su se nesmetano u virovima, ispod [[vodenica]], u toplom banjskom [[potok]]u, naročito [[noć]]u.''&lt;ref name=&quot;Šijački&quot;&gt;Šijački dr Milan, ''Niška Banja-monografija'', Niš, 1935.&lt;/ref&gt;}}

=== Kraljevina Srbija i Jugoslavija ===
[[Datoteka:Niška Banja, stara razglednica.jpg|mini|220px|Stara razglednica Niške Banje]]
Po oslobođenju od [[Osmansko carstvo|turske]] vladavine ([[1878]]) u banji su zatečena samo dva odvojena turska kupatila za muškarce i žene, kao i nekoliko objekata za smeštaj [[bolesnik]]a. Izgradnja ugostiteljskih i smeštajnih objekata počela je oko [[1880]].

Milan Šijački zasluge za obnavljanje Niške Banje pripisuje knezu (kasnije kralju) [[Milan Obrenović|Milanu Obrenoviću]], „koji je patio od teškog išijasa, i koji je tražeći leka, obišao gotovo sve u to vreme poznate Evropske banje, ali tek nakon kupanja u Niškoj Banji našao lek za svoje patnje. Kako se knez Milan posle kupanja kolima vraćao u Niš (jer u banji nije bilo udobnog smeštaja) pokrenuo je inicijativu i nagovorio svoje juvelire Zaharija i Nikolu Popovića o potrebi izgradnje jednog udobnijeg kupatila kojim bi se i on lično koristio“.&lt;ref&gt;Šijački, dr Milan, ''Niška Banja”,1936.&lt;/ref&gt;

Beogradski juveliri Zaharija i Nikola Popović, poslušali su kneza Milana i otkupili su 1880. zemljište oko današnjeg hotela „Ozren“ i na njemu iste godine podigli zgradu sa restoranom i kupatilom sa 12 mermernih kada i isto toliko soba za izdavanje gostima. Te godine podignuta je i kafana „Lovac“, sa deset soba za izdavanje. Potom su sagrađene „Rašićeva“ i „Zeljak kafana“. Bili su to prvi savremeni smeštaji za banjske goste, kojih je [[1898]]. bilo samo 19. Od tada Niška Banja postaje uređeno naselje, sa kupatilima uz izvore tople i hladne lekovite vode.&lt;ref&gt;Đorđe Stamenković, ''Ključ stare Srbije'', Prosveta, Niš, 1997, str. 168&lt;/ref&gt;

U [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]] [[Niš]] i Niška Banja su pod okupacijom [[Nemačko carstvo|nemačkih]], [[Austrougarska|austrougarskih]] i [[Bugarska vojska u Prvom svetskom ratu|bugarskih]] trupa koje su povremeno koristili banju za lečenje i kupanje svojih [[vojnik]]a.
[[Image:Arhitektura Niske Banje.jpg|desno|295p|thumb|Arhitetktura Niške Banje između dva Svetska rata.]]
Svestrani razvoj Niške Banje nakon Prvog svetskog rata započeo je od [[1921]]., kada je utvrđeno da je voda radioktivna, {{efn|Prema analizi dr Leka, Čerbakova i Joksimovića, avgusta 1921. izvor banje je imao temperaturu 39&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;S i davao količinu vode od 5.400 litara u minuti.}} a nastavio se [[1923]]., kada je brigu o Niškoj Banji preuzela država. Godine [[1926]]. dr Đoka Mihajlović, sreski sanitarni referent, postavljen je za banjskog lekara. Njega je Banjska uprava [[1928]]. godine uputila u [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]] na specijalizaciju iz balneo-fizikalne terapije. Tih godine banja je imala dva državna bazena sa sobama za svlačenje, jednu privatnu zgradu sa 18 kabina i kadama sa toplom vodom. Uz to banja je imala i tri [[hotel]]a sa 44 soba, a u privatnim vilama i seljačkim kućama još oko 60 postelja, ili ukupno oko 100 soba sa 250 kreveta.

Kada je [[1930]]. banja povezana [[Niški tramvaj|tramvajem]] sa Nišom, stvoreni su povoljni uslovi za njen dalji napredak. Kako je tarifa za prevoz putnika tramvajem od Niša do Niške Banje bila znatno niža od one koju su naplaćivali taksisti i fijakeristi, broj putnika bio je sve veći. Tako su već 1930. niški tramvaji, na relaciji Niš-Niška Banja prevalili 385.000 kilometara i prevezli 1.200.000 putnika.&lt;ref&gt;N. Govedarević, ''Tramvaj zvani uspomena'', Niški vesnik, maj 2000, br 4, 10-11&lt;/ref&gt;

Nakon uvođenja tramvajskog saobraćaja (16. novembra 1930) pa sve do Drugog svetskog rata Niška Banja je bila veliko gradilište. Nikli su mnogi novi objekti za potrebe banjskog lečilišta, vile i hoteli. Usvajanjem Generalnog regulacionog plan Niške Banje, [[1933]], čiji su autori bili arhitekte Dušan S. Mirosavljević i Pavle Liler i regulacionog plan, zajedno sa građevinskim pravilnikom, stvoreni su bitni preduslovi za moderno uređenje Niške Banje. U ovom poslu velike zasluge imali su novi upravnik banje penzionisani pukovnik Velja Atanasijević, kao i banjski lekar K. Panajotović, ali i brojni privatnici koji su u narednom periodu izgradili lepe i ukusne vile. Posle izgradnje novog kupatila [[1935]]. Niška Banja je bila u privatnim rukama.

{{izdvojeni citat|[[Image:Česma Tri kralja.jpg|left|160px]]''Niška Banja je bila omiljeno mesto tri kralja, tri vladara Srbije, iz dve srpske dinastije, koji nisu bili „imuni“ na blagodeti Niške Banje.&lt;br /&gt;Porodica Milana i Aleksdandra Obrenovića imala je svoj letnjikovac, a poslednji kraljevski par dinastije, kralj Aleksandar Obrenović i kraljica Draga Mašin, imao je i svoju klupu u parku za predah u tišini i zelenilu Niške Banje.&lt;br /&gt; Vodom sa poznate „Školske Česme“ lečio se i tadašnji regent, a kasnije kralj, [[Aleksandar I Karađorđević]]. Često je boravio u vili „Jela“, koju i danas meštani nazivaju „Kraljeva vila“, a zapravo je bila vlasništvo Jovana Todorovića, tadašnjeg dvorskog advokata.&lt;ref&gt;''Niški vesnik'', br. 12, sept. 2001, pp. 16&lt;/ref&gt;''

''U čast vladara iz dve srpske dinastije koji su svojim prisustvom i kraljevskim dostojanstvom ostavili Niškoj Banji duh elitizma, zahvalni meštani su podigli spomen česmu i po njima nazvali je česma „Tri kralja“.''}}

Krajem 30-ih godina [[20. vek]]a kada je banja označena kao značajna „indiferentana, homeotermna i radioaktivna banja“, [[1937]]. imala je 4.400 posetilaca (83.740 kupanja), a [[1938]]. oko 6.000 posetilaca (118.425 kupanja).&lt;ref&gt;''Assassinat de Alexandre Ier et Louis Barthou : Marseille, le 9 octobre 1934'', François Broche, Balland, 1977, coll. „Les grands crimes politiques“&lt;/ref&gt;

Nagli razvoj Niške Banje privukao je bogate ljude iz Niša i mnogih malih gradova Srbije, koji su formirali elitu bogatih i uglednih građana, i u Niškoj Banji hteli da ostvare svoju ekonomsku moć u [[Arhitektonski stilovi|arhitektonskim zdanjima različitih stilova]]. Bez obzira da li su to bile stambene zgrade ili porodične kuće, vile ili hoteli, oni su nastojali da uključe razne [[Arhitekta|arhitekte]] kako bi im pomogli da svoje ideje pretvore u realnost. Tako na prostoru Niške Banje poznati beogradski arhitekti stvaraju remek dela onog perioda u duhu [[Moderna arhitektura|Moderne]], kao što su B. Kojić (vila „Erna“) P. Liler (stacionar „Zelengora“ 1933) itd.&lt;ref&gt;Keković A., Čemerikić Z.; ''Moderna u Niškoj Banji'', Arhitektura i urbanizam 8, str. 61-71, IUAUS, Beograd - Niš, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A., Keković, ''Stambena arhitektura Niša u pokretu Moderna između dva svetska rata'', Doktorskadisertacija odbranjena 27.04.2009. na Građevinsko-arhitektonskom fakultetu u Nišu&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;A. Keković, Z. Čemerikić; ''Moderna Niša 1920—1940''., Društvo arhitekata Niša, 2006.&lt;/ref&gt;

Tako su u tom (predratnom periodu) u Niškoj Banji, od [[1927]]. pa do početka Drugog svetskog rata izgrađene 22 vile. Pored već navedenih izgrađene su i vila „Teokarević“, vila „Zone“ ([[Dragiša Cvetković|Dragiše Cvetkovića]]),{{efn|Godine Drugog svetskog rata Dragiše Cvetkovića je proveo u kućnom pritvoru u ovoj vili u Niškoj Banji.}} vila „Jela“, i više većih objekata koji su i dan danas u funkciji i od značaja za Nišku Banju. Od [[1932]]. do 1935. sagrađena su i dva hotela „Srbija“ (1932) i „Partizan“ (1935).&lt;ref&gt;Andrejević S. ''Ekonomski razvoj Niša od 1830 do 19946'', Niš 1970.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Niški vesnik brojevi 14-33, 2002—2005.g.&lt;/ref&gt;

Početkom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] Niška Banja je raspolagala sa 510 postelja u hotelima i vilama i 530 postelja u privatnom smeštaju,...''„koje su opsluživali jedan stalni i četiri sezonska [[ljekar|lekara]]“''...

U [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]] Niška Banja je kao i grad Niš bila okupirana od strane [[Treći rajh|Nemaca]] i [[Kraljevina Bugarska|Bugara]]. Već na početku rata, od [[10. april]]a [[1941]]. u Niškoj Banji je bila „stacionirana komanda mesta, 11. oklopne grupe i 14. armijskog korpusa nemačke vojske”.&lt;ref&gt;Dragoljub Ž. Mirčetić, ''Vojna istorija Niša'', drugi tom, pp. 232&lt;/ref&gt; Prema Miomiru S. Naumoviću, „nemačka komanda bila je smeštena u vili „Ristić”“.&lt;ref&gt;Miomir S. Naumović, ''Naselja za odmor'', Naučni podmladak, Niš, 1990, str. 84&lt;/ref&gt;

U prvoj polovini [[januar]]a [[1942]]. u Nišku Banju je stigao, i u banjskim objektima bio razmešten, štab 1. Kraljevskog (bugarskog) okupacionog korpusa, na čelu sa komandantom štaba general-majorom Asenom Nikolovim.&lt;ref&gt;Milorad Kozić, “Potpisnik Pakta”,”Prosveta”, Niš, 1995. pp. 101&lt;/ref&gt;

U Drugom svetskom ratu Niška Banja je kao i grad Niš pretrpela značajna materijalna razaranja od strane Nemaca i Bugara. Živojin Spasić piše: „da su krajem rata na Nišku Banju bačene četiri bombe, ali ne precizira kada tačno. Verovatno se radi o savezničkim bombardovanjima Niša avgusta 1944. Od te četiri bombe jedna je pogodila tramvajsku okretnicu u centru Banje i prugu digla u vazduh. Žrtava ljudskih nije bilo, ali je materijalna šteta bila velika. Kvar je ubrzo popravljen i saobraćaj uspostavljen. Ostale tri bombe pale su: dve na šest metara od objekta „Zelengora“ (u kojoj je bilo bugarske, a nešto i nemačke vosjke) i jedna na mestu gde je sada osmogodišnja škola. I tamo nije pogođen cilj“.&lt;ref&gt;Živojin Spasić, ''Niška Banja'', 2000, pp. 57&lt;/ref&gt;

=== Republika Jugoslavija i Srbija ===
[[Image:Niška Banja, fontana.JPG|thumb|295px|I u [[21. vek]]u održala se tradicija nastala još u doba Osmanskog carstva — kupanje van uređenih banjskih kupališta u niškobanjskom potoku tople vode&lt;ref&gt;Tihomir Nešić, ''„Banjske priče“'', feljton.&lt;/ref&gt; koji protiče kroz lepo uređen park između česme „Tri kralja“ i stacionara „Radon“.]]
Po završetku [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] banjsko lečilište je raspolagalo sa četiri [[hotel]]a i dve vile, u kojima je bilo 570 postelja i 800 postelja u privatnom smeštaju, što zbog sve većeg broja posetailaca postaje nedovoljno. Zato je počela nova faza izgradnje lečilišta. Dovršen je hotel „Ozren“, a hotel „Srbija“ je renoviran. U Niškoj Banji je [[1954]]. otvoren „Inhalatorijum“, prvi objekat ove vrste na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]]. Izgrađeno je dvadesetak vila, od kojih polovina u centralnom delu naselja. Izgradnjom novih objekata-vila, prodavnica, moderne samousluge, pijace, više poslovnica turističkih agencija, kafane „Proleće“ itd Niška Banja se proširila i uvrstila među najveća banjska lečilišta u [[Srbija|Srbiji]].

Od 1954. do [[1956]]. u Niškoj banji je prosečno, godišnje bilo na lečenju i oporavku 17.088 pacijenata, što je Nišku Banju po broju posetilaca u tadašnjoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslaviji]] svrstavalo na drugo mesto odmah iza [[Vrnjačka Banja|Vrnjačke Banje]].

Tokom [[1963]]. Niška Banja je dobila status banje, a januara [[1966]]. Banjsko i klimatsko lečilište „Niška Banja“, preimenovano je u Prirodno lečilište „Niška Banja“, sa osnovnom namenom da leči i rehabilituje [[Reumatoidni artritis|reumatička]] i srčana oboljenja.

Decembra 1966. lečilište u Niškoj Banji dobija novi naziv Zavod za prevenciju, lečenje i rehabilitaciju reumatičkih i srčanih bolesnika. Smeštajem većeg dela Zavoda u novoizgrađeni savremeno opremljen stacionar „Radon“ [[1975]], počelo je novo razdoblje u razvoju banje. Sledila je izgradnja novog objekta [[1981]], stacionara „Terme“, i dogradnja još jednog sprata na objektu stacionara „Radon“ [[1996]], tako da je ukupni kapacitet postelja u Zavodu bio 560.

Decembra [[2006]]. otvoren je renovirani hidro-blok u stacionaru „Zelengora“, u okviru koga je izgrađen novi bazen sa pokretnim dnom, što je olakšalo primenu termomineralne vode kod teško pokretnih bolesnicika.

== Balneoterapija u Niškoj Banji ==
{{glavni članak|Institut za lečenje i rehabilitaciju &quot;Niška Banja&quot;, Niš}}
U prevenciji danas najmasovnijih nezaraznih oboljenja ([[hipertenzija]], [[kardiovaskularna bolest|kardiovaskularne]], [[metaboličke bolesti|metaboličke]], [[respiratorne bolesti|respiratorne]], [[Reumatoidni artritis|reumatične]], [[Autoimune bolesti|autoimune]] i druge bolesti) prirodni lekoviti činioci su najprihvatljiviji, jer počivaju na [[Holistički pristup|holističkom pristupu]] [[čovek]]u i predstavljaju fiziološke korektore oštećene [[homeostaza|homeostaze]]. Ovakav stav počiva na naučno utemeljenoj činjenici da se u prirodnom ambijentu, banjsko-klimatskih lečilišta, uz stručnu primenu prirodnih lekovitih faktora i drugih modernih znanja i tehnologija, brojne kategorije bolesnika mogu uspešnije lečiti i rehabilitovati nego u medicinskim ustanovama u urbanim sredinama.&lt;ref name=&quot;Dejstvo prirodnih faktora u prevenciji, lečenju&quot;&gt;Mihajlović D., Stanković A., Marković Z., Karadžić M., Dimić A: ''Dejstvo prirodnih faktora u prevenciji, lečenju i rehabilitaciji reumatskih bolesti,'' Klinička studija, Medicinski fakultet u Nišu, 1989.&lt;/ref&gt;

Lečenje pacijenata, primenom napred navedenih [[Balneoterapija|balaneoloških faktora]], u Niškoj Banji se obavlja u [[Institut za lečenje i rehabilitaciju &quot;Niška Banja&quot;, Niš|Institutu za prevenciju, lečenje i rehabilitaciju reumatičkih i kardiovaskularnih bolesti „Niška Banja“]], koji raspolaže sa tri stacionara („Radon“, „Zelengora“ i „Terme“), savremenom opremom za neinvazivnu dijagnostiku, lečenje i rehabilitaciju reumatskih i kardiovaskularnih bolesti i za operativno lečenje u domenu ortopedske hirurgije. Institut je i nastavna baza [[Medicinski fakultet Univerziteta u Nišu|Medicinskog fakulteta Univerziteta u Nišu]].
&lt;center&gt;'''Stacionari Instituta za lečenje i rehabilitaciju „Niška Banja&quot;'''&lt;/center&gt;

{|style=&quot;margin:auto; background:#fff; border-style:solid; border-width:0; border-color:skyBlue; padding:8px;&quot;
|-
|[[Datoteka:Hotel Radon.JPG|Stacionar „Radon“|thumb|250p]]
|[[Datoteka:Hotel Zelengora.JPG|Stacionar „Zelengora“|thumb|250p]]
|[[Datoteka:Hotel Terme.JPG|Stacionar „Terme“|thumb|250p]]
|}
=== Balneološka svojstva ===
Glavne [[Balneoterapija|balneološke faktore]] Niške Banje, pored klimatskih, čine termomineralne vode koje neprekidno protiču kroz banjske bazene i kade, lekoviti gasovi, peloidi, promena sredine, dijetetski režim, aktivan i pasivan psihofizički odmor.&lt;ref name=&quot;ref2&quot;/&gt;

[[Radioaktivnost]] i termalnost voda Niške Banje, zatim njihovo [[jon]]sko stanje i plurimetalno bogatstvo, objašnjavaju njihov farmakodinamizam. One pripadaju grupi enegeričnih voda, koje primenjene u banji za piće, kupanje, inhaliranje itd, imaju određena fiziološka i terapijska dejstva. Ta dejstva su i stimulativna, sedativna, antiinflamatorna (antireumatska) antiurikemijska {{efn|Banjska voda pozitivno utiče na [[urikemija|urikemiju]] i na [[giht]]om izazvana reumatična oboljenja, povećanjem izmokravanja mokraćne kiseline.}} itd.&lt;ref name=&quot;Luković&quot;&gt;Luković, M. Petković V. K, ''Niška Banja - Geološki sasatav šire okoline banje i pojava termalnih radioaktivnih izvora,'' Glas SKA 83, Beograd 1911&lt;/ref&gt; Značajna prednost metoda lečenja koje se primenjuju u Niškoj Banji je i odsustvo ozbiljnih neželjenih efekata lečenja.
&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web
| url         = http://www.ors.rs/banjsko%20lecenje.htm
| title         = Mesto balneoterapije u lečenju reumatskih bolesti.
| accessdate         = 10. maj 2012
| author         = Aleksandar Dimić
| language         = 
| archive-date         = 2014-11-26
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20141126201540/http://www.ors.rs/banjsko%20lecenje.htm
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;

S obzirom na činjenicu da većina navedenih prirodnih lekovitih činilaca ima dosta široku primenu u indikacionom smislu Banjsko klimatsko lečilište Niška Banja može pružati usluge različitim kategorijama korisnika od potpuno zdravih ljudi pa do ozbiljno bolesnih, s tim što se svakoj kategoriji moraju pružati tačno propisane i standardizovane zdravstvene usluge.&lt;ref name=&quot;Dejstvo prirodnih faktora u prevenciji, lečenju&quot;/&gt;

Prve odgovarajuće lečilišne indikacije postavljene su posle otvaranja inhalatorijuma, desetak godina nakon [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Glavne indikacije obuhvatale su:{{efn|Po dr Vlastimiru Godiću i dr Mihajlu Radiću iz 1963.}} bolesti lokomotornog aparata, oboljenja respiratornih organa i ginekološka oboljenja.&lt;ref&gt;“Enciklopedija Niša”, tom “Priroda, prostor, stanovništvo”, “Gradina”, Niš, 1995. str. 151&lt;/ref&gt;

Osnivanjem [[Institut za lečenje i rehabilitaciju „Niška Banja“, Niš|Instituta za lečenje i rehabilitaciju „Niška Banja“]], i uvođenjem savremenih medicinskih naučnih dostignuća u kojima se termalni prorodni faktori upotrebljavaju samo kao jedan od terapijskih postupaka, indikacije su proširene i precizirane i obuhvataju:&lt;ref name=&quot;ref2&quot;/&gt;
&lt;center&gt;
{|{{prettytable|text-align=left}}
| style=&quot;background:silver;&quot; colspan=&quot;2&quot;|&lt;center&gt;'''Medicinske indikacije za lečenje i rehabilitaciju u Niškoj Banji '''&lt;ref name=&quot;ref2&quot;/&gt;&lt;/center&gt;
|-
! Organski sistemi !! Bolesti
|-
| '''Bolesti lokomotornog aparata''' ||• Stanje posle reumatske groznice&lt;br /&gt; • Hronični inflamatorni reumatizam (hronični evolutivni poliartrit i Behterevljeva bolest-početni stadijum)&lt;br /&gt;• Degenerativni reumatizam (artroze i spondiloze) • Ekstraartikularni reumatizam-fibroziti&lt;br /&gt;• Mioziti • Panikuliti • Posledice trauma i ratnih ranjavanja.
|-
| '''Oboljenja respiratornih organa''' || Hronični bronhiti • Hronični traheiti • Hronični laringiti • Lakši oblici bronhijalne astme.
|-
| '''Neurološka oboljenja''' ||• Neuralgije i polineuriti • Posledice poliomijelita.
|-
| '''Kardiovaskularne bolesti'''||• Arterijska hipertonija u labilnom i lakši oblici u stabilizovanom stanju&lt;br /&gt;• Rekonvalescencija miokardita reumatičkog i drugog porekla&lt;br /&gt;• Rekonvalescencija reumatičkog endokargita.
|-
| '''Bolesti metabolizma''' ||• Urična dijateza-izvan perioda jačeg pogoršanja.
|-
| '''Ginekološka oboljenja'''||• Zapaljivi procesi nespecifične prirode u smirenom stanju (hronični andeksitis i perimetritis)&lt;br /&gt;• Ovarijalne disfunkcije praćene hipoplazijom genitalnih organa i poremećajima menstruacije&lt;br /&gt;• Izvesni oblici steriliteta, u prvom redu zapaljivog i endokrinog porekla.
|}
&lt;/center&gt;

== Privreda ==
Niška Banja spada u grupu privredno razvijenih lokalnih zejednica na području [[Niš|Grada Niša]], sa [[privreda|privrednim]] kretanjima koja su imala sve karakteristike srpske privrede u [[21. vek]]u. Zdravstveni, izletnički, kulturno-manifestacioni, sportsko-manifestacioni, kongresni, tranzitni, turizam lica trećeg doba i đački turizam zasnovan na [[Geografija|geografskim]] karakteristikama i prirodnim lepotama, sportsko-rekreativnim objektima i lektovitim svojstvima geotermalnih voda, lekovitog blata i gasa, je osnovna privredna grana Niške Banja i njen najznačajniji faktor daljeg [[privreda|privrednog]] razvoja.
 
Razvoju [[Turizam|turizma]], kao najvažnije privredne grane u Niškoj Banji, umnogome je doprinela blizina [[Medicinski fakultet Univerziteta u Nišu|Medicinskog fakulteta]] i [[Klinički centar Niš|Kliničkog centra u Nišu]] koji su kao nastavnu bazu i izdvojene zdravstvene kapacitete osnovale [[Institut za lečenje i rehabilitaciju „Niška Banja“, Niš|Institut za lečenje i rehabilitaciju „Niška Banja]].&lt;ref name=&quot;Analiza&quot;&gt;''Analiza stanja u turizmu i osnove za turističku strategiju Grada Niša u periodu 2005—2007'', Grad Niš, Uprava za privredu, održivi razvoj i zaštitu životne sredine&lt;/ref&gt;
=== Poljoprivredna proizvodnja ===
[[Stanovništvo]] Niške Banje, pored turizma, bave se i [[poljoprivreda|poljoprivrednom proizvodnjom]], pretežno [[ratarstvo]]m, [[stočarstvo]]m, [[voćarstvo]]m i [[vinogradarstvo]]m. Ova proizvodnja dobrim delom zadovoljava sopstvene potrebe domaćinstava, a drugim delom je u funkciji razvoja osnovne delatnosti–zdravstvenog turizma. Proizvodnja se obavlja na 7.408 [[hektar]]a poljoprivrednih površina, od čega su „pod [[žitarice|žitom]] 1.409 hektara, [[krmno bilje|krmnim biljem]] 1.005 hektara, [[povrće]]m 339 hektara, dok se na 774 hektara nalazi [[vinova loza]], a na 466 hektara voćnjaci“.&lt;ref&gt;''Analiza stanja u poljoprivrednoj proizvodnji i osnove za strategiju Grada Niša za period 2005—2007. godine,'' Grad Niš, Uprava za privredu, održivi razvoj i zaštitu životne sredine&lt;/ref&gt; 
=== Industrija i mala privreda ===
Od ostalih privrednih delatnosti na teritoriji Niške Banje treba istaći industriju za preradu aluminijuma i aluminijumskih legura (fabriku „Nisal&quot;), zanatsku proizvodnju u 470 malih i srednjih preduzeća, trgovinu i uslužne delatnosti (među kojima dominira ugostiteljska delatnost).
=== Turizam ===
Pored zasnovanosti [[Turizam|turizma]], na postojanju banjskih izvora, zdravstveni turizam, u Niškoj Banji su razvijene i komplementarne vrste turizma i to izletnički, kulturno-manifestacioni, sportsko-manifestacioni, kongresni, tranzitni, turizam lica trećeg doba itd.
[[Image:Prak sa kupatilom N.Banja.jpg|295px|thumb|Zdravstveni i turistički objekti smešteni su u banjskom parku površine 5 hektara]]
Zdravstveni i turistički objekti smešteni su u uređenom banjskom parku površine 5 hektara. U blizini je parka nalazi se i šuma [[Koritnjak]], sa uređenim trim i pešačkim stazama koje daju mogućnost ljubiteljima prirode da uz šetnju uživaju u blagodetima bujne i raznovrsne flore Koritnjaka.

Rekreativni turizam kao nužnost savremenog društva, u Niškoj Banji može se okarakterisati kao sadržaj fizičkog vežbanja namenjen aktivnom odmoru turista različite životne dobi koji u tom cilju u sve većem broju borave u Niškoj Banji.

Sportsko-rekreativni turizam u Niškoj Banji se javlja kao dopunski vid turizma, koji pruža odlične mogućnosti za bavljenje sportom, kako amaterski, tako i profesionalno zahvaljujući pre svega dobroj infrastrukturi sportsko-rekreativnih objekata.

Niška Banja je pogodna i za pripreme i takmičenje sportskih ekipa, jer raspolaže sa [[hipodrom]]om, streljanom, terenima za mali i veliki [[fudbal]], [[rukomet]], [[tenis]], [[košarka|košarku]] i [[paraglajding]]. Blizina reke Nišave pruža mogućnost [[Kajak i kanu na mirnim vodama|kajakarenje na mirnim vodama]]. Na delu Nišave pored Niške Banje svake godine organizuje se [[Nišavska regata]] koja okuplja na stotine ljubitelja sportova na vodi.

Takođe, u Niškoj Banji se održavaju takmičenja u paraglajdingu, gde takmičari kreću sa obronaka Koritnjaka, i spuštaju se u Nišku Banju, a mogu leteti i dalje pa čak i do 80&amp;nbsp;km. Najznačanije takmičenje iz paraglajdinga održano u Niškoj Banji bilo je 3. Svetsko prvenstvo u preciznom sletanju [[Paraglajding|paraglajderom]], koje je na terenu Koritnjak iznad Niške Banje održano od [[7. avgust|7]] do [[14. avgust]]a [[2005]], po odluci međunarodne organizacije FAI. Tim povodom je na širem prostoru Niške Banje uređeno novo poletište, pozicionirano za pravac [[Vetar|vetra]] koji dominira u ovom području i prilazni [[put]] do poletišta na Koritnjaku, tako da je danas do samog poletišta moguće doći putničkim automobilom. Potom slede nova takmičenja u paraglajdingu. Avgusta meseca [[2007]]. održano je Predevropsko prvenstvo u preciznom letenju paraglajderom, a u avgustu [[2008]]. i Prvo sveobuhvatno evropsko prvenstvo u paraglajdingu.&lt;ref&gt;Vujanović, V. i Teofilović, M. (1983). ''Banjske i mineralne vode Srbije.'' Gornji Milanovac: Kulturni centar „Privredna knjiga“.&lt;/ref&gt;

Niška Banja ima [[biblioteka|biblioteku]], umetničku galeriju, Letnju pozornicu i Centar za kulturu, koji u toku leta postaje organizator brojnih događaja objedinjenih u manifestaciji „Kulturno leto u Niškoj Banji“.

Gosti Niške Banje mogu da posete obližnje kulturno-istorijske spomenike: [[Medijana (Niš)|Medijanu]], [[Ćele-kula|Ćele-kulu]], [[Niška tvrđava|Nišku tvrđavu]] iz [[18. vek]]a, [[Čegar]], [[Logor Crveni krst|Memorijalni muzej-logor „Crveni krst“]]. Takođe iz Niške Banje mogu se organizovati izleti do [[Sićevačka klisura|Sićevačke klisure]]-atraktivnog kanjona [[Nišava|reke Nišave]] sa retkom [[flora|florom]] i [[fauna|faunom]], [[Jelašnička klisura|Jelašničke klisure]]-specijalnog rezervata prirode, [[Suva planina|Suve planine]]-specijalni rezervat prirode i [[Kamenički vis|Kameničkog visa]], popularnih izletišta i niških ski-centara [[Bojanine vode]] i Kamenički vis.&lt;ref name=&quot;Analiza&quot;/&gt;

Niška Banja sa svim svojim napred opisanim karakteristikama, koje je svrstavaju u posebnu ambijentalnu celinu, nesumnjivo poseduje odlične potencijale, pre svega prirodne, za kontinuirani razvoj turizma u najsavremenijoj formi.&lt;ref name=&quot;Analiza&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Grupa autora (1970). ''Banje i klimatska mesta Srbije, materijal sa osni- vačke skupštine Udruženja klimatskih mesta Srbije.'' Vrnjačka Banja&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Platforma za izradu projekta unapređenja i razvoja turizma na području grada Niša'', Turistička organizacija Niša, septembar / oktobar 2003&lt;/ref&gt;

==== Turističke manifestacije ====
* '''„Kad zamirišu jorgovani“ ili „Dani jorgovana“''' ([[2013]]. deseti po redu) je tradicionalna kulturno-umetnička manifestacija, pletenja venaca od jorgovana, dečji maskenbal, modna revija i izložba ručnih radova koje tradicionalno organizuju članice Udruženja žena „Kruna“ i njihove gošće, aprila meseca u vreme cvetanja jorgovana.
* '''„Festival polena“''' (2013. treći po redu) je izložbeno-prodajni festival na kome si izlažu i mogu kupiti pčelinji proizvodi, prvenstveno polen i [[perga]], med, kao i pribor i oprema za pčelarstvo.
* '''„Pihtijada“''' ([[2014]]. osma po redu) je turističko-ugostiteljska manifestacija u tradicionalnoj pripremi [[pihtije|pihtija]], izboru najuspešnijih [[kulinar]]a u pripremi pihtija i podela pihtija gostima manifestacije, koje su učesnici pihtijade prethodnog dana pripremili.
* '''„Volimo i negujemo našu tradiciju“''' je festival etno-stvaralaštva koji okuplja udruženja i kulturno-umetnička društava iz cele Srbije koja neguju stare srpske običaje i narodno stvaralaštvo.
* '''„Dani vina i meraka“''' (2014. dvanaesti po redu) je izložbeno–prodajna manifestacija vinogradara niškog vinarskog regiona, koja se od 2002. godine, održava svake godine u mesecu [[februar]]u.
[[Image:Park u Niškoj Banji.JPG|thumb|center|600px|Turistička agencija za prihvat gostiju smeštena je u centralnom parku Niške Banje]]
==== Turistički kapaciteti ====
&lt;center&gt;
{|{{prettytable|text-align=left}}
| style=&quot;background:silver;&quot; colspan=&quot;5&quot;|&lt;center&gt;'''Turistički kapaciteti smeštaja u Niškoj Banji (2005.)'''&lt;ref name=&quot;Analiza&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Studija razvoja lokalne ekonomije grada Niša, strateški plan razvoja''. Beograd, novembar 2005.&lt;/ref&gt;''' &lt;/center&gt;
|-
! Naziv objekta !!Broj ležajeva !!Kategorija !! Period korišćenja
|-
|'''„Ozren“''' ||&lt;center&gt; '''174''' ||&lt;center&gt; Hotel &lt;big&gt;'''***'''&lt;/big&gt; ||
|-
|'''„Partizan“''' ||&lt;center&gt; '''120''' ||&lt;center&gt; Hotel &lt;big&gt;'''***'''&lt;/big&gt; ||
|-
|'''„Srbija“''' ||&lt;center&gt; – ||&lt;center&gt; Hotel ||&lt;center&gt;Van funkcije
|-
|'''Stacionar „Radon“''' (300)&lt;br /&gt;'''Stacionar „Zelengora“''' (160)&lt;br /&gt;'''Stacionar „Terme“''' (100)||&lt;center&gt;'''560'''||&lt;center&gt; Stacionari&lt;br /&gt;(nekategorisani objekti)||
|-
|'''Privatni smeštaj''' ||&lt;center&gt; '''926''' ||&lt;center&gt;Domaćinstva od (&lt;big&gt;'''*'''&lt;/big&gt;) do (&lt;big&gt;'''***'''&lt;/big&gt;)||&lt;center&gt; Sezonskog karaktera
|-
|'''Privatni smeštaj''' ||&lt;center&gt; '''800''' ||&lt;center&gt;Domaćinstva&lt;br /&gt;(nekategorisani objekti)||&lt;center&gt; Sezonskog karaktera
|-
|&lt;center&gt;&lt;big&gt;'''UKUPNO'''&lt;/big&gt; ||&lt;center&gt; &lt;big&gt;'''2.580'''&lt;/big&gt; ||&lt;center&gt;–||&lt;center&gt;–
|}
&lt;/center&gt;

== Saobraćaj ==
Niška Banja se nalazi na raskrsnici najvažnijih, balkanskih i evropskih putnih i [[Železnica|železničkih]] saobraćajnih pravaca, koji vode sa severa iz pravca [[Beograd]]a, i sa juga iz pravca [[Skoplje|Skoplja]] dolinom [[Nišava|Nišave]] i [[Marica (reka)|Marice]] prema [[Sofija|Sofiji]], [[Istanbul]]u i dalje ka [[Bliski istok|Bliskom istoku]]. Doline Nišave kroz [[Sićevačka klisura|Sićevačku klisuru]] i [[niška kotlina|nišku kotlinu]], [[Kutinska reka|Kutinske reke]], kroz [[Zaplanje]] i Jelašničke reke kroz [[Jelašnička klisura|Jelašničku klisuru]], kao prirodne 
predispozicije reljefa, odredile su trase najvažnijih saobraćajnica na prostoru Niške Banje

=== Drumski saobraćaj ===
Do [[1964]]. put [[Niš]]–[[Sofija]] pratio je trasu [[Via Militaris|Via militaris-a]] u [[Rimsko carstvo|periodu Rima]] i [[Vizantijsko carstvo|Vizantije]], i „[[carigradski drum|carigradskog druma]]“ u [[Srednji vijek|srednjovekovnom periodu]] u doba [[Osmansko carstvo|Osmanlija]], jer je [[Sićevačka klisura]], na [[istok]]u, zbog svojih morfoloških oblika, naročito dubine i uzine Gradiškog kanjona, predstavljala prepreku izgradnji drumske saobraćajnice. Zato je magistralni put idući iz Niša, sve do 1964. i probijanja Gradiškog kanjona, vodio središnjim delom atara Niške Banje, preko [[Jelašnica (Niška Banja)|Jelašnice]], a zatim dolinom [[Kunovička reka|Kunovičke reke]] i preko visoravni [[Ploča (višeznačna odrednica)|Ploča]] dalje na Istok. Ova trasa je korišćena i [[2006]]. kao zaobilaznica, u toku radova na obnavljanju puta i proširenju 13 tunela u [[Sićevačka klisura|Sićevačkoj klisuri]], a od [[2011]]. na njoj je započeta izgradnja savremenog auto-puta grane E-80 [[panevropski koridor 10|koridora 10]], koji će, još boljom i savremnijom saobraćajnicom, povezati Nišku Banju sa [[Evropa|Evropom]] [[Mala Azija|Malom Azijom]], [[Crno more|Crnomorskim područjem]] i [[Sredozemno more|Mediteranom]].&lt;ref&gt;Zirojević, Olga, (1970) ''Carigradski drum od Beograda do Sofije (1459—1683.)'', Zbornik Istorijskog muzeja Srbije, Beograd&lt;/ref&gt;

Pored glavnog prilaznog pravca, [[državni put I reda A4|magistralnog puta Niš—Dimitrovgrad]], području Niške Banje može se pristupiti i iz:
* Pravca jugoistočnih naselja u podnožju [[Suva planina|Suve planine]], Ploča i [[Sićevačka klisura|Sićevačke klisure]] (koja su u sastavu opštine Niška Banja), lokalni putni pravac II reda, [[Čukljenik (Niška Banja)|Čukljenik]]–[[Donja Studena]]–[[Gornja Studena]]–[[Jelašnica (Niška Banja)|Jelašnica]]–[[Prosek]], dolinom Jelašničke reke kroz [[Jelašnička klisura|Jelašničku klisuru]].
* Iz pravca opština [[Gadžin Han]] ili [[Zaplanje|Zaplanja]], kroz klisuru Kutinske reke vodi zaplanjsko–lužnički put ili [[Državni put drugog reda R241 (Središnja Srbija)|državni put II reda br. 241]], [[Donji Dušnik]]–[[Gornji Dušnik]] kao i pravac [[Državni put drugog reda R242 (Središnja Srbija)|državni put II reda br. 242]], [[Ravna Dubrava]]–[[Veliki Krčimir]]–[[Mali Krčimir]] (Semče)
[[Image:Magistralna pruga u Sićevu.JPG|thumb|295px|Izgled magistralne železničke pruge (E-70) [[Niš]]—[[Dimitrovgrad]] u opštini Niška Banja.]]

Javni gradski saobraćaj se odvija isključivo [[autobus]]ima, linijom broj jedan, jednom od 13 linija [[saobraćaj u Nišu|gradskog saobraćaja u Nišu]]. [[Tramvaj]]ski sistem prevoza koji je povezivao Niš i Nišku Banju od [[16. novembar|16. novembra]] [[1930]]., i bio okosnica njenog razvoja u prvoj polovini [[20. vek]]a, ukinut je i zamenjen autobuskim prevozom [[10. avgust]]a [[1958]]. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.historiansclub.org/files/Tramvaj.pdf |title=Tramvajski saobraćaj u Nišu |format=PDF |date= |accessdate = 13. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

=== Železnički saobraćaj ===
Kroz prostor Niške Banje prolazi i magistralna železnička pruga (E-70) [[Niš]]–[[Dimitrovgrad]] na kojoj postoji i železnička stanica Niška Banja. Ovaj železnički pravac je trenutno neelektrificiran i sa zastarelom železničkom infrastrukturom. U [[21. vek]]u nagli razvoj železničkog saobraćaja i turizma, praćen zastarelošću i lošim održavanjem železničke infrastrukture ''(što se vidi na slici)'', prevazišao je mogućnosti ove želežničke pruge. Zato ona sve više usporava saobraćaj i postaje ne samo usko grlo u sistemu panevropskih železničkih koridora, već i ozbiljan ekološki problem po Nišku Banju i njenu okolinu, jer pruga i prateća infrastruktura nije modernizovana (elektrificirana).&lt;ref name=&quot;Saobraćaj&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ni.rs/uploads/file/Okvir_Strategija.pdf |title=''Saobraćaj'' U:Strategije održivog razvoja grada Niša |publisher=Grupa nezavisnih eksperata, uz podršku OEBS-a, pp. 7-8 |date=2004 |accessdate=4. 6. 2012. |archivedate=2013-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130903002827/http://www.ni.rs/uploads/file/Okvir_Strategija.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Vazdušni saobraćaj ===
[[Vazdušni saobraćaj|Vazdušnim saobraćajem]] Niška Banja je povezana preko [[aerodrom Konstantin Veliki|aerodroma „Konstantin Veliki“]] u Nišu, čiji položaj (na udaljenosti od 12&amp;nbsp;km) pruža mogućnost korisnicima ove vrste saobraćaja najbrži pristup području Niške Banje.

== Napomene ==
{{notelist}}

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{Cite book |ref= harv|last =Kostić| first =  M | authorlink = | title = ''Niška banja'' | edition = sveska V|year=1958| publisher =  Zbornik radova Geografskog instituta  „Jovan Cvijić“ | location = Beograd| language =  | id =  |pages=111-130|ref=harv}}
* Vasić Jovica (2007) ''Niška Banja'', Monografija. Niš, pp.&amp;nbsp;1–159.
* Grupa autora (1983). ''Istorija Niša, od najstarijih vremena do oslobođenja od turaka 1878. godine knjiga I''. Niš: Gradina i Prosveta.
* Grupa autora (1984). ''Istorija Niša, od oslobođenja 1878 do 1941. godine, knjiga II''. Niš: Gradina i Prosveta.
* Grupa autora (1986) ''Istoriji Niša'', od 1941 do 1980. godine, knjiga III, Gradina, Niš
* Žukovec, D. (2008) ''Pregled invazivnih biljnih i životinjskih vrsta kod nas i u svetu''. Seminarski rad, Biološki fakultet, Univerzitet u Beogradu.
* Janković P. T. (1909). ''Istorijski razvitak nišavske doline''. Beograd:Posebna izdanja SAN, knj. LI.
* Janićijević J. (2001) ''Kulturna riznica Srbije'', Idea, Beograd.
* Kostić, M., Petković V. (1935). ''Geologija Istočne Srbije'', knj 1. Beograd:Posebna izdanja SAN, knj. CV.
* Kostić, M. (1960). ''Sićevačka klisura – prirodne lepote i geografske odlike.'' Beograd: Zemlja i ljudi sveska 10.
* Martinović, M. (1976) ''Niška kotlina, Geneza i evolucija''. Beograd
* Mitić, D. (2006) ''Srednje ponišavlje - osnove strategije zaštite prirodnih i stvorenih vrednosti'', Monografija. Univerzitet u Nišu.
* Milisavljević Tanja, Slobodan Gavrilović (2007) ''Prva sela u Srbiji'', Beograd, Izdavač Demokratska stranka-Istraživačko-izdavački centar.
* Petković, K. V. (1930). ''Geološki sastav i tektonski sklop Suve Planine''. Posebno izdanje Srpske kralj, akademije. Beograd
* Pešić Luka : (1995) ''Opšta geologija, Endodinamika'', Beograd, {{ISBN|978-86-80887-58-6}}.
* Stojančević V. (1996) ''Jugoistočna Srbija u XIX veku (1804—1878)'', Niš
* Simonović R. Đorđe, (1976) ''Sistemi seoskih naselja u užoj Srbiji'', „Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije - IAUS“, Beograd
* Ćirić, J. (1995). ''Enciklopedija Niša – Priroda, prostor, stanovništvo.'' Niš:Gradina.
* Ćorović Vladimir, (2001) ''Istorija srpskog naroda'', Janus, Beograd,
* Cvijić, J. (1991). ''Balkansko poluostrvo.'' Beograd: SANU, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva i Književne novine, knj. 2.
* Marija B. Lazić ''Turistički potencijali Niške Banje'' - master rad, Univerzitet u Nišu, Prirodno matematički fakultet, Niš, 2012.
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Srbija}}
{{Commonscat|Niška Banja}}
* [http://goniskabanja.org.rs/ Zvanični sajt Opštine Niška Banja]
* [http://www.radonnb.co.rs/ Institut Niška Banja]
* [http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-7599/2007/0350-75990756113P.pdf Prostorna upoznavanja Niške Banje u 19. veku]
* [https://web.archive.org/web/20191015033653/http://www.lendovisanje.com/forum/index.php?topic=17594.0;wap2 Gradovi u Srbiji]
* [http://www.doiserbia.nb.rs/img/doi/0350-3593/2008/0350-35930804003J.pdf Stanje i perspektive razvoja banjskog turizma u Srbiji]
* [http://digital.nb.rs/scc/direct.php?sign=KR-II-2-I08 Karta Niša i okoline 1893]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, rad Geografskog odeljenja Glavnog generalštaba Vojske Kraljevine Srbije

{{Banje u Srbiji}}
{{Grad Niš}}
{{Niš}}

[[Kategorija:Opština Niška Banja]]
[[Kategorija:Naselja u Nišavskom upravnom okrugu]]
[[Kategorija:Banje u Srbiji]]
[[Kategorija:Gradska naselja Niša]]</text>
      <sha1>cr0z65gcjebju5xgdtow8vu0ut6p59k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opornica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25467</id>
    <revision>
      <id>42717292</id>
      <parentid>42494954</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2029" sha1="ot5wmbhqpiwb68wl3aqadw8fb2zkmdi" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Srbiji
|mesto=Opornica
|slika=
|opis_slike=
|okrug=Šumadijski
|opština=Aerodrom
|nadm visina=171
|populacija=452
|poštanski kod=
|pozivni broj=034
|registarska oznaka=KG
|gšir=44.05
|gduž=20.883333
}}
'''Opornica''' je naselje u [[opština Aerodrom|opštini Aerodrom]] u [[Šumadijski okrug|Šumadijskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 452 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 606 stanovnika). Naselje se sastoji iz 3 dela: Šumskog Raja, Reke i Majnića. Naselje je osnovano 1815. godine. Pod njivama se nalazi 237,57 ha, voćnjacima 29,75 ha, vinogradima 5,61 ha, livadama 12,79 ha, pašnjacima 14,89 ha dok ostalo zemljište zauzima 1,55 ha.

== Demografija ==
U naselju Opornica živi 365 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,1 godina (38,8 kod muškaraca i 41,5 kod žena). U naselju ima 131 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,45.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine).

{{DomaćinstvaNaseljaSrbija|70|69|71|69|101|171|131|23|24|14|31|24|10|5|-|-|-|3.45}}

{{BrakNaseljaSrbija|185|56|112|9|5|3|195|38|109|39|5|4}}

{{ZanimanjaNaseljaSrbija|86|17|-|-|32|2|8|4|2|3|57|12|-|-|18|2|-|8|1|2|143|29|-|-|50|4|8|12|3|5|1|4|1|2|-|-|-|-|10|1|1|-|3|5|1|-|-|3|2|5|1|5|5|1|-|-|13}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Srbija}}
* [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Opornica.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)]
* [http://wikimapia.org/maps?ll=44.05,20.883333&amp;spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)]
* [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/opornica/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)]
* [https://web.archive.org/web/20071001130118/http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=44.05&amp;longitude=20.883333&amp;zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]

[[Kategorija:Gradska opština Aerodrom]]
[[Kategorija:Naselja u centralnoj Srbiji]]</text>
      <sha1>ot5wmbhqpiwb68wl3aqadw8fb2zkmdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nezavisna Država Hrvatska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26633</id>
    <revision>
      <id>42717138</id>
      <parentid>42676788</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67984" sha1="g1dcg4wzthi5mjcgqq5myooatd95qbp" xml:space="preserve">{{redirect|NDH}}

{{Infobox Former Country
|native_name  = 
|conventional_long_name = Nezavisna Država Hrvatska
|common_name  = NDH
|
|continent    = Evropa
|region       = Balkan
|country      = Hrvatska
|era          = drugi svjetski rat
|empire       = Nacistička Njemačka 
|
|event_start  =
|year_start   = 1941 
|date_start   = 10. 4.
|event_ent    =
|year_end     = 1945
|date_end     = 8. 5.
|
|p1           = Kraljevina Jugoslavija
|flag_p1      = Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg
|s1           = Federativna Narodna Republika Jugoslavija
|flag_s1      = Flag of SFR Yugoslavia.svg
|image_flag   = Flag of Croatia Ustasa.svg
|flag         = Flag of Croatia
|image_coat   = Coat of arms of Croatia (1941–1945).svg
|symbol       = Coat of arms of Croatia
|image_map    = Independent State of Croatia (1943).svg
|capital      = Zagreb |latd=44|latm=48|latNS=N|longd=15|longm=58|longEW=E
|
|common_languages = [[Hrvatski jezik|hrvatski]]
|religion     = [[Rimokatolicizam]], [[Islam]], [[Luteranstvo]] i [[Hrvatska pravoslavna crkva]]
|currency     = [[Kuna (NDH)|Kuna]]
|
|title_leader     = [[Kralj]] (1941 - 1943) / [[Poglavnik]] (1943 - 1945)
|leader1          = de jure [[Tomislav II.]]
|year_leader1     = 1941 - 1943
|leader2          = [[Ante Pavelić]] (Poglavnik)
|year_leader2     = 1943 - 1945
|title_deputy     = [[Predsjednik vlade]] 
|deputy1          = Ante Pavelić (Poglavnik)
|year_deputy1     = 1941 - 1943
|deputy2          = [[Nikola Mandić]]
|year_deputy2     = 1943 - 1945
|
|stat_year1   = 1941
|stat_area1   = 115133 
|stat_pop1    = 6966729 
|footnotes    = 
}}

'''Nezavisna Država Hrvatska''' (NDH) je bila [[marionetska država]] [[Sile Osovine|Sila Osovine]] koja je za vrijeme [[drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] od [[1941]]. do [[1945]]. postojala na području današnje [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], najvećeg dijela današnje [[Hrvatska|Hrvatske]] i manjeg dijela današnje [[Srbija|Srbije]].  Na čelu joj je bio [[fašizam|fašistički]] [[Ustaše|Ustaški pokret]] na čelu s [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]], koji je bio njen vođa, odnosno poglavnik.

NDH je bila član [[Sile Osovine|Sila Osovine]], od samog nastanka je vodila represivnu unutrašnju politiku prema ''nepoćudnim'' etničkim grupama, što se u slučaju [[Jevreji|jevrejske]] zajednice odrazilo kroz [[Holokaust]], a pokušaj [[Genocid nad Srbima|fizičke eliminacije]] [[Srbi|Srba]] je doveo do oružanog otpora. Masovna represija, ubojstva kao i poklanjanje teritorija susjednim državama ([[Dalmacija|Dalmacije]] Italiji, a [[Međimurje|Međimurja]] Mađarskoj) rezultira [[Ustanak u NDH|općim ustankom]] protiv omraženog režima o čemu novine pišu već 1942. godine&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=y3A3AAAAIAAJ&amp;pg=PA434#v=onepage&amp;q=Croatia&amp;f=false Hugh Seton-Watson:Eastern Europe between the wars, 1918-1941 page 410]&lt;/ref&gt; tako da NDH nikada nije uspjela ostvariti punu vlast nad svojim teritorijom.

[[NOB|Ustaničke snage]] su već tokom [[1942]]. uspjele da rastroje snage NDH i protjeraju ih sa velikog dijela njenog teritorija, čime su znatno smanjeni [[ustaški zločini|ustaški pokolji]]. U početku, Nijemci su imali samo jednu nekompletnu diviziju za pomoć snagama NDH ([[718. divizija|718. diviziju]]). Do kraja [[1942]]. na teritoriji NDH već je bilo sedam njemačkih divizija, a u decembru [[1943]]. 13, uz 5 samostalnih pukova, u sastavu [[2. oklopna armija|2. oklopne amije]].

NDH nestaje s vojnopolitičke pozornice [[1945]]. nakon vojničkog poraza od strane [[NOVJ|jugoslavenskih partizana]], čime je obnovljena [[SFRJ|Jugoslavija]].

Moderna Hrvatska smatra NDH nelegalnom tvorevinom tako da se njena suverenost temelji na odluka [[ZAVNOH]]a nasuprot proglašenju Nezavisne Državne Hr­vatske&lt;ref&gt;[http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/232289.html Ustav Republike Hrvatske]&lt;/ref&gt;.

== Pozadina ==
{{Historija Hrvatske}}
{{main|Kraljevina Jugoslavija|Aprilski rat}}
Stvaranje [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslavije]] je bilo toplo pozdravljeno od većine [[Hrvati|Hrvata]] 1918. godine, ali taj idealizam će brzo umrijeti donošenjem protivno naputku&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naputak države SHS |url=http://www.crohis.com/izvori/ujed.pdf |access-date=2010-06-09 |archive-date=2008-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227044930/http://www.crohis.com/izvori/ujed.pdf }}&lt;/ref&gt; običnom većinom glasova [[Vidovdanski ustav|Vidovdanskog ustava]] i stvaranjem centralizirane Jugoslavije protivno dogovoru iz 1918. godine. Zahtjevi s jedne strane Hrvata i krvava represija koju vodi vlada kojom dominiraju Srbi s druge postaju poznati u cijelom svijetu&lt;ref&gt;[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F0091EFB345C157A93C4A9178ED85F458385F9&amp;scp=1&amp;sq=sufflay%20einstein&amp;st=cse Einstein accuses Yugoslavian rulers in savant's murder]&lt;/ref&gt;. Stvaranje [[Banovina Hrvatska|Banovine Hrvatske]] 1939 godine je bilo premalo, prekasno da bi se zaboravili događaji u zadnja dva desetljeća.

Od [[Velika Britanija|Velike Britanije]] organizirani [[Vojni puč 27. marta 1941.|vojni puč]] će [[27.3.]] [[1941]]. srušiti vladu [[Cvetković-Maček]] koja je samo nekoliko dana ranije potpisala ulazak u trojni pakt. Nova vlada na čelu s Dušanom Simovićem će dati garancije Hitleru da ostaje u trojnom paktu, ali puč će mu biti lična uvreda koja vodi do [[Aprilski rat|Aprilskog rata]] i uništenja Kraljevine Jugoslavije.

Ustaška organizacija do tada nije bila pravi masovni pokret, nije imala više od 12.000 clanova u cijeloj Hrvatskoj, a omasovila se tek kad nakon preuzimanja vlasti.&lt;ref name=&quot;Malcolm&quot;/&gt;

== Proglašenje NDH ==
{{main|Ustaše}}
Pošto bivši austrougarski pukovnik [[Slavko Kvaternik]] nakon ulaska Njemaca u Zagreb 10.4. 1941. proglašava NDH taj datum se će se uzeti kao dan stvaranja iako je iz istorijske perspektive potpuno nevažan pošto na sastanku [[12.4.]] [[1941]]. [[Adolf Hitler]] donosi odluku o tome. Desetak dana kasnije na sastanku talijanskih i njemačkih diplomata donosi se odluka o takozvanoj bečkoj liniji to jest podjeli NDH na područja kontrole. Sjeverni dio &quot;države&quot; postaje tako zona utjecaja Njemačke zbog važne željezničke pruge [[Austrija]] - [[Beograd]] - [[Grčka]], dok [[Kraljevina Italija]] dobiva siromašniji južni dio. Pokušaj njemačkog nagovaranja [[Vlatko Maček|Vlatka Mačeka]] predsjednika [[HSS]]a i de facto premijera kraljevina Jugoslavije 6./7. 4. 1941. će propasti kada on odbija da postane vođa NDH zbog svog uvjerenja da će Njemačka izgubiti rat i zbog uvjete koje su oni postavili. Nakon toga odbijanja Njemci će postaviti na vlast u &quot;državi&quot; [[Ustaše]] i [[Ante Pavelić]]a koji su do tada živjeli u Italiji.

Raspoloženje Ustaša o Hitlerovoj ponudi je vjerovatno najbolje opisao Pavelićev zamjenik [[Mile Budak]] u razgovoru s kiparom [[Ivan Meštrović|Ivanom Meštrovićem]] rječima:
&quot;Prijedlog o stvaranju nezavisne Hrvatske ja ću potpisati odmah bez obzira da li će ona biti stvorena uz pomoć Njemaca, Britanaca ili samog lucifera. Ja ću potpisati odmah i da Hrvatska bude komunistička država pod uvjetom da je slobodna i nezavisna&quot;&lt;ref&gt;Meštrović:Uspomene na političke ljude i događaje, str. 317&lt;/ref&gt;

Proglašenje samostalnosti je neupitno dovelo do oduševljenja većeg dijela Hrvata, ali i do protivljenja drugog dijela ([[Hrvatsko primorje]] je zatražilo talijansku aneksiju), svih Srba i straha kod [[Jevreji|Jevreja]] tako da već [[29. 4.]] [[1941]]. talijanski diplomat i bivši konzul u Sarajevu Marcello Zuccolina govori kako nova država postoji samo uz pomoć njemačkih bajoneta što će biti potvrđeno i od njemačkog predstavnik generala će dodatno izjaviti kako bi HSS preuzeo vlast kada bi se Nijemci povukli&lt;ref&gt;Zbornik DNOR,13,bk I&lt;/ref&gt;, a u julu 1941 će Edmund Glaise von Horstenau izjaviti kao je šteta što je upropašten aprilski entuzijazam za nezavisnom državom tako da sada [[Hrvati]] promatraju novi režim kao najveću moguću nesreću koja im se mogla dogoditi.&lt;ref name=&quot;hic.hr&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hic.hr/books/croatians-nyt/part-01.htm |title=CROATIA AND CROATS IN 'THE NEW YORK TIMES' |access-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629095755/http://www.hic.hr/books/croatians-nyt/part-01.htm |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Odgovorni političari iz meduratnog perioda, primjerice [[Vladko Maček]], ostali su po strani dok su vlast preuzimali fanatici i pretvarali državu u instrument terora i genocida.&lt;ref name=&quot;Malcolm&quot;/&gt;

Tokom nirnberških suđenja&lt;ref name=&quot;Hostages Trial&quot;&gt;{{cite journal |author=Brand, George, ed. |title=Trial of Wilhelm List and Others, United States Military Tribunal, Nuremberg, 8th July, 1947, to 19th February, 1948 (The Hostages Trial) |journal=Law Reports of Trials of War Criminals : selected and prepared by the United Nations War Crimes Commission. |publisher= United Nations War Crimes Commission &amp;mdash; His Majesty's Stationery Office, London, 1949 |year= 1949 |volume=Vol. VIII |pages=pp. 72 – 74. |url=http://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Law-Reports_Vol-8.pdf |accessdate= 2012-10-04}}&lt;/ref&gt; jedan od razloga za donošenje odluke protiv NDH kao države biti popularnost Ustaša koje 10. 4. 1941. podržava samo 5 posto stanovništva.

=== Protivljenja i ustanak ===
{{main|Ustanak u NDH 1941.}}
Dan poslije proglašenja NDH, [[11. april]]a, kad je talijanska vojska krenula prema Benkovcu, a ustaše u Drnišu preuzele pod vodstvom fra Berkovića komandu 12. dopunskog puka Jadranske divizije, jedna grupa vojnika Jadranske divizije je kod Očestova pružila grčevit otpor okupatorskoj vojsci. Zabeleženo je da su »poticaj za tu akciju dali komunisti, i to neki drug iz Bosne, narednik-đak (govorilo se da je bio učitelj) koji je u toj borbi poginuo, i Vlado Despot, đak iz Knina«.&lt;ref&gt;Očestovo u NOB, Zbornik 4 IHRPD, 622.&lt;/ref&gt;

[[Veliki župan]] velike župe Bribir-Sidraga Ante Nikolić je u više navrata optuživao [[knin]]ske Hrvate za antiustaštvo; [[16. august]]a 1941. godine je obavijestio Artukovića: »Poznato mi je kao ustaškom političkom povjereniku za kninski kotar do uspostave Nezavisne Države Hrvatske, da su kninski Hrvati mrzili ustaše i Poglavnika. U Kninu, osim jedne jedine obitelji, ustaška misao nije mogla nikako prodrijeti. Ne samo to nego se je bilo pogibeljno i pojavljivati u Kninu baš od kninskih Hrvata ... Istina je, da se Kninski Hrvati osjećaju Hrvatima, ali to je njihovo hrvatstvo bilo daleko od misli Nezavisne Države Hrvatske, ustaša i Poglavnika; jer i oni nijesu nikada dozvoljavali u svojoj sredini napredak ustaške misli i nikad nijesu voljeli Poglavnika.«&lt;ref&gt;NOB-u Dalmaciji, 1, 854&lt;/ref&gt;

Ubrzo nakon osnivanja je izbio masovni [[ustanak u NDH]]. [[22.6.]] je u šumi Brezovica kraj [[Sisak|Siska]] formiran [[Sisački partizanski odred]]. Odluku o formiranju Odreda je donio Okružni komitet [[Komunistička partija Hrvatske|Komunističke partije Hrvatske]] za Sisak, nakon vijesti o početku [[Operacija Barbarossa|njemačkog napada na SSSR]]. Komandant Odreda je bio [[Vlado Janić Capo]].

=== »Politika smirivanja« ===
[[Datoteka:Redovi za meso u Zagrebu.jpg|minijatura|Redovi za meso u Zagrebu.]]
Ustaške vlasti zbog ustanka naglo prelaze na »politiku smirivanja«. Na sastanku predstavnika [[rim]]ske i [[zagreb]]ačke vlade 15. i 16. novembra 1941. u Opatiji dogovoreno je »da se garancija hrvatske vlade najšire primeni na sve stanovništvo koje se vratilo u svoja prebivališta i koje ispoljava miroljubivost«, te »da se s pravednošću ispita mogućnost ponovnog vraćanja u službu činovnika lokalne uprave i isplatu penzija koje im pripadaju« i »da otvori škole koje će moći da koristi i pravoslavno stanovništvo«.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;/&gt;

Izraz nove politike vidi se i u Pavelićevoj odluci od 27. novembra, kad je u Kninu smijenio inicijatora i nosioca politike klanja, a za velikog župana imenovao [[David Sinčić|Davida Sinčića]], koji tvrdi kako »viši državni interesi« nalažu politiku »smirivanja ustanka«, odnosno politiku »ispravljanja nekih nepravdi prema življu grko-istočne vjere«. On uporno uvjerava Pavelića da moraju ustanku »svojim postupkom oduzeti karakter borbe za [[ljudska prava]]«: »''Moramo grkoistočnjacima oduzeti iz ruke adut i razlog kojeg osobito pred Talijanima imaju i imali su, tj. da su oni prisiljeni boriti se jer smo im tobože oduzeli sredstva i prava na život''.«&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;/&gt;

Sukladno politici pacifikacije, Monticelli je uvjerio Sinčića da kod »obćinskog poglavarstva« ponovo zaposli 33 Srbina i da provede reviziju školskog programa »tako da se u njemu odrazi poštovanje povijesti, običaja i narodne samobitnosti Srba«.&lt;ref&gt;AVII, 221, 35/5-8.&lt;/ref&gt; Nakon toga Talijani su organizovali sastanak četničkih vođa sa ustašama. [[Momčilo Đujić]], [[Pajo Popović]] i [[Brane Bogunović]] će biti prvi od četničkih vođa koji će se decembra 1941. godine naći u salonu župana NDH [[David Sinčić|Davida Sinčića]] u [[Knin]]u.&lt;ref&gt;NOB u Dalmaciji, 2, 872.&lt;/ref&gt; Veliki župan Sinčić je popu Đujiću i dvojici njegovih pratilaca obećao materijalnu i novčanu pomoć za četničke trupe, zapošljavanje Srba, ravnopravnu diobu 9,5 vagona kukuruza među srpskim i hrvatskim stanovništvom... Nakon sastanka, izmijenjene su općinske uprave i u Kninu, Drnišu, i Bosanskom Grahovu. U Grahovu je doveden na čelo općine prijeratni općinsk i predsjednik Srbin Marko Kesić, »koji je položio prisegu Poglavniku i Državi Hrvatskoj«. U Kninu je za donačelnika postavljen Josip Laća, prijatelj Đujića i Bogunovića.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;/&gt;

== Generalni podaci ==
=== Stanovništvo ===
{{vidi još|Vlada Nezavisne Države Hrvatske}}
Nezavisna Država Hrvatska imala je po popisu stanovništva iz 1931. ukupno 6.020.000 stanovnika, a po proračunu [[Vladimir Žerjavić|Vladimira Žerjavića]] za 1941. 6,869.000 (nesigurnost proračuna je oko jedan posto).

Za vrijeme NDH objavljivani su razni podaci o površini i stanovništvu. [[Hrvoje Matković]] navodi da je prema izvješću Hrvatskog državnog brojidbenog ureda (objavljenog 1941.) površina NDH iznosila je 115.133&amp;nbsp;km, a imala je 6.966.729 stanovnika.&lt;ref&gt;Hrvoje Matković: Povijest Nezavisne Države Hrvatske, Zagreb: Naklada P.I.P. Pavičić, 2002., str. 82&lt;/ref&gt;. Na žalost u pravljenju ovog popisa NDH je odlučila &quot;ignorirati&quot; rimske ugovore tako da on ne pokazuje stvarno situaciju jer je u njega uračunato i stanovništvo koje je Pavelić dao Italiji.

Prema tom izvješću, od navedenog broja stanovnika bilo je:
* 4,817.000 [[Hrvati|Hrvata]] (računati [[Bošnjaci|Muslimani]]), 
* 1,848.000 [[Srbi|Srba]], 
* 145.000 [[Nijemci|Nijemaca]], 
* 70.000 [[Mađari|Mađara]], 
* 37.000 [[Slovenci|Slovenaca]], 
* 44.267 [[Česi|Čeha]] i [[Slovaci|Slovaka]].

Prema podacima Njemačkog ministarstva vanjskih poslova u državi je živjelo oko:
* 3 069 000 (50,78%) Hrvata
* 1 847 000 (30,56%) Srba
* 717 000 (11,86%) Muslimana
* 410 000 (6,8%) pripadnika drugih naroda među kojima je i oko 100 000 Nijemaca&lt;ref&gt;Peter Broucek: O prilikama u ustaškoj državi iz knjige [[Edmund Glaise von Horstenau]]: Zapisi iz NDH, Zagreb 2013. str. 19&lt;/ref&gt;

=== Upravna organizacija ===
[[Datoteka:NezavisnaDrzavaHrvatska.png|thumb|250px|Podjela NDH na župe nakon kapitulacije Italije 1943. godine]]
Područje NDH je obuhvatilo središnju Hrvatsku, Slavoniju i dio Dalmacije, te Bosnu i Hercegovinu. No,tako ustrojena NDH je činila jednu krnju geopolitičku cjelinu, bez pet najvažnijih luka i gradova na Jadranu ([[Pula]], [[Rijeka]], [[Split]], [[Zadar]] i [[Šibenik]]). Nova se &quot;država&quot; vratila podjeli na županije to jest velike župe. U NDH su postojale 22 velike župe s 148 [[kotar]]a i oko tisuću malih [[općina]], dok je [[Zagreb]] bio zasebna upravna jedinica. Ta nova podjela je stvorena tako da se ujedine bivše bosanske i hrvatske općine kako bi na takav način bila pobrisan stara politička granica. Primjer te nove upravne podjele su velike župe Livac i Zapolje ([[Nova Gradiška]]), Posavlje (Brod), Dubrava ([[Dubrovnik]]) koje su osim hrvatskih imale i bosanske, odnosno hercegovačke kotare. Prvobitna namjera Ustaša je bila prebaciti glavni grad iz Zagreba u [[Banja Luka|Banja Luku]], ali se zbog ratne situacije nikada nije izvršila

Iako su nakon nastanka Njemci pripojili [[Istočni Srem]] sa [[Zemun]]om NDH on je ostao pod njemačkom upravom zbog svoje velike geostrateške prometne važnosti.

=== Unutrašnja politika ===

Shvaćajući odmah na početku logističke probleme u kontroli države s minimalnom podrškom u stanovništvu [[Ustaše]] već u aprilu počinju s pokušajim regrutiranja članova HSSa koji 1941. godine ima plebiscitarnu podršku hrvatskog naroda. Početnu pomoć u regrutiranju Ustaše dobivaju s proglasom Mačeka koji poziva stanovništvo da surađuje s novim vladarima, a nakon javnog poziva Pavelića od [[21.5.]] [[1941]]. koji obećava da će nova država biti &quot;hrvatska, seljačka i ustaška&quot;&lt;ref&gt;Hrvatski narod, 22.5. 1941&lt;/ref&gt; stvara se konačna politička slika po kojoj se tokom ljeta vode sastanci u velikom broju mjesta kako bi članovi HSS prešli u Ustaše. Vrhunac propagande u korist regrutiranja se događa [[10.8.]] [[1941]]. kada u zgradi Hrvatskog sabora bivši članovi HSS polažu ustašku prisegu&lt;ref&gt;Hrvatski narod, 11.8. 1941&lt;/ref&gt;.

Rezultat ove akcije za povećanje broja osoba koje podržavaju Ustaše postaje dvojak. S jedne strane Ustaše prihvaćaju većina činovnika bivše [[Banovina Hrvatska|banovine Hrvatske]] koja počinje služiti novu &quot;državu&quot; i dio nižerangiranih članova HSSa, ali s druge strane visoko rangirani HSSovci odbijaju suradnju i prihvaćaju Mačekovu neutralnost pa tako stranka koja će uskoro biti zabranjena odlazi u historiju.

Propast anektiranja HSSa rezultira odlukom [[Ante Pavelić]]a da obnovi [[Hrvatski sabor]] koji će svoju prvu sjednicu imati [[23.2.]] [[1942]]. Članovi tog novog takozvanog Ustaškog sabora neće biti izabrani nego ih na njihova mjesta postavljaju Ustaše kako bi postali savjetnici novoj državi. Tokom 1942 godine &quot;parlamentarci&quot; imaju 12 sjednica, a do njegovog ukidanja dolazi [[28.12.]] [[1942]]. nakon što predsjednik &quot;Sabora&quot;, a ujedno i stari ustaša Marko Došen zajedno s drugim važnim saborskim kolegama (predsjednici saborskih komiteta za školstvo, zakon, ekonomiju...) šalje protestno pismo Paveliću u kojemu zahtjeva prestanak ubijanja u logorima, ukidanje ustaške vojske i slično. Kao odgovor na protest Ante Pavelić izjavljuje da on s zadovoljstvom preuzima odgovornost za vojsku, hranu, politiku i živote pa zbog toga on ne želi dijeliti odgovornost. Nakon te izjave Ustaški sabor je ukinut&lt;ref&gt;Brzopisni zapisnici, str 187&lt;/ref&gt; to jest više nikada nije sazvan.

Nakon ukidanja Ustaškog sabora dolazi 1943. godine do novog Pavelićevog pokušaja dogovora s rukovodstvom HSSom koji će biti odbijen rječima da zabranjena stranka ([[HSS]]) nije u stanju pregovarati s jedinom dopuštenom strankom (Ustašama) što sljedeće godine dovodi do posljednjeg političkog pokušaja Ustaša da se spase od zaslužene kazne kada [[Mladen Lorković]] dotadašnji njemački agent i NDH ministar organizira propali takozvani puč Puč Vokić-Lorković.

=== Ekonomski problemi ===
[[Datoteka:Prisega vlade NDH (2).jpg|thumb|250px|Polaganje prisege vlade NDH]]
Ubrzo po preuzimanju vlasti Ustaše donose zakone kako bi se povećala proizvodnja hrane i kako bi [[seljaci]] bili zakonski prisiljeni da barem dio plodova prodaju državi. Također u pokušaju borbe s [[inflacija|inflacijom]] donose se zakoni o maksimalnim cijenama i minimalnoj količini hrane koju mora dobiti svaki stanovnik, ali samoubilačka krvava politika sve te ekonomske planove ubrzo uništava što dovodi do prehrambene krize. Partizanske akcije zajedno s odbijanjem seljaka i logističkim problemima rezultiraju tako da NDH uspijeva uzeti tek 30 % uroda iz [[1943]]. godine. Gladovanja koju te, a i ostale godine traju praktički bez prestanka Pavelić pokušava rješiti ograničenim uvozom hrane bez značajnih uspjeha. Rezultat toga postaje izdavanje hrane na točkice po kojim svaki [[stanovnik]] ima pravo na 150 [[gram]]a kruha, što je bila najniža količina hrane bilo gdje u Evropi&lt;ref&gt;Cabas:Economic problems of Independent State of Croatia, str 13., report Josipa Cabasa ministra industrije i trgovine premijeru Nikoli Mandiću 4. 2. 1944.&lt;/ref&gt;. Takva situacija dovodi do stvaranja crnog tržišta za bogatije slojeve s jedne strane i praktičkog umiranja od gladi siromašnijih slojeva društva&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]&lt;/ref&gt;.

Osim gladi drugi važni ekonomski problem koji vlada neće uspjeti nikada rješiti je bila inflacija. Kratko vreme nakon proglašenja NDH izdano je [[Kuna (NDH)|kuna]] u vrijednosti od 6 milijardi, a ta novčana masa će porasti na 240 milijardi [[Kuna (NDH)|kuna]] četri godine kasnije. Kada se te promjene novčane mase primjene na podatke o inflaciji dolazi se do toga da je indeks cijena kontroliranih od države porastao s 100 iz 1939. (osnivanje banovine Hrvatska) na 473 u decembru 1942. i na 8350 u decembru 1944., dok će nekontrolirane cijene porasti s indeksa 100 1939 godine na indeks 21857 u decembru 1944. kada su izdani posljednji statistički podaci.&lt;ref&gt;Hrvatska državna banka 1944. godine, str.12-15 i 32&lt;/ref&gt;

=== Umjetnost ===

Veliki broj predratnih hrvatskih umjetnika se našao u problemima nakon nastanka NDH. [[Miroslav Krleža]] je pod zaštitom Mile Budaka živio u Vranešićevom sanatoriju u Zagrebu, [[Jozo Kljaković]] i [[Ivan Meštrović]] su završili u zatvoru, dok su [[Josip Badalić]], [[Antun Barac]], [[Grga Novak]] i [[Mirko Deanović]] završili u sabirnom logoru. [[August Cesarec]], [[Božidar Adžija]], [[Otokar Keršovani]] i [[Ognjen Prica]] su bili streljani, a [[Krsto Hegedušić]] je živio pod zaštitom [[Blaženi Alojzije Stepinac|Stepinca]].

U partizane su otišli i tamo nastavili s svojim umjetničkim ili političkim radom [[Vladimir Nazor]], [[Ivan Goran Kovačić]], [[Jure Kaštelan]], [[Joža Horvat]], [[Slavko Kolar]], [[Slobodan Novak]], [[Edo Murtić]] i [[Vjekoslav Afrić]]&lt;ref&gt;Novi List: To se zove biti Hrvat str. 9., 28. 2. 2010&lt;/ref&gt;.

== Crkva ==
=== Katolička crkva ===
{{main|Katolička crkva i NDH}}
Bez obzira na međusobnu netrpeljivost nadbiskupa [[Alojzije Stepinac|Stepinca]] i poglavnika Pavelića katolička crkva pozitivno promatra na masovne konverzije pravoslavnih Srba na katoličku vjeru koje su započele Ustaše držeći se [[Mile Budak|Budakovih]] rječi: trećinu Srba prevesti na katoličku vjeru, trećinu protjerati i trećinu pobiti. Jedini zahtjevi Paveliću koje će govoriti diplomatski predstavnik [[Vatikan]]a i nadbiskup Stepinac će biti da se konverzije vrše sporije, pažljivije, organiziranije tako da ih [[Srbi]] lakše prihvate&lt;ref&gt;Izvještaj kardinala Maglione od 8.5. 1943. u Holy See:Acts ets documents du Saint Siege 9:220&lt;/ref&gt;. Djelomični uspjeh tog umjerenijeg crkvenog gledišta će ubrzo dovesti u opasnost Ustaše o čemu obavještava biskup [[Mostar]]a Alojzije Mišić u svom pismu Stepincu od 18.8. 1941. kada govori kako početne akcije konverzije idu dobro pošto lokalni katolici i pravoslavci znaju jedni druge, ali tada su došli ekstremisti (Ustaše) bez mozga i iskustva pa su nakon svete mise zarobili nove katolike i potom ih ubili. Slične izvještaje bez ikakvog značajnijeg odgovora će Mišić slati Stepincu i kasnije.&lt;ref&gt;Pattee:Case of Cardinal Aloysius Stepinac, page 389&lt;/ref&gt;

U pokušaju da katolička crkva promjeni svoju politiku jugoslavenska vlada u izbjeglištvu nekoliko puta proziva nadbiskupa Stepinca da osudi ustašku politiku i po rječima Ilije Jukića zamjenika ministra vanjskih poslova on će odgovoriti u ljeto 1942 rječima da ako osudi Ustaše Vatikan će ga zatvoriti u [[samostan]] i on više neće moći štiti 7000 pravoslavne siročadi.&lt;ref&gt;Ilija Jukić:In memoriam Kardinal Stepinac str 311-314&lt;/ref&gt; tako da će na kraju i javni poziv putem Radio Londona od 16.11. 1942 kojeg šalje član [[HSS]]a i zamjenik premijera [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] Juraj Krnjević:&quot;Ovo nije poziv nadbiskupu Sarajeva Šariću koji se ponaša kao da je izgubio dušu i savjest, nego drugim vođama katoličke crkve u Hrvatskoj da pronađu svoju savjest i da ispune svoju dužnost. Nije dovoljno tiho se distancirati od Ustaša, potrebno ih je osuditi, a mi tako nešto još nismo čuli&quot;&lt;ref&gt;Službene novine Kraljevine Jugoslavije broj 10. izdano u [[London]]u 24.11. 1942&lt;/ref&gt;

S časnim izuzecima katolička crkva će ignorirati te pozive, zahtjeve i stati uz ustaški režim tako da će tokom postojanja NDH samo 70 od 2.500 svećenika podržavati [[partizani|partizane]]&lt;ref&gt;Petešić:Katoličko svećenstvo u NOBu, str 55-57 i 274-276&lt;/ref&gt;. Zadnji &quot;spomenik&quot; katoličkoj crkvi je dala biskupska konferencija [[24.3.]] [[1945]]. koja organizirana od ustaša poziva na lojalnost Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, a osuđuje [[komunizam]] i jugoslavenske partizane.&lt;ref&gt;Pattee:Case of Cardinal Aloysius Stepinac, page 415-419&lt;/ref&gt;. Pokušaj sazivanja slične konferencije za [[Hrvatska pravoslavna crkva|Hrvatsku pravoslavnu crkvu]] i neće uspeti zbog propasti NDH i otpora toj ideji. Taj otpor je bio prisutan i unutar katoličke crkve tako da su na primer predstavnici katoličke crkve na [[Kvarner]]u otvoreno odbili doći, ali to ipak nije sprečilo da do [[biskupska konferencija|biskupske konferencije]] dođe s onim biskupima koji su se prihvatili pojaviti.

Tokom britanskog ispitivanja nakon zarobljavanja vatikanski predstavnik u NDH će izjaviti povodom kritika da se [[katolička crkva]] prejako vezala za ustaških režim:
&quot;Veliki broj hrvatskih svećenika je vatreno vjerovao u potrebu stvaranja nezavisne države....Također veliki broj svećenika se povezao s ustaškim ličnostima kada su vidjeli njihov katolički fundamentalizam...&quot;

Na žalost po njega i Stepinca francuski zamjenik konzula u [[Zagreb]]u je njih oboje uključio u tu veliku grupu svećenika&lt;ref&gt;Izvještaj britanskog ambasadora u Beogradu od 7.6. 1945. ministru vanjskih poslova Edenu&lt;/ref&gt;

=== Pravoslavna crkva ===
{{main|Srpska pravoslavna crkva u Drugom svetskom ratu|Hrvatska pravoslavna crkva|l1=Srpska pravoslavna crkva u Drugom svjetskom ratu}}

Gotovo odmah po stvaranju Nezavisne Države Hrvatske ustaške vlasti donose odluku o uništenju [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] na teritoriju pod svojom kontrolom. Tokom prva četiri mjeseca oko 50 % pravoslanih svećenika će biti protjerano u Srbiju, dok će njih približno četvrtina biti ubijena. Do 1942. godine i promjene državne politike koja sada dovodi do stvaranja Hrvatske pravoslavne crkve na teritoriju NDH ostati će živo samo 80 pravoslavnih svećenika. O tom po ustašama polovičnom rješenju do konačnog prelaza na katoličanstvo obavješten je i [[Vatikan]], ali na to će kardinal Tisserant samo odgovoriti [[20.12.]] [[1942]]. &quot;Pavelić je stvorio Hrvatsku pravoslavnu crkvu pa ju može i ukinuti&quot;. Ustaše koje su praktički eliminirale pravoslavne svećenike kreću 1942. i 1943. godine po one koji bi zamjenili protjerane ili ubijene. Iz &quot;očaja&quot; Andrija Artuković koji je pored ostalog bio i ministar za vjerska pitanja je 1943 pokrenuo plan za uvođenje bugarskih svećenika kako bi zamjenili protjerane srpske.&lt;ref&gt;Kašić: Srpska pravoslavna crkva, str 196&lt;/ref&gt;

Prestankom postojanja NDH prestaje postojati i Hrvatska pravoslavna crkva koja nikada nije imala podršku među narodom, a većina od 250.000 - 300.000 Srba koji su prešli na katoličku vjeru da se zaštite obnovnom Jugoslavije se vraćaju na vjeru svojih predaka.

== Vanjska politika ==
=== Italija ===
{{main|Rimski ugovori 1941.|Kapitulacija Italije}}
[[Datoteka:Prince Aimone of Savoy - restored.jpg|thumb|desno|150px|Italijanski princ Aimone, poznat kao [[Tomislav II.]] kralj NDH [[1941]]. - [[1943]].]]
Tokom sastanka u Beču između njemačkih i talijanskih diplomata njemački memorandum govori:
&quot;U principu njemačka je politički nezainteresirana za hrvatsko pitanje pošto Hitler nema razloga da zauzme bilo kakvu poziciju. On ostavlja Mussoliniju da rješi problem s Hrvatima&quot;

Uvodni pregovori između Ante Pavelića i talijanske delegacije se vode u [[Ljubljana|Ljubljani]] tokom aprila 1941. godine, a konačni dogovor poznat pod imenom Rimski ugovor se potpisuje u Rimu. Po njemu Italija je anektirala veliki dio Dalmacije sa 380.000 stanovnika (takozvana zona I), dok veći dio [[Hercegovina|Hercegovine]] postaje takozvana zona II u kojoj je NDH dopuštena samo civilna administracija. Također po klauzi ugovor NDH postaje kraljevina na čijem čelu će biti [[kralj]] iz dinastije [[Tomislav II.|Savoja]], a u budućnosti kada se situacija normalizira NDH će ući u carinsku i monetarnu uniju s Kraljevinom Italijom. Jedini u Italiji koji se nemoćno protivi ovom sporazumu će biti tamošnji kralj koji o aneksiji teritorija govori:&quot;Što manje Dalmacije uzmemo, imati ćemo manje problema&quot;

Gubitak neupitno hrvatskih teritorija (s hrvatskom većinom) rezultira žestokim otporom stanovnika, tako da Pavelić odlazi u [[Berlin 6.6. 1941. kako bi promjenio nametnute uvjete samo da bi tamo bio odbijen od Hitler koji spominje vlastite dugove [[Benito Mussolini|Mussoliniji]] zbog njegove pomoći kod aneksije [[Austrija|Austrije]] i [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]] tako da je sada prisiljen postupati lojalno prema talijanskom prijatelju.

=== Treći Rajh ===

Po prvobitnom planu Njemačke snage su trebale napustiti područje NDH nakon osnivanja države, ali već u drugoj polovici aprila dolazi do promjene tako da [[Ante Pavelić]] potpisuje tajne sporazume s Njemcima [[16.5.]] [[1941]]. (takozvani Klaudijev sporazum) i [[20.6.]] [[1941]]. o ostanku njihovih vojnih snaga. Službeni razlog za ostanak u drugom navedenom sporazumu glasi:&quot;Vojne snage ostaju u NDH u skladu s željama hrvatske vlade&quot;&lt;ref&gt;Ime dokumenta:Za one koji nisu u tranzitu 20.6. 1941.&lt;/ref&gt;.
[[Datoteka:138 Ante Pavelic.jpg|thumb|desno|250px|Prvi sastanak [[Ante Pavelić|Pavelića]] i [[Hitler]]a 1941. godine]]
Tokom prve godine prioriteti Njemačke se svode na osiguravanje željezničkih transporta, rudnika boksita i željezne rudače kao i odbijanje talijanskih zahtjeva za proširenjem okupacione zone tako da će pokušaj stvaranja talijanskih [[garnizon]]a u [[Sarajevo|Sarajevu]] i [[Prijedor]]u biti sprečen. Loš razvoj situacije rezultira prvim većim njemačkim vojnim akcijama na [[Kozara|Kozari]] i potom u [[Srijem]]u 1942. godine kako bi se smanjila opasnost po željezničku prugu [[Zagreb]]-[[Beograd]]. Djelomični uspjeh tih operacija zajedno s daljnjim pogoršanjem situacije u NDH rezultira s odlukom o pojačavanju kontrole. Jesen 1942 godine prolazi u njemačkom odlukom o preuzimanje kontrole nad vojskom NDH i protivljenju Pavelića koji odlazi protestira Hitleru 23.09. 1942. samo da bi bio odbijen. Po &quot;dogovoru&quot; njemački vojni predstavnik dobiva punu suradnju po svim vojnim pitanjima, a nakon Hitlerove naredbe iz [[28.12.]] [[1942]]. o promjenama u njemačkom zapovjedništvu na [[Balkan]]u NDH donosi naređenje po kojom zapovjednik operacione zone (njemački oficir) u vanrednoj situaciji ima absolutnu vlast&lt;ref&gt;Zbornik zakona i naredaba NDH, 1943 str 39-40&lt;/ref&gt;.

Slična situacija se događa i po pitanju policije gdje prvih 1000 njemačkih policija po naređenju [[Heinrich Himmler|Himlera]] dolazi [[7.4.]] [[1943]]. kako bi preuzelo zapovjedništvo nad 540 policijske stanice NDH&lt;ref&gt;Hitlerovo naređenje od 10.3. 1943, Mikrofilm broj T-77, roll 788,frs 5.517.499-501&lt;/ref&gt; Pavelić je ponovno protestirao to narušavanje državnosti NDH i ponovno je bio odbijen od Hitler i Himmlera koji naziva [[Ustaše]] bandom pljačkaša, a potom proglašava [[21.6.]] [[1943]]. cijelu NDH &quot;zagađenu&quot; gerilcima tako da njegove antigerilske policijske snage imaju potpune ovlasti.

=== Istočni front ===
[[Datoteka:Pavelić Mussolini.jpg|minijatura|[[Ante Pavelić]], [[Benito Mussolini]] i grof Chiano prilikom priznavanja NDH u palači Venecija u Rimu, april 1941.]]
Prilikom napada Njemačke na [[Sovjetski savez]], NDH je poslala 369. pojačanu pješačku pukovniju na istočni front.

Pripadnici [[Hrvatska Zrakoplovna Legija|Hrvatske Zrakoplovne Legije]] su, u sklopu njemačkog [[Luftwaffe]]-a, boravili na Istočnom frontu od 1941 do 1943.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Eastern Front: Back in the Homeland after 65 years |url=http://www.vecernji.hr/newsroom/news/croatia/3003727/index.do |access-date=2010-06-13 |archivedate=2008-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080330100013/http://www.vecernji.hr/newsroom/news/croatia/3003727/index.do |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Međunarodna priznanja ===

Nezavisnu Državu Hrvatsku su službeno priznale: [[Njemačka]], [[Italija]], [[Mađarska]], [[Bugarska]], [[Rumunjska]], [[Slovačka]], [[Finska]] i [[Španjolska]]. Iako nije službeno priznala NDH [[Švicarska]] je sklopila trgovački dogovor, a kao i [[Višijevska Francuska]] održavala je još iz doba Kraljevine Jugoslavije svoj konzulat u [[Zagreb]]u.

Najkontroverzniju politiku po pitanju priznanja NDH je vodio [[Vatikan]] koji tu takozvanu državu nikada nije službeno priznao, ali je poslao svog neslužbenog diplomatskog predstavnika u nju kome je bilo zabranjeno posjetiti [[ministarstvo vanjskih poslova]], ali su poglavnik i sva ostala ministarstva bila dopuštena. S druge strane Vatikan je također priznavao nedjeljivost [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i njenu kraljevsku vladu.

== Oružane formacije u NDH ==
[[Datoteka:Chetniks, Ustasa, and Domobrani.jpg|thumb|150px|Predstavnici četnika, ustaša i domobrana na sastanku u okupiranoj Bosni.]]
{{izdvojeni citat|U Hrvatskoj trenutno postoje četiri delokruga vlasti:
&lt;br /&gt;
a) područje posednuto njemačkim trupama,
&lt;br /&gt;
b) područje na kome je hrvatska državna vlast,
&lt;br /&gt;
c) područje srpske autonomije,
&lt;br /&gt;
d) područje sa vladavinom komunista, kojim rukovodi Tito. 
&lt;br /&gt;
(...) Izuzev u Zagrebu, gde su se pod zaštitom Poglavnikove tjelesne garde povukle hrvatske državne ustanove, ne postoji više nikakav &quot;hrvatski državni autoritet&quot;, čak ni na onim delovima zemlje koje još drže hrvatske trupe. (...) Hrvatsku armiju ne uzimati u obzir, jer se sve više raspada.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_3_156.htm PROCENA KOMANDANTA JUGOISTOKA FELDMARŠALA VAJKSA OD 1. NOVEMBRA 1943. VOJNO-POLITIČKE SITUACIJE NA PODRUČJU JUGOSLAVIJE KRAJEM OKTOBRA 1943. GODINE]&lt;/ref&gt;|Procjena njemačkog komandanta Jugoistoka feldmaršala Vajksa od 1. 11. 1943.}}

=== Domobrani ===
{{main|Hrvatsko domobranstvo}}
Domobrani su predstavljali regularnu vojsku Hrvatske. Osnovu NDH vojske to jest domobrana tokom njenog postojanja čine vojni kadrovi iz doba Austro-Ugarske, ali koji nisu vršili važne vojne dužnosti u doba Kraljevine Jugoslavije. Po prvom zakonu nakon proglašenje države nacionalnost nije bila važna, ali do promjene dolazi već [[7. 5.]] [[1941]]. godine kada ministarstvo armije šalje proglas kako je &quot;biti hrvatski vojnik čast svakog čistokrvnog Hrvata&quot; i dodaje kako će biti primljeni svi [[oficir]]i ([[Austro-Ugarska]] i [[Kraljevina Jugoslavija]]) koji su bili odani hrvatskoj naciji&lt;ref&gt;Hrvatski narod 8.5. 1941&lt;/ref&gt;. Tim proglasom se pozvalo oficire na dobrovoljno javljanje za služenje u novoj vojsci, a komisija je potom donosila finalnu odluku. Između 8.5. i 31.12.1941 svoje molbe za vojnu službu će dati sveukupno 31 [[general]] i 2662 oficira. Osim po ustaškim pravilima čistokrvnih Hrvata u vojsku će biti primljen određen broj srpskih i slovenskih oficira, dok će Jevreji biti primljeni u sanitetske jedinice. Vojska će biti podijeljena osim u klasične vojne jedinice i u one specijalizirane za zaštitu pruga, garnizonske dužnosti, razne radove i specijalne jedinice.

Od svog osnivanja bez obzira na brojno stanje vojska NDH je imala probleme s nelojalnim kadrom tako da njemački vojni predstavnik general [[Edmund Glaise von Horstenau]] u svom izvještaju od 13.9. 1941 piše kako &quot;hrvatski vojnici misle da se ovdje radi o [[građanski rat|građanskom ratu]] i da nemaju povjerenja u svoje zapovjednike&quot;&lt;ref&gt;mikrofilm NO.T-501, roll 264, fr. 1369&lt;/ref&gt;, a kasnije se stanje pogoršava tako da na primjer [[19. 5.]] [[1942]]. malo više 50 % vojnika se odazvalo na mobilizaciju njih 20.000, a u [[proljeće]] 1943. kada su mobilizirani rezervni oficiri od njih 149 pozvanih javilo ih se 65 to jest 84 se odbilo pojaviti na prozivki&lt;ref&gt;mikrofilm NO.T-501, roll 264, fr. 1048&lt;/ref&gt;.

Već [[7.8.]] [[1941]]. dolazi do prve vojne zavjere kako bi se oborile ustaše s vlasti u memorandumu koji su njemcima poslali domobranski pukovnik Ladislav Medved (ubijen od Ustaša 1945) i poručnik glavnog štaba Ivan Babić (pobjegao [[Velika Britanija|Britancima]] u zimi 1943/44) tvrdi se kako su u Ustaše ušli mnogi kriminalci koji vrše kriminalne djelatnosti i zbog toga se došlo do nekoliko neizbježnih zaključaka:
* 1) Situacija u NDH je neizdrživa
* 2) [[Kraljevina Jugoslavija]] je propala jer je bila država bezakonja. NDH je još gora
* 3) Pravoslavno stanovništvo se masovno ubija. To se ne ubijaju [[Četnici]] ili [[Partizani]] nego obično mirno stanovništvo, žene i djeca u selima
* 4) Partizani nisu [[komunizam|komunisti]] nego sirotinja koja je prisiljena pobjeći u [[šuma|šume]] da spase svoje živote
* 5) Tvorci ovog sistema su [[Ustaše]]
* 6) Vreme je da se pokrenu odlučne mjere protiv Ustaša, jer nastavak ove situacija će značiti kraj NDH
* 7) Likvidacija Ustaša se ne može pokrenuti polumjerama, nego razoružavanjem i pucanjem.&lt;ref&gt;njemački ratni mikrofilm broj T-501,Roll-267,Frs 1192-94&lt;/ref&gt;.

Ovu zavjeru Njemci nisu niti podržali, niti otkrili Paveliću do minimalno 1944. godine kada je Medved uhapšen, ali je kasnije kao primjer za nelojalne oficire uzet potpukovnik Stjepanu Neuberger koji je uhapšen, osuđen i javno streljan [[23.12.]] [[1941]]. zbog suradnje s četnicima i partizanima kao javna opomena svim drugim oficirima&lt;ref&gt;Colić:Takozvana Nezavisna Država Hrvatska str 308&lt;/ref&gt;. Godinu dana nakon zastrašivanja s Neubergergerom priča se ponovila samo je sada bilo uhapšeno i osuđeno između 40 i 68 oficira&lt;ref&gt;njemački ratni mikrofilm broj T-501,Roll-265,Frs 100-104, 164-165&lt;/ref&gt;, a potom sve do spajanja domobrana u ustašku vojnicu hapšenja i suđenja domobranskih oficira su postala normalni događaji.

=== Ustaška vojnica ===

Osim ove regularne vojske Pavelić praktički odmah po osnivanju NDH stvara specijalne ustaške jedinice koje su trebale biti lokalna verzija SS vojske. Po njemačkom izvještaju iz [[26.5.]] [[1943]]. godine NDH će imati 30 ustaških jedinica različitog brojčanog stanja od kojih će najzloglasnija već 1941. godine postati [[Crna Legija]] pod zapovjedništvom [[Jure Francetić]]a i [[Rafael Boban|Rafaela Bobana]] koja se sastoje od 1.000 - 1.500 ustaša. Ova jedinica stvorena od hrvatskih izbjeglica tokom rata postaje poznata prije svega po pokoljima Srba. Sličnu &quot;popularnost&quot; će postići i ustaška obrambena brigada pod zapovjedništvom zapovjednika Jasenovca [[Maks Luburić|Vjekoslava Maksa Luburića]]. Ona će biti zadužena za logore, ali će i sudjelovati u borbama i pokoljima. Prva od njenih većih operacija pod zapovjedništvom Luburića će se dogoditi na Kozari.

Prvobitni njemački zahtjevi za ukinuće tih zločinačkih jedinica se vremenom počinju mjenjati zbog opće demoralizacije regularne vojske tako da se 1944. godine vojska NDH utapa u ustašku vojsku u potpunoj suprotnosti s ranijim prijedlozima (utapanje ustaše vojske u regularnu). Vojska će nakon ove promjene ostati lojalna NDH režimu do njegovog kraja.

=== Četnici ===
{{main|Četnici|Suradnja četnika sa NDH}}
[[Datoteka:Stahl, Ustase officer and Radic.jpg|thumb|desno|Sastanak njemačkog, ustaškog i četničkog oficira]]
Bez obzira na rimski ugovor tokom septembra i oktobra 1941 Italija će okupirati takozvane Zone II i III ([[Bihać]], [[Drvar]], [[Konjic]]) što će zajedno s njenom podrškom Srbima i Četnicima dodatno pogoršati odnose s NDH. Zbog gubitaka koje će pretrpjeti od strane [[partizani|partizana]], ta okupacija 1942 postaje nepoželjna tako da se sklapa novi dogovor koji će [[19.6.]] [[1942]]. godine potpisati zapovjednik talijanskih snaga general Roatta i ustaški ministara Lorković (vanjski poslovi) i [[Andrija Artuković]] (unutrašnji poslovi). Po njemu Italija je vratila zone II i III, a NDH je morala priznati četnike kao legitimnu, prijateljsku antikomunističku vojsku. S treće strane [[Četnici]] koje su talijani podržavali postaju dužni priznati NDH&lt;ref&gt;talijanski mikrofilmovi No. T-821, Roll 410&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Vrančić:Urota protiv Hrvatske. Knjiga je izdana u novembru 1943.&lt;/ref&gt;.

Pošto se obje strane vidjele kao svog glavnog neprijatelja krvožedni ustaški režim prvi dogovori četnika i Italije sežu u ljeto 1941. godine, a u sljedećih 6 mjeseci dogovor o potpunoj suradnji će postići [[Dragoljub Mihailović|Mihajlovićev]] četnički vojvoda Ilija Trifunović Birčanin&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_77.htm IZVEŠTAJ DOBROSAVA JEVĐEVIĆA OD APRILA 1942. DRAŽI MIHAILOVIĆU O VOJNO-POLITlCKOJ I EKONOMSKOJ SITUACIJI U BOSNI, HERCEGOVINI I DALMACIJI I O SARADNJI ČETNIKA SA ITALIJANSKIM OKUPATOROM U BORBI PROTIV NOP-a]&lt;/ref&gt;, Stevo Rađenović iz Like i Dobroslav Jevđević&lt;ref&gt;General Renzo Dalmazzo:Contatti con i capi di formazioni cetniche, izvještaj od 17.1.1942&lt;/ref&gt;. Tokom februara 1943 četničke snage pod kontrolom Italije će imati 20.514 boraca&lt;ref&gt;Tomašević:Četnici str. 217&lt;/ref&gt;.

Pokušaji dogovora NDH s Jevđević kao prestavnikom četnika na liniji onog od [[19.6.]] [[1942]]. o potrebi priznanja države će uspjeti tako da dio četnika izražuje odanost poglavniku i NDH (područje Ozrena i Trebave)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moderna Istorija jugoistaočne Evrope:Saradnja Ustaša i Četnika str 41. |url=http://cdsee.org/pdf/WorkBook4_sr.pdf |access-date=2010-07-04 |archivedate=2009-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090824101007/http://www.cdsee.org/pdf/WorkBook4_sr.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;, dok će njihov drugi dio &quot;samo&quot; prihvatiti već raniji dogovori o zajedničkoj borbi protiv partizana pa u jesen 1942. godine ministarstvo unutrašnjih poslova NDH osniva Odsjek X za suradnju s četnicima.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Odnos dinarske četničke divizije i vlasti NDH |url=http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/hr-ww2/837-odnos-dinarske-cetnike-divizije-i-vlasti-ndh.html |access-date=2010-06-27 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731005944/http://povijest.net/sadrzaj/hrvatska/hr-ww2/837-odnos-dinarske-cetnike-divizije-i-vlasti-ndh.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== [[Partizani]] ===
{{main|Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Napadi na garnizone NDH}}
Zbog nemogućnosti borbe na otvorenom bojnom polju protiv njemačke, talijanske i NDH vojske partizani vode [[gerilski rat]], a njihova prva velika pobjeda se događa u zimi 1941/42 nakon koje zbog gubitaka talijani povlaće dio svojih garnizona s područja današnje [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. To povlačenje zajedno s nemogućnosti NDH da brzo zamjeni &quot;prijateljske&quot; vojnike svojima rezultira stvaranjem vojnog vakuma kojeg u proljeće 1942. godine iskorištavaju partizani stvaranjem velike slobodne teritorije koja se prostire na području današnjih općina [[Bosansko Grahovo]], [[Drvar]], [[Glamoč]] i [[Prijedor]]. Zbog prijetnje bosanskim rudnicima željeza i željezničkoj pruzi Zagreb-Beograd za ovaj strateških uspjeh partizana se čulo i u [[Berlin]]u što dovodi do njemačko-ustaške ofenzive koja će biti poznata kao [[Bitka na Kozari]] u kojoj sile osovine postižu kratkotrajnu pobjedu na ljeto 1942. godine.

Povlačenjem tih osovinskih snaga od približno 40.000 vojnika partizani ponovno oslobađaju velike dijelove teritorija tako da su tokom novembra 1942 povezani razni krajevi u jedan slobodni teritorij veličine 250 puta 50 kilometara u samom geografskom središtu NDH na području talijanske okupacione zone. Ovaj veliki slobodni teritorij postaje početna žrtva prve faze [[Bitka na Neretvi|Bitke na rijeci Neretvi]] kada [[Wehrmacht]] zajedno s kvislinzima koristi 150.000 vojnika kako bi izbacili partizane iz središnje Hrvatske i zapadne Bosne i Hercegovine, a potom ih uništili na rijeci Neretvi. Ova osovinska ofanziva kao i ona na [[Bitka na Sutjesci|Sutjesci]] postižu samo djelomični uspjeh pošto nakon povlačenja njemačko-ustaških snaga ponovno se oslobađaju okupirana područja, a [[Kapitulacija Italije u Jugoslaviji|kapitulacija Italije]] u septembru 1943 konačno dovršava mitove o mogućem porazu partizana.

Događaji iz 1942/43 godine u koje spadaju prije svega vojnopolitički neuspjesi NDH zajedno njemačkom potpunom kontrolom nad &quot;državom&quot; dovode do demografske promjene u sastavu partizanskih snaga. Tokom 1941 i 1942 godine neupitna partizanska većina na području Hrvatske su Srbi, ali 1943 to postaju Hrvati što ostaje tako do kraja rata. Po kasnijim podacima SUBNORa iz 1950. godine tokom rata je bilo 137.000 vojno aktivnih partizana s područja kasnije SR Hrvatske.&lt;ref name=&quot;infoz.ffzg.hr&quot;&gt;{{Cite web |title=Podaci o žrtvama drugoga svjetskoga rata u Hrvatskoj u srpskim i hrvatskim izvorima |url=http://infoz.ffzg.hr/afric/MetodeII/Arhiva02_03/SkrbicMilan.htm |access-date=2010-06-19 |archivedate=2010-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602100224/http://infoz.ffzg.hr/afric/MetodeII/Arhiva02_03/SkrbicMilan.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;, dok se procjenjuje da je u drugom dijelu rata više od 60 posto njih bilo hrvatske nacionalnosti&lt;ref name=&quot;hic.hr&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Philip J. |last2=Riesman |first2=David |title=Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History |url=https://archive.org/details/serbiassecretwar0000cohe |publisher=[[Texas A&amp;M University Press]] |page=[https://archive.org/details/serbiassecretwar0000cohe/page/94 94] |year=1996 |isbn=0890967601}}&lt;/ref&gt;

== Genocid u NDH ==
[[Datoteka:Ustaše militia execute prisoners near the Jasenovac concentration camp.jpg|thumb|desno|Ustaški stražari ubijaju zatvorenike u logoru [[Jasenovac]].]]

=== Holokaust ===
{{main|Holokaust}}
Iako je veći broj Ustaša na vlasti bio ili rodbinski ili na neki drugi način povezan s [[Jevreji]]ma do prva organizirana hapšenja i pogubljenja počinju u maju 1941. godine i ona će potrajati do augusta 1942. godine. Bez obzira što veliki broj Jevreja preživljava prve masakre ministar policije [[Andrija Artuković]] izjavljuje 25.2. 1942 kako je NDH rješila jevrejsko pitanje, samo da bi kasnije da izjava bila dovedena pod znak pitanja. Zahtjevi ustaške vlasti Berlinu da presele Hrvatske Jevreje u Istočnu Evropu će biti prihvaćeni u Maju 1942. godine tako da Nijemci tri mjeseca kasnije odvoze u svoje logore 5000 Jevreja, a po proceni pomoćnika [[Adolf Eichmann|Adolfa Eichmanna]] u logorima NDH će se tokom decembra 1942. nalaziti još 2000 njih&lt;ref&gt;poruka Franza Abromeita SS kapetana Adolfu Eichmannu 7.12. 1942.&lt;/ref&gt;. Posljednja veća organizirana kampanja protiv Jevreja se vodi na proleće 1943. kada se dodatnih 2000 vodi u njemačke logore smrti.

Od oko 40.000 Jevreja na području [[NDH]] rat će po procjeni Goldsteina preživjeti njih samo 9000&lt;ref&gt;Goldstein, Ivo. Croatia: A History, C. Hurst &amp; Co. Ltd., London, 1999. (p. 136)&lt;/ref&gt;, ali zbog korumpiranog režima (specijalne dozvole ministarstva unutrašnjih poslova&lt;ref&gt;Memorandum policijskog atašea u njemačkoj ambasadi od 18.4. 1944, njemački mikrofilm T-120,Roll 5784,Frs. H299 i 725-726&lt;/ref&gt;) ili rodbinskih veza Zagrebačka jevrejska zajednica će jedina u Jugoslaviji dočekati oslobođenje. Sudbina Jevreja će zadesiti i [[Romi|Rome]] tako da će ih biti ubijeno između 22.000 i 28.000&lt;ref&gt;Narcisa Lengel-Krizman, Genocid nad Romima 2003. god. str. 41&lt;/ref&gt; to jest praktički sve koje su [[Ustaše]] uspjele uhvatiti.

=== Zločini nad Srbima ===
{{main|Zločini nad Srbima u Drugom svetskom ratu|l1=Zločini nad Srbima u Drugom svjetskom ratu}}
Zločin je vrlo brzo uspostavljen kao sistem. Zakoni protiv Srba počinju da se ređaju poslije [[25. april]]a, kad je Ante Pavelić potpisao »Zakonsku odredbu o zabrani ćirilice«. Uslijedila je »Zakonska odredba o prelazu s jedne vjere na drugu«, pa o ukidanju svih »srpsko-konfesionalnih pučkih škola i zabavišta«. Zabranjena je srpska pravoslavna vjera, jer »nije u skladu s novim državnim uređenjem«. Kretanja Srba su ograničena. Na rukavu moraju nositi plavu traku sa slovom P.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]&lt;/ref&gt;

Glavni je cilj ustaša bio &quot;rješavanje&quot; problema velike srpske manjine (l 900 000 ljudi od ukupnog broja od 6 300 000 stanovnika) na teritoriju NDH.&lt;ref&gt;Jelavich, ''History of the Balkans'', sv. 2, str. 263.&lt;/ref&gt; Osnovna ustaška politička ideologija je bila kako će NDH biti država hrvatskog naroda katoličke i islamske vjere. [[Srbi]] s druge strane su bili proglašeni za državne neprijatelje koji su po ustaškoj mitologiji odgovorni za na desetke hiljada ubojstava (stvarni broj je bio oko stotinjak) tokom represije kraljevine Jugoslavije i koji nisu živjeli u ovim krajevima do turskih osvajanja. Ipak bez obzira na politički program kao što je Hitleru bio potreban [[casus belli]] za napad na [[Poljska|Poljsku]] 1939 tako je i Ustašama on bio potreban za pogrom Srba kako bi &quot;objasnili&quot; svoje akcije pred stanovništvom. Službeno objašnjenje za početak krvoprolića će biti navodna srpska ubijanje Hrvata u [[Čapljina|Čapljini]] 14 - [[17.4.]] [[1941]].&lt;ref&gt;Hrvatski narod:Povijest borbe Ustaša u regiji Čapljina-Ljubuški. izdano 8.10.1941.&lt;/ref&gt;. U stvarnosti ta ubijanja će biti bitka između vojske lojalne kraljevini Jugoslaviji i vojnika lojalnih NDH u kojoj gine 28 osoba koje podržavaju Ustaše. Bez obzira na tu činjenicu u ustaškoj mitologiji ova bitka će biti prikazana kao srpska pobuna na koju se mora odgovoriti svom snagom. Ustaška politika prema Srbima će na kraju dobiti svoj finalni oblik nakon sastanka Hitler-Pavelić [[6.6.]] [[1941]]. kada Hitler daruje slobodne ruke Paveliću da rješi &quot;srpsko pitanje&quot; rječima:&quot;Ako NDH želi biti stabilna, netolerantna nacionalistička politika se mora voditi 50 godina pošto previše tolerancije može stvoriti samo probleme&quot;&lt;ref&gt;Hillgruber:Staatsmanner und diplomaten bei Hitler I, str. 575 - 580&lt;/ref&gt;

==== Protjerivanja ====

Ustaška politika prema Srbima će se provoditi u dva oblika. Prvi od njih je bilo protjerivanje stanovništva koje je bilo rješeno &quot;međudržavnim&quot; dogovorom, na njemačku inicijativu. Prema nalazima [[Nürnberški proces|Nürnberškog suda]], u njemačkom poslanstvu je održana koferencija, kojom je predsjedavao njemački veleposlanik u Zagrebu [[Siegfried Kasche]], &quot;na kojoj je odlučeno da se prisilno evakuiraju [[Slovenci]] u Hrvatsku i Srbiju i [[Srbi u Hrvatskoj|Srbi iz Hrvatske]] u Srbiju. Ova odluka je rezultat telegrama Ministarstva spoljnih poslova, broj 389, datiranog 31. maja 1941.&quot;&lt;ref&gt;Secretariat of the Tribunal, Trial of the Major War Criminals, (Nuremberg: International Military Tribunal: 1947: Vol. X. p. 433. [https://web.archive.org/web/20110723203525/http://www.mcadams-croatia.net/wp_on_a_artukovic.htm]&lt;/ref&gt; [[Joachim von Ribbentrop]], ministar vanjskih poslova Trećeg Reicha, je pred sudom u Nimbergu priznao da su ove naredbe nastale u njegovom uredu.&lt;ref&gt;Secretariat of the Tribunal, Trial of the Major War Criminals, (Nuremberg: International Military Tribunal: 1947: Vol. X. p. 434.&lt;/ref&gt;

Po njihovim nalozima, Nacistička Njemačka će s anektiranog dijela Slovenije protjerati 220.000 - 260.000 [[Slovenci|Slovenaca]] u NDH, a s druge strane ona će protjerati isti broj Srba u [[Nedićeva Srbija|Nedićevu Srbiju]]. Na kraju taj broj je smanjen na 170.000, a ustaše će odmah početi s masivnim protjerivanjima. Ovaj sporazum o protjerivanjima će ubrzo postati mrtvo slovo na papiru pošto će na teritoriju NDH doći samo 9.343 Slovenaca,a s druge strane po njemačkim rječima u ilegalnim transportima će biti protjerano 118.100 Srba (jun - oktobar 1941).

Osim ovog ustaškog programa protjerivanja Srba postojao je i drugi koji se sastojao u protjerivanju srpskih naseljenika koje je na područje Hrvatske i Bosne naselila jugoslavenska vlada tokom kolonizacija nakon 1918 godine, ali taj program je bio identičan slični politički programima u Bačkoj i na Kosovu gdje su [[Mađarska]] to jest [[Italija]] također protjerivali Srbe koje je tamo naselila jugoslavenska vlada.

==== Krvoproliće ====
{{main|Logor Jasenovac}}
[[Datoteka:Jasenovac Memorial Park.JPG|thumb|desno|Spomenik žrtvama Jasenovca]]

U prva dva mjeseca od stvaranja NDH [[Srbi]] su bili izloženi maltretiranjima i protjerivanjima, ali je ustaška vlast izbjegavala da počne s masovnim masakrima sve do službenog Hitlerovog dopuštenja [[6. 6.]] [[1941]]. Veličina pokolja na području gdje NDH ima potpunu vlast se vrlo dobro može vidjeti u [[Mostar]]u gdje broj Srba s 5.000 pada na 852 u periodu april - oktobar 1941. Dio njih je bio ubijen, dio protjeran, a dio je pobjegao. Kako bi izbjegli zlu kob računa se da je 250.000 Srba prešlo na katoličku vjeru kako bi &quot;postali&quot; Hrvati, ali to ih nije bilo spasilo. Konačni broj ubijenih Srba tokom postojanja NDH neće nikada biti točno utvrđen, ali ga svi relevantni stručnjaci računaju u stotinama hiljada.

Po rječima [[Ante Ciliga|Ante Cilige]] bivšeg komuniste, zatvorenika u Jasenovcu i potom ustaškog pisca: &quot;politika Ante Pavelića je jednim potezom podjelila Hrvate, ujedinila Srbe, ojačala komuniste i slijepo vezala sudbinu NDH za one koji će sigurno izgubiti rat. Teško je zamisliti veću samoubilačku politiku&quot;&lt;ref&gt;Ante Ciliga:Dokle će Hrvatski narod stenjati pod srpskim jarmom str.30&lt;/ref&gt;

Rezultat takve politike ubrzo postaje opći ustanak i nemogućnost kontrole teritorija koja je još dodatno otežana talijanskom okupacijom pa povlačenjem vojske što je ostavilo velike dijelove teritorij bez ustaške &quot;zaštite&quot;. Nemogućnost takve situacije 1942 godine postaje jasna Anti Paveliću i drugima u &quot;državnom&quot; vrhu tako da se na nagovor Italije vrši prvi dogovor s četnicima po principu ustaše štite hrvatska sela, a [[četnici]] srpska u NDH. Bez obzira na taj dogovor iz maja tokom godine još dolazi do &quot;incidenata&quot; u kojima ustaše vrše pokolj srpskih sela, a četnici hrvatskih, ali 1943. godine jačanjem partizana i pod pritiskom njemaca NDH odustaje seoskih pokolja.

Kao i ostale članice Osovine NDH će na svom području osnovati sabirne logore. Prvi od njih 19 je [[Jadovno]] kod [[Gospić]]a&lt;ref&gt;[http://www.index.hr/vijesti/clanak/josipovic-kod-prvog-ustaskog-logora-gradit-ce-se-sruseni-antifasisticki-spomenici/498555.aspx Josipović kod prvog ustaškog logora: gradit će se srušeni antifašisticki spomenici]&lt;/ref&gt; koji se osniva [[18.6.]] [[1941]]., a najzloglasniji će postati [[sabirni logor Jasenovac]].

=== Broj žrtava ===
{{main|Demografski gubici Jugoslavije u drugom svjetskom ratu}}
Broj žrtava u NDH ili još šire broj žrtava na području Jugoslavije je još 65 godina po završetku Drugog svjetskog rata predmet velikih nacionalističkih kontroverzi.

Prvi službeni broj o broju žrtava u Jugoslaviji je dao [[Tito]] odmah po završetku rata kada je u [[Bela Crkva|Beloj Crkvi]] [[22.5.]] [[1945]]. rekao da je ubijeno 1,700.000 osoba&lt;ref&gt;[http://www.hlc-rdc.org/uploads/editor/Forum_casopis_apr_07_eng.pdf Forum časopis april 2007. godine]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Nekoliko mjeseci kasnije Mladi [[Vladeta Vučković]] će dobiti zadatak da za Parišku konferenciju 1947 godine izračuna broj poginulih u svrhu dobivanja ratne odštete te će uz minimalne promjene potvrditi Titov broj i napisati da je bilo 1,706.000 demografskih gubitaka&lt;ref&gt;Jasenovac and the Holocaust in Yugoslavia, Barry M. Lituchy, {{ISBN|1-84065-092-3}}, страна 3.&lt;/ref&gt; i taj broj tada postaje služben uz minimalnu promjenu da je on prezentiran kao broj ubijenih, a ne kao broj demografskih gubitaka u koje spadaju ubijeni, ali i oni koji su umrli od prirodne smrti zbog ratni uvjeta.

U kasnijim godinama [[SAD]] (1954)&lt;ref&gt;Mayers, Paul and Campbell, Arthur; The Population of Yugoslavia; U.S. Bureau of the Census, Washington D.C., 1954; str. 23&lt;/ref&gt;, [[SFRJ]] (1964) i [[Njemačka|SR Njemačka]] (1964)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |title=THE 1946 AND 1964 OFFICIAL LISTS OF THE CASUALTIES OF WAR |url=http://www.hic.hr/books/manipulations/p03.htm |access-date=2010-06-13 |archive-date=2012-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716183148/http://www.hic.hr/books/manipulations/p03.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; će se složiti da je bilo ubijeno oko milijun osoba. Tokom pregovora o ratnoj odšteti između SR Njemačke i SFRJ biti će stvorena lista ubijenih i područja gdje su oni živjeli. Po toj listi na području Nezavisne Države Hrvatske (SR Bosna i Hercegovina + SR Hrvatska) od strane okupatora i domaćih izdajnika ubijeno je 62 % od svih ubijenih s poznatim imenom i prezimenom u Jugoslaviji to jest 371.794 osoba&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;, ali se s nepoznatim žrtvama broj podiže na 483.000 osoba. U slučaju ako se ovom broju dodaju i nevine žrtve koje nisu ubijene, ali su umrle zbog ratnih uvjeta dolazi se do oko 821.000 mrtvih na području NDH.

Hrvatski demograf [[Vladimir Žerjavić]] je tokom 80-tih i 90-tih napravio detaljna istraživanja žrtvi, koja citiraju mnogi zapadni povijesničari. Prema Žerjavićevim istraživanjima, Jugoslavija je izgubila 1.027.000 ljudi u 2. svjetskom ratu i poraću, od toga vecina, 623.000 ljudi, ili 62%, s podrucja NDH - to jest 295.000 u Hrvatskoj i 328.000 u Bosni i Hercegovini, te 36.000 u inozemstvu.

Prema nacionalnosti, Žerjavić procijenjuje sljedeći broj stradalih s teritorija NDH tijekom rata i poraća&lt;ref&gt;Zerjavic, Vladimir: Manipulations with World War II victims in Yugoslavia&lt;/ref&gt;:

:*322.000 Srba, što je 17% ukupnog srpskog stanovništva u NDH
:*192.000 Hrvata, to jest 5% hrvatskog stanovništva, za koje Žerjavić navodi da je 50,000 umrlo na ustaško-domobranskoj strani, dočim je velika večina Hrvata stradala od strane nacista, fasišta i njihovih ustaških suradnika
:*77.000 Muslimana
:*26.000 Židova, većina istrijebljeni u ustaškim logorima
:*16.000 Roma, gotovo svi istrijebljeni u ustaškim logorima

Osim ovih podataka koji se prije svega bave žrtvama na cijelom teritoriju Jugoslavije Glavni odbor Saveza udruženja boraca Narodnog oslobodilačkog rata (SUBNOR) je istraživanjem došao do broja od 156.000 (46.000 partizana + 110.000 civila) na teritoriju današnje Republike Hrvatska (tadašnje SR Hrvatske). Po nacionalnosti među poginulima tokom borbi ili masakriranima od okupatora i kvislinga s područja SR Hrvatske je bilo 84.000 Srba, 55.000 Hrvata, 6000 Jevreja, 5000 Roma i 5000 pripadnika ostalih narodnosti&lt;ref name=&quot;infoz.ffzg.hr&quot;/&gt;

== Propast NDH ==
{{main|Srijemski front|Blajburški masakr}}
{{izdvojeni citat|Poglavnik posetio Hitlera u njegovom glavnom štabu. Pavelić mu je tada saopćio da namjerava da se potpuno vrati na ustaški kurs svoje vladavine i da ponovo krene u pohod protiv pravoslavnog stanovništva. Firer je odobrio taj plan. Posledica toga je bila sledeća: da se progonjeno pravoslavno stanovništvo u Hrvatskoj, koje je do tada u svojoj ogromnoj većini nije bilo komunističko, da su se masovno, zajedno sa delovima četničkih jedinica, priključili Titovoj &quot;narodnoj oslobodilačkoj armiji&quot;.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-13 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 18. septembra 1944.}}

{{izdvojeni citat|Komanda za Jugoistok dala je sledeću sliku, nakon što su ustaše ponovo počele da terorišu pravoslavno stanovništvo: konačan rezultat jeste negativan, jer Pavelić nije više imao snage za ozbiljnije akcije, a na kraju se čitava akcija okrenule protiv hrvatske države i još više ubrzala raspad hrvatske vojske.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;/&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 27. septembra 1944.}}

{{izdvojeni citat|- Neubacher: „Novi tonovi“ kod Pavelića, koji smatra da je potrebna nagodba sa Srbima. U tom smislu je spreman i na teritorijalne ustupke (Istočna Bosna).
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
- Sukobe između ustaša i četnika treba sprječavati; vlastitu saradnju sa četnicima ne iznositi previše u javnost, da se ne bi izazivale bespotrebne polemike; NDH se ne treba nametati savezništvo sa četnicima, ali oni treba da shvate da vremenski i prostorno ograničena saradnja sa četnicima i njima koristi, imajući u vidu trenutni odnos snaga na terenu.&lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 194, 001136-7: Zabilješka sa razgovora glavnkomandujućeg Jugoistoka i izaslanika Neubachera od 26. novembra 1944 (27. novembar 1944.).&lt;/ref&gt;|Zabilješka sa razgovora glavnkomandujućeg Jugoistoka i izaslanika Neubachera od 26. novembra 1944 .}}

Kako se tok Drugog svjetskog rata okretao protiv sila osovine tako se i ona minimalna podrška Ustašama počela dodatno smanjivati u strahu od kasnijih posljedica. Ranije navedeni Babić tokom ispitivanja koje vode Britanci u januaru 1944. godine govori kako Ustaše podržava samo 1 % stanovništva. Ta izjava je bila pretjerana, ali jasno pokazuje defetističku klimu koja zahvata NDH 16 mjeseci prije kraja rata. Na kraju život NDH će biti produžen odlukom [[Josip Broz Tito|Tita]] da se zabrani ulazak stranih vojski ([[Crvena Armija|Crvene Armije]]) na teritorij Jugoslavije pošto je partizana bilo dovoljno za gerilski, a nedovoljno za frontovski rat. Jesen i zima 1944/45 prolaze u [[mobilizacija]]ma na oslobođenom teritoriju Jugoslavije ([[Crna Gora]], [[Srbija]], [[Makedonija]], [[Dalmacija]] i dio [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]) i stvaranjem novih armija. JNA uspješno vrši proboj [[Srijemski front|Sremskog fronta]] koji su branili NDH i Njemci [[12.4.]] [[1945]]. uz manju pomoć Crvene Armije i Bugarske prve armije (koja 1944 oslobađa istočnu Srbiju i Makedoniju) i oslobađa [[Zagreb]] [[8.5.]] [[1945]]. godine.

Kada je početkom maja postala očita propast NDH Pavelić naređuje da njemu lojalne snage krenu na put prema [[Austrija|Austriji]] i pokreće propagandu o partizanskoj osveti kako bi što veći broj civila krenuo s njim na predaju zapadnim saveznicima. Svi pozivi jugoslavenske vlade da se vojne snage (i ostali prebjezi) predaju bivaju odbijeni što će dovesti do daljnjih nepotrebnih bitki i žrtava. Nakon Britanske predaje ustaša i njihovih pristalica dolazi do partizanske osvete koja je u Hrvatskoj poznata pod imenom [[Blajburški masakr]].

== Međunarodni status ==

Pitanje da li je Nezavisna Država Hrvatska uopće bila država se postavilo u zapadnim demokracijama odmah nakon njenog proglašenja. Prvu odluku o tom pitanju donosi [[SAD]] 1941. godine kada Angelo Piero Sereni za ministarstvo vanjskih poslova donosi mišljenje kako po međunarodnom zakonu NDH nije država nego specijalna vrsta okupacijskog režima.&lt;ref&gt;[http://www.jstor.org/pss/1950552 The american political science review:The status of Croatia under international law pages 1144-1151]&lt;/ref&gt;

Ta prvobitna američka odluka će kasnije biti potvrđena tokom [[Nürnberški proces|nirnberških suđenja]] nacistima ili preciznije na sedmom suđenju koje završava [[19.2.]] [[1948]]. Sud je u ovom slučaju razmatrao pitanje da li je NDH bila nezavisna država sposobna na nezavisno djelovanje u odnosu na nacističku njemačku ? Odluka suda na ovo pitanje glasi da takozvana Nezavisna Država Hrvatska nije bila država, a da je hrvatska vlada bila vazalska vlada koja je ispunjavala sve Njemačke želje tako da je okupacijska sila ujedno kriva za sve zločine.&lt;ref name=&quot;Hostages Trial&quot;/&gt;

== Zanimljivosti ==

* Otac '''NDH''' i otac [[Nedićeva Srbija|Nedićeve Srbije]] je bio isti čovjek u ličnosti SS generala [[Edmund Veesenmayer|Edmunda Veesenmayere]] koji dobiva zadatak od [[Hitler]]a da na ruševinama kraljevine Jugoslavije stvori dvije nacističkoj Njemačkoj prijateljske države.
* Poznati i pragmatični kipar [[Antun Augustinčić]] je izgradio kipove jugoslavenskih kraljeva [[Petar I Karađorđević|Petra]] i [[Aleksandar I Karađorđević|Aleksandra]] u [[Skoplje|Skoplju]] (uništen), potom ustaškog poglavnika [[Ante Pavelić]]a (uništen) i na kraju onaj Josipa Broza Tita u Kumrovcu. Navodno [[Tito]] mu se požalio je bio bolje ispao kip Pavelića nego njegov.&lt;ref&gt;[http://www.imotskenovine.hr/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1157&amp;Itemid=559 Antun Augustinčić (Klanjec, 4.5.1900 - Zagreb, 10.5.1978.)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Veze ==
{{Commonscat|Independent State of Croatia}}
* [[Vlada Nezavisne Države Hrvatske]]
* [[Drugi svjetski rat u Hrvatskoj]]
* [[Drugi svjetski rat u Bosni i Hercegovini]]
* [[Demografski gubici Jugoslavije u drugom svjetskom ratu]]

== Literatura ==
* {{Cite book|last= Krizman|first=Bogdan |authorlink=|title=ANTE PAVELIĆ I USTAŠE|year=1978|url=https://www.znaci.org/00003/526.htm|publisher=Globus|location=Zagreb|id=}}
* {{Cite book|last= Krizman|first=Bogdan |authorlink=|title=USTAŠE I TREĆI REICH - knjiga 1|year=1983|url=https://www.znaci.org/00003/530.htm|publisher=Globus|location=Zagreb|id=}}
* {{Cite book|last= Krizman|first=Bogdan |authorlink=|title=USTAŠE I TREĆI REICH - knjiga 2|year=1983|url=https://www.znaci.org/00003/531.htm|publisher=Globus|location=Zagreb|id=}}
* {{Cite book|last= Jelić|first=Fikreta |authorlink=|coauthors=-Butić|title=USTAŠE I NEZAVISNA DRŽAVA HRVATSKA 1941-1945.|year=1977|url=https://www.znaci.org/00003/532.htm|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|id=}}
* {{Cite book|last= Tomasevich|first=Jozo |authorlink=|title=RAT I REVOLUCIJA U JUGOSLAVIJI 1941-1945; OKUPACIJA I KOLABORACIJA|year=2010|url=https://www.znaci.org/00003/524.htm|publisher=EPH, Liber|location=Zagreb|isbn = 978-0-300-08507-5|id=}}
* {{Cite book|last= Peršen|first=Mirko |authorlink=|title=Ustaški logori (prošireno i dopunjeno izdanje)|year=1990|url=|publisher=Globus|location=Zagreb|isbn =|id=}}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
* Igor-Philip Matic: Edmund Veesenmayer. Agent und Diplomat der nationalsozialistischen Expansionspolitik, Oldenbourg 2002,

{{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}}
{{Jugo-kronologija}}
{{Kolaboracija u Jugoslaviji}}
{{Administrativna podjela Trećeg Reicha i njemačke okupacije}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska| ]]
[[Kategorija:Bivše države u Evropi]]
[[Kategorija:Hrvatska u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Kraljevine]]
[[Kategorija:Države i teritorije pod kontrolom Sila osovine]]
[[Kategorija:Hrvatski iredentizam]]
[[Kategorija:Države i teritorije uspostavljene 1941.]]
[[Kategorija:Prestanci 1945.]]
[[Kategorija:Kratkotrajne države]]
[[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Fašizam u Srbiji]]
[[Kategorija:Ustaštvo]]</text>
      <sha1>g1dcg4wzthi5mjcgqq5myooatd95qbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orgazam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30067</id>
    <revision>
      <id>42717314</id>
      <parentid>42488146</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16522" sha1="5qw70kzaksnjdzssmf5lcwudxjqx0kt" xml:space="preserve">'''Orgazam''' je vrhunac [[seks]]ualnog doživljaja, seksualni klimaks. Riječ orgazam potječe od [[grčki jezik|grčke]] riječi ''orgasmós'' koja znači puten, pohotan, pomaman, požudan. Orgazam je s fiziologijskog motrišta bezuvjetni [[refleks]]ni događaj, kojim upravljaju središta u [[kralješnica|kralješničnoj]] moždini (najviše od dvanaestog prsnog do drugog slabinskog odsječka). 
Već za vrijeme predigre uzbudi se cijeli živčani sustav, hormoni koje [[nadbubrežna žlijezda|nadbubrežne žlijezde]] dodaju u krv poput [[adrenalin]]a uzrokuju podrhtavanje svih [[mišić]]a, ubrzava se bilo, produbljuje i zastaje dah, suši se grlo, pojačano izlučuju znojnice, šire zjenice, smjenjuje rumenilo i bljedilo, a povećano izlučivanje adrenalina povećava količinu šećera u krvi, što pri smanjenoj razini [[inzulin]]a u krvi može voditi blagoj vrtoglavici kod strastvenih ljubavnika. A pod utjecajem spolnih hormona ([[testosteron]]a i [[estrogen]]a) za vrijeme spolnog uzbuđenja u cijelom tijelu nastaju tjelesne reakcije i promjene živčane i mišićne napetosti, a [[krv]] pojačano ulazi u sva [[tkivo|tkiva]] i [[organ]]e, a osobito u spolne (vazomotorička kongestija) što potiče nabreknuće muškog spolnog organa i ženinog klitorisa. Na vrhuncu uzbuđenja dolazi do orgazma koji je eksplozivno pražnjenje živčane i mišićne napetosti uz najsilovitiji osjećaj užitka koji čovjek uopće može doživjeti. [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] je napisao da se muškarac i žena u tim trenutcima uzdižu do božanstvenosti.

Dokazano je da žene koje imaju više testosterona lakše doživljavaju orgazam nego ostale i da je ženin orgazam intenzivniji za vrijeme [[ovulacija|ovulacije]]. Zbog povratne veze između živčanog i hormonskog sustava za vrijeme velikih spolnih uzbuđenja može se potaknuti izvanredna ovulacija. Svijest je za vrijeme orgazma isključivo usmjerena na spolni doživljaj, čiju silovitost potiče vidom, sluhom, njuhom i okusom, a može se čak i onesvijestiti na nekoliko sekunda, a postaje se i manje osjetljiv na bol. Idealan uvod u predigru i pripremu tijela za potpuni seksualni doživljaj je [[poljubac]].
[[Datoteka:Podkowiński-Szał uniesień-MNK.jpg|thumb|260px|[[Wladislaw Podkowinski]], „La Folie“, [[1894]].]]

== Muški orgazam ==
Kod muškarca se zbivaju dva neovisna, ali usklađena refleksa, kojima se ostvaruje pražnjenje i brizganje sjemena ([[sperma|sperme]]). Orgazmički refleks započinje mehaničkim podraživanjem osjetilnih receptora u glaviću i tijelu [[penis]]a, pa živčani impulsi dospijevaju do leđne moždine. U uzvratu simpatička vlakna potiču alfa adrenergične receptore glatkih mišića u spolnome sustavu, što uzrokuje kontrakcije, odnosno niz refleksnih mišićnih stezanja u spolnom sustavu, popraćenih osjećajem ugode. Pražnjenje sjemena nastaje refleksnim stezanjem glatkih mišića u stjenkama sjemenovoda, sjemenskih mjehurića i [[prostata|prostate]]. To stezanje potisne sjemenu tekućinu i [[spermij]]e u stražnji dio mokraćne cijevi, koja iz mokraćnog mjehura prolazi kroz prostatu i nastavlja se u penis. Pri tome mišićni zapirač (sfinkter) zatvara ušće mokraćnog mjehura, kako sjeme ne bi dospjelo u mokraćni mjehur. Mišićna stezanja i pražnjenje sjemena podražuju brojne osjetne završetke u prostati i sjemenskim vodovima te nastaju podražaji koje neovisni živci provode u spolna središta kralješnične moždine. Samo je djelić sekunde dovoljan da iz kralješnične moždine krenu uzvratni poražaji koji ritmičkim stezanjem mišića u stijenci mokraćne cijevi i u mišićnoj pregradi zdjelična dna dovode do [[Ejakulat|brizganja sjemena]] iz muškog spolnog organa ili [[ejakulacija|ejakulacije]]. Orgazam je u pravilu kod muškaraca redovito spontani doživljaj i prosječno dostižu orgazam za dvije do četiri minute nakon početka podraživanja [[masturbacija|masturbacijom]] ili [[snošaj]]em, a on je uvijek udružen s ejakulacijom. Za vrijeme predigre muškarac se brže uzbudi, ubrzava pokrete tijekom penetracije, a nakon orgazma uzbuđenost u pravilu brzo nestaje, krv se brzo povlači iz spolnih organa. Nakon orgazma muškarci na neko vrijeme koje individualno traje od nekoliko minuta, do nekoliko sati pa čak i nekoliko dana, gube zanimanje za bilo kakvu seksualnu aktivnost i ono što u pravilu najviše žele nakon orgazma je dobar san s obzirom da se mišićje i krvne žile moraju nekoliko sati odmarati da bi se njihova snaga oporavila. Dugotrajne erekcije bez završene ejakulacije i orgazma kao i suzdržavanje od snošaja uzrokuju distrofične promjene spolnih organa, produženo uzbuđenje živčanih središta uz funkcijsko slabljenje i gašenje spolnih uvjetnih refleksa. Stalno odgađanje prirodnog refleksnog puta, samokontroliranje uzbuđenja te odgađanje orgazma i ejakulacije, pa i pri prekinutom snošaju (''coitus interruptus'') ometa mehanizme spolnih organa, nepotpuno se steže i prazni krv iz erektilnih tvorbi (zastojna hiperemija), refleks uzbuđenja ne dostiže maksimum, pa središta za erekciju i ejakulaciju s vremenom popuste, često uz upalne promjene u [[prostata|prostati]].

== Ženski orgazam ==
Orgazam je kod žene zamršenije zbivanje jer se udružuju fiziologijske različitosti, psihološki utjecaji, pa i vrijednosni sustavi, koji ponekad sputavaju prirodno uzbuđivanje spolnosti žene. Ukoliko nema prepreka i zatomljivanja orgazma žena ga u pravilu može doživjeti već za dvije minute stimulacije ([[masturbacija|masturbacijom]] ili [[snošaj]]em), a mnoge ga doživljavaju i brže. Rijetke su žene koje orgazam mogu doživjeti samo erotskim maštanjima, ali mnoge uz erotska maštanja udružuju ritmičke pokrete bedara, te stezanjem i opuštanjem mišićja međice masiraju [[klitoris]] i tako dolaze do vrhunca. Većina žena može razmjerno lako doživjeti orgazam samo nježnim manuelnim ili [[Kunilingus|oralnim]] podraživanjem spolovila i osobito klitorisa, bez snošaja s penetracijom, uz to često pridružuju maštanja o erotskim prizorima.

Podražaji kod žena potječu od receptora na ušću [[vagina|vagine]] i posebno u erektilnim tijelima: klitorisu i gomoljastom tijelu (bulbus vestibuli), što pod malim usnama okružuje predvorje vagine. Potom živčani impulsi kao i kod muškaraca odlaze u središta kralješnične moždine, koja su uzlaznim putevima spojena sa središtima u mozgu, s tim da se orgazmičkim podražajima pridružuju i živčani impulsi nastali podraživanjem dojki, a potiče ih i duboki pritisak na zdjelične organe i živce utrobe. Kod žena je orgazam istovjetan drugoj fazi muškarčeva orgazma ([[ejakulacija|ejakulaciji]]). Podražaji u jednom trenutku uzbuđenja uzrokuju ritmička stezanja mišića rodnice, mišića u okolici, te u dnu male zdjelice, pa nastaje svjesni doživljaj užitka, odnosno orgazam, koji počinje osjećajem trenutačne malaksalosti, pražnjenja i otvaranja, da bi se odmah nastavio manje ili više siloviti osjećaj užitka. Osim vaginalnih kontrakcija koje su na početku vrlo brze, a zatim se razmak između jedne i druge produljuje, na tijelu žene se pojavljuju i drugi znaci orgazma. Na prsima se može pojaviti rašireno crvenilo, bradavice se ukrućuju, areole postaju vidljivije, klitoris se povlači pod male usne, a nožni prsti ukrućuju se i okreću prema podlozi. Za razliku od muškaraca žena može snagom volje orgazam zatomiti ili prikriti ukoliko želi isključiti spolne odnose iz svog osjećajnog života, ako ga smatra porazom ili rasipanjem snage.

Većina žena orgazam doživljava tek nakon dugotrajnog podraživanja pokretanjem za vrijeme snošaja, a najbolje je da sama otkrije položaj u kojem će najlakše doseći vrhunac. Nekima je ugodnije biti na muškarcu, jer tako se pretežno podražuje klitoris, neke doživljavaju orgazam samo ukoliko im muškarac dodatno podražuje dražicu, a neke žene orgazam postižu isključivo samozadovoljavanjem. Nažalost oko 10 % žena nije nikada doživjelo orgazam, a preko 40 % ga redovito glumi.

== Trenutak poslije orgazma ==
Poslije doživljela orgazma slijedi zaključno razdoblje [[snošaj]]a. Živčana i mišićna napetost popušta i opuštaju se unutarnji mišići, a ritmički trzaji spolovila postaju slabiji i kratkotrajniji. Disanje i ubrzani srčani rad se smiruju, prepunjenost krvlju i vlažnost tkiva i organa nestaju, [[koža]] poprima prirodnu boju, oči postaju svjetlije. Kod većine prevladava osjećaj potpunoga zadovoljstva i smirenosti, te potreba za odmorom. Nakon dugotrajnog spolnog odnosa osjete se žeđ i glad, često se pojavi nagon za mokrenjem. Mnogi brzo i lako utonu u san, a drugi ostaju budni, ali se osjećaju opušteno. Muškarci najčešće ne žele odmah nove spolne doticaje, dok se kod žene orgazam postupno gasi i često imaju još neko vrijeme potrebu za maženjem i nježnostima.

== Vrste orgazma ==
=== Istodobni orgazam ===
Simultani orgazam, kada oba partnera dožive vrhunac zadovoljstva u istom trenutku, ugodan je doživljaj, ali ne i nužan za dobar spolni život. Iako se faze uzbuđenosti ne podudaraju, može se uskladiti orgazmička faza. Treba se prepustiti ritmu, ne uključujući previše [[mozak]], nego tijelo i nagon. A jedna od mogućnosti je da muškarac najprije zadovolji partnericu podraživanjem [[klitoris]]a, [[dojka|dojki]], međice i ostalih [[Erogene zone|erogenih zona]] i stvori orgazmičku platfomu. Milovanje povećava stezanje žila u [[spolni organi|spolnim organima]], što je osnova zadovoljstva, a što je stezanje snažnije, orgazam je intenzivniji, a i veća je mogućnost višestrukih i snažnih orgazama. Na taj način ženu se dovoljno uzbudi i pripremi, pa je istovremeni orgazam vrlo vjerojatan ili se partnericu dovede do prvog orgazma, a daljnji podražaji njoj u pravilu donose višestruki orgazam na čije se valove orgazma može nadovezati muškarac svojim vrhuncem.

=== Produženi orgazam ===
Muškarac mora zadržati veliku napetost kako bi partnericu nekoliko puta doveo na rub orgazma. Kontrolirano se treba opuštati, a najveći neprijatelj je brzina i strah od neuspjeha. Ovaj orgazam može se usporediti s &quot;jahanjem na valu&quot; i potrebno je dosta vježbe i samokontrole za dugotrajnije održavanje uzbuđenosti ispod samog vrhunca.

=== Vaginalni orgazam ===
Vaginalni orgazam nije previše lokaliziran, dubok je, širi se koncentrično i emotivno je mnogo snažniji. Za snažniji vaginalni orgazam preporučljivo je prethodno doživjeti klitorisni orgazam. Perivaginalna vlakna su veća od klitorisnih i nisu toliko osjetljiva, ali dugotrajnijim [[snošaj]]em moguće je aktivirati točke koje su odgovorne za vaginalni orgazam. Primjerice stimulacija točke G (u donjem, unutarnjem dijelu [[vagina|rodnice]] iza stidne kosti, otprilike na trećinu puta prema maternici) , otvor [[mokraćna cijev|mokraćne cijevi]] (koji se stimulira za vrijeme odnosa), perineuma (područje između vagine i [[anus]]a), prvi dio vagine (ukoliko je mišić čvrst) i dublji dijelovi rodnice. Žene mogu ojačati mišiće rodnice [[Kegelove vježbe|Kegelovim vježbama]] koje su prvenstveno namijenjene liječenju [[inkontinencija|inkontinencije]], ali njima se i mišići rodnice jačaju pripremajući ih na orgazmičke kontrakcije.

'''Točka G''' neobično snažno reagira na dodir, a istodobno je dovoljno otporna da može podnijeti više stimulacije. Najbolje ju je pronaći uz pomoć partnera, koji bi uz kažiprst i srednji prst (tako da mu je dlan okrenut prema gore) trebao lagano pritiskati donju trećinu gornjeg zida rodnice dok ne nađe osjetljivo mjesto. Ovo je mjesto čvršće i grublje od okolnog tkiva i uz stimulaciju Točke G, orgazmi nisu koncentrirani, već se šire cijelim tijelom. 
Za njezino podraživanje preporučljivo je sjesti na partnera, ali tako da mu se okrenu leđa, ili da muškarac ženu zajaše odostraga. Uz to se mogu nadraživati i ostale erogene zone istodobno. Žena, dok je na partneru treba pomicati zdjelicu naprijed-natrag, tako da vršak penisa lagano masira Točku G. Za spretnije parove preporučljivo je da žena leži na leđima s podignutim nogama, dok joj ih partner pridržava i u kojem položaju penis duboko prodire i miluje Točku G.

=== Klitorisni orgazam ===
[[Klitoris]] je najsnažnija ženska [[erogena zona]] bogata živčanim završecima i njegovim podraživanjem se ženu najbrže dovede do orgazma. Može ga se podraživati direktno prstima, [[penis]]om, [[jezik]]om, zatim indirektno milovanjem preko odjeće, tuširanjem, hidromasažom, raznim erotskim pomagalima, ili u snu, kao posljedica snova. Klitorisni orgazam je oštar, lokaliziran, površinski, ali vrlo snažan, jer su klitorisna živčana vlakna vrlo fina, a izazivaju istu reakciju kao i kod vaginalnog orgazma: ritmičke kontrakcije na ulazu u [[vagina|rodnicu]]. Poseban je doživljaj ukoliko pri oralnom zadovoljavanju, partner uz nadraživanje klitorisa jezikom, uvuče dva prsta u vaginu do prvih članaka prstiju, savine ih i dodiruje Točku G, neprestano izvodeći naizmjenične pokrete prstima.

=== Analni orgazam ===
Podražavanjem [[anus|analnog]] otvora ili penetracijom prsta, [[penis]]a, [[jezik]]a, ili seksualnog pomagala u analni otvor može dovesti do analnog orgazma, iako se rjeđe koristi, ali može dati dobre rezultate. 
Muškarci mogu preko [[rektum|rektalne]] masaže i stimulacije [[prostata|prostate]] doživjeti orgazam koji se razlikuje od onoga nastalog stimulacijom [[penis]]a. Ova vrsta stimulacije se uspoređuje s podraživanjem ženske G točke, a osobito je rasprostranjena među [[homoseksualnost|homoseksualcima]].

=== Orgazam u snu ===
[[Snovi]]ma spavač ostvaruje ili nastoji ostvariti one želje koje sam sebi teško priznaje, takve težnje su duboko potisnute u svijest i oni se pokazuju tek kada oslabi kritički nadzor svijesti. Ponekad se te želje i misli ne mogu izreći niti u snovima pa podsvijest pribjegava alegorijama i simbolima. Budući da je spolni život jedan od najvažnijih dijelova svakodnevnice, razumljivo je da snovi imaju često i erotski sadržaj. Katkad je vjeran odraz spavačevih želja ili spolna želja prikrivena nekim simbolom. Tako se prema psihoanalitičaru [[Sigmund Freud|Freudu]] na jasan ili prikriven, izopačen način dovodi do imaginarnog ispunjenja želja. Ponekad takav erotski san dovodi do orgazma, a kod muškaraca do erekcije i [[polucija|polucije]]. Snovi s erekcijom i izbacivanjem sjemena su sasvim prirodna pojava za muškarce svih dobi. Snovi kod žena aktiviraju moždane centre odgovorne za orgazam, smještene u [[talamus]]u, a posljedica su mini erekcije [[klitoris]]a i stezanje [[vagina|vagine]]. Ponekad upravo ovi erotski snovi otkrivaju djevojkama orgazam. Kod žena s vitalnim [[eros]]om već i samo erotska maštanja mogu aktivirati orgazmičke moždane centre.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Orgasms}}
* '''Orgazam''' može biti blag kao štucanje, kihanje, nadolazeći val ili miran uzdah; može biti poput tijela koje plamti u toplini; može biti snažan ili ushićen, ..... - [http://www.crolportal.com/1/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=256&amp;Itemid=83 Lezbijke o '''orgazmu''' na www.crolportal.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304233008/http://www.crolportal.com/1/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=256&amp;Itemid=83 |date=2016-03-04 }} 
* &quot;Starije žene bolje su u krevetu i lakše im je doživjeti višestruki orgazam&quot; [https://web.archive.org/web/20070418034633/http://www.klik.hr/naslovnica/lovesex/200509070002002.html Istraživanje magazina Health Plus prenijeto u Kliku]
* &quot;Na orgazam treba gledati kao na čokoladu ili sladoled.&quot; [http://www.medicina.hr/seksualnost/clanci/orgazam%20jel%20svrsila%20ili%20nije.htm Članak o seksualnosti na Medicina.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819174118/http://www.medicina.hr/seksualnost/clanci/orgazam%20jel%20svrsila%20ili%20nije.htm |date=2010-08-19 }}
* Sažetak knjige &quot;Kako postići orgazam i naučiti uživati u seksu&quot; u izdanju Profil Internacionala [http://www.superknjizara.hr/knjiga.php?id_knjiga=10569&amp;PHPSESSID= i ostale knjige na hrvatskom tržištu na temu erotika / seks]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.queeria.com/lezbos.aspx?id=2077 Orgazam i uloga klitorisa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927032503/http://www.queeria.com/lezbos.aspx?id=2077 |date=2007-09-27 }}

[[Kategorija:Fiziologija]]
[[Kategorija:Ljudska seksualnost]]</text>
      <sha1>5qw70kzaksnjdzssmf5lcwudxjqx0kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zastava Albanije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30388</id>
    <revision>
      <id>42716913</id>
      <parentid>41242891</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <origin>42716913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1356" sha1="jrkakdfhtud374ya70k9r3krjid35kt" xml:space="preserve">[[Datoteka:Flag of Albania.svg|right|175px|thumb|[[Datoteka:FIAV_111010.svg|20px]] Proporcija zastave: 5:7]]

'''Zastava [[Albanija|Albanije]]''' sastoji se od crvenog polja s crnim [[dvoglavi orao|dvoglavim orlom]] u središtu. Vodi porijeklo od sličnog grba (pečata) [[Skenderbeg|Đurđa Kastriota &quot;Skender-bega&quot;]], vođe pobune protiv [[Otomansko Carstvo|Osmanskog Carstva]] iz [[15. stoljeće|15. stoljeća]] koja je rezultirala kratkom neovisnošću Albanije od [[1443]]. do [[1478]]. Sadašnja zastava službeno je usvojena [[7. travnja]] [[1992]], ali su i prijašnje albanske države – [[Kneževina Albanija|Kraljevina Albanija]] i poslijeratna [[Narodna Socijalistička Republika Albanija|komunistička država]] – koristile gotovo istu zastavu. Prva je imala &quot;[[Skenderbegova kaciga|Skenderbegovu kacigu]]&quot; iznad orla, a druga crvenu petokraku zvijezdu sa žutim okvirom.

Zastava Albanije možda je inspirirala zastavu izmišljene zemlje [[Sildavija|Sildavije]] u crtanim filmovima [[Tintin]].

== Povezano ==
* [[Grb Albanije]]
* [[Popis državnih zastava]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Flags of Albania}}
* [https://www.fotw.info/flags/al.html Albanija] na ''FOTW''

{{Zastave Europe}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nacionalni simboli Albanije]]
[[Kategorija:Zastave Evrope|Albanija]]
[[Kategorija:Državne zastave|Albanija]]</text>
      <sha1>jrkakdfhtud374ya70k9r3krjid35kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OpenBSD</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30573</id>
    <revision>
      <id>42717287</id>
      <parentid>42251970</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="svstd24xoq92xn36lr7crooy94ergw3" xml:space="preserve">{{Infokutija operativni sistem|
|naziv = OpenBSD
|screenshot = 
|opis = &quot;Besplatan, funkcionalan i besplatan&quot;
|logo = 
|razvijatelj = OpenBSD projekt
|skupina = [[Berkeley Software Distribution|BSD]]
|izvorni model = [[Otvoreni softver|Open source]]
|zadnja stabilna verzija = 4.7
|datum izdavanja stabilne verzije = [[19. 5.|19. maj]], [[2010]]
|kernel =Monolitni
|korisnički interfejs = modificirani [[korn shell|pdksh]], [[FVWM]] za [[X Window System|X11]]
|licenca = Većinom BSD
|radno stanje = Razvija se
|platforme = [[AMD64]], [[DEC Alpha|Alpha]], [[i386]], [[MIPS arhitektura|MIPS]] [[Motorola 68000|68000]], [[PowerPC]], [[Sparc]], [[Sparc64]], [[VAX]], [[Sharp Zaurus|Zaurus]] i druge
|website = [http://www.openbsd.org www.openbsd.org]
}}

'''OpenBSD''' projekt proizvodi slobodnu, multi-platformu 4.4BSD-baziran [[Unix|UNIX]]-u sličan operativni sistem. Trud se najviše ulaže u portabilnost, standardizaciju, ispravnost, proaktivnu sigurnost i integrisanu kriptografiju. OpenBSD podržava binarnu emulaciju većine programa od SVR4 (Solaris-a), [[FreeBSD]]-a, [[Linux]]-a, [[BSD/OS]]-a, [[SunOS]]-a i [[HP-UX]]-a. OpenBSD je slobodno dostupan sa [[FTP]] stranice, ali je takođe dostupan u jeftinom 3-CD setu. OpenBSD su razvili dobrovoljci.

== Povezano ==
* [[OpenSSH]]
* [[OpenBGPD]]
* [[OpenNTPD]]
* [[OpenCVS]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|OpenBSD}}
* [http://www.openbsd.org/ Službena stranica] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://www.openbsd101.com/ OpenBSD 101] {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [http://cisx1.uma.maine.edu/~wbackman/vmware-images/ OpenBSD 3.8 default full install (VMWare imidž)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526225358/http://cisx1.uma.maine.edu/%7Ewbackman/vmware-images/ |date=2006-05-26 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}}
* [https://web.archive.org/web/20060616054117/http://osvids.com/files/page3-110-pop.html Ako želite vidjeti kako izgleda instalacija verzije 3.9], [http://osvids.com/files/ogg/OpenBSD.ogg skinite Ogg-Theora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060620212438/http://osvids.com/files/ogg/OpenBSD.ogg |date=2006-06-20 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}}

{{Stub-rač}}
{{Unixoidi}}

[[Kategorija:BSD]]</text>
      <sha1>svstd24xoq92xn36lr7crooy94ergw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novak Đoković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31829</id>
    <revision>
      <id>42717197</id>
      <parentid>42707430</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108467" sha1="73irmkr8wrxm402dow0t0o41zbtniu8" xml:space="preserve">{{Kutijica Teniser/ka
| ime = Novak Đoković&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Новак Ђоковић&lt;/small&gt;
| slika = Novak_Djoković_Trophy_Wimbledon_2019-croped_and_edited.jpg
| opis_slike = Novak Đoković 2019. godine
| širina_slike = 220px
| prof. karijera = [[2003.]] - ''danas''
| nadimak = ''Nole'', ''Džoker''
| državljanstvo = {{flag|Srbija}}
| mesto stanovanja = {{flagicon|Monako}} [[Monte Carlo]], [[Monako]]
| datum rođenja = {{birth date and age|1987|5|22|df=y}} 
| mesto rođenja = Beograd, {{flagicon|SFRJ}} [[SFR Jugoslavija]]
| visina = 1,88 m
| težina = 77 kg
| stil igre = Desnom rukom, dvoručni bekhend
| zarađeni novac = [[Američki dolar|$]]151,876,636&lt;ref name=atp_profil&gt;[http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx ATP podaci], ažurni podaci na zvaničnom sajtu&lt;/ref&gt;
| trener = [[Marián Vajda]]&lt;br /&gt;[[Goran Ivanišević]]&lt;br/&gt;[[Andy Murray]]
| atp profil = http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx
| vebsajt = http://novakdjokovic.com/

| pobpor = 1058–210 (83,44%)
| osvojenih turnira = 95
| finala = 40
| najbolji plasman = Br. '''1''' (4. 7. 2011)
| trenutni plasman = Br. 2 (26. 6. 2023)
| rezultataustralianopen = '''P''' ({{AOM|2008}}, {{AOM|2011}}, {{AOM|2012}}, {{AOM|2013}},&lt;br /&gt;{{AOM|2015}}, {{AOM|2016}}, {{AOM|2019}}, {{AOM|2020}}, {{AOM|2021}}, {{AOM|2023}})
| rezultatrolandgaros = '''P''' ({{RGM|2016}}, {{RGM|2021}},{{RGM|2023}})
| rezultatvimbldon = '''P''' ({{VBDM|2011}}, {{VBDM|2014}}, {{VBDM|2015}}, {{VBDM|2018}},
{{VBDM|2019}}, {{VBDM|2021}}, {{VBDM|2022}})
| rezultatsadopen = '''P''' ({{USOM|2011}}, {{USOM|2015}}, {{USOM|2018}}, {{USOM|2023}})
| završnoprvenstvomuškarci = yes
| rezultatmasterskup = '''P''' ([[Tenis masters kup 2008 — pojedinačno|2008]], [[Tenis masters kup 2012 — pojedinačno|2012]], [[Tenis masters kup 2013 — pojedinačno|2013]], [[Tenis masters kup 2014 — pojedinačno|2014]], [[Tenis masters kup 2015 — pojedinačno|2015]])
| olimpijskeigre = {{Zlato3}} ([[Tenis na Letnjim olimpijskim igrama 2025 — muškarci pojedinačno|2024]])

| pobpor2 = 49–64 (43.36%)
| osvojenihdublturnira = 1
| finaladubl = 1
| najboljidublplasman = 114. (30. novembar 2009)
| trenutni dubl plasman = 219 (14. 1. 2019)
| rezultatigrendslemdubl = da
| rezultataustralianopendubl = 1K (2006, 2007)
| rezultatrolandgarosdubl = 1K (2006)
| rezultatvimbldondubl = 2K (2006)  
| rezultatsadopendubl = 1K (2006)

| pobpor3 =
| osvojenihmiksturnira =
| rezultatigrendslemmiks =
| rezultataustralianopenmiks =
| rezultatrolandgarosmiks =
| rezultatWimbledonmiks =
| rezultatsadopenmiks =

| timska takmičenja = da
| dejvis kup =  '''P''' (2010)
| hopman kup = F ([[Hopman kup 2008.|2008]], [[Hopman kup 2013.|2013]])

| podaci od = 28. 1. 2019.
}}

'''Novak &quot;Nole&quot; Đoković''' ([[Beograd]], [[Srbija]], tada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]]; [[22. 5.|22. maj]] [[1987]]), [[Srbija|srpski]] teniser. Na prvom mestu ATP liste do sada je proveo 428 nedelja te je rekorder po broju osvojenih turnira u istoriji tenisa. Teniski stručnjaci, bivši igrači i saigrači smatraju Đokovića za jednog od najboljih tenisera u istoriji.&lt;ref name=&quot;metro.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Novak Djokovic is one of the greatest tennis players ever, says Pat Cash|url = http://www.metro.co.uk/sport/879710-novak-djokovic-is-one-of-the-greatest-tennis-players-ever-says-pat-cash|accessdate = 10. 2. 2012.|archive-date = 2013-06-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20130627215314/http://metro.co.uk/2011/10/25/novak-djokovic-is-one-of-the-greatest-tennis-players-ever-says-pat-cash-195296/|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Novak Djokovic v Rafael Nadal: Players &amp; pundits hail 'greatest' match|url = http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/16781690|accessdate =5. 3. 2012.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;espn.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Murray buoyed by Djokovic scalp|url = http://www.espn.co.uk/tennis/sport/story/139046.html|accessdate = 15. 3. 2012.|archive-url = https://web.archive.org/web/20130530065940/http://www.espn.co.uk/tennis/sport/story/139046.html|archive-date = 2013-05-30|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;standard.co.uk&quot;&gt;{{cite web|title = Tim Henman knows Andy Murray won’t worry over critics |url = http://www.standard.co.uk/sport/wimbledon/tim-henman-knows-andy-murray-wont-worry-over-critics-7876173.html|accessdate =14. 8. 2012.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Greatest Tennis Matches of All Time|url=https://archive.org/details/greatesttennisma0000stev|author=Steve Flink|publisher=New Chapter Press|isbn=978-0942257939|year=2012|page=[https://archive.org/details/greatesttennisma0000stev/page/452 452]}}&lt;/ref&gt; Profesionalno igra od [[2003]]. godine. Osvojio je dvadeset i četiri grand slam trofeja i pet puta [[Tenis masters kup|Masters kup]]. Godine 2024. osvojio je i olimpijsko zlato.

Osvojio je 36 turnira iz [[ATP Masters 1000|Masters serije]] i prvi kompletirao &quot;Zlatni masters&quot; (2018. godine), odnosno osvajanje svih devet turnira iz Masters serije. Zajedno sa saigračima iz reprezentacije Srbije je došao do titule u Dejvis kupu 2010. godine.

Sa Špancem [[Rafael Nadal|Rafaelom Nadalom]] je ostvario jedno od najvećih rivalstava u istoriji tenisa. Odigrali su rekordan broj međusobnih duela u Open eri, kao i najveći broj mečeva na grend slemovima, uključujući i najduže finale. Zapaženo je i Đokovićevo rivalstvo sa [[Roger Federer|Rodžerom Federerom]], protiv koga je igrao u rekordnih deset grend slem polufinala i u pet grend slem finala, dva puta na US Openu i tri puta na Wimbledonu.
-Pobedio Nadala u finalu rolan garosa 2021.

Osvojio je bronzanu medalju u pojedinačnoj konkurenciji na [[Olimpijada 2008|Olimpijskim igrama 2008.]] u [[Peking]]u. Jedan je od dobitnika [[Sport (dnevni list)#Zlatna značka|zlatne značke Sporta]]. Proglašen je za najboljeg sportistu sveta [[2011]], [[2014]], [[2015]] i [[2019]]. godine na [[Laureus]] dodeli.

== Privatni život ==
Novak Đoković je rođen [[22. 5.|22. maja]] [[1987]]. godine u [[Beograd]]u, kao najstariji sin oca Srđana i majke Dijane.&lt;!--Đokovići su poreklom iz [[Nikšić]]a, iz [[Jasenovo Polje|Jasenovog polja]] gde mu se i rodio deda.--&gt; Majka mu potječe iz [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizanske]] porodice Zdenka i Elizabete Žagar. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Žagari su se preselili iz [[Vinkovci|Vinkovaca]] u Beograd kao vojna lica [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]] (JNA).
Novak ima dva mlađa brata, Marka (rođen 1991) i Đorđa (rođen 1995). Prvi put je uzeo reket u ruke u teniskom kampu na [[Kopaonik]]u, kada je imao četiri godine. Sa dvanaest godina počeo je da pohađa tenis na [[minhen]]skoj akademiji [[Nikola Pilić|Nikole Pilića]]&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.novak-djokovic.com/srb/o_noletu/opsirnije.php |title=Biografija na zvaničnom sajtu |access-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507092102/http://www.novak-djokovic.com/srb/o_noletu/opsirnije.php |archive-date=2009-05-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Trenutno živi u [[Monte Carlo|Monte Karlu]], u [[Monako|Monaku]], a trenira ga bivši [[Slovačka|slovački]] teniser [[Marián Vajda|Marijan Vajda]]&lt;ref name=&quot;ITF&quot;/&gt;. Od decembra 2013. do decembra 2016. godine njegov trener bio je i je Nemac [[Boris Becker]]. Novak Đoković govori [[Srpski jezik|srpski]], [[Engleski jezik|engleski]], [[Nemački jezik|nemački]],&lt;ref name=&quot;official&quot;/&gt; [[Italijanski jezik|italijanski]]&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=FrnCFSNV4Yk Finale rimskog mastersa na kome se vidi da Novak govori italijanski jezik.]&lt;/ref&gt;, [[Francuski jezik|francuski]] i [[Kineski jezik|kineski]] jezik. U braku je sa Jelenom Ristić od 10. jula 2014. godine i imaju sina Stefana i cerku Taru. Takodjer, izjašnjava se kao veliki Srbin i patriota.

Često na duhovit način imitira saigrače, od kojih su mnogi njegovi prijatelji&lt;ref&gt;Video snimci gde imitira [[Roger Federer|Rogera Federera]], [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]], [[Andy Roddick|Endija Rodika]] i [[Marija Šarapova|Mariju Šarapovu]] se mogu naći [http://www.youtube.com/watch?v=xYA_7RUSarU ovde], [http://www.youtube.com/watch?v=VM6RUfeGLIE ovde] i [http://www.youtube.com/watch?v=bKj4PdWrK-o ovde]&lt;/ref&gt;. Prvi put ih je javno imitirao na lakšem treningu tokom [[Roland Garros|Rolan Garosa]] 2007. (snimci ovih imitacija, za koje Đoković tada nije znao da postoje, ubrzo su objavljene na televiziji), a prve javne imitacije izveo je nakon pobede nad [[Carlos Moyá|Carlosom Moyom]] na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]], kada je imitirao [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Marija Šarapova|Mariju Šarapovu]]&lt;ref&gt;[http://www.atptennis.com/5/en/deuce/summer2007/djokovic2.asp ATP Tennis]&lt;/ref&gt;.

== Teniska karijera ==

=== Kao junior ===
Đoković je u 2001. bio trostruki prvak Evrope u singlu, dublu i ekipno. Naredne sezone je postao najbolji u Evropi u konkurenciji igrača do 16 godina. Nakon pet odigranih ITF turnira, Đoković se nalazio na 40. mestu najboljih juniora sveta. Kao junior je imao odnos 35 pobeda i 11 poraza u singlu, odnosno 20 pobeda i 5 poraza u dublu.&lt;ref name=&quot;ITF&quot;&gt;{{en}} [http://www.itftennis.com/juniors/players/player.asp?player=100004087 Međunarodna teniska federacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107212152/http://www.itftennis.com/juniors/players/player.asp?player=100004087 |date=2011-01-07 }}&lt;/ref&gt;

=== 2003. ===
Na početku profesionalne karijere, Đoković je uglavnom igrao na [[ATP Čelindžer serija|čelindžer]] i [[ATP fjučers serija|fjučers]] turnirima, a našao se i na širem spisku reprezentacije SCG za mečeve protiv [[Obala Slonovače|Obale Slonovače]] i [[Bugarska|Bugarske]]. Prvi fjučers je osvojio u Beogradu na terenima TK [[SD Crvena zvezda|Crvena zvezda]] u [[jun]]u [[2003]]. kada je savladao četvrtog nosioca i osvojio prvi ATP poen. Te godine je stigao do još dva polufinala fjučersa.

=== 2004. ===
Godinu [[2004]]. je započeo plasmanom u polufinale na fjučersu u [[Zagreb]]u, a [[9. 4.|9. aprila]] je debitovao za [[Davis Cup|Dejvis kup]] reprezentaciju Srbije i Crne Gore u meču protiv [[Letonija|Letonca]] [[Janis Skroderis|Janisa Skroderisa]] pobedivši sa 2:0. Na fjučersu u [[Bergamo|Bergamu]] stigao je do polufinala, a osvojio je fjučerse u [[Solnok]]u, [[Budimpešta|Budimpešti]] i Beogradu. Prvi čelindžer Đoković je osvojio u [[Nemačka|nemačkom]] gradu [[Aachen|Ahenu]] [[novembar|novembra]] [[2004]].
 
=== 2005. ===
Nakon čelendžera u Beogradu u [[februar]]u [[2005]]. Đoković je odlučio da se u budućnosti posveti samo profesionalnim turnirima.

=== 2006. ===
U poslednjim danima [[2005]]. i prvim [[2006]]. igrao je sa [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] u [[Hopman Cup|Hopman kupu]] kada su stigli do polufinala.

Prethodnu godinu Đoković je završio na 78. mestu ATP-liste. Četvrtfinale na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] i 4. kolo na [[Wimbledon]]u uvrstili su ga u 40 najboljih igrača na ATP listi. Nedugo posle [[Wimbledon]]a sledila je prva šampionska titula vredna poena. Bilo je to u [[Amersfort]]u na [[Otvoreno prvenstvo Holandije|Otvorenom prvenstvu Holandije]]. Đoković nije izgubio nijedan set na tom turniru. Druga titula koju je osvojio u [[Metz|Mecu]] uvrstila ga je u 20 najboljih.

Godinu je završio na 16. mestu.

=== 2007. ===
U prvoj sedmici u [[januar]]u pobedio je [[Kris Gučioni|Krisa Gučionija]] na turniru u [[Adelejd]]u. Dve sedmice posle, na prvom [[otvoreno prvenstvo Australije|grend slemu]] sezone stigao je do četvrtog kola, izgubivši od [[Roger Federer|Rogera Federera]].

Đokovićeve igre na turnirima [[ATP Masters serija|Master serije]] u [[Indijan Vels masters|Indijan Velsu]] i [[Majami masters|Majamiju]], gde je bio finalista, odnosno pobednik, uvrstile su među deset najboljih na svetu. Na oba turnira, koji su bili njegovo prvo i drugo masters finale, savladao je u polufinalima [[Andy Murray|Endija Marija]] i to bez izgubljenog seta. Finale turnira u Indijan Velsu je izgubio od [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]], ali mu se revanširao na turniru u Majamiju, nakon čega je savladao [[Giljermo Kanjas|Giljerma Kanjasa]] u finalu (6-3, 6-2, 6-4 po setovima). Kasnije je igrao na prestižnom turniru u [[Monte Karlo masters|Monte Karlu]], gde je poražen od [[David Ferrer|Davida Ferera]] u trećem kolu. Đoković je stigao do četvrtfinala [[Rim masters|mastersa u Rimu]] i [[Međunarodno prvenstvo Njemačke u tenisu|Hamburgu]], gde je izgubio od [[Carlos Moyá|Karlosa Moje]] i Nadala. U finalu turnira u [[Estoril]]u, Đoković je savladao Francuza [[Rišar Gaske|Rišara Gaskea]], sa 7-6, 0-6, 6-1.
[[Datoteka:Novak Djokovic, US Open 2007.jpg|thumb|thumb|Novak Đoković na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]] [[2007]]. godine]]

Na [[Roland Garros|Otvorenom prvenstvu Francuske]] Đoković je stigao do prvog polufinala na [[grand slam|grend slem]] turnirima, gde je izgubio od kasnijeg šampiona Rafaela Nadala.

Na [[Wimbledon]]u 2007. Đoković je u četvrtfinalu savladao [[Cipar|Kipranina]] [[Marcos Baghdatis|Markosa Bagdatisa]] rezultatom 7-6 (4), 7-6 (9), 6-7 (3), 4-6, 7-5, u meču koji je trajao 5 sati, samo pet minuta manje od najdužeg meča u pojedinačnoj konkurenciji u celoj istoriji Wimbledona.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2007/jul/06djoko.htm|title=Djokovic wins five-hour battle against Baghdatis|date = 6. 7. 2007.|publisher=Rediff India Abroad|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U polufinalu Đoković je predao meč Nadalu zbog povrede leđa i problema sa stopalom.

Sledeći uspeh u masters seriji je bio na [[Kanada masters|Rodžers kupu]]. U finalu je savladao najboljeg tenisera sveta [[Roger Federer|Rogera Federera]], po setovima 7-6 (2), 2-6, 7-6 (2). Na putu do trofeja, Đoković je savladao prvoplasiranog, drugoplasiranog i trećeplasiranog igrača (Rogera Federera, Rafaela Nadala i [[Andy Roddick|Endija Rodika]]) u tri uzastopna dana. Đoković je bio prvi igrač kome je to uspelo još od [[Boris Becker|Borisa Bekera]] [[1994]]. Takođe, Đoković je postao drugi teniser, posle [[Tomáš Berdych|Tomaša Berdiha]], koji je uspeo da savlada i Federera i Nadala od kada su postali dominantni na ATP listi. Međutim, na [[Sinsinati masters|masters turniru u Sinsinatiju]] sledeće nedelje, Đoković je poražen od Karlosa Moje u drugom kolu bez dobijenog seta.

Na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]] Đoković je stigao je do finala gde je poražen od Federera 7-6 (4), 7-6 (2), 6-4. Na putu do finala, Đoković je u drugom kolu savladao [[Radek Štjepanek|Radeka Štjepaneka]] 6-7 (4), 7-6 (5), 5-7, 7-5, 7-6 (2), nakon skoro pet sati igre.

Nakon manje povrede, Đoković se vratio na turniru u [[Beč]]u i savladao je [[Stanislas Wawrinka|Stanislasa Vavrinku]] 6-4, 6-0 i osvojio petu titulu u sezoni.

Đoković je najzaslužniji za pobedu [[davis Cup reprezentacija Srbije|teniske reprezentacije Srbije]] nad [[Teniska reprezentacija Australije|Australijom]] i plasman u Svetsku grupu [[Davis Cup|Dejvis kupa]], pošto je pobedio u oba meča u pojedinačnoj konkurenciji i jednom u konkurenciji parova.

Sledeći turnir na kojem je učestvovao je bio [[Madrid masters]], gde je poražen od [[David Nalbandian|Davida Nalbandijana]] u polufinalu 6-4, 7-6 (4). Na [[Pariz masters|mastersu u Parizu]] Đokovića je u ranoj fazi eliminisao [[Francuska|Francuz]] [[Fabris Santoro]].

Kao trećeplasirani igrač sveta Đoković je došao na [[Tenis masters kup|Masters kup]] u [[Shanghai|Šangaju]] i prvi je eliminisan sa turnira nakon dva poraza u svojoj grupi od [[David Ferrer|Davida Ferera]] 6-4, 6-4 i Rišara Gaskea 6-4, 6-2. U poslednjem meču je poražen od Rafaela Nadala 6-4, 6-4.

Đoković je u izboru sportskog lista [[Sport (dnevni list)|Sport]] izabran za sportistu godine u [[Srbija|Srbiji]] [[2007]], a [[Olimpijski komitet Srbije]] ga je proglasio za najboljeg muškog sportistu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.oks.org.rs/?page_id=462&amp;lang=sr-latn|title=OKS: Najbolji sportisti|date = 6. 7. 2007.|publisher=OKS|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

=== 2008. ===
Novu sezonu Đoković je počeo u [[Perth|Pertu]] na [[Hopman Cup|Hopman kupu]], gde je zajedno sa koleginicom [[Jelena Janković|Jelenom Janković]] stigao do finala, gde su izgubili od predstavnika [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] [[Serena Williams|Serene Vilijams]] i [[Mardi Fiš|Mardija Fiša]] 2-1. Đoković je dobio sve mečeve u pojedinačnoj konkurenciji, ali je Jankovićeva zbog povrede bila prisiljavana da preda svoje mečeve i da pokuša da pomogne Đokoviću u dublu.
[[Datoteka:Novak Djokovic at the 2008 Rogers Cup2.jpg|thumb|Novak Đoković na turniru masters serije u [[Kanada masters|Torontu]] [[2008]]. godine]]

Na prvom [[grand slam|grend slemu]] te sezone, [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenom prvenstvu Australije]], Đoković se plasirao u finale bez izgubljenog seta. Do tog uspeha stigao je savladavši u polufinalu prvog tenisera sveta [[Roger Federer|Rogera Federera]] rezultatom 3-0, po setovima 7-5, 6-3, 7-6(5). U finalu [[27. 1.|27. januara]] protivnik mu je bio najveće pozitivno iznenađenje turnira [[Jo-Wilfried Tsonga|Žo Vilfrid Conga]] iz [[Francuska|Francuske]], 38. igrač na ATP listi, koji je u drugom polufinalu pobedio drugog tenisera sveta [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]]. Novak Đoković je pobedio u finalu sa 3-1 u setovima.

Đoković je sa [[Janko Tipsarević|Tipsarevićem]], [[Nenad Zimonjić|Zimonjićem]] i [[Viktor Troicki|Troickim]] izabran da se takmiči za Srbiju u [[Davis Cup|Dejvis kupu]] protiv Rusije od 8. do 10. februara. Tokom boravka u [[Moskva|Moskvi]], Đoković je oboleo od [[stomačni grip|stomačnog gripa]] i propustio je prvi dan i prvi meč u pojedinačnoj konkurenciji. Vratio se drugog dana za pobedu meču parova sa Zimonjićem protiv [[Mihail Južnji|Mihaila Južnjog]] i [[Dmitrij Tursunov|Dmitrija Tursunova]], ali je sledećeg dana predao meč [[Nikolaj Davidenko|Nikolaju Davidenku]] pri vođstvu 2-1, čime je Rusija stekla nedostižnu prednost 3-1.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/news/story?id=3239439|title=Serbia's Djokovic retires from Davis Cup match to hand Russians victory|date = 10. 2. 2008.|publisher=ESPN Tennis|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Novak Djokovic during the 2008 Tennis Masters Cup final3.jpg|thumb|Nakon poslednjeg poena u finalu [[Tenis masters kup]]a u [[Shanghai|Šangaju]] [[2008]]. godine]]

Na sledećem ATP turniru u [[Marselj|Marseju]] izbacio ga je Francuz [[Žil Simon (teniser)|Žil Simon]] u drugom kolu turnira. Na masters turniru u [[Indijan Vels masters|Indijan Velsu]] 23. marta Đoković je osvojio svoj drugi turnir u sezoni pobedivši Mardija Fiša sa 2-1. Na turniru u [[Majami masters|Majami]], koji je godinu dana pre i osvojio, Đokovića je izbacio [[Kevin Anderson]] sa 2-1 u setovima, dok je na turniru u [[Monte Karlo masters|Monte Karlu]], Đoković stigao do polufinala u kom je predao meč [[Roger Federer|Rodžeru Federeru]]. Drugi po redu [[Rim masters|masters na šljaci]] osvaja pobedivši [[Stanislas Wawrinka|Stanislasa Vavrinku]] rezultatom 4-6, 6-3, 6-3. Na putu do finala savladao je [[Stiv Darcis|Stiva Darcisa]], [[Igor Andrejev|Igora Andrejeva]], [[Nikolas Almagro|Nikolasa Almagra]] i [[Radek Štjepanek|Radeka Štjepaneka]].

Na [[međunarodno prvenstvo Njemačke u tenisu|mastersu u Hamburgu]], Đoković je popravio prošlogodišnji uspeh i stigao je do polufinala, u kom je poražen od Rafaela Nadala sa 2-1 u setovima. Na putu do polufinala Đoković je savladao [[Huan Ignasio Čela|Huana Ignasija Čelu]], [[Ivo Karlović|Ivu Karlovića]] i [[Albert Montanjez|Alberta Montanjeza]].

Na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] [[2008]]. stigao je do polufinala. Bio je treći favorit, iza [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i [[Roger Federer|Rogera Federera]], ali je izgubio od Nadala u polufinalu sa 6-4, 6-3, 7-6(3), uz veliku borbu u trećem setu. I na sledećem turniru u Engleskoj, ovaj put u finalu, poražen je od Nadala.

Samo nekoliko dana kasnije, na [[Wimbledon]]u je ispao u drugom kolu od Rusa [[Marat Safin|Marata Safina]] (6-4, 7-6(3), 6-2). U tom meču, Đoković je protivniku poklonio 28 poena, a imao je i 10 duplih servis grešaka. Đoković je posle četiri nedelje pauze učestvovao na [[Kanda masters|Rodžers kupu]] u [[Toronto|Torontu]], koji je prošle godine osvojio. Porazio je [[Frenk Dančević|Frenka Dančevića]] i [[Robin Sederling|Robina Sederlinga]], ali ga je u četvrtfinalu elimisao [[Andy Murray|Endi Mari]]. Sledeće nedelje, na [[Sinsinati masters]]u, Đoković je stigao do finala, savladavši Rafaela Nadala 6-1, 7-5. U finalu je opet izgubio od Marija 7-6, 7-6.

Đoković je bio postavljen za trećeg nosioca na [[Tenis na olimpijskim igrama 2008. - muškarci pojedinačno|Olimpijskim igarama 2008]]. U prvoj rundi je savladao Amerikanca [[Robi Džinepri|Robija Džineprija]] 6-4, 6-4, u drugoj Nemca [[Rajner Šitler|Rajnera Šitlera]] 6-4, 6-2, u trećoj Rusa [[Mihail Južnji|Mihaila Južnjeg]] 7-6(3) i u četvrtfinalu Francuza [[Gaël Monfils|Gaela Monfisa]] 4-6, 6-1, 6-4. U polufinalu Đoković je izgubio od Rafaela Nadala 4-6, 6-1, 4-6. U tom meču Đoković je mogao da spase meč loptu, ali je sa mreže lopticu poslao van igrališta dok je Nadal bio daleko od mreže. U borbi za treće mesto, Đoković je savladao [[Džejms Blejk|Džejmsa Blejka]] 6-4, 7-6(4).

Takođe se takmičio i u [[Tenis na olimpijskim igrama 2008. - muški parovi|igri parova]] zajedno sa [[Nenad Zimonjić|Nenadom Zimonjićem]], gde su bili postavljeni za druge nosioce. Đoković i Zimonjić su u prvom kolu izgubili od češkog para [[Martin Dam]] i [[Pavel Vizner]] 6-3, 0-6, 2-6

Posle Olimpijskih igara Đoković je na [[US Open|Otvorenom prvenstvu SAD]] postavljen za trećeg nosioca. U meču četvrtog kola protiv [[Tommy Robredo|Tomija Robreda]] imao je problema zbog bolova u [[bedro|bedrima]] i umora, pa je bio prisiljen da zatraži dva tajm auta. I pored toga je uspeo da savlada Robreda u pet setova. U četvrtfinalu je savladao [[Andy Roddick|Rodika]], a učešće na Otvorenom prvenstvu SAD je završio nakon poraza od [[Roger Federer|Federera]] u polufinalu.

U finalu Otvorenog prvenstva Tajlanda Đoković je izgubio od Žoa Vilfreda Conge 7-6(4), 6-4. Na [[Madrid masters|mastersu u Madridu]] Đokovića je u trećoj rundi je pobedio [[Ivo Karlović]] sa 7-6(4), 7-6(5). Na [[Pariz masters|mastersu u Parizu]] dve nedelje kasnije, Conga je opet savladao Đokovića sa 6-4, 1-6 i 6-3.

Na finalnom [[Tenis masters kup|Masters kupu]] u [[Shanghai|Šangaju]], Đoković je nakon Nadalovog odustanka od učešća na turniru postavljen za drugog nosioca. U prvom kolu je pobedio [[Juan Martín del Potro|Del Potra]] 7:5, 6:3, a u drugom kolu [[Nikolaj Davidenko|Davidenka]] 7-6(3), 0-6, 7-5. U trećem kolu je ponovo poražen od od Conge 6-1, 5-7, 1-6. Bez obzira na poraz Đoković je takmičenje u grupnoj fazi završio na prvom mestu. U polufinalu je eliminisao [[Žil Simon (teniser)|Žila Simona]] 4-6, 6-3, 7-5, a u finalu je još jednom savladao Davidenka 6-1, 7-5 za svoj prvi Masters kup u karijeri.

=== 2009. ===
Đoković je novu sezonu počeo na turniru u [[Brisbane|Brizbejnu]], ali ga je već u prvom kolu neplanirano izbacio [[Ernests Gulbis]] 6-4, 6-4, pa je bio prinuđen da igra još jedan turnir pred Otvoreno prvenstvo Australije. Na turniru u [[Sydney|Sidneju]] u polufinalu ga je izbacio [[Jarko Nieminen]] 6-4, 7-6(3).

Đoković je branio osvojenu titulu na [[Otvoreno prvenstvo Australije|Otvorenom prvenstvu Australije]], ali je u četvrtfinalu predao meč [[Andy Roddick|Endiju Roddicku]] zbog iscrpljenosti i grčeva pri Roddickovom vođstvu 6-7(3), 6-4, 6-2, 2-1. Zatim je na turniru u [[Marselj|Marseju]] stigao do polufinala gde ga četvrti put zaredom pobeđuje [[Žo-Vilfrid Tsonga|Jo-Wilfried Tsonga]] sa 6-4, 7-6(1). Naredne nedelje, kao prvi nosilac, osvaja [[prvenstvo Dubaija u tenisu|turnir u Dubai]] pobedivši [[David Ferrer|Davida Ferera]] u finalu.

U [[Španija|španskom]] gradu Benidormu igrao se [[Davis Cup|Dejvis kup]] meč između reprezentacija [[Srbija|Srbije]] i [[Španija|Španije]]. Novak je u oba svoja meča poražen rezultatom 3:0. Izgubio je od [[David Ferrer|Davida Ferera]] i od tada prvog tenisera sveta, [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://m.daviscup.com/en/results/tie/details.aspx?tieId=100012241|title=Davis cup|accessdate=16. 1. 2013.}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Usledili su turniri [[ATP Masters serija|Masters 1000 serije]] – [[Indijan Vels masters|Indijan Vels]] i [[Majami masters|Majami]]. U prvom od njih, na kome je branio titulu, stiže do četvrtfinala i tu ubedljivo gubi od domaćeg tenisera [[Andy Roddick|Endija Roddicka]]. Na [[Majami masters|mastersu u Majamiju]] stiže do finala. Na putu do polufinala, konačno prekida seriju [[Francuzi|Francuza]] [[Žo-Vilfrid Tsonga|Žoa-Vilfrida Conge]] od četiri uzastopne pobede u njihovim mećusobnim duelima, pobedivši ga 6-3, 6-4. U polufinalu pobeđuje i [[Roger Federer|Rogera Federera]] s 3-6, 6-2, 6-3 nakon velikog preokreta, ali u finalu biva poražen od strane [[Andy Murray|Endija Marija]]. Ovo finale je bilo prvo od četiri, koliko će ih Đoković odigrati u nizu.
[[Datoteka:Novak Đoković at the 2009 French Open 4.jpg|thumb|thumb|Đoković na [[Roland Garros|Rolan Garosu]] 2009. godine]]

[[Datoteka:US Open 2009 4th round 508.jpg|thumb|thumb|Đoković na [[Otvoreno prvenstvo Sjedinjenih Američkih Država u tenisu 2009.|Otvorenom prvenstvu SAD 2009. godine]]]]

Zatim se prešlo na [[Evropa|evropski]] kontinent i na šljakaste terene. Na još jednom turniru serije 1000 u [[Monte Karlo masters|Monte Karlu]], ponovo gubi u finalu, ovaj put od neprikosnovenog &quot;Kralja šljake&quot;, Rafe Nadala. Iako naizgled lagana pobeda Španca, činilo se da je Novak imao dobre šanse za prvu pobedu protiv Nadala na zemljanoj podlozi. Na sledećem turniru [[ATP Masters serija|Masters 1000 serije]] u [[Rim masters|Rimu]] brani titulu. U polufinalu dobija Švajcarca [[Roger Federer|Rogera Federera]] u meču nalik onom iz [[Majami masters|Majamija]] mesec dana unazad. U još jednom finalu masters turnira, ponovo gubi od Nadala. Taj poraz je prouzrokovao da Đoković padne na četvrto mesto, nakon 81 uzastopne nedelje provedene na mestu broj tri.

Na premijernom Srbija Openu, turniru u svom rodnom gradu [[Beograd]]u, osvaja svoju drugu ovogodišnju titulu kao prvi nosilac, uspot pobedivši sunarodnike [[Janko Tipsarević|Tipsarevića]] i [[Viktor Troicki|Troickog]], a u finalu senzaciju turnira, anonimnog [[Poljska|poljskog]] igrača Lukaša Kubota s 6-3, 7-6(0).

Naredni turnir u Novakovom rasporedu bio je poslednji turnir [[ATP Masters serija|serije 1000]] za ovu godinu igran na šljaci. Na [[Madrid masters|madridskom mastersu]] lakim i brzim pobedama i bez izgubljenog seta stiže do polufinala. Tad još jednom dolazi do okršaja između, kako su ih tada nazivali, &quot;dvojicom najboljih šljakaša&quot;, [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] i Novaka Đokovića. To je bio njihov treći meč u poslednjih pet sedmica i očekivalo se da će biti neizvestan poput prethodnih. Uprkos činjenici da je imao tri meč lopte, Đoković gubi meč rezultatom 6-3, 6-7(5), 6-7(9). Taj meč je trajao puna 4 sata i 2 minuta, i vremenski je najduži meč u pojedinačnoj konkurenciji u Open Eri.

Naredni turnir na kom je učestvovao bio je drugi [[Grand slam|Grend slem]] godine, [[Roland Garros|Rolan Garos]]. Iznenađujuće, biva poražen od [[Nemci|Nemca]] [[Filip Kolšrajber|Filipa Kolšrajbera]] u trećem kolu turnira, rezultatom 6-4, 6-4, 6-4.

Svoju sezonu na travnatoj podlozi započinje turnirom u [[Nemačka|nemačkom]] gradu [[ATP Hale|Haleu]], gde je, nakon povlačenja [[Roger Federer|Federera]], bio postavljen za prvog nosioca. U finalu, njegovom šestom ove godine, doživljava poraz od domaćeg tenisera, [[Tomi Has|Tomija Hasa]], 6-3, 6-7(4), 6-1.

Kao potencijalni &quot;favorit iz senke&quot;, došao je na nezvanično prvenstvo sveta [[Wimbledon 2009.-muškarci pojedinačno|Wimbledon]]. U prvih nekoliko kola igrao je sigurno i brzo je stizao do pobeda nad Benetoom, Grojlom, Fišom i Selom. Mnogi su već očekivali polufinale između Novaka i [[Roger Federer|Federera]]. U četvrtfinalu je, još jednom, naišao na [[Tomi Has|Hasa]]. U meču u kom je igrao izuzetno loše izgubio je rezultatom 7-5, 7-6(6), 4-6, 6-3.

&quot;US Open seriju&quot; započeo je [[ATP Masters serija|masters]] turnirom u [[Kanada masters|Montrealu]], u [[Kanada|Kanadi]]. Nakon pobede protiv [[Mihail Južni|Mihaila Južnog]] plasirao se u četvrtfinale u kome su se, prvi put u istoriji [[tenis]]a, našla osmorica najbolje rangiranih tenisera sa [[Asocijacija teniskih profesionalaca|ATP liste]] u tom trenutku ([[Roger Federer|Federer]], [[Rafael Nadal|Nadal]], [[Andy Murray|Mari]], Đoković, [[Andy Roddick|Roddick]], [[Juan Martín del Potro|Del Potro]], [[Žo-Vilfrid Tsonga|Tsonga]] i [[Nikolaj Davidenko|Davidenko]]). U četvrtfinalu ga pobeđuje [[Sjedinjene Američke Države|Amerikanac]] Roddick rezultatom 6-4, 7-6(4).

Na narednom turniru, u [[Sinsinati masters|mastersu u Sinsinatiju]], stigao je do finala, usput savladavši povratnika na teren nakon više od dva meseca, [[Španija|Španca]] [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] rezultatom 6-1, 6-4. U finalu gubi od verovatno najboljeg tenisera svih vremena, [[Roger Federer|Rogera Federera]], rezultatom 1-6, 5-7.

Đoković je osvojio [[Otvoreno prvenstvo Kine u tenisu|turnir u Pekingu]] pobedivši u finalu Hrvata [[Marin Čilić|Marina Čilića]] 6-2, 7-6 (7-4). Stigao do polufinala [[Šangaj masters|mastersa u Šangaju]] u kome je izgubio od [[Nikolaj Davidenko|Davidenka]] (koji je na kraju i osvojio turnir), 6-4, 4-6, 6-7 (1-7). Đoković je od 19.10. ponovo 3. igrač na ATP listi najboljih tenisera na svetu.

Osvojio je turnir [[ATP 500|ATP 500 serije]] u [[ATP Bazel|Bazelu]], pobedivši u finalu trostrukog branioca titule, [[Roger Federer|Rogera Federera]], 6-4, 4-6, 6-2&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8349507.stm|title = BBC sport: Djokovic beats Federer in final|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;. Nakon četiri poraza u finalu [[ATP Masters serija|ATP masters 1000]] turnira ove godine, osvojio je tutulu na [[Pariz masters|mastersu u Parizu]]. U polufinalu je savladao [[Rafael Nadal|Rafaela Nadala]] 6-2, 6-3&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2009/11/Paris-Saturday-Djokovic-Cruises-Past-Nadal.aspx|title = Paris saturday Djokovic cruises past Nadal|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;, a u finalu ljubimca publike, [[Francuzi|Francuza]] [[Gaël Monfils|Gaela Monfisa]] 6-2, 5-7, 7-6(3)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8361518.stm|title = BBC sport tennis|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;.

Na [[Tenis masters kup]]u je u grupnoj fazi savladao [[Nikolaj Davidenko|Nikolaja Davidenka]], produživši tako svoj niz pobeda na 11&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8375565.stm|title = BBC sport tennis|accessdate =19. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt;. Ovaj niz je okončao [[Robin Sederling]], koji ga je pobedio prvi put u šest mečeva. Iako je u trećem meču u grupnoj fazi savladao Rafaela Nadala, nije se plasirao u polufinale, zbog lošijeg odnosa osvojenih i izgubljenih setova od drugoplasiranog Davidenka.

Đoković je treći put za redom godinu završio na trećem mestu. Igrao je 97 mečeva, više od bilo kog drugog tenisera, sa odnosom pobeda i poraza 78–19. Dospio je do deset finala, od kojih je osvojio pet.

=== 2010. ===
[[Datoteka:Rogers Cup 2010 Djokovic Federer108 crop.jpg|levo|thumb|Đoković u Torontu 2010. godine]]
Sezonu 2010. Đoković je započeo na egzibicionom turniru u Kujongu, predgrađu [[Melbourne|Melburna]]. Poražen je u polufinalu od Španca [[Fernando Verdasco|Fernanda Verdaska]]. Prvi ATP turnir koji je Novak odigrao bio je prvi grend slem sezone, [[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2010. — muškarci pojedinačno|Otvoreno prvenstvo Australije]]. U četvrtfinalu ga je porazio [[Francuska|francuski]] teniser [[Jo-Wilfried Tsonga|Žo-Vilfrid Conga]] nakon pet setova, 6-7 (8-10), 7-6 (7-5), 6-1, 3-6, 1-6. Kao razloge poraza Novak je naveo stomačne probleme, koje je imao i pre meča i koji su bili evidentni na početku četvrtog seta.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/tennis/article-1246502/AUSTRALIAN-OPEN-2010-Jo-Wilfried-Tsonga-beats-sick-man-Novak-Djokovic-sets-reach-four.html|title=AUSTRALIAN OPEN 2010: Jo-Wilfried Tsonga beats sick man Novak Djokovic in five sets to reach last four|date = 27. 1. 2010.|publisher=Mail Online|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Uprkos tome, Đoković je 1. februara dostigao svoj najbolji plasman u karijeri, drugu pozicija na ATP listi.

Zatim je osvojio [[Prvenstvo Dubaija u tenisu|turnir u Dubaiju]] i tako prvi put u karijeri odbranio titulu na nekom turniru. Nakon toga je učestvovao u Dejvis kupu u meču protiv SAD i pobedio je u oba meča koja je igrao.

Na [[ATP Masters 1000|mastersu]] u [[Indijan Vels masters|Indijan Velsu]], Đoković je izgubio u osmini finala od [[Ivan Ljubičić|Ivana Ljubičića]] (5-7, 3-6). Posle toga je učestvovao na mastersu u [[Miami|Majamiju]], ali je izgubio u drugom kolu od [[Belgija]]nca [[Olivije Rohus|Olivijea Rohusa]] (2-6, 7-6(7), 4-6).

Posle je igrao polufinale turnira u Monte Karlu pobijedivši kao prvi nosilac u drugom kolu Florana Seru 6-2 6-3, zatim [[Stanislas Wawrinka|Stanislasa Vavrinku]] 6-4 6-4 i [[David Nalbandian|Davida Nalbandijana]] 6-2 6-3 prije poraza od Španskog tenisera [[Fernando Verdasco|Fernanda Verdaska]] 2-6 2-6. Novak je igrao u rodnom gradu [[Beograd]]u ali je predao četvrtfinalni meč sunarodniku [[Filip Krajinović|Filipu Krajinoviću]] pri rezultatu 4-6 zbog alergije.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.politika.rs/rubrike/Sport/Tenis/Dokovic-predao-mech-Krajinovicu.lt.html|title=Đoković predao meč Krajinoviću|date = 7. 5. 2010.|publisher=Politika|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Sledeće nedelje nije učestvovao na turniru u Madridu zbog istog razloga.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://labs.ebuzzing.co.uk/buzz/novak_djokovic-170525/2010-05-08-djokovic-skip-madrid-open-due-allergies|title=DJOKOVIC TO SKIP MADRID OPEN DUE TO ILLNESS, ALLERGIES|date=8. 5. 2010.|publisher=ebuzzing|accessdate=16. 1. 2013.}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Sledeći Novakov turnir je [[Roland Garros|Rolan Garos]]. Turnir je počeo pobjedom nad Rusom Evgenijem Koroljevim koji predstavlja [[Kazahstan]] 6-1, 3-6, 6-1, 6-3. U drugom kolu je savladao japanskog tenisera Keja Nišikorija 6-1, 6-4, 6-4, u trećem je porazio Rumuna Viktora Haneskua 6-3, 3-6, 6-3, 6-2, u četvrtom kolu mini iznenađenje turnira Robija Džinipreija 6-4 2-6, 6-1, 6-2. Ipak u četvrtfinalu je poražen od strane Austrijskog tenisera [[Jirgen Melcer|Jirgena Melcera]] i 22. nosioca u pet setova. Nole je ipak vodio sa 2-0 u setovima i imao brejk u 3 setu. Meč je završen rezultatom 6-3, 6-2, 2-6, 6-7, 4-6.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/frenchopen/7798726/French-Open-2010-Novak-Djokovic-throws-away-two-set-lead-against-Jurgen-Melzer.html|title=French Open 2010: Novak Djokovic throws away two-set lead against Jurgen Melzer|date = 2. 6. 2010.|publisher=The Telegraph|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;
Onda je počela sezona na travi. U Kvins Klubu ju je započeo kao 2.nosioc i u drugom kolu je porazio italijanskog tenisera Cirié Paola Lorencija 6-3, 6-3. Usledio je četvrtfinalni duel sa Ksavijerom Malisom, belgijanskim teniserom, koji je izgubio 3-6, 6-4, 2-6. Na istom turniru je osvojio prvu titulu du dubl konkurenciji sa [[Izrael]]cem Džonatanom Erlihom.

Đoković je 21. juna započeo turnir u [[Wimbledon]]u kao treći nosilac. U prvom kolu preživio je maraton sa Belgijancem Oliverom Rohusom.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tennisnewsonline.com/news/novak-djokovic-olivier-rochus-2010-wimbledon-first-round.htm|title=Novak Djokovic defeats Olivier Rochus - 2010 Wimbledon First round|date=21. 6. 2010.|publisher=Tennis News Online|accessdate=16. 1. 2013.|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029210632/http://www.tennisnewsonline.com/news/novak-djokovic-olivier-rochus-2010-wimbledon-first-round.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Pobedio je sa 4-6 6-2 3-6 6-4 6-2. Poslije je pobedio kvalifikanta Tajlora Denta sa 7-6(5) 6-1 6-4. U trećem kolu je porazio 28.nosioca Alberta Montanjesa 6-1 6-4 6-4. Onda je pobijedio [[Lleyton Hewitt|Lejtona Hjuita]] sa 7-5 6-4 3-6 6-4. U 1/4 očekivao je [[Andy Roddick|Endija Rodika]] ipak nije bio on, već iznenađenje turnira- Jen-Hsun Lu iz [[Republika Kina|Kineskog Tajpeha]], kojeg je savladao veoma lako sa 6-3 6-2 6-2. U polufinalu je izgubio od Čeha [[Tomáš Berdych|Tomaša Berdiha]] sa 6-3, 7–6, 6–3. Posle, Wimbledona, došao je Dejvis Kup. Srbija igra protiiv [[Hrvatska|Hrvatske]] u [[Split]]u, u dvorani Spaladium.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.naslovi.net/2010-07-05/studio-b/devis-kup-marko-djokovic-umesto-bozoljca/1834943|title=Devis kup: Marko Đoković umesto Bozoljca|date=5. 7. 2010.|publisher=naslovi.net|accessdate=17. 1. 2013.}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Novak je dobio svoje mečeve [[Ivan Ljubičić|Ivana Ljubičića]] i [[Marin Čilić|Marina Čilića]], a srpska reprezentacija je obezbedila plasman u polufinale. Usledila su dva turnira Masters 1000 serije u kanadskom gradu Torontu i američkom gradu Cincinnatiju. U Kanadi gubi od Švajcarca Rogera Federera, rezultatom 1-6, 6-3, 5-7. Na tom turniru Đoković je sudelovao i u konkurenciji parova, zajedno s tada prvim teniserom sveta, Rafaelom Nadalom. Iako su taj par činili, u tom trenutku, dva najbolja tenisera sveta, izgubili su u prvom kolu i to od dvojice Kanađana crnogorskog i slovačkog porekla, [[Miloš Raonić|Miloša Raonića]] i Vašeka Pospišla. U Cincinnatiju, u četrvtfinalu Đoković gubi od Endija Rodika.

Sledeći je igran poslednji [[grand slam|grend slem]] turnir sezone, Otvoreno prvenstvo SAD. Iako je bio smatran za trećeg favorita turnira, već u prvom kolu se suočio sa ispadanjen s turnira. Protivnik mu je bio drug iz djetinjstva i kolega iz reprezentacije [[Viktor Troicki]]. Nakon mnogo obrta, Đoković iz meča izlazi kao pobednik.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2010/sep/01/us-open-viktor-troicki-novak-djokovic|title=US Open 2010: Viktor Troicki almost catches Novak Djokovic cold|date = 1. 9. 2010.|publisher=The Guardian|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U polufinalu spašava dve meč-lopte protiv Rogera Federera, dolazi do pobede u pet setova i uspeva da se plasira u svoje treće finale na Grand Slam turnirima. Ovom pobedom je postao drugi teniser, pored Rafaela Nadala koji je ostvario dve pobede protiv Federera na grend slemovima. U svom drugom finalu na ovom turniru ponovno je poražen, ovoga puta od Nadala, rezultatom 4-6 7-5 4-6 2-6.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://novakdjokovic.com/vesti/tenis/nole-spasio-dve-mec-lopte-i-srusio-federera-za-finale-us-opena-protiv-nadala/|title=Nole spasio dve meč lopte i srušio Federera za finale US Opena protiv Nadala!|publisher=Novak Djokovic|accessdate=13. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Nakon toga, u [[Beograd]]u, Srbija je porazila Češku rezultatom 3-2, a Đoković je igrao dva meča - u dublu je zajedno s Nenadom Zimonjićem izgubio od para Tomaš Berdih / Radek Štjepanek, a u trećem meču singla je savladao Berdiha rezultatom 3-1.
Na prvom turniru u mini azijskoj turneji, u Pekingu, uspeva da odbrani titulu iz prethodne godine, pobedom u finalu nad Davidom Fererom. Na Šangaj mastersu, u polufinalu gubi od Federera, kao i na narednom turniru u Bazelu, u finalu. U Parizu je u poziciji da brani još jednu titulu, ali u trećem kolu gubi od domaćeg tenisera Mikela Ljodre.
Četvrtu sezonu za redom uspeva da se plasira na ATP završni šampionat i to kao treći teniser sveta. U prvom meču u grupi lako pobeđuje Tomaša Berdiha sa 6-3, 6-3. U narednom meču, protiv prvog nosioca Nadala ne uspeva doći do pobede.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2010/nov/25/novak-dkjokovic-rafael-nadal-world-tour-finals|title=Rafael Nadal eases into semis after Novak Djokovic gets lens trouble|date = 25. 11. 2010.|publisher=The Guardian|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Trijumfom nad Endijem Rodikom sa ostvaruje plasman u polufinale. Treći put za redom gubi od kasnijeg pobednika, Federera, ovoga puta rezultatom u dva seta.

Prvi put se zajedno sa reprezentacijom Srbije našao u finalu Dejvis kupa protiv reprezentacije Francuske u Beogradskoj areni. U svom prvom meču protiv [[Gilles Simon|Žil Simona]] bez većih problema donosi bod reprezentaciji pobedom od 6-3, 6-1, 7-5. Nakon zaostatka Srbije 1-2 izjednačuje rezultat trijumfujući nad Monfisom 6-2, 6-2, 6-4. Na kraju je Viktor Troicki ostvario odlučujuću pobedu i tako doneo Srbiji prvu titulu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.novosti.rs/vesti/sport.296.html:310222-Dejvis-kup-Srbija-sampion-sveta|title=Dejvis kup: Srbija šampion sveta|date = 5. 12. 2010.|publisher=Večernje novosti|accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Đoković je tokom 2010. u mečevima za reprezentaciju ostvario 7 pobeda u isto toliko mečeva.

=== 2011. ===
[[Datoteka:Novak Djokovic at the 2011 Australian Open4.jpg|thumb|thumb|Đoković sa pobedničkim trofejom u Melburnu]]
Đoković je započeo sezonu igrajući na Hopman kupu sa [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]]. Pobedio je u svim svojim mečevima, ali zbog povrede Ane Ivanović morali su da odustanu od nastupa u finalu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sportlive.co.za/tennis/2013/01/06/spain-stun-djokovic-and-ivanovic-to-win-hopman-cup|title=Spain stun Djokovic and Ivanovic to win Hopman Cup|date=6. 1. 2011.|publisher=Sport live|accessdate=16. 1. 2013.|archivedate=2013-01-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130108195255/http://www.sportlive.co.za/tennis/2013/01/06/spain-stun-djokovic-and-ivanovic-to-win-hopman-cup|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Nakon Hopman kupa igrao je na Otvorenom prvenstvu Australije. Kao treći nosilac, u prvom kolu savladao je Granoljersa 6–1, 6–3, 6–1, zatim Dodiga 7–6, 6–7(8), 6–0, 6–2. Drugi set ovog meča je ujedno i jedini izgubljen set na celom turniru. U trećem kolu Viktor Troicki mu je predao meč nakon što je Đoković dobio prvi set rezultatom 6–2. U četvrtom kolu pobedio je Almagra rezultatom 6–3, 6–4, 6–0. Vezavši tri pobede bez izgubljenog seta protiv tenisera koji se na ATP listi nalaze na nekom od prvih deset mesta, Tomaša Berdiha 6–1, 7–6(5), 6–1, Rogera Federera 7–6(3), 7–5, 6–4 i u finalu, Endija Marija 6–4, 6–2, 6–3 osvojio je drugu Grend Slem titulu u karijeri.
Sledeći turnir na kome je nastupio je Tenisko prvenstvo Dubaija 2011. Kao drugi nosilac, u prvom kolu je pobedio Mikaela Ljodru 6–3, 6–3. U očekivanom nastupu u finalu, pobedom nad Federerom 6–3, 6–3, odbranio je titulu i postao trostruki uzastopni pobednik ovog turnira.

Novak Đoković zbog nastupa na turniru u Indijan Velsu nije učestvovao u mečevima Dejvis kupa. U prvom kolu Indijan Velsa je bio slobodan. U drugom kolu pobedo je Golubjeva, pa mu je sledeći protivnik bio Ernests Gulbis koji je izgubio meč sa samo jednim osvojenim gemom, kao i Viktor Troicki u narednoj rundi. Četvrtfinalni meč Novak je igrao protiv Gaskea. Gaske je u oba seta vodio, ali je Đoković dva puta preokrenuo rezultat.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mybetinfo.net/video-2011-indian-wells-quarterfinal-djokovic-def-gasquet-6-2-6-4-a-20672.html|title=Video 2011 Indian Wells - Quarterfinal - Djokovic def. Gasquet 6:2, 6:4|accessdate=16. 1. 2013.|archivedate=2011-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111217135834/http://mybetinfo.net/video-2011-indian-wells-quarterfinal-djokovic-def-gasquet-6-2-6-4-a-20672.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; U polufinalu je igrao protiv Rogera Federera, i to treći put u sezoni, i drugi put u polufinalu. Ta pobeda je Novaku donela drugo mesto na ATP listi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx?t=rh|title = Novak Djokovic's Rankings History|accessdate =18. 3. 2013.}}&lt;/ref&gt; U finalu Novak Đoković je savladao Nadala osvojivši treću titulu u sezoni, i drugu titulu u Indijan Velsu.

Nakon razornog zemljotresa i cunamija, koji su pogodili Japan, Novak odlučuje da odigra egzibicioni meč sa prvim reketom na planeti, Rafaelom Nadalom. Ovaj meč je odigran u Bogoti, gde je španski teniser uspeo da nanese prvi poraz srpskom „asu“, sa rezultatom 7–6, 6–3. Nakon toga Novak je učestvovao u humanitarnom fudbalskom meču protiv kluba Fort Loderdejl Strajkersa. Na ovom meču, teniseri su izgubili sa 4-2, a strelci za tenisere bili su: Andy Murray i Markos Bagdatis. Prikupljena je pomoć od preko 100.000$.

U drugom kolu Majamija pobedio je Uzbekistanca Denisa Istomina sa 6–0, 6–1. U trećem kolu je pobedio Blejka sa 6–2, 6–0. U osmini finala je pobedio Troickog sa 6–3, 6–2. U sledećoj rundi je igrao protiv Andersona sa 6–4, 6–2. U polufinalu pobeđuje Mardija Fiša sa 6–3, 6–1. U finalu po drugi put ove godine dočekuje prvog reketa sveta, Nadala, ali i ovoga puta Đoković pobeđuje sa 4–6, 6–3, 7–6(4).

Novak je zbog bolova u kolenu preskočio prvi ATP turnir na šljaci, Otvoreno prvenstvo Monte Karla gde je pobedio Nadal.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tennis-x.com/xblog/2011-04-11/6780.php|title=Novak Djokovic: I Decided to Skip Monte Carlo Becuase of Knee Troubles, Fatigue [Video] |date = 11. 4. 2011.|publisher=Tennis X|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U svom rodnom Beogradu igra Otvoreno prvenstvo Srbije, gde pobeđuje, a u finalu je savladao Felisijana Lopeza sa 7–6,6–2.
Sledeći turnir je bio ATP Madrid. Đoković je bio slobodan u prvom kolu. U drugom kolu igra protiv Kevina Andersona, kojeg je savladao u Majamiju. U trećem kolu pobeđuje Giljerma Garsiju Lopeza sa 6–1, 6–2. U četvrtfinalu igrao je protiv Davida Ferera i pobedio ga je sa 6–4, 4–6, 6–3. U polufinalu pobeđuje Tomasa Belučija sa 4–6, 6–4, 6–1. U finalu ga je čekao branilac titule Rafael Nadal. Iako je Rafael Nadal bio favorit, Đoković ga je pobedio u dva seta, 7–5, 6–4.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/tennis/2011-05-08-madrid-open_N.htm|title=Djokovic beats Nadal in Madrid final, stays unbeaten in 2011 |date = 10. 5. 2011.|publisher=USA Today|accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;
Sledeći turnir mu je bio u Rimu. U drugom kolu pobeđuje Kubota sa 6–0, 6–3, u trećem Vavrinku 6–4, 6–1, u četvrtfinalu Soderlinga 6–3, 6–0, u polufinalu teških tri sata je bilo potrebno Novaku da bi pobedio Škota Endija Mareja. U finalu pobeđuje Rafaela Nadala sa 6–4, 6–4.

Sledeći pohod je bio Rolan Garos. U prvom kolu pobeđuje Tiema de Bakera sa 6–2, 6–1, 6–3. Drugo kolo je Đoković igrao protiv Haneskua. U trećem kolu pobeđuje popularnog Delpa. Meč je bio prekinut zbog mraka.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/05/27/tennis.french.open.men/index.html|title=Djokovic's battle with Del Potro halted by bad light; Federer cruises|date=27. 5. 2011.|publisher=USA Today|accessdate=17. 1. 2013.|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306093535/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/05/27/tennis.french.open.men/index.html}}&lt;/ref&gt; U osmini finala pobeđuje Rišara Gaske. U četvrtfinalu Đoković je trebalo da se susretne sa Fonjinijem, ali je on zbog povrede predao meč. Đoković u polufinalu gubi od Federera,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cro.time.mk/read/f3f5a1d786/becf49988e/index.html|title=Đoković neće srušiti McEnroeov rekord. Federer u polufinalu Roland Garrosa prekinuo Noletov|date=3. 6. 2011.|publisher=Hrvatska Time|accessdate=16. 1. 2013.}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ali ovaj je izgubio od Nadala u finalu.

[[Datoteka:Novak Djokovic Wimbledon 2011 semifinal win celebration.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Đoković na Wimbledonu 2011.]]
Propušta Kvins i ide na Wimbledon. U prvom kolu pobeđuje Šardija, u drugom Andersona, u trećem Markosa Bagdatisa, u osmini finala Mikaela Lodru, zatim na putu do trona savladan je i mladi teniser iz Australije Bernard Tomić sa 3:1. U borbi za svoje prvo finale na Wimbledonu, pao je i Žo-Vilfrid Conga sa 3-1. Ovom pobedom, srpski teniser popeo se na prvo mesto liste, prvi put u karijeri.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/sport/2011/jul/01/novak-djokovic-jo-wilfried-tsonga|title=Wimbledon 2011: Novak Djokovic beats Jo-Wilfried Tsonga to reach final |date = 1. 7. 2011.|publisher=The Guardian|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U finalu Wimbledona pobedio je Rafaela Nadala rezultatom 6-4, 6-1, 1-6, 6-3, i tako osvojio prvi put Wimbledon i treću Grend Slem titulu u karijeri.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2011&amp;mm=07&amp;dd=03&amp;nav_id=522946|title=Novak Đoković osvojio Vimbldon!!! |date = 3. 7. 2011.|publisher=b92|accessdate = 2. 2. 2013.}}&lt;/ref&gt; Nakon ove pobede vratio se u Beograd gde je doživeo veliki doček ispred Skupštine grada Beograda.

Samo mesec dana kasnije, na Masters turniru u Montrealu, uspeva pobediti Davidenka, Čilića, Monfisa, Congu, da bi u finalu posle jako dugog i neizvesnog finalnog meča sa Fišom, uspeo pobediti u tri duga seta i tako postati prvi igrač sveta koji je osvojio pet Mastersa u jednoj sezoni, prvi igrač sveta koji je pobedio na 5 uzastopnih Mastersa na kojima je učestvovao, te drugi igrač (uz Samprasa) koji je osvojio turnir na kojem je učestvovao nakon što je postao prvi igrač na ATP-listi. Novak do sada ima 10 Mastersa, a samo u ovoj godini je osvojio pola tih Mastersa. Sledeće nedelje na turniru u Sinsinatiju u 2. kolu pobedio je 19-ogodišnjeg Rajana Harisona (SAD), u trećem Štjepaneka, a zatim je u malo težem meču savladao Monfisa (3–6, 6–4, 6–3). U polufinalu ga je čekao Berdih. Đoković je dobio 1. set 7-5 nakon što je vratio izgubljeni servis, a odmah nakon 1. seta Berdih je predao meč zbog povrede ramena.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sbnation.com/2011/8/20/2374930/atp-cincinnati-semifinals-novak-djokovic-tomas-berdych-shoulder-injury|title=ATP Cincinnati Semifinals: Tomas Berdych's Shoulder Injury Puts Novak Djokovic Into Final |date = 20. 8. 2011.|publisher=SB Nation|accessdate = 16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U svom 6. finalu na turnirima Masters serije u 2011. godini Đoković je pretrpeo tek drugi poraz u sezoni nakon što je, takođe zbog povrede ramena, ali i umora, predao meč Mariju kod rezultata 4–6, 0–3.

Ipak, povreda je sanirana blagovremeno i Đoković je došao na US Open kao 1. nosilac prvi put u karijeri na nekom Gren Slemu. U 1. kolu Konor Niland iz Irske predao mu je meč pri rezultatu 6-0, 5-1 zbog trovanja hranom. U 2. kolu dominirao je protiv Argentinca Karlosa Berloka. Nakon toga je poklekao i Davidenko (6–3, 6–4, 6–2), a zatim i nova ukrajinska nada, Aleksandar Dolgopolov, takođe u 3 seta (7–6, 6–4, 6–2; rezultat u 13. gemu 1. seta bio je 16-14). Tako se Đoković plasirao u četvrtfinale, u kojem ga je čekao sunarodnjak [[Janko Tipsarević]]. Meč je završen predajom Tipsarevića zbog povrede tetive pri vođstvu Đokovića od 2-1 u setovima i 3-0 u 4. setu. Polufinale je bilo protiv Federera i opet je bilo antologijsko. Naime, Đoković je uspeo da preokrene zaostatak od 2-0 u setovima i pobedi Federera 4. put ove sezone rezultatom 6-7, 4-6, 6-3, 6-2, 7-5, spasivši pritom 2 meč-lopte na Federerov servis kod 5-3 (40-15) u 5. setu. Đokovićev hrabri forhend-kros ritern na prvu Federerovu meč-loptu imao je dosta odjeka u medijima. Teniska legenda Džon Mekinro nazvao je taj udarac &quot;jednim od najboljih udaraca svih vremena&quot;. Nakon ovog spektakularnog preokreta na red je došla repriza finala od prošle godine protiv Nadala. Ovaj put slavio je Đoković 6–2, 6–4, 6–7, 6–1 i tako osvojio svoj prvi US Open nakon dva ranije izgubljena finala.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sport.blic.rs/Tenis/202992/Magija-se-nastavlja--Novak-pokorio-i-Njujork|title=Magija se nastavlja - Novak pokorio i Njujork! |date =13. 9. 2011.|publisher=Blic|accessdate = 3. 1. 2014.}}&lt;/ref&gt; Uprkos rezultatu, meč je bio jedan od fizički najiscrpljujućih mečeva te sezone i trajao je 4 časa i 10 minuta. Nakon što je osvojio 1. gem u 4. setu, Đoković je zatražio medicinsku pomoć. Ovom pobedom Đoković je osvojio svoj 10. turnir ove sezone i tako postao tek šesti teniser koji je osvojio 3 Gren Slema u jednoj kalendarskoj godini. Takođe je postao drugi teniser koji je na putu do Gren Slem titule pobedio i Federera i Nadala u uzastopnim mečevima (prvi je to uradio Del Potro 2009. godine, takođe na US Openu). Osim toga, za pobedu je dobio 2.3 miliona dolara, čime je došao do cifre od 10.609.318 dolara (do 13. septembra) i tako postavio novi rekord po zaradi u jednoj sezoni (s još 2 preostala njena meseca).&lt;ref name=&quot;10m&quot;&gt;Greg Sharko, [http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2011/09/Features/Shark-Bites-Djokovic-US-Open.aspx &quot;Đokovićeva sezona od 10 miliona dolara&quot;], ''ATPTennis.com'', 13. 9. 2011.&lt;/ref&gt;

Konačno, Đoković je postao prvi teniser koji je osvojio titulu na Gren Slemu kao debitant na broju 1 ATP-liste nakon Kurijerove pobede na Rolan Garosu 1992. Đokovićeva sezona 2011. se smatra jednom od najboljih u istoriji tenisa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tennis.com.au/news/2011/11/20/djokovic-plays-down-fitness-worries |title=Djokovic plays down fitness worries |publisher=Tennis Australia |date=20. 11. 2011. |accessdate=13. 2. 2013. |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233958/http://www.tennis.com.au/news/2011/11/20/djokovic-plays-down-fitness-worries }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://espn.go.com/tennis/usopen11/story/_/id/6963299/2011-us-open-novak-djokovic-downs-rafael-nadal-win-us-open |title=Novak Djokovic claims U.S. Open crown |publisher=Espn.go.com |date = 13. 9. 2011. |accessdate = 13. 2. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/14893721 |title=US Open 2011: Novak Djokovic reveals key to his stunning form |publisher=BBC Sport |date = 13. 9. 2011. |accessdate = 13. 2. 2013.}}&lt;/ref&gt;

=== 2012. ===
Đoković je započeo sezonu na Otvorenom prvenstvu Australije 2012. Pobedio je u prvoj rundi protiv Paola Lorenca, Santiaga Giralda, Nicolasa Mahuta i Lejtona Hjuita. U četvrtfinalu pobedio je Davida Ferera u tri seta. U polufinalu, Đoković je pobedio [[Andy Murray]]a u pet setova nakon 4 sata i 50 minuta igre.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Andy Murray defeated by Novak Djokovic in epic semi-final|url=http://www.independent.co.uk/sport/tennis/andy-murray-defeated-by-novak-djokovic-in-epic-semifinal-6295539.html|work=The Independent |accessdate=20. 1. 2013|date=27. 1. 2012|location=London|first=Jon|last=Fisher}}&lt;/ref&gt; U finalu, Đoković je nakon 5 sati i 53 minuta igre u pet setova pobedio Rafaela Nadala. To je najduže odigrano finale u istoriji Grand Slam-a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tvarenasport.com/vesti/99606-novak-djokovic-pobednik-finala-australian-opena-2012.html |title=Novak Djokovic pobednik finala Australian Opena 2012! |publisher=Tvarenasport.com |date=29. 1. 2012. |accessdate=20. 1. 2013. |archivedate=2012-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120131055133/http://www.tvarenasport.com/vesti/99606-novak-djokovic-pobednik-finala-australian-opena-2012.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Novak je tad prvi put u karijeri uspeo odbraniti titulu na jednom Grand Slam-u.
Zatim je došlo Tenisko prvenstvo Dubaija gde je izgubio u polufinalu od Endija Mareja.

[[Datoteka:Novak Djokovic @ BNP Paribas 2012 Open.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Novak Đoković u Indijan Velsu]]
Usledilo je Otvoreno prvenstvo Indijan Velsa. U 1. kolu je bio slobodan pa je pobedio Golubjeva, Andersona, Anduhara i Almagra. U vrlo tesnom meču izgubio je od Iznera.
Posle toga je došao 2. masters, Otvoreno prvenstvo Miamija u tenisu. Đoković pobeđuje Bagdatisa, Troickog, Gaskea, Ferera i Monaka, da bi se u finalu revanširao Mareju u dva seta. I ova titula je karakteristična po tome što je Novak tada prvi put u karijeri osvojio Masters bez izgubljenog seta, a i po tome što je to prvi put Novak u karijeri obranio titulu na jednom Mastersu.

[[Datoteka:Novak Djokovic Miami 2012.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Novak Đoković na turniru u Majamiju]]
Nakon Majamija Novak igra na 3. mastersu u Monte Karlu, i na startu pobjeđuje Andreasa Sepija. Pred meč osmine finala dobija vest o smrti svog dede, i nakon lošeg prvog seta uspeva da dobije Dolgopolova. Zatim pobeđuje Hasea, a u polufinalu Tomaša Berdiha. U finalu gubi od Rafaela Nadala u tri seta. Nakon dogovora s porodicom odlučuje da preskoči turnir u [[Beograd]]u.
Potom slijedi masters u [[Madrid]]u. U prvom kolu je bio slobodan, u drugom pobeđuje Danijela Gimeno-Travera, u trećem Wawrinku, u četvrtfinalu gubi od zemljaka Janka Tipsarevića 6-7 3-6.

Sledi masters u Rimu. Opet je u prvom kolu bio slobodan. Zatim pobeđuje Tomića, Monaka, Congu i Federera. U finalu se sastaje s Rafaelom Nadalom. Meč je pomeren za ponedeljak zbog kiše. Nadal je slavio u dva seta.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18150412 |title=Rafael Nadal beats Novak Djokovic to win Italian Open |publisher=BBC |date=21 May 2012 |accessdate=10 September 2012}}&lt;/ref&gt;

Zatim sledi drugi Grand Slam u sezoni, Roland Garros. Pobeđuje Potita Staraćea, Blaža Kavčića i Nikolasa Devildera. U osmini finala pobeđuje Sepija, iako je gubio u 2-0 setovima. U četvrtfinalu se sastaje sa Žo-Vilfrid Congom. Novak dobija Congu 3-2 u setovima i spasava 4 meč lopte. U polufinalu pobeđuje Federera.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18366030 |title=French Open men's semi-finals |publisher=BBC |date=8 June 2012 |accessdate=10 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017185741/http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18366030 |archive-date=2015-10-17 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; U finalu se sastaje s velikim rivalom Nadalom. Obojica su imala istorijsku šansu, Novak da osvoji četvrti uzastopni Grand Slam, što Nadal i Federer nikad nisu uspeli, a Nadal da osvoji sedmi Rolan Garos i pretekne legendarnog [[Björn Borg]]a. Meč je dva puta prekinut zbog kiše. Posle drugog prekida odlučeno je da se meč igra sledećeg dana. Posle prvog dana bilo je 2-1 po setovima za Nadala. Sledećeg dana Novak gubi četvrti set i Nadal slavi sa 6-4 6-3 2-6 7-5 time postaje igrač s najviše osvojenih titula na Rolan Garosu.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Henson |first=Mike |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/18395750 |title=Rafael Nadal beats Novak Djokovic to win seventh French Open |publisher=BBC |date=11 June 2012 |accessdate=10 September 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nadal tops Djokovic for record seventh French|url=http://www.tennis.com/news/2012/06/nadal-tops-djokovic-for-record-seventh-french/36551/#.UE8q_LLib90|publisher=Tennis.com|accessdate=11 September 2012|date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt;

Dve nedelje kasnije počeo je treći Grand Slam u sezoni, Wimbledon, gde je Đoković branio prošlogodišnju titulu. U prvom kolu pobeđuje Huana Karlosa Ferera, a u drugom Ryana Harrisona, obojicu u tri seta. Sledeći protivnik je bio Radek Štepanek, koga je savladao sa 3-1 u setovima. U osmini finala igrao je protiv zemljaka Viktora Troickog i pobedio u tri seta. U četvrtfinalu se sastao sa Nemcom Florijanom Majerom, koga je također pobijedio u tri seta. U polufinalu Novak je izgubio od Rogera Federera. Nakon što je Federer porazio Andyja Murraya u finalu, pretekao je Novaka na prvom mestu ATP liste.

Novak Đoković je nosio zastavu Srbije prilikom ceremonije otvaranja Letnjih ollimpijskih igara 2012. u [[London]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.yahoo.com/blogs/tennis-busted-racquet/novak-djokovic-serbia-flag-bearer-olympics-122216641--ten.html|title=Novak Djokovic will be Serbia's flag bearer at Olympics|accessdate=8 June 2012|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328030428/http://sports.yahoo.com/blogs/tennis-busted-racquet/novak-djokovic-serbia-flag-bearer-olympics-122216641--ten.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Na Olimpijskim igrama je u muškom dublu igrao sa Viktorom Troickim, ali su eliminisani u prvom kolu, posle poraza od švedskog para Brunstrom-Lintštedt. U prvom kolu muške singl konkurenicije savladao je Fabija Fogninija nakon preokreta i izgubljenog prvog seta. U drugom kolu je igrao protiv Andyja Roddicka. U osmini finala pobedio je Lleytona Hewitta. Prošao je u polufinale savladavši i Congu. U polufinalu gubi od Mareja u dva seta,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Djokovic-sets-up-Murray-showdown/articleshow/15329375.cms|title=Djokovic sets up Murray showdown |accessdate=2 August 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt; a zatim i od Del Potra u borbi za treće mesto 5-7, 4-6.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Del-Potro-beats-Djokovic-to-take-bronze/articleshow/15365448.cms|title= Del Potro beats Djokovic to take bronze
|accessdate=5 August 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
Na Rodžers kupu u Kanadi Đoković je odbranio prošlogodišnju titulu. Na putu do finala savladao je Bernarda Tomića, Sema Kverija, Tommyja Haasa i Janka Tipsarevića. U finalu je pobedio Gaskea 6-3, 6-2.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/08/19/sport/tennis/tennis-cincinnati-federer-djokovic/|title= Federer sweeps aside Djokovic in Cincinnati to underline No.1 status|date= 19 August 2012|publisher=CNN|accessdate=3 November 2013}}&lt;/ref&gt;

Sledeći turnir je bio u Cincinnatiju, gde je Đoković stigao do finala. Pobedio je Sepija, Davidenka (koji mu je predao meč) i Čilića. U polufinalu se sastao s Del Potrom i pobedio ga u dva seta. U finalu, je, međutim izgubio od Federera sa 0-6, 6-7 (7).
Na Otvorenom prvenstvu SAD, Novak je bez izgubljenog seta porazio Lorencija, Silvu, Benetoa, Wawrinku i Del Potra, došavši tako do polufinalnog meča sa Fererom. Prvi set je prekinut zbog tornada u [[New York|Njujorku]], pri vodstvu Ferera 5-2. Meč je nastavljen sledećeg dana.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Djokovic Beats Ferrer To Reach 3rd US Open Final|url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/T/TEN_US_OPEN_MEN?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2012-09-09-13-59-18|agency=Associated Press|accessdate=9 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120909185909/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/T/TEN_US_OPEN_MEN?SITE=AP&amp;SECTION=HOME&amp;TEMPLATE=DEFAULT&amp;CTIME=2012-09-09-13-59-18|archivedate=2012-09-09|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/us-open-2012/top-stories/Novak-Djokovic-sets-up-Andy-Murray-US-Open-final/articleshow/16327149.cms|title=
Novak Djokovic sets up Andy Murray US Open final |accessdate=9 September 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt; Španac je uspeo da dobije prvi set, ali se tada Novak vratio u igru i pobedio sa 3-1. Na Đokovićevom trećem uzastopnom finalu ovog turnira protivnik je bio Marej. Posle velike berbe u pet setova, Britanac uspeva da osvoji svoj prvi Grand Slam i, u odsutnosti Nadala, pređe na 3. mesto ATP liste.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19554524|title=Andy Murray: US Open success 'means the world to me'
 |accessdate=11 September 2012}}&lt;/ref&gt; Đoković po treći put osvaja turnir u [[Peking]]u (ATP 500). Četvrtu titulu u godini uzima nakon što je savladao Mihaela Berera, Carlosa Berloka, Jirgena Melcera, Florijana Majera i Žoa-Vilfreda Congu (7-6 (4, 6-2).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19861492|title= Novak Djokovic and Victoria Azarenka win the China Open
|accessdate=7 October 2012}}&lt;/ref&gt;

Odmah zatim Novak osvaja i masters turnir u Šangaju, prvi put u karijeri. Put do finala je bio lak. Bez izgubljenog seta je savladao Dimitrova, Lopeza, Hasa i Berdiha (bio je slobodan u prvom kolu). U finalu se po 16. put sastao sa Marejem. Iako je Britanac imao pet meč lopti, Đoković se vratio u igru i slavio sa 5-7, 7-6 (11), 6-3.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/19941370|title=Novak Djokovic beats Andy Murray to win Shanghai Masters
 |accessdate=14 October 2012}}&lt;/ref&gt;
Nastup u Bazelu je otkazao. U Parizu je bio slobodan u prvom kolu, a u drugom je poražen od Sema Kverija u tri seta.
Đoković je 5. novembra 2012. povratio prvu poziciju ATP liste, nakon što je Federer odustao od nastupa na Mastersu u Parizu, koji je osvojio prošle godine.&lt;ref name=&quot;usatoday.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.usatoday.com/story/sports/tennis/2012/10/29/novak-djokovic-year-end-no-1/1666751/|title=Novak Djokovic to finish year as No. 1|accessdate=29 October 2012 | work=USA Today|date=29 October 2012}}&lt;/ref&gt; Na Masters kupu u Londonu Đoković je postavljen za prvog nosioca. Prošao je grupu kao prvi sa sve tri pobede. U polufinalu se sastao s Del Potrom, drugoplasiranim iz B grupe. Dobija meč u tri seta. U finalu je igrao protiv [[Roger Federer|Rogera Federera]] koji je u drugom polufinalu eliminisao Marija. Iako je Federer poveo u prvom setu sa 3:0, Đoković se vratio i osvojio set u taj-brejku. I u drugom setu je Federer imao brejk prednosti, ali je na kraju pobedio Đoković. Konačni rezultat je bio 7-6 (6), 7-5. To je bio Đokovićev drugi osvojeni Masters kup u karijeri.&lt;ref&gt;{{cite news| work=The Telegraph| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/atptour/9673852/ATP-World-Tour-Final-2012-world-No-1-Novak-Djokovic-seals-season-with-defeat-of-Roger-Federer-in-fitting-finale.html| title=ATP World Tour Final 2012: world No 1 Novak Djokovic seals season with defeat of Roger Federer in fitting finale| date=12 November 2012| accessdate=12 November 2012| location=London| first=Simon| last=Briggs| archivedate=2013-06-21| archiveurl=https://www.webcitation.org/6HWzO8g7B?url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/atptour/9673852/Roger-Federer-dethroned-as-King-of-the-O2-after-defeat-to-Novak-Djokovic-in-finale-of-ATP-World-Tour-Finals.html| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= B92| url= http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2012&amp;mm=11&amp;dd=12&amp;nav_id=659733| title= Kralj Novak osvojio London!| date= 12 November 2012| accessdate= 12 November 2012| archive-date= 2020-08-09| archive-url= https://web.archive.org/web/20200809030610/http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2012&amp;mm=11&amp;dd=12&amp;nav_id=659733}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tennis/top-stories/Djokovic-beats-Federer-to-win-World-Tour-Finals-title/articleshow/17200658.cms|title=
Djokovic beats Federer to win World Tour Finals title |accessdate=13 November 2012 | work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;

=== 2013. ===
Đoković je počeo sezonu na egzibicionom turniru u Abu Dabiju. Bio je slobodan u četvrtfinalu, a u polufinalu je ubedljivom igrom porazio Davida Ferera. U finalu je igrao protiv Almagra i pobedom u tri seta odbranio titulu iz prethodne godine.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2012&amp;mm=12&amp;dd=28&amp;nav_id=673062 |title = Новак протутњао поред Ферера |accessdate = 16. 1. 2013}}&lt;/ref&gt;
Zajedno s [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] igrao je na Hopman kupu [[2013]]. Prošli su u finale protiv Španije sa sve tri pobede. Iako je Đoković pobedio u svom meču protiv Verdaska, Ivanovićeva je izgubila od Anabel Medine Gariges, a potom su izgubili i u mešovitom paru, pa je trofej pripao Španiji.

Na Otvorenom prvenstvu Australije Đoković je bio dvostruki branilac titule. U četvrtom kolu je dobio maratonski meč od 5 sati i 2 minuta protiv Stanislasa Vavrinke, koji je završen rezultatom 1-6, 7-5, 6-4, 6-7(5), 12-10. U četvrtfinalu pobeđuje Tomaša Berdiha u četiri seta. U finale je prošao posle brze pobede nad Davidom Fererom, 6-2, 6-2, 6-1. U trećem uzastopnom finalu Mrlburna, protivnik je bio [[Andy Murray]]. Đoković dobija i taj meč rezultatom 6-7 (2), 7-6 (3), 6-3, 6-2 i tako osvaja svoj šesti Grand Slam u karijeri. Takođe je postao jedini igrač koji je u Open eri osvojio Otvoreno prvenstvo Australije tri puta zaredom i izjednačuje rekord Agasija i Federera po broju ukupnih titula (4).&lt;ref name=&quot;B92 AO 2013&quot;&gt;[http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013&amp;mm=01&amp;dd=27&amp;nav_id=681127 &quot;Novak piše istoriju Melburna!&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130128120743/http://www.b92.rs/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013&amp;mm=01&amp;dd=27&amp;nav_id=681127 |date=2013-01-28 }}, ''B92'', [[27. januar]] 2013.&lt;/ref&gt; Ovo je bio prvi turnir koji je Đoković osvojio više od tri puta.

Već idućeg vikenda učestvovao je u meču ''Davis Cupa'' protiv [[Davis Cup reprezentacija Belgije|Belgije]], u kojem je pobedio Oliviera Rochusa 3-0 i doveo Srbiju u vođstvo od 2-0.&lt;ref&gt;[http://www.nezavisne.com/sport/tenis/Djokovic-lako-do-trijumfa-protiv-Rohusa-178232.html &quot;Đoković lako do trijumfa protiv Rohusa&quot;], ''Nezavisne novine'', [[1. februar]] 2013.&lt;/ref&gt;

Nakon 3 sedmice pauze nastupio je u [[ATP Dubai 2013 - singl|Dubaiju]] i odlično odigrao turnir. U 1. kolu pobedio je Viktora Troickog, zatim Španca [[Roberto Bautista-Agut|Bautistu-Aguta]], pa Italijana [[Andreas Seppi|Seppija]]. U polufinalu ga je čekao obračun protiv Del Potra, u kojem je slavio 6-3, 7-6. Protivnik u finalu bio mu je Tomaš Berdych, koji je u drugom polufinalu savladao Federera 2-1. Ipak, nije mogao učiniti puno protiv Đokovića, koji je dobio meč rezultatom 7-5, 6-3, osvojivši tako ovaj turnir 4. put u 5 godina.&lt;ref&gt;[http://www.telegraf.rs/sport/571700-dubai-finale-djokovic-berdih &quot;PRINC DUBAIJA: Novak osvojio titulu pobedivši Berdiha&quot;], ''telegraf.rs'', [[2. mart]] 2013.&lt;/ref&gt; Na ''[[Indian Wells Masters 2013 - singl|Mastersu]]'' u Indian Wellsu stigao je do polufinala, gde ga je zaustavio Del Potro i tako prekinuo Đokovićev niz od 22 uzastopne pobede.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=BBC|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/21818191|title=Juan Martin del Potro beats Novak Djokovic in Indian Wells semis|date=17. 3. 2013|accessdate=27. 3. 2013}}&lt;/ref&gt; Naredne nedelje učestvovao je na ''[[Miami Masters 2013 - singl|Mastersu]]'' u Miamiju, na kojem je bio branilac titule, ali ga je u 4. kolu savladao Haas u 2 seta.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url=  http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/21951628| title= Novak Djokovic loses to Tommy Haas at Sony Open in Miami| title= Novak Djokovic loses to Tommy Haas at Sony Open in Miami| date= 27. 3. 2013| accessdate= 21. 4. 2013}}&lt;/ref&gt;

Početkom aprila nastupio je u četvrtfinalnom meču Davis Cupa protiv [[Davis Cup reperezentacija SAD-a|SAD-a]] i odigrao ključnu ulogu u konačnoj pobedi Srbije savladavši Isnera i Querreya.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= ATP| url= http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2013/04/14/Davis-Cup-Quarterfinals-Friday-USA-Serbia-Canada-Italy.aspx| title= Djokovic Stars for Serbia; Raonic Levels Canadians| date= 5. 4. 2013| accessdate= 21. 4. 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= Davis Cup| url= http://www.daviscup.com/en/news/142724.aspx| author= Craig Gabriel| title= Djokovic ends American hopes| date= 7. 4. 2013| accessdate= 21. 4. 2013| archive-date= 2013-06-30| archive-url= https://web.archive.org/web/20130630074435/http://www.daviscup.com/en/news/142724.aspx}}&lt;/ref&gt; Nešto kasnije u istom mesecu porazio je Nadala u finalu [[Monte Carlo Masters 2013 - singl|Monte Carla]] u 2 seta i tako došao do svoje prve titule na ovom turniru nakon Nadalovih 8 uzastopnih.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22239813| title= Novak Djokovic beats Rafael Nadal to win Monte Carlo Masters title| date= 21. 4. 2013| accessdate= 21. 4. 2013}}&lt;/ref&gt; U maju je iznenađujuće izgubio u 2. kolu [[Madrid Masters 2013 - singl|Mastersa]] u Madridu u 3 seta od [[Bugari]]na [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]].&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22443925| title= Novak Djokovic beaten by Grigor Dimitrov at Madrid Open| date= 7. 5. 2013| accessdate= 7. 5. 2013}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Novak Đoković - Roland-Garros 2013 - 015.jpg|thumb|levo|200px|thumb|Novak Đoković u Parizu]]
Nastup na [[Roland Garros 2013 - muški singl|Roland Garrosu]] počeo je lakom pobedom protiv [[David Goffin|Goffina]], a isto je ponovio i u 2. kolu protiv Argentinca [[Guido Pella|Pelle]]. U 3. kolu dobio je Dimitrova i vratio mu za poraz u Madridu potpuno ga nadigravši u 3 seta.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22741069| title= Novak Djokovic thrashes Grigor Dimitrov in French Open| date= 1. 6. 2013}}&lt;/ref&gt; U 4. kolu vratio se nakon izgubljenog 1. seta i savladao Kohlschreibera (4-6, 6-3, 6-4, 6-4)&lt;ref&gt;{{cite web| publisher= BBC| url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/22756455| title= Novak Djokovic fights back to reach French Open quarters| date= 3. 6. 2013}}&lt;/ref&gt;, plasiravši se tako u 16. uzastopno četvrtfinale na ''Grand Slam'' turnirima. U polufinalu ga je čekao Nadal. Meč je opet bio neizvestan i otišao je u 5 setova. Na kraju je bolji bio Nadal 6-4 3-6 6-1 6-7&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, 9-7.&lt;ref&gt;{{cite web| publisher=The Washington Times| url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/jun/7/french-open-2013-rafael-nadal-novak-djokovic-final/?page=all| author=Howard Fendrich| title=French Open 2013: Rafael Nadal ousts Novak Djokovic to reach final| date=7. 6. 2013| accessdate=7. 6. 2013}}&lt;/ref&gt;

Usledio je [[Wimbledon 2013 - muški singl|Wimbledon]], na kojem je Đoković igrao sigurno i nije imao većih problema sve do polufinala, kad ga je dobro namučio Del Potro, ali je ipak prošao u finale; bilo je 7-5, 4-6, 7-6&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, 6-7&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;, 6-3. U finalu ga je nadigrao Murray 6-4, 7-5, 6-4, postavši tako prvi Britanac nakon 77 godina koji je osvojio najprestižniji turnir na svetu.&lt;ref&gt;Piers Newbery, [http://www.bbc.co.uk/sport/0/tennis/23217393 &quot;Andy Murray beats Novak Djokovic to win Wimbledon&quot;], ''BBC Sport'', 7. 7. 2013.&lt;/ref&gt;

Nakon toga je na red došla severnoamerička turneja turnira na tvrdoj podlozi. U [[Rogers Cup 2013 - muški singl|Montrealu]] je došao do polufinala, gde ga je u 3 seta savladao Nadal, a u [[Cincinnati Masters 2013.|Cincinnatiju]] je poražen u četvrtfinalu od Isnera. Na [[US Open 2013 - muški singl|US Openu]] nije imao većih problema do polufinala, u kojem ga je dobro namučio Wawrinka, ali je uspeo dobiti 5. set 6-4 i proći u finale, u kojem ga je čekao Nadal. To je bilo njihovo treće međusobno finale na ovom turniru. Ključni trenutak meča bio je pri 1-1 u setovima i 0-40 kod 4-4 u 3. setu na Nadalov servis. Nadal je uspeo da spasi sve 3 brejk-lopte, a odmah zatim oduzeo je servis Đokoviću, čime je ujedno došao i do tog seta. U četvrtom Đoković više nije imao (mentalne) snage i Nadal je lako priveo meč kraju dobivši 4. set 6-1.

Đoković i Nadal ponovo su se sreli nakon mjesec dana u finalu Pekinga, gde je Đoković bio branilac titule. Za razliku od nekoliko prethodnih mečeva, ovaj nije ponudio previše uzbuđenja budući da je Đoković dosta lako došao do 4. titule na ovom turniru pobedivši 6-3, 6-4 nakon sat i 27 minuta igre. Ipak, ulazak u finale bio je dovoljan Nadalu da nakon duže pauze ponovo dođe na 1. mesto ATP-liste s minimalnom prednošću.&lt;ref&gt;[http://www.atpworldtour.com/Rankings/Singles.aspx?d=07.10.2013&amp;r=1&amp;c=# ATP-lista 7. 10. 2013], ''ATPTennis.com''&lt;/ref&gt;

Samo 7 dana kasnije Đoković je odbranio titulu i na [[Shanghai Masters 2013 (tenis)|Shanghai Mastersu]]. U vrlo zanimljivom meču, koji je trajao 2 i po sata, savladao je Del Potra (koji je u polufinalu izbacio Nadala) u 3 seta (6-1, 3-6, 7-6&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2013&amp;mm=10&amp;dd=13&amp;nav_id=764762 &quot;Novaku triler i trofej u Šangaju&quot;], ''B92'', 13. 10. 2013.&lt;/ref&gt; Uprkos ovom trijumfu Đokovića i njegovoj 15. tituli na ''Mastersima'', Nadal je zadržao 1. mesto na ATP-listi.

Svoju jubilarnu četrdesetu titulu, a šesnaestu iz Serije 1000, Đoković je osvojio na Mastersu u Parizu. Turnir je počeo pobedom nad mladim domaćim igračem Erberom. U sledeća dva kola Đoković je savladao dva igrača koji su mu zadavali dosta problema ove sezone, Džona Iznera i Stanislasa Vavrinku. U polufinalu se, posle skoro godinu dana, ponovo sastao sa Rodžerom Federerom. Uspeo je da pobedi Švajcarca sa 2:1 u setovima i smanji zaostatak u međusobnim duelima. Đoković je u finalu pobedio Davida Ferera sa 7-5, 7-5, iako je Španac u oba seta servirao za njihovo osvajanje.

Na završnom turniru sezone Đoković je, kao drugi nosilac i branilac titule, raspoređen u grupu B. Prošao je u polufinale kao prvoplasirani, sa sve tri pobede: protiv Federera, Del Potra i Gaskea. U polufinalu se suočio sa drugoplasiranim iz grupe A, Stanislasom Vavrinkom, koga je pobedio rezultatom 6-3, 6-3. Đoković je u finalu savladao prvog tenisera sveta, Rafaela Nadala, i tako odbranio titulu iz prethodne godine i osvojio svoj treći ATP Završni šampionat.

=== 2014. ===
Sezonu je počeo odbranivši titulu na egizibicionom turniru u Abu Dhabiju, gde je u finalu pobedio Davida Ferrera (7-5, 6-2). Zatim je usledio [[Australian Open 2014 - muški singl|Australian Open]], gde je išao na 4. uzastopnu titulu. Prva 4 meča dobio je bez izgubljenog seta (redom su pali [[Lukáš Lacko]], [[Leonardo Mayer]], [[Denis Istomin]] i 15. nosilac [[Fabio Fognini]]). U četvrtfinalu ga je, kao i prošle godine, čekao Wawrinka. Iako se uspeo vratiti iz zaostatka 0-2 u setovima, izgubio je 5. set 7-9, čime je okončan njegov niz od 25 uzastopnih pobeda u [[Melbourne]]u, kao i niz od 14 uzastopnih polufinala na GS turnirima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://espn.go.com/tennis/aus14/story/_/id/10326661/australian-open-tomas-berdych-stanislas-wawrinka-reach-aussie-semifinals|title=Stanislas Wawrinka Ousts Djokovic|date= 21. 1. 2014|publisher=ESPN|accessdate=21. 1. 2014}}&lt;/ref&gt;

Krajem januara odlučio je da ne igra za Dejvis kup reprezentaciju u prvom kolu protiv Švajcarske.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rts.rs/page/sport/sr/story/38/Tenis/1509016/Nole+svim+srcem+uz+momke+u+Novom+Sadu.html|title=Nole svim srcem uz momke u Novom Sadu |date = 30. 1. 2014.|publisher=РТС|accessdate = 3. 4. 2014.}}&lt;/ref&gt; Krajem februara branio je titulu u Dubaiju. U polufinalu je Đokovića pobedio Švajcarac Federer preokrenuvši rezultat i upisao 17. pobedu. Đoković je osvojio turnir u Indijan Velsu treći put u karijeri, pobedom nad Federerom u izjednačenom finalu, koje je završeno rezultatom 2-1.&lt;ref&gt;{{cite web|title =DJOKOVIC DENIES FEDERER TO WIN THIRD BNP PARIBAS OPEN TITLE|url =http://www.bnpparibasopen.com/News/Tennis/2014/Tournament/ATP-Sunday2-Final-Djokovic-Federer.aspx|accessdate =3. 4. 2014.|archive-date =2014-07-21|archive-url =https://web.archive.org/web/20140721012617/http://www.bnpparibasopen.com/News/Tennis/2014/Tournament/ATP-Sunday2-Final-Djokovic-Federer.aspx|dead-url =yes}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Djokovic WM14 (25) (14641439744).jpg|thumb|desno|200px|thumb|Đoković je na Wimbledonu 2014. ostvario trijumf i tako osvojio 7 grand slam titulu.]]
Na Mastersu u Majamiju Đoković je u četvrtfinalu pobedio Endija Marija sa 7-5, 6-3. U polufinalu je trebalo da se sastane sa Kejom Nišikorijem, ali je Japanac predao meč pre početka, ti tako direktno prošao u finale, baš kao i njegov protivnik Rafael Nadal, kome je takođe bez borbe predao Tomaš Berdih.&lt;ref&gt;{{cite web|title =Berdych Withdraws; Nadal to Face n Final|url =http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/berdych-withdraws-nadal-into-final|accessdate =3. 4. 2014.|archive-date =2014-04-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20140407100040/http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/berdych-withdraws-nadal-into-final|url-status =dead}}&lt;/ref&gt; U prvom susretu dvojice velikih rivala u 2014. godini pobedu je odličnom igrom odneo Novak Đoković (6-3, 6-3),&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.b92.net/sport/tenis/masters/teme.php?yyyy=2014&amp;mm=03&amp;dd=31&amp;nav_id=830582|title=Novak u Majamiju, verzija iz 2011. |date = 4. 3. 2014.|publisher=|accessdate = 3. 4. 2014.}}&lt;/ref&gt; i tako postao drugi teniser koji je dva puta u istoj godini osvojio Masterse u Indijan Velsu i Majamiju.&lt;ref&gt;{{cite web|title =Djokovic Wins Fourth Sony Open|url =http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/djokovic-wins-fourth-sony-open|accessdate =3. 4. 2014.|archive-date =2014-04-07|archive-url =https://web.archive.org/web/20140407095826/http://www.sonyopentennis.com/en/news-and-media/news/djokovic-wins-fourth-sony-open|url-status =dead}}&lt;/ref&gt;

Na Mastersu u Monte Karlu je branio titulu. Prva dva kola prošao je sa po jednim izgubljenim gemom, protiv Španaca Montanjesa i Karenja Buste. U četvrtfinalu je [[Giljermo Garsija-Lopez]] zadao dosta muka srpskom teniseru, ali je Srbin slavio sa 1:2 u setovima. U polufinalu se Đoković susreo sa Rodžerom Federerom i pretrpeo drugi poraz od Švajcarca u sezoni.

Đoković je uspeo da osvoji svoju treću titulu u Rimu, pobedivši Davida Ferera u četvrtfinalu, Miloša Raonića u polufinalu i Rafaela Nadala u finalu, svu trojicu rezultatom 2-1. To je bila Đokovićeva četvrta pobeda protiv Nadala na najsporijoj podlozi.

Đoković je na drugom grend slemu u sezoni, Rolan Garosu, bio postavljen za drugog nosioca. Po drugi put je imao priliku da osvoji jedinu grend slem titulu koja mu nedostaje, ali ga je u tome ponovo sprečio Rafael Nadal, osvojivši devetu titulu u na Rolan Garosu rezultatom 3-1.

Zahvaljujući uspehu na travnatoj podlozi prethodnih godina, Đoković je na Wimbledonu bio postavljen za prvog nosioca, uprkos drugoj poziciji na ATP listi.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/sport/tennis/novak-djokovic-is-named-wimbledon-top-seed-20140619-zse4o.html|title=Novak Djokovic is named Wimbledon top seed|date = 19. 6. 2014.|publisher=The Sydney Morning Herald|accessdate = 6. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt; Redom je pobeđivao Golubjeva, Radeka Štepaneka, Žila Simona i Žoa-Vilfrida Congu, u četvrtfinalu je dobio Marina Čilića. Potom je u četiri seta savladao mladog Bugarina [[Grigor Dimitrov|Grigora Dimitrova]], koji je prethodno izbacio branioca titule Endija Marija. U finalu se Đoković po 35. put u karijeri i tek drugi put u meču za titulu na grend slemu sastao sa Rodžerom Federerom. Srbin i Švajcarac odigrali su jedan od najboljih mečeva u 21. veku,&lt;ref&gt;{{cite web|title = Novak pobedio sebe i Federera!
|url =http://www.b92.net/sport/tenis/masters/vesti.php?yyyy=2014&amp;mm=07&amp;dd=06&amp;nav_id=873236|accessdate =6. 7. 2014.}}&lt;/ref&gt; a Đoković je uspeo da spreči Federera da postane najtrofejniji igrač u istoriji Wimbledona, pobedivši sa 3-2. Posle tri uzastopno izgubljena finala, Đoković je osvojio sedmu grend slem titulu i dospeo ponovo na prvo mesto ATP liste po treći put.

Na turnirima iz američke serije u Torontu i Sinsinatiju je ispao u osmini finala.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sport.blic.rs/Tenis/257731/Zlatni-masters-ostaje-san-Novak-ispao-u-osmini-finala-Sinsinatija|title=&quot;Zlatni&quot; masters ostaje san: Novak ispao u osmini finala Sinsinatija!|date = 14. 8. 2014.|publisher=Blic Sport|accessdate = 18. 8. 2014.}}&lt;/ref&gt; S obzirom da nije branio veliki broj bodova ostao je na prvom mestu ATP rang liste. Sledeći turnir na kom je nastupio je grend slem [[US Open]], [[New York]], gde je poražen od [[Kei Nišikori|Keija Nišikorija]] u polufinalu sa 3:1. Đoković je ostvario osmo uzastopno polufinale US Opena.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Novak u polufinalu Njujorka!
|url =http://www.rts.rs/page/sport/sr/story/38/Tenis/1688085/Novak+u+polufinalu+Njujorka%21.html|accessdate =7. 9. 2014.}}&lt;/ref&gt;

Potom je Đoković nastupio u [[Peking]]u, gde je branio titulu osvojenu u prethodne dve godine (2012. i 2013). U četvrtfinalu se sastao sa Bugarinom Grigorom Dimitrovim, kojeg je savladao u dva seta (6:2, 6:4), zatim u polufinalu sa Endijem Marijem, kojeg je pobedio treći put zaredom (6:3, 6:4). Đoković je u finalu protiv Tomaša Berdiha imao priliku da zabeleži pobedu bez izgubljenog gema, ali je nije iskoristio, te je krajnji rezultat glasio 6:0, 6:2. Đoković je ostao neporažen u kineskoj prestonici.

Đokovićev niz od 28 pobeda u Kini prekinuo je Rodžer Federer u polufinalu Mastersa u Šangaju. On je branioca titule savladao rezultatom 6:4, 6:4 i tako ga po treći put ove sezone sprečio da se izjednači sa njim u međusobnim duelima. Đoković je pre ovog meča drugi put u sezoni savladao Davida Ferera, u četvrtfinalu.

Đoković je osvojio poslednji [[Masters turnir]] u sezoni, Pariz, bez izgubljenog seta. Redom je pobedio Filipa Kolšrajbera, Gaela Monfisa, Endija Marija, Keja Nišikorija i Miloša Raonića. Time je postao prvi teniser koji je odbranio titulu u „Bersiju“,&lt;ref&gt;{{cite web|title = BNP Paribas Masters|url =http://www.atpworldtour.com/Tennis/Tournaments/Paris.aspx|accessdate =17. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt; kao i treći koji je osvojio 20 titula na turnirima iz Serije 1000. Đoković je osvojio treći uzastopni završni turnir nakon što je Rodžer Federer predao finale pre početka meča, navodeći kao razlog povredu leđa&lt;ref&gt;{{cite web|title = Federer odustao, Novaku titula!|url =http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2014&amp;mm=11&amp;dd=16&amp;nav_id=924548|accessdate =17. 11. 2014.}}&lt;/ref&gt;. Treći put u četiri godine završio je sezonu na čelu ATP liste.

=== 2015. ===
[[Datoteka:Djokovic.jpg|thumb|desno|200px|thumb|Đoković je u Melburnu osvojio svoju osmu grend slem titulu i rekordnu petu u Open eri.]]
Đoković je tradicionalno počeo godinu egzibicionim turnirom u Abu Dabiju. Iako je u polufinalu savladao Stanislasa Vavrinku izgubivši samo tri gema, finale je zbog bolesti bio prinuđen da preda Endiju Mariju.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Mubadala World Tennis Championship 2015: Andy Murray wins first trophy of the year without hitting a ball|url =http://www.independent.co.uk/sport/tennis/mubadala-worldtennischampionship-2015-andy-murray-wins-first-trophy-of-the-year-without-hitting-a-ball-9955593.html|accessdate =1. 2. 2015.}}&lt;/ref&gt; Na svom debitantskom nastupu u Dohi, prestonici Katara, izgubio je u četvrtfinalu od hrvatskog veterana Ive Karlovića u tri tesna seta.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Karlović izbacio Đokovića u Dohi|url=http://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2015&amp;mm=01&amp;dd=08&amp;nav_id=944715|accessdate =1. 2. 2015.}}&lt;/ref&gt;

Na prvom grend slem turniru sezone Đoković je bio postavljen za prvog nosioca. Prošao je do polufinala bez izgubljenog seta, što mu nije pošlo za rukom još od [[Vimbldon]]a 2013. U četvrtfinalu je savladao Miloša Raonića. U polufinalu je odigrao svoj treći meč u poslednje tri godine u [[Melburn]]u protiv Stanislasa Vavrinke. Baš kao i prethodna tri grend slem susreta koji su igrali srpski i švajcarski teniser, i ovaj je rešen posle pet setova. Đoković je uspeo da se revanšira braniocu titule za prošlogodišnji poraz u četvrtfinalu rezultatom 7:6(1), 3:6, 6:4, 4:6, 6:0. Meč je obeležen brojnim greškama i nervozom oba takmičara.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Novak u finalu: Jači, uporniji, stabilniji|url=http://www.b92.net/sport/australianopen2015/teme.php?yyyy=2015&amp;mm=01&amp;dd=30&amp;nav_id=952927|accessdate =1. 2. 2015.}}&lt;/ref&gt;

U finalu je sledila repriza okršaja iz 2011. i 2013, između Đokovića i Endija Marija. I ovog puta je Srbin izašao kao pobednik, u meču koji je veoma podsećao na njihov četvrtfinalni susret na Otvorenom prvenstvu SAD prošle godine. Krajnji rezultat je glasio 7:6(5), 6:7(4), 6:3, 6:0. Đoković je ovom pobedom osvojio svoju osmu grend slem titulu i rekordnu petu u Melburnu (u Open eri). Đoković je pobijedio osmog nosioca Kea Nišikorija sa 6-1,6-1 za 64 minuta igre,nakon toga mu je uručen trofej za najboljeg igrača svijeta. (turnir London).Đoković se nalazi u grupi ,,Sten Smith&quot; sa Rodžerom Federerom, Tomasom Berdihom i Kejom Nišikorijem. Sledeći meč će se igrati od 21.00 čas između Rodžera Federera i Tomasa Berdiha.

=== 2016. ===
Đoković je osvojio svoju 60. titulu u karijeri u Dohi, pobedvši Nadala u dva seta u finalu koje je trajalo 73 minuta. Time je prvi put poveo u međusobnim duelima sa Špancem (24:23). Oborio je vlastiti rekord bodova na ATP listi sa 16.790. Đoković je zatim nastavio pobednički niz i odbranio pehar na Otvorenom prvenstvu Australije. Na putu ka rekordnoj šestoj tituli u Melburnu, savladao je Rogera Federera u četiri seta u polufinalu, i u reprizi finala iz 2015. godine, Endija Mareja u tri seta.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Ubha|first1=Ravi|title=Australian Open 2016: Novak Djokovic eases past Andy Murray for historic title|url=http://edition.cnn.com/2016/01/31/tennis/australian-open-tennis-djokovic-murray/index.html|accessdate=31 January 2016|publisher=CNN|date=31 January 2016}}&lt;/ref&gt;

Brzo se oporavio od infekcije oka u Dubaiju, gde je predao meč Lopezu, i osvojio peti Masters u Indijan Velsu, pobedivši Rafaela Nadala u polufinalu i Miloša Raonića u finalu. Đokovićev dominantan niz je rezultirao situacijom da drugi i treći teniser na ATP listi (Andy Murray i Roger Federer) zajedno imaju manje bodova od Đokovića.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=Novak Djokovic grand slam ranking points Roger Federer Andy Murray|url=http://www.foxsports.com/tennis/story/novak-djokovic-grand-slam-ranking-points-roger-federer-andy-murray-no-1-033116|accessdate=31 January 2016|publisher=foxsports|date=31 January 2016}}&lt;/ref&gt; Početkom aprila, Đoković je bez izgubljenog seta osvojio naredni Masters, u Miamiju, savladavši Keja Nišikorija u finalu. Četvrti put u karijeri i treći put uzastopno Đoković je vezao titule u Miamiju i Indian Wellsu i nadmašio je Federera po osvojenoj zaradi od turnirskih nagrada (98.2 milijuna dolara). Takođe, osvojio je 28. Masters titulu, nadmašivši u tom trenutku Nadala po ukupnom broju osvojenih Masters titula.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=Djokovic wins 6th Key Biscayne title by beating Nishikori|url=http://m.tennis.com/pro-game/2016/04/djokovic-wins-6th-key-biscayne-title-by-beating-nishikori/58028/#.VwGDQdT3aK0|accessdate=3 April 2016|publisher=m.tennis.com|date=3 April 2016|archivedate=2016-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160416184317/http://m.tennis.com/pro-game/2016/04/djokovic-wins-6th-key-biscayne-title-by-beating-nishikori/58028/#.VwGDQdT3aK0|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Kao branilac titule u Monte Carlu, Novak je neočekivano doživeo poraz već na startu turnira od Čeha Jirija Veselog. Veseli je slavio sa 6: 4, 2: 6, 6: 4 i tako naneo prvi poraz Đokoviću na startu jednog Mastersa još od 2013. godine. Osvajanjem turnira, Rafael Nadal se ponovo izjednačio sa Đokovićem po broju Masters titula. Đoković se, međutim, &quot;odlepio&quot; već na sledećem turniru, u Madridu, na kome je zaigrao prvi put u poslednje tri godine. U finalu je savladao Endija Marija sa 6:2, 3:6 i 6:3. Kao branilac titule, Đoković je nastupao na Mastersu u Rimu. Zabeležio je sedmu uzastopnu pobedu nad Nadalom u četvrtfinalu, a potom odlučio polufinale protiv Nišikorija u taj-brejku trećeg seta. Drugu uzastopnu nedelju igrao je finale protiv Marija, ali je Britanac ovog puta dobio meč rezultatom 6:3 6:3.

Konačnim osvajanjem Roland Garrosa, Đoković je postao prvi teniser, nakon Roda Lejvera 1969, s pobedama na sva četiri Grand Slam turnira u nizu. Đoković je na taj način postao osmi igrač koji je kompletirao titule na grend slemovima, posle Freda Perryja, Dona Badža, Roda Lejvera, Roja Emersona, Andrea Agassija, Rogera Federera i Rafaela Nadala. U finalu je pobedio Endija Marija sa 3:1, i postao jedini tenisač u istoriji koji je osvojio četiri Grand Slam turnira u nizu na tri različite podloge - beton, trava i šljaka (pre 1969. godine, kada je počela Open era, tri grend slema odigrana su na travi).&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=Nije samo Gren slem, nego i 'Djoker slem'|url=http://www.b92.net/sport/rolandgarros2016/vesti.php?yyyy=2016&amp;mm=06&amp;dd=05&amp;nav_id=1140002|accessdate=6. 6. 2016|publisher=m.tennis.com|date=5. 6. 2016}}&lt;/ref&gt;

=== 2017. ===
Đoković je na startu sezone osvojio 67. titulu u karijeri u Dohi, pošto je u finalu pobedio Marija u tri seta. U drugom kolu Australijan opena je iznenađujuće poražen od Denisa Istomina sa 3-2.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mondo.rs/a974587/Sport/Tenis/Novak-Djokovic-Denis-Istomin-Australijan-Open.html |title=SENZACIJA: Ispao Novak Đoković! |publisher=mondo.rs |date=19. 1. 2017 |accessdate=25. 1. 2017 |archive-date=2017-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126103907/http://mondo.rs/a974587/Sport/Tenis/Novak-Djokovic-Denis-Istomin-Australijan-Open.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Na naredna dva turnira u Akapulku i Indijan Velsu je poražen od Nika Kirjosa iz Australije.

U maju 2017. godine, Đoković je objavio da raspušta ceo tim i stručni štab na čelu sa trenerom Marijanom Vajdom, kondicionim trenerom Gričom i fizioterapeutom Miljanom Amanovićem.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=PROMENIO CEO STRUČNI ŠTAB Novak: Želim opet da pronađem pobedničku igru|url=http://sport.blic.rs/tenis/promenio-ceo-strucni-stab-novak-zelim-opet-da-pronadem-pobednicku-igru/by9y4s5|publisher=[[Блиц (новине)|Блиц]]|date=5. 5. 2017}}&lt;/ref&gt; Na masters turniru u Madridu, Đoković je izgubio u polufinalu od Nadala u dva seta. Sedam dana kasnije, Đoković je odigrao mnogo bolje i stigao je do finala mastersa u Rimu gde je poražen od Aleksandra Zvereva iz Nemačke. Od 21. maja 2017. novi trener u stručnom štabu Đokovića je nekadašnji američki teniser Andre Agasi.

Zbog povrede lakta bio primoran da preda meč Tomašu Berdihu u četvrtfinalu [[Vimbldon]]a. Nakon tog meča, objavio je krajem jula na konferenciji za štampu da se zbog teže povrede lakta povlači do kraja sezone.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sport.blic.rs/tenis/novak-zavrsio-sezonu-oslanjacu-se-na-prirodan-oporavak-nisam-tip-koji-ide-na/g8jl2br |title=NOVAK ZAVRŠIO SEZONU Oslanjaću se na prirodan oporavak, nisam tip koji ide na operacije! |publisher=blic.rs |date = 26. 7. 2017 |accessdate = 28. 7. 2017}}&lt;/ref&gt;

Na kraju 2017. godine, Đoković je zauzimao 12. mesto na ATP listi.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ђоковић 12. на крају године|url=http://www.rtv.rs/sr_ci/sport/tenis/atp-djokovic-12.-na-kraju-godine_871596.html|accessdate = 8. 12. 2017.|work=www.rtv.rs|agency=РТВ| date = 20. 11. 2017.}}&lt;/ref&gt;

=== 2018. ===
Prvi meč posle šest meseci pauze je odigrao na egzibicionom turniru Kujong klasik; pobedio je Dominika Tima u dva seta. Prvi zvanični turnir na kom je nastupio bilo je Otvoreno prvenstvo Australije, a poražen je u četvrtom kolu od Hjona Čunga u tri seta.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=286394|title=Ђоковић без четвртфинала Аустралијан опена|author=|work=[[РТРС]]|date = 22. 1. 2018}}&lt;/ref&gt; Početkom februara Đoković je izjavio da je imao operaciju lakta u Švajcarskoj.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2018&amp;mm=02&amp;dd=02&amp;nav_id=1354503|title=Đoković: Operisao sam lakat, na putu oporavka, ali veliki izazov|author=|work=[[b92]]|date = 3. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;

Početkom aprila raskinuta je saradnja Đokovića sa trenerima Agasijem i Štepanekom.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2018&amp;mm=04&amp;dd=04&amp;nav_id=1377293|title=Đoković završio saradnju i sa Šćepanekom!|author=|work=[[b92]]|date = 4. 4. 2018}}&lt;/ref&gt;

Na masters turniru u Monte Karlu je pobedio Lajovića i Ćorića, ali je zatim poražen od Dominika Tima. Đoković je potvrdio da će Marijan Vajda biti njegov trener barem do kraja Rolan Garosa.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/tenis/vesti.php?yyyy=2018&amp;mm=04&amp;dd=19&amp;nav_id=1383370|title=Vajda ostaje sa Đokovićem do kraja Rolan Garosa!|author=|work=[[b92]]|date = 19. 4. 2018}}&lt;/ref&gt;

Na drugom grend slemu u godini Rolan Garosu je ponovio rezultat od prošle godine te je takmičenje završio u četvrtfinalu.

Sezonu na travi otvara učešćem na turniru u Kvinsu. Nakon 10 godina, od prvog učešća, dolazi do finala i gubi ga od Marina Čilića rezultatom 7:5, 6:7(4), 3:6. Tu je ostvario i svoju 800. pobedu u karijeri. Ne brani titulu na turniru u Istbornu. Na treći grend slem turnir na Vimbldonu dolazi kao 21. teniser sveta, ali dobija poziciju 12. nosioca. Dolazi do 60. pobede na ovom turniru.

Đoković je osvojio trinaestu [[grend slem]] titulu u karijeri na Vimbldonu, pobedivši najpre u polufinalu Rafaela Nadala posle dva dana tenisa u pet setova, a zatim u finalu i Kevina Andersona iz Južne Afrike.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/sport/wimbledon2018/vesti.php?yyyy=2018&amp;nav_id=1419292|title=Zver se stvarno vratila – Đoković je šampion Vimbldona!|author=|work=[[b92]]|date = 19. 4. 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 2024. ===
Novak Đoković je osvojio zlatnu medalju na Olimpijskim igrama u Parizu pobedivši Karlosa Alkaraza sa rezultatom 2:0 (7:6, 7:6).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fansport.rs/novak-djokovic-zlato-olimpijske-igre-pariz-2024/|title=Srpski teniser Novak Djoković postao je Olimpijski šampion u Parizu!|work=fansport.rs}}&lt;/ref&gt;

== Rivalstva ==

=== Rivalstvo s Nadalom ===
{{Main|Rivalstvo Đokovića i Nadala}}
Đoković i Nadal su igrali međusobno 52 puta i to je najduže rivalstvo u istoriji tenisa (Open era).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=D643&amp;oId=N409 |title=FEDEX ATP HEAD 2 HEAD |publisher=ATP |date= |accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Rezultat je 27:25 za Đokovića (Nadal vodi 16:7 na zemljanoj podlozi, izjednačeno je 2-2 na travi, a na tvrdoj podlozi je 18-7 za Đokovića). Oni su igrali u 22 finala, a Đoković vodi ukupnim rezultatom 12-10. Njihovo rivalstvo je označeno kao treći najveći rivalitet u posljednjih deset godina (iza rivalstva Federer - Nadal i Sampras - Agassi).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2009/12/Decade-In-Review-Rivalries.aspx |title=Tennis - ATP World Tour - Rivalries Of The Decade |publisher=ATP World Tour |date= |accessdate = 20. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Đoković je jedini igrač s više od deset pobjeda protiv Nadala i jedini koji ga je pobedio sedam puta za redom, u sedam finala (od Indian Wellsa 2011 do Australian Opena 2012). Njih dvojica sastali su se u sedam Grand Slam finala, od čega je Đoković pobijedio tri. Drže rekord po dužini jednog Grand Slam finala - 5 sati i 53 minuta na Australian Openu 2012, kao i dužina meča u tri seta (4 sata i 3 minuta, Madrid 2009). Nadal i Đoković su drugi par u istoriji koji je igrao četiri uzastopna Grand Slam finala.

=== Rivalstvo s Federerom ===
{{Main|Rivalstvo Đokovića i Federera}}
Đoković i Federer su odigrali 45 mečeva, te je trenutno 23:22 za Đokovića.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=D643&amp;oId=F324 |title=FEDEX ATP HEAD 2 HEAD |publisher=ATP |date= |accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;. Federer vodi 17:16 na tvrdoj podlozi, Đoković vodi 2-1 na travi, a izjednačeni su na šljaci 4-4. Igrali su u sedamnaest finala, a rezultat je 11-6 za Đokovića, jedno finale na završnom masters kupu 2014. Rodžer Federer je predao Đokoviću. Sastali su se u četiri Grand Slam finala, dva puta na US Openu 2007., gde je trijumfovao Federer i 2015. kada je pobedio Đoković, dva puta na Wimbledonu 2014. i 2015. gde je Đoković trijumfovao. Đoković je jedini igrač pored Nadala koji je pobijedio Federera u dva uzastopna Grand Slam meča. Federer je u polufinalu Roland Garrosa 2011. prekinuo Đokovićev niz od 43 pobjede. Najupečatljiviji njihovi mečevi su dva polufinala na US Openu (2010. i 2011). Oba su bili u pet setova, i u oba je Đoković spasio dve meč lopte prije nego što je trijumfovao.

=== Rivalstvo s Marejem ===
{{Main|Rivalstvo Đokovića i Murrayja}}
Đoković i Marej su do sada odigrali 36 mečeva.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atpworldtour.com/Players/Head-To-Head.aspx?pId=D643&amp;oId=MC10 |title=FEDEX ATP HEAD 2 HEAD |publisher=ATP |date= |accessdate = 17. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Đoković vodi 25-11 (5-1 na šljaci i 20-8 na tvrdoj podlozi, dok Marej vodi 2-0 na travi). Igrali su u osamnaest finala i Đoković vodi 10-8. Pet puta su igrali u finalu Grand Slam turnira. Đoković je osvojio Australian Open 2011, 2013. i 2015. i Marej US Open 2012. i Wimbledon 2013. Najznačajniji susreti su im polufinale u Australiji 2012. i finale US Opena 2012. Oba meča su odigrana u pet setova s puno obrta i trajala su gotovo pet sati.

== Oprema ==
Đokovića sponzorišu kompanije ''Hed'' i ''Lacoste''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/tennis/australianopen/4247801/Novak-Djokovics-racket-switch-a-big-risk-says-Tim-HenmanTennis.html|title=Novak Djokovic's racket switch a big risk says Tim Henman|date = 15. 1. 2009.|publisher=The Telegraph|accessdate = 13. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uniqlo.com/uk/corp/pressrelease/2012/10/uniqlo_and_novak_djokovic_join.html|title= UNIQLO and Novak Djokovic join hands to set up “Clothes for smiles”
U.S. $10 Million fund to give kids a brighter future|date = 15. 1. 2009.|publisher=Uniqlo|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; Zaključno sa 2008. godinom, koristio je rekete marke ''Vilson'', a do kraja 2009. sponzorisao ga je ''Adidas''.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Best Tennis Rackets Reviews |url = http://www.stevegtennis.com/best-tennis-racket/|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title = Why Novak Djokovic should return to Adidas |url = http://forehandpolicy.blogspot.com/2012/05/why-novak-djokovic-should-return-to.html|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

== Treneri ==
Prvi Đokovićev trener bila je [[Jelena Genčić]], bivša jugoslovenska teniserka i trener [[Goran Ivanišević|Gorana Ivaniševića]] i [[Monika Seleš|Monike Seleš]]. Na njen savet roditelji su Novaka [[1999]]. odveli u [[Minhen]] kod [[Nikola Pilić|Nikole Pilića]]. U Pilićevoj akademiji Đoković je proveo četiri godine. Od 2005. Đokovića je trenirao Italijan [[Rikardo Pjati]], koji je u to vreme bio i trener Hrvatu [[Ivan Ljubičić|Ivanu Ljubičiću]]. Sa Pjatijem se razišao pre Otvorenog prvenstva Francuske 2006. zbog Pjatijeve nemogućnosti da se posveti dvojici igrača.&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2007/05/26/sports/tennis/26tennis.html -{Djokovic Is on the Rise, Just as He Expects to Be}-]&lt;/ref&gt;

Pjatija je [[jun]]a [[2006]]. zamenio Slovak [[Marián Vajda|Marijan Vajda]].&lt;ref name=team&gt;{{cite web|title = The men behind the man – Novak Djokovic’s backroom team. |url = http://www.thetennisspace.com/the-team-behind-the-hoped-for-nole-slam/|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt; U avgustu 2009. započeo je saradnju sa bivšim četvrtim teniserom sveta, Amerikancem Todom Martinom.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Martin-Djokovic doomed from the outset |url = http://espn.go.com/sports/tennis/blog/_/name/tennis/id/5082385|accessdate =16. 1. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Nekadašnji proslavljeni nemački teniser [[Boris Becker]] je od decembra [[2013]]. postao njegov prvi trener, dok je Vajda ostao takođe u Novakovom stručnom štabu.

== Statistika karijere ==
{{glavni|Statistike karijere Novaka Đokovića}}

=== Finala grend slema pojedinačno (22) ===
'''Pobede (16)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Godina !! Turnir !! Podloga !! Protivnik u finalu !! Rezultat
|-
| 2008. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|FRA}} [[Jo-Wilfried Tsonga]] || 4–6, 6–4, 6–3, 7–6(2)
|-
| 2011. ||[[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6–4, 6–2, 6–3
|-
| 2011. || [[Wimbledon]] || trava || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 6–4, 6–1, 1–6, 6–3
|-
| 2011. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 6–2, 6–4, 6–7(3), 6–1
|-
| 2012. ||[[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 5–7, 6–4, 6–2, 6–7(5), 7–5
|-
| 2013. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6-7(2), 7-6(3), 6-3, 6-2
|-
| 2014. ||[[Wimbledon]] || trava || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]]  || 6-7(7), 6-4, 7-6(4), 5-7, 6-4
|-
| 2015. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 7-6(5), 6-7(4), 6-3, 6-0
|-
| 2015. ||[[Wimbledon]] || trava || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]]  || 7-6(1), 6-7(10), 6-4, 6-3
|-
| 2015. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]] || 6–4, 5–7, 6–4, 6–4
|-
| 2016. || [[Otvoreno prvenstvo Australije]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6-1, 7-5, 7-6(3)
|- 
| 2016. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 3-6, 6-1, 6-2, 6-4
|-
| 2018. ||[[Wimbledon]] || trava || {{ZD|JAR}} [[Kevin Anderson]]  || 6-2, 6-2, 7-6(3)
|-
|2018.
|[[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]]
|tvrda
|Huan Martin Del Potro
|6-3, 7-6, 6-3
|-
|2019.
|[[Otvoreno prvenstvo Australije]]
|tvrda
|{{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]]
|6-3, 6-2, 6-3
|-
|2019.
|[[Wimbledon]]
|trava
|{{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]]
|7-6, 1-6, 7-6, 4-6, 13-12(3)
|}

'''Porazi (9)'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Godina !! Turnir !! Podloga !! Protivnik u finalu !! Rezultat
|-
| [[2007]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠVA}} [[Roger Federer]] || 6-7(4), 6-7(2), 4-6
|- 
| [[2010]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 4–6, 7–5, 4–6, 2–6
|- 
| [[2012]]. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 4-6, 3-6, 6-2, 5-7
|- 
| [[2012]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 6–7(10), 5–7, 6–2, 6–3, 2–6
|-
| [[2013]]. || [[Wimbledon]] || trava || {{ZD|VB}} [[Andy Murray]] || 4–6, 5–7, 4–6
|-
| [[2013]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 2–6, 6–3, 4–6, 1–6
|- 
| [[2014]]. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|ŠPA}} [[Rafael Nadal]] || 6-3, 5-7, 2-6, 4-6
|- 
| [[2015]]. || [[Roland Garros|Otvoreno prvenstvo Francuske]] || šljaka || {{ZD|ŠVA}} [[Stanislas Wawrinka]] || 6-4, 4-6, 3-6, 4-6
|- 
| [[2016]]. || [[US Open|Otvoreno prvenstvo SAD]] || tvrda || {{ZD|ŠVA}} [[Stanislas Wawrinka]] || 7-6(1), 4-6, 5-7, 3-6
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Novak Đoković}}
* [http://www.novak-djokovic.com/ Zvanična prezentacija] srpskohrvatski i engleski
* [http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Novak-Djokovic.aspx ATP profil]
* [http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100004087 ITF profil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120080206/http://www.itftennis.com/ProCircuit/players/player/profile.aspx?PlayerID=100004087 |date=2018-01-20 }}
* [http://www.tracevi-magazin.com/novak-djokovic-biografija/ Novak Djokovic biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116163910/http://www.tracevi-magazin.com/novak-djokovic-biografija/ |date=2011-11-16 }}
* [http://tennis-player-novakdjokovic.info Novak Djokovic - news, photos, videos (nezvanična prezentacija)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080213033302/http://www.tennis-player-novakdjokovic.info/ |date=2008-02-13 }} {{en}}

{{Top 10 tenisera i teniserki|atpsinglovi=y}}
{{Broj jedan teniseri}}
{{Osvajači sve 4 GS titule}}
{{Pobjednici Australian Opena}}
{{Pobjednici Roland Garrosa}}
{{Pobjednici Wimbledona}}
{{Pobjednici US Opena}}
{{Pobjednici Davis Cupa}}
{{Nagrada Laureus za sportaša godine}}
{{Normativna kontrola}}
{{Izabran}}

{{Lifetime|1987||Đoković, Novak}}

[[Kategorija:Novak Đoković| ]]
[[Kategorija:Srpski teniseri]]
[[Kategorija:Srpski olimpijci]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2012.]]
[[Kategorija:ATP brojevi 1]]
[[Kategorija:Pobjednici Australian Opena]]
[[Kategorija:Pobjednici Roland-Garrosa]]
[[Kategorija:Pobjednici Wimbledona]]
[[Kategorija:Pobjednici US Opena]]
[[Kategorija:Biografije, Beograd]]
[[Kategorija:Olimpijski pobjednici u tenisu]]</text>
      <sha1>73irmkr8wrxm402dow0t0o41zbtniu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31992</id>
    <revision>
      <id>42717299</id>
      <parentid>42453507</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5230" sha1="glmi0vnz2knf85utgkscljk97h9o8zh" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:''Opća enciklopedija'' JLZ}}
[[File:Opca enciklopedija JLZ.jpg|thumb|right|300px|''Opća enciklopedija'' JLZ, 3. izd., 8 sv.]]

'''''Opća enciklopedija''''' jest [[enciklopedija]] u izdanju [[Jugoslavenski leksikografski zavod »Miroslav Krleža«|Jugoslavenskog leksikografskog zavoda »Miroslav Krleža«]], objavljena u osam svezaka u razdoblju 1977–1988. To je treće izdanje enciklopedije koja je prethodno izlazila pod imenom ''[[Enciklopedija Leksikografskog zavoda]]'' (1. izd. u 7 sv., 1955–64; 2. izd. u 6 sv., 1966–69). Osnovnih osam svezaka objavljeno je u petogodišnjem razdoblju (1977–82), a dopunski, deveti svezak 1988. Glavni je urednik [[Josip Šentija]].

U predgovoru, objavljenom u prvom svesku, uredništvo piše: »Kao i sve opće, ili univerzalne enciklopedije, i ''Opća enciklopedija'' JLZ predstavlja pokušaj da se što potpunije i što točnije definiraju pojmovi cjelokupnog ljudskog znanja i iskustva. (…) Premda je sveopće širenje znanja i praktičnih iskustava dovelo enciklopedistiku do velike diversifikacije, pa nastaju mnoge posebne, stručne i tematske enciklopedije (likovne, književne, muzičke, tehničke i dr.) – a tu tendenciju slijedi i JLZ – Opća enciklopedija ipak zadržava svoj razlog postojanja, jer ostaje snažna i duboka potreba za sveobuhvatnošću upravo nasuprot fragmentaciji ljudskog znanja i iskustva.«

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
! Naziv sveske
! Godina&lt;br /&gt;izdavanja
! Broj&lt;br /&gt;stranica
|-
| 1
| align=&quot;center&quot; | A – Bzu
| align=&quot;right&quot; | 1977
| align=&quot;right&quot; | 748
|-
| 2
| align=&quot;center&quot; | C – Fob
| align=&quot;right&quot; | 1977
| align=&quot;right&quot; | 749
|-
| 3
| align=&quot;center&quot; | Foc – Iw
| align=&quot;right&quot; | 1977
| align=&quot;right&quot; | 719
|-
| 4
| align=&quot;center&quot; | Iz – Kzy
| align=&quot;right&quot; | 1978
| align=&quot;right&quot; | 703
|-
| 5
| align=&quot;center&quot; | L – Nigh
| align=&quot;right&quot; | 1979
| align=&quot;right&quot; | 750
|-
| 6
| align=&quot;center&quot; | Nih – Ras
| align=&quot;right&quot; | 1980
| align=&quot;right&quot; | 766
|-
| 7
| align=&quot;center&quot; | Raš – Szy
| align=&quot;right&quot; | 1981
| align=&quot;right&quot; | 780
|-
| 8
| align=&quot;center&quot; | Š – Žva
| align=&quot;right&quot; | 1982
| align=&quot;right&quot; | 791
|-
| Dopunski svezak
| align=&quot;center&quot; | A – Ž
| align=&quot;right&quot; | 1988
| align=&quot;right&quot; | 752
|}

[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža|Jugoslavenski leksikografski zavod]] u to je doba razvio intenzivnu izdavačku aktivnost. U spomenutom uvodu najavljuju dalje ambicije: »Novo izdanje ''Opće enciklopedije'' – koja nije stara ni 20 godina – zapravo je samo stepenica u njenom rastu do jedne univerzalne enciklopedije sa znatno većim brojem svezaka.« Ta težnja nije bila ostvarena zbog političkih i ekonomskih promjena do kojih je došlo.

Usprkos imenu, Jugoslavenski leksikografski zavod bio je hrvatska institucija. Svi urednici ''Opće enciklopedije'' bili su iz Hrvatske, i tiskana je na hrvatskom književnom jeziku. Bio je to značajan leksikografski rad koji se nastavio na izdanje nazvano ''[[Hrvatska enciklopedija (Ujević)|Hrvatska enciklopedija]]'' čijih je pet svezaka pod uredništvom [[Mate Ujević]]a tiskano 1941–1945, a nastavak čine nova ''[[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatska encikopedija]]'' koja izlazi od 1999. i druga izdanja [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža|Leksikografskog zavoda Miroslav Krleža]]. Prodavana je međutim, kao i ostala izdanja Zavoda, u cijeloj tadašnjoj [[SFRJ|Jugoslaviji]], jer konkurentnih izdanja u drugim republikama nije bilo. To je znatno povećavalo tiraž i prihode.

Nakon raspada Jugoslavije, priprema i tisak takvih zahtjevnih enciklopedija postali su daleko skuplji, odnosno zahtijevali znatnu državnu potporu. Zatim je i pojava Interneta smanjila potražnju za takvim izdanjima. Djelatnost [[Leksikografski zavod Miroslav Krleža|Leksikografskog zavoda Miroslav Krleža]] zato je, silom prilika, u Republici Hrvatskoj znatno smanjena.

[[Leksikografski zavod Miroslav Krleža]] od godine 1999. izdaje ''[[Hrvatska enciklopedija (LZMK)|Hrvatsku enciklopediju]]'' koja se direktno nastavlja na ovo izdanje. Izdavanje Hrvatske enciklopedije zaključeno je 2009. objavljivanjem XI. sveska. Dokončana, sadrži 67.077 članaka na 9.320 stranica.

Posebno, kraće izdanje je ''[[Opća i nacionalna enciklopedija]]'' u 20 knjiga. Počela je izlaziti tek 2005. godine i prodaje se u velikoj tiraži uz jedne dnevne novine. Izlazi jedan svezak mjesečno. Ukupna količina teksta u ovom izdanju bit će oko trećine one u ''Općoj enciklopediji'' JLZ. Članci o istim temama, koji se ne odnose na događaje s kraja 20. i početka 21. stoljeća, uglavnom su manje informativni. Npr. tekst o velikom skladatelju [[Johann Sebastian Bach|Johannu Sebastianu Bachu]] ima 25 redaka uz jednu sliku, a u ''Općoj enciklopediji'' JLZ oko stotinu redaka uz dvije slike. Zaostaje također u nekim drugim elementima: nema velikih zemljopisnih karti ni reprodukcija umjetničkih djela velikog formata.

== Povezano ==

* ''[[Enciklopedija Leksikografskog zavoda]]''
* ''[[Hrvatska enciklopedija]]''

== Vanjske veze ==

* [https://web.archive.org/web/20170924203041/http://www.lzmk.hr/izdanja/enciklopedije/72-opca-enciklopedija ''Opća enciklopedija'']

[[Kategorija:Jugoslavija]]
[[Kategorija:Hrvatska enciklopedistika]]</text>
      <sha1>glmi0vnz2knf85utgkscljk97h9o8zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi feminizam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32281</id>
    <revision>
      <id>42717206</id>
      <parentid>42680978</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="0pqc6iepnaichlkbpdjesxdcxhn0xx6" xml:space="preserve">{{Feminizam}}

'''Novi feminizam''' je izraz kojim se označava konzervativna, pretežno [[katoličanstvo|katolička]] struja unutar [[feminizam|feminizma]] koja propovijeda jednakost, ali i komplementarnost žena i muškaraca u društvu.&lt;ref&gt;[Allen, Sr. Prudence Allen. 'Man-Woman Complementarity: the Catholic Inspiration.' ''Logos'' 9, issue 3 (Summer 2006) http://www.endowonline.com/File/spComplementary.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240702185827/https://www.endowonline.com/File/spComplementary.pdf |date=2024-07-02 }}]&lt;/ref&gt; Novi feminizam se smatra dijelom [[difetrencijalni feminizam|diferencijalnog feminizma]] koji smatra kako su žene zbog svojih karakteristika predodređene za određene uloge u društvu, prvenstveno majčinstvo.

Pokret je svoje začetke imao u [[UK|Velikoj Britaniji]] [[1920-e|1920-ih]] kao svojevrsna reakcija na uspjehe [[sufražetkinja|sufražističkog]] pokreta, odnosno spoznaju da politička i pravna jednakost sama sa sobom nije donijela poboljšanje položaja žena. Tzv. '''Nove feministkinje''' su se zalagale za [[radno pravo|radno]] i [[socijalno pravo|socijalno zakonodavstvo]] koje bi ženama dalo preferencijalni tretman, odnosno olakšalo im da obavljaju svoje majčinske i obiteljske poslove. Taj je pokret imao svoje pristaše u [[Njemačka|Njemačkoj]], od kojih je najpoznatija [[Helene Stöcker]].

Međutim, pokretu je najvći poticaj dao papa [[Ivan Pavao II]] svojim predavanjima između [[1979]]. i [[1984]]. koja su danas sabrana u zbirku zvanu ''[[Teologija tijela]]''. U njoj je iznio stav da su muškarci i žene komplementarni jedni drugima kao ljudska bića, te pozvao žene da ponovno počnu cijeniti svoj &quot;ženski genij&quot; koji se održavaa kroz status majke i njegovateljice.

Najpoznatije pristaše pokreta su Pia de Solenni, [[Janet E. Smith]], Katrina Zeno, [[Elizabeth Fox-Genovese]], Colleen Carroll Campbell, Mary Beth Bonacci, Sister Prudence Allen, [[Alice von Hildebrand]], [[Kimberly Hahn]] i Mary Ellen Bork. Iako je nastao među katolicima, pokret se proširio i na pripadnice drugih vjera, pa mu pripadaju židovska autorica [[Wendy Shalit]] i protestantska aktivistica Enola Aird. Neki ga nazivaju i ''feminizmom četvrtog vala''.

Novi feminizam je žestoko kritiziran od strane drugih dijelova feminističkog pokreta, dijelom zato što je stvoren zbog [[patrijarhat|patrijarhalne]] organizacije kao Katolička crkva, a dijelom zato što se protivi [[abortus]]u i [[kontrola rađanja|kontroli rađanja]].

== Napomene ==
&lt;references/&gt;

== Povezano ==
* [[Pro-life feminizam]]
* [[Prirodno planiranje porodice]]

== Literatura ==
* ''Women in Christ: Toward a New Feminism.'' Edited by Michele M. Schumacher. Cambridge, UK: Wm B. Eerdmans Publishing Co., 2004.''
* ''&quot;Feminism is Not the Story of My Life&quot;'' by Elizabeth Fox-Genovese
* ''Every Woman's Journey: Answering &quot;Who Am I?&quot; For the Feminine Heart'' by Katrina J. Zeno
* ''God's Call to Women: Messages of Wisdom and Inspiration,'' Edited by Christine Anne Mugridge. Ann Arbor: Servant Publications, 2003.
* ''Essays on Woman'' by Edith Stein (Sister Teresa Benedicta of the Cross Discalced Carmelite). 2nd ed. Translated by Freda Mary Oben. Washington DC: Institute of Carmelite Studies Publications, 1996.

== Vanjske veze ==
* [http://www.thenewfeminism.net/ The New Feminism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070820081940/http://www.thenewfeminism.net/ |date=2007-08-20 }}
* [http://www.wf-f.org/ Women for Faith and Family ]
* [http://www.endowonline.com/ ENDOW - Educating on the Nature and Dignity of Women]
* [http://www.wttm.org/ Women of the Third Millennium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829101903/http://www.wttm.org/ |date=2007-08-29 }}
* [http://www.feminine-genius.com/ Feminine Genius: Authentic Catholic Womanhood]
* [http://www.motherhoodproject.org/ The Motherhood Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070816051526/http://motherhoodproject.org/ |date=2007-08-16 }}
* [http://www.feministsforlife.org/ Feminists for Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211123200/http://www.feministsforlife.org/ |date=2004-12-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20071018021445/http://catholiceducation.org/articles/feminism/fe0022.html &quot;Christian Feminism: A Fuller View of Woman&quot; by Pia de Solenni]
* [http://catholiceducation.org/articles/feminism/fe0025.html &quot;Catholic and Feminist: Can One Be Both?&quot; by Elizabeth Fox-Genovese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018021500/http://catholiceducation.org/articles/feminism/fe0025.html |date=2007-10-18 }}

[[Kategorija:Feminizam]]
[[Kategorija:Vjerski feminizam]]
[[Kategorija:Katoličanstvo]]</text>
      <sha1>0pqc6iepnaichlkbpdjesxdcxhn0xx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neorganska hemija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33155</id>
    <revision>
      <id>42717120</id>
      <parentid>42197036</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30864" sha1="47wmdmo0owezy66ldzn7c6py7pi6m7l" xml:space="preserve">[[Image:Inorganic-montage.png|thumb|right||'''Neorganska jedinjenja pokazuju bogatu raznolikost:'''&lt;br /&gt;
'''A:''' [[Diboran]] je karakterisan sa [[Tri-centra dve-elektrona veza|neobičnim vezivanjem]]&lt;br /&gt;
'''B:''' [[Cezijum hlorid]] ima arhetipsku [[kristalna struktura|kristalnu strukturu]]&lt;br /&gt;
'''C:''' [[Ciklopentadieniliron dikarbonil dimer|Fp&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] je [[Organometalna hemija|organometalni]] kompleks
&lt;br /&gt;
'''D:''' [[Polidimetilsiloksan|Silikon]] ima široku upotrebu&lt;br /&gt;
'''E:''' Za [[Grubsov katalizator]] je dodeljena [[Nobelova nagrada za hemiju|Novelova nagrada 2005]]&lt;br /&gt;
'''F:''' [[Zeolit]]i nalaze široku upotrebu kao [[molekulsko sito|molekulska sitas]]&lt;br /&gt;
'''G:''' [[Bakar(II) acetat]] je iznenadio [[Teoretska hemija|teoretičare]] svojim [[diamagnetizam|diamagnetizmom]]]]
[[Datoteka:Sodium chloride crystal.png|mini|desno|Kristalna struktura [[natrijum hlorid]]a]]

'''Neorganska hemija''', '''anorganska hemija''' ili '''mineralna hemija''' je deo [[hemija|hemije]] koji izučava hemijska svojstva i reakcije svih [[hemijski element|hemijskih elemenata]] osim [[ugljenik]]a i njihovih jedinjenja kao i hemijske procese koji se zbivaju među njima.&lt;ref name=&quot;ParkesNeorganskaHemija&quot;&gt;{{ParkesNeorganskaHemija}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nešić, S. &amp; Vučetić, J. 1988. Neorganska preparativna hemija. Građevinska knjiga: Beograd.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Housecroft3rd&quot;&gt;{{Housecroft3rd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Holleman&amp;Wiberg1st&quot;&gt;{{Holleman&amp;Wiberg1st}}&lt;/ref&gt; Jedinjenja ugljenika izučava [[organska hemija]].&lt;ref name=&quot;Clayden1st&quot;&gt;{{Clayden1st}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;March6th&quot;&gt;{{March6th}}&lt;/ref&gt; Granična oblast neorganske prema [[organska hemija|organskoj hemiji]] su [[organometalna hemija|organometalni spojevi]]. Dok ti spojevi u organskoj hemiji služe samo kao pomoćna sredstva ili reagensi, anorganska hemija posmatra koordinacijsku hemiju metala.

Historijski, anorganska hemija se bavi supstancama koje nisu nastale kao posljedica organskog [[život]]a odnosno kao proizvod živih bića. Od sinteze [[urea|uree]] 1828. godine koju je izveo [[Friedrich Wöhler]], kada je dobio organsku supstancu ureu iz neorganskog spoja [[amonijum cijanid]]a,&lt;ref name=&quot;wohler1828&quot; /&gt; nestala je jasna granica između supstanci iz nežive (''neorganski'' spojevi) i žive prirode (''organski'' spojevi). Tako je danas poznato da brojni organizmi proizvode neorganske spojeve, dok se u laboratoriji mogu dobiti gotovo svi organski spojevi. Istovremeno moderno razlikovanje između ove dvije oblasti je i dalje smisleno, jer se mehanizmi reakcija i struktura spojeva u organskoj i neorganskoj hemiji značajno razlikuju.

== Historija ==
Mnogi neorganski spojevi i neke neorganske reakcije su bile poznate još u antici. Dobijanje metala iz ruda ([[zlato]], [[srebro]], [[bakar]], [[kalaj]], [[olovo (element)|olovo]], [[živa]]), proizvodnja [[keramika|keramike]], [[staklo|stakla]] ([[Egipat]]), [[porcelan]]a (Kina), mineralnih boja ([[cinabarit]], olovna bijela, [[Bakar(II) acetat|bakar zelena]]), sumpor, kreč (u građevinarstvu), soli (poput kuhinjske), soda (za pravljenje stakla i [[sapun]]a), šalitra i mnogi drugi spojevi također spadaju u neorgansku.

U doba [[alhemija|alhemičara]], u 13. vijeku, bile su poznate metode pravljenja [[sumporna kiselina|sumporne kiseline]], razrijeđene [[hlorovodonična kiselina|hlorovodične kiseline]], [[azotna kiselina|azotne kiseline]], [[Aqua regia|zlatotopke]] (smjese dušične i hlorovodične kiseline za rastvaranje zlata), a mnoge od njih u Evropu donijeli su arapski alhemičari. Kasnije je [[Johann Rudolf Glauber]] oko 1650. značajno unaprijedio proces proizvodnje mnogih kiselina, kao i način dobijanja pušljive hlorovodične kiseline.

[[Robert Boyle]] u svom glavnom djelu ''The Sceptical Chemist'' opisao je udaljavanje od [[aristotel]]skih teorija alhemije i uvođenje eksperimentalnog istraživanja i zaključaka koje se izvode na tim eksperimentima. Značajna je njegova pretpostavka da su hemijski elementi sastavljeni iz nerazdvojivih, istih, sićušnih [[atom]]a, dok su hemijski spojevi sastavljeni iz brojnih, malih ali različitih elemenata. [[Georg Ernst Stahl]] i Johann Joachim Becher su početkom 18. vijeka razvili teoriju [[flogiston]]a. Ovom teorijom, koja se 80 godina kasnije ispostavila kao netačna, mogli su se na hemijski način objasniti procesi sagorijevanja, [[redoks reakcija|oksidacije i redukcije]] kao i vrenja. Uzrok zašto se teorija flogistona ispostavila kao netačnom je do tada nepoznata i neotkrivena supstanca u [[zrak]]u, koja je kasnije otkrivena kao [[kisik]].

[[Joseph Priestley]] je intenzivno proučavao [[zrak]] i otkrio da je u sastavu zraka sadržana supstanca koje omogućava [[disanje]] i podržava oksidaciju [[metal (hemija)|metala]] do metalnih oksida. Zagrijavanjem [[živa(II) oksid]]a, Priestley je uspio dobiti supstancu u gasovitom stanju koja omogućava disanje i sagorijevanje, a uspio je i odrediti udio ovog gasa u zraku. Tek [[Antoine Lavoisier]] je izučavajući rezultate do kojih je došao Priestley iz njegovih istraživanja donio zaključak da ova novootkrivena supstanca (kisik) mora biti novi [[hemijski element]]. Na temelju Lavoisierovih zaključaka potvrđena je teorija elemenata koju je Boyle postavio, kao i teoriju da su elementi sastavljeni iz brojnih, identičnih, nedjeljivih atoma. Također potvrđeno je i shvatanje da se hemijski spoj sastoji iz više različitih elemenata.

Kao čisti elementi tada su razvrstani metali zlato, srebro, bakar, kalaj, olovo, [[cink]], kao i nemetalni elementi [[fosfor]], [[sumpor]], [[ugljik]], [[kiseonik]], [[azot]] i drugi. Osim toga, Lavoisier je spoznao da se pri svakoj reakciji i hemijskoj promjeni supstanci zbir mâsa ulaznih i izlaznih proizvoda ostaje ista ([[Zakon održanja mase]]). Stari, alhemijski simboli i opisi neorganskih supstanci su zamijenjeni racionalnim oznakama sa pojedinačnim elementarnim jedinicama hemijskih spojeva. Lavoisierova teorija oksidacije&lt;ref name=&quot;lavoisier&quot; /&gt; predstavljala je revolucionarnu novinu u hemiji, koja je omogućila budućim hemičarima da pronalaze nove elemente.

Gotovo u isto vrijeme desilo se i otkriće električne struje, za šta su zaslužni [[Luigi Galvani]] i [[Alessandro Volta]]. Pomoću tada napravljenog [[Voltin elektrostatički stub|Voltinog stuba]] uspjelo je razlaganjem [[voda|vode]] dobiti gasovite elemente [[kiseonik]] i [[vodonik]] i odrediti tačan sastav vode mjerenjem zapremine i težine oba gasa.

[[Humphry Davy]] je pomoću Voltinog stuba uspio dobiti nove elemente [[natrijum]] i [[kalijum]]. [[John Dalton]] je sastavio, doduše vrlo nepreciznu, tabelu [[atomska masa|atomskih masa]] za sve do tada poznate elemente,&lt;ref name=&quot;dalton&quot; /&gt; a [[Jacob Berzelius]] je pronašao način za određivanje relativno tačnih atomskih masa metala i drugih elemenata i razvio sistem označavanja elemenata sa jednim ili dva [[latinica|latinična]] slova zasnovan na latinskim imenima elemenata. Također je uveo pojam relativne atomske mase sa kisikom kao osnovnom masom. [[Amedeo Avogadro]] je postavio hipotezu da se u prostoru iste veličine i na istoj temperaturi uvijek mora nalaziti isti broj čestica nekog gasa.&lt;ref name=&quot;amedeo1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;amedeo2&quot; /&gt; U narednom periodu uslijedila je potraga za novim hemijskim elementima, određivanjima njihovih tačnih relativnih atomskih masa i istraživanje njihovih osobina kroz reakcije sa drugim spojevima, što su bili osnovni pravci djelovanja tadašnjih [[hemičar]]a u oblasti neorganske hemije.

[[Joseph Louis Gay-Lussac]] je razvio [[titracija|titraciju]] te je mogao odrediti količinski udio pojedinih elemenata u nekom neorganskom spoju. Kasnije se počelo koristiti i elektrogravimetrijsko taloženje za određivanje udjela mineralnih uzoraka. [[Robert Wilhelm Bunsen|Robert Bunsen]] je poboljšao metodu dobijanja struje izumom [[Baterija (elektricitet)|baterije]] na bazi cinka i ugljika. U njegovoj laboratoriji došlo je do otkrića novih elemenata [[magnezij]]a, [[hrom]]a i [[stroncijum]]a. [[Spektroskopija|Spektralna analiza]] koju je Bunsen usavršio dovela je kasnije i do otkrića elemenata [[cezijum]]a i [[rubidijum]]a, a kasnije je i [[William Ramsay]] došao do otkrića [[helijum]]a.

[[Lothar Meyer]] i [[Dmitrij Ivanovič Mendeljejev|Dmitrij Mendeljejev]] su sortirali hemijske elemente po atomskim masama i osobinama spajanja sa drugim u [[periodni sistem elemenata]]. Na taj način moglo se lakše predvidjeti hemijsko ponašanje elemenata kao i traženje još nepoznatih elemenata u sistemu.

[[Svante August Arrhenius]], [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] i [[Wilhelm Ostwald]] su došli do zaključka da su molekule kiselina, baza i soli u vodenim rastvorima zapravo u obliku [[jon]]a. Ovo otkriće [[disocijacija|disocijacije]] soli i kiselina bilo je osnova za nove važne spoznaje (npr. mehanizme reakcije i hemijsku kinetiku) kao i za nove metode mjerenja u hemiji (npr. mjerenje [[pH vrednost|pH vrijednosti]], konduktometrije i sl.).

== Spojevi ==
{{Glavni|Spisak neorganskih spojeva}}
Među neorganske spojeve se tradicionalno ubrajaju [[hemijski element|elementi]] i svi hemijski spojevi koji ne sadrže ugljik. Njima se dodaju i neki izuzeci spojeva ugljika, koji su izgrađeni kao i tipični neorganski spojevi ili se historijski ubrajaju u neorganske. To su halkogenidi ugljika bez prisustva [[vodik]]a ([[ugljen-dioksid]], [[Ugljen-monoksid|ugljik monoksid]], [[ugljen-disulfid]], [[ugljična kiselina]] i [[karbonat]]i, karbidi kao i ionski cijanidi, cijanati i tiocijanati. [[Cijanovodonik]] (cijanovodična kiselina) se smatra graničnim slučajem te ga proučava i organska i neorganska hemija. Iako se tradicionalno ubraja u neorgansku hemiju, on se smatra nitrilom&lt;ref name=&quot;nitril1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mary2&quot; /&gt; (organska grupa spojeva) [[Metanska kiselina|metanske kiseline]].

Literatura, knjige i udžbenici iz organske hemije su grupirani po hemijskim elementima periodnog sistema. U većini knjiga obrađeni su obim rasprostranjenosti elemenata ili hemijskih spojeva i načini njihovog dobijanja iz minerala, soli, vodenih rastvora ili gasova. Osim toga, opisani su važnije reakcije ovih sa drugim elementima.

=== Metali ===
Među 118 hemijskih elemenata periodnog sistema 76% su [[metal (hemija)|metali]]. Već u periodu od 3000. do 2000. p.n.e. čovjek je iz ruda dobijao brojne metale kao što su kalaj, bakar, srebro i željezo. Ti i drugi metali dobijali su se jakim zagrijavanjem [[minerali|mineralnih]] ruda. Gotovo svi metali na sobnoj temperaturi su u čvrstom stanju i mogu se većim ili manjim zagrijavanjem istopiti. Izuzetak predstavlja [[živa]] koja je na sobnoj temperaturi u tečnom stanju. Mogućnost oblikovanja istopljenih metala danas se koristi u velikom obimu za izradu raznih korisnih predmeta. Karakteristika mnogih metala je dobra [[Toplotna provodljivost|provodljivost toplote]] i [[Specifična električna provodljivost|električne struje]].

Od 19. vijeka metali su se počeli dobijati pomoću električne struje ([[elektroliza|elektrolizom]] i elektrolitičkim rafiniranjem). Pri tom su otkriveni i novi elementi, poput [[aluminijum]]a, [[Alkalni metali|alkalnih]] i [[Zemnoalkalni metali|zemnoalkalnih metala]]. U mnoge svrhe upotrebe potrebni su lahki metali kao što je aluminij ili [[titanijum]], čime se dobija na smanjenju potrošnje energije i goriva za [[avion]]e, [[automobil]]e, željezničke lokomotive i brojne druge mašine. Zbog otpornosti na temperature i velike čvrstoće, [[željezo]] je najvažniji metal u automobilskoj industriji. Međutim, površina željeznih predmeta podložna je stvaranju hrđe u vlažnoj okolini. Sve do 1980tih godina mnoga vozila su bila izložena značajnom pojavom korozije što im je smanjivalo vijek upotrebe. Desetak godina kasnije, krajem 20. i početkom 21. vijeka, gotovo sva vozila imaju zaštitni sloj na karoseriji izrađen od nehrđajućih metala, kao što je [[cink]].

Metali se upotrebljavaju i za dobijanje električne struje u sklopu [[Baterija (elektricitet)|baterija]] i [[akumulator]]a. U nekim jeftinijim baterijama na bazi cinka i ugljika tokom pražnjenja cink se oksidira u cinkove soli. Osim njih postoje i baterije na bazi [[nikl]]a i metalnih hidrida (mogu se ponovno puniti), [[litijum]]ske baterije (vrlo lahke) ili nešto jeftinije punjive baterije na bazi olova i olovo oksida. Legiranje metala može dati metalima mnoge bolje osobine nego što ih ispoljavaju čisti elementi. Naprimjer [[duraluminij]] je mješavina sastavljena iz magnezija, bakra i aluminija koja ima mnogo veću čvrstoću od čistog aluminija. Woodov metal je [[legura]] od 50% [[bizmut]]a, 26,7% olova, 13,3% kalaja i 10% [[kadmijum]]a sa izuzetno niskom [[talište|tačkom topljenja]] a koristi se za topive oblike. Druge važne legure su [[bronza]] (bakar i kalaj), [[mesing]] (bakar i cink) i [[čelik]] (željezo sa različitim udjelima drugih metala, ali obavezno ugljika).

Neki metali se mogu spajati sa nemetalima u kristalne strukture ispoljavajući nove osobine. [[Silicij]] se spaja sa [[germanijum]]om, [[indijum]]om ili [[arsen]]om. Tako nastali [[kristal]]i se koriste kao poluprovodnici ([[dioda|diode]] i svjetleće diode) u elektronici. Drugi metali, poput [[tantal]]a, pronašli su upotrebu kao kondenzatori. Metali ili metalni ioni pri reakcijama u gasnoj fazi ili nekoj tečnosti djeluju kao katalizatori, naprimjer željezo pri reakcijama [[amonijak]]a ili ioni aluminija kod sinteze polietilena.

=== Soli i minerali ===
[[Datoteka:Water-3D-balls.png|desno|thumb|200px|Molekul vode]]
[[Voda]] je najvažnija supstanca neorganske hemije. Ona ima kovalentne, polarne veze između atoma i može dobro rastvarati mnoge neorganske soli. Temperaturni raspon između tačke topljenja i tačke ključanja vode omogućava život na našoj planeti rastvorljivošću organskih i neorganskih supstanci u tekućoj vodi.

Neorganske soli se razlikuju među sobom po rastvorljivosti u vodi. Zbog različitih nivoa rastvorljivosti u vodi mnoge soli se mogu odvojiti jedna od druge putem [[filtracija|filtriranja]]. Mješavina dvije soli koja su rastvorljive u vodi, naprimjer [[barijum hlorid]] i [[natrijum sulfat]], može dovesti do stvaranja teško rastvorvljive soli (kao što je [[barijum sulfat]]). Ako je [[proizvod rastvorljivosti]] neke soli nizak, on se istaloži.

Mnogi kationi metala sa sulfidnim anionima grade rastvor teško rastvorljivih sulfida. Pravilnim izborom kiselina i baza određene grupe hemijskih elemenata se mogu prevesti u taloge svojih sulfida, te se zatim mogu odrediti ili izmjeriti. U [[analitička hemija|analitičkoj hemiji]] taloženje sulfida je jedan od važnijih koraka za proučavanje metalnih kationa. Oni se također nalaze i u sastavu stijena i [[minerali|minerala]]. Metali u stijenama često su vezani u obliku silikata a oni nisu gotovo nikako rastvorljivi u vodi. Osim vrlo jakih kiselina, neorganski hemičari koriste i sodu (natrij hidroksid) za rastvaranje sadržaja stijena.

*[[Beton]]: U građevinarstvu, silikati imaju veoma važnu ulogu, naprimjer aluminij silikati, koji su poznati i kao [[glina]]. Ako se glina pomiješa sa [[kreč]]om nastaje [[Cement (građevinski materijal)|cement]]. Miješanjem pijeska i isitnjenog kamenja sa cementnim malterom nastaje beton. Gotovo sve moderne građevine danas najvećim dijelom sadrže beton.
*[[Porcelan]]: Druga vrsta gline je [[kaolin]]. Pomiješan sa [[kvarc]]om i [[feldspat]]om, kaolin se peče i nastaje porcelan.
*[[Staklo]]: Ukoliko se u kvarcni pijesak doda soda i zagrijava na 1000&amp;nbsp;°C, nastaje staklo.

Slabo rastvorljive soli se koriste i kao pigmenti koji daju boju lakovima. Neorganski spojevi imaju veliki značaj i kao [[Đubrivo|umjetna đubriva]]. Ove soli su uglavnom dobro rastvorljive u vodi, mada pri đubrenju nije dobra osobina ni prevelika rastvorljivost. Amonij sulfat, [[kalijum hlorid]] i fosfatna đubriva (nešto slabije rastvorljiva u vodi) u znatnoj mjeri poboljšavaju plodnost tla.

=== Kiseline i baze ===
Neke od važnijih neorganskih (mineralnih) [[kiseline|kiselina]] su:
* H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; - [[sumporna kiselina]]
* HCl - [[hlorovodonična kiselina]] (''solna kiselina'')
* HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; - [[azotna kiselina]]
* H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; - [[fosfatna kiselina]]

Među važne neorganske baze spadaju:
* [[natrijum hidroksid]]
* [[amonijak]]

Neorganske kiseline i baze su neophodne za dobijanje neorganskih soli i mnogih organskih supstanci. Količinski, sumporna kiselina je najvažniji spoj cijele hemijske industrije. Djelovanjem neorganskih kiselina metali se razlažu u soli istiskujući [[vodonik]] iz kiselina. Znanje o kiselinama i bazama je znatno prošireno teorijom disocijacije.

=== Gasovi ===
Mnoge reakcije sa neorganskim spojevima su povezane sa otpuštanjem raznih [[plin|gasova]]. Pri [[elektroliza|elektrolizi]] vode nastaju gasovi vodik i [[kiseonik]].

Kod hlor-alkalne elektrolize nastaju gasovi vodik i [[hlor]]. Oni mogu međusobno reagirati dajući gas [[hlorovodonik]], koji dalje reagirajući sa vodom gradi [[hlorovodonična kiselina|hlorovodoničnu kiselinu]]. Sagorijevanjem [[sumpor]]a u zraku razvija se gas [[sumpor dioksid]]. U prisustvu katalizatora (vanadij oksida) dvije molekule sumpor dioksida mogu reagirati sa jednim atomom kisik gradeći [[sumpor trioksid]]. Rastvarajući se u vodi, sumpor trioksid daje sumpornu kiselinu. [[Vodonik sulfid|Sumporovodik]] se može dobijati iz [[pirit]]a (FeS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) i solne kiseline.

[[Ugljen-dioksid]] nastaje, između ostalog, zagrijavanjem [[kalcijum karbonat]]a naprimjer pri žarenju kreča kod proizvodnje cementa. Kad se cement stvrdne, ponovno upija ugljik dioksid iz zraka. Dušik iz zraka i gas vodik mogu se spojiti pod visokim pritiskom i temperaturom od 500&amp;nbsp;°C dajući gas [[amonijak]], a taj proces proizvodnje amonijaka se naziva Haber-Boschov proces. Amonijak se pomoću takozvanog Ostwaldovog procesa može spojiti sa kisikom u dušik monoksid koji dalje reagira sa jednim atomom kisik i prelazi u dušik dioksid. Njegovim rastvaranjem u vodi dobija se dušična kiselina. Pomoću Lindenovog procesa, iz zraka se ukapljivanjem mogu izdvojiti kisik, dušik i [[argon]]. Zabilježen je rastući trend industrijskog dobijanja čistih gasova kao i izučavanje procesa za odvajanje gasova pomoću izuzetno finih poroznih membrana (gasnih membrana). Također, vrlo važna oblast za izučavanje gasova u zraku je [[atmosferska hemija]].

=== Ostali ===
[[Datoteka:Ferricyanide-3D-balls.png|thumb|190px|Shematski prikaz kompleksa heksacijanidoaniona u solima kalij heksacijanidoferata]]
Neorganski kationi se mogu javljati u različitim oksidacijskim stanjima kao čvrste soli ili u rastvorima. To ima za posljedicu da oni također mogu imati brojne različite anione kao protivtežu. U rastvorima sa kationima se mogu spajati naelektrisane grupe (zvane [[ligand]]i, kao što su hloridi, tiocijanati i drugi) ili neke bez naboja (poput amonijaka ili vode preko slobodnih elektronskih parova) te graditi obojene komplekse. Tako se dobijaju kompleksi sa nekoliko liganada na kationu (najčešće četiri ili šest), u skladu sa oksidacijskim brojem.

Ioni prelaznih metala ([[titanijum]]a, [[vanadijum]]a, [[hrom]]a, [[mangan]]a, [[željezo|željeza]], [[kobalt]]a, [[nikl]]a, [[bakar|bakra]]), koji posjeduju d-ljusku, grade sa ligandima komplekse raznih boja. Ion bakra(II) sa amonijakom gradi plavo obojeni bakar tetramin kompleks. U pruskom plavom, željezo(III) heksacijanoferatu, svaki ion željeza je okružen sa šest cijanidnih iona kao ligandima.

[[Teorija ligandnog polja]] opisuje prostornu koordinaciju i uticaj elektronske strukture iona i prirode liganda na sastav i strukturu kompleksa.&lt;ref name=&quot;split&quot; /&gt; Pomoću magnetohemije i boje rastvora, neorganski hemičari mogu proučavati koordinaciju takvih kompleksa. U permanganat anionu ion mangana(VII) sadrži četiri atoma kisika kao ligande. Živo obojeni kompleks [[kalijum permanganat]]a u [[titracija|titraciji]] služi za količinsko određivanje sadržaja.

I organske kiseline poput [[EDTA]] (kvantitativno određivanje zemnoalkalnih iona), [[Vinska kiselina|vinske]] ili [[limunska kiselina|limunske kiseline]] (sa bakrom(II) kao Fehlingov reagens ili Benedictov reagens za određivanje oksidiranih šećera) kao i dioksimi (diacetildioksim za određivanje nikla) mogu se često spajati na katione kao živo obojeni ligandi (tačnije helati).

== Neorganske reakcije ==
U neorganskoj hemiji brojnost i raznolikost reakcija igra veliku ulogu. Među njima neke od najvažnijih su [[redoks reakcija|redoks reakcije]] i reakcije između baza i kiselina. Ove reakcije su uvijek ravnotežne reakcije, međutim ravnoteža kod ovakvih reakcija vrlo često se nalazi snažno pomaknuta na neku stranu te izražena je veoma visoka [[entalpija]] reakcije. Zbog toga su i mnoge reakcije u neorganskoj hemiji relativno brze i daju vrlo visoke prinose. Nasuprot njima, u organskoj hemiji mnoge reakcije su spore ali ravnotežne, te ne daju često visoke prinose.

Kod redoks reakcija [[elektron]]i se prenose sa jednog reagensa na drugi. Tipična redoks reakcija je reakcija dva ili više hemijska elementa koji daju neki spoj. Najpoznatije redoks reakcije su, između ostalih, eksplozivna reakcija vodika i kisika kojom nastaje voda i reakcija [[korozija|korozije]] pri kojoj neplemeniti metali (naprimjer željezo) reagiraju sa kisikom dajući okside.

Reakcije kiselina i baza su one kod kojih se prenose [[proton]]i. Pri tome kiseline daju bazama jedan ili više protona. Kao rezultat takvih reakcija nastaju uglavnom [[voda]] i [[soli]]. Među najpoznatijim takvim reakcija je reakcija hlorovodonične kiseline sa sodom čime nastaje [[natrijum hlorid]] i voda. Pošto se ove vrlo brzo odvijaju, mogu se vrlo precizno provjeriti i pratiti pomoću indikatora, i kao takve igraju vrlo važnu ulogu u analitičkoj hemiji.

U neorganskoj hemiji dobijanje nerastvorljivih soli ili gasovitih spojeva je važan pokretač za reakcije, jer tokom njih proizvodi reakcije napuštaju ravnotežni položaj te se reakcija u potpunosti kreće samo u jednom pravcu. Tako naprimjer dodavanje rastvora [[barijum hlorid]]a u veću količinu [[natrijum sulfat]]a daje reakciju taloženja teško rastvorljivog [[barijum sulfat]]a, a ta reakcija je u tolikoj mjeri potpuna, da se nakon filtriranja barij sulfata u rastvoru preostalog natrij hlorida više ne može dokazati prisustvo barijevih iona:
:&lt;math&gt;\mathrm{BaCl_2 + Na_2SO_4 \longrightarrow BaSO_4 + 2 \ NaCl}&lt;/math&gt;
Kao primjer jedne usmjerene ravnotežne reakcije na osnovu isparljivih gasova je pretvaranje [[amonijum hlorid]]a sa natrijevom sodom u isparljivi [[amonijak]]:
:&lt;math&gt;\mathrm{NH_4Cl + NaOH \longrightarrow NH_3 + H_2O + NaCl}&lt;/math&gt;
Takve reakcije u analitičkoj hemiji su također veoma važne.

Brojni neorganski spojevi se mogu raspadati na višim temperaturama, pri čemu se iz njih oslobađaju gasovi. Primjer takve reakcije je žarenje kreča, kada se iz [[kalcij karbonat]]a oslobađa [[ugljik dioksid]] a preostaje [[kalcij oksid]].

== Teoretska nenorganska hemija ==
Jedna alternativna perspektiva na oblast neorganske hemije počinje sa [[Bohrov model atoma|Borovim modelom]] atoma, i koristeći oruđa i modele [[teoretska hemija|teoretske hemije]] i [[Računarska hemija|računarske hemije]], proširuje se inicijalno na vezivanje jednostavnih i zatim kompleksnijih molekula. Precizni kvantno mehanički opisi multielektronskih vrsta iz oblasti neorganske hemije su teško izvodivi. Stoga je ovaj izazov iznedrio mnoge semi-kvantitativne ili semi-empirijske pristupe uključujući [[molekularna orbitalna teorija|molekularno orbitalnu teoriju]] i [[teorija ligandnog polja|teoriju ligandnog polja]]. Uporedo sa tim teoretskim opisima, aproksimativne metodologije su našle primenu, uključujući [[Teorija funkcionalne gustine|teoriju funkcionalne gustine]].

Izuzeci teorija, kvalitativni i kvantitativni, su izuzetno važni u razvoju polja. Na primer, [[Bakar(II) acetat|Cu&lt;sup&gt;II&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(OAc)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;(H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] je skoro dijamagnetičan ispod sobne temperature, dok teorija kristalnog polja predviđa da bi molekul trebao da ima dva nesparena elektrona. Neslaganje između kvalitativne teorije (paramagnetik) i uočenog svojstva (dijamagnetik) je dovelo do razvoja modela za „magnetno sparivanje“. Ti poboljšani modeli su doveli do razvoja novih magnetnih materijala i novih tehnologija.

== Podoblasti neorganske hemije ==
* Hemija [[metal (hemija)|metala]]
* Hemija [[nemetal]]a
* Hemija kompleksa, uključujući [[bioneorganska hemija|bioneorgansku hemiju]]
* [[Hemija čvrstog stanja]]
* [[Kristalografija]]
* Strukturna hemija
* [[Organometalna hemija]]
* [[Koloid|Koloidna hemija]]
* [[Atmosferska hemija]]
* Hemija mineralnih kiselina

== Tehnička primjena ==
Neorganska hemija je osnova brojnih i različitih tehničkih oblasti primjene, kao što su:
* Hemija [[poluprovodnik]]a
* [[Mineralogija]]
* [[Metalurgija]]
** Proizvodnja željeza i [[čelik]]a
* Proizvodnja cementa, maltera i betona
* Proizvodnja [[keramika|keramike]]

== Reference ==
{{reflist|2|refs=
&lt;ref name=&quot;wohler1828&quot;&gt;[http://www.chemheritage.org/discover/online-resources/chemistry-in-history/themes/molecular-synthesis-structure-and-bonding/liebig-and-wohler.aspx Justus von Liebig and Friedrich Wöhler] Chemical Heritage Foundation&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nitril1&quot;&gt;Pradyot Patnaik (2007.): ''A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances'', John Wiley &amp; Sons, {{ISBN|9780471714583}}, str. 317.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;mary2&quot;&gt;Mary Eagleson (prev.) (1994.): ''Concise Encyclopedia Chemistry'', Walter de Gruyter, {{ISBN|9783110854039}}, str. 507.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;dalton&quot;&gt;John Dalton [http://web.lemoyne.edu/giunta/DALTON.HTML A New System of Chemical Philosophy] Manchester, 1808&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;lavoisier&quot;&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/332700/Antoine-Laurent-Lavoisier/218478/Marriage-and-administrative-career Antoine-Laurent Lavoisier]&quot;. Encyclopædia Britannica Online, Encyclopædia Britannica Inc., 2014. učitano 7. juni. 2014.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;amedeo1&quot;&gt;[http://www.chemistry.co.nz/avogadro.htm Avogadro’s law - What is it?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223161928/http://www.chemistry.co.nz/avogadro.htm |date=2017-02-23 }} na Chemistry.co.nz&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;amedeo2&quot;&gt;[http://www.chemteam.info/GasLaw/Gas-Avogadro.html Avogadro's Law], ChemTeam&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;split&quot;&gt;Generalić, Eni. ''[http://glossary.periodni.com/glosar.php?hr=teorija+ligandnog+polja Teorija ligandnog polja.]'' Englesko-hrvatski kemijski rječnik &amp; glosar. 4. februar 2014. KTF-Split. Pristupljeno 8. juni 2014.&lt;/ref&gt;
}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* Arnold F. Holleman, Egon Wiberg: ''Lehrbuch der Anorganischen Chemie''. 102. izd., de Gruyter, Berlin 2007, {{ISBN|978-3-11-017770-1}}
* D. F. Shriver, P. W. Atkins]], C. H. Langford: ''Anorganische Chemie'', 2. izd. Wiley-VCH, Weinheim 1997, {{ISBN|978-3-527-29250-9}}
* J. Huheey, E. Keiter, R. Keiter: ''Anorganische Chemie – Prinzipien von Struktur und Reaktivität'', 3. izd. Walter de Gruyter, Berlin – New York 2003, {{ISBN|3-11-017903-2}}
* Lothar Kolditz (ur.): ''Anorganikum - Lehr- und Praktikumsbuch der anorganischen Chemie; mit einer Einführung in die physikalische Chemie.'' Deutscher Verlag der Wissenschaften, Berlin 1967, 12. izdanje 1989; Johann Ambrosius Barth Verlag, Leipzig-Berlin-Heidelberg, 13. izdanje 1993. prevod na ruski: Mir Verlag, Moskva 1984, {{ISBN|978-3326000770}} (njem.)
* Lehn, J. M. (1995). ''Supramolecular Chemistry: Concepts and Perspectives''. Weinheim: VCH. {{ISBN|3-527-29311-6}}.
* Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). ''Chemistry of the Elements'' (2. izd.). Butterworth-Heinemann. {{ISBN|0080379419}}.
* Elschenbroich, C.; Salzer, A. (1992). ''Organometallics: A Concise Introduction'' (2. izd.). Weinheim: Wiley-VCH. {{ISBN|3527281649}}.
* Wells, A.F. (1984). ''Structural Inorganic Chemistry'', 5. izd. Oxford: Clarendon Press. {{ISBN|0-19-855370-6}}
* Ehrhard Uhlemann, Gerhard Röbisch: ''Fragen und Aufgaben zur Chemie''. 3. Auflage. VEB Deutscher Verlag der Wissenschaften. Berlin 1988, {{ISBN|3-326-00275-0}}
* Капустинский А. Ф. Очерки по истории неорганической и физической химии в России. М.-Л., 1949
* Жамбулова М. Ш. Развитие неорганической химии (Историко-методологический аспект). Алма-Ата, 1981.- 187 с.
* Неорганическое материаловедение в СССР. Под ред. И. В. Тананаева — Киев: Наукова думка, 1983. — 720 с.
* Популярная библиотека химических элементов. Т. 1,2. / Под ред. И. В. Петрянова-Соколова — М.: Наука, 1983. — 575 с., — 572 с.
* Реми Г. Курс неорганической химии. Т. 1. М.: Изд-во иностранной литературы, 1963. — 920 с.
* Реми Г. Курс неорганической химии. Т. 2. М.: Мир, 1974. — 775 с.
* Шрайвер Э. Неорганическая химия. Т. 1,2. / Э. Шрайвер, П. Эткинс — М.: Мир, 2004. — 679 с., — 486 с.
* Энциклопедия неорганических материалов / Под ред. И. М. Федорчен-ко. В 2-х т. — Киев: Укр. сов. энциклопедия, 1977. — 1652 с.
* Аблесимов Н. Е. Синопсис химии: Справочно-учебное пособие по общей химии — Хабаровск: Изд-во ДВГУПС, 2005. — 84 с. — http://www.neablesimov.narod.ru/pub04c.html
* Аблесимов Н. Е. Сколько химий на свете? ч. 1. // Химия и жизнь — XXI век. — 2009. — № 5. — С. 49-52.
* {{cite book
|author         = Ахметов Н.С.
|title          = Общая и неорганическая химия
|issue          = 4 изд., испр
|location       = Москва
|publisher      = Высшая школа, Издательский центр «Академия»
|year           = 2001
|volume         = 
|pages          = 253-269
|isbn           = 5-06-003363-5, 5-7695-0704-7
}}

{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Hemija}}
{{Commonscat|Inorganic compounds}}
* [https://web.archive.org/web/20130901120034/http://chemwiki.ucdavis.edu/Inorganic_Chemistry Inorganic Chemistry]
* [http://ximia.org/nekrasov/default.htm Неорганическая химия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170219042431/http://www.ximia.org/nekrasov/default.htm |date=2017-02-19 }}

{{Hemija-lat}}

[[Kategorija:Neorganska hemija|*]]</text>
      <sha1>47wmdmo0owezy66ldzn7c6py7pi6m7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oliver Goldsmith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33407</id>
    <revision>
      <id>42717274</id>
      <parentid>42553438</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2277" sha1="givvfjuj29w35n9xokwzrfeswlqlmsh" xml:space="preserve">[[Datoteka:Goldsmith, PA07767.jpg|thumb|right|Oliver Goldsmith]]

'''Oliver Goldsmith''' ([[10. 11.|10.11.]] [[1730]] ili [[1728]] &amp;ndash; [[4. 4.|4.4.]] [[1774]]) bio je [[Irska|irski]] [[pisac]], [[pjesnik]] i [[ljekar]] poznat po svom [[romanu]]u ''[[The Vicar of Wakefield]]'' ([[1766]]), pastoralnoj pjesmi ''The Deserted Village'' ([[1770]]) (napisanoj u spomen svog brata) i kazališnim komadima ''[[The Good-natur'd Man]]'' ([[1768]]) i ''[[She Stoops to Conquer]]'' ([[1771]], praizvedenoj [[1773]]).

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* {{gutenberg author|id=Oliver_Goldsmith|name=Oliver Goldsmith}}
* [http://essays.quotidiana.org/goldsmith/ Essays by Oliver Goldsmith at Quotidiana.org]
* [https://web.archive.org/web/20070313171011/http://www.english.upenn.edu/~mgamer/Etexts/goldsmith ''The Deserted Village'']
* ''[http://www.gutenberg.net/etext/7993 Oliver Goldsmith: A Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041014214350/http://www.gutenberg.net/etext/7993 |date=2004-10-14 }}'' by [[Washington Irving]] from [[Project Gutenberg]]
* ''[http://www.gutenberg.net/etext/18917 Goldsmith (English Men of Letters series)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080708204804/http://gutenberg.net/etext/18917 |date=2008-07-08 }}'' by [[William Black]] from [[Project Gutenberg]]
* [http://www.theatredatabase.com/18th_century/essay_on_the_theatre_001.html An Essay on the Theatre; or, A Comparison Between Laughing and Sentimental Comedy]
* [http://www.tcd.ie/Maps/goldsmith.html Goldsmith Hall] - student accommodation and lecture theatre, Trinity College, Dublin.
* [http://www.glasson.com/sights/goldsmith.htm Information on Goldsmith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623194101/http://www.glasson.com/sights/goldsmith.htm |date=2006-06-23 }}
* [http://www.irelandliteratureguide.com/oliver_goldsmith.html Oliver Goldsmith Resource]
* [http://www.classicistranieri.com/english/indexes/authg.htm Works by Oliver Goldsmith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601004655/http://www.classicistranieri.com/english/indexes/authg.htm |date=2007-06-01 }} in e-book version

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Goldsmith, Oliver}}
[[Kategorija:Irski pisci]]
[[Kategorija:Rođeni 1730.]]
[[Kategorija:Umrli 1774.]]</text>
      <sha1>givvfjuj29w35n9xokwzrfeswlqlmsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olaudah Equiano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33431</id>
    <revision>
      <id>42717273</id>
      <parentid>42553429</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4042" sha1="q9x1wrpmdo2perhvdlqxcthajxuiv0w" xml:space="preserve">[[Datoteka:Olaudah Equiano - Project Gutenberg eText 15399.png|thumb|Olaudah Equiano]]

'''Olaudah Equiano''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ɒləˈuːdə ɛkwɪˈanəʊ]]] (alias '''Gustavus Vassa''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ɡʊˈstɑːvəs ˈvɑːsa]]]; [[Essaka]], o. 1745. – [[Westminster]], 31. marta 1797.), engleski abolicionist. Jedna od najpoznatijih ličnosti afričkog porijekla koja je sudjelovala u raspravama u vezi sa zabranom trgovine robljem u Britaniji. Napisao je znamenitu autobiografiju pod naslovom ''Zanimljiva pripovijest o životu Olaude Equiana, ili Gustavusa Vasse, Afrikanca'' (''The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano, Or Gustavus Vassa, The African'', 1789) u kojoj je prikazao užase ropstva i koja je utjecala na britanske zakonodavce da konačno ukinu trgovinu robljem 1807. U mladosti je bio rob, a nakon što je otkupio svoju slobodu postao je i sam trgovac robljem i pomorac.

Pojavljuje se kao lik u filmu ''[[Amazing Grace (film, 2006)|Amazing Grace]]'' iz 2006. godine, a u kome ga tumači senegalski pjevač [[Youssou N'Dour]].

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Olaudah Equiano}}
* {{gutenberg author| id=Olaudah+Equiano | name=Olaudah Equiano}}
* [http://librivox.org/the-interesting-narrative-of-the-life-of-olaudah-equiano-by-olaudah-equiano/ Audio recording of ''The Interesting Narrative of the Life of Olaudah Equiano''] na [[LibriVox]]
* [http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/equiano_olaudah.shtml Olaudah Equiano] na [[BBC]]
* [http://www.pbs.org/wgbh/aia/part1/1p276.html Africans in America - Olaudah Equiano] na [[Public Broadcasting Service|PBS]]
* [http://slavetrade.parliament.uk/slavetrade/search/all?keywords=equiano Equiano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202122225/http://slavetrade.parliament.uk/slavetrade/search/all?keywords=equiano |date=2009-02-02 }} at Parliament and the British Slave Trade 1600-1807
* [http://www.100greatblackbritons.com/bios/olaudah_equiano.html Olaudah Equiano: Black Britain's Political Founding Father] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725204340/http://www.100greatblackbritons.com/bios/olaudah_equiano.html |date=2011-07-25 }} at 100 Great Black Britons

=== Dramske rekonstrukcije ===
* [http://www.africansnow.com ''African Snow''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010014923/http://www.africansnow.com/ |date=2006-10-10 }} [[Riding Lights Theatre Company]]. drama iz 2007. godine
* [http://www.amazinggracemovie.com/''Amazing Grace'' official US website]
* [http://www.amazinggracethemovie.co.uk/''Amazing Grace'' official UK website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930162835/http://www.amazinggracethemovie.co.uk/ |date=2011-09-30 }}
* [https://web.archive.org/web/20110824005801/http://newsreel.org/nav/title.asp?tc=CN0086 ''A Son of Africa''] 1998 short film from California Newsreel

=== Debata o rodnom mjestu ===
* [http://www.yorku.ca/nhp/seminars/2005_06/Vassa_and_Abolition_-_Slavery_and_Abolition.pdf Autobiography and Memory: Gustavus Vassa, alias Olaudah Equiano, the African] Paul E. Lovejoy. May-October 2005.
* &quot;Where Was Olaudah Equiano Born?&quot; [http://www.brycchancarey.com/equiano/nativity.htm] Brycchan Carey's list of Africanist/Americanist positions. (accessed 11 June 2007)
* [http://chronicle.com/free/v52/i03/03a01101.htm Unraveling the Narrative] Jennifer Howard. ''[[The Chronicle of Higher Education]]'', September 9, 2005.
* [http://www.brycchancarey.com/equiano/biog.htm Olaudah Equiano: A Critical Biography] Brycchan Carey. 13 December 2005.
* [http://www.soham.org.uk/history/olaudahequiano.htm Olaudah Equiano or Gustavus Vassa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013130744/http://www.soham.org.uk/history/olaudahequiano.htm |date=2006-10-13 }} at Soham On-Line; includes details of church records of Equiano's marriage and deaths in the family

{{normativna kontrola}}

{{Lifetime|1745|1797|Equiano, Olaudah}}

[[Kategorija:Britanski pisci]]
[[Kategorija:Robovi]]
[[Kategorija:Abolicionisti]]</text>
      <sha1>q9x1wrpmdo2perhvdlqxcthajxuiv0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petlovac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36080</id>
    <revision>
      <id>42716990</id>
      <parentid>42716873</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Belirac</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dodan broj stanovnika i postotak smanjenja u odnosu na 2001. godinu.</comment>
      <origin>42716990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27891" sha1="tvbs2f8upq40bivy4s13vrstov2nfsj" xml:space="preserve">{{Coord|45.758611|N|18.528056|E|source:hrwiki_region:HR|format=dms|display=title}}
: ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/petlovac/ &gt; Petlovac (plan s ulicama i cestama)]''
: ''Google maps [https://www.google.com/maps/place/Petlovac/@45.7664219,18.4895125,9068m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x475d2609cb0de871:0x264912066436c07e!8m2!3d45.7585163!4d18.5280731 &gt; Petlovac (područje naselja)]

{{Naselje u Hrvatskoj
|ime         = Petlovac
|regija      = [[Baranja]]
|županija    = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]]
|općina      = [[Općina Petlovac]]
|mikroregija = [[Baranjska nizina]]
|najgrad     = [[Beli Manastir]]
|površina    = 18,96
|nadvisina   = 94
|z. širina   = 45.758611
|z. dužina   = 18.528056
|brojstan    = 801 / 714 / '''532'''
|gustoća     = 42 / 38 / '''28'''
|domaćinstva = 267 / 260 (2011) &lt;ref&gt;[https://web.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2011/SI-1441.pdf DZS: ''Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2011. Prvi rezultati po naseljima'', Zagreb, 2011.]&lt;/ref&gt;
|pošta       = 31321 Petlovac
|pozbroj     = 031
|autooznaka  = BM
|slika       = Petlovac-(20180515)-Dom kulture.jpg
|slika_opis  = Dom kulture u Petlovcu, Ulica Rade Končara 31
}}
'''Petlovac''' ([[Imena baranjskih naselja|narodski]] ''Sentivanj'', [[mađarski]] ''Baranyaszentistván'' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈbɒrɒɲɒsɛntiʃtvaːn]]]), naselje (selo) u [[Baranja|Baranji]], najveće u [[Općina Petlovac|Općini Petlovac]] i ujedno sjedište te općine u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].

Na popisu stanovništva 2021. godine Petlovac je imao '''532''' stanovnika, dok je na popisima 2001. i 2011. taj broj iznosio 801 odn. 714 stanovnika, što je smanjenje za 34%.

Za vrijeme [[SFRJ]] Petlovac je, s naseljem Zeleno Polje, administrativno činio [[Mjesna zajednica|Mjesnu zajednicu]] (MZ) '''Petlovac''', koja je bila u sastavu tadašnje '''Općine Beli Manastir''', a koja je obuhvaćala cijelu [[Baranja|Baranju]].

U samostalnoj [[Republika Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] Petlovac, s malim naseljima Zeleno Polje, Širine i Sudaraž, čini Mjesni odbor (MO) '''Petlovac''' ''(detaljnije: [[Petlovac_(općina)#Mjesni odbori|Općina Petlovac: Mjesni odbori]])''.

[[Datoteka:Petlovac-(20170904)-Ulaz u Petlovac iz smjera Bolmana-tabla.jpg|mini|desno|310px|Tabla s imenom naselja na državnoj cesti [[D517]] iz smjera Bolmana]]

[[Datoteka:Petlovac-(20130401)-Ulica Rade Koncara-od crkve prema centru sela.jpg|mini|desno|310px|Ulica Rade Končara od crkve prema centru]]

[[Datoteka:Petlovac-(20200530)-Ulica Zvonka Brkica prema Belom Manastiru.jpg|mini|desno|310px|Ulica Zvonka Brkića, nastavak Ulice Rade Končara prema Belom Manastiru]]

= Geografski položaj =
Petlovac je smješten u sjeverozapadnom dijelu Baranje, u mikroregiji [[Baranjska nizina|Baranjske nizine]] Istočnohrvatske ravnice. Udaljen je 7,7&amp;nbsp;km zapadno od [[Beli Manastir|Belog Manastira]], 39,7&amp;nbsp;km od [[Osijek]]a (preko Bilja i Belog Manastira), 37,3 od Osijeka (preko Bilja i Bolmana), 17,3&amp;nbsp;km od [[Belišće|Belišća]], 21,1&amp;nbsp;km od [[Valpovo|Valpova]] i 10,9&amp;nbsp;km od [[Beremend]]a u [[Mađarska|Mađarskoj]].

== Ceste ==
Nalazi se na križištu državne ceste [[D517]] ([[D7]] /[[Beli Manastir]]/ - [[Širine]] - Petlovac - [[Baranjsko Petrovo Selo]] - [[Belišće]] - D34 /[[Valpovo]]/) i županijske ceste Ž4034 ([[Luč]] - Petlovac /D517/). Kroz naselje državna cesta prolazi Ulicom Zvonka Brkića, Ulicom Rade Končara i Ulicom Josipa Kraša.

== Susjedna naselja ==
Područje naselja Petlovac ograničeno je sa zapada mađarskom granicom (odnosno s područjem mađarskog naselja [[Beremend]]), s jugozapada područjem naselja Baranjsko Petrovo Selo, s juga područjem naselja [[Bolman]], s istoka područjem naselja [[Sudaraž]] i Beli Manastir, sa sjeveroistoka područjem naselja [[Širine]] i sa sjevera područjem naselja Luč.

Područje naselja [[Zeleno Polje]] potpuno je okruženo područjem naselja Petlovac i nalazi se kao enklava u zapadnom dijelu područja naselja Petlovac.

== Prometne veze ==
Autobusnim vezama Petlovac je povezan je s Belim Manastirom i Osijekom. Nekada je bio stanica na željezničkoj pruzi Beli Manastir - Baranjsko Petrovo Selo, na kojoj je promet ukinut 31. VII. 1966. godine, a pruga je u potpunosti demontirana.

= Ime naselja =
Mađarsko ime ''Baranyaszentistván'' je [https://hjp.znanje.hr/index.php?show=search_by_id&amp;id=eV9lWBg%3D&amp;keyword=patrocinij patrocinij], dok se ime Petlovac povezuje s [https://www.enciklopedija.hr/clanak/apelativ apelativom] &quot;[[pijetao]]&quot; (odn. &quot;petao&quot;).&lt;ref&gt;[http://hrcak.srce.hr/22300 Krešimir Međeral-Sučević: ''&quot;Usporedni pregled hrvatskih'' (zapravo: srpskohrvatskih, op. ur.) ''i mađarskih baranjskih ojkonima&quot;''], Folia onomastica croatica 15 (2006)&lt;/ref&gt; Mađarsko ime može se prevesti kao &quot;Baranjski Sveti Ištvan&quot; (odn. &quot;Baranjski Sveti Stjepan&quot; ili &quot;Baranjski Sveti Stevan&quot;). Od mađarskog imena nastalo je narodsko ime ''Sentivanj'', koje se npr. upotrebljavalo u susjednom Bolmanu.

Ekavsko ime Petlovac naselje je dobilo poslije Prvog svjetskog rata. Stariji stanovnici Bolmana, koji su ijekavci, to su ime izgovarali ''Pijetlovac'', sve dok se nisu naviknuli na službeno ime.&lt;ref&gt;Jovan M. Nedić: ''&quot;Bolman je bio Bolman&quot;'', Bolman, 2012, str. 646&lt;/ref&gt;

== Mikrotoponimi ==
Na području bivše Jugoslavije, osim naselja Petlovac u Baranji, nema ni jednog drugog naselja s tim imenom, ni s varijantom Pijetlovac. Prema Rječniku JAZU postoji samo nekoliko mitrotoponima: Pijetlovac - brdo i zemljište u Slavoniji te Petlovac - tri potoka i zemljište u Srbiji.

== Spominjanje u rječnicima ==
Naselje Petlovac ne spominje se u [http://ihjj.hr/iz-povijesti/rjecnik-hrvatskoga-ili-srpskoga-jezika-tzv-akademijin-rjecnik/40/ Rječniku JAZU] (dok se susjedni Bolman spominje), a ni u [[Rečnik SANU|Rečniku SANU]] (navode se samo prezime Petlovac i pokrajinski naziv ''petlovac'' za biljku veprinu).

Petlovac se spominje u [[Hrvatski enciklopedijski rječnik|HER-u]] u ovom obliku
:'''Pétlovac''' ''m'' (G -ōvca) naselje (u blizini Belog Manastira), 1021 stan. // '''pétlovačkī''' ''prid.'' koji se odnosi na Petlovac

Ni jedan od rječnika ne navodi etnike ''Petlovčani(n)'', ''Petlovčanka'', a RJAZU i RSANU ni pridjev ''petlovački''.

== Petlovac u umjetnosti ==
Petlovac je imaginarno naselje u koje je smještena radnja TV-serije &quot;[[Selo gori, a baba se češlja]]&quot; režisera i glavnog glumca [[Radoš Bajić|Radoša Bajića]]. U seriji to se selo nalazi u Opštini [[Trstenik]], blizu Morave.

U stvarnosti kadrovi serije snimani su u selima [[Kukljin]] (naseljeno mjesto grada [[Kruševac|Kruševca]], pored Zapadne Morave), i [[Bogdanje]] (selo nadomak Trstenika). 
U Kukljinu se nalazi Radašinova kuća (glavnog junaka u tumačenju Radoša Bajića) i kafana Džame i Jakoja, dok se u selu Bogdanje nalazi Smiljanina, Dragojlova i kuća prijatelja Mitra iz Dubiča.&lt;ref&gt;[https://www.blic.rs/zabava/rados-bajic-stigao-u-selo-gde-je-snimana-serija-selo-gori-a-baba-se-ceslja/348xxt7 Blic: ''&quot;Radoš Bajić stigao u selo gde je snimana serija 'Selo gori, a baba se češlja'&quot;'', 16. II. 2025.]&lt;/ref&gt;

== Etnik i ktetik ==
Stanovnici Petlovca su ''Petlovčani'' (jednina: ''Petlovčanin, Petlovčanka''), a [[ktetik]], odnosno pridjev glasi: ''petlovački''.&lt;ref&gt;''Hrvatski enciklopedijski rječnik : Pes-Pro'', Zagreb, 2004. (str. 11) navodi samo pridjev petlovački, ali ne i etnike.&lt;/ref&gt;

= Stanovništvo =
== Tabela ([[2021]]) ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0.5em auto; text-align: center;&quot;
|-
! colspan=&quot;17&quot; | Pregled broja stanovnika po godinama&lt;ref&gt;[https://web.dzs.hr/PXWeb/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&amp;px_tableid=Tabela4_14.px&amp;px_path=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske__Stanovni%c5%a1tvo__Naselja&amp;px_language=hr&amp;px_db=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske&amp;rxid=fc9d580f-2229-4982-a72c-cdd3e96307d3 DZS: ''Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.'']{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_3255.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Petlovac''']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] &lt;br&gt; [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']&lt;/ref&gt;
|-
| [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]]|| [[2021]]
|-
| 820 || 864 || 846 || 882 || 927 || 962 || 1.196 || 1.244 || 869 || 906 || 1.167 || 1.000 || 940 || 1.012 || 801 || 714 || 532
|-
|}

&lt;small&gt;'''Napomena''': ''U 1991. smanjeno izdvajanjem dijela naselja u istoimeno samostalno naselje [[Zeleno Polje]].''&lt;/small&gt;

== Grafikon (2021) ==
{{Kretanje broja stanovnika
|naslov  = '''Grafikon kretanje broja stanovnika Petlovca od 1857. do 2021.'''
|dimx    = 
|dimy    = 
|stanmax = 1300
|crta1   = 100
|crta2   = 50
|a1      = 1857
|a2      = 1869
|a3      = 1880
|a4      = 1890
|a5      = 1900
|a6      = 1910
|a7      = 1921
|a8      = 1931
|a9      = 1948
|a10     = 1953
|a11     = 1961
|a12     = 1971
|a13     = 1981
|a14     = 1991
|a15     = 2001
|a16     = 2011
|a17     = 2021
|p1      = 820
|p2      = 864
|p3      = 846
|p4      = 882
|p5      = 927
|p6      = 962
|p7      = 1196
|p8      = 1244
|p9      = 869
|p10     = 906
|p11     = 1167
|p12     = 1000
|p13     = 940
|p14     = 1012
|p15     = 801
|p16     = 714
|p17     = 532
|izvor   = Državni zavod za statistiku
}}

== Nacionalni sastav ([[1991]]) ==
[[Datoteka:Petlovac-(20130130)-Infopano Opcine Petlovac.jpg|mini|desno|310px|Infopano uz zgradu Općine Petlovac s reljefnom kartom Baranje]]

{{bar box
|float    = center
|title    = Popis 1991.
|titlebar = #AAF
|width    = 300px
|bars     =
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]      |#4169E1|843|83.30}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]        |#FF0000| 51| 5.03}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Jugoslaveni]] |#C71585| 37| 3.65}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]      |#665D1E| 25| 2.47}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]    |#FF55A3| 11| 1.08}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]   |#C19A6B|  7| 0.69}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Nijemci]]     |#BDB76B|  5| 0.49}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]   |#228B22|  1| 0.09}}
{{Vrsta sa postotkom|neopredijeljeni |#C154C1| 15| 1.48}}
{{Vrsta sa postotkom|nepoznato       |#A2A2D0| 17| 1.67}}
|caption='''Ukupno: 1.012'''
}}

== Nacionalni sastav (2011) ==
Prema popisu iz 2011. godine u Petlovcu je živjelo 714 stanovnika. Stanovništvo je uglavnom hrvatsko (90%) te srpsko (4%) i mađarsko (3%).&lt;ref name=&quot;Acta&quot;&gt;[https://actacroatica.com/hr/location/petlovac/ Acta Croatica: ''Toponim: Petlovac''], pristupljeno: 13. XI. 2018. U ovom izvoru, za razliku od službenog DZS-a, kao broj stanovnika navodi se 712.&lt;/ref&gt;

== Prezimena stanovnika ==
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine '''20 najčešćih prezimena''' u Petlovcu su:
* Novak, Grgan, Pavlic, Kuček, Bašnec, Horvat, Sklepić, Kolarić, Mavrin, Baranašić, Dodlek, Mesar, Canjko, Dominić, Jalšovec, Markan, Mustač, Gregorić, Kos, Kraljić,

a nekad su najčešća '''prezimena''' bila:
* Horvat, Kovač, Novak, Bašnec, Mesar, Mikec, Barić, Canjko, Dodlek, Grgan, Hegeduš, Kolarić, Labazan, Tota, Turk, Bergovec, Kos, Kožić, Kuček, Lovrenčić.&lt;ref name=&quot;Acta&quot;/&gt;

= Historija =
Petlovac se nalazi nedaleko od nekadašnjeg [[Stari Rim|rimskog]] [[limes]]a. Prema [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Proleksis|&quot;Proleksis enciklopediji&quot;]], podaci iz kanonskih vizitacija pokazuju da se u srednjem vijeku na tom području nalazilo naselje ''Szent István'' (na mađarskom: Sveti Stjepan). Za [[Osmansko carstvo|osmanske vladavine]] to mjesto je opustošeno. Današnji Petlovac osnovalo je [[Beljsko vlastelinstvo]] [[1752]]. Krajem i nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] iseljeno je većinsko [[Nijemci|njemačko]], a potom 1946. i 1947. organizovano doseljeno hrvatsko stanovništvo iz [[Međimurje|Međimurja]].&lt;ref&gt;U [https://proleksis.lzmk.hr/126240/ &quot;Proleksis enciklopediji&quot;] (s. v. Petlovac) piše: &quot;Nakon Drugoga svjetskog rata iseljeno je većinsko njemačko, a doseljeno mađarsko stanovništvo&quot;. Drugi dio te tvrdnje nije tačan. Poslije Drugog svjetskog rata nije bilo organizovanog doseljavanja mađarskog stanovništva u Baranju. Najvjerovatnije je umjesto &quot;međimursko stanovništvo&quot; omaškom napisano &quot;mađarsko ...&quot;&lt;/ref&gt;

* Opširnije: [https://www.petlovac.hr/opcina-petlovac/o-opcini-petlovac/povijest-opcine-petlovac Općina Petlovac: ''&quot;Povijest općine&quot;''] (posjet: 21. XI. 2023)

= Privreda =
Privrednu osnovu Petlovca čine [[ratarstvo]], [[stočarstvo]], [[građevinarstvo]], [[trgovina]], [[ugostiteljstvo]] i [[obrt]].

= Društvo i kultura =
[[Datoteka:Petlovac-(20180515)-Osnovna skola.jpg|mini|desno|310px|Područna škola Petlovac Osnovne škole Šećerana]]
[[Datoteka:Petlovac-(20150321)-Crkva i zupni dvor.jpg|mini|desno|310px|Crkva Našašća sv. Križa i Župni dvor]]
[[Datoteka:Petlovac-NK-Petlovac-(2008).jpg|mini|desno|310px|Sastav NK &quot;Petlovac&quot; u sezoni 2008/2009]]

[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Feldbauer]] u opisu Petlovca spominje ''Etnološki muzej Rusina i Ukrajinaca''. To je gruba greška jer u Petlovcu nikad nisu živjeli Rusini i Ukrajinci. Riječ je o [https://hvm.mdc.hr/etnografska-zbirka-rusina-i-ukrajinaca-rh,630:PTR/hr/info/ &quot;Etnografskoj zbirka Rusina i Ukrajinaca RH&quot;] koja se nalazi u mjestu [[Petrovci]], Vukovarska ulica 3, u Vukovarsko-srijemskoj županiji.

== Škola ==
U Petlovcu postoji Područna škola Petlovac (Ulica Rade Končara 29) Osnovne škole [[Šećerana]], u kojoj nastavu pohađaju učenici I., II., III. i IV. razreda u kombinaciji.

== Crkva ==
Petlovac je sjedište katoličke Župe Našašća Svetoga Križa &lt;ref&gt;[https://djos.hr/popis-zupa/ Đakovačko-osječka nadbiskupija: ''&quot;Popis župa&quot;'']. Đakovo, posjet: 13. XI. 2023.&lt;/ref&gt;, osnovane 1772. godine, dok pravoslavni vjernici pripadaju [[Srpska pravoslavna parohija bolmanska|Srpskoj pravoslavnoj parohiji bolmanskoj]]. U selu se nalazi župna crkva Našašća Svetoga Križa, izgrađena 1856. godine. Župa pripada [[Baranjski dekanat|Baranjskom dekanatu]] [[Đakovačko-osječka nadbiskupija|Đakovačko-osječke nadbiskupije]].&lt;ref&gt;[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Baranjska građa#Feldbauer: ''Petlovac'']] - U [https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=47897 Hrvatskoj enciklopediji, mrežno izdanje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231121175837/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=47897 |date=2023-11-21 }} (s.v. ''Petlovac'') tvrdi se da je crkva izgrađena 1772. godine.&lt;/ref&gt;

== Pošta ==
U Petlovcu postoji [https://www.posta.hr/pretrazivanje-postanskih-ureda?uredi=447 redoviti poštanski ured] Hrvatske pošte s poštanskim brojem '''31321''' na adresi Rade Končara 40. Od 15. VI. 2020. godine ured radi od ponedjeljka do petka od 8:00 do 11:00 sati (telefon: 072-303-304; faks: 031-253-799).

== Udruge ==
U [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] upisano je šest udruga (+ dvije brisane) sa sjedištem u Petlovcu (stanje: XII/2020):
* Dobrovoljno vatrogasno društvo (DVD) Petlovac, osnovano 8. II. 1969. (Rade Končara 48)
* [[:hr:NK Petlovac|Nogometni klub (NK) &quot;Petlovac&quot; Petlovac]], osnovan 29. XI. 1998. (Rade Končara 29)
* Športsko ribolovno društvo (ŠRD) &quot;Som&quot; Petlovac, osnovano 8. XII. 1999. (Rade Končara 4)
* Udruga &quot;Tradicijom za budućnost&quot; (UTZB), osnovana 15. I. 2012. (Rade Končara 68)
* Udruga umirovljenika Općine Petlovac, osnovana 14. IV. 2003. (Rade Končara 48)
* Udruga žena &quot;Fijolice&quot; Petlovac, osnovana 3. III. 2003. (Rade Končara 48)
----
* ''Udruga djece i mladih &quot;Dom veselja&quot;'', osnovana 11. X. 2012, '''brisana''' 24. VII. 2015.
* ''Udruga mladeži (UM) &quot;Petlovac&quot;'', osnovana 5. I. 2000, '''brisana''' 18. II. 2016.

== Manifestacije ==
=== &quot;Lipanj u Petlovcu&quot; ===
&quot;Lipanj u Petlovcu&quot; višegodišnja je kulturno-zabavna manifestacija koja se održavala u Petlovcu počevši od [[2017]]. godine.

'''2018. godina'''
----
Druga po redu manifestacija &quot;Lipanj u Petlovcu&quot; održana je u subotu, [[16. lipnja]] [[2018]]. godine, a sastojala se od izložbe ručnih radova i kolača u organizaciji Udruge žena &quot;Fijolice&quot;, smotre folklora &quot;Lipanjske note&quot; u organizaciji Udruge &quot;Tradicijom za budućnost&quot; te predstavljanja domaćih proizvoda. 
Za dobru zabavu bio je zadužen Tamburaški sastav (TS) Veritas iz Osijeka.&lt;ref&gt;[http://www.osijek031.com/viewtopic.php?t=73049 osijek031.com: ''&quot;Baranja: Lipanj u Petlovcu (2018.)&quot;'']. Osijek, 5. VI. 2018. (objava i plakat)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/BaranjaMedija.hr/posts/1776809175711564/?paipv=0&amp;eav=AfYlG7qf4-6atCIxuhzjJwBv5iSSVzyifFWo6tWYFcreHkUGHsTK2R7W6f99ZJJnag4&amp;_rdr BaranjaMedija: ''&quot;Manifestacija 'Lipanj u Petlovcu'&quot;'']. Beli Manastir, 5. VI. 2018. (objava i plakat)&lt;/ref&gt;

U Smotri folklora sudjelovali su:
* KUD &quot;Seljačka sloga&quot; [[Baranjsko Petrovo Selo]]
* KUD &quot;Cret&quot; [[Cret Bizovački]]
* KUD &quot;Mladi Šokci&quot; [[Duboševica]]
* KUD &quot;Laz&quot; [[Laz Bistrički]]
* Udruga mladih za njegovanje običaja Mađara [[Novi Bezdan]]
* Folklorna udruga [[Kloštar Podravski]]
* Udruga &quot;Gotali&quot; [[Gotalovec]]
* Konjogojska udruga &quot;Baranjsko biserje&quot; [[Popovac]]

'''2019. godina'''
----
Treća po redu manifestacija &quot;Lipanj u Petlovcu&quot; održana je u subotu, [[8. lipnja]] [[2019]]. godine, s istim programom kao i druga manifestacija. Na izložbi je sudjelovalo više ženskih udruga, a na smotri folklora više KUD-ova, koji su u svojim nošnjama prodefilirali Petlovcem te igrom i pjesmom pokazali bogatstvo svoga kraja. Mirovna grupa Oaza je, na primjer, na svome štandu izložila radove s likovno-kreativnih radionica za žene i tako pokazala umijeće svojih korisnica.&lt;ref&gt;[https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/5844-najava-manifestacije-lipanj-u-petlovcu  Mirovna grupa Oaza: ''&quot;Najava manifestacije 'Lipanj u Petlovcu'&quot;'']. Beli Manastir, 4. VI. 2019. (objava i plakat)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/5852-manifestacija-lipanj-u-petlovcu Mirovna grupa Oaza: ''&quot;Manifestacija 'Lipanj u Petlovcu'&quot;'']. Beli Manastir, 8. VI. 2019. (članak i fotoalbum)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/baranjainfo/videos/657665677990270/ Baranja info: ''&quot;Lipanj u Petlovcu&quot;'']. Beli Manastir, 8. VI. 2019. (video)&lt;/ref&gt;

U Smotri folklora sudjelovali su:
* KUD &quot;Seljačka sloga&quot; Baranjsko Petrovo Selo
* KUU [[Prelog]]
* HKUD [[Darda]]
* ZKL &quot;Gacka&quot; [[Bizovac]]
* FA &quot;Baranja&quot; [[Beli Manastir]]
* KUU [[Voćin]]
* Konjički klub &quot;Baranjsko biserje&quot; Popovac

=== &quot;Petlovačka fišijada&quot; ===
[[Datoteka:Petlovac-(20110604)-Petlovacka-fisijada-plakat.jpg|mini|desno|250px|Plakat &quot;Petlovačke fišijade&quot; iz 2011. godine]]
&quot;Petlovačka [[fišijada]]&quot; je svakogodišnja manifestacija koju, uz podršku Općine Petlovac, od 2009. godine organizira lokalni [[:hr:NK Petlovac|Nogometni klub &quot;Petlovac&quot;]] u Sportskom parku Petlovac sa sličnim programom: uz određenu kotizaciju, učesnici obično dobivaju tri (3) kilograma ribe, kruh, drva, pribor za jelo i stol za osam osoba. Kuhanje fiša (tj. [[fiš-paprikaš]]a) obično počinje u 17 sati, u 20 sati proglašava se pobjednik i dijele nagrade, a potom slijedi večera i zabava uz živu glazbu.

Plakati i pozivnice za neke od održanih fišijada mogu se vidjeti ovdje:

* Mirovna grupa Oaza: [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/3393-najava-fisijade-u-petlovcu &quot;Petlovačka fišijada&quot; (12. IX. 2015)] - plakat

* Mirovna grupa Oaza: [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/4055-poziv-na-petlovacku-fisijadu &quot;Petlovačka fišijada&quot; (17. IX. 2016)] - plakat

* LAG Baranja: [http://lag-baranja.hr/lag/item/409-pozivnica-na-petlovacku-fisijadu &quot;Petlovačka fišijada&quot; (17. IX. 2016)] - plakat

* Mirovna grupa Oaza: [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/4766-najava-petlovacke-fisijade &quot;Petlovačka fišijada&quot; (15. IX. 2017)] - plakat

* Mirovna grupa Oaza: [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/6522-pozivnica-na-petlovacku-fisijadu &quot;Petlovačka fišijada&quot; (29. VIII. 2020)] - poziv i plakat

* Baranjainfo: [https://www.baranjainfo.hr/najava-13-petlovacka-fisijada/ &quot;Petlovačka fišijada&quot; (17. VII. 2021)] - poziv i foto

* Baranjainfo: [https://www.baranjainfo.hr/najava-petlovacka-fisijada/ &quot;Petlovačka fišijada&quot; (29. VI. 2024)] - poziv i foto

* Baranjainfo: [https://www.baranjainfo.hr/najava-fisijada-u-petlovcu/ &quot;Petlovačka fišijada&quot; (16. VIII. 2025)] - poziv i foto &lt;br&gt; - Facebook.com: [https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0dGNaAy7M2sPjfaMtjwe4ihQPkU5n5PRoGWVmaxwqKBv4zQ1nd4DfZaGAieG8ySvml&amp;id=100068537328116 poziv i plakat] &lt;br&gt; - Baranjainfo: [https://www.baranjainfo.hr/u-petlovcu-odrzana-tradicionalna-fisijada-najbolji-fis-skuhao-igor-kolaric/ Izvještaj] &lt;br&gt; - U natjecanju su sudjelovala 32 kuhara. Titulu najboljeg majstora fiša ponio je Igor Kolarić. U zabavnom programu posjetioce je zabavljao TD Band.

=== &quot;Dani kajkavštine u Petlovcu&quot; ===
Od 3. do 5. svibnja 2024. održani su &quot;Dani [[kajkavski|kajkavštine]] u Petlovcu&quot;, jedna od priredbi koje bi trebale doprinijeti očuvanju tog govora, koji su sa sobom, nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], u Baranju donijeli doseljenici iz [[Međimurje|Međimurja]]. Organizatori manifestacije bili su Udruga &quot;Tradicijom za budućnost&quot; i DVD Petlovac.

Petlovac broji nešto preko sedamsto stanovnika, od kojih se 70% izjašnjava kao kajkavci, iako većina njih kajkavski govori isključivo u vlastitom domu, s najbližom rodbinom (također kajkavcima) ili s najbližim prijateljima. Kako se kajkavski ne bi govorio samo unutar svoja četiri zida i svog dvorišta, organizirana je ova priredba.

Prvi dan manifestacije (petak) bio je posvećen okusima i riječima, drugi dan (subota) kulturno-umjetničkim društvima, a posljednji dan (nedjelja) [[vatrogasci]]ma.&lt;ref&gt;[http://www.osijek031.com/osijek.php?najava_id=98828 Osijek031.com: ''&quot;Petlovac: Dani kajkavštine (2024.)&quot;'']. Osijek, 23. IV. 2024. (objava i plakat)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://medjimurski.hr/kotoripcani-na-danima-kajkavstine-u-baranjskom-petlovcu/ medjimurski.hr: ''&quot;Kotoripčani na Danima kajkavštine u baranjskom Petlovcu&quot;'']. Čakovec, 6. V. 2024. (+ foto)&lt;/ref&gt;

= Istaknute ličnosti =
* '''Zvonko Brkić''' (po njemu imenovana ulica)
* '''Drago Dominić''' (27. II. 1951. – Petlovac, 2. V. 2015) – načelnik Općine Petlovac u dva mandata (2009-2013, 2013-2015)&lt;ref&gt;[https://savjest.com/osobe/zivotopis.php?zivotopisi_osoba_id=6626&amp;drago-dominic Savjest.com: ''Drago Dominić''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126060444/https://savjest.com/osobe/zivotopis.php?zivotopisi_osoba_id=6626&amp;drago-dominic |date=2022-01-26 }} (posjet: 2. XI. 2019)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.glas-slavonije.hr/268273/4/Preminuo-bivsi-nacelnik-Drago-Dominic I(vica) G(etto): ''&quot;Preminuo bivši načelnik Drago Dominić&quot;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102202426/http://www.glas-slavonije.hr/268273/4/Preminuo-bivsi-nacelnik-Drago-Dominic |date=2019-11-02 }}, &quot;[[Glas Slavonije]]&quot;, [[Osijek]], 4. V. 2015.&lt;/ref&gt;, drugi mandat završio prijevremenim izborima&lt;ref&gt;[https://net.hr/danas/hrvatska/prijevremeni-lokalni-izbori-vlahusic-hdz-u-ukrao-dubrovnik/ Dalibor Dobrić: ''&quot;Prijevremeni lokalni izbori (&gt;) Vlahušić HDZ-u 'ukrao' Dubrovnik&quot;'']{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, net.hr, 22. III. 2015.&lt;/ref&gt;.

= Znamenitosti i zanimljivosti =
* [[Toponim]] Petlovac je i [[prezime]]. Godine 1948, kad je obavljen prvi poslijeratni popis stanovništva, prezime Petlovac postojalo je u [[Beli Manastir|Belom Manastiru]] (1), [[Bolman]]u (3) i [[Darda|Dardi]] (24).

= Ulice =
: ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/petlovac/ &gt; Petlovac (ulice)]''
Petlovac ima sedam ulica:
* '''Beljska''' ulica (groblje)
* '''Kolodvorska''' ulica (crkva)
* '''Nova''' ulica (nastavak Ulice Zvonka Brkića prema jugu)
* Ulica hrvatskih branitelja (produžetak Ulice Josipa Kraša prema sjeveru)
* Ulica [[Josip Kraš|Josipa Kraša]] (državna cesta [[D517]] prema [[Bolman]]u)
* Ulica [[Rade Končar]]a (glavna; državna cesta [[D517]])
* Ulica Zvonka Brkića (državna cesta [[D517]] prema [[Beli Manastir|Belom Manastiru]])
----
* Na zapadnoj strani Ulice Zvonka Brkića u Petlovcu, uz samu državnu cestu D517 koja prolazi tom ulicom, nalazi se umjetno jezero površine od 0,8 hektara. Uređeno je 2009. godine. Mještani ga zovu samo '''[[Jezero (Petlovac)|Jezero]]''', a kad se spominje u širem kontekstu, onda se govori o petlovačkom jezeru ili o jezeru u Petlovcu. Samo na online-karti Google maps to jezero naziva se &quot;Rekreacijsko jezero Petlovac&quot; (vidjeti ovdje: ''Google maps &gt; [https://www.google.com/maps/place/Petlovac/@45.7664219,18.4895125,9068m/data=!3m2!1e3!4b1!4m5!3m4!1s0x475d2609cb0de871:0x264912066436c07e!8m2!3d45.7585163!4d18.5280731 jezero u Petlovcu]), a prostor oko jezera s turističkom opremom &quot;Izletište Petlovac&quot;.
: Jugoistočno od Petlovca nalazi se i mnogo manje &quot;Jezero Ciglana&quot;, do koga se može doći samo poljskim putevima.

== Fotogalerija petlovačkih ulica ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
 |-
 |style=&quot;background:orange;&quot;| 
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
&lt;Gallery&gt;
Datoteka:Petlovac-(20180515)-Ulica Rade Koncara-pogled prema istoku.jpg |Ulica Rade Končara; pogled od općine prema istoku
Datoteka:Petlovac-(20180515)-Ulica Rade Koncara-pogled prema zapadu.jpg |Ulica Rade Končara; pogled od općine prema zapadu
Datoteka:Petlovac-(20130401)-Ulica Rade Koncara-od crkve prema Kolodvorskoj.jpg |Ulica Rade Končara; pogled od crkve prema zapadu
Datoteka:Petlovac-(20130401)-Ulica Josipa Krasa-od crkve prema Bolmanu.jpg |Ulica Josipa Kraša; pogled od crkve prema Bolmanu
Datoteka:Petlovac-(20130705)-Kolodvorska ulica-od sjevera prema centru sela.jpg |Kolodvorska ulica; pogled sa sjevera prema centru
Datoteka:Petlovac-(20170904)-Ulica hrvatskih branitelja-od crkve prema groblju.jpg |Ulica hrvatskih branitelja; pogled od crkve prema groblju
Datoteka:Petlovac-(20101107)-Beljska ulica-od groblja prema D517.jpg |Beljska ulica; pogled od groblju prema Ulici Zvonka Brkića (D517)
Datoteka:Petlovac-(20200530)-Nova ulica od Ulice Rade Koncara.jpg |Nova ulica; pogled od Ulice Rade Končara prema jugu
Datoteka:Petlovac-(20200530)-Kuce na uglu ulica Zvonka Brkica i Rade Koncara.jpg |Porodične kuće na uglu ulica Rade Končara i Zvonka Brkića
Datoteka:Petlovac-(20200530)-Ulica Zvonka Brkica-autobusko stajaliste prema centru sela.jpg |Ulica Zvonka Brkića; pogled sa sjevera prema centru sela
Datoteka:Petlovac-(20200530)-Ulica Zvonka Brkica-autobusko stajaliste prema Belom Manastiru.jpg |Ulica Zvonka Brkića; pogled s juga prema Belom Manastiru
&lt;/Gallery&gt;
 |}

{{commonscat|Petlovac}}

= Izvori i vanjske veze =
{{Reflist}}
* [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa]]
* [https://www.petlovac.hr/ Službena web-stranica Općine Petlovac]
* [http://www.obz.hr/staro/hr/index.php?tekst=40 Osječko-baranjska županije: ''Petlovac'']{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://tzbaranje.hr/o-baranji/ Turistička zajednica Baranje: ''O Baranji'']
* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20Petlovac Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Petlovac'']
* [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20Petlovac LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Petlovac'']

= Šabloni =
{{Petlovac}}
{{Baranjska naselja}}

[[Kategorija:Općina Petlovac]]
[[Kategorija:Naselja u Baranji]]
[[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]]</text>
      <sha1>tvbs2f8upq40bivy4s13vrstov2nfsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova Varoš</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36168</id>
    <revision>
      <id>42716900</id>
      <parentid>42645139</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Слађана</username>
        <id>156312</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Historija */ mala izmena, slovna greška</comment>
      <origin>42716900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12554" sha1="1wco2j898aykfygnryz7kf3eehxecfo" xml:space="preserve">{{Ostale upotrebe|Nova Varoš (razvrstavanje)}}
{{Naseljeno mesto u Srbiji
|mesto=Nova Varoš
|slika=Nova Varos Center 2004.JPG
|opis_slike=Nova Varoš
|okrug=Zlatiborski
|opština=Nova Varoš
|nadm visina=1111
|populacija=10335
|poštanski kod=31320
|pozivni broj=033
|registarska oznaka=NV
|gšir=43.456333
|gduž=19.806833
}}
'''Nova Varoš''' je gradsko naselje u [[opština Nova Varoš|opštini Nova Varoš]] u [[Zlatiborski okrug|Zlatiborskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 10335 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 10424 stanovnika).

== Geografija ==
Nova Varoš je smeštena na sredini magistralnog puta [[Beograd]] - [[Bar (grad)|Bar]], na nadmorskoj visini do 1.000 m. Nad njom se izdiže planina [[Zlatar]], dugačka 22&amp;nbsp;km i široka 12&amp;nbsp;km, sa najvišim vrhom od 1.627 m. Sama [[opština Nova Varoš|novovaroška opština]] obuhvata površinu od 584&amp;nbsp;km² u kojoj živi preko 16.638 stanovnika.

Kod naselja [[Kokin Brod]], 11 kilometara severno od Nove Varoši ka [[Zlatibor]]u, podignuta je velika nasipna [[brana]] (hidrocentrala) i tako je u dolini [[Uvac (reka)|Uvca]] stvoreno [[Zlatarsko jezero]] (ili jezero Kokin Brod), dugačko 30 kilometara, sa akumulacijom od preko 400 miliona kubnih metara vode.

Struju uvačkog elektro-sistema nazvan „Limske hidroelektrane“ proizvode [[hidrocentrala|hidrocentrale]] „Uvac“, „Kokin Brod“, „Bistrica“ i „Potpeć“, tako da proizvedu godišnje oko 800 miliona kilovat-časova [[električna energija|električne energije]]. U opštini posluje oko 75 preduzeća i 450 radnji, a zaposleno je 2.484 stanovnika.

Poljoprivredu karakteriše razvijeno [[stočarstvo]], proizvodnja [[mlečni proizvodi|mlečnih proizvoda]], od kojih je najpoznatiji čuveni [[zlatarski sir]]. Značajni poljoprivredni potencijali postoje u razvoju [[voćarstvo|voćarstva]], [[pčelarstvo|pčelarstva]] i otkupu i preradi [[šumski plodovi|šumskih plodova]]. [[Poljoprivreda|Poljoprivrednu]] površinu čini 57,10% ukupne površine opštine, a [[šuma|šumskom]] zemljištu pripada 33,85%.

Za [[turizam|turizma]] u Novoj Varoši i njenoj okolini postoje dobri preduslovi, koji se ogledaju u lepotama i drugim prirodnim vrednostima planine [[Zlatar]] i akumulacionih jezera.

Jedna od izuzetnih prirodnih retkosti je [[beloglavi sup]], čije je stanište u [[kanjon reke Uvac|kanjonu reke Uvac]].

[[Kultura|Kulturno]]-[[istorija|istorijske]] spomenike predstavljaju: [[Crkva brvnara|crkve - brvnare]] po [[selo|selima]], zgrada stare škole u Radoinji, [[Crkva (građevina)|crkva]] i [[džamija]] u Novoj Varoši i drugi belezi i znamenja. Oni svedoče o životu ljudi ovog kraja kroz vekove i o prisustvu [[Kelti|Kelta]], [[Rimljani|Rimljana]], [[Sloveni|Slovena]] i drugih naroda na ovim prostorima.

== Istorija ==
Nova Varoš je nastala u sredinom [[16. vek]]a. Vezuje se za ime Skender-paše Đenovljanina. Kad je Skender-paša, putujući iz [[Bosna|Bosne]] za [[Carigrad]] (1530), zastao sa pratnjom na zaravni ispod planine [[Zlatar (planina)|Zlatara]] i oduševljen lepotama ovog šumovitog predela i opojnim mirisom borovine, naredio je pri polasku da se tu podigne kasaba. Ubrzo je niklo naselja na mestu današnje Nove Varoši. Nazvano je ''Skender-pašina Palanka''. Kad je naraslo do blizu 2.000 kuća, „buknu požar i sprži palaku do temelja“ ([[Evlija Čelebija]]). Većina stanovnika je ostala tu i podigla novu kasabu koju nazvaše ''Jeni Kasaba'', što na srpskom znači Nova Varoš.

Sve življa trgovina stokom i njenim proizvodima, učinila je da se varoš, na raskrsnici važnih puteva, brzo rasvijala. Administrativno, od 1776, bila je u sastavu novopazarskog sandžaka. Sredinom 19. veka Nova Varoš, prema zapisima [[Ruska Imperija|ruskog]] [[Konzul (zvanje)|konzula]] i putopisca Aleksandra Giljferdinga, imala je oko 300 kuća i oko 1.200 stanovnika, „što je bila realnija procena od one koju je izneo Elvija Čelebija, koji je inače sklon preterivanju, naveo da u Novoj Varši ima čak. 2.000 kuća“.&lt;ref&gt;Dr Slobodan Ristanović:''Kroz Srbiju i Crnu Goru'' Beograd 2005. str 245.&lt;/ref&gt;

Početkom 19. veka (1809), u [[Prvi srpski ustanak|Prvom srpskom ustanku]], grad su privremeno zaposeli i zapalili [[Karađorđe]]vi ustanici. Karadorđe je nakon zaposedanja video da je to lepa varoše te je proti Milutinu iz Guče poslao naredbu da je poštedi:

{{izdvojeni citat|Kojekude, ova varoš da se od naše vojske ili straže ne popali, ili ne izgori, jerbo je šteta ovakve lepote kuća da se poruše i izgoru, već ako nas ćeraju Turci opet neka ostanu njima, ako li pak posle mi njih poćeramo, to će one biti naše, samo neka ostane nepopaljena.&lt;ref name=&quot;Tomanić&quot;/&gt; |[[Karađorđe]]}}

Ipak, prilikom povlačenja ustaničke srpske vojske ispred nadolazećih Turaka, prota Milutin iz Guče je, i pored voždovog zahteva, naredio vojnicima da Novu Varoš spale. &quot;''I tu vojska serpska izgore onako lepu varoš''&quot;, zapisao je N. Ninković u knjizi &quot;Žiznoopisanije moje&quot;.&lt;ref name=&quot;Tomanić&quot;&gt;[http://www.bosnafolk.com/pdf/spc.pdf Milorad Tomanić, Srpska crkva u ratu i ratovi u njoj]&lt;/ref&gt; Odlaskom Karađorđevih ustanika, Novu Varoš je, bežeći od turske odmazde, napustio veliki broj srpskog življa, iselivši se u Srbiju.

Posle više okršaja u [[Prvi srpski ustanak|Prvom]] i [[Drugi srpski ustanak|Drugom srpskom]], a zatim i u [[Bosansko-hercegovački ustanak|Nevesinjskom ustanku 1875. godine]] (velika borba u susednom selu [[Radoinja|Radoinji]]), narod ovog kraja oslobodio se turskog ropsta pobedom u [[Prvi balkanski rat|Prvom balkanskom ratu 1912.]] godine. Nova Varoš je tada imala 450 kuća i 2.909 stanovnika.

I u [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]] novovaroški kraj dao je veliki doprinos pobedi protiv centralnih sila Austro-Ugarske i Nemačke, a na [[Solunski front|Solunskom frontu]] i protiv Bugarske. Njihov zemljak, proslavljeni vojvoda [[Petar Bojović]], rodom iz sela [[Miševići]] podno Zlatara, komandovao je srpskom Prvom armijom.

Nova Varoš nije ostala po strani i u [[Narodnooslobodilački rat|Narodnooslobodilačkom ratu]] 1941—1945. Narod ovog kraja svrstao se u velikom broju u jedinice narodnooslobodilačke vojske, u Zlatiborsku četu odnosno [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treću proletersku sandžačku udarnu brigadu]], a sama Nova Varoš je više od 70 puta bila čas okupirana, a čas ponovo oslobađana. Konačno je oslobođena [[4. decembra]] [[1944.]]

== Demografija ==
U naselju Nova Varoš živi 7885 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35.3 godina (35.1 kod muškaraca i 35.6 kod žena). U naselju ima 3132 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3.30.

Ovo naselje je u uglavnom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

{| width=&quot;50%&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border:1px solid black; &quot; |
&lt;!-- =============================================================================================
                                       POČETAK GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
&lt;center&gt;
:''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka''
{|  
| style=&quot;border:1px solid gray; padding: 0;&quot; |

&lt;timeline&gt;
ImageSize  = width:250 height:200
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis   = orientation:horizontal
AlignBars  = justify
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)

DateFormat = yyyy
Period     = from:1940 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940

PlotData = 
  bar:12508 color:gray1 width:1
  from:start till:end
  bar:8338 color:gray1
  from:start till:end
  bar:4169 color:gray1
  from:start till:end
  bar:0 color:gray1

LineData = 
  layer:front
  points:(62,44)(77,49) color:blue  width:2 
  points:(77,49)(100,63) color:blue  width:2
  points:(100,63)(128,97) color:blue  width:2
  points:(128,97)(157,136) color:blue  width:2
  points:(157,136)(185,161) color:blue  width:2
  points:(185,161)(217,160) color:blue  width:2

&lt;/timeline&gt;
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- =============================================================================================
                                       KRAJ GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
| valign=&quot;down&quot; width=&quot;50%&quot; |
{{Popis
|p1948=1781&lt;ref&gt;Knjiga 9, ''Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, {{ISBN|86-84433-14-9}}&lt;/ref&gt;
|p1953=2179
|p1961=3200
|p1971=5718
|p1981=8565
|p1991=10424
|p1991n=10405
|p2002s=10462
|p2002=10335
}}
|}

{{Grafikon postoci
|širina=300px
|naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]]&lt;ref&gt;Knjiga 1, ''Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, {{ISBN|86-84433-00-9}}&lt;/ref&gt;
|pozadina=#ddd
|pozicija=left
|šipke=
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|8416|81.43}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|blue|1028|9.94}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|red|498|4.81}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|green|110|1.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|orange|43|0.41}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|cyan|8|0.07}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|magenta|7|0.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|black|4|0.03}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bunjevci]]|gray|4|0.03}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|pink|2|0.01}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|navy|2|0.01}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|silver|1|0.00}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|purple|1|0.00}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|yellow|1|0.00}}
{{Vrsta sa postotkom|nepoznato|blue|62|0.59}}
}}

{{Grafikon piramida
|širina=300px
|naslov=
|pozadina=#eee
|levo2=m
|desno2=ž
|šipke levo desno=
{{Vrsta levo desno|?|gray|16|2.51|3.45|22}}
{{Vrsta levo desno|80+|gray|16|2.51|5.34|34}}
{{Vrsta levo desno|75-79|gray|44|6.91|9.90|63}}
{{Vrsta levo desno|70-74|gray|95|14.93|17.92|114}}
{{Vrsta levo desno|65-69|gray|166|26.10|31.44|200}}
{{Vrsta levo desno|60-64|gray|217|34.11|35.53|226}}
{{Vrsta levo desno|55-59|gray|280|44.02|36.47|232}}
{{Vrsta levo desno|50-54|gray|418|65.72|70.44|448}}
{{Vrsta levo desno|45-49|gray|530|83.33|80.03|509}}
{{Vrsta levo desno|40-44|gray|434|68.23|82.86|527}}
{{Vrsta levo desno|35-39|gray|342|53.77|60.69|386}}
{{Vrsta levo desno|30-34|gray|304|47.79|48.74|310}}
{{Vrsta levo desno|25-29|gray|342|53.77|55.03|350}}
{{Vrsta levo desno|20-24|gray|463|72.79|64.62|411}}
{{Vrsta levo desno|15-19|gray|482|75.78|76.41|486}}
{{Vrsta levo desno|10-14|gray|402|63.20|67.92|432}}
{{Vrsta levo desno|5-9|gray|284|44.65|45.75|291}}
{{Vrsta levo desno|0-4|gray|218|34.27|37.89|241}}
|prosekm=35.1
|prosekž=35.6
}}

{{DomaćinstvaNaseljaSrbija|458|553|1004|1807|2612|3061|3132|391|564|588|1085|370|97|25|6|4|2|3.30}}

{{BrakNaseljaSrbija|4149|1399|2583|100|52|15|4318|1173|2586|391|163|5}}

{{ZanimanjaNaseljaSrbija|1942|80|1|7|815|229|88|199|73|111|1593|47|-|-|657|69|10|229|81|18|3535|127|1|7|1472|298|98|428|154|129|11|18|128|68|60|22|-|-|32|33|19|92|114|187|16|-|-|21|44|37|220|182|247|38|-|-|53}}

== Značajne osobe ==
* [[Petar Bojović]], srpski vojvoda iz balkanskih ratova i prvog svetskog rata;
* Ivan Kukolj Kuki, pevač narodne muzike;
* Nemanja Nedović, srpski košarkaški reprezentativac;
* Zlatko Krdžević, poznati fudbaler Crvene Zvezde
* Milan Topalović Topalko , pevač zabavne muzike;
* Ivan Šaponjić , poznati fudbaler Partizana
* dr.Sulejman Mašović, jedan od istaknutih Islamskih mislilaca na Balkanu;
* Ljubinko Drulović, proslavljeni fudbalski reprezentativac i igrač Rada, Porta, Benfike i Partizana

== Reference ==
{{reflist}}

== Povezano ==
* [[Opština Nova Varoš]]
* [[Zlatiborski okrug]]
* [[Centralna Srbija]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nova Varoš}}
{{portal|Srbija}}
* [http://zlatarinfo.rs Zlatarinfo], informativni portal Nove Varoši
* [http://zlatarinfo.rs/info/stara-nova-varos Stara Nova Varoš] , priča o istoriji i društvenom životu u Novoj Varoši
* [http://www.novavaros.com Nova Varoš Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060421095357/http://www.novavaros.com/ |date=2006-04-21 }}

{{Gradovi u Srbiji}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nova Varoš| ]]
[[Kategorija:Naselja u centralnoj Srbiji]]
[[Kategorija:Opština Nova Varoš]]</text>
      <sha1>1wco2j898aykfygnryz7kf3eehxecfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717135</id>
      <parentid>42716900</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42716900|42716900]] korisnika/korisnice [[Special:Contributions/Слађана|Слађана]] ([[User talk:Слађана|razgovor]]) preferencija oblika 'Historija' nad oblikom 'Istorija' u naslovima i podnaslovima članaka srpskohrvatske Wikipedije nije greška; pogledajte [[Wikipedija:Jezičke smjernice#Neutralni izrazi]].</comment>
      <origin>42717135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12555" sha1="crs31mhvz8bgnv3tgrf5tvvs70fhgu4" xml:space="preserve">{{Ostale upotrebe|Nova Varoš (razvrstavanje)}}
{{Naseljeno mesto u Srbiji
|mesto=Nova Varoš
|slika=Nova Varos Center 2004.JPG
|opis_slike=Nova Varoš
|okrug=Zlatiborski
|opština=Nova Varoš
|nadm visina=1111
|populacija=10335
|poštanski kod=31320
|pozivni broj=033
|registarska oznaka=NV
|gšir=43.456333
|gduž=19.806833
}}
'''Nova Varoš''' je gradsko naselje u [[opština Nova Varoš|opštini Nova Varoš]] u [[Zlatiborski okrug|Zlatiborskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 10335 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 10424 stanovnika).

== Geografija ==
Nova Varoš je smeštena na sredini magistralnog puta [[Beograd]] - [[Bar (grad)|Bar]], na nadmorskoj visini do 1.000 m. Nad njom se izdiže planina [[Zlatar]], dugačka 22&amp;nbsp;km i široka 12&amp;nbsp;km, sa najvišim vrhom od 1.627 m. Sama [[opština Nova Varoš|novovaroška opština]] obuhvata površinu od 584&amp;nbsp;km² u kojoj živi preko 16.638 stanovnika.

Kod naselja [[Kokin Brod]], 11 kilometara severno od Nove Varoši ka [[Zlatibor]]u, podignuta je velika nasipna [[brana]] (hidrocentrala) i tako je u dolini [[Uvac (reka)|Uvca]] stvoreno [[Zlatarsko jezero]] (ili jezero Kokin Brod), dugačko 30 kilometara, sa akumulacijom od preko 400 miliona kubnih metara vode.

Struju uvačkog elektro-sistema nazvan „Limske hidroelektrane“ proizvode [[hidrocentrala|hidrocentrale]] „Uvac“, „Kokin Brod“, „Bistrica“ i „Potpeć“, tako da proizvedu godišnje oko 800 miliona kilovat-časova [[električna energija|električne energije]]. U opštini posluje oko 75 preduzeća i 450 radnji, a zaposleno je 2.484 stanovnika.

Poljoprivredu karakteriše razvijeno [[stočarstvo]], proizvodnja [[mlečni proizvodi|mlečnih proizvoda]], od kojih je najpoznatiji čuveni [[zlatarski sir]]. Značajni poljoprivredni potencijali postoje u razvoju [[voćarstvo|voćarstva]], [[pčelarstvo|pčelarstva]] i otkupu i preradi [[šumski plodovi|šumskih plodova]]. [[Poljoprivreda|Poljoprivrednu]] površinu čini 57,10% ukupne površine opštine, a [[šuma|šumskom]] zemljištu pripada 33,85%.

Za [[turizam|turizma]] u Novoj Varoši i njenoj okolini postoje dobri preduslovi, koji se ogledaju u lepotama i drugim prirodnim vrednostima planine [[Zlatar]] i akumulacionih jezera.

Jedna od izuzetnih prirodnih retkosti je [[beloglavi sup]], čije je stanište u [[kanjon reke Uvac|kanjonu reke Uvac]].

[[Kultura|Kulturno]]-[[istorija|istorijske]] spomenike predstavljaju: [[Crkva brvnara|crkve - brvnare]] po [[selo|selima]], zgrada stare škole u Radoinji, [[Crkva (građevina)|crkva]] i [[džamija]] u Novoj Varoši i drugi belezi i znamenja. Oni svedoče o životu ljudi ovog kraja kroz vekove i o prisustvu [[Kelti|Kelta]], [[Rimljani|Rimljana]], [[Sloveni|Slovena]] i drugih naroda na ovim prostorima.

== Historija ==
Nova Varoš je nastala u sredinom [[16. vek]]a. Vezuje se za ime Skender-paše Đenovljanina. Kad je Skender-paša, putujući iz [[Bosna|Bosne]] za [[Carigrad]] (1530), zastao sa pratnjom na zaravni ispod planine [[Zlatar (planina)|Zlatara]] i oduševljen lepotama ovog šumovitog predela i opojnim mirisom borovine, naredio je pri polasku da se tu podigne kasaba. Ubrzo je niklo naselja na mestu današnje Nove Varoši. Nazvano je ''Skender-pašina Palanka''. Kad je naraslo do blizu 2.000 kuća, „buknu požar i sprži palaku do temelja“ ([[Evlija Čelebija]]). Većina stanovnika je ostala tu i podigla novu kasabu koju nazvaše ''Jeni Kasaba'', što na srpskom znači Nova Varoš.

Sve življa trgovina stokom i njenim proizvodima, učinila je da se varoš, na raskrsnici važnih puteva, brzo rasvijala. Administrativno, od 1776, bila je u sastavu novopazarskog sandžaka. Sredinom 19. veka Nova Varoš, prema zapisima [[Ruska Imperija|ruskog]] [[Konzul (zvanje)|konzula]] i putopisca Aleksandra Giljferdinga, imala je oko 300 kuća i oko 1.200 stanovnika, „što je bila realnija procena od one koju je izneo Elvija Čelebija, koji je inače sklon preterivanju, naveo da u Novoj Varši ima čak. 2.000 kuća“.&lt;ref&gt;Dr Slobodan Ristanović:''Kroz Srbiju i Crnu Goru'' Beograd 2005. str 245.&lt;/ref&gt;

Početkom 19. veka (1809), u [[Prvi srpski ustanak|Prvom srpskom ustanku]], grad su privremeno zaposeli i zapalili [[Karađorđe]]vi ustanici. Karadorđe je nakon zaposedanja video da je to lepa varoše te je proti Milutinu iz Guče poslao naredbu da je poštedi:

{{izdvojeni citat|Kojekude, ova varoš da se od naše vojske ili straže ne popali, ili ne izgori, jerbo je šteta ovakve lepote kuća da se poruše i izgoru, već ako nas ćeraju Turci opet neka ostanu njima, ako li pak posle mi njih poćeramo, to će one biti naše, samo neka ostane nepopaljena.&lt;ref name=&quot;Tomanić&quot;/&gt; |[[Karađorđe]]}}

Ipak, prilikom povlačenja ustaničke srpske vojske ispred nadolazećih Turaka, prota Milutin iz Guče je, i pored voždovog zahteva, naredio vojnicima da Novu Varoš spale. &quot;''I tu vojska serpska izgore onako lepu varoš''&quot;, zapisao je N. Ninković u knjizi &quot;Žiznoopisanije moje&quot;.&lt;ref name=&quot;Tomanić&quot;&gt;[http://www.bosnafolk.com/pdf/spc.pdf Milorad Tomanić, Srpska crkva u ratu i ratovi u njoj]&lt;/ref&gt; Odlaskom Karađorđevih ustanika, Novu Varoš je, bežeći od turske odmazde, napustio veliki broj srpskog življa, iselivši se u Srbiju.

Posle više okršaja u [[Prvi srpski ustanak|Prvom]] i [[Drugi srpski ustanak|Drugom srpskom]], a zatim i u [[Bosansko-hercegovački ustanak|Nevesinjskom ustanku 1875. godine]] (velika borba u susednom selu [[Radoinja|Radoinji]]), narod ovog kraja oslobodio se turskog ropsta pobedom u [[Prvi balkanski rat|Prvom balkanskom ratu 1912.]] godine. Nova Varoš je tada imala 450 kuća i 2.909 stanovnika.

I u [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]] novovaroški kraj dao je veliki doprinos pobedi protiv centralnih sila Austro-Ugarske i Nemačke, a na [[Solunski front|Solunskom frontu]] i protiv Bugarske. Njihov zemljak, proslavljeni vojvoda [[Petar Bojović]], rodom iz sela [[Miševići]] podno Zlatara, komandovao je srpskom Prvom armijom.

Nova Varoš nije ostala po strani i u [[Narodnooslobodilački rat|Narodnooslobodilačkom ratu]] 1941—1945. Narod ovog kraja svrstao se u velikom broju u jedinice narodnooslobodilačke vojske, u Zlatiborsku četu odnosno [[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treću proletersku sandžačku udarnu brigadu]], a sama Nova Varoš je više od 70 puta bila čas okupirana, a čas ponovo oslobađana. Konačno je oslobođena [[4. decembra]] [[1944.]]

== Demografija ==
U naselju Nova Varoš živi 7885 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35.3 godina (35.1 kod muškaraca i 35.6 kod žena). U naselju ima 3132 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3.30.

Ovo naselje je u uglavnom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

{| width=&quot;50%&quot; style=&quot;background:transparent; &quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;border:1px solid black; &quot; |
&lt;!-- =============================================================================================
                                       POČETAK GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
&lt;center&gt;
:''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka''
{|  
| style=&quot;border:1px solid gray; padding: 0;&quot; |

&lt;timeline&gt;
ImageSize  = width:250 height:200
PlotArea   = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis   = orientation:horizontal
AlignBars  = justify
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)

DateFormat = yyyy
Period     = from:1940 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940

PlotData = 
  bar:12508 color:gray1 width:1
  from:start till:end
  bar:8338 color:gray1
  from:start till:end
  bar:4169 color:gray1
  from:start till:end
  bar:0 color:gray1

LineData = 
  layer:front
  points:(62,44)(77,49) color:blue  width:2 
  points:(77,49)(100,63) color:blue  width:2
  points:(100,63)(128,97) color:blue  width:2
  points:(128,97)(157,136) color:blue  width:2
  points:(157,136)(185,161) color:blue  width:2
  points:(185,161)(217,160) color:blue  width:2

&lt;/timeline&gt;
|}
&lt;/center&gt;
&lt;!-- =============================================================================================
                                       KRAJ GRAFIKA
===============================================================================================--&gt;
| valign=&quot;down&quot; width=&quot;50%&quot; |
{{Popis
|p1948=1781&lt;ref&gt;Knjiga 9, ''Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, {{ISBN|86-84433-14-9}}&lt;/ref&gt;
|p1953=2179
|p1961=3200
|p1971=5718
|p1981=8565
|p1991=10424
|p1991n=10405
|p2002s=10462
|p2002=10335
}}
|}

{{Grafikon postoci
|širina=300px
|naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]]&lt;ref&gt;Knjiga 1, ''Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, {{ISBN|86-84433-00-9}}&lt;/ref&gt;
|pozadina=#ddd
|pozicija=left
|šipke=
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|8416|81.43}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bošnjaci]]|blue|1028|9.94}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|red|498|4.81}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|green|110|1.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|orange|43|0.41}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|cyan|8|0.07}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|magenta|7|0.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|black|4|0.03}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bunjevci]]|gray|4|0.03}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|pink|2|0.01}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|navy|2|0.01}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|silver|1|0.00}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|purple|1|0.00}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|yellow|1|0.00}}
{{Vrsta sa postotkom|nepoznato|blue|62|0.59}}
}}

{{Grafikon piramida
|širina=300px
|naslov=
|pozadina=#eee
|levo2=m
|desno2=ž
|šipke levo desno=
{{Vrsta levo desno|?|gray|16|2.51|3.45|22}}
{{Vrsta levo desno|80+|gray|16|2.51|5.34|34}}
{{Vrsta levo desno|75-79|gray|44|6.91|9.90|63}}
{{Vrsta levo desno|70-74|gray|95|14.93|17.92|114}}
{{Vrsta levo desno|65-69|gray|166|26.10|31.44|200}}
{{Vrsta levo desno|60-64|gray|217|34.11|35.53|226}}
{{Vrsta levo desno|55-59|gray|280|44.02|36.47|232}}
{{Vrsta levo desno|50-54|gray|418|65.72|70.44|448}}
{{Vrsta levo desno|45-49|gray|530|83.33|80.03|509}}
{{Vrsta levo desno|40-44|gray|434|68.23|82.86|527}}
{{Vrsta levo desno|35-39|gray|342|53.77|60.69|386}}
{{Vrsta levo desno|30-34|gray|304|47.79|48.74|310}}
{{Vrsta levo desno|25-29|gray|342|53.77|55.03|350}}
{{Vrsta levo desno|20-24|gray|463|72.79|64.62|411}}
{{Vrsta levo desno|15-19|gray|482|75.78|76.41|486}}
{{Vrsta levo desno|10-14|gray|402|63.20|67.92|432}}
{{Vrsta levo desno|5-9|gray|284|44.65|45.75|291}}
{{Vrsta levo desno|0-4|gray|218|34.27|37.89|241}}
|prosekm=35.1
|prosekž=35.6
}}

{{DomaćinstvaNaseljaSrbija|458|553|1004|1807|2612|3061|3132|391|564|588|1085|370|97|25|6|4|2|3.30}}

{{BrakNaseljaSrbija|4149|1399|2583|100|52|15|4318|1173|2586|391|163|5}}

{{ZanimanjaNaseljaSrbija|1942|80|1|7|815|229|88|199|73|111|1593|47|-|-|657|69|10|229|81|18|3535|127|1|7|1472|298|98|428|154|129|11|18|128|68|60|22|-|-|32|33|19|92|114|187|16|-|-|21|44|37|220|182|247|38|-|-|53}}

== Značajne osobe ==
* [[Petar Bojović]], srpski vojvoda iz balkanskih ratova i prvog svetskog rata;
* Ivan Kukolj Kuki, pevač narodne muzike;
* Nemanja Nedović, srpski košarkaški reprezentativac;
* Zlatko Krdžević, poznati fudbaler Crvene Zvezde
* Milan Topalović Topalko , pevač zabavne muzike;
* Ivan Šaponjić , poznati fudbaler Partizana
* dr.Sulejman Mašović, jedan od istaknutih Islamskih mislilaca na Balkanu;
* Ljubinko Drulović, proslavljeni fudbalski reprezentativac i igrač Rada, Porta, Benfike i Partizana

== Reference ==
{{reflist}}

== Povezano ==
* [[Opština Nova Varoš]]
* [[Zlatiborski okrug]]
* [[Centralna Srbija]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nova Varoš}}
{{portal|Srbija}}
* [http://zlatarinfo.rs Zlatarinfo], informativni portal Nove Varoši
* [http://zlatarinfo.rs/info/stara-nova-varos Stara Nova Varoš] , priča o istoriji i društvenom životu u Novoj Varoši
* [http://www.novavaros.com Nova Varoš Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060421095357/http://www.novavaros.com/ |date=2006-04-21 }}

{{Gradovi u Srbiji}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nova Varoš| ]]
[[Kategorija:Naselja u centralnoj Srbiji]]
[[Kategorija:Opština Nova Varoš]]</text>
      <sha1>crs31mhvz8bgnv3tgrf5tvvs70fhgu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ngũgĩ wa Thiong'o</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37047</id>
    <revision>
      <id>42717142</id>
      <parentid>42651966</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9273" sha1="pqdzfdpvmnwpyf8dztk7o9viy74cw3y" xml:space="preserve">[[Datoteka:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|right|250px|Ngũgĩ wa Thiong'o potpisuje kopije svoje najnovije knjige ''Wizard of the Crow'' u Kongresnom centru u Londonu. ''Wizard'' je njegova prva knjiga nakon 20 godina, koja je slijedila 22 godine političkog egzila.]]

'''Ngũgĩ wa Thiong'o''' ([[5. 1.]] [[1938]]. – [[28. 5.]] [[2025.]]), [[Kenija|kenijski]] pisac, koji je svojevremeno pisao na [[Engleski jezik|engleskom]] a danas piše na [[Gikuyu jezik|Gĩkũyũ]] jeziku. Opus mu se sastoji od romana, drama, novela, eseja, akademskih studija, kritika i dječjih knjiga. On je osnivač i urednik časopisa nma Gikuyu jeziku''[[Mutiiri]].'' Ngugi je otišao u egzil nakon što je pušten iz kenijskog zatvora [[1977]]. godine; otada živi u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], a godinama je predavao na [[Yale University|Yaleu]], kao i na [[New York University|njujorškom univerzitetu]] te [[University of California (Irvine)|Univerzitetu Kalifornije u Irvineu]].

== Biografija ==
Ngugi je rođen u Kamiriithuu, u blizini grada [[Kiambu]], u porodici koja je pripadala plemenu [[Kikuju|Kikuyu]]. Kršten je kao '''James Ngugi''', a nakon odlaska u misionarsku školu postao je gorljivi krščanin. Rodbina mu je, pak, bila pogođena [[Mau Mau|pobunom Mau Mau]]; tada mu je ubijen polubrat, a majka mučena.

Za vrijeme studija u [[Leeds]]u napisao je 1964. godine svoj prvi roman ''[[Weep Not, Child]]'' koji se smatra prvim romanom [[Istočna Afrika|istočnoafričke]] književnosti. Taj i sljedeći roman, The River Between, napisao je na engleskom jeziku.

Godine [[1967]]. prigrlio je [[marksizam|marksističke]] ideje [[Frantz Fanon|Frantza Fanona]], a zajedno s njima i [[antikolonijalizam]]. Zbog toga se odrekao kršćanstva, engleskog imena, a konačno i engleskog jezika kao simbola kolonijalnog ugnjetavanja. Umjesto engleskog, počeo je pisati na Gikuyu i [[svahili|suahili]] jeziku.

Godine [[1977]]. je zatvoren zbog kritike tadašnjeg potpredsjednika [[Daniel Arap Moi|Daniela Arapa Moija]], a pet godina kasnije pušten. Tada je otišao u SAD.

Godine [[2004]]. se vratio u Keniju, ali su ga u hotelskoj sobi napali razbojnici te mu silovali ženu.

== Bibliografija ==
* ''The Black Hermit'', 1963 (drama)
* ''Weep Not, Child'', 1964, Heinemann 1987, McMillan 2005, {{ISBN|1-4050-7331-4}}
* ''The River Between'', Heinemann 1965, Heinemann 1989, {{ISBN|0-435-90548-1}}
* ''A Grain of Wheat'', 1967 (1992) {{ISBN|0-14-118699-2}}
* ''This Time Tomorrow'' (tri drame, uključujući &quot;The Reels&quot; i &quot;The Wound in the Heart&quot;), c. 1970
* ''Homecoming: Essays on African and Caribbean Literature, Culture, and Politics'', Heinemann 1972, {{ISBN|0-435-18580-2}}
* ''A meeting in the dark'' (1974)
* ''Secret Lives, and Other Stories'', 1976, Heinemann 1992 {{ISBN|0-435-90975-4}}
* ''The Trial of Dedan Kimathi'', 1976, {{ISBN|0-435-90191-5}}, African Publishing Group, {{ISBN|0-949932-45-0}} (koatuor Micere Githae Mugo)
* ''Ngaahika ndeenda: Ithaako ria ngerekano (I Will Marry When I Want)'', 1977 (drama; koautor Ngugi wa Mirii), Heinemann Educational Books (1980)
* ''Petals of Blood'', (1977) Penguin 2002, {{ISBN|0-14-118702-6}}
* ''Caitaani mutharaba-Ini'' (Devil on the Cross), 1980
* ''Writers in Politics: Essays'', 1981, {{ISBN|978-0-85255-541-5}} [https://web.archive.org/web/20241205101210/http://www.jamescurrey.co.uk/jcurrey/display.asp?K=9780852555415&amp;sf_08=FORMAT_CODE&amp;cid=jcurrey&amp;sf_01=CAUTHOR&amp;st_01=ngugi&amp;sf_02=CTITLE&amp;sf_03=KEYWORD&amp;sf_04=BARCODE&amp;sf_05=series&amp;sf_06=SORT_DATE&amp;sf_07=SORT&amp;m=2&amp;dc=3 Publisher's site](US) 978-0-43508-985-6
* ''Education for a National Culture'', 1981
* ''Detained: A Writer's Prison Diary'', 1981
* ''Barrel of a Pen: Resistance to Repression in Neo-Colonial Kenya'', 1983
* ''Decolonising the Mind: The Politics of Language in African Literature'', 1986, {{ISBN|978-0-85255-501-9}} [http://www.jamescurrey.co.uk/jcurrey/display.asp?K=9780852555019&amp;sf_08=FORMAT%5FCODE&amp;cid=jcurrey&amp;sf_01=CAUTHOR&amp;st_01=ngugi&amp;sf_02=CTITLE&amp;sf_03=KEYWORD&amp;sf_04=BARCODE&amp;sf_05=series&amp;sf_06=SORT%5FDATE&amp;sf_07=SORT&amp;m=1&amp;dc=3 Publisher's site]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ISBN|978-0-435-08016-7}}
* ''Mother, Sing For Me'', 1986
* ''Writing against Neo-Colonialism'', 1986
* ''Njamba Nene and the Flying Bus'' (Njamba Nene na Mbaathi i Mathagu), 1986 (dječja knjiga)
* ''Matigari ma Njiruungi'', 1986
* ''Devil on the Cross'' (engleski prijevod naslova Caitaani mutharaba-Ini), Heinemann, 1987, {{ISBN|0-435-90844-8}}
* ''Njamba Nene and the Cruel Chief'' (Njamba Nene na Chibu King'ang'i), 1988 (dječja knjiga)
* ''Matigari'', (engleski prijevod Wangui wa Goro), Heinemann 1989, Africa World Press 1994, {{ISBN|0-435-90546-5}}
* ''Njamba Nene's Pistol'' (Bathitoora ya Njamba Nene), (dječja knjiga), 1990, Africa World Press, {{ISBN|0-86543-081-0}}
* ''Moving the Centre: The Struggle for Cultural Freedom'', Heinemann, 1993, {{ISBN|978-0-435-08079-2}}, {{ISBN|978-0-85255-530-9}} [https://web.archive.org/web/20241205104528/http://www.jamescurrey.co.uk/jcurrey/display.asp?K=9780852555309&amp;sf_08=FORMAT_CODE&amp;cid=jcurrey&amp;sf_01=CAUTHOR&amp;st_01=ngugi&amp;sf_02=CTITLE&amp;sf_03=KEYWORD&amp;sf_04=BARCODE&amp;sf_05=series&amp;sf_06=SORT_DATE&amp;sf_07=SORT&amp;m=3&amp;dc=3 Publisher's site]
* ''Penpoints, Gunpoints and Dreams: The Performance of Literature and Power in Post-Colonial Africa'', (The Clarendon Lectures in English Literature 1996), Oxford University Press, 1998. {{ISBN|0-19-818390-9}}
* ''Mũrogi was Kagogo'' (Wizard of the Crow), 2004, East African Educational Publishers, {{ISBN|9966-25-162-6}}
* ''[[Wizard of the Crow]]'', 2006, Secker, {{ISBN|1-84655-034-3}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.ngugiwathiongo.com Official homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028010412/http://www.ngugiwathiongo.com/ |date=2009-10-28 }}
* [http://www.wnyc.org/go.py?r=http%3A//www.wnyc.org/shows/lopate/episodes/2006/09/12%23segment64123 Interview of Ngũgĩ wa Thiong’o by Leonard Lopate on WNYC, New York public radio, following publication of &quot;WIzard of the Crow&quot;]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://exhibitafrica.com/gall/o-gall-ngugi.php Launch of &quot;Wizard of the Crow&quot; in London 10th August 2006]
* [http://www.axisoflogic.com/artman/publish/article_10996.shtml An Interview With Ngugi wa Thiong'o, May 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614034947/http://www.axisoflogic.com/artman/publish/Article_10996.shtml |date=2011-06-14 }}
* [http://www.socialistworker.co.uk/article.php?article_id=10062 Interview with Ngugi wa Thiong'o following publication of &quot;WIzard of the Crow&quot;, Socialist Worker, 4 November 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430112338/http://www.socialistworker.co.uk/article.php?article_id=10062 |date=2010-04-30 }}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3559560.stm Profile: Ngugi wa Thiong'o]
* [http://www.kirjasto.sci.fi/ngugiw.htm Ngũgĩ wa Thiong'o - Books and Writers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912065218/http://kirjasto.sci.fi/ngugiw.htm |date=2010-09-12 }}
* [http://www.emory.edu/ENGLISH/Bahri/Ngugi.html Ngũgĩ wa Thiong'o - Emory University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041009233959/http://www.emory.edu/ENGLISH/Bahri/Ngugi.html |date=2004-10-09 }}
* [http://www.scholars.nus.edu.sg/landow/post/poldiscourse/ngugiov.html Ngũgĩ wa Thiong'o - Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050308190801/http://www.scholars.nus.edu.sg/landow/post/poldiscourse/ngugiov.html |date=2005-03-08 }}
* [http://bdagger.colorado.edu/~bhongale/ngugi.html biography and booklist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204204922/http://bdagger.colorado.edu/~bhongale/ngugi.html |date=2004-12-04 }}
* [http://web.uflib.ufl.edu/cm/africana/thiongo.htm Biography of Ngugi from University of Florida Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100910060226/http://web.uflib.ufl.edu/cm/africana/thiongo.htm |date=2010-09-10 }}
* [https://web.archive.org/web/20110514095053/http://www.runmuki.com/paul/writing/ngugi.html Turning Toward the World: Ngugi's Petals of Blood]
* [http://www.humanities.uci.edu/icwt/ International Center for Writing and Translation]
* [http://www.weberberg.de/skool/schwerpunktthema-abitur-one-language-many-voices.html About &quot;A Meeting in the Dark&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410005749/http://www.weberberg.de/skool/schwerpunktthema-abitur-one-language-many-voices.html |date=2008-04-10 }} Interpretations of and more background information on the short story.
* [http://www.kenyatravelideas.com/famous-people-in-kenya-ngugi-wa-thiongo.html Famous People from Kenya: Ngugi wa Thiongo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109113028/http://www.kenyatravelideas.com/famous-people-in-kenya-ngugi-wa-thiongo.html |date=2011-01-09 }}
* [http://www.jamescurrey.co.uk James Currey Publishers. (Publishers of 'Decolonising the Mind', 'Writers in Politics' and 'Moving the Centre').] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507144112/http://www.jamescurrey.co.uk/ |date=2010-05-07 }}

{{Authority control}}
{{Životni vijek|1938|2025|Thiong'o, Ngũgĩ wa}}

[[Kategorija:Kenijski pisci|Thiongo, Ngugi wa]]</text>
      <sha1>pqdzfdpvmnwpyf8dztk7o9viy74cw3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otoci Chatham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37461</id>
    <revision>
      <id>42717345</id>
      <parentid>42252059</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7108" sha1="slh3y0ze903un50p2w0ljy29bin98ov" xml:space="preserve">[[Datoteka:Chatham Islands from space ISS005-E-15265.jpg|thumb|280px|Otoci Chatham iz svemira. Otok Chatham je najveći, Otok Pitt iza njega, a Jugoistočni Otok je otočić istočno od Pitta.]]

[[Arhipelag]] '''Otoka Chatham''' ('''Rēkohu''' na [[Moriori jezik]]u i '''Wharekauri''' na [[Māori jezik]]u) se sastoji od 10 [[otok]]a u radijusu od 40 [[kilometar|km]], obuhvaćaju 963 km2. Nalaze se 680&amp;nbsp;km istočno od najbliže točke glavnih novozelandskih otoka. Najviši vrh je Maungatere (294 m). Najveći otoci su Chatham, Pitt i Rangatira. Na moriorskom jeziku njihovo ime znači „maglovito sunce“. Otoci službeno pripadaju [[Novi Zeland|Novom Zelandu]] od [[1842]]. godine.

[[Datoteka:Chatham Island Waitangi.JPG|thumb|mini|Naselje Waitangi]]

Godine [[1966.]] na otocima je živjelo 520 ljudi. Prema popisu stanovništva [[2013.]] na otocima živi 600 ljudi.&lt;ref&gt;[http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-about-a-place.aspx?request_value=15197&amp;tabname=#15197 www.stats.govt.nz], &quot;2013 Census QuickStats about a place: Chatham Islands Territory&quot;, pristupljeno 14. veljače 2016.&lt;/ref&gt; Upravno središte je luka Waitangi (oko 200 stanovnika) na zapadnom dijelu otoka Chatham, a stanovništvo se pretežno bavi [[ovčarstvo]]m i [[ribarstvo]]m.&lt;ref&gt;Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda, svezak 2 (C-Fob), Zagreb 1977., str. 62.&lt;/ref&gt; Na otoke se za 1.5 do 2 sata leta stiže iz [[Christchurch]]a, a letovi postoje i iz [[Auckland]]a i [[Wellington]]a. Brodom koji nije uvijek dostupan može se doći nakon dva dana plovidbe.&lt;ref&gt;[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3700 www.birdlife.org], &quot;Pitt Shag Phalacrocorax featherstoni&quot;, pristupljeno 14. veljače 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3963 www.birdlife.org], &quot;Chatham Albatross Thalassarche eremita&quot;, objavljeno 14. veljače 2016.&lt;/ref&gt;

Prvi stanovnici otoka bili su lovci-sakupljači čija je hrana bila isključivo morskog podrijetla, narod [[Moriori]]. [[William R. Broughton]] je [[17. studenog]] [[1791.]] godine stupio na tlo otoka koje je nazvao po svom brodu ''HMS Chatham'' i proglasio ih posjedom [[Britansko Carstvo|Velike Britanije]]. Otoci su postali središte djelatnosti [[kitolov]]aca, pa je od zaraznih bolesti uslijed kontakta s Europljanima i Maorima umrlo 10% do 20% moriorskog stanovništva. Britanci su [[1835.]] raselili Maore Ngāti Mutunga i Ngāti Tama iz regije Taranaki na [[Sjeverni otok|Sjevernom otoku]]. Brigantin ''Lord Rodney'', otet od Britanaca, stigao je [[19. studenog]] spomenute godine na Chathamske otoke. Na njemu je bilo 500 Maora naoružanih [[puška]]ma i [[sjekira]]ma sa zalihama od 78 tona [[krumpir]]a. Nakon toga [[5. prosinca]] uslijedio je još jedan brod iz kojeg se iskrcalo 400 Maora. Maori, poznati kao okrutni ratnici i [[kanibalizam|kanibali]], izvršili su pravi [[genocid]] nad miroljubivim golorukim Moriorima. Obredno su ubili oko 10% stanovništva, nabijajući na kolac muškarce, žene i djecu bez razlike i ostavljajući ih na [[plaža]]ma danima umirati u velikim [[bol]]ovima. Jeli su moriorska trupla i tjerali Moriore mokriti po svojim svetištima.&lt;ref&gt;Diamond, Jared (1997). Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. New York: W. W. Norton. p. 53.&lt;/ref&gt; Zabranili su im rabiti svoj jezik i međusobno se vjenčavati, čime su se pobrinuli da izumru. Samo 101 Morior ostao je na otocima [[1862.]] godine. Posljednji govornik [[moriorski jezik|moriorskog jezika]] bio je Hirawanu Tapu koji je umro u svibnju [[1900.]]&lt;ref&gt;[http://www.teara.govt.nz/en/biographies/1t12/tapu-hirawanu www.teara.govt.nz], &quot;Story: Tapu, Hirawanu&quot;, Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 30. listopada 2012., pristupljeno 14. veljače 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.jps.auckland.ac.nz/document//Volume_3_1894/Volume_3,_No.4,_December_1894/The_Moriori_people_of_the_Chatham_Islands%3A_their_traditions_and_history%3A_Chapter_3,_Manaii_%28or_Manaia%29,_Kahukaka_and_Porotehiti_%28translation%29,_by_Alexander_Shand,_p187-198 www.jps.auckland.as.nz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208040357/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_3_1894/Volume_3,_No.4,_December_1894/The_Moriori_people_of_the_Chatham_Islands%3A_their_traditions_and_history%3A_Chapter_3,_Manaii_%28or_Manaia%29,_Kahukaka_and_Porotehiti_%28translation%29,_by_Alexander_Shand,_p187-198 |date=2021-12-08 }}, Alexander Shand, ''Journal of the Polynesian Society 3 (4): 187–198'', prosinac 1894., pristupljeno 14. veljače 2016.&lt;/ref&gt;, a posljednji čistokrvni pripadnik naroda Tommy Solomon umro je [[1933.]] godine.&lt;ref&gt;Opća enciklopedija Jugoslavenskog leksikografskog zavoda, svezak 5 (L-Nigh), Zagreb 1979., str. 578.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.teara.govt.nz/en/biographies/2s35/solomon-tommy www.teara.govt.nz], &quot;Story: Solomon, Tommy&quot;, Enciklopedija Novog Zelanda, objavljeno 19. veljače 2014., pristupljeno 14. veljače 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://christchurchcitylibraries.com/Heritage/Photos/Disc5/IMG0077.asp christchurchcitylibraries.com], &quot;The last of his race&quot;, pristupljeno 14. veljače 2016.&lt;/ref&gt;

== Izvori ==

{{izvori}}
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Chatham Islands}}
* [http://www.cic.govt.nz/ Chatham Islands Council]
* [http://www.hokotehi.co.nz/ Hokotehi Moriori Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050212134226/http://www.hokotehi.co.nz/ |date=2005-02-12 }}
* [http://www.sll.fi/mpe/chatham/ 1998 Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180223054402/https://www.sll.fi/mpe/chatham/ |date=2018-02-23 }}
* [http://www.education-resources.co.nz/index.htm Education Resources from Kopi Holdings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602052802/http://www.education-resources.co.nz/index.htm |date=2008-06-02 }}
* [http://cashmerebay.co.nz/ Cashmere Bay Ltd. Web Design and SEO Specialists]
* [http://www.doc.govt.nz/templates/defaultlanding.aspx?id=32257 Department of Conservation information]
* [http://www.crwflags.com/fotw/flags/nz-chi.html Unofficial Flag]
* [http://www.legislation.govt.nz/libraries/contents/om_isapi.dll?clientID=1870065898&amp;hitsperheading=on&amp;infobase=pal_statutes.nfo&amp;record=%7b4BA5C7E0%7d&amp;softpage=DOC Chatham Islands Council Act 1995]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://awcmee.massey.ac.nz/people/strewick/ChEARS/ Massey University study of Chathams ecology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306185116/http://awcmee.massey.ac.nz/people/strewick/ChEARS/ |date=2009-03-06 }}
* [http://www.musc.edu/cando/kidsat/chatham/ Information and pictures of Chatham Islands. The Sisters are also mentioned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222051817/http://www.musc.edu/cando/kidsat/chatham/ |date=2006-02-22 }}
* Chathams Islands from satellite on [[Google Maps]]: [http://maps.google.com/maps?ll=-43.988056,-176.453611&amp;spn=16.162396,27.971191&amp;t=k&amp;hl=en on the center of the image]

{{coord|43|53|54|S|176|31|44|W|display=title}}

[[Kategorija:Otoci na Novom Zelandu|Chatham]]
[[Kategorija:Arhipelazi]]</text>
      <sha1>slh3y0ze903un50p2w0ljy29bin98ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neal Stephenson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39339</id>
    <revision>
      <id>42717044</id>
      <parentid>42535671</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6029" sha1="dw433lycih43e3ht47b71b08a65k0p9" xml:space="preserve">{{Infokutija pisac
| ime = Neal Stephenson
| slika = Neal Stephenson.jpg
| opis = Stephenson na [[potpisivanje knjiga|potpisivanju knjiga]]
| pseudonim = Stephen Bury
| datum_rođenja = {{birth date and age|1959|10|31|df=y}}
| mjesto_rođenja = [[Fort Meade]], [[Maryland]]
| zanimanje = romansijer, novelist, esejist
| nacionalnost =[[sjedinjene Američke Države|američko]]
| žanr = [[Znanstvena fantastika|Science fiction]], [[eseji]]
| pokret = [[Cyberpunk]], [[Postcyberpunk]]
| uticaj_od = [[Bruce Sterling]], [[William Gibson]]
| uticaj_na = [[Charles Stross]]
| website = [http://www.nealstephenson.com/ nealstephenson.com]
}}

'''Neal Town Stephenson''' ([[31. 10.|31.10.]] [[1959]].-) je američki pisac, najpoznatiji po [[znanstvena fantastika|naučno-fantastičnim djelima]] koja pripadaju [[postcyberpunk]] podžanru, a koja istražuju probleme vezane uz [[društvo]], [[matematika|matematiku]], [[valuta|valute]] i [[historija nauke|historiju nauke]]. Također piše članke na temu tehnologije za časopise kao ''[[Wired Magazine]]'', te je povremeno radio kao savjetnik [[Blue Origin]]a, kompanije (koju je osnovao [[Jeff Bezos]]) a koja nastoji ostvariti sub-orbitalni sistem lansiranja.

== Bibliografija ==
'''Beletristika:'''
* ''[[The Big U]]'' (1984)
* ''[[Zodiac (roman)|Zodiac]]'' (1988)
* ''[[Snow Crash]]'' (1992)
* ''[[Interface (roman)|Interface]]'' (1994) kao [[Stephen Bury]], ko-autor [[J. Frederick George]]
* priča: &quot;[[Hackers (priče)#&quot;Spew&quot;|Spew]]&quot; (1994)
* priča: &quot;[[The Great Simoleon Caper]]&quot; (1995)
* ''[[The Diamond Age|The Diamond Age: or A Young Lady's Illustrated Primer]]'' (1995) pobjednik [[Nagrada Hugo za najbolji roman|nagrade Hugo za najbolji roman]]. Nominiran za [[Nagrada Nebula za najbolji roman|nagradu Nebula za najbolji roman]]
* ''[[The Cobweb]]'' (1996) kao Stephen Bury, ko-autor J. Frederick George
* Priča: &quot;[[Jipi and the Paranoid Chip]]&quot; (1997)
* ''[[Cryptonomicon]]'' (1999) nominiran za [[Nagrada Hugo za najbolji roman|nagrade Hugo za najbolji roman]]
* ''[[Quicksilver (roman)|Quicksilver]]'' (2003), prvi tom ''[[The Baroque Cycle (roman)|The Baroque Cyclea]]''
* ''[[The Confusion (roman)|The Confusion]]'' (2004), drugi tom ''The Baroque Cyclea''
* ''[[The System of the World (roman)|The System of the World]]'' (2004), treći tom ''The Baroque Cyclea'' i pobjednik [[Prometheus Award|Nagrade Prometheus]] za 2005. godinu

'''Publicistika:'''
* &quot;[http://www.wholeearth.com/ArticleBin/442.html Communication Prosthetics: Threat, or Menace?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061111023835/http://wholeearth.com/ArticleBin/442.html |date=2006-11-11 }}&quot;. [[Whole Earth Catalog]], Summer 1991.
* &quot;[[Smiley's people]]&quot;. 1993.
* &quot;[https://web.archive.org/web/20070208130210/http://www.wired.com/wired/archive//2.02/mao.bell.html?person=neal_stephenson&amp;topic_set=wiredpeople In the Kingdom of Mao Bell]&quot;. 1994. A billion Chinese are using new technology to create the fastest growing economy on the planet. But while the information wants to be free, do they?
* &quot;[https://web.archive.org/web/20131003181941/http://www.wired.com/wired/archive/4.12/ffglass.html Mother Earth Mother Board]&quot;. 1996. In which the Hacker Tourist ventures forth across three continents, telling the story of the business and technology of undersea fiber-optic cables, as well as an account of the laying of the longest wire on Earth.
* &quot;[[Global Neighborhood Watch]]&quot;. 1998. Stopping street crime in the global village.
* ''[[In the Beginning...was the Command Line]]''. Perennial. 1999. {{ISBN|0-380-81593-1}}. ([http://www.cryptonomicon.com/beginning.html Homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218045352/http://www.cryptonomicon.com/beginning.html |date=2018-02-18 }})
* &quot;[http://www.nytimes.com/2005/06/17/opinion/17stephenson.html?ex=1276660800&amp;en=a693ccc4ec008424&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss Turn On, Tune In, Veg Out]&quot;. Op-Ed piece on Star Wars, in [[The New York Times|New York Times]], June 17, 2005.
* &quot;[http://www.nytimes.com/2007/03/18/opinion/18stephenson.html?ex=1331870400&amp;en=8868294e84b071d9&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss It's All Geek To Me]&quot;. [[The New York Times|New York Times]], March 18, 2007.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Neal Stephenson}}
* [http://www.nealstephenson.com/ Neal Stephenson's official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327200415/http://www.nealstephenson.com/ |date=2016-03-27 }}
* [http://web.mac.com/nealstephenson/iWeb/Neal%20Stephenson%27s%20Site/Home.html Neal Stephenson's new personal website]
* {{isfdb name|id=Neal_Stephenson|name=Neal Stephenson}}
* [http://hyperdig.com/public/203 HyperDig collection of Neal Stephenson links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060324000920/http://hyperdig.com/public/203 |date=2006-03-24 }}

;Intervjui
* [https://web.archive.org/web/20000115195713/http://www.geocities.com/Tokyo/Island/3102/neals.htm ''Neal Stephenson Sees the Light''] by David Chute, LA Weekly 1999
* [http://www.sfsite.com/10b/ns67.htm ''A Conversation With Neal Stephenson''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080217035123/http://www.sfsite.com/10b/ns67.htm |date=2008-02-17 }} by Catherine Asaro, SF Site 1999
* [http://slashdot.org/article.pl?sid=04/10/20/1518217 ''Neal Stephenson Responds With Wit and Humor''] Slashdot interview 2004
* [http://dir.salon.com/story/tech/books/2004/09/22/system/index.html The Summit of Mount Stephenson, Salon Article] by Andrew Leonard in 2004
* [http://www.salon.com/books/int/1999/05/19/stephenson/index.html Deep Code, Salon Article] by Andrew Leonard in 1999
* [http://dir.salon.com/story/books/int/2004/04/21/stephenson/index.html The Salon Interview] by Laura Miller in 2004
* [http://www.reason.com/0502/fe.mg.neal.shtml ''Neal Stephenson's Past, Present, and Future''] Interview by Mike Godwin in the February 2005 issue of Reason

{{Lifetime|1959| |Stephenson, Neal}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američki pisci]]
[[Kategorija:SF-pisci]]
[[Kategorija:Libertarijanci]]</text>
      <sha1>dw433lycih43e3ht47b71b08a65k0p9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nicholas Hilliard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41904</id>
    <revision>
      <id>42717145</id>
      <parentid>42433616</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="bc4eg3hvlsckgdrzpn76jijjh97wkuu" xml:space="preserve">[[Datoteka:Nicholas Hilliard 021.jpg|250px|right|Autoportret Nicholasa Hilliarda, cca. 1577.
]]
'''Nicholas Hilliard''' (cca. [[1547]]–[[7. 1.|7.1.]] [[1619]],) je bio [[engleska|engleski]] [[zlatar]] i [[slikarstvo|slikar]] najpoznatiji po [[minijaturni portret|minijaturnim portretima dvorjana]] [[Elizabeta I.|Elizabete I]] i [[James I od Engleske|Jamesa I]]. Uglavnom je slikao male ovalne minijature, ali i neke malo veće [[kabinetska minijatura|kabinetske minijature]], kao i najmanje dva portreta kraljice Elizabete. Bio je uspješan umjetnik, usprkos financijskih problema, te se njegove slike smatraju svojevrsnim likovnim dokumentom [[Elizabetanska era|elizabetanske Engleske]].

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Nicholas Hilliard}}
* [https://web.archive.org/web/20120305155724/http://www.artfund.org/artwork/1007/enlarged/1/the-heneage-armada-jewel The Heneage or Armada Jewel] at the Victoria &amp; Albert Museum site (also contains a miniature not shown)
* [http://www.nationalarchives.gov.uk/museum/item.asp?item_id=14 Second Great Seal of Elizabeth I, designed by Hilliard c. 1584]
* [http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/imageryofwar/exhibition/page9.html &quot;Dangers Averted&quot; medal, c. 1569, attributed to Hilliard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407145127/http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/gallery/imageryofwar/exhibition/page9.html |date=2008-04-07 }}

{{Lifetime|1547|1619|Hilliard, Nicholas}}

[[Kategorija:Engleski slikari]]</text>
      <sha1>bc4eg3hvlsckgdrzpn76jijjh97wkuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baranjsko Petrovo Selo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47578</id>
    <revision>
      <id>42716973</id>
      <parentid>42600260</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Belirac</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dopuna o nekadašnjem i sadašnjem administrativnom statusu B. P. Sela.</comment>
      <origin>42716973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25098" sha1="gqo8vs1dm5bur77tdwrmzrpgjsrrn66" xml:space="preserve">{{Coord|45.75544|N|18.4703|E|source:hrwiki_region:HR|format=dms|display=title}}
{{Dablink|Za druge upotrebe, pogledajte [[Petrovo Selo (razvrstavanje)]] i [[Petrovo (razvrstavanje)]].}}
: ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/baranjsko-petrovo-selo/ &gt; Baranjsko Petrovo Selo (plan s ulicama i cestama)]''
: ''Google maps [https://www.google.com/maps/place/Baranjsko+Petrovo+Selo/@45.7270155,18.3781646,12z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x475d2458435dbb49:0xbd5539f94dbe0849!8m2!3d45.7549264!4d18.4693363!16s%2Fm%2F05msd85?entry=ttu &gt; Baranjsko Petrovo Selo (područje naselja)]
{{Naselje u Hrvatskoj
|ime         = Baranjsko Petrovo Selo
|z. širina   = 45.75544
|z. dužina   = 18.4703
|regija      = [[Baranja]]
|županija    = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]]
|općina      = [[Petlovac]]
|mikroregija = [[Baranjska nizina]]
|najgrad     = [[Beli Manastir]], [[Belišće]]
|površina    = 26,28
|nadvisina   = 91
|geoširina   = 45º45'18&quot;N
|geodužina   = 18º28'10&quot;E
|brojstan    = 570 / 525 / '''434'''
|gustoća     = 22 / 20 / '''17'''
|domaćinstva = 225 / 198 (2011) &lt;ref&gt;[https://web.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2011/SI-1441.pdf DZS: ''Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2011. Prvi rezultati po naseljima'', Zagreb, 2011.]&lt;/ref&gt;
|pošta       = 31322 Baranjsko Petrovo Selo
|pozbroj     = 031
|autooznaka  = BM
|slika       = B-P-Selo-200607-Crkva-Dom-kulture-150x110.jpg
|slika_opis  = Župna crkva sv. Lovre đakona mučenika i Dom kulture (foto: 2006)
}}
'''Baranjsko Petrovo Selo''' ([[Imena baranjskih naselja|narodski]] ''Petarda'', [[mađarski]] ''Petárda'' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈpɛtaːrdɒ]]]), naselje u [[Općina Petlovac|Općini Petlovac]] [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjske županije]] ([[Hrvatska|Republika Hrvatska]]).

Za vrijeme [[SFRJ]] Baranjsko Petrovo Selo je, s naseljem Novo Nevesinje, administrativno činio [[Mjesna zajednica|Mjesnu zajednicu]] (MZ) Baranjsko Petrovo Selo, koja je bila u sastavu tadašnje Općine Beli Manastir, a koja je obuhvaćala cijelu [[Baranja|Baranju]].

U samostalnoj [[Republika Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] ovo naselje čini Mjesni odbor (MO) Baranjsko Petrovo Selo u sastavu Općine Petlovac ''(detaljnije: [[Petlovac_(općina)#Mjesni odbori|Općina Petlovac: Mjesni odbori]])''.

= Geografski položaj =
Baranjsko Petrovo Selo smješteno je u zapadnom dijelu [[Baranja|Baranje]] uz mađarsku granicu, u mikroregiji [[Baranjska nizina|Baranjske nizine]]. Udaljeno je 6,7&amp;nbsp;km zapadno od sjedišta općine Petlovca, 39&amp;nbsp;km od [[Osijek]]a (preko Bilja), 25,6&amp;nbsp;km od [[Darda|Darde]], 14,4&amp;nbsp;km od [[Beli Manastir|Belog Manastira]], 10,6&amp;nbsp;km od [[Belišće|Belišća]], 14,4&amp;nbsp;km od Valpova i 4,9&amp;nbsp;km od [[Beremend]]a u [[Mađarska|Mađarskoj]].

Od Zagreba je udaljeno 253&amp;nbsp;km (preko Donjeg Miholjca - Đurđevca - Bjelovara i Sesveta), 273&amp;nbsp;km (preko Valpova - Našica - Pleternice i dalje autoputem),  odnosno 302&amp;nbsp;km (Slavonikom i autoputem Beograd - Zagreb).

== Ceste ==
Baranjsko Petrovo Selo nalazi se na državnoj cesti [[D517]] ([[D7]] /[[Beli Manastir]]/ - [[Širine]] - [[Petlovac]] - B. P. Selo - [[Belišće]] - D34 /[[Valpovo]]/). U samom naselju od državne ceste D517 odvaja se prema sjeverozapadu državna cesta [[D211]] (B. P. Selo - [[GP]] Baranjsko Petrovo Selo i dalje prema Beremendu).

== Susjedna naselja ==
Područje naselja Baranjsko Petrovo Selo ograničeno je sa zapada područjem naselja Torjanci i Novo Nevesinje, s juga rijekom Dravom (zapravo s dijelovima naselja Bistrinci i Valpovo), s istoka područjem naselja Majške Međe, Novi Bezdan, opet Majške Međe i Bolman, sa sjeveroistoka područjem naselja Petlovac i sa sjevera / sjeverozapada mađarskom granicom.

== Prometne veze ==
Baranjsko Petrovo Selo povezano je autobusnim vezama s Belim Manastirom i [[Osijek]]om. Promet na željezničkoj pruzi Beli Manastir - Baranjsko Petrovo Selo ukinut je 31. VII. 1966. godine, a pruga je u potpunosti demontirana.

== Zaseoci ==
Na popisima stanovništva iskazivani su dijelovi naselja (zaseoci): Bakanga (u drugim izvorima: Bakanka), Greisinger-pusta, [[Novo Nevesinje]] (kasnije samostalno naselje), Palež-salaž (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Korenčića]]: Paleža-salaš), Repnjak, Vrbak-pusta, Žido-pusta (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Korenčića]], u napomeni broj 2: Žido-lugarna; danas: Žido-pustara), od kojih neki više ne postoje kao naselja.

= Ime naselja =
[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|Krešimir Međeral-Sučević]] navodi da je selo vjerovatno dobilo ime po lokalnom vlastelinu, na čijem se posjedu nalazilo. Starije verzije mađarskog imena zapisane su u oblicima ''Péturd'' (1276) i ''Péterd'' (1332). U oba slučaja imena imaju deminutivni sufiks ''-d'' tipičan za mađarski jezik. Oblik ''Petárda'' prvi put se spominje 1554, a vjerovatno je nastao prema hrvatskom obliku muškog imena.

Južnoslavensko narodsko ime ''Petarda'' promijenjeno je poslije Prvog svjetskog rata u složeno i dugačko ime (19 slova): '''Baranjsko Petrovo Selo'''. Pridjev ''Baranjsko'' dodan je da bi se razlikovalo od ostalih ''Petrovih sela'' u tadašnjoj Kraljevini SHS.

Narodsko ime ''Petarda'' sačuvalo se do danas (2022) u govoru lokalnih mještana i ostalih baranjskih Šokaca te u govoru baranjskih Srba - [[Raci|Raca]] (npr. u susjednom selu Bolmanu). Izgovor tog imena u šokačkom i srpskom (rackom) govoru razlikuje se u naglasku.

Službeno ime se u svakodnevnom i neobaveznom govoru često skraćuje na prvu sastavnicu: ''Baranjsko'' (&quot;idem u Baranjsko&quot;, &quot;bio sam u Baranjskom&quot;, &quot;iz Baranjskog&quot;), nikad se ne skraćuje npr. na ''Petrovo selo'' ili ''Petrovo''.

== Etnik i ktetik ==
Stanovnici Baranjskog Petrovog Sela su ''Petarci'' (jednina: ''Petarac''), a [[ktetik]] glasi: ''petarački''.
 
Etnik Petarac je i prezime. Godine 1948, kad je obavljen prvi poslijeratni popis stanovništva, Petaraca je bilo u B. P. Selu (1), [[Darda|Dardi]] (3), [[Grabovac|Grabovcu]] (4), [[Jagodnjak]]u (6), [[Luč]]u (7) i Osijeku (2).&lt;ref&gt;''[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Leksik prezimena]]''&lt;/ref&gt;

Prezime ''Petarac'' prisutno je u tom obliku samo u Hrvatskoj. U 20. stoljeću relativno najviše stanovnika s tim prezimenom rođeno je u okolici Osijeka i u okolici Belog Manastira. Početkom 21. stoljeća (2011) u Hrvatskoj je živjelo svega nekoliko Petaraca u samo tri domaćinstva. Kako ih je sredinom 20. stoljeća bilo približno 20, njihov se broj višestruko smanjio. Prisutni su u samo jednom hrvatskom naselju i to u Dardi (manje od 5).&lt;ref&gt;[https://actacroatica.com/hr/surname/Petarac/ Acta Croatica: ''Prezime: Petarac''], pristupljeno: 16. XII. 2022.&lt;/ref&gt;

= Stanovništvo =
== Tabela ([[2021]]) ==
Na Popisu stanovništva u Hrvatskoj 2021. godine naselje Baranjsko Petrovo Selo imalo je '''434''' stanovnika.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0.5em auto; text-align: center;&quot;
|-
! colspan=&quot;17&quot; | Pregled broja stanovnika po godinama &lt;ref&gt;[https://web.dzs.hr/PXWeb/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&amp;px_tableid=Tabela4_14.px&amp;px_path=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske__Stanovni%c5%a1tvo__Naselja&amp;px_language=hr&amp;px_db=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske&amp;rxid=fc9d580f-2229-4982-a72c-cdd3e96307d3 DZS: ''Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.'']{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_3255.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Petlovac''']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] &lt;br&gt; [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']&lt;/ref&gt;

|-
| [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] || [[2021]]
|-
| 980 || 1072 || 1027 || 1059 || 1066 || 1007 || 960 || 1105 || 1248 || 1139 || 1109|| 1057|| 788 || 779 || 570 || 525 || 434
|-
|}
----

== Grafikon (2021) ==
{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Grafikon kretanje broja stanovnika Baranjskog Petrovog Sela od 1857. do 2021.'''&lt;br /&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 1300
 |crta1   = 100
 |crta2   = 100
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |a16     = 2011
 |a17     = 2021
 |p1      = 980
 |p2      = 1072
 |p3      = 1027
 |p4      = 1059
 |p5      = 1066
 |p6      = 1007
 |p7      = 960
 |p8      = 1105
 |p9      = 1248
 |p10     = 1139
 |p11     = 1109
 |p12     = 1057
 |p13     = 788
 |p14     = 779
 |p15     = 570
 |p16     = 525
 |p17     = 434
 |izvor   = Navedeno u tekstu
 }}

== Po zaseocima ==
Na popisima stanovništva 1900, 1910, 1948, 1953, 1961. i 1971. godine stanovnici su popisivani i po zaseocima: Bakanga (14 - 8 - 5 - 5 - 6 - 4 stanovnika); [[Novo Nevesinje]] (60 - 64 - 189 - 184 - 198 - 179 stanovnika; 1981. godine 145; kasnije samostalno naselje); Repnjak (10 - 36 - 8 - 16 - 4 - 12 stanovnika) i Žido-Pusta (od 1948; 97 - 44 - 27 - 11).

[[Datoteka:B-P-Selo-200607-Glavna-ulica-150x110.jpg|right|thumb|300px|Kolodvorska ulica - državna cesta [[D517]] (foto: 2006)]]
[[Datoteka:Horvát határ a beremendi határátkelő után.JPG|right|thumb|300px|Granični prijelaz prema Mađarskoj kod B. P. Sela (foto: 2012)]]

== Nacionalni sastav ([[1991]]) ==
{{bar box
|float    = center
|title    = Popis 1991.
|titlebar = #AAF
|width    = 300px
|bars     =
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]      |#4169E1|609|78.17}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]      |#665D1E| 72| 9.24}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]        |#FF0000| 29| 3.72}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Jugoslaveni]] |#C71585| 11| 1.41}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]      |#08E8DE|  6| 0.77}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]        |#91A3B0|  5| 0.64}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]     |#4B3621|  4| 0.51}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Nijemci]]     |#BDB76B|  4| 0.51}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rusini]]      |#00416A|  3| 0.38}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]     |#9966CC|  3| 0.38}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Italijani]]   |#007FFF|  1| 0.12}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]   |#FF7E00|  1| 0.12}}
{{Vrsta sa postotkom|neopredijeljeni |#C154C1| 14| 1.79}}
{{Vrsta sa postotkom|nepoznato       |#A2A2D0| 17| 2.18}}
|caption='''ukupno''': 779
}}

== Nacionalni sastav (2011) ==
Prema popisu iz 2011. godine u Baranjskom Petrovom Selu živjelo je 525 stanovnika. Stanovništvo je najvećim dijelom bilo hrvatsko (87%) te mađarsko (7%) i srpsko (3%).
&lt;ref name=&quot;Acta&quot;&gt;[https://actacroatica.com/hr/location/baranjsko_petrovo_selo/ Acta Croatica: ''Toponim: Baranjsko Petrovo Selo''], pristupljeno: 13. XI. 2018. U ovom izvoru, za razliku od službenog DZS-a, kao broj stanovnika navodi se 517.&lt;/ref&gt;

U selu od pamtivijeka uglavnom žive [[Šokci]].

== Prezimena stanovnika ==
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine '''20 najčešćih prezimena''' u Baranjskom Petrovom Selu bila su:
* Blažević, Posavac, Ivanović, Benak, Bačić, Kolar, Juratović, Torjanac, Bošnjak, Horvat, Balog, Bognar, Marković, Pavlović, Rončević, Šokac, Kuna, Živković, Vuković, Šarac,

a nekad su najčešća '''prezimena''' bila:
* Blažević, Posavac, Ivanović, Šarac, Bačić, Aničić, Benak, Bošnjak, Herceg, Horvat, Kolar, Šokac, Živković, Babli, Balog, Dragomirović, Franjin, Juratović, Kuna, Rusić.&lt;ref name=&quot;Acta&quot;/&gt;

= Historija =
Baranjsko Petrovo Selo (mađarski i narodski Petarda) staro je naselje, koje je zabilježeno godine 1276. pod imenom ''Peturd'' i godine 1332. kao ''Peterd''. Poslije [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] nazvano je današnjim imenom. U 19. vijeku u naselju je živjelo oko 900 žitelja, koji su bili poljodjelci (stočari), a po vjeri katolici. Vlastelin je u ono doba bio [[Kazimir Esterházy]].

= Privreda =
Privrednu osnovu Baranjskog Petrovog Sela čine ratarstvo, šumarstvo, stočarstvo, obrt (autoprijevoz) te lovni turizam. [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Feldbauer]] spominje i vinogradarstvo, iako u B. P. Selu nema vinograda.

= Društvo i kultura =
== Škola ==
U naselju postoji osmorazredna Područna škola Baranjsko Petrovo Selo Osnovne škole [[Šećerana]], u koju idu i učenici iz Majških Međa, [[Torjanci|Torjanaca]] i [[Novo Nevesinje|Novog Nevesinja]].

== Crkva ==
Baranjsko Petrovo Selo je sjedište Župe Svetog Lovre, [[đakon]]a i [[mučenik]]a, osnovane [[1923]]. godine,&lt;ref&gt;[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Feldbauer]] tvrdi da je župa osnovana 1903. godine i spominje &quot;župnu crkvu sv. Lovre đakona mučenika&quot; i istoimenu župu.&lt;/ref&gt; dok [[pravoslavlje|pravoslavni]] vjernici pripadaju [[Srpska pravoslavna parohija bolmanska|Srpskoj pravoslavnoj parohiji bolmanskoj]]. U selu se nalazi Župna crkva Sv. Lovre, đakona i mučenika (Crkva Sv. Lovre), izgrađena [[1903]]. godine. Crkveni god je [[10. 8.|10. VIII.]] na dan [[Sveti Lovro|Sv. Lovre]]. Župa ima dvije filijale: [[Novi Bezdan]] i [[Majške Međe]].&lt;ref&gt;[https://djos.hr/popis-zupa/ Đakovačko-osječka nadbiskupija: ''&quot;Popis župa&quot;'']. Đakovo, posjet: 13. XI. 2023.&lt;/ref&gt;

Dana [[12. XI.]] [[2023]]. u Baranjskom Petrovom Selu je [[euharistija|euharistijskim]] slavljem obilježeno 100 godina osnutka Župe Sv. Lovre, đakona i mučenika, ali i 120 godina izgradnje Župne crkve. Do 1923. godine Baranjsko Petrovo Selo bilo je filijala župe u [[Beremend]]u.&lt;ref&gt;[https://www.obz.hr/index.php/component/k2/item/4175-100-godina-zupe-u-baranjskom-petrovom-selu Osječko-baranjska županija: ''&quot;100 godina Župe u Baranjskom Petrovom Selu&quot;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114224005/https://www.obz.hr/index.php/component/k2/item/4175-100-godina-zupe-u-baranjskom-petrovom-selu |date=2023-11-14 }}. Osijek, 12. XI. 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ika.hkm.hr/novosti/proslava-velikih-jubileja-u-baranjskom-petrovom-selu/ IKA: ''&quot;Proslava velikih jubileja u Baranjskom Petrovom Selu&quot;'']. Zagreb, 12. XI. 2023.&lt;/ref&gt;

Proslava je počela u četvrtak, 9. XI. 2023. trodnevnicom, koju su predvodili župnici iz Bilja, Duboševice i župni vikar iz Belog Manastira. Svetu misu u nedjelju povodom velikog jubileja predvodio je [[Đakovačko-osječka nadbiskupija|đakovačko-osječki nadbiskup]] i [[metropolit]] [[monsinjor|mons.]] dr. [[:hr:Đuro Hranić|Đuro Hranić]] uz nekoliko svećenika, uključujući i [[župnik]]a Župe Sv. Lovre Roberta Kirhofera. Uz mnoge mještane Baranjskog Petrovog Sela i susjednih mjesta, na svečanom misnom slavlju bili su predstavnici [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjske županije]], općina [[Općina Draž|Draž]], [[Općina Kneževi Vinogradi|Kneževi Vinogradi]] i Petlovac te [[Grad Beli Manastir|Grada Belog Manastira]]. Obilježavanje su uljepšali mali fokloraši KUD-a &quot;Seljačka sloga&quot; Baranjsko Petrovo Selo i Pučke pjevačice Župe Svetog Lovre Baranjsko Petrovo Selo.

== Pošta ==
U Baranjskom Petrovom Selu postoji [https://www.posta.hr/pretrazivanje-postanskih-ureda/263?uredi=448 neredoviti ured] Hrvatske pošte s poštanskim brojem '''31322''' na adresi Glavna 10. Od 15. VI. 2020. godine ured radi utorkom i četvrtkom od 12:30 do 15:30 sati (telefon: 072-303-304; faks: 031-748-381).

== Udruge ==
U [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] upisano je deset udruga (plus jedna brisana) sa sjedištem u Baranjskom Petrovom Selu (stanje: XII/2020):
* Dobrovoljno vatrogasno društvo (DVD) Baranjsko Petrovo Selo, osnovano 26. VII. 1998. (Kolodvorska 24A)
* Kulturno-umjetničko društvo (KUD) &quot;Seljačka sloga&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovano 3. II. 1979. (Glavna 0)
* [http://www.lovacki-savez-osijek.hr/index.php/clanice-saveza/item/500-ld-srndac-beli-manastir Lovačko društvo (LD) &quot;Fazan&quot; Baranjsko Petrovo Selo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006010109/https://lovacki-savez-osijek.hr/index.php/clanice-saveza/item/500-ld-srndac-beli-manastir |date=2022-10-06 }}, osnovano 11. XI. 1997. (Glavna 1)
* [[:hr:NK Dinamo Baranjsko Petrovo Selo|Nogometni klub (NK) &quot;Dinamo&quot; Baranjsko Petrovo Selo]], osnovan 16. VIII. 1976. (Kolodvorska 14)
* Stolnoteniski klub (STK) &quot;B. P. Selo&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovan 7. III. 2006. (Glavna 1)
* Športska ribolovna udruga (ŠRU) &quot;Štuka&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovana 23. I. 2001. (Kolodvorska 24)
* Udruga hrvatskih veterana [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] (UHVDR) Klub B.P.S., osnovana 2. IV. 2004. (Glavna 1)
* Udruga hrvatskih vojnih invalida Domovinskog rata (HVIDR-a) Baranjsko Petrovo Selo (BPS), osnovana 5. X. 2019. (Kolodvorska 50)
* Udruga &quot;Petaračke buše&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovana 21. II. 2007. (Glavna bb)
* Udruga žena Baranjsko Petrovo Selo, osnovana 9. II. 2001. (Kolodvorska 0)
----
* ''Udruga mladeži &quot;Petarac&quot; Baranjsko Petrovo Selo'', osnovana 4. IV. 2002. (Glavna 1), '''brisana''' 31. III. 2014.

'''Napomena'''
----
Udruga hrvatskih veterana Domovinskog rata u centru sela postavila je spomen-ploču braniteljima (Marko Pavlović, Pavo Horvat, Željko Tomić, Marin Šarac, Stevo Kitak) i civilima (Stjepan Kolar, Marko Svalina, Pavo Posavac, Pavo Šarac, Anto Katić, Franjo Balog) iz B. P. Sela poginulima u ratu od 1991. do 1995. godine.

== Manifestacije ==
=== Male petaračke buše ===
Petaračke dječje [[buše]] ili '''Male petaračke buše''' su dječja [[poklade |pokladna]] povorka u Baranjskom Petrovom Selu (lokalno zvanom ''Petarda'') koja je prethodnica '''Velikih lipih i strašnih buša''', koje se održavaju nekoliko dana kasnije. Manifestaciju je [[2005]]. godine pokrenula nekolicina entuzijasta i onih koji žele očuvati [[Šokci |šokačke]] običaje u tom selu. Iz godine u godinu dječje buše okupljaju sve veći broj učesnika pa su postale prava [[Baranja |baranjska]] atrakcija.

Godine [[2008]], na primjer, Male petaračke buše održane su u nedjelju, [[27. siječnja]]. U povorci su učestvovali domaći KUD &quot;Seljačka sloga&quot; te KUD-ovi iz [[Bizovac |Bizovca]], [[Petrijevci |Petrijevaca]], [[Bilje |Bilja]] i [[Duboševica |Duboševice]]. Nakon defilea selom s mnoštvom raznobojnih i zanimljivih maski, na pozornici Društvenog doma uz pratnju svojih tamburaških orkestara izveli su prigodan program, koji se sastojao od igrokaza i spleta narodnih pjesama i plesova, ali ne u narodnim nošnjama, nego u pokladnim kostimima.&lt;ref&gt;''&quot;Održane Male petaračke buše&quot;'', [[Glas Slavonije]], 86, 27.662, 14 - Osijek, 29. I. 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;B(ogdanka) Ćudić Vilić, A(delina) Janić: ''&quot;Šarene maske i vesele povorke zaplesale baranjskim ulicama!&quot;'', [[Slavonski dom]] (3. izdanje : Baranja), III, 357, 13 - Beli Manastir, 30. I. 2008.&lt;/ref&gt;

=== Petaračke buše ===

[[Datoteka:Matija-Filakovic.jpg|right|thumb|100px|Matija Filaković]]
[[Datoteka:Pavo-Filakovic.jpg|right|thumb|100px|Prof. dr. Pavo Filaković]]

= Istaknute ličnosti =
* [[Josip Balatinac (pjesnik)|Josip Balatinac]] (novinar i pjesnik, rođen u B. P. Selu 1954; živio u Belom Manastiru; umro 2020)
* [[Matija Filaković]] (pučki pisac; 1925-2007)
* Prof. dr. [[Pavo Filaković]] (specijalist psihijatar, rođen u B. P. Selu 1949; živio u Osijeku; umro 2020)
* '''Milan Knežević''' (Baranjsko Petrovo Selo, 1965)&lt;ref&gt;[http://www.glas-slavonije.hr/262877/4/Milan-Knezevic-Volonterizam-i-briga-o-djeci-i-obitelji Ivica Getto: ''&quot;Milan Knežević: Volonterizam i briga o djeci i obitelji&quot;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602182920/http://www.glas-slavonije.hr/262877/4/Milan-Knezevic-Volonterizam-i-briga-o-djeci-i-obitelji |date=2019-06-02 }}. &quot;Glas Slavonije&quot;, 6. III. 2015. (posjet: 4. XII. 2020)&lt;/ref&gt; – načelnik [[Općina Petlovac|Općine Petlovac]] u četiri mandata: &lt;br&gt;26. III. 2015. - 25. V. 2017; &lt;br&gt;26. V. 2017. - 20. V. 2021; &lt;br&gt; 21. V. 2021. - 22. V. 2025;&lt;br&gt;23. V. 2025. - ;&lt;ref&gt;[https://www.sukobinteresa.hr/hr/crm-core/contact/947 Sukobinteresa.hr: ''Milan Knežević''] (posjet: 4. XII. 2020)&lt;/ref&gt;
* '''Marko Posavac''' (Baranjsko Petrovo Selo, 1956) – načelnik [[Općina Petlovac|Općine Petlovac]] u četiri mandata, od 1993. do 1998. kao [[volonter]], a od 1998. do 2009. kao profesionalac.&lt;ref&gt;[https://savjest.com/osobe/zivotopis.php?zivotopisi_osoba_id=5546&amp;marko-posavac Savjest.com: ''Marko Posavac'']{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (posjet: 2. XI. 2019)&lt;/ref&gt;
* [[Reza Stanković Zadravec]] (pučka pjesnikinja, rođena 1959. godine u Gatskom ritu, od 1965. do 1991. živjela u Baranjskom Petrovom Selu)

= Znamenitosti i zanimljivosti =
* U Ulici Daljok nalazi se Marijino svetište koje mještani zovu Vodica. Prije [[Domovinski rat|rata]] tu su se održavale mise svake nedjelje, a i kasnije se katkada održavaju, ali mnogo rjeđe. Crkveni odbor Župe sv. Lovre đakona mučenika obnovio je svetište, a mještani ga redovito čiste i održavaju tako da izgleda lijepo pa se na njemu ponekad održavaju i crkvena vjenčanja.
* Pokraj svetišta nalazi se bunar i potočić koji nikada nije presušio, što mještani smatraju jako čudnim. Voda iz potočića je hladna i bistra. Postoje i priče da je tu ozdravila neka žena koja je hodočastila u to svetište.
* U 655. broju riječkog enigmatskog lista &quot;Skandi Feniksa&quot; (31. I. 2012), u stalnoj rubrici &quot;Podatak više&quot; &lt;ref&gt;Mirovna grupa Oaza: [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/1312-baranjsko-petrovo-selo-u-krizaljkama ''&quot;Baranjsko Petrovo Selo u križaljkama&quot;''], Beli Manastir, 31. I. 2012.&lt;/ref&gt;, objavljen je poduži tekst posvećen Baranjskom Petrovom Selu, a uz njega i dvije [[križaljka|križaljke]] (tzv. skandinavke). Veća skandinavka tematski je bila vezana za to baranjsko selo, a manja za tada već pokojnog &quot;pučkog&quot; pisca Matiju Filakovića (1925-2007).

[[Datoteka:B-P-Selo-200607-Daljok-ulica-100x60.jpg|thumb|desno|250px|Ime jedne od ulica u B. P. Selu]]

= Ulice =
: ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/baranjsko-petrovo-selo/ &gt; Baranjsko Petrovo Selo (ulice)]''
Baranjsko Petrovo Selo ima tri ulice: 
* '''Daljok'''
: Daljok je sporedna ulica koja se proteže istočno od Glavne ulice i to od Crkve sv. Lovre u centru sela do spoja s Glavnom ulicom na izlasku iz sela prema Novom Bezdanu. U toj ulici nalazi se Marijino svetište Vodica. Ulica je bila prvak turnira ulica 2021. godine.
* '''Glavna ulica'''
: Glavna ulica je drugi dio centralne ulice u B. P. Selu. Vodi od Crkve sv. Lovre do izlaska iz sela prema Novom Bezdanu. Direktan je nastavak u istom smjeru Kolodvorske ulice. Njome prolazi Državna cesta [[D517]]. U njoj se nalaze s lijeve strane Dom kulture, Pošta i spomen-ploča braniteljima, a s desne strane nadaleko poznata Slastičarnica &quot;Dinamo&quot;.
[[Datoteka:Drzavna-cesta-D211-(20211031)-Baranjsko-Petrovo-Selo--spoj-D517.jpg|right|thumb|300px|Raskrsnica na kojoj se Kolodvorska ulica u trokutu spaja sama sa sobom - spoj [[D212]] sa [[D517]] (foto: 2021)]]
* '''Kolodvorska ulica'''
: Kolodvorska ulica ima vrlo neobičan izgled. Počinje na ulasku u selo iz smjera Bolmana, protežući se Državnom cestom D517. Tamo gdje D517 skreće prema jugozapadu, i ulica skreće tim smjerom prema centru sela. Kod Crkve sv. Lovre skreće nadesno u smjeru sjeverozapada (a pravo se nastavlja Glavna ulica Državnom cestom D517). Dalje Kolodvorska ulica vodi do groblja i antifašističkog spomenika na Državnoj cesto [[D212]] i tu skreće nadesno u smjeru istoka i spaja se sa samom sobom na raskrsnici gdje se i D212 spaja s D517. Time ulica zatvara trokut s vrhovima: raskrsnica D517 / D212 - Crkva sv. Lovre - Groblje - ista raskrsnica. Unutar tog trokuta još dvije sporedne uličice nose ime Kolodvorska ulica.

{{commonscat|Baranjsko Petrovo Selo}}
= Izvori i vanjske veze =
{{Reflist}}
* [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa|Baranjska građa]]
* [https://www.petlovac.hr/ Službena web-stranica Općine Petlovac]
* [http://tzbaranje.hr/o-baranji/ Turistička zajednica Baranje: ''O Baranji'']
* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/1327-i-ove-godine-petaracke-buse Mirovna grupa Oaza (14. II. 2012): ''&quot;I ove godine Petaračke buše&quot;'']
* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/1312-baranjsko-petrovo-selo-u-krizaljkama Mirovna grupa Oaza (31. I. 2012): ''&quot;Baranjsko Petrovo Selo u križaljkama&quot;'']
* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20BPSelo Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Baranjsko Petrovo Selo'']
* [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20BPSelo LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Baranjsko Petrovo Selo'']

= Šabloni =
{{Petlovac}}
{{Baranjska naselja}}

[[Kategorija:Općina Petlovac]]
[[Kategorija:Naselja u Baranji]]
[[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]]</text>
      <sha1>gqo8vs1dm5bur77tdwrmzrpgjsrrn66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716979</id>
      <parentid>42716973</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:32:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Belirac</username>
        <id>17</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dodan broj stanovnika i postotak smanjenja.</comment>
      <origin>42716979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25291" sha1="g22w2fgvldvjczdnhxfp2nax8r4gze1" xml:space="preserve">{{Coord|45.75544|N|18.4703|E|source:hrwiki_region:HR|format=dms|display=title}}
{{Dablink|Za druge upotrebe, pogledajte [[Petrovo Selo (razvrstavanje)]] i [[Petrovo (razvrstavanje)]].}}
: ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/baranjsko-petrovo-selo/ &gt; Baranjsko Petrovo Selo (plan s ulicama i cestama)]''
: ''Google maps [https://www.google.com/maps/place/Baranjsko+Petrovo+Selo/@45.7270155,18.3781646,12z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x475d2458435dbb49:0xbd5539f94dbe0849!8m2!3d45.7549264!4d18.4693363!16s%2Fm%2F05msd85?entry=ttu &gt; Baranjsko Petrovo Selo (područje naselja)]
{{Naselje u Hrvatskoj
|ime         = Baranjsko Petrovo Selo
|z. širina   = 45.75544
|z. dužina   = 18.4703
|regija      = [[Baranja]]
|županija    = [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjska]]
|općina      = [[Petlovac]]
|mikroregija = [[Baranjska nizina]]
|najgrad     = [[Beli Manastir]], [[Belišće]]
|površina    = 26,28
|nadvisina   = 91
|geoširina   = 45º45'18&quot;N
|geodužina   = 18º28'10&quot;E
|brojstan    = 570 / 525 / '''434'''
|gustoća     = 22 / 20 / '''17'''
|domaćinstva = 225 / 198 (2011) &lt;ref&gt;[https://web.dzs.hr/Hrv_Eng/publication/2011/SI-1441.pdf DZS: ''Popis stanovništva, kućanstava i stanova 2011. Prvi rezultati po naseljima'', Zagreb, 2011.]&lt;/ref&gt;
|pošta       = 31322 Baranjsko Petrovo Selo
|pozbroj     = 031
|autooznaka  = BM
|slika       = B-P-Selo-200607-Crkva-Dom-kulture-150x110.jpg
|slika_opis  = Župna crkva sv. Lovre đakona mučenika i Dom kulture (foto: 2006)
}}
'''Baranjsko Petrovo Selo''' ([[Imena baranjskih naselja|narodski]] ''Petarda'', [[mađarski]] ''Petárda'' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈpɛtaːrdɒ]]]), naselje u [[Općina Petlovac|Općini Petlovac]] [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjske županije]] ([[Hrvatska|Republika Hrvatska]]).

Na popisu stanovništva 2021. godine Baranjsko Petrovo Selo imalo je '''434''' stanovnika, dok je na popisima 2001. i 2011. taj broj iznosio 570 odn. 525 stanovnika, što je smanjenje za 24%.

Za vrijeme [[SFRJ]] Baranjsko Petrovo Selo je, s naseljem Novo Nevesinje, administrativno činio [[Mjesna zajednica|Mjesnu zajednicu]] (MZ) Baranjsko Petrovo Selo, koja je bila u sastavu tadašnje Općine Beli Manastir, a koja je obuhvaćala cijelu [[Baranja|Baranju]].

U samostalnoj [[Republika Hrvatska|Republici Hrvatskoj]] ovo naselje čini Mjesni odbor (MO) Baranjsko Petrovo Selo u sastavu Općine Petlovac ''(detaljnije: [[Petlovac_(općina)#Mjesni odbori|Općina Petlovac: Mjesni odbori]])''.

= Geografski položaj =
Baranjsko Petrovo Selo smješteno je u zapadnom dijelu [[Baranja|Baranje]] uz mađarsku granicu, u mikroregiji [[Baranjska nizina|Baranjske nizine]]. Udaljeno je 6,7&amp;nbsp;km zapadno od sjedišta općine Petlovca, 39&amp;nbsp;km od [[Osijek]]a (preko Bilja), 25,6&amp;nbsp;km od [[Darda|Darde]], 14,4&amp;nbsp;km od [[Beli Manastir|Belog Manastira]], 10,6&amp;nbsp;km od [[Belišće|Belišća]], 14,4&amp;nbsp;km od Valpova i 4,9&amp;nbsp;km od [[Beremend]]a u [[Mađarska|Mađarskoj]].

Od Zagreba je udaljeno 253&amp;nbsp;km (preko Donjeg Miholjca - Đurđevca - Bjelovara i Sesveta), 273&amp;nbsp;km (preko Valpova - Našica - Pleternice i dalje autoputem),  odnosno 302&amp;nbsp;km (Slavonikom i autoputem Beograd - Zagreb).

== Ceste ==
Baranjsko Petrovo Selo nalazi se na državnoj cesti [[D517]] ([[D7]] /[[Beli Manastir]]/ - [[Širine]] - [[Petlovac]] - B. P. Selo - [[Belišće]] - D34 /[[Valpovo]]/). U samom naselju od državne ceste D517 odvaja se prema sjeverozapadu državna cesta [[D211]] (B. P. Selo - [[GP]] Baranjsko Petrovo Selo i dalje prema Beremendu).

== Susjedna naselja ==
Područje naselja Baranjsko Petrovo Selo ograničeno je sa zapada područjem naselja Torjanci i Novo Nevesinje, s juga rijekom Dravom (zapravo s dijelovima naselja Bistrinci i Valpovo), s istoka područjem naselja Majške Međe, Novi Bezdan, opet Majške Međe i Bolman, sa sjeveroistoka područjem naselja Petlovac i sa sjevera / sjeverozapada mađarskom granicom.

== Prometne veze ==
Baranjsko Petrovo Selo povezano je autobusnim vezama s Belim Manastirom i [[Osijek]]om. Promet na željezničkoj pruzi Beli Manastir - Baranjsko Petrovo Selo ukinut je 31. VII. 1966. godine, a pruga je u potpunosti demontirana.

== Zaseoci ==
Na popisima stanovništva iskazivani su dijelovi naselja (zaseoci): Bakanga (u drugim izvorima: Bakanka), Greisinger-pusta, [[Novo Nevesinje]] (kasnije samostalno naselje), Palež-salaž (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Korenčića]]: Paleža-salaš), Repnjak, Vrbak-pusta, Žido-pusta (kod [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Korenčić|Korenčića]], u napomeni broj 2: Žido-lugarna; danas: Žido-pustara), od kojih neki više ne postoje kao naselja.

= Ime naselja =
[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Međeral-Sučević|Krešimir Međeral-Sučević]] navodi da je selo vjerovatno dobilo ime po lokalnom vlastelinu, na čijem se posjedu nalazilo. Starije verzije mađarskog imena zapisane su u oblicima ''Péturd'' (1276) i ''Péterd'' (1332). U oba slučaja imena imaju deminutivni sufiks ''-d'' tipičan za mađarski jezik. Oblik ''Petárda'' prvi put se spominje 1554, a vjerovatno je nastao prema hrvatskom obliku muškog imena.

Južnoslavensko narodsko ime ''Petarda'' promijenjeno je poslije Prvog svjetskog rata u složeno i dugačko ime (19 slova): '''Baranjsko Petrovo Selo'''. Pridjev ''Baranjsko'' dodan je da bi se razlikovalo od ostalih ''Petrovih sela'' u tadašnjoj Kraljevini SHS.

Narodsko ime ''Petarda'' sačuvalo se do danas (2022) u govoru lokalnih mještana i ostalih baranjskih Šokaca te u govoru baranjskih Srba - [[Raci|Raca]] (npr. u susjednom selu Bolmanu). Izgovor tog imena u šokačkom i srpskom (rackom) govoru razlikuje se u naglasku.

Službeno ime se u svakodnevnom i neobaveznom govoru često skraćuje na prvu sastavnicu: ''Baranjsko'' (&quot;idem u Baranjsko&quot;, &quot;bio sam u Baranjskom&quot;, &quot;iz Baranjskog&quot;), nikad se ne skraćuje npr. na ''Petrovo selo'' ili ''Petrovo''.

== Etnik i ktetik ==
Stanovnici Baranjskog Petrovog Sela su ''Petarci'' (jednina: ''Petarac''), a [[ktetik]] glasi: ''petarački''.
 
Etnik Petarac je i prezime. Godine 1948, kad je obavljen prvi poslijeratni popis stanovništva, Petaraca je bilo u B. P. Selu (1), [[Darda|Dardi]] (3), [[Grabovac|Grabovcu]] (4), [[Jagodnjak]]u (6), [[Luč]]u (7) i Osijeku (2).&lt;ref&gt;''[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Leksik prezimena]]''&lt;/ref&gt;

Prezime ''Petarac'' prisutno je u tom obliku samo u Hrvatskoj. U 20. stoljeću relativno najviše stanovnika s tim prezimenom rođeno je u okolici Osijeka i u okolici Belog Manastira. Početkom 21. stoljeća (2011) u Hrvatskoj je živjelo svega nekoliko Petaraca u samo tri domaćinstva. Kako ih je sredinom 20. stoljeća bilo približno 20, njihov se broj višestruko smanjio. Prisutni su u samo jednom hrvatskom naselju i to u Dardi (manje od 5).&lt;ref&gt;[https://actacroatica.com/hr/surname/Petarac/ Acta Croatica: ''Prezime: Petarac''], pristupljeno: 16. XII. 2022.&lt;/ref&gt;

= Stanovništvo =
== Tabela ([[2021]]) ==
Na Popisu stanovništva u Hrvatskoj 2021. godine naselje Baranjsko Petrovo Selo imalo je '''434''' stanovnika.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 0.5em auto; text-align: center;&quot;
|-
! colspan=&quot;17&quot; | Pregled broja stanovnika po godinama &lt;ref&gt;[https://web.dzs.hr/PXWeb/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&amp;px_tableid=Tabela4_14.px&amp;px_path=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske__Stanovni%c5%a1tvo__Naselja&amp;px_language=hr&amp;px_db=Naselja%20i%20stanovni%c5%a1tvo%20Republike%20Hrvatske&amp;rxid=fc9d580f-2229-4982-a72c-cdd3e96307d3 DZS: ''Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.'']{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://web.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup14_3255.html DZS: ''Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011.'' - '''Općina Petlovac''']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po naseljima.xlsx''] &lt;br&gt; [https://podaci.dzs.hr/media/td3jvrbu/popis_2021-stanovnistvo_po_gradovima_opcinama.xlsx DZS: ''Popis 2021-Stanovništvo po gradovima-opcinama.xlsx'']&lt;/ref&gt;

|-
| [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] || [[2021]]
|-
| 980 || 1072 || 1027 || 1059 || 1066 || 1007 || 960 || 1105 || 1248 || 1139 || 1109|| 1057|| 788 || 779 || 570 || 525 || 434
|-
|}
----

== Grafikon (2021) ==
{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Grafikon kretanje broja stanovnika Baranjskog Petrovog Sela od 1857. do 2021.'''&lt;br /&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 1300
 |crta1   = 100
 |crta2   = 100
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |a16     = 2011
 |a17     = 2021
 |p1      = 980
 |p2      = 1072
 |p3      = 1027
 |p4      = 1059
 |p5      = 1066
 |p6      = 1007
 |p7      = 960
 |p8      = 1105
 |p9      = 1248
 |p10     = 1139
 |p11     = 1109
 |p12     = 1057
 |p13     = 788
 |p14     = 779
 |p15     = 570
 |p16     = 525
 |p17     = 434
 |izvor   = Navedeno u tekstu
 }}

== Po zaseocima ==
Na popisima stanovništva 1900, 1910, 1948, 1953, 1961. i 1971. godine stanovnici su popisivani i po zaseocima: Bakanga (14 - 8 - 5 - 5 - 6 - 4 stanovnika); [[Novo Nevesinje]] (60 - 64 - 189 - 184 - 198 - 179 stanovnika; 1981. godine 145; kasnije samostalno naselje); Repnjak (10 - 36 - 8 - 16 - 4 - 12 stanovnika) i Žido-Pusta (od 1948; 97 - 44 - 27 - 11).

[[Datoteka:B-P-Selo-200607-Glavna-ulica-150x110.jpg|right|thumb|300px|Kolodvorska ulica - državna cesta [[D517]] (foto: 2006)]]
[[Datoteka:Horvát határ a beremendi határátkelő után.JPG|right|thumb|300px|Granični prijelaz prema Mađarskoj kod B. P. Sela (foto: 2012)]]

== Nacionalni sastav ([[1991]]) ==
{{bar box
|float    = center
|title    = Popis 1991.
|titlebar = #AAF
|width    = 300px
|bars     =
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]      |#4169E1|609|78.17}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]      |#665D1E| 72| 9.24}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]        |#FF0000| 29| 3.72}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Jugoslaveni]] |#C71585| 11| 1.41}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]      |#08E8DE|  6| 0.77}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]        |#91A3B0|  5| 0.64}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]     |#4B3621|  4| 0.51}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Nijemci]]     |#BDB76B|  4| 0.51}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rusini]]      |#00416A|  3| 0.38}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]     |#9966CC|  3| 0.38}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Italijani]]   |#007FFF|  1| 0.12}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]   |#FF7E00|  1| 0.12}}
{{Vrsta sa postotkom|neopredijeljeni |#C154C1| 14| 1.79}}
{{Vrsta sa postotkom|nepoznato       |#A2A2D0| 17| 2.18}}
|caption='''ukupno''': 779
}}

== Nacionalni sastav (2011) ==
Prema popisu iz 2011. godine u Baranjskom Petrovom Selu živjelo je 525 stanovnika. Stanovništvo je najvećim dijelom bilo hrvatsko (87%) te mađarsko (7%) i srpsko (3%).
&lt;ref name=&quot;Acta&quot;&gt;[https://actacroatica.com/hr/location/baranjsko_petrovo_selo/ Acta Croatica: ''Toponim: Baranjsko Petrovo Selo''], pristupljeno: 13. XI. 2018. U ovom izvoru, za razliku od službenog DZS-a, kao broj stanovnika navodi se 517.&lt;/ref&gt;

U selu od pamtivijeka uglavnom žive [[Šokci]].

== Prezimena stanovnika ==
Prema popisu stanovništva iz 2011. godine '''20 najčešćih prezimena''' u Baranjskom Petrovom Selu bila su:
* Blažević, Posavac, Ivanović, Benak, Bačić, Kolar, Juratović, Torjanac, Bošnjak, Horvat, Balog, Bognar, Marković, Pavlović, Rončević, Šokac, Kuna, Živković, Vuković, Šarac,

a nekad su najčešća '''prezimena''' bila:
* Blažević, Posavac, Ivanović, Šarac, Bačić, Aničić, Benak, Bošnjak, Herceg, Horvat, Kolar, Šokac, Živković, Babli, Balog, Dragomirović, Franjin, Juratović, Kuna, Rusić.&lt;ref name=&quot;Acta&quot;/&gt;

= Historija =
Baranjsko Petrovo Selo (mađarski i narodski Petarda) staro je naselje, koje je zabilježeno godine 1276. pod imenom ''Peturd'' i godine 1332. kao ''Peterd''. Poslije [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] nazvano je današnjim imenom. U 19. vijeku u naselju je živjelo oko 900 žitelja, koji su bili poljodjelci (stočari), a po vjeri katolici. Vlastelin je u ono doba bio [[Kazimir Esterházy]].

= Privreda =
Privrednu osnovu Baranjskog Petrovog Sela čine ratarstvo, šumarstvo, stočarstvo, obrt (autoprijevoz) te lovni turizam. [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Feldbauer]] spominje i vinogradarstvo, iako u B. P. Selu nema vinograda.

= Društvo i kultura =
== Škola ==
U naselju postoji osmorazredna Područna škola Baranjsko Petrovo Selo Osnovne škole [[Šećerana]], u koju idu i učenici iz Majških Međa, [[Torjanci|Torjanaca]] i [[Novo Nevesinje|Novog Nevesinja]].

== Crkva ==
Baranjsko Petrovo Selo je sjedište Župe Svetog Lovre, [[đakon]]a i [[mučenik]]a, osnovane [[1923]]. godine,&lt;ref&gt;[[Korisnik:Belirac/Baranjska građa#Feldbauer|Feldbauer]] tvrdi da je župa osnovana 1903. godine i spominje &quot;župnu crkvu sv. Lovre đakona mučenika&quot; i istoimenu župu.&lt;/ref&gt; dok [[pravoslavlje|pravoslavni]] vjernici pripadaju [[Srpska pravoslavna parohija bolmanska|Srpskoj pravoslavnoj parohiji bolmanskoj]]. U selu se nalazi Župna crkva Sv. Lovre, đakona i mučenika (Crkva Sv. Lovre), izgrađena [[1903]]. godine. Crkveni god je [[10. 8.|10. VIII.]] na dan [[Sveti Lovro|Sv. Lovre]]. Župa ima dvije filijale: [[Novi Bezdan]] i [[Majške Međe]].&lt;ref&gt;[https://djos.hr/popis-zupa/ Đakovačko-osječka nadbiskupija: ''&quot;Popis župa&quot;'']. Đakovo, posjet: 13. XI. 2023.&lt;/ref&gt;

Dana [[12. XI.]] [[2023]]. u Baranjskom Petrovom Selu je [[euharistija|euharistijskim]] slavljem obilježeno 100 godina osnutka Župe Sv. Lovre, đakona i mučenika, ali i 120 godina izgradnje Župne crkve. Do 1923. godine Baranjsko Petrovo Selo bilo je filijala župe u [[Beremend]]u.&lt;ref&gt;[https://www.obz.hr/index.php/component/k2/item/4175-100-godina-zupe-u-baranjskom-petrovom-selu Osječko-baranjska županija: ''&quot;100 godina Župe u Baranjskom Petrovom Selu&quot;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231114224005/https://www.obz.hr/index.php/component/k2/item/4175-100-godina-zupe-u-baranjskom-petrovom-selu |date=2023-11-14 }}. Osijek, 12. XI. 2023.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://ika.hkm.hr/novosti/proslava-velikih-jubileja-u-baranjskom-petrovom-selu/ IKA: ''&quot;Proslava velikih jubileja u Baranjskom Petrovom Selu&quot;'']. Zagreb, 12. XI. 2023.&lt;/ref&gt;

Proslava je počela u četvrtak, 9. XI. 2023. trodnevnicom, koju su predvodili župnici iz Bilja, Duboševice i župni vikar iz Belog Manastira. Svetu misu u nedjelju povodom velikog jubileja predvodio je [[Đakovačko-osječka nadbiskupija|đakovačko-osječki nadbiskup]] i [[metropolit]] [[monsinjor|mons.]] dr. [[:hr:Đuro Hranić|Đuro Hranić]] uz nekoliko svećenika, uključujući i [[župnik]]a Župe Sv. Lovre Roberta Kirhofera. Uz mnoge mještane Baranjskog Petrovog Sela i susjednih mjesta, na svečanom misnom slavlju bili su predstavnici [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjske županije]], općina [[Općina Draž|Draž]], [[Općina Kneževi Vinogradi|Kneževi Vinogradi]] i Petlovac te [[Grad Beli Manastir|Grada Belog Manastira]]. Obilježavanje su uljepšali mali fokloraši KUD-a &quot;Seljačka sloga&quot; Baranjsko Petrovo Selo i Pučke pjevačice Župe Svetog Lovre Baranjsko Petrovo Selo.

== Pošta ==
U Baranjskom Petrovom Selu postoji [https://www.posta.hr/pretrazivanje-postanskih-ureda/263?uredi=448 neredoviti ured] Hrvatske pošte s poštanskim brojem '''31322''' na adresi Glavna 10. Od 15. VI. 2020. godine ured radi utorkom i četvrtkom od 12:30 do 15:30 sati (telefon: 072-303-304; faks: 031-748-381).

== Udruge ==
U [https://registri-npo-mpu.gov.hr/#!udruge Registar udruga Republike Hrvatske] upisano je deset udruga (plus jedna brisana) sa sjedištem u Baranjskom Petrovom Selu (stanje: XII/2020):
* Dobrovoljno vatrogasno društvo (DVD) Baranjsko Petrovo Selo, osnovano 26. VII. 1998. (Kolodvorska 24A)
* Kulturno-umjetničko društvo (KUD) &quot;Seljačka sloga&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovano 3. II. 1979. (Glavna 0)
* [http://www.lovacki-savez-osijek.hr/index.php/clanice-saveza/item/500-ld-srndac-beli-manastir Lovačko društvo (LD) &quot;Fazan&quot; Baranjsko Petrovo Selo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006010109/https://lovacki-savez-osijek.hr/index.php/clanice-saveza/item/500-ld-srndac-beli-manastir |date=2022-10-06 }}, osnovano 11. XI. 1997. (Glavna 1)
* [[:hr:NK Dinamo Baranjsko Petrovo Selo|Nogometni klub (NK) &quot;Dinamo&quot; Baranjsko Petrovo Selo]], osnovan 16. VIII. 1976. (Kolodvorska 14)
* Stolnoteniski klub (STK) &quot;B. P. Selo&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovan 7. III. 2006. (Glavna 1)
* Športska ribolovna udruga (ŠRU) &quot;Štuka&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovana 23. I. 2001. (Kolodvorska 24)
* Udruga hrvatskih veterana [[Domovinski rat|Domovinskog rata]] (UHVDR) Klub B.P.S., osnovana 2. IV. 2004. (Glavna 1)
* Udruga hrvatskih vojnih invalida Domovinskog rata (HVIDR-a) Baranjsko Petrovo Selo (BPS), osnovana 5. X. 2019. (Kolodvorska 50)
* Udruga &quot;Petaračke buše&quot; Baranjsko Petrovo Selo, osnovana 21. II. 2007. (Glavna bb)
* Udruga žena Baranjsko Petrovo Selo, osnovana 9. II. 2001. (Kolodvorska 0)
----
* ''Udruga mladeži &quot;Petarac&quot; Baranjsko Petrovo Selo'', osnovana 4. IV. 2002. (Glavna 1), '''brisana''' 31. III. 2014.

'''Napomena'''
----
Udruga hrvatskih veterana Domovinskog rata u centru sela postavila je spomen-ploču braniteljima (Marko Pavlović, Pavo Horvat, Željko Tomić, Marin Šarac, Stevo Kitak) i civilima (Stjepan Kolar, Marko Svalina, Pavo Posavac, Pavo Šarac, Anto Katić, Franjo Balog) iz B. P. Sela poginulima u ratu od 1991. do 1995. godine.

== Manifestacije ==
=== Male petaračke buše ===
Petaračke dječje [[buše]] ili '''Male petaračke buše''' su dječja [[poklade |pokladna]] povorka u Baranjskom Petrovom Selu (lokalno zvanom ''Petarda'') koja je prethodnica '''Velikih lipih i strašnih buša''', koje se održavaju nekoliko dana kasnije. Manifestaciju je [[2005]]. godine pokrenula nekolicina entuzijasta i onih koji žele očuvati [[Šokci |šokačke]] običaje u tom selu. Iz godine u godinu dječje buše okupljaju sve veći broj učesnika pa su postale prava [[Baranja |baranjska]] atrakcija.

Godine [[2008]], na primjer, Male petaračke buše održane su u nedjelju, [[27. siječnja]]. U povorci su učestvovali domaći KUD &quot;Seljačka sloga&quot; te KUD-ovi iz [[Bizovac |Bizovca]], [[Petrijevci |Petrijevaca]], [[Bilje |Bilja]] i [[Duboševica |Duboševice]]. Nakon defilea selom s mnoštvom raznobojnih i zanimljivih maski, na pozornici Društvenog doma uz pratnju svojih tamburaških orkestara izveli su prigodan program, koji se sastojao od igrokaza i spleta narodnih pjesama i plesova, ali ne u narodnim nošnjama, nego u pokladnim kostimima.&lt;ref&gt;''&quot;Održane Male petaračke buše&quot;'', [[Glas Slavonije]], 86, 27.662, 14 - Osijek, 29. I. 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;B(ogdanka) Ćudić Vilić, A(delina) Janić: ''&quot;Šarene maske i vesele povorke zaplesale baranjskim ulicama!&quot;'', [[Slavonski dom]] (3. izdanje : Baranja), III, 357, 13 - Beli Manastir, 30. I. 2008.&lt;/ref&gt;

=== Petaračke buše ===

[[Datoteka:Matija-Filakovic.jpg|right|thumb|100px|Matija Filaković]]
[[Datoteka:Pavo-Filakovic.jpg|right|thumb|100px|Prof. dr. Pavo Filaković]]

= Istaknute ličnosti =
* [[Josip Balatinac (pjesnik)|Josip Balatinac]] (novinar i pjesnik, rođen u B. P. Selu 1954; živio u Belom Manastiru; umro 2020)
* [[Matija Filaković]] (pučki pisac; 1925-2007)
* Prof. dr. [[Pavo Filaković]] (specijalist psihijatar, rođen u B. P. Selu 1949; živio u Osijeku; umro 2020)
* '''Milan Knežević''' (Baranjsko Petrovo Selo, 1965)&lt;ref&gt;[http://www.glas-slavonije.hr/262877/4/Milan-Knezevic-Volonterizam-i-briga-o-djeci-i-obitelji Ivica Getto: ''&quot;Milan Knežević: Volonterizam i briga o djeci i obitelji&quot;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602182920/http://www.glas-slavonije.hr/262877/4/Milan-Knezevic-Volonterizam-i-briga-o-djeci-i-obitelji |date=2019-06-02 }}. &quot;Glas Slavonije&quot;, 6. III. 2015. (posjet: 4. XII. 2020)&lt;/ref&gt; – načelnik [[Općina Petlovac|Općine Petlovac]] u četiri mandata: &lt;br&gt;26. III. 2015. - 25. V. 2017; &lt;br&gt;26. V. 2017. - 20. V. 2021; &lt;br&gt; 21. V. 2021. - 22. V. 2025;&lt;br&gt;23. V. 2025. - ;&lt;ref&gt;[https://www.sukobinteresa.hr/hr/crm-core/contact/947 Sukobinteresa.hr: ''Milan Knežević''] (posjet: 4. XII. 2020)&lt;/ref&gt;
* '''Marko Posavac''' (Baranjsko Petrovo Selo, 1956) – načelnik [[Općina Petlovac|Općine Petlovac]] u četiri mandata, od 1993. do 1998. kao [[volonter]], a od 1998. do 2009. kao profesionalac.&lt;ref&gt;[https://savjest.com/osobe/zivotopis.php?zivotopisi_osoba_id=5546&amp;marko-posavac Savjest.com: ''Marko Posavac'']{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (posjet: 2. XI. 2019)&lt;/ref&gt;
* [[Reza Stanković Zadravec]] (pučka pjesnikinja, rođena 1959. godine u Gatskom ritu, od 1965. do 1991. živjela u Baranjskom Petrovom Selu)

= Znamenitosti i zanimljivosti =
* U Ulici Daljok nalazi se Marijino svetište koje mještani zovu Vodica. Prije [[Domovinski rat|rata]] tu su se održavale mise svake nedjelje, a i kasnije se katkada održavaju, ali mnogo rjeđe. Crkveni odbor Župe sv. Lovre đakona mučenika obnovio je svetište, a mještani ga redovito čiste i održavaju tako da izgleda lijepo pa se na njemu ponekad održavaju i crkvena vjenčanja.
* Pokraj svetišta nalazi se bunar i potočić koji nikada nije presušio, što mještani smatraju jako čudnim. Voda iz potočića je hladna i bistra. Postoje i priče da je tu ozdravila neka žena koja je hodočastila u to svetište.
* U 655. broju riječkog enigmatskog lista &quot;Skandi Feniksa&quot; (31. I. 2012), u stalnoj rubrici &quot;Podatak više&quot; &lt;ref&gt;Mirovna grupa Oaza: [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/1312-baranjsko-petrovo-selo-u-krizaljkama ''&quot;Baranjsko Petrovo Selo u križaljkama&quot;''], Beli Manastir, 31. I. 2012.&lt;/ref&gt;, objavljen je poduži tekst posvećen Baranjskom Petrovom Selu, a uz njega i dvije [[križaljka|križaljke]] (tzv. skandinavke). Veća skandinavka tematski je bila vezana za to baranjsko selo, a manja za tada već pokojnog &quot;pučkog&quot; pisca Matiju Filakovića (1925-2007).

[[Datoteka:B-P-Selo-200607-Daljok-ulica-100x60.jpg|thumb|desno|250px|Ime jedne od ulica u B. P. Selu]]

= Ulice =
: ''Karta Hrvatske [https://www.auto-karta-hrvatske.com/baranjsko-petrovo-selo/ &gt; Baranjsko Petrovo Selo (ulice)]''
Baranjsko Petrovo Selo ima tri ulice: 
* '''Daljok'''
: Daljok je sporedna ulica koja se proteže istočno od Glavne ulice i to od Crkve sv. Lovre u centru sela do spoja s Glavnom ulicom na izlasku iz sela prema Novom Bezdanu. U toj ulici nalazi se Marijino svetište Vodica. Ulica je bila prvak turnira ulica 2021. godine.
* '''Glavna ulica'''
: Glavna ulica je drugi dio centralne ulice u B. P. Selu. Vodi od Crkve sv. Lovre do izlaska iz sela prema Novom Bezdanu. Direktan je nastavak u istom smjeru Kolodvorske ulice. Njome prolazi Državna cesta [[D517]]. U njoj se nalaze s lijeve strane Dom kulture, Pošta i spomen-ploča braniteljima, a s desne strane nadaleko poznata Slastičarnica &quot;Dinamo&quot;.
[[Datoteka:Drzavna-cesta-D211-(20211031)-Baranjsko-Petrovo-Selo--spoj-D517.jpg|right|thumb|300px|Raskrsnica na kojoj se Kolodvorska ulica u trokutu spaja sama sa sobom - spoj [[D212]] sa [[D517]] (foto: 2021)]]
* '''Kolodvorska ulica'''
: Kolodvorska ulica ima vrlo neobičan izgled. Počinje na ulasku u selo iz smjera Bolmana, protežući se Državnom cestom D517. Tamo gdje D517 skreće prema jugozapadu, i ulica skreće tim smjerom prema centru sela. Kod Crkve sv. Lovre skreće nadesno u smjeru sjeverozapada (a pravo se nastavlja Glavna ulica Državnom cestom D517). Dalje Kolodvorska ulica vodi do groblja i antifašističkog spomenika na Državnoj cesto [[D212]] i tu skreće nadesno u smjeru istoka i spaja se sa samom sobom na raskrsnici gdje se i D212 spaja s D517. Time ulica zatvara trokut s vrhovima: raskrsnica D517 / D212 - Crkva sv. Lovre - Groblje - ista raskrsnica. Unutar tog trokuta još dvije sporedne uličice nose ime Kolodvorska ulica.

{{commonscat|Baranjsko Petrovo Selo}}
= Izvori i vanjske veze =
{{Reflist}}
* [[Korisnik:Belirac/Baranjska građa|Baranjska građa]]
* [https://www.petlovac.hr/ Službena web-stranica Općine Petlovac]
* [http://tzbaranje.hr/o-baranji/ Turistička zajednica Baranje: ''O Baranji'']
* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/1327-i-ove-godine-petaracke-buse Mirovna grupa Oaza (14. II. 2012): ''&quot;I ove godine Petaračke buše&quot;'']
* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/item/1312-baranjsko-petrovo-selo-u-krizaljkama Mirovna grupa Oaza (31. I. 2012): ''&quot;Baranjsko Petrovo Selo u križaljkama&quot;'']
* [https://oaza-bm.hr/oaza/naslovnica/itemlist/tag/**%20BPSelo Mirovna grupa Oaza: ''Svi članci vezani za Baranjsko Petrovo Selo'']
* [http://lag-baranja.hr/lag/itemlist/tag/*%20BPSelo LAG Baranja: ''Svi članci vezani za Baranjsko Petrovo Selo'']

= Šabloni =
{{Petlovac}}
{{Baranjska naselja}}

[[Kategorija:Općina Petlovac]]
[[Kategorija:Naselja u Baranji]]
[[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]]</text>
      <sha1>g22w2fgvldvjczdnhxfp2nax8r4gze1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Obred iz Yorka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49798</id>
    <revision>
      <id>42717241</id>
      <parentid>42251864</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="669" sha1="efdjp24xkgt1r82n0wcyin5p6lyrele" xml:space="preserve">'''Jorčki obred''' ili '''Obred iz Yorka''' ([[engleski jezik|engleski]] ''York Rite'') je naziv za hijerarhiju [[masonstvo|masonskih]] stepeni (činova) koji se koristi u [[Severna Amerika|Sjevernoj Americi]]. On se razlikuje od mnogo poznatijeg [[Škotski obred|škotskog obreda]], a ime je dobio po engleskom gradu [[York]]u gdje su se, po legendi, prvi put sreli masoni.

== Vanjske veze ==
* [http://www.knightstemplar.org/ Grand Encampment of Knights Templar of the United States of America]
* [https://web.archive.org/web/20090207164232/http://www.bradford.ac.uk/webofhiram/ The Web of Hiram at Bradford University]

[[Kategorija:Slobodno zidarstvo]]


{{stub}}</text>
      <sha1>efdjp24xkgt1r82n0wcyin5p6lyrele</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Očevi osnivači Sjedinjenih Američkih Država</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50294</id>
    <revision>
      <id>42717361</id>
      <parentid>42643243</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6813" sha1="m9cluhk7s0axo4lbphgoa99a4vm7534" xml:space="preserve">'''Očevi osnivači Sjedinjenih Američkih Država''' ({{jez-en|Founding Fathers of the United States}}) ili, skraćeno '''Očevi osnivači''' ({{jez-en|Founding Fathers}}) je izraz koji se za [[Sjeverna Amerika|sjevernoameričke]] [[političar]]e i [[državnik]]e koji su kao vodeće donosili ključne odluke koje su rezultirale [[nezavisnost|nezavisnošću]] [[Trinaest kolonija]] od [[Britanski Imperij|Britanskog Imperija]] i njihovoj transformaciji u [[federacija|federaciju]] danas poznatu pod nazivom [[Sjedinjene Američke Države]].

Pojedini američki historičari očeve osnivače dijele na '''Osnivače''' ({{jez-en|Founders}}) koji su [[1776]]. donijeli [[Američka deklaracija o nezavisnosti|Deklaraciju o nezavisnosti]] i '''Sastavljače''' {{jez-en|Framers}} koji su na znamenitoj [[Filadelfijska konvencija|Filadelfijskoj konvenciji]] [[1787]]. donijeli [[Ustav SAD]].

== Potpisnici Deklaracije nezavisnosti ==
{| width=&quot;600px&quot;
|- valign=top
|width=&quot;200px&quot; |
* [[John Adams]]
* [[Samuel Adams]]
* [[Josiah Bartlett]]
* [[Carter Braxton]]
* [[Charles Carroll of Carrollton|Charles Carroll]] 
* [[Samuel Chase]]
* [[Abraham Clark]]
* [[George Clymer]]
* [[William Ellery]] 
* [[William Floyd]]
* [[Benjamin Franklin]]	 
* [[Elbridge Gerry]] 	
* [[Button Gwinnett]]
* [[Lyman Hall]]
* [[John Hancock]]
* [[Benjamin Harrison V|Benjamin Harrison]]
* [[John Hart]]
* [[Joseph Hewes]]
* [[Thomas Heyward, Jr.]]
|width=&quot;200px&quot; |
* [[William Hooper]]
* [[Stephen Hopkins (političar)|Stephen Hopkins]]
* [[Francis Hopkinson]]
* [[Samuel Huntington (državnik)|Samuel Huntington]]
* [[Thomas Jefferson]]
* [[Francis Lightfoot Lee]]
* [[Richard Henry Lee]]
* [[Francis Lewis]]
* [[Philip Livingston]]
* [[Thomas Lynch, Jr.]]
* [[Thomas McKean]] 
* [[Arthur Middleton]] 
* [[Lewis Morris]] 
* [[Robert Morris (trgovac)|Robert Morris]]
* [[John Morton (Pennsylvania)|John Morton]]
* [[Thomas Nelson, Jr.]]
* [[William Paca]]
* [[Robert Treat Paine]]
* [[John Penn (delegat)|John Penn]]
|width=&quot;200px&quot; |
* [[George Read (potpisnik)|George Read]]
* [[Caesar Rodney]]
* [[George Ross (delegat)|George Ross]] 
* [[Benjamin Rush]]
* [[Edward Rutledge]]
* [[Roger Sherman]]
* [[James Smith (politička ličnost)|James Smith]]
* [[Richard Stockton (1730-1781)|Richard Stockton]]
* [[Thomas Stone]]
* [[George Taylor (delegat)|George Taylor]]
* [[Matthew Thornton]]
* [[George Walton]]
* [[William Whipple]]
* [[William Williams (signer)|William Williams]]
* [[James Wilson]]
* [[John Witherspoon]]
* [[Oliver Wolcott]] 
* [[George Wythe]]
* [[Charles Thomson]] - sekretar Kontinentalnog kongresa (samo jeJohn Hancock potpisao a Thomson atestirao 4. jula)
|}

== Delegati Ustavne konvencije ==
=== Delegati koji su potpisali ===
{| width=&quot;100%&quot;
|- valign=top
|width=&quot;20%&quot; |
* [[John Hancock]]
* [[Abraham Baldwin]] 
* [[Richard Bassett]] 	 
* [[Gunning Bedford, Jr.]] 	 
* [[John Blair]] 	 
* [[William Blount]] 	 
* [[David Brearly]] 	 
* [[Jacob Broom]]
* [[Pierce Butler]] 	 
* [[Daniel Carroll]]
* [[George Clymer]] 	 
* [[Jonathan Dayton]] 	 
* [[John Dickinson (kongresnik)|John Dickinson]] 	 
* [[William Few]] 	 
* [[Thomas Fitzsimons]] 	 
* [[Benjamin Franklin]] 
* [[Nicholas Gilman]] 
* [[Nathaniel Gorham]]
* [[Alexander Hamilton]]
* [[Jared Ingersoll]]
* [[Daniel of St. Thomas Jenifer]]
|width=&quot;20%&quot; |
* [[William Samuel Johnson]]
* [[Rufus King]]
* [[John Langdon]]
* [[William Livingston]]
* [[James Madison]]
* [[James McHenry]]
* [[Thomas Mifflin]]
* [[Gouverneur Morris]]                     
* [[Robert Morris (trgovac)|Robert Morris]]
* [[William Paterson (pravnik)|William Paterson]]
* [[Charles Cotesworth Pinckney]]
* [[Governor Charles Pinckney|Charles Pinckney]]
* [[George Read (potpisnik)|George Read]]
* [[John Rutledge]]
* [[Roger Sherman]]
* [[Richard Dobbs Spaight]]
* [[George Washington]] (predsjednik Konvencije)
* [[Hugh Williamson]]
* [[James Wilson]]
* [[William Jackson (sekretar)|William Jackson]] (sekretar)
|width=&quot;20%&quot; |
|}

=== Delegati koji su Konvenciju napustili ranije i nisu potpisali ===
{| width=&quot;100%&quot;
|- valign=top
|width=&quot;20%&quot; |
* [[William Richardson Davie]]
* [[Oliver Ellsworth]]
* [[William Houstoun]]
* [[John Lansing, Jr.]]
* [[Alexander Martin]]
* [[Luther Martin]]
|width=&quot;20%&quot; |
* [[James McClurg]]
* [[John Francis Mercer]]
* [[William Pierce (političar)|William Pierce]]
* [[Caleb Strong]]
* [[George Wythe]]
* [[Robert Yates (političar)|Robert Yates]]
|width=&quot;20%&quot; |
|}

=== Delegati koji su odbili potpisati ===
{| width=&quot;100%&quot;
|- valign=top
|width=&quot;20%&quot; |
* [[George Mason]]
* [[Edmund Randolph]]
* [[Elbridge Gerry]]
|width=&quot;20%&quot; |
|}

== Ostali osnivači ==
{| width=&quot;100%&quot;
|- valign=top
|width=&quot;20%&quot; |
* [[Ethan Allen]]
* [[Richard Bland]]
* [[George Clinton (političar)|George Clinton]] 
* [[Patrick Henry]]
* [[John Jay]]
* [[Henry Knox]]
* [[Henry Lee III]]
* [[Thomas Sim Lee]]
* [[Robert Livingston (1746-1813)|Robert R. Livingston]]
* [[John Marshall]], četvrti [[predsjednik Vrhovnog suda SAD]].
* [[Philip Mazzei]]
* [[James Monroe]], član Kontinentalnog kongresa i peti [[predsjednik SAD]], posljednji član &quot;[[Republikanska generacija|Republikanske generacije]]&quot;
* [[Thomas Paine]], kasniji zagovornik [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] u knjizi ''[[Rights of Man]]'', zastupnik [[Nacionalni konvent|Nacionalnog konventa]] i jedan od tvoraca ustava [[Francuska|Francuske]].
* [[Peyton Randolph]], predsjednik [[Prvi Kontinentalni kongres|Prvog kontinentalnog kongresa]]
* Dr.[[William Rickman]], prvi direktor bolnica Kontinentalne vojske.
* [[Gilbert du Motier, marquis de La Fayette]] francuski general-major, dobrovoljac u Kontinentalnoj vojsci. 
* [[Friedrich Wilhelm von Steuben]], [[Kraljevina Pruska|pruski]] general koji je reorganizirao [[Kontinentalna vojska|Kontinentalnu vojsku]].
* [[Charles Thomson]], sekretar Kontinentalnog kongresa 1774-1789 (tvorac grba SAD)
|}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Founding fathers of the United States}}
* [https://web.archive.org/web/20040623090934/http://www.archives.gov/national_archives_experience/constitution_founding_fathers.html NARA - America's founding fathers]
* [http://www.britannica.com/eb/article-9437376/The-Founding-Fathers-and-Slavery Encyclopaedia Britannica, The Founding Fathers and Slavery]
* [http://www.bethlehempaonline.com/signers.html What Happened to the Signers of the Declaration of Independence?]
* [http://blogs.britannica.com/blog/main/category/founders-faith-forum/ Britannica blog - a scholar blog forum on Founding Fathers and their Faith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906114450/http://blogs.britannica.com/blog/main/category/founders-faith-forum/ |date=2008-09-06 }}

[[Kategorija:Američka revolucija]]
[[Kategorija:Historija Sjedinjenih Američkih Država]]
[[Kategorija:Ustav Sjedinjenih Američkih Država]]</text>
      <sha1>m9cluhk7s0axo4lbphgoa99a4vm7534</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51249</id>
    <revision>
      <id>42717184</id>
      <parentid>42583181</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35347" sha1="cv2iqt3eh79uqflrsyf4ks1zgi46eko" xml:space="preserve">{{Infobox anatomy
| Name        = Nos
| Latin       = Nasus
| Greek       = 
| GraySubject = 
| GrayPage    = 
| Image       = Canine-nose.jpg
| Caption     = [[Pas|Psi]] imaju veoma osetljiv nos
| Width       = 
| Image2      = 
| Caption2    = 
| ImageMap    = 
| MapCaption  = 
| Precursor   = 
| System      = 
| Artery      = 
| Vein        = 
| Nerve       = 
| Lymph       = 
| MeshName    = 
| MeshNumber  = 
| Code        = 
| Dorlands    = 
| DorlandsID  = 
}}
[[Datoteka:Neus1.jpg|thumb|right|200px|Ljudski nos]]
[[Datoteka:Lightmatter elephanttrunk.jpg|thumb|right|200px|Nos kod [[slon]]a - surla]]

'''Nos''' sa nosnom dupljom predstavlja početni deo sistema organa za disanje. Nos je spolja obložen kožom. Sa unutrašnje strane koštano-hrskavičasta pregrada deli na levu i desnu nozdrvu. Nozdrve su obložene sluzokožom, čija je površina uvećana sa tri stepenasto postavljena nabora. Sluzokoža je pokrivena dlačicama i trepljama koje zadržavaju prašinu i [[Mikroorganizam|mikroorganizme]] iz vazduha. U govoru, nos omogućuje [[električna rezonanca|rezonancu]].

U gornjem delu nosne duplje smešteni su receptori čula mirisa. U nosnu duplju uliva se suzno-nosni kanal. Čestice mirisa lepe se i otapaju u sluzi koju proizvodi nos te tako šalju [[impuls]]e u [[mozak]] a čovek oseća [[miris]].

Kao dеo respiratornog sistema nos je primarni organ kroz koji ulazi [[zrak]]. U govoru, nos omogućuje [[rezonanca|rezonancu]]. Nos je takođe organ za [[miris]], te se u nosnoj šupljini nalaze mirisne ćelije. Čestice mirisa lepe se i otapaju u sluzi koju proizvodi nos te tako šalju impulse u [[mozak]] i tako se oseća miris.

Kod [[kit]]ova i [[delfin]]a, nosni otvor je migrirao na vrh glave, omogućavajući lakše kretanje kroz vodu, dok je suprotno nos slona se izdužio u veliki mišićni i manipulativni organ zvani surla.

Izraz nos takođe se koristi za označavanje početka ili kraja nečega, kao na primer: „nos aviona“.

== Tretman vazduha ==
Delujući kao prvi interfejs između spoljašnjeg okruženja i delikatnih životinjskih [[pluća]], nos kondicionira ulazni vazduh, u pogledu termalne regulacije i filtracije tokom respiracije, a isto tako omogućava senzornu percepciju [[miris]]a.

Dlake unutar nozdrva filtriraju ulazeći vazduh, kao prva linija odbrane od čestica prašine, dima i drugih potencijalnih opstrukcija koje bi inače inhibirale respiraciju, i kao neka vrsta filtra protiv bolesti prenosivih vazduhom. Osim što deluje kao filter, sluz koja se proizvodi u nosu nadopunjava napor tela da održi temperaturu, a unosi i vlagu u integralne komponente [[Sistem organa za disanje|respiratornog sistema]]. Kapilarne strukture nosa zagrevaju i vlaže vazduh koji ulazi u telo; kasnija, ova uloga održavanja vlažnosti stvara uslove u kojima alveole mogu adekvatno da razmenjuju O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; za -{CO}-&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (npr., respiracija) unutar pluća. Tokom izdisanja, kapilare zatim pomažu u povraćaju dela vlage.

== Osećaj za pravac ==
[[Rinarij|Vlažni nos]]&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Rhinarium, -arium |encyclopedia= Webster's Third New International Dictionary |edition=Unabridged |year=1986 |publisher= Encyclopædia Britannica, Inc}}&lt;/ref&gt; pasa je koristan za percepciju pravca.&lt;ref name=&quot;AS349-350&quot;&gt;{{harvnb|Ankel-Simons|2000|pp=349–350}}&lt;/ref&gt; Osetljivi hladni receptori u koži detektuju mesto gde je nos najhladniji i to je pravac iz koga dati miris koji životinja upravo nanjušila dolazi.&lt;ref&gt;Dijkgraaf S.;Vergelijkende dierfysiologie;Bohn, Scheltema en Holkema. {{page|year=1978|isbn=978-90-313-0322-9|pages=}}&lt;/ref&gt;

== Struktura formi disanja vazduha ==
[[Datoteka:Malayan Tapir Profile.jpg|mini|desno|250px|Nos [[Tapiri|tapira]]]]

Kod [[Vodozemci|vodozemaca]] i [[Ribe dvodihalice|riba dvodihalica]], nozdrve se otvaraju u male vrećice, koje se imaju otvore u pravcu usta kroz [[hoana|hoanu]] (-{''Apertura nasalis posterior''}-). Te vrećice sadrže male količine olfaktornog epitelijuma, koji, u slučaju [[caecilian|beznogih vodozemaca]], takođe imaju nekoliko susjednih pipaka. Uprkos opšte strukturne sličnosti sa vodozemačkim, nozdrve riba dvodihalica se ne koriste u respiraciji, pošto te životinje dišu kroz usta. Vodozemci isto tako imaju [[organum vomeronasale|vomeronazalni organ]], obrubljen olfaktornim epitelom, međutim, za razliku od onih kod [[Amniote|amniota]], to je generalno jednostavna vreća koja, izuzev kod [[repati vodozemci|salamandera]], ima malo veze sa ostatkom nazalnog sistema.&lt;ref name=&quot;VB&quot;&gt;{{harvnb|Romer|Parsons|1977|pp=453-458}}&lt;/ref&gt;

Kod [[Gmizavci|gmizavaca]], nazalna komora je generalno veća, sa hoanom lociranom znatno dalje nazad u gornjem delu usta. Kod [[krokodil]]a, komora je izuzetno duga, što pomaže životinji da diše dok je delimično zaronjena. Nazalna komora gmizavaca je podeljena u tiri dela: anteriorni ''vestibul'', glavnu mirisnu komoru, i posteriorno [[Ždrelo|nazofarinks]]. Mirisna komora je obložena olfaktornim epitelom na njenoj gornjoj površini i poseduje brojne [[turbinate]] (-{''conchae nasales''}-) kojima se povećava senzorna površina. Vomeronazalni organ je dobro razvijen kod guštera i zmija, kod kojih nije više povezan sa nazalnom šupljinom, već se direktno otvara na gornju stranu usta. On je manji kod kornjača, kod kojih zadržava svoju originalnu nazalnu vezu, a odsutan je kod odraslih krokodila.&lt;ref name=&quot;VB&quot;/&gt;

[[Ptice]] imaju sličan nos sa gmizavcima, s nozdrvama lociranim na gornjem zadnjem delu [[kljun]]a. Pošto one generalno imaju slabo čulo mirisa, olfaktorna komora je mala, mada su turbinate prisutne, što ponekad daje kompleksnu strukturnu sličnost sa [[sisari]]ma. Kod mnogih ptica, uključujući [[golubovi|golubove]] i [[živina|živinu]], nozdrve su pokrivene rožnatim zaštitnim štitom. Vomeronazalni organ ptica je bilo nedovoljno razvijen ili potpuno odsutan, u zavisnosti od vrste.&lt;ref name=&quot;VB&quot;/&gt;

=== Ljudski spoljašnji nos ===
[[Datoteka:Illu nose nasal cavities.jpg|mini|300p|Nosna šupljina]]

Spoljašnji nos ima: koren ({{jez-lat|radix nasi}}),&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/radix+nasi |title= 
Root of nose - -{''radix nasi''}- }}&lt;/ref&gt; hrbat ({{jez-lat|dorsum nasi}}) i vrh ({{jez-lat|apex nasi}}). Vazduh ulazi u spoljašnji nos kroz parne otvore nosnice (-{''nares''}-) koje omeđuju nosna krila ({{jez-lat|alae nasi}}). Podlogu (infrastrukturu) spoljašnjeg nosa čine kosti ličnog skeleta i hrskavice. Koštanu podlogu daje nosni deo čeone kosti, čeoni nastavak gornje vilice i nosne kosti.

Nosne hrskavice sastoje se od:
* parne hrskavične ploče trouglastog oblika (triangularne hrskavice, {{jez-lat|cartilago nasi lateralis}}, a nalazi se s obe strane septalne hrskavice
* zavijene parne hrskavice ({{jez-lat|cartilago alaris major}}) u nosnom vršku
* hrskavičnih pločica ({{jez-lat|cartilagines alares minores}}) smeštene uz -{''cartilage alaris major''}-
* malih hrskavičnih prutića ({{jez-lat|cartilagines nasals accesoriae}})

Koža nosa može biti različite debljine sa dosta žlezda lojnica i dlaka. Na nosnom hrptu i na lateralnim stranama nosa ona je pomična dok je na nosnim krilima čvrsto vezana za podlogu. Prema licu nos je omeđen u području krila nazolabijalnom brazdom, a između nosa i gornje usne nalazi se nazolabijalni ugao. Ako je ugao blizu pravog kuta, nosnice su horizontale, a ako je ugao tup nosnice su odignute, a ako je ugao oštar one su nagnute prema dole i nazad. Zadnja dva položaja nosnica prave poteškoće u disanju jer otklanjaju vazdušnu struju pri respiraciji. Postoje tri antropološka tipa nosa, to su leptorini, mezorin i platirini nos, takozvani uski, srednje široki i široki nos. Na ulazu u nos nalaze se dlake (-{''vibrissae''}-) koje su jako dobro razvijene kod starijih ljudi.

-{''[[Apertura piriformis]]''}- čini spoljni rub koštanog dela nosne piramide,&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Zilles|first=Karl| last2 = Tillmann | first2 = Bernhard |title= Anatomie |url= http://books.google.com/books?id=3tkfBAAAQBAJ&amp;pg=PA96 |date=1. 1. 2010 |publisher= Springer |isbn=978-3-540-69483-0 |pages=96}}&lt;/ref&gt; njen oblik i širina mogu varirati, a najčešće je kruškolika. Postoje raznoliki tipovi i oblici spoljašnjeg nosa od kojih se neki s obzirom na izraženost mogu smatrati deformitetima. Deformiteti nosa mogu biti urođeni i stečeni. Oni mogu biti samo u koštanom ili samo u hrskavičnom delu nosa, ili na granici kosti i hrskavice.

Infrastruktura spoljašnjeg nosa se deli na fiksni deo, relativno fiksni i mobilni (pokretni) deo. Fiksni deo infrastrukture spoljnog nosa čine nosne kosti i čeoni nastavci maksile, tj. svi koštani delovi koji omeđuju -{''aperaturu piriformis''}-. Vrh nosa čine leva i desna alarna hrskavica koja je upravo na tom mestu previjena. Ako se gleda nosna piramida s unutrašnje strane koju prekriva sluzokoža mogu se videti morfološki detalji. Granicu vestibuluma nosa i nosne šupljine, tj. granicu sluznice i kože čini -{''limen nasi''}-, donji rub lateralne hrskavice. Hrskavični deo septum i hrskavice ostatci su primitivne hrskavične nosne čaure. U području spoljašnjeg nosa nalazi se tanki sloj poprečnoprugastih mišićnih niti koje obavljaju razne funkcije pri disanju. Arterije koje opskrbljuju spoljašnji nos dolaze od lične i očne arterije. Vensku krv spoljnog nosa skuplja facijalna vena angularna vena.

== Klinički značaj ==
{{Further|Rinoplastika}}

Jedno od najčešćih zdravstvenih stanja koja obuhvataju nos su [[Epistaksa|krvarenja nosa]] (u medicini: epistaksa). Većina njih se javlja u [[Kiesselbach's plexus|Kiselbahovom pleksusu]]. [[Nasal congestion|Nazalno začepljenje]] je čest simptom infekcija ili drugih zapaljenja nazalne obloge ([[Alergijski rinokonjunktivitis|rinitis]]), kao što je pri [[Alergijski rinitis|alergijskom rinitisu]] ili [[Nonallergic rhinitis|vazomotornom rinitisu]] (usled zloupotrebe [[Sprej za nos|nazalnog spreja]]). Većina tih stanja takođe uzrokuje [[Anosmija|anosmiju]], što je medicinski termin za gubitak mirisa. Ovo se može desiti i pri drugim uslovima, na primer nakon traume, usled [[Kalmanov sindrom|Kalmanovog sindroma]] ili [[Parkinsonova bolest|Parkinsonove bolesti]].

[[Datoteka:Danger triangle of the face diagram.jpg|mini|250p|Trougao opasnosti lica]]
Kod dece, nos je često destinacija za [[foreign bodies|strana tela]].&lt;ref name=&quot;urlForeign Body, Nose&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.emedicinehealth.com/foreign_body_nose/article_em.htm |title=Foreign Body, Nose |work= |accessdate=16. 12. 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220030033/http://www.emedicinehealth.com/foreign_body_nose/article_em.htm |archive-date=20. 12. 2008 }}&lt;/ref&gt; Nos je podložan pojavi [[frostbite|promrzlina]]. ''Nazalno crvenilo'' je znak [[Dispneja|respiratornih poteškoća]] koje uzrokuju širenje nozdrva pri udisanju.

Zbog posebne prirode snabdevanja krvlju ljudskog nosa i okolnih oblasti, moguće je za retrogradne infekcije da se iz nazalne oblasti prošire na mozak. Iz tog razloga, područje od uglova usta do mosta nosa, uključujući nos i [[Gornja vilica|gornju vilicu]], je poznata kao [[danger triangle of the face|trougao opasnosti lica]].

Specifične sistemske bolesti, infekcije ili drugi uslovi koji mogu dovesti do uništenja dela nosa (na primer, nosnog mosta ili perforacija nosne septule) su [[rhinophyma|rinofima]], [[skin cancer|rak kože]] (na primer, [[basal cell carcinoma|bazocelularni karcinom]]), [[granulomatosis with polyangiitis|granulomatoza sa poliangitisom]], [[Lupus|sistemski eritemski lupus]], [[reumatoidni artritis]], [[tuberkuloza]], [[sifilis]], [[lepra]] ili izlaganje [[kokain]]u, [[(Benzen)hrom trikarbonil|hromijumu]] ili toksinima. Nos može da bude stimulisan da raste pri [[Akromegalija|akromegaliji]].

Hirurški postupak za korigovanje problema disanja usled poremećaja u nosnim strukturama naziva se [[rhinoplasty|Rinoplastika]], i to je isto tako procedura koja se koristi za [[Plastična hirurgija|kozmetičku hirurgiju]], koja se obično naziva „nosni posao”. Za hirurške procedure rinoplastike nos je mapira u brojne [[Rinoplastika|podjedinice]] i segmente. Time je obuhvaćeno devet ''estetskih nosnih podjedinica'' i šest ''estetskih nosnih segmenata''.

Neki lekovi se mogu nazalno [[Način primene leka|davati]]. [[Nasal administration|Nazalna administracija]] može da obuhvata [[sprej za nos|sprejeve za nos]] i [[Topikalni lek|topikalne tretmane]].

== Društvo i kultura ==

Neki ljudi biraju da imaju [[Plastična hirurgija|kozmetičku operaciju]] zvanu [[rinoplastika]], da bi promenili izgled svog nosa. Nosni [[Nose piercing|pirsing]] je isto tako česta pojava, i ono može da bude urađeno na nosnici, septumu ili mostu.

U [[Novi Zeland|Novom Zelandu]], pritiskanje nosa („[[hongi]]”) je tradicionalni početak [[greeting|pozdrava]] među [[Maori]]ma.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Derby|first=Mark|title=Ngā mahi tika|url=https://www.teara.govt.nz/en/nga-mahi-tika|publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand|accessdate=8. 9. 2017|date=septembar 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170908020350/https://www.teara.govt.nz/en/nga-mahi-tika|archivedate=8. 9. 2017}}&lt;/ref&gt; Međutim, u današnje vreme je to uglavnom ograničeno na određene tradicionalne proslave.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.polynesia.com/blog/greetings-hongi-style/|title=Greetings! Hongi Style! – polynesia.com {{!}} blog|date=24. 3. 2016|work=polynesia.com {{!}} blog|accessdate=18. 9. 2017|language=en-US|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170918155352/http://www.polynesia.com/blog/greetings-hongi-style/|archive-date=18. 9. 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Mimizuka|Hanazuka]] monument čuva kao svetkovinu osakaćene noseve najmanje 38.000 Koreanaca ubijenih tokom japanskih invazija u Koreji od 1592. do 1598.{{sfn|Sansom|Sansom|Bailey|1961|pp=360}}

Septilna [[hrskavičavo tkivo|hrskavica]] se može uništiti putem dugotrajnog nazalnog udisanja [[droga]], kao što je [[kokain]]. Ovo zatim može da dovede do šireg kolapsa nosnog skeletona.

[[Nose-picking|Čačkanje]] nosa je česta i u znatnoj meri [[tabu]]isana navika. Medicinski rizici uključuju širenje infekcija, uzrokovanje krvarenja, i u retkim slučajevima perforacija [[Nosna pregrada|nosne pregrade]]. Kad postane kompulsivno, naziva se [[rhinotillexomania|rinotileksomanijom]]. Brisanje nosa rukom, obično se naziva „[[allergic salute|alergijskim pozdravom]]”, i isto tako se smatra vidom tabu ponašanja. Ova navika takođe može da dovede do širenja infekcija. Habitualno, kao i brzo ili grubo brisanje nosa, može da dovede do naboravanja (poznatog kao [[transverse nasal crease|poprečni nosni nabor]] ili žleb) koje ide preko nosa, i može da dovede do trajnog fizičkog deformiteta uočljivog u detinjstvu i odraslom dobu.&lt;ref name=&quot;pray221&quot;&gt;{{harvnb|Pray|2005|pp=221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livestrong.com/article/296252-white-line-on-nose-in-children/ |title=Archived copy |accessdate=25. 11. 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622025144/http://www.livestrong.com/article/296252-white-line-on-nose-in-children/ |archive-date=22. 6. 2012 |pages=}} White Line on Nose in Children&lt;/ref&gt;

[[Nose fetishism|Fetišizam nosa]] (ili nazofilija) je seksualni [[partialism|partijalizam]] za nos.

U pojedinim [[Azija|azijskim]] zemljama, kao što su Kina, Japan, Južna Koreja, Malezija, Tajland i Bangladeš, rinoplastika je uobičajena radi stvaranja razvijenijeg nosnog mosta ili „visokog nosa”.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scmp.com/news/asia/article/1053286/miss-universe-malaysia-pageant-contestants-look-too-western|title=Miss Universe Malaysia pageant contestants 'look too western'|publisher=|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160922182526/http://www.scmp.com/news/asia/article/1053286/miss-universe-malaysia-pageant-contestants-look-too-western|archive-date=22. 9. 2016}}&lt;/ref&gt; Slično tome, „[[Uradi sam|samostalna]] podizanja nosa” pospešena kozmetičkim pomagalima sa višekratnom primenom su stekla popularnost i u prodaji su u mnogim azijskim zemljama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedailybeast.com/articles/2014/01/06/diy-plastic-surgery-can-you-change-your-face-without-going-under-the-knife|title=DIY Plastic Surgery: Can You Change Your Face Without Going Under the Knife?|first=Nina|last=Strochlic|date=6. 1. 2014|publisher=|via=www.thedailybeast.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pressreader.com/thailand/bangkok-post/20161227/282467118553578|title=PressReader.com - Connecting People Through News |website=www.pressreader.com |url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206135827/https://www.pressreader.com/thailand/bangkok-post/20161227/282467118553578|archive-date=6. 12. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://shybuy.lk/product_info.php/products_id/143|title=NOSE SHAPER, shybuy.lk|website=shybuy.lk|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170605113816/http://shybuy.lk/product_info.php/products_id/143|archive-date=5. 6. 2017|access-date=10. 11. 2018|df=}}&lt;/ref&gt; Visoko-premošćeni nos je uobičajeni ideal lepote u mnogim azijskim kulturama koji proističe iz ideala lepote drevne Kine i Indije.{{sfn|Abramson|2011|pp=88}}&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Johann Jakob Meyer|title=Sexual Life in Ancient India: A Study in the Comparative History of Indian Culture|url=https://books.google.com/books?id=izFNswlJ9LMC&amp;pg=PA433|year=1989|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0638-2|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180502191609/https://books.google.com/books?id=izFNswlJ9LMC&amp;pg=PA433|archive-date=2. 5. 2018|pages=433}}&lt;/ref&gt;

== Evolucijske hipoteze ==

=== Neandertalci ===

[[Clive Finlayson|Klajv Finlejson]] iz [[Gibraltar Museum|Gibraltarskog]] muzeja navodi da su [[Neandertalac|neandertalni]] nosevi predstavljali adaptaciju na hladnoću.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Finlayson |first=C |title=Neanderthals and modern humans: an ecological and evolutionary perspective |url= |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-521-82087-5 |pages=84 }}&lt;/ref&gt; Tod Rae iz [[American Museum of Natural History|Američkog muzeja istorije prirode]] napominje da su studije na primatima i arktičkim životinjama pokazale da dolazi do smanjenja veličine sinusa u ekstremno hladnim oblastima, pre nego do uvećanja koje bi bilo u skladu sa [[Alenovo pravilo|Alenovim pravilom]].&lt;ref name=&quot;Rae&quot; /&gt; Stoga Tod zaključuje da je dizajn velikog i prognatskog neandertalnog nosa evoluirao za potrebe toplije klime Srednjeg istoka i da se zadržao kad su neandertalci dospeli u Evropu.&lt;ref name=&quot;Rae&quot;&gt;{{cite journal|last=Rae | first = T.C. |year=2011 | title = The Neanderthal face is not cold adapted | url = | journal = Journal of Human Evolution | volume = 60 | issue = 2| doi=10.1016/j.jhevol.2010.10.003 | pmid=21183202|pages=234-239  |issn = 0047-2484 }}&lt;/ref&gt;

Mikel Ernandez iz Departmana biologije životinja na [[University of Barcelona|Univerzitetu u Barseloni]] smatra da je „visok i uzak nos [[Eskimi|Eskima]]” i [[neandertalac]]a jedna „adaptacija na hladno i suvo okruženje”, jer doprinosi zagrevanju i hidrataciji vazduha i „vraćanju toplote i vlage iz iskorišćenog vazduha”.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hernández | first = M. | last2=Fox | first2 = C. L. | last3=Garcia-Moro | first3 = C. |year=1997 | title = Fueguian cranial morphology: The adaptation to a cold, harsh environment | url = | journal = American Journal of Physical Anthropology | volume = 103 | issue = | doi = 10.1002/(SICI)1096-8644(199705)103:1&lt;103::AID-AJPA7&gt;3.0.CO;2-X | pmid=9185954|pages=103-117}}&lt;/ref&gt;

=== Ljudi ===

Jedan članak objavljen u spekulativnom časopisu ''[[Medical Hypotheses|Medicinske hipoteze]]'' sugeriše da je oblik nosa posledica promene ugla lobanje nakon [[human skeletal changes due to bipedalism|ljudskih skeletalnih izmena uzrokovanih bipedalizmom]]. Ovo je promenilo oblik lobanje uzrokujući, zajedno sa promenom ishrane, morfološko smanjenje relativne veličine [[Vilični sinus|viličnog sinusa]] i [[human mandible|donje vilice]] i putem toga „istiskivanje” izbočina većine prednjih delova lica u većoj meri unapred, i stoga povećanje istaknutosti nosa i modifikovanje njegovog oblika.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Mladina | first = R | last2 = Skitarelić | first2 = N | last3 = Vuković | first3 = K |year=2009 | title = Why do humans have such a prominent nose? The final result of phylogenesis: a significant reduction of the splanchocranium on account of the neurocranium | journal = [[Medical Hypotheses|Med Hypotheses]] | volume = 73 | issue = 3 | pmid = 19442453 | doi = 10.1016/j.mehy.2009.03.045|pages=280-3}}&lt;/ref&gt;

[[aquatic ape hypothesis|Hipoteza o vodenim majmama]] povezuje nos sa hipotetičkim periodom vodene adaptacije u kome su nadole usmerene nozdrve i fleksibilni [[philtrum|usni žleb]] sprečavali ulaz vode u nazalne otvore.&lt;ref name = Morgan1997&gt;{{Cite book|last=Morgan | first = Elaine |authorlink= Elaine Morgan (writer) | title = The Aquatic Ape Hypothesis|url=https://archive.org/details/aquaticapehypoth0000morg |year=1997 | publisher = Souvenir Press |isbn=978-0-285-63518-0|pages=}}&lt;/ref&gt; Teorija nije generalno prihvaćena od strane vodećih naučnika iz oblasti [[Evolucija čoveka|evolucije čoveka]].&lt;ref name = Meier&gt;{{Cite book|last=Meier | first = R | title = The complete idiot's guide to human prehistory | publisher = Alpha Books |year=2003 |isbn=978-0-02-864421-9 |url=https://books.google.com/books?id=r_Wit4KYSmMC&amp;pg=PA57 |pages=57-59}}&lt;/ref&gt;

== Neotenija ==
{{main article|Neotenija kod ljudi}}

[[Stephen Jay Gould|Stiven Džej Guld]] je primetio da su veći nosevi manje [[Neoteny|neotenični]],&lt;ref name=&quot;Montagu&quot;&gt;Montagu, A. (1989). Growing Young. Bergin &amp; Garvey: CT.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article/being-more-infantile/|title=Being More Infantile May Have Led to Bigger Brains|first=Charles Q.|last=Choi|date=1. 7. 2009|publisher=[[Scientific American]]}}&lt;/ref&gt; posebno veliki „[[:File:Grecian nose G-77 (PSF).png|grčki]]” nos.&lt;ref&gt;Gould, S.J. (1996). The mismeasure of man. Norton and Company: NY.&lt;/ref&gt; Žene imaju manje noseve nego muškarci zbog toga što nisu imale povećanu sekreciju [[testosteron]]a u mladosti.&lt;ref name=&quot;Jean&quot;&gt;Jean-Baptiste de Panafieu, P. (2007). Evolution. Seven Stories Press, USA.&lt;/ref&gt; Manji nosevi, zajedno sa drugim neoteničnim osobinama kao što su velike oči i pune usne, se generalno smatraju privlačnijim na ženama.&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1086/204427 |title=Sexual Selection, Physical Attractiveness, and Facial Neoteny: Cross-cultural Evidence and Implications |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1995-12_36_5/page/723 |year=1995 |last=Jones |first=Doug |journal=Current Anthropology |volume=36 |issue=5 |jstor=2744016|pages=723-48}}&lt;/ref&gt; [[Vernerov sindrom]] je stanje koje uzrokuje pojavu prevremenog starenja. Ono uzrokuje izgled koji „nalikuje na pticu” zbog sužavanja nosa.&lt;ref name=&quot;Leis&quot;&gt;Leistritz, F. NCBI. Werner Syndrome. Pristupljeno Jun 2, 2011, from {{cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1514/ |title=Archived copy |accessdate=31. 8. 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118125119/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1514/ |archive-date=18. 1. 2017 }}&lt;/ref&gt; Za razliku od toga, [[Daunov sindrom]], neotenirajuće stanje,&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1002/ajmg.1320370707 |title=Reflections on the pathogenesis of Down syndrome |year=2005 |last=Opitz |first=John M. |last2=Gilbert-Barness |first2=Enid F. |journal=American Journal of Medical Genetics |volume=37 |pmid=2149972|pages=38-51}}&lt;/ref&gt; uzrokuje sravnjivanje nosa.&lt;ref name=&quot;Fuente&quot;&gt;'''Fuente''': Series de porcentajes obtenidas en un amplio estudio realizado por el CMD (Centro Médico Down) de la [http://www.fcsd.org/es/ Fundación Catalana del Síndrome de Down] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110528200918/http://www.fcsd.org/es |date= 2011-05-28 }}, sobre 796 personas con SD. Estudio completo en ''Josep M. Corretger et al (2005). Síndrome de Down: Aspectos médicos actuales''. Ed. Masson, para la Fundación Catalana del Síndrome de Down. {{page|year=|isbn=978-84-458-1504-5|pages=24-32}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Njuška]]
* [[Respiratorni sistem]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}

== Literatura ==
{{refbegin|30em}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Finlayson|first=C|title=Neanderthals and modern humans: an ecological and evolutionary perspective|url=https://books.google.com/books?id=TmQ4i1EQ4AYC&amp;pg=PA84|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2004|isbn=978-0-521-82087-5|pages=84}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite book | ref = harv | last = Meier | first = R | title = The complete idiot's guide to human prehistory | publisher = Alpha Books | year = 2003 | isbn = 978-0-02-864421-9 | url = https://books.google.com/books?id=r_Wit4KYSmMC&amp;pg=PA57 | pages = 57-59 }}
* {{Cite book | ref = harv | last = Morgan | first = Elaine | authorlink = Elaine Morgan (writer) | title = The Aquatic Ape Hypothesis | url = https://archive.org/details/aquaticapehypoth0000morg | year = 1997 | publisher = Souvenir Press | isbn = 978-0-285-63518-0 | pages =  }}
* {{Cite book|ref=harv|author=Johann Jakob Meyer|title=Sexual Life in Ancient India: A Study in the Comparative History of Indian Culture|url=https://books.google.com/books?id=izFNswlJ9LMC&amp;pg=PA433|year=1989|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-0638-2|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180502191609/https://books.google.com/books?id=izFNswlJ9LMC&amp;pg=PA433|archive-date=2. 5. 2018|pages=433}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Abramson|title=Ethnic|first=Marc S. Identity in Tang China|url=https://books.google.com/books?id=-GLGnRspmcAC&amp;pg=PA88|year=2011|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-0101-7|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180502191609/https://books.google.com/books?id=-GLGnRspmcAC&amp;pg=PA88|archive-date=2. 5. 2018|pages=88}}
* {{Cite book| ref=harv|last=Pray|first=W. Steven|title=Nonprescription Product Therapeutics| url=https://archive.org/details/nonprescriptionp0000pray_u5e7|year=2005|publisher=[[Lippincott Williams &amp; Wilkins]]|location=|isbn=978-0-7817-3498-1|pages=}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Romer|first=Alfred Sherwood|last2=Parsons|first2=Thomas S.|year=1977|title=The Vertebrate Body|url=https://archive.org/details/vertebratebody0000rome_a5a9|publisher=Holt-Saunders International|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-03-910284-5|pages=[https://archive.org/details/vertebratebody0000rome_a5a9/page/453 453]-458}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Sansom|first=George|last2=Sansom|first2=Sir|last3=Bailey|first3=George|title=A History of Japan, 1334–1615|url=https://archive.org/details/historyofjapan00sans|publisher=Stanford University Press|year=1961|series=Stanford studies in the civilizations of eastern Asia|isbn=978-0-8047-0525-7|quote=Visitors to Kyoto used to be shown the Minizuka or Ear Tomb, which contained, it was said, the noses of those 38,000, sliced off, suitably pickled, and sent to Kyoto as evidence of victory.|pages=[https://archive.org/details/historyofjapan00sans/page/360 360]}}
* {{Cite book|ref=harv|last=Zilles|first=Karl|last2=Tillmann|first2=Bernhard|title=Anatomie|url=http://books.google.com/books?id=3tkfBAAAQBAJ&amp;pg=PA96|date=1. 1. 2010|publisher=Springer|isbn=978-3-540-69483-0|pages=96}}
* {{Cite book| ref=harv|title=Primate anatomy: an introduction|first=Friderun|last=Ankel-Simons |location=San Diego|publisher=Academic Press|year=2000|quote=In most mammals we find a moist and shiny glandular area around the nostrils....|pages=349-350}}
* {{Cite book | ref=harv | last=Moore | first=Keith L | last2=Dalley | first2=Arthur F. | title=Clinically Oriented Anatomy | url=https://archive.org/details/clinicallyorient00moor | location=Philadelphia | publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins | year=1999 }}
* {{cite journal|vauthors=Swanepoel PF, Fysh R |title=Laminated dorsal beam graft to eliminate postoperative twisting complications |journal=Archives of Facial Plastic Surgery |volume=9 |issue=4 |pages=285-9 |year=2007 |pmid=17638765 |doi=10.1001/archfaci.9.4.285}}
* {{cite journal|vauthors=Inanli S, Sari M, Baylancicek S |title=The use of expanded polytetrafluoroethylene (Gore-Tex) in rhinoplasty |journal=Aesthetic Plastic Surgery |volume=31 |issue=4 |pages=345-8 |year=2007 |pmid=17549553 |doi=10.1007/s00266-007-0037-z}}
* {{cite journal |vauthors=Arslan E, Aksoy A |title=Upper lateral cartilage-sparing component dorsal hump reduction in primary rhinoplasty |url=https://archive.org/details/sim_laryngoscope_2007-06_117_6/page/990 |journal=The Laryngoscope |volume=117 |issue=6 |pages=990-6 |date=jun 2007 |pmid=17545863 |doi=10.1097/MLG.0b013e31805366ed }}
* {{cite journal |vauthors=Cochran CS, Ducic Y, DeFatta RJ |title=Restorative rhinoplasty in the aging patient |url=https://archive.org/details/sim_laryngoscope_2007-05_117_5/page/803 |journal=The Laryngoscope |volume=117 |issue=5 |pages=803-7 |date=maj 2007 |pmid=17473672 |doi=10.1097/01.mlg.0000248240.72296.b9 }}
* {{cite journal |vauthors=Hellings PW, Nolst Trenité GJ |title=Long-term patient satisfaction after revision rhinoplasty |url=https://archive.org/details/sim_laryngoscope_2007-06_117_6/page/985 |journal=The Laryngoscope |volume=117 |issue=6 |pages=985-9 |date=jun 2007 |pmid=17460577 |doi=10.1097/MLG.0b013e31804f8152 }}
* {{cite journal|vauthors=Thomson C, Mendelsohn M |title=Reducing the incidence of revision rhinoplasty |journal=The Journal of Otolaryngology |volume=36 |issue=2 |pages=130-4 |date=april 2007 |pmid=17459286 |doi=10.2310/7070.2007.0012}}
* {{cite journal|vauthors=Reilly MJ, Davison SP |title=Open vs closed approach to the nasal pyramid for fracture reduction |journal=Archives of Facial Plastic Surgery |volume=9 |issue=2 |pages=82-6 |year=2007 |pmid=17372060 |doi=10.1001/archfaci.9.2.82}}
* {{cite journal |vauthors=Patrocínio LG, Patrocínio JA |title=Open rhinoplasty for African-American noses |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-oral-maxillofacial-surgery_2007-10_45_7/page/561 |journal=The British Journal of Oral &amp; Maxillofacial Surgery |volume=45 |issue=7 |pages=561-6 |date=oktobar 2007 |pmid=17350737 |doi=10.1016/j.bjoms.2007.01.011 }}
* {{cite journal|vauthors=Gurney TA, Kim DW |title=Applications of porcine dermal collagen (ENDURAGen) in facial plastic surgery |journal=Facial Plastic Surgery Clinics of North America |volume=15 |issue=1 |pages=113-21, viii |date=februar 2007 |pmid=17317562 |doi=10.1016/j.fsc.2006.10.007}}
* {{cite journal |vauthors=Gruber R, Chang TN, Kahn D, Sullivan P |title=Broad nasal bone reduction: an algorithm for osteotomies |url=https://archive.org/details/sim_plastic-and-reconstructive-surgery_2007-03_119_3/page/1044 |journal=Plastic and Reconstructive Surgery |volume=119 |issue=3 |pages=1044-53 |date=mart 2007 |pmid=17312512 |doi=10.1097/01.prs.0000252504.65746.18 }}
* {{cite journal|last=Gubisch|first=W.|title=Twenty-five years experience with extracorporeal septoplasty |journal=Facial Plastic Surgery |volume=22 |issue=4 |pages=230-9 |date=novembar 2006 |pmid=17131265 |doi=10.1055/s-2006-954841}}
* {{cite journal|vauthors=Thornton MA, Mendelsohn M |title=Total skeletal reconstruction of the nasal dorsum |journal=Archives of Otolaryngology—Head &amp; Neck Surgery |volume=132 |issue=11 |pages=1183-8 |date=novembar 2006 |pmid=17116812 |doi=10.1001/archotol.132.11.1183}}
* {{cite journal|vauthors=Pedroza F, Anjos GC, Patrocinio LG, Barreto JM, Cortes J, Quessep SH |title=Seagull wing graft: a technique for the replacement of lower lateral cartilages |journal=Archives of Facial Plastic Surgery |volume=8 |issue=6 |pages=396-403 |year=2006 |pmid=17116787 |doi=10.1001/archfaci.8.6.396}}
* {{cite journal|vauthors=Romo T, Kwak ES, Sclafani AP |title=Revision rhinoplasty using porous high-density polyethylene implants to re-establish ethnic identity |journal=Aesthetic Plastic Surgery |volume=30 |issue=6 |pages=679-84; discussion 685 |year=2006 |pmid=17093875 |doi=10.1007/s00266-006-0049-0}}
* {{cite journal|vauthors=Romo T, Kwak ES |title=Difficult revision case: Overaggressive resection |journal=Facial Plastic Surgery Clinics of North America |volume=14 |issue=4 |pages=411-5, viii |date=novembar 2006 |pmid=17088190 |doi=10.1016/j.fsc.2006.06.009}}
* {{cite journal|vauthors=Boccieri A, Macro C |title=Difficult revision case: Two previous septo-rhinoplasties |journal=Facial Plastic Surgery Clinics of North America |volume=14 |issue=4 |pages=407-9, viii |date=novembar 2006 |pmid=17088189 |doi=10.1016/j.fsc.2006.06.013}}
* {{cite journal|last=Toriumi|first=D. M.|title=Difficult revision case: Foreshortened nose and severe alar retraction, two prior rhinoplasty surgeries. |journal=Facial Plastic Surgery Clinics of North America |volume=14 |issue=4 |pages=401-6, viii |date=novembar 2006 |pmid=17088188 |doi=10.1016/j.fsc.2006.06.012}}
* {{cite journal|last=Van Cauwenberge |first=P |last2=Sys |first2=L |last3=De Belder |first3=T |last4=Watelet |first4=JB |title=Anatomy and physiology of the nose and the paranasal sinuses. |journal=Immunology and allergy clinics of North America |date=februar 2004 |volume=24 |issue=1 |pages=1-17 |doi=10.1016/S0889-8561(03)00107-3 |pmid=15062424}}
* {{cite journal |last=Jones |first=N |title=The nose and paranasal sinuses physiology and anatomy. |url=https://archive.org/details/sim_advanced-drug-delivery-reviews_2001-09-23_51_1-3/page/n10 |journal=Advanced drug delivery reviews |date=23. 9. 2001 |volume=51 |issue=1-3 |pmid=11516776 |pages=5-19 }}
* {{Cite journal|doi=10.1046/j.1439-0469.2001.00140.x| title = Are the supportive structures of the tardigrade pharynx homologous throughout the entire group?| journal = Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research| volume = 39|pages=1|year=2001| last=Eibye-Jacobsen}}
* {{Cite journal|doi=10.1016/S0020-7322(98)00027-0| title = Microspines in the alimentary canal of arthropoda, onychophora, annelida| journal = International Journal of Insect Morphology and Embryology| volume = 27| issue = 4|pages=341|year=1998| last=Elzinga | first = R. J. }}
* {{Cite journal|pmid=23020903 |year=2012 |last= Graham |first = A | title = Developmental and evolutionary origins of the pharyngeal apparatus | journal = EvoDevo | volume = 3 | issue = 3 |pages=24 | last2=Richardson | first2 = J | doi = 10.1186/2041-9139-3-24
| pmc = 3564725 }}
* {{cite journal|last=Simkins|first=C. S.|title=Functional anatomy of the Eustachian tube|journal=Archives of Otolaryngology–Head and Neck Surgery|year=1943|volume=38|issue=5|doi=10.1001/archotol.1943.00670040495009|pages=476-484}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Noses}}
* [https://web.archive.org/web/20190614183319/http://www.eustachian-tube.net/ From the Nose to the Eustachian Tube: Information, videos, tips for diving]
* [https://web.archive.org/web/20091202025811/http://entnet.org/HealthInformation/lungGuardian.cfm Your Nose: The Guardian Of Your Lungs]

{{Anatomija}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nos| ]]
[[Kategorija:Čulo mirisa]]
[[Kategorija:Dišni sustav]]</text>
      <sha1>cv2iqt3eh79uqflrsyf4ks1zgi46eko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Šećeroski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53132</id>
    <revision>
      <id>42717157</id>
      <parentid>42694243</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6735" sha1="7z9kf1jz8c3dq8xg5p1bwwubiwvqsmi" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
| ime             = Nikola Šećeroski
| slika           = 
| širina_slike    = 250px
| opis            = 
| ime_po_rođenju  = Никола Шеќероски
| datum_rođenja   = 1934.
| mjesto_rođenja  = [[Radožda]], [[Kraljevina Jugoslavija|Jugoslavija]]
| datum_smrti     = 20. V. 2008.
| mjesto_smrti    = [[Beograd]], [[Srbija]]
| prebivalište    = [[Veliki Mokri Lug]]
| državljanstvo   = 
| zanimanje       = političar
| roditelji       = 
}}

'''Nikola Šećeroski''' ([[makedonski]] '''Никола Шеќероски''' [[međunarodni fonetski alfabet|[~ ʃɛˈcɛrɔski]]]; [[Radožda]], 1934. – [[Beograd]], 20. V. 2008.), jugoslovenski političar.

== Biografija ==

Rođen 1934. u [[Radožda|Radoždi]] kraj [[Struga|Struge]].&lt;ref name=GJ2000&gt;{{cite web |last=Vulić |first=Zorica |url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/07/29-30/srpski/P00072801.shtm |title=Ko je ovaj čovek: Nikola Šećeroski |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=''[[Glas javnosti]]'' |date=29–30. VII. 2000 |archive-date=2009-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090223175506/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/07/29-30/srpski/P00072801.shtm }}&lt;/ref&gt; S porodicom se još kao dečak preselio iz rodnoga mesta u [[Beograd]], gde je izučio fasaderski i plastičarski zanat.&lt;ref name=Danas&gt;{{cite web |last=Milivojević |first=Cvijetin |url=https://www.danas.rs/kolumna/cvijetin-milivojevic/ljubi-cika-av-belog-svog/ |title=Ljubi čika AV Belog svog… |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=''[[Danas (dnevnik)|Danas]]'' |date=21. III. 2017}}&lt;/ref&gt; Zaposlio se u građevinskom preduzeću »7. juli« i, uočivši korupciju među rukovodstvom, 1960-ih i 1970-ih posvetio se društvenom aktivizmu.&lt;ref name=Danas/&gt; U politički život uključio se 1980-ih. Kao nezavisni kandidat kandidovao se 1990. na [[predsednički izbori u Srbiji (1990)|predsedničkim izborima u Srbiji]] i stekao golemu popularnost u jugoslovenskoj javnosti gostovanjem na [[TV Beograd]] uoči izbora u decembru.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espreso.rs/vesti/politika/122319/od-urlanja-na-bini-do-metli-i-cetki-oni-su-bili-najzivopisniji-kandidati-za-predsednika-video |title=Od urlanja na bini do metli i četki! Oni su bili najživopisniji kandidati za predsednika! (video) |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=''Espreso'' |date=22. II. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jutarnjiglasnik.wordpress.com/2017/01/27/predsednicki-kandidati-u-srbiji-1990-2017-deo-2/ |title=PREDSEDNIČKI KANDIDATI U SRBIJI 1990 – 2017 (deo 2.) |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=''Jutarnji glasnik'' |date=27. I. 2017 }}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; U jednosatnom televizijskom intervjuu predstavio je svoj program, ekscentrično govoreći o različitim stvarima, i pritom najveću pozornost privukao osvrtom na višegodišnju borbu protiv tvrdnji [[Opština Čukarica|opštine Čukarica]] da proizvodi »četke i metle« izjavivši da je »plastičar [i da] veze nema sa četke i metle«.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nadlanu.com/100609/kad-postanem-predsednik-zabranicu-kafenisanje/ |title=Kad postanem predsednik zabraniću kafenisanje! |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=Nadlanu.com |date=4. V. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716162921/https://nadlanu.com/100609/kad-postanem-predsednik-zabranicu-kafenisanje/ |archive-date=2019-07-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Mihajlović |first=Branka |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/verski_poglavar_i_supruga_haskog_optuzenika_u_predsednickoj_trci/24542447.html |title=Verski poglavar i supruga haškog optuženika u predsedničkoj trci |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=[[Radio Slobodna Evropa]] |date=9. IV. 2012}}&lt;/ref&gt; Uprkos zanemarivo malenu rezultatu (3168 glasova; 0,06 % svih birača),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rik.parlament.gov.rs/doc/arhiva/predsednik/1990/2.%20-%201990%20izvestaj%20o%20ukupnim%20rezultatima%20pr.pdf |title=Извештај о укупним резултатима избора за председника Републике Србије од 9. децембра 1990. године |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=[[Republička izborna komisija (Srbija)|Republička izborna komisija]] |date=12. XII. 1990 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806230150/http://rik.parlament.gov.rs/doc/arhiva/predsednik/1990/2.%20-%201990%20izvestaj%20o%20ukupnim%20rezultatima%20pr.pdf |archive-date=2016-08-06 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19916001.pdf |title=Izbori 1990.: Konačni rezultati izbora za predsednika republike i narodne poslanike |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=[[Republički zavod za statistiku Srbije]] |date=januar 1991}}&lt;/ref&gt; nastavio je političku karijeru. Budući da se za kandidaturu na [[predsednički izboru u Srbiji (1992)|predsedničkim izborima 1992.]] trebalo prikupiti najmanje 10 000 potpisa, odlučio je to postići posetom studentima [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] kojima je predstavio svoj program.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Marović |first=Ivan |url=http://blog.b92.net/text/1482/Borac/ |title=Borac |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=[[B92]] |date=27. XI. 2007 |archive-date=2021-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924025329/http://blog.b92.net/text/1482/Borac/ }}&lt;/ref&gt; Iako je prikupio 12 236 potpisa, [[Republička izborna komisija (Srbija)|Republička izborna komisija]] odbila je njegovu kandidaturu kao nevaljanu. Svoje političke nazore u više je navrata izlagao u televizijskim emisijama (''[[Minimaksovizija]]''). U ulozi gradonačelnika pojavio se u kratkometražnom igranom filmu ''Povratak Fistmena'' (2007). Umro je 20. V. 2008. u Beogradu i sahranjen 24. V. 2008. na [[Lešće (groblje)|groblju Lešće]].&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sekulić |first=Natalija |url=http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/187562/Srbija+%C4%8Detvrti+izvoznik+%C4%8Detki+i+metli+na+svetu.html |title=Srbija četvrti izvoznik četki i metli na svetu |accessdate=8. II. 2018 |work= |publisher=''[[Press Online]]'' |date=18. XI. 2011 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012601/http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/187562/Srbija+%C4%8Detvrti+izvoznik+%C4%8Detki+i+metli+na+svetu.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==

* [[predsednički izbori u Srbiji (1990)]]

== Izvori ==

{{izvori}}

== Vanjske veze ==

* {{YouTube|o694fP3KB68|Četke i metle (isečak)}}
* {{YouTube|3RimcmgkIsE|Šećeroski o ispijanju kafa (isečak)}}

{{lifetime|1934|2008|Šećeroski, Nikola}}

[[Kategorija:Jugoslavenski političari]]</text>
      <sha1>7z9kf1jz8c3dq8xg5p1bwwubiwvqsmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natalie Portman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54369</id>
    <revision>
      <id>42717034</id>
      <parentid>41590387</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5218" sha1="g5o7cgmt48fdyhpqky6verwnleh0cv8" xml:space="preserve">{{Infobox Actor
| image = Natalie Portman.jpg
| imagesize = 225px
| caption = Na [[Berlinski međunarodni filmski festival|Berlinaleu]], promovirajući ''[[V for Vendetta (film)|V for Vendetta]]''.
| birthname = Natalie Hershlag&lt;br /&gt;({{lang-he|נטלי הרשלג}})
| birthdate = {{birth date and age|df=yes|1981|6|9}}
| birthplace = [[Jeruzalem]], [[Izrael]]
| yearsactive = 1994&amp;ndash;
| goldenglobeawards = '''[[Zlatni globus za najbolju sporednu glumicu u igranom filmu|Najbolja sporedna glumica u filmu]]'''&lt;br /&gt;2005 ''[[Closer (film)|Closer]]''
| awards = '''[[Nagrada National Board of Review za najbolji ansambl|Nagrada NBR za najbolji ansambl]]'''&lt;br /&gt;2004 ''[[Closer (film)|Closer]]'' &lt;br /&gt; '''[[Nagrada Saturn za najbolju glumicu]]'''&lt;br /&gt;2007 ''[[V for Vendetta (film)|V for Vendetta]]''
}}

'''Natalie Portman''' (pravo ime '''Neta-Lee Hershlag'''; [[Jeruzalem]], 9. lipnja 1981.), [[sjedinjene Američke Države|američka]] glumica [[izrael]]skog podrijetla.

== Biografija ==
Natalie Portman je rođena 1981. u [[Jeruzalem]]u. Njezina je obitelj preselila [[1984]]. u [[Maryland]], kratko nakon toga u [[Washington, District of Columbia|Washington]] te krajem [[1987]]. u {{SAD grad|New Haven|Connecticut}}. Godine [[1990]]. seli se s obitelji konačno u [[Syosset, New York|Syosset]], [[New York (savezna država)|New York]]. Agent za tvrtku Revlon otkrio ju je u pizzeriji kad je imala 11 godina, nudeći joj pri tom karijeru modela, koju je ona pak odbila jer je radije htjela biti glumica. Ubrzo je dobila svoju prvu ulogu u filmu [[Luc Besson|Luca Bessona]] &quot;''[[Leon: Profesionalac]]''&quot;, nasuprot [[Jean Reno|Jeana Renoa]]. Ulogu Mathilde Natalie je uspjela dobiti između 2000 drugih kandidatkinja na audiciji.

U tinejdžerskom je razdoblju glumila u filmovima &quot;Beautiful Girls&quot; i u manjoj ulozi u &quot;[[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]]&quot; [[Woody Allen|Woodyja Allena]]. Godine [[1999]]. nominirana je za [[Zlatni globus]] za sporednu ulogu u filmu &quot;Anywhere But Here&quot;.

Paralelno sa studijem na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], pojavila se u tri ''[[prednastavak|prequela]]'' serijala &quot;[[Star Wars|Ratovi zvijezda]]&quot; (&quot;[[Zvjezdani ratovi, Epizoda 1: Fantomska prijetnja|Fantomska prijetnja]]&quot;, &quot;[[Zvjezdani ratovi, Epizoda 2: Klonovi napadaju|Klonovi napadaju]]&quot;, &quot;[[Zvjezdani ratovi, Epizoda 3: Osveta Sitha|Osveta Sitha]]&quot;) kao [[Padme Amidala|Kraljica Amidala]]/Padme Naberrie/Padme Skywalker.

Po završetku studija [[2003]]. godine pojavila se u maloj ulozi kao ratna udovica u filmu &quot;[[Hladna planina|Studengora]]&quot; te u vrlo zapaženim nezavisnim filmovima &quot;[[Garden State]]&quot; i &quot;[[Bliski odnosi]]&quot;. Za potonji je nagrađena Zlatnim globusom za najbolju sporednu glumicu, kao i nominacijom za [[Oscar]]a u istoj kategoriji.

== Filmografija ==
* [[Black Swan (film)|Crni labud]] ([[2010|2010.]]) 
* [[New York, volim te]] ([[2008|2008.]]) ''(u post-produkciji)''
* [[Dvije sestre za kralja]] ([[2008|2008.]])
* [[Dućan čuda gospodina Magoriuma]] ([[2007|2007.]])
* [[Darjeeling d.o.o.]] ([[2007|2007.]])
* [[Hotel Chevalier]] ([[2007|2007.]])
* [[Noći boje borovnice]] ([[2007|2007.]])
* [[Goyini duhovi]] ([[2006|2006.]])
* [[Pariz, volim te]] ([[2006|2006.]])
* [[O za osvetu (2006)|O za osvetu]] ([[2006]].)
* [[Zvjezdani ratovi, Epizoda 3: Osveta Sitha]] ([[2005]].)
* [[Free Zone]] ([[2005]].)
* [[Closer (film)|Bliski odnosi]] ([[2004]].)
* [[True]] ([[2004]].)
* [[Garden State]] ([[2004]].)
* [[Cold Mountain (film)|Studengora]] ([[2003]].)
* [[Zvjezdani ratovi, Epizoda 2: Klonovi napadaju]] ([[2002]].)
* [[Zoolander]] ([[2001]].)
* [[Tamo gdje je srce (2000)|Tamo gdje je srce]] ([[2000]].)
* [[Zvjezdani ratovi, Epizoda 1: Fantomska prijetnja]] ([[1999]].)
* [[Samo tu ne]] ([[1999]].)
* [[Mars napada!]] ([[1996]].)
* [[Everyone Says I Love You|Svi kažu volim te]] ([[1996]].)
* [[Lijepe djevojke]] ([[1996]].)
* [[Heat (1995 film)|Vrućina]] ([[1995]].)
* [[Leon: Profesionalac]] ([[1994]].)

== Uloge u kazalištu ==
* 1990 Ruthless (zajedno sa [[Britney Spears]])
* 1999 [[Dnevnik Anne Frank]]
* 2001 Galeb (The Seagull)

== Nagrade i nominacije ==
Osvojena [[nagrada Saturn]] u kategoriji najbolje glumice (na filmu), za film [[V for Vendetta (film)|O za osvetu]] (eng. ''V for Vendetta'').

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Natalie Portman}}
* {{imdb ime|id=0000204|ime=Natalie Portman}}
* [http://www.natalieportman.com američka glavna Fan stranica]
* [https://web.archive.org/web/20060615001000/http://www.natalieportman.org/ Fan stranica Natalie Portman]
* [http://www.natalieportman.de/ njemačka glavna Fan stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060220101636/http://www.natalieportman.de/ |date=2006-02-20 }}

{{Oscar za najbolju glumicu}}
{{Zlatni globus za sporednu glumicu}}
{{BAFTA za najbolju glumicu}}
{{Nagrada nezavisnog duha za najbolju glumicu}}
{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1981| |Portman, Natalie}}
[[Kategorija:Američke filmske glumice]]
[[Kategorija:Američke teatarske glumice]]
[[Kategorija:Američke televizijske glumice]]
[[Kategorija:Dobitnice Oscara za najbolju glavnu glumicu]]
[[Kategorija:Dobitnice Zlatnog globusa za najbolju sporednu glumicu]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice nagrade Saturn]]</text>
      <sha1>g5o7cgmt48fdyhpqky6verwnleh0cv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hram Afaje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55651</id>
    <revision>
      <id>42717036</id>
      <parentid>42459889</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Poco a poco</username>
        <id>15649</id>
      </contributor>
      <comment>Datoteka</comment>
      <origin>42717036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2309" sha1="sc49orivl70y29h8ajol6hbryoqclr5" xml:space="preserve">[[Datoteka:Templo de Afaya, Egina, Grecia, 2025-08-16, DD 06.jpg|mini|Hram Afaje]]
'''Hram Afaje''' (ili '''Afeje''') je smješten u kompleksu svetišta posvećenom boginji [[Afaja|Afaji]], a koje se nalazi na grčkom otoku [[Egina]], smještenom u [[Saronski zaljev|Saronskom zaljevu]]. Nalazi se na 160&amp;nbsp;m visokom brdu na istočnoj strani otoka - oko 13&amp;nbsp;km istočno od glavne luke.&lt;ref&gt;Glavna luka i grad se također zovu ''Aigina'' (Egina). Hram se nalazi 9,6&amp;nbsp;km istočno od grada. Svetište je također 29,5&amp;nbsp;km jugozapadno od atenskog [[Akropolis]]a, a koji se može vidjeti kada je vedar dan.&lt;/ref&gt;

Hram je sagrađen oko godine [[500. pne.]] na ruševinama ranijeg hrama, sagrađenog [[570. pne.]] i stradalog u požaru. Postoje brojne indicije da je kult Afeje nastao u [[bronzano doba|brončanom dobu]], odnosno da potječe od [[minojska civilizacija|minojske civilizacije]].

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Temple of Aphaia}}
* [http://www.antike-am-koenigsplatz.mwn.de Pedimental Sculpture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619195651/http://www.antike-am-koenigsplatz.mwn.de/ |date=2020-06-19 }}
* [http://www.flickr.com/photos/schumata/tags/aphaia/ Temple of Aphaia Photographs]
* [http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=535 (Hellenic Ministry of Culture) Archaeological site of Aphaia on Aigina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005110115/http://odysseus.culture.gr/h/2/eh251.jsp?obj_id=535 |date=2008-10-05 }}
* [http://www.1911encyclopedia.org/A/AE/AEGINA.htm ''Encyclopaedia Britannica'' 1911:] &quot;Aegina&quot;
* [http://de.wikipedia.org/wiki/Dieter_Ohly Dieter The German Wikipedia page for Dieter Ohly]
* [http://www.unil.ch/esag/page26236.html Ferdinand Pajor, &quot;Cockerell and the 'Grand Tour'&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807065227/http://www.unil.ch/esag/page26236.html |date=2007-08-07 }}
* [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/architindex?entry=Aegina,Temple+of+Aphaia Perseus website: &quot;Aegina, Temple of Aphaia&quot;] Extensive photo repertory.
* [http://www.stiftung-archaeologie.de/index.html Adolf Furtwängler on the temple's polychromy, 1906]
* [http://www.goddess-athena.org/Museum/Temples/Aphaea/index.htm The Museum of the Goddess Athena]

[[Kategorija:Grčki hramovi|Afeja]]</text>
      <sha1>sc49orivl70y29h8ajol6hbryoqclr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada Ksaver Šandor Gjalski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56458</id>
    <revision>
      <id>42717010</id>
      <parentid>42452506</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9117" sha1="cv99jj67m2dosbdfeqtxabvr909yqwu" xml:space="preserve">'''Nagrada &quot;Ksaver Šandor Gjalski&quot;''', književna nagrada utemeljena [[1979]]. godine. Dodjeljuje ju grad [[Zabok]] i [[Društvo hrvatskih književnika]] na manifestaciji &quot;Dani Ksavera Šandora Gjalskog&quot;.

Do [[1985]]. godine nagrada se dodjeljivala svake druge godine kao poticaj neafirmiranim autorima. Nakon 1985. nagrada se dodjeljuje svake godine i to za najbolje objavljeno prozno književno djelo u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]]. Odluku o nagradi donosi povjerenstvo od 5 članova. Nagradu čini povelje, plaketa s likom [[Ksaver Šandor Gjalski|K.Š. Gjalskog]] i novčani iznos.

== Dobitnici ==
{|width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;center&quot;
! Godina ||width=&quot;9%&quot;| Slika ||width=&quot;15%&quot;| Autor ||width=&quot;25%&quot;| Djelo || Bilješke
|-
|-
! [[1981.]] 
|| [[Slika:Aralica.jpg|nothumb|80px]] || [[Ivan Aralica]] || ''[[Stjegonoše]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| Nagrađeni rukopis objavljen 1982. godine u biblioteci HIT, Znanje pod naslovom ''Put bez sna''.&lt;ref name=&quot;dhk&quot;&gt;[http://dhk.hr/nagrade-knjizevnika/nagradeni-knjizevnici/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-popis-dosadasnjih-dobitnika Nagrada Ksaver Šandor Gjalski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919102730/http://dhk.hr/nagrade-knjizevnika/nagradeni-knjizevnici/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-popis-dosadasnjih-dobitnika |date=2020-09-19 }}, dhk.hr, pristupljeno 13. svibnja 2017.&lt;/ref&gt;
|-
! [[1983.]] 
|| || – || – ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|Prva nagrada nije dodijeljena. Prva nagrada nije dodijeljena. Druga nagrada: [[Iris Supek Tagliaferro]], ''Kraj svijeta počinje kihanjem''; Treća nagrada: [[Tatjana Arambašin Slišković]], ''Čovjek koji je volio vlakove, čovjek koji je mrzio vlakove i druge priče s tračnica'
|-
! [[1985.]] 
|| || [[Irena Vrkljan]] || ''[[Svila, škare]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1986.]] 
|| [[Slika:Pavao_Pavlicic_Zagrebacki_sajam_knjiga_052011_2.jpg|nothumb|80px]] || [[Pavao Pavličić]] || ''[[Trg slobode]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1987.]] 
|| [[Slika:Hrvoje_Hitrec.jpg|nothumb|80px]] || [[Hrvoje Hitrec]] || ''[[Ljubavi na crnom baršunu]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1988.]] 
|| [[Slika:DubravkaUgresic.jpg|nothumb|80px]] || [[Dubravka Ugrešić]] || ''[[Forsiranje romana reke]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1989.]] 
|| [[Slika:Jadranski_knjizevni_susreti_Crikvenica_Nedjeljko_Fabrio_14062013_2_roberta_f.jpg|nothumb|80px]] || [[Nedjeljko Fabrio]] || ''[[Berenikina kosa]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1990.]] 
|| [[Slika:Zvonimir_Majdak_2015.jpg|nothumb|80px]] || [[Zvonimir Majdak]] || ''[[Krevet]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1991.]] 
|| [[Slika:HAZU_26_Goran_Tribuson_17_lipnja_2008.jpg|nothumb|80px]] || [[Goran Tribuson]] || ''[[Potonulo groblje]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1992.]] 
|| || [[Feđa Šehović]] || ''[[Svi kapetanovi brodolomi]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1993.]] 
|| || [[Dalibor Cvitan]] || ''[[Ervin i luđaci]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1994.]] 
|| [[Slika:Miljenko_Jergovic_Graz_2012.JPG|nothumb|80px]] || [[Miljenko Jergović]] || ''[[Sarajevski Marlboro]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1995.]] 
|| [[Slika:Pavao_Pavlicic_Zagrebacki_sajam_knjiga_052011_2.jpg|nothumb|80px]] || [[Pavao Pavličić]] || ''[[Šapudl]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1996.]] 
|| || [[Višnja Stahuljak]] || ''[[Sjećanja]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1997.]] 
|| || [[Alenka Mirković-Nađ]] || ''[[91,6 MHz glasom protiv topova]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1998.]] 
|| || [[Ratko Cvetnić]] || ''[[Kratki izlet, zapisi iz Domovinskog rata]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[1999.]] 
|| [[Slika:HAZU_26_Goran_Tribuson_17_lipnja_2008.jpg|nothumb|80px]] || [[Goran Tribuson]] || ''[[Trava i korov]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2000.]] 
|| || [[Zoran Ferić]] || ''[[Anđeo u ofsajdu]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2001.]] 
|| || [[Stjepan Tomaš (književnik)|Stjepan Tomaš]] || ''[[Odnekud dolaze sanjari]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2002.]] 
|| [[Slika:Jadranski_knjizevni_susreti_Crikvenica_Nedjeljko_Fabrio_14062013_2_roberta_f.jpg|nothumb|80px]] || [[Nedjeljko Fabrio]] || ''[[Triemeron]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2003.]] 
|| || [[Josip Mlakić]] || ''[[Živi i mrtvi]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2004.]] 
|| || [[Renato Baretić]] || ''[[Osmi povjerenik]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2005.]] 
|| || [[Luko Paljetak]] || ''[[Skroviti vrt]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2006.]] 
|| [[Slika:Igor_Štiks_(34935332260)_(cropped).jpg|nothumb|80px]] || [[Igor Štiks]] || ''[[Elijahova stolica]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2007.]] 
|| [[Datoteka:Sanja_Lovrencic_Sferakon_2_240409.jpg|nothumb|80px]] || [[Sanja Lovrenčić]] || ''[[U potrazi za Ivanom]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2008.]] 
|| [[File:Ivo_Brešan_280508.jpg|nothumb|80px]] || [[Ivo Brešan]] || ''[[Katedrala]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| &lt;ref&gt;[http://danigjalskog.com/site/nagrada-ksaver-sandor-gjalski/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-2008/ Dani Ksavera Šandora Gjalskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116074939/http://danigjalskog.com/site/nagrada-ksaver-sandor-gjalski/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-2008/ |date=2011-01-16 }} Dani Gjalskog 2008., pristupljeno 31. prosinca 2010.&lt;/ref&gt;
|-
! [[2009.]] 
|| || [[Ratko Cvetnić]] || ''[[Polusan]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| &lt;ref&gt;[http://danigjalskog.com/site/dani-gjalskog-2009/ Dani Ksavera Šandora Gjalskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116074909/http://danigjalskog.com/site/dani-gjalskog-2009/ |date=2011-01-16 }} Dani Gjalskog 2009., pristupljeno 31. prosinca 2010.&lt;/ref&gt;
|-
! [[2010.]] 
|| || [[Šojat Kuči]] || ''[[Unterstadt]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| &lt;ref&gt;[http://danigjalskog.com/site/2010/10/ivana-sojat-kuci-najnagradivanija-hrvatska-knjizevnica/#more-424 Dani Ksavera Šandora Gjalskog]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ivana Šojat Kuči ove godine najnagrađivanija hrvatska književnica, pristupljeno 31. prosinca 2010.&lt;/ref&gt;
|-
! [[2011.]] 
|| [[Slika:Aralica.jpg|nothumb|80px]] || [[Ivan Aralica]] || ''[[Carske kočije]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| &lt;ref&gt;Hrvatsko slovo, '' 'Gjalski Aralici' '', str. 2, 28. listopada 2001. (HINA/HS)&lt;/ref&gt;
|-
! [[2012.]] 
|| || [[Nikola Đuretić]] || ''[[Almanah smrti i nestajanja]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2013.]] 
|| [[Slika:Pavao_Pavlicic_Zagrebacki_sajam_knjiga_052011_2.jpg|nothumb|80px]] || [[Pavao Pavličić]] || ''[[Muzej revolucije]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| &lt;ref&gt;[http://danigjalskog.com/nagrada-ksaver-sandor-gjalski/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-2013/ Dani Ksavera Šandora Gjalskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214202427/http://danigjalskog.com/nagrada-ksaver-sandor-gjalski/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-2013/ |date=2018-02-14 }} Nagrada Ksaver Šandor Gjalski 2013, pristupljeno 29. lipnja 2015.&lt;/ref&gt;
|-
! [[2014.]] 
|| || [[Julijana Matanović]] || ''[[I na početku i na kraju bijaše kava]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| &lt;ref&gt;[http://danigjalskog.com/2014/10/dobitnica-knjizevne-nagrade-ksaver-sandor-gjalski-za-2014/ Dani Ksavera Šandora Gjalskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214200019/http://danigjalskog.com/2014/10/dobitnica-knjizevne-nagrade-ksaver-sandor-gjalski-za-2014/ |date=2018-02-14 }} Dobitnica književne nagrade Ksaver Šandor Gjalski za 2014, pristupljeno 29. lipnja 2015.&lt;/ref&gt;
|-
! [[2015.]] 
|| || [[Dubravko Jelačić]] || ''[[Nezaboravne priče iz kavane Corso]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2016.]] 
|| || [[Željko Ivanković]] || ''[[Rat i sjećanje]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2017.]] 
|| || [[Kristian Novak]] || ''[[Ciganin, ali najljepši]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;| &lt;ref name=Popis&gt;[http://dhk.hr/nagrade-knjizevnika/nagradeni-knjizevnici/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-popis-dosadasnjih-dobitnika ''Nagrada Ksaver Šandor Gjalski''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919102730/http://dhk.hr/nagrade-knjizevnika/nagradeni-knjizevnici/nagrada-ksaver-sandor-gjalski-popis-dosadasnjih-dobitnika |date=2020-09-19 }}, Društvo hrvatskih književnika, dhk.hr, (pristupljeno 15. prosinca 2017.)&lt;/ref&gt;
|-
! [[2018.]] 
|| || [[Jurica Pavičić]] || ''[[Crvena voda]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2019.]] 
|| [[Slika:HAZU_26_Goran_Tribuson_17_lipnja_2008.jpg|nothumb|80px]] || [[Goran Tribuson]] || ''[[Otac od bronce]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2020.]] 
|| || [[Ena Katarina Haler]] || ''[[Nadohvat]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|-
! [[2021.]] 
|| || [[Zoran Ferić]] || ''[[Putujuće kazalište]]'' ||style=&quot;font-size:smaller&quot;|
|}

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* http://www.danigjalskog.com/ Dani Ksaver Šandora Gjalskog

{{Dobitnici nagrade Ksaver Šandor Gjalski}}

[[Kategorija:Nagrada Ksaver Šandor Gjalski| ]]
[[Kategorija:Nastanci 1979.]]
[[Kategorija:Jugoslavenske književne nagrade|Ksaver Šandor Gjalski]]
[[Kategorija:Hrvatske književne nagrade|Ksaver Šandor Gjalski]]</text>
      <sha1>cv99jj67m2dosbdfeqtxabvr909yqwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narodnooslobodilačka borba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57752</id>
    <revision>
      <id>42717031</id>
      <parentid>42603963</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84388" sha1="as19h70hv7wo7t0ovf8zvzwm6ii54fj" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
|sukob=Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije
|deo=[[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji]]
|slika=National Liberation War collage.jpg
|opis_slike=
|vreme=[[1941]]. - [[1945]].
|mesto=[[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupirana]] [[Jugoslavija]]
|uzrok=okupacija Jugoslavije
|teritorija=pripajanje Istre
|rezultat= pobjeda partizana, oslobođenje od okupacije, socijalna revolucija
|strana1= [[Datoteka:Communist Party of Yugoslavia Flag-cyr (1920–1952).svg|border|22px]] [[Komunistička partija Jugoslavije]]
[[Datoteka:Yugoslav Partisans flag 1945.svg|border|22px]] [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije]]
* [[Datoteka:Slovenian_Partisans_flag.svg|border|22px]] [[Slovenačka narodnooslobodilačka armija]]
* [[Datoteka:Flag of North Macedonia (1944–1946).svg|border|22px]] [[Narodnoslobodilačka vojska Makedonije]]
&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag_of_the_Liberation_Front.gif|border|22px]] [[Osvobodilna fronta]]
[[Datoteka:Flag of the United Kingdom.svg|22px|border]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velika Britanija]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg|border|22px]] [[Sovjetski Savez|SSSR]] &lt;small&gt;(od 1944.)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of the Bulgarian Homeland Front.svg|22px|border|Bulgaria]] [[Carstvo Bugarska|Kraljevina Bugarska]] &lt;small&gt;(od 1944.)&lt;/small&gt;
|strana2=[[Datoteka:Flag of Nazi Germany (1933-1945).svg|border|22px]] [[Treći rajh|Treći Reich]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of Italy (1861-1946).svg|22px|border]] [[Kraljevina Italija]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of Hungary 1940.svg|border|22px|border]] [[Kraljevina Mađarska (1920. - 1946.)|Kraljevina Mađarska]] &lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of Bulgaria.svg|22px|border|Bulgaria]] [[Carstvo Bugarska|Kraljevina Bugarska]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of Independent State of Croatia.svg|border|22px]] [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of Serbia (1941–1944).svg|border|22px]] [[Vojna uprava u Srbiji]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of Montenegro (1905-1918 &amp; 1941-1944).svg|22px|border]] [[Italijanski guvernatorat Crna Gora|Guvernatorat Crna Gora]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Flag of German occupied Albania.svg|22px|border|Albania]] [[Albanija pod upravom Trećeg Reicha|Albanija]]&lt;br /&gt;
[[Datoteka:Chetniks Flag.svg|22px|border|Chetniks]] [[Četnici u Drugom svjetskom ratu|Četnici]] (počeli kao ustanici)&lt;br /&gt;
|gubici1 =&lt;center&gt;[[Demografski gubici Jugoslavije u drugom svjetskom ratu|Ukupni gubici]]:&lt;br /&gt;~600,000 - ~1,700,000&lt;/center&gt;
}}
'''Narodnooslobodilačka borba''' ('''NOB''') ili '''Oslobodilački rat naroda Jugoslavije''' je bila oružana borba jugoslovenskih naroda, predvođenih [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističkom partijom Jugoslavije]], za oslobođenje od [[fašizam|fašističke]] [[ratna okupacija|okupacije]] tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]. Obuhvata vremenski period od 7. [[1941]]. do 5. [[1945]]. godine, na celokupnoj teritoriji [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. U istoriografiji bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] ova borba se još nazivala '''Narodnooslobodilački rat i socijalistička revolucija'''.

Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije je bila širok [[antifašizam|antifašistički]] front borbe protiv okupatora i njegovih saradnika. Jugoslovenski komunisti su bili dobro organizovani i vojnički iskusni (veliki broj kadrova se [[Španski borci|borio u Španiji]]). Mnogi borci u partizanskim redovima nisu bili [[komunizam|komunisti]], ali ih je u programu [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|AVNOJ]]-a privukao [[Federacija|federativni sistem]] za različite narode u Jugoslaviji, što [[Noel Malcolm|Malcolm]] ocenjuje kao &quot;izbalansiraniju zamisao od svega što su druge političke snage nudile u to vrijeme&quot;.&lt;ref&gt;[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcom]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Isticanjem da je borba opštejugoslovenska i antifašistička, komunisti su jasno iskazali da je obnova Jugoslavije ravnopravnih naroda okosnica njihove strategije.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt; Oni su antitezom nacionalističkim politikama i usmeravanjem borbe protiv okupatora sprečili da se oslobodilački rat ne pretvori u strahoviti rat Srba i Hrvata do istrebljenja.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt; [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] se od početka isprečila protiv bratoubilaštva, kao strategije koju inspirišu okupatori, stavom da nema narodnooslobodilačke borbe ukoliko ona ne prevazilazi nacionalne obračune.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt;

Borbe su započele [[ustanak u okupiranoj Jugoslaviji|ustankom u okupiranoj Jugoslaviji 1941]]. Prvotna partizanska [[gerila]] je vremenom izrasla u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije]], koja se borila protiv snaga [[Sile Osovine|Osovine]] i kolaboracionista: [[ustaše|ustaša]], [[četnici|četnika]], [[srpska državna straža|nedićevaca]], [[srpski dobrovoljački SS korpus|ljotićevaca]], [[balli Kombëtar|balista]], [[Bela garda (Slovenija)|Bele garde]] i drugih. Praksa narodnooslobodilačke borbe pokazala je da se partizanske jedinice razvijaju i jačaju samo kroz borbene akcije. Napad na neko od neprijateljskih uporišta više bi odjeknuo nego svi politički zborovi koje bi partizani održali.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/46_13.htm&lt;/ref&gt;

Borba protiv okupatora je sve do jeseni [[1943]]. godine vođena u punoj strateškoj blokadi, [[Saveznici i Jugoslavija|bez pomoći Saveznika]].&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]&lt;/ref&gt; Krajem 1943. godine borba protiv [[Wehrmacht]]a je prerasla gerilski karakter.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/3_2_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] &quot;In Bosnia the movement had grown out of its original partisan character by the winter of '43. Large formations had come into existence which could fight often on level terms with the enemy, and according to concepts that were no longer those of guerrilla warfare.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1.11.1943. Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.] &quot;Borbene akcije, koje su se otuda razvile izgubile su karakter gerilskog rata. U stvarnosti, u borbama sa posadnim trupama na odlučujućim mestima pojavljuju se brojno jake, planski vođene i — bar za planinsko ratovanje — dobro naoružane i opremljene jedinice... Prema tome, nepravilno bi bilo da se i dalje govori o &quot;gerilstvu&quot; ili da se suzbijanje bandi smatra kao policijska stvar.&quot;&lt;/ref&gt; Nakon pet godina borbe, fašističke snage su pobeđene a Jugoslavija oslobođena 5. [[1945]]. godine, u saradnji sa [[Crvena armija|Crvenom armijom]] i zapadnim [[Savezničke sile|Saveznicima]].

Istovremeno sa borbom protiv okupatora, vođena je i socijalna [[revolucija]] protiv starog poretka.&lt;ref&gt;Milovan Đilas, Revolucionarni rat, Beograd, 1990, 34.&lt;/ref&gt; Jugoslavija je doživela duboke [[društvena promena|promene]] - ušla je u rat kao unitarna [[monarhija]], a iz rata je izašla kao federativna [[republika]]. Umesto [[kapitalizam|kapitalizma]] je uspostavljen [[socijalizam|socijalistički]] sistem.

Jugoslovenska revolucija je legalizovana [[Saveznici i Jugoslavija|priznanjem saveznika]] pa i [[Sporazumi Tito-Šubašić|starog režima]], što je slučaj bez presedana u istoriji.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt; [[Demokratska Federativna Jugoslavija]] je sačuvala međunarodni kontinuitet, putem formiranja [[Privremena vlada Demokratske Federativne Jugoslavije|privremene vlade]] i ulaska u [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjene narode]] u svojstvu osnivača.

== Pozadina ==
{{main|Uspon fašizma u Evropi|Španski građanski rat|Vojni puč 27. marta 1941.}}
Do kraja 1930-ih godina [[desnica|desničarske]] [[diktatura|diktature]] su svuda na [[Balkan]]u zamenile demokratske vlade, a [[komunistička partija|komunističke partije]] su zabranjene.&lt;ref name=&quot;Čitanka&quot;&gt;{{Cite web |url=http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf |title=Istorijska čitanka, Drugi svetski rat |access-date=2012-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119161149/http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf |archive-date=2022-01-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; U to vreme, [[Komunistička partija Jugoslavije]] za svoj prioritet uzima politiku &quot;[[narodni front|narodnog fronta]]&quot; i [[Antifašizam|borbu protiv fašizma]], a na mitinzima [[1939]]. godine ističe slogan &quot;''Branićemo granice, branićemo zemlju!''&quot;&lt;ref&gt;''Zbornik sećanja aktivista jugoslovenskog revolucionarnog radničkog pokreta'', knjiga treća (str. 445), Beograd 1960.&lt;/ref&gt; [[1940]]. godine komunisti sve glasije traže savez sa [[SSSR]] u odbrani Jugoslavije od Hitlera, ali tadašnja vlada je vodila pro-nemačku politiku.

Do sredine [[1941]]. sve balkanske zemlje izuzev Turske bile su ili pod nacističkom okupacijom, ili u savezu s nacistima. Jugoslavija je rasparčana: Hrvatska (sa Bosnom i Hercegovinom kao jednim od njenih regiona) postala je marionetska država sila Osovine, dok je ostatak zemlje podeljen na okupacione zone pod italijanskom, mađarskom i bugarskom vlašću.&lt;ref name=&quot;Čitanka&quot;/&gt;

== 1941. godina ==
{{Glavni članak|Hronologija NOB-a 1941. godina}}

=== Aprilski rat i okupacija ===
{{Glavni članak|Vojni puč od 27.3. 1941.|Aprilski rat|Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu}}
{{izdvojeni citat|Nemci su zauzeli Jugoslaviju za deset dana. Mislili su da će to biti jedna epizoda Drugog svetskog rata. Ljuto su se prevarili! Koga su sretali Nemci na svom putu u danima osvajanja? Izdajnike! Generala Nedića i Pavelića! Deset pucnjeva i stotine klanjanja. Malo granata, a mnogo osmeha! Uobraženi i tupoglavi Nemci mislili su da im je Jugoslavija u džepu. Ali tada se pojavio neko ko je bio zainteresovan. Ne Pavelić, ne Maček, već narod! Počeo je pravi rat! On je počeo baš onda, kad su Nemci izjavili da je rat svršen!&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;&gt;Vladimir Dedijer: DNEVNIK, treća knjiga https://www.znaci.org/00003/492.htm&lt;/ref&gt;|[[Vladimir Dedijer]], ratni dnevnik.}}

Potpisivanje protokola o pristupanju [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] [[Trojni pakt|Trojnom paktu]], koji su potpisali predsednik Vlade [[Dragiša Cvetković]] i ministar inostranih poslova [[Aleksandar Cincar-Marković]] [[25. 3.|25.3.]] [[1941]]. godine u [[Beč]]u, izazvalo je veliko nezadovoljstvo naroda. Grupa oficira u suradnji s [[ujedinjeno Kraljevstvo|britanskim]] agentima, predvođena [[general]]om [[Dušan Simović|Dušanom Simovićem]], izvela je u noći [[26.3|26]]/[[27. 3.|27.3.]] [[vojni puč 27. marta 1941.|vojni puč]] kojim je zbačena Vlada i Namesništvo, na čelu s [[Knez Pavle Karađorđević|knezom Pavlom]], a kralj [[Petar II Karađorđević|Petar II]] proglašen punoletnim i postavljen na presto.

Narod je masovnim demonstracijama u [[Beograd]]u i drugim većim gradovima [[Jugoslavija|Jugoslavije]] pozdravio vojni puč i obaranje Vlade. Glavne parole bile su &quot;''Bolje rat nego pakt''&quot; i &quot;''Bolje grob nego rob''&quot;. Iako zvanično nije istupila iz Trojnog pakta, nova vlada se plašila napada [[Treći rajh|nacističke Nemačke]], mada ništa konkretno nije preduzela za odbranu zemlje. Na vest da je u Jugoslaviji izvršen državni udar, [[Adolf Hitler]] je naredio da se pored planiranog napada na [[Grčka|Grčku]] simultano izvede i napad na Jugoslaviju.

[[Aprilski rat|Napad na Jugoslaviju]] počeo je, bez objave rata [[6. 4.|6.4.]] [[1941]]. godine, [[Bombardovanje Beograda 1941.|bombardovanjem Beograda]] i opštim napadom sa teritorija svih susednih zemalja (izizev Grčke). U dvanaestodnevom ratu oružane snage Kraljevine Jugoslavije su pretrpele potun poraz. Kralj i Vlada su [[15. 4.|15.4.]] pobegli iz zemlje, a dva dana kasnije je potpisana kapitulacija.

[[Datoteka:Zgrabimo oružje svi.jpg|mini|desno|Partizanski plakat koji poziva u borbu.]]
Odmah po ulasku nemačkih jedinica u [[Zagreb]], [[10. 4.|10.4.]] [[1941]]. godine, [[Slavko Kvaternik]] je, u ime [[Ustaše|ustaškog]] poglavnika [[Ante Pavelić]]a, proglasio [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnu Državu Hrvatsku]], koja se prostirala na teritoriji današnje [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Srem]]a. [[Slovenija|Sloveniju]] su podelili [[Italijani]] i [[Nemci]], [[Bačka|Bačku]] i [[Novi Sad]] dobili su [[Mađari]], [[Banat]] [[Rumuni]], [[Bugari]] su dobili veći deo [[Makedonija|Makedonije]] i deo jugoistočne [[Srbija|Srbije]], [[Italijani]] su dobili [[Kosovo]] i preostali deo Makedonije i pripojili &quot;[[Velika Albanija|Velikoj Albaniji]]&quot;. [[Crna Gora]] je postala Italijanski protektorat. Preostali deo Srbije je bio organizovan u državu pod [[general]]om [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]].

[[Komunistička partija Jugoslavije]] se odmah suprotstavila [[okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupaciji i podeli Jugoslaviji]]. U proglasu [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] od [[15. 4.|15. aprila]] se 1941. godine, između ostalog, kaže:
{{izdvojeni citat|NARODI JUGOSLAVIJE!

Strašna katastrofa, koju smo mi komunisti već odavna signalizirali, zadesila je narode Jugoslavije. Osvajačke armije osovinskih sila provalile su u našu zemlju iznenada i svuda kud prolaze siju smrt i pustošenja. (...)

HRVATSKI NARODE!

Hrvatska je okupirana po njemačkim i talijanskim četama, a nije slobodna i nezavisna narodna država, kako je hoće prikazati današnji vlastodršci u Hrvatskoj. To je država šačice hrvatske gospode, koji neprekidno preko radija i štampe viču o pokolju i strijeljanju, o prijekim sudovima itd. Groze se smrću za svaku sitnicu, tako da svakog pametnog čovjeka crveni lice kad čuje te bjesomučne grožnje. Ali neka ta gospoda upamte da ništa nije trajno što je upereno protiv naroda, a najmanje vlast današnjih vlastodržaca. Neka se ta gospoda malo zamisle o tome što očekuje njih za prolijevanje nedužne narodne krvi. (...)

NARODI JUGOSLAVIJE: Srbije, Slovenije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Makedonije i Vojvodine. Vi koji se borite i ginete u borbi za svoju nezavisnost, znajte, da će ta borba biti okrunjena sa uspjehom, pa ma vi sada sa nadmoćnim neprijateljem i podlegli u toj borbi. Ne klonite duhom, zbijte čvršće svoje redove, dočekujte uzdignute glave i najteže udarce. Komunisti i čitava radnička klasa Jugoslavije ustrajati će do konačne pobjede, u prvim redovima narodne borbe protiv osvajača. (...)

Živilo bratstvo i sloga naroda Jugoslavije u borbi za svoju slobodu i nacionalnu nezavisnost! &lt;ref&gt;https://www.znaci.org/zb/4_5_1.htm&lt;/ref&gt;|PROGLAS CENTRALNOG KOMITETA KPJ NARODIMA JUGOSLAVIJE OD 15 TRAVNJA 1941 GODINE}}

=== Pripreme za ustanak ===
[[Datoteka:Josip Broz Tito Bihać 1942.jpg|desno|thumb|200px|»Partizanske odrede organizuju komunisti čija je dužnost da se stave na čelo narodnog ustanka, da neprekidno razvijaju otpor naroda, jer, u protivnom, može se dogoditi da partizani budu izolovani od naroda koji je spreman da se bori za svoju pravednu stvar«.&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata NOB, tom II, Bilten Vrhovnog štaba NOPOJ-a od 10. avgusta 1941, str. od 1 do 13 i tom V, knj. 3, str. 14.&lt;/ref&gt; [[Josip Broz Tito]], generalni sekretar KPJ i vrhovni komandant NOV i POJ]]
[[Komunistička partija Jugoslavije]] ukazivala je na opasnost od [[Fašizam|fašističke]] [[Invazija|invazije]] na [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]], još od [[1938]]. godine kada je [[Nemačka]] izvršila [[anšlus Austrije]]. Na [[Peta zemaljska konferencija KPJ|Petoj zemaljskoj konferenciji KPJ]], održanoj oktobra [[1940]]. godine u [[Zagreb]]u, ocenjeno je da u nastaloj situaciji neophodno sprečiti uvlačenje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] u rat i pri [[Centralni komitet|Centralnom komitetu]] je formirana Vojna komisija, koja je imala zadatak priprema otpor na vojnom planu i uspostavi kontakte s antifašistički orijentisanim oficirima u jugoslovenskoj kraljevskoj vojsci.

KPJ je oštro protestovala i protiv odluke vlade Cvetković-Maček o pristupanju Jugoslavije [[Trojni pakt|Trojnom paktu]]. Odmah posle [[vojni puč 27. marta 1941.|vojnog puča od 27.3.]], komunisti su tražili da se organizuje odbrana zemlje, puste svi politički zatvorenici i da se uhapse svi profašistički nastrojeni političari. U danima [[Aprilski rat|napada Sila osovine]] na Jugoslaviju KPJ je pozivala svoje članove, članove [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]]-a, radnike i seljake da se dobrovoljno javljaju u vojsku i brane zemlju. [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i mesne organizacije su zahtevale od vojnih komandi da se naoružaju radnici i omladina.

Na sednici Politbiroa CK KPJ, [[15. 4.|15.4.]] [[1941]]. godine u [[Zagreb]]u, ukazano je na neizbežnost kapitulacije Jugoslavije i odlučeno da se dalja borba protiv okupatora nastavi. Na sednici je formiran Vojni komitet na čijem se čelu nalazio generalni sekretar KPJ [[Josip Broz Tito]]. U Proglasu koji je tada izdat osuđeno je stvaranje kvinsliške [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]] i istaknuto ''da će komunisti i radnička klasa Jugoslavije biti u prvim redovima borbe i u njoj istrajati do konačne pobede''.

U Proglasu povodom [[1. 5.|1.5.]] [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] je istakao da će KPJ organizovazi i predvoditi borbu naroda protiv okupatora i domaćih izdajnika. Početkom maja u Zagrebu je održano savetovanje CK KPJ, kojem su prisustvovali svi prestvanici nacionalnih i pokrajinskih rukovodstva KPJ (izuzev iz [[Republika Makedonija|Makedonije]]). Na savetovanju je konstantovano da je neophodno okupiti najšire narodne mase, bez obzira na političke, nacionalne i verske i druge razlike u jednistveni narodnooslobodilački front. Odlučeno je i da se po uzoru na Vojni komitet pri CK KPJ formiraju vojni komiteti pri svim partijskim rukovodstvima u zemlji.

U drugoj polovini maja Josip Broz Tito i jedna deo članova Politbiroa CK KPJ su prešli iz Zagreba u [[Beograd]], čime je on postao centar razvijanja ustanka. Tokom 5. i 6. [[1941]]. godine, u Jugoslaviji, je stvorena mreža vojnih komiteta pri rukovodstvima KPJ koja su radila na pripremi ustanka. Oni su prikupljali oružje, municiji, sanitetski materijal, stvarali uporišta u kvinsliškim formacijama, odabirali i pripremali ljudstvo za formiranje partizanskih odreda, organizovali vojne i sanitetske kurseve i obaveštajnu službu. U većim gradovima organizovane su ilegalne udarne grupe koje su izvodile sabotaže i diverzije. Posebna pažnja posvećena je povratku u zemlju [[Španski borci|učesnika španskog građanskog]], koji su se nalazili po logorima u [[Francuska|Francuskoj]].

=== Ustanak ===
[[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|minijatura|[[Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji]] septembra 1941. godine.]]
{{Glavni članak|Ustanak u okupiranoj Jugoslaviji|Ustanak u Srbiji 1941.|Ustanak u Crnoj Gori 1941.|Ustanak u NDH 1941.}}
{{izdvojeni citat|Krvolok Hitler hoće da uništi slovenske narode i da ih pretvori u feudalno roblje - roblje koje će orati i kopati zemlju za nemačke grofove i barone. Bezuman, Hitler urla da 4-5 miliona Slovena treba da nestane kako bi tamo gde su oni bili zaorao nemački plug, i to je razlog što je krenuo protiv sovjetske Rusije, zemlje socijalizma, zaštitnika svih obespravljenih ljudi, posebno malog slovenskog naroda. Danas je herojska borba sovjetskog naroda borba svih slovenskih naroda protiv zajedničkog zla. Njihova pobeda je i naša pobeda, pobeda koja će okončati ropstvo, glad i strah koji je doneo fašizam.&lt;ref name=&quot;Čitanka&quot;/&gt;|Letak Oblasnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije za Makedoniju, novembar 1941.}}
{{Operacije NOVJ}}
Posle [[operacija Barbarossa|napada Sila osovine na Sovjetski Svez]], [[22. 6.|22.6.]] [[1941]]. godine, Politbiro [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] je održao hitnu sednicu i uputio proglas narodima Jugoslavije u kome ih je pozivao na oružanu borbu protiv okupatora. Samo nekoliko dana zatim, [[27. 6.|27.6.]], na sednici Politbiroa CK KPJ formiran je [[Vrhovni štab NOVJ|Glavni štab Narodnooslobodilačkih partizanskih odreda Jugoslavije]], za čijeg je komandanta izabran gegeralni sekreatr [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] [[Josip Broz Tito]].

Na sednici Politbiroa CK KPJ održanoj [[4. 7.|4.7.]] [[1941]]. godine [[Muzej 4. juli|u vili]] [[Vladislav S. Ribnikar|Vladislava Ribnikara]] u [[Beograd]]u, odlučeno je da se od sabotaža i diverija pređe na opšti ustanak i da [[gerila|partizanski rat]] bude osnovna forma razvijanja ustanka. Sastanku su prisustvovali: [[Josip Broz Tito]], [[Aleksandar Ranković]], [[Milovan Đilas]], [[Svetozar Vukmanović|Svetozar Vukmanović Tempo]], [[Ivo Lola Ribar]], [[Sreten Žujović]] i [[Ivan Milutinović]]. Na sastanku su pojedini članovi [[Centralni komitet|CK]] upućeni u razne krajeve zemlje radi pomoći u organizovanju i rukovođenju oružanom borbom.
* '''Srbija''' ([[7. 7.|7.7.]]) - manji oružani sukobi, do kojih je dolazilo u periodu maj-jun, prerasli su 7.7., posle akcije Rađevačke partizanske čete pod komandom [[Žikica Jovanović Španac|Žikice Jovanovića Španca]] u [[Bela Crkva (Krupanj)|Beloj Crkvi]], u masovni ustanak, koji se razvio tokom avgusta i septembra i proširio na teritoriju čitave [[Srbija|Srbije]].
* '''Crna Gora''' ([[13. 7.|13.7.]]) - početne akcije partizanskih odreda prerasle su 13.7. u opštenarodni ustanak (tzv. ''[[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|Trinaestojulski ustanak]]'') u kome je za nekoliko dana oslobođen veći deo [[Crna Gora|Crne Gore]] (izuzev gradova) i zarobljeno 4.000 italijanskih vojnika.&lt;ref name=&quot;VE&quot;&gt;Vojna enciklopedija (knjiga 5). Beograd 1975. godina&lt;/ref&gt; Iako je ustanak ubrzo ugušen, on je imao velikog podsticaja za dalje širenje NOB-a u Crnoj Gori.
* '''Slovenija''' ([[22. 7.|22.7.]]) - oružane akcije partizanskih četa otpočele su [[22. 7.|22.7.]] u [[Gorenjska|Gorenjskom]] i [[Štrajerska|Štrajerskoj]], a tokom avgusta proširile su se na teritoriju čitave [[Slovenija|Slovenije]].
* '''Bosna i Hercegovina''' ([[27. 7.|27.7.]]) - još u toku juna meseca u [[Hercegovina|Hercegovini]] je došlo do oružanih borbi između pripadnika [[Srbi|srpskog naroda]] i [[Ustaše|ustaša]]. Masovni ustanak otpočeo je [[27. 7.|27.7.]] napadom i oslobođenjem [[Drvar]]a, a ubrzo je obuhvatio [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]] i čitavu [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. Oslobođeni su gradovi: [[Bosansko Grahovo]], [[Glamoč]], [[Mrkonjić grad]], [[Vlasenica]], [[Srebrenica]], [[Maglaj]] i dr.
* '''Hrvatska''' ([[27. 7.|27.7.]]) - prva žarišta ustanka stvorena su tokom jula i avgusta na području [[Lika|Like]], [[Kordun]]a, [[Banija|Banije]] i [[Slavonija|Slavonije]], a kasnije i u [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Gorski kotar|Gorskom kotaru]]. Prva veća ustanička akcija izvedena je 27.7. napadom gerilskih odreda na [[Srb (grad)|Srb]]. U [[Hrvatska|Hrvatskoj]] je [[22. 6.|22.6.]] formiran i prvi [[Spisak partizanskih odreda u Jugoslaviji 1941-1945|partizanski odred]] u Jugoslaviji - [[Sisački partizanski odred|Sisački NOP odred]].
* '''Makedonija''' ([[11. 10.|11.10.]]) - ustanak je kasnio zbog stava [[Metodije Šatorov|Metodija Šatorova]] da PK KPJ za Makedoniju priključi Bugarskoj KP. Posle obrazovanja novog Pokrajinskog komiteta u toku avgusta i septembra formirana su tri partizanska odreda. Napadom [[Prileprki NOP odred|Prilepskog NOP odreda]] na [[Prilep]], 11. oktobra, otpočeo je oružani ustanak.

[[Spisak partizanskih odreda u Jugoslaviji 1941-1945|Partizanski odredi u Jugoslaviji]] su, tokom leta [[1941]]. godine, naneli ozbiljne udarce okupatorskim i kvinsliškim snagama i zaplenili veću količinu oružja. To je omogućilo dalje narastanje i brojno jačanje partizanskih odreda, koji su od nekoliko desetina izrasli u jedinice sa više stotina boraca. Stvaranjem slobodnih teritorija, mnoge komunikacije bile su presečene ili izložene napadima. Zbog diverzantskih aktivnosti na komunikacijama, okupatori i kvinslinzi su bili prisiljeni da odvajaju znatne snage za njihovo obezbeđenje.

U [[Beograd]]u, [[Zagreb]]u, [[Ljubljana|Ljubljani]], [[Niš]]u, [[Split]]u, [[Mostar]]u, [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Zemun]]u i drugim gradovima uništavani su važni objekti, paljena transportna sredstva, vršeni atentati i dr. Udarne i diverzantske gupe su vršile napada na okupatorske vojnike i oficire, patrole, straže, uništavale su skladišta, hangare, oslobađale taoce i zarobljenike, rušili su železničke pruge, kidale telefonske i telegrafske žice i dr. Poseban značaj imale su manje Udarne grupe sačinjene od 2-3 osobe, uglavnom omladinaca.

Strogom disciplinom u začetku su likvidirane pljačke i tendencije anarhije.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt;

=== Stvaranje slobodnih teritorija ===
{{Glavni članak|Užička republika|Savetovanje u Stolicama|Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu}}
[[Datoteka:Partizanska štamparija na Papuku.jpg|minijatura|Partizanska štamparija na Papuku, Slavonija 1942. godine.]]
Tokom leta [[1941]]. godine stvoreno je nekoliko slobodnih teritorija. Najveća i najpoznatija slobodna teritorija bila je ''[[Užička republika]]'', formirana tokom avgusta i septembra [[1941]]. Nalazila se nalazila na prostoru zapadne Srbije i [[Šumadija|Šumadije]] i obuhvatala skoro svu oblast između [[Drina|Drine]], [[Sava|Save]], [[Beograd]]a, [[Smederevo|Smedereva]] i [[Južna Morava|Južne Morave]] (oko 2/3 celokupne teritorije uže [[Srbija|Srbije]]). Bila je povezana sa slobodnim teritorijama u istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]], [[Sandžak]]u, južnoj i istočnoj Srbiji. Na ovom prostoru bili su oslobođeni gradovi: [[Užice]], [[Čačak]], [[Gornji Milanovac]], [[Krupanj]], [[Loznica]], [[Bajina Bašta]] i [[Požega (Srbija)|Požega]], a izolovani okupatorski garnizoni u [[Šabac|Šapcu]], [[Valjevo|Valjevu]], [[Kraljevo|Kraljevu]], [[Kragujevac|Kragujevcu]], kao i neka mesta duž pruge Beograd-Niš. Na ovu slobodnu teritoriju došao je, polovinom septembra, deo [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Glavnog štaba NOPOJ-a]] i [[Josip Broz Tito]]. Posleban značaj na jačanje NOB-a imalo je [[Savetovanje u Stolicama|savetovanje Glavnog štaba]], koje je održano [[26. 9.|26.9.]] u Stolicama, na kojem su date smernice za dalje razvijanj i jačanje ustanka. Ova slobodna teritorija izgubljena je u teškim borbama tokom [[Prav neprijateljska ofanziva|Prve neprijateljske ofanzive]], krajem novembra i početkom decembra.

Slobodna teritorija u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] stvorena je tokom [[Ustanak u Crnoj Gori 1941.|Trinaestojulskog ustanka]] i obuhvatala je 3/4 njene teritorije, sa gradovima [[Andrijevica]], [[Grahovo (Nikšić)|Grahovo]], [[Žabljak (Žabljak)|Žabljak]], [[Kolašin]], [[Bijelo Polje]], [[Berane]] i [[Danilovgrad]]. Ova teritorija se delimično održala i posle italijanske julske ofanzive i postojala je sve do proleća [[1942]]. godine. U oružanom ustanku tokom jula i avgusta [[1941]]. godine stvorena je prostrana slobodna teritorija u zapadnoj Bosni (nazivana i ''[[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi#Drvarska republika|Drvarska republika]]''), srednjoj i istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]]. One su bile međusobno povezane, ali su se znatno smanjile pojavom [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i napadom [[Italijani|italijanski]], [[Ustaše|ustaških]] i [[Domobrani|domobranskih]] snaga, početkom septembra [[1941]]. godine. Tokom jula i avgusta u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] su stvorene slobodne teritorije na području: [[Lika|Like]], [[Kordun]]a, [[Banija|Banije]], [[Gorski kotar|Gorskog kotara]], [[Dalmacija|Dalmacije]] i [[Slavonija|Slavonije]]. One su se smanjile posle napada italijanskih, ustaških, domobranskih i četničkih snaga u jesen [[1941]]. godine. Najorganizovanija slobodna teritorija u Hrvatskoj bila je na Kordunu. U [[Slovenija|Sloveniji]] je obrazovana manja slobodna teritorija na području [[Gorenjska|Gorenjskog]] u decembru [[1941]]. koja je krajem meseca izgubljena u napadu nemačkih snaga.

=== Prva neprijateljska ofanziva ===
{{Glavni članak|Prva neprijateljska ofanziva|Povlačenje partizana u Sandžak 1941.}}
{{Quote box
 | citat = »Gledao sam neprijateljske tenkove koji neće da pucaju na naše borce, nego hoće da ih gaze. To je ravnica pa je tenkovima olakšano manevrisanje, a našim borcima otežano povlačenje. Jedan od naših boraca bježao je ispred tenka i zaklanjao se oko plasta sijena da bi ga najposlije tenk zgazio prelazeći preko sijena...

Čitava brigada je nosila ranjenike na nosilima... Umor je bio toliki da se više nije moglo, pa se pomišljalo da bi najbolje bilo poginuti, jer je ponestalo snage. Nije u pitanju hrana, jer je bilo hrane, nije u pitanju ni hrabrost, jer više nije bilo straha, ali je umor teži od svega. Tada je komandir čete Petar Marin, krasan momak, hrabar i odvažan, poginuo isključivo zbog umora. Prosto je stojeći zaspao i tako je pogođen.«&lt;ref&gt;Kozara u Narodnooslobodilačkom ratu (ur. Žarko Zgonjanin i dr.), tom 1, str. 687&lt;/ref&gt;
 | izvor = Svedočenje [[Živko Rodić|Živka Rodića]] 
 | width = 40%
 | align = right}}

Zbog razmera oslobodilačke borbe u Jugoslaviji nemačko-italijanski okupator je bilo prinuđen da dovuče nove snage iz drugih okupiranih zemalja i sa frontova. [[Italijani]] su u toku julske ofanzive u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] angažovali divizije iz [[Italija|Italije]] i [[Albanija|Albanije]]. Italijani su, takođe, morali da intervenišu i na području [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]], jer [[domobrani]] i [[ustaše]] nisu bili u stanju da održe &quot;red i mir&quot;. [[Nemci]] su u [[Srbija|Srbiji]] prebacili diviziju i policijske jedinice iz [[Francuska|Francuske]], jednu diviziju sa [[Istočni front (Drugi svetski rat)|Istočnog fronta]], ojačani puk iz [[Grčka|Grčke]], i policijske jedinice iz [[Treći rajh|Nemačke]]. Sa tako ojačanim snagama okupatori su krajem leta i u jesen [[1941]]. godine izveli više ofanzivnih operacija, u nameri da unište pojedina žarišta ustanka. Delovi italijanske Druge armije počeli su krajem avgusta operacije u [[Hercegovina|Hercegovini]], [[bosanska Krajina|zapadnoj Bosni]], [[Lika|Lici]] i [[Kordun]]u. Nemci su polovinom septembra pokrenuli veliku ofanzivu u Srbiji (tzv. ''[[Operacija Užice|Prva neprijateljska ofanziva]]'') koja je trajala do decembra. U ovoj ofanzivi učestvovalo je šest nemačkih divizija i razne kvinsliške jedinice. Tokom ove ofanzive vođene su mnoge borbe, a najpoznatija je [[Bitka na Kadinjači|borba na Kadinjači]], kada su izginuli svi borci [[Užički partizanski odred#Radnički bataljon Užičkog NOP odreda|Radničkog bataljona Užičkog NOP odreda]] branivši odstupnicu narodu i partizanima koji su se povlačili iz [[Užice|Užica]]. Za vreme ove ofanzive Glavnina partizanskih snaga iz zapadne Srbije i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ-a]] su se [[povlačenje partizana u Sandžak 1941.|povukli u Sandžak]]. Uporedo sa ovom operacijom, pokrenuto je još nekoliko ofanziva na partizanske odrede u [[Vojvodina|Vojvodini]], [[Slavonija|Slavoniji]], [[Gorski kotar|Gorskom kotaru]], [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Hrvatsko primorje|Hrvatskom primoriju]].

Posle povlačenja u [[Sandžak]], [[Vrhovni štab]] je reformisao snage koje su se povukle iz [[Srbija|Srbije]] i od tih jedinica i od jedinica iz [[Crna Gora|Crne Gore]] formirao, [[21. 12.|21.12.]] [[1941]]. godine u [[Rudo (BiH)|Rudom]], [[Prva proleterska udarna brigada|Prvu proletersku NOU brigadu]]. Od ostatka snaga je [[1. 3.|1.3.]] [[1942]]. godine u [[Čajniče|Čajniču]] formirana i [[Druga proleterska udarna brigada|Druga proleterska NOU brigada]].

=== Teror okupatora ===
{{Glavni članak|Kragujevački oktobar|Masakr u Kraljevu|Krvavi marš}}
[[Datoteka:Kraljevo-streljanje-doubijanje-41.jpg|thumb|Streljani taoci u Kraljevu 1941. godine.]]
Tokom operacija protiv partizana okupator je vršio represalije i teror nad civilnim stanovništvom. Paljena su sela, pljačkana imovina, masovno uništavano stanovništvo, žene, deca, starci. desetine hiljada ljudi je odvedeno u koncentracione logore na području [[Jugoslavija|Jugoslavije]] ([[Logor Jasenovac|Jasenovac]], [[Logor Stara Gradiška|Stara Gradiška]], [[Logor Banjica|Banjica]], [[Logor Sajmište|Sajmište]], [[Logor Šabac|Šabac]], [[Logor Crveni krst|Niš]] i dr) i u poznate logore širom [[Evropa|Evrope]] ([[Buhenvald]], [[Dahau]], [[Auschwitz (koncentracioni logor)|Aušvic]], [[Mauthauzen]] i dr). Desetine hiljada ljudi odvedeno je na prisilni rad u [[Nemačka|Nemačku]]. Masovne zločine [[Nemci]] su izvršili tokom Prve neprijateljske ofanzive u [[Srbija|Srbiji]]. U [[Kragujevac|Kragujevcu]] i [[Kraljevo|Kraljevu]] je izvršen masovni pokolj u kojem je ubijeno više hiljada ljudi, među kojima i đaci [[Prva kragujevačka gimnazija|Kragujevačke gimnazije]]. Masovni pokolji vršenu su i u [[Šabac|Šapcu]], [[Mačva|Mačvi]], [[Beograd]]u i drugim mestima.

== 1942. godina ==
{{Glavni članak|Hronologija NOB-a 1942. godina}}
{{izdvojeni citat|Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili socijalne demokratije, zahtavio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]&lt;/ref&gt;|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}}

=== Druga neprijateljska ofanziva ===
{{Glavni članak|Druga neprijateljska ofanziva|Igmanski marš}}
Početkom [[1942]]. godine, kriza [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a, koja je nastupila u [[Srbija|Srbiji]], posle [[Operacija Užice|Prve neprijateljske ofanzive]], proširila se i na istočnu [[Bosna (regija)|Bosnu]] gde je pojavom [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]], došlo do osipanja partizanskih partizanskih odreda. Da bi sprečio taj proces i sredio situaciju [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOPOJ-a]] se sa [[Prva proleterska udarna brigada|Prvom proleterskom brigadom]] prebacio u istočnu Bosnu, što je dovelo do jačanja oružane borbe u ovoj oblasti.

Nemačka Vrhovna komanda za Jugoistok prenela je [[15. 1.|15.1.]] svoja dejstva na istočnu Bosnu, čime je počela nove operacije protiv NOP-a (tzv. ''[[Operacija Jugoistočna Hrvatska|Druga neprijateljska ofanziva]]''). [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Četnički]] štabovi su izdali naređenje svojim jedinicama da ne pružaju otpor Nemcima. Nemci i ustaše su prodrli na slobodnu teritoriju duž komunikacija i uspostavili ustaške i domobranske garnizone u nekoliko mesta. U toku ove ofanzive delovi Prve proleterske brigade su izveli u najtežim klimatskim uslovima [[Igmanski marš]].

Tokom 3. [[1942]]. godine [[Prva proleterska udarna brigada|Prva]] i [[Druga proleterska udarna brigada|Druga proleterska brigada]] su ponovo oslobodile veći deo ove teritorije. U to vreme partizsnki odredi kontrolisali su veći deo [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Hercegovina|Hercegovine]], [[Sandžak]]a i istočne Bosne, a slobdne teritorije na tim područjima bile su međusobno povezane. U oslobođenoj [[Foča|Foči]] se od 1. do 5. [[1942]]. godine nalazilo središte [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]] i [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]]. Za vreme svog boravka u Foči Vrhovni štab je u januaru formirao [[Dobrovoljačka vojska u NOB|Dobrovoljačku vojsku Jugoslavije]], a u februaru doneo satut [[Proleterske brigade|Proleterskih brigada]] koji je imao velikog uticaja na dalji razvoj jedinica [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]].

=== Pohod u Bosansku krajinu ===
{{Glavni članak|Pohod proleterskih brigada u Bosansku krajinu 1942.|Bitka za Kozaru}}
U ofanzivi udruženih [[Nemci|namačkih]], [[Italijani|italijanskih]], [[Ustaše|ustaških]] i [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničkih]] snaga u proleće [[1942]]. godine protiv partizana u istočnoj [[Bosna (regija)|Bosni]], [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Sandžak]]u i [[Hercegovina|Hercegovini]] (tzv. ''[[Treća neprijateljska ofanziva]]'') partizanske snage su bile prisiljene na povlačenje. Neke jedinice su se raspale, sva slobodna teritorija bila je izgubljena, a [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]] je zapao u privremenu krizu. Glavnina partizanskih snaga iz Crne Gore, Sandžaka i manji deo iz Hercegovine, povlačila se pod borbom, po planu [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], ka tromeđi Bosne, Hercegovine i Crne Gore, gde su od tih snaga obrazovane tri nove [[spisak brigada NOVJ|brigade]] ([[Treća proleterska sandžačka udarna brigada|Treća sandžačka]], [[Četvrta crnogorska proleterska brigada|Četvrta]] i [[Peta proleterska crnogorska brigada|Peta crnogorska]]) i [[Hercegovački NOP odred]]. [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab DV i POJ]] je odlučio da sa Grupom proleterskih brigada prenese težište oružane boreb u [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]] radi povezivanja sa krajiškim i hrvatskim partizanima i stvaranja veće slobodne teritorije.

U ovo vreme oružana borba na ovom području je imala široke rezmere naročito na [[Grmeč]]u i [[Kozara|Kozari]], zbog čega su [[Nemci]] i [[ustaše]] preduzeli operacije, angažujući oko 45.000 vojnika protiv [[Drugi krajiški NOP odred|Drugog krajiškog NOP odreda]], jačine oko 3.500 boraca.&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt; Borbe su trajale od [[10. 6.|10.6.]] do [[18. 7.|18.7.]] [[1942]]. godine i spadaju u red najtežih i najdramatičnijih bitki u NOB-u. Tokom maja i juna partizani u [[Bosna (regija)|Bosni]] su raspolagali i sa dva aviona (''piloti [[Franjo Kluz]] i [[Rudi Čajavec]]''), koja su izvela nekoliko bobenih akcija.

[[Pohod partizana u Bosansku Krajinu|Pohod grupe proleterskih brigada]] počeo je [[24. 6.|24.6.]] [[1942]]. i posle spajanja s partizanskim snagama u [[bosanska Krajina|zapadnoj Bosni]] i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] prerastao je u ofanzivu koja je trajala do početka [[1943]]. godine. [[Peta proleterska crnogorska udarna brigada|Peta proleterska brigada]] i [[Hercegovački NOP odred]] ostali su jedno vreme na tromeđi, radi zaštite [[Centralna bolnica NOVJ|centralne partizanske bolnice]], a zatim su se zajedno sa ranjenicima probili u zapadnu Bosnu. Do početka [[1943]]. godine oslobođeni su gradovi: [[Bihać]], [[Konjic]], [[Prozor (BiH)|Prozor]], [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]], [[Tomislavgrad|Duvno]], [[Livno]], [[Ključ (grad)|Ključ]], [[Glamoč]], [[Mrkonjić grad]] i [[Jajce]]. Prenoseći dejstva u dolinu [[Una|Une]], [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je planirao da razbije posade neprijateljskih garnizona u dolini Une i Cazinskoj krajini i tako spoji slobodne teritorije zapadne Bosne i Hrvatske.

=== Bihaćka republika ===
{{Glavni članak|Bihaćka operacija|Bihaćka republika}}
[[Datoteka:Bihać Republic.png|thumb|Bihaćka republika]]
U [[Bihaćka operacija 1942.|Bihaćkoj operaciji]], u prvoj polovini novembra [[1942]]. godine, oslobođeni su [[Bihać]], [[Bosanska Krupa]], [[Podgrad]], [[Velika Kladuša]], [[Cetingrad]] i [[Podcetin]], a zatim dejstvima prema srednjoj Bosni oslobođeni su ponovo [[Mrkonjić grad]] i [[Jajce]], a zatim [[Skender Vakuf / Kneževo|Skender Vakuf]], [[Kotor-Varoš|Kotor Varoš]], [[Teslić]] i [[Prnjavor]]. Time je bila stvorena velika slobodna teritorija od oko 48.000&amp;nbsp;km²&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt;, koja se prostirala od [[Karlovac|Karlovca]] do [[Neretva|Neretve]] i od [[bosna (rijeka)|reke Bosne]] do [[Jadransko more|Jadranskoh mora]]. Preko [[Gorski kotar|Gorskog kotara]] i [[Pokuplje|Pokuplja]], bila je povezana sa slobodnom teritorijom u [[Slovenija|Sloveniji]]. [[Bihać]] je bio centra te teritorije, pa se ona četo naziva i'' [[Bihaćka republika]]''. U njemu je bilo sedište [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]] i [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]], sve do kraja 1. [[1943]]. godine.

Prilivom novih boraca i zaplenom velike količine oružja bilo je omogućeno formiranje novih [[spisak brigada NOVJ|brigada]], kojih je ukupno do nevembra bilo 28. [[Vrhovni štab]] je [[1. 11.|1.11.]] [[1942]]. godine formirao [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačku vojsku Jugoslavije]], stvaranjem prvih [[Divizije NOVJ|divizija]] i [[Korpusi NOVJ|korpusa]]. Decembra [[1942]]. godine Vrhovni štab je usmerio glavninu svojih snaga prema dolinama [[Sava|Save]] i [[Bosna (rijeka)|Bosne]] i ka srednjoj [[Dalmacija|Dalmaciji]], radi razbijanja neprijateljskih snaga i dejstava na komunikacije. Tako su [[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva proleterska]] i [[Treća udarna divizija]] prebačene iz zapadne u srednju Bosnu, [[Prvi bosanski narodnooslobodilački korpus|Prvi bosanski]] i [[Prvi hrvatski narodnooslobodilački korpus|Prvi hrvatski korpus]] usmereni su na neprijateljske garnizone u dolinama [[Sana (reka)|Sane]] i [[Una|Une]], a [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska divizija]] i jedinice Četvrte operatine zone Hrvatske pristupile su razbijanju [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] u [[Kninska Krajina|Kninskoj krajini]].

=== Formiranje AVNOJ-a ===
{{Glavni članak|AVNOJ}} {{izdvojeni citat|Ono što smo postigli, postigli doslednom i pravilnom političkom linijom; nikome od naših novih suboraca nećemo dozvoliti da tu liniju, prostu i široku, unakazi i okalja.&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/29_4.htm KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE]&lt;/ref&gt;|[[Koča Popović]]}}
Po dolasku u [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]] [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] su preduzeli mere za izgraživanje sistema revolucionarne vlasti na oslobođenoj teritoriji. Septembra [[1942]]. godine data su uputstva o organizaciji narone vlasti na oslobođenoj teritoriji, kojima su [[Narodnooslobodilački odbor]]i (NOO) proglašeni za stalne organe vlasti. Krajem [[1942]]. godine u 30 srezova slobodne teritorije održani su izbori za mesne, opštinske, sreske i okružne NOO.

Formirane su i [[Antifašizam|antifašističke]] organizacije: [[Antifašistički front žena]] (AFŽ), na [[kongres]]u [[6. 12.|6.12.]] u [[Bosanski Petrovac|Bosanskom Petrovcu]] i [[Ujedinjeni savez antifašističke omladine Jugoslavije]] (USAOJ), na kongresu [[27. 12.|27.12.]] u [[Bihać]]u, koji su okupljali široke narodne mase. Na hiljade ljudi, žena i omladine iz ovih organizacija, svrstanih u radne čete, bataljone i brigade preduzimali su niz akcija za otklanjanje posledica ratnih dejstava na oslobođenoj teritoriji, a rušenjem pruga, drumova, sabiranjem letine i na druge načine olakšavali su borbena dejstva [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]. Preko ovih organizacija snažno se manifestovalo jedinstvo naroda u borbi protiv okupatora.

Na inicijativu [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], [[26. 11.|26]]. i [[27. 11.|27.11.]] [[1942]]. godine održano je Prvo zasedanje [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]] (AVNOJ) u [[Bihać]]u, na kome je prisustvovalo 54 delegata&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt;. Na ovom zasedanju AVNOJ je konstituisan u opštenacionalno i opštepartijsko političko predstavništvo Narodnooslobodilačke borbe naroda Jugoslavije. Na zasedanju je konstituisan i Izvršni odbor AVNOJ-a, koji je rukovodio radom NO odbora i imao obeležje vlade. Pored mera preduzetih na privrednom planu, on je ulagao i napore na rešavanju socijalnih, prosvetnih i zdravstvenih problema na oslobođenoj teritoriji, ali je otpočeo i akciju za međunarodno priznanje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]].

=== Razvoj NOB-a u drugim krajevima Jugoslavije tokom 1942. ===
{{izdvojeni citat|Postojao je zajednički imenitelj vere i hrabrosti koji karakteriše sve njihove akcije, duh obnove koji neprijatelj u svojoj uskoj predrasudi izgleda nikad ne bi mogao shvatiti, a kamoli poštivati.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/3_1_4.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] &quot;There was a common denominator of faith and courage that characterized all their actions, a spirit of regeneration which the enemy in his narrow prejudice could never seem to understand, much less to respect.&quot;&lt;/ref&gt;|[[Basil Davidson]]}}

Početkom [[1942]]. godine u zapadnoj [[Srbija|Srbiji]] i [[Šumadija|Šumadiji]] je došlo do privremenog jenjavanja oružane borbe. Težište borbi preneto je na južnu Srbiju, gde je formirana velika slobodna teritorija, koja se prostirala od [[Jastrebac|Jastrebca]] do [[Kukavica (planina)|Kukavice]] i od [[Suva planina|Suve planine]] do [[Vlasotince|Vlasotinaca]], gde su obrazovana snažna žarišta ustanka: Toplica, Jablanica, [[Pusta reka]], Kukavica, [[Crna Trava]] i [[Jastrebac (Bujanovac)|Jastrebac]]. Neprijatelj je uspeo da privremeno ovlada ovim područjem i nanese teške gubitke partizanskim odredima, koji su nastavili dejstva pod veoma teškim uslovima.

Partizanske jedinice u [[Sandžak]]u vodile su, početkom [[1942]]. godine, teške borbe protiv italijanskih snaga, [[srpska državna straža|nedićevaca]], [[srpski dobrovoljački SS korpus|ljotićevaca]], [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]] i muslimanske fašističke miliceije. Posle teških borbi partizani su bili prisiljeni da se povuku iz Sandžaka u [[Bosna (regija)|Bosnu]] i [[Crna Gora|Crnu Goru]]. Partizanske snage i organizacije KPJ u [[Banat]]u, [[Bačka|Bačkoj]] i [[Baranja|Baranji]] pretrpele su teške gubitke, što je dovelo do zastoja u oružanoj borbi, dok se težište [[Vojvodina u NOB-u|NOB-a U Vojvodini]] tokom [[1942]]. godine prenelo na [[Srem u NOB-u|Srem]]. U [[Republika Makedonija|Makedoniji]] je obrazovano više partizanskih odreda koji su u proleće [[1942]], započeli akcije protiv [[Bugari|Bugara]].

U zapadnim delovima [[Jugoslavija|Jugoslavije]], oružana borba je u zimu i proleće [[1942]]. godine dobila još širi zamah. [[Partizanski odredi Jugoslavije|Partizanski odredi]] su izrasli u čvrste vojne formacije i u mnogim akcijama naneli znatne gubitke neprijatelju. U zapadnoj i srednjoj Bosni dejstvovalo je pet partizanskih odreda koji su imali veliku slobodnu teritoriju. Oslobođenjem [[Prijedor]]a, 5. [[1942]], spojene su slobodne teritorije [[Kozara|Kozare]] i [[Podgrmeč]]a. U [[Hrvatska|Hrvatskoj]] su proširene slobodne u [[Lika|Lici]], [[Banija|Baniji]], [[Kordun]]u, [[Gorski kotar|Gorskom kotaru]] i povezane sa slobodnom teritorijom u zapadnoj Bosni, U [[Dalmacija|Dalmaciji]] je pojačana aktivnost partizana i na moru. U [[Slavonija|Slavoniji]] je takođe stvorena slobodna teritorija, a partizanske snage na [[Kalnik]]u, [[Bilogora|Bilogori]] i [[Moslavina|Moslavini]] brojno su ojačale. Ni više ofanzivnih operacija neprijatelja, izvedenih u ovom periodu, nisu mogle da spreče sve veći polet NOB-a u Hrvatskoj.

U [[Slovenija|Sloveniji]] je u rano proleće [[1942]]. godine došlo do snažnog razvoja oružane borbe, a na području [[Dolenjska|Dolenjskog]] i [[Notranjska|Notranjskog]] stvorena je prostrana slobodna teritorija. Radi jačanja ustanka u [[Gorenjska|Gorenjskoj]] i [[Štrajerska|Štrajerskoj]] izvršen je pohod Druge grupe partizanskih odreda u Štrajersku (tzv. ''Pohod u Štrajersku'').

Kao odgovor na uspehe NOB-a u [[1942]]. godini okupatori su preduzeli čitav niz većih operacija, koje su započele Drugom neprijateljskom ofanzivom u istočnoj Bosni, 1. 1942. Ove ofanzivne operacije su u periodu april-jun zahvatile [[Crna Gora|Crnu Goru]] i [[Hercegovina|Hercegovinu]]; [[Bosanska Krajina|Bosansku krajinu]], područje [[Kozara|Kozare]] u junu i julu; [[Hrvatska|Hrvatsku]], područje [[Kordun]]a u maju, [[Banija|Baniju]] u avgustu, [[Dalmacija|Dalmaciju]] u oktobru; [[Slovenija|Sloveniju]] u junu i julu (tzv. ''Roška ofanziva''); [[Srem]] u avgustu i septembru i u [[Srbija|Srbiji]] od jula do avgusta (tzv. ''Aćimovićeva ofanziva''). Pored ovih većih operacija, okupator je izveo i niz lokalnih akcija.

Krajem [[1942]]. godine došlo je do razvoja [[Južna Srbija u NOB-u|NOB-a u južnoj Srbiji]], [[Makedonija u NOB-u|Makedoniji]] i na [[Kosovo i Metohija u NOB-u|Kosovu]], gde su dejstvovali partizanski odredi &quot;[[Zejnel Ajdini]]&quot; i &quot;[[Emin Duraku]]&quot;. U [[Crna Gora|Crnoj Gori]], [[Sandžak]]u i [[Hercegovina|Hercegovini]] mesna rukovodstva [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] i manje partizanske snage su dejstvovale pod veoma teškim uslovima. U [[Srem]]u je oružana borba doživela veoma široke razmere zbog čega je okupator u avgustu pokrenuo veliku ofanzivu protiv partizana na [[Fruška gora|Fruškoj gori]]. Operacija nije uspela, a neprijatelj je pobio oko 6.000 ljudi, žena, dece i staraca, a oko 10.000 pohapsio&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt;. Partizanska dejstva na moru u [[1942]]. godini doživela su snažan uspon, i sem [[Dalmacija|Dalmacije]], zahvatila su i [[Hrvatsko primorje]]. Na većini ostrva formirane su partizanske čete i grupe.

== 1943. godina ==
{{Glavni članak|Hronologija NOB-a 1943. godina}} {{izdvojeni citat|Nikakva motorizacija ne može se meriti sa natčovečanskom snagom i plodovima naših napora. Svaki minut nespavanja, svaki dah, svaka kap krvi, svaki otkucaj srca, čak svaki poslednji dah i težina tela umrlog od iznemoglosti da se osetiti, ispoljava se u rezultatu, zaključku, u završnom računu.&lt;ref name=&quot;KOČA POPOVIĆ: BELEŠKE UZ RATOVANJE&quot;/&gt;|[[Koča Popović]]}}

=== Bitka na Neretvi ===
{{Glavni članak|Četvrta neprijateljska ofanziva|Bitka na Neretvi}}
[[Datoteka:Jugoslavija i Evropa maj 1943.jpg|minijatura|[[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu|Slobodna teritorija]] u Jugoslaviji i Hitlerova tvrđava Evropa, maja 1943. godine.]]
Plašeći se mogućnosti iskrcavanja [[savezničke sile|savezničkih]] trupa na [[Balkan]], [[Treći rajh|nemačka]] Vrhovna komanda je odlučila da po svaku cenu uništi oružane snage [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a. Dogovorom sa [[Italijani]]ma odlučeno je da sprovedu dve [[operacija Weiss|operacije Vajs 1]] i [[Operacija Weiss|Vajs 2]] (tzv. ''[[Operacija Weiss|Četvrta neprijateljska ofanziva]]''). Operacije su počele [[20. 1.|20.1.]] [[1943]]. godine i zahvatile su u prvoj fazi teritoriju [[Banija|Banije]], [[Kordun]]a, [[Lika|Like]], [[Dalmacija|Dalmacije]] i [[Bosanska Krajina|Bosanske krajine]]. U tim operacijama bile su angažovane jake neprijateljeve snage: 5 nemačkih i 4 italijanskih divizija i znatne snage [[Ustaše|ustaša]], [[Domobrani|domobrana]] i [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četnika]]&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt;.

U toku prvog dela ofanzive jedinice [[Prvi hrvatski narodnooslobodilački korpus|Prvog hrvatskog]] i [[Prvi bosanski narodnooslobodilački korpus|Prvog bosanskog korpusa]] pružile su jak otpor, ali je neprijatelj uspeo da privremeno ovlada delom oslobođene teritorije. Za to vreme [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je sa Glavnom operativnom grupom, koju je činilo pet [[Divizije NOVJ|divizija]] ([[Prva proleterska divizija NOVJ|Prva]] i [[Druga proleterska divizija NOVJ|Druga proleterska]], [[Treća udarna divizija NOVJ|Treća udarna]], [[Sedma banijska divizija|Sedma banijska]] i [[Deveta dalmatinska divizija]]), preduzeo protivofanzivu u pravcu [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Crna Gora|Crne Gore]], da bi razbio okupatorske i [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] snage i stvorio uslove za prodor u [[Srbija|Srbiju]]. Pošto je uspela da uništi italijanske snage u dolini [[Rama (reka)|Rame]] i na srednjem toku [[Neretva|Neretve]], između [[Konjic]]a i [[Jablanica (BiH)|Jablanice]], Glavna operativna grupa sa Vrhovnim štabom i oko [[Centralna bolnica NOVJ|3.500 ranjenika]]&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt; privukla je na Neretvu krupne neprijateljske snage. Okružene na tom pravcu, snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] bile su primorane da vode bitku za spasavanje ranjenika. Bitka je trajala mesec dana, od [[15. 2.|15.2.a]] do [[15. 3.|15.3.]], kada su poslednje jedinice NOVJ prešle na levu obalu Neretve. Glavna operativna grupa se sa ranjenicima probila iz okruženja i izvršila prodor u Hercegovinu i Crnu Goru, razbivši pri tom znatne [[jugoslovenska vojska u otadžbini|četničke]] snage, koje su brojale oko 26.000 četnika&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt;. Razbijanjem četnika na Neretvi, počelo je osipanje njihovih jedinica na ovoj teritoriji.

Poraz četnika na Neretvi i neuspeh uništenja jedinica [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba]], imalo je za posledicu dalje jačanje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i stvaranje nove velike teritorije u Crnoj Gori, Hercegovini, Sandžaku i istočnoj Bosni. Takođe [[Bitka na Neretvi|bitkom na Neretvi]], olakšana je situacija za jedinice [[Prvi hrvatski narodnooslobodilački korpus|Prvog hrvatskog]], a posebno [[Prvi bosanski narodnooslobodilački korpus|Prvog bosanskog korpusa]], jer su glavne snage neprijatelja bile angažovane prema [[Neretva|Neretvi]]. Jedinice Prvog bosanskog i Prvog hrvatskog korpusa uspele su za kratko vreme da povrate svoje izgubljene teritorije, koje su držali pre ofanzive.

=== Bitka na Sutjesci ===
{{Glavni članak|Bitka na Sutjesci}}
[[Datoteka:Tito and Ivan Ribar in 1943.jpg|desno|thumb|200px|[[Josip Broz Tito|Tito]] i [[Ivan Ribar]] u [[Titova pećina Bogovići|Titovoj pećini u selu Bogovići na Romaniji]] nakon [[Bitka na Sutjesci|Bitke na Sutjesci]]]]
Neuspehom [[Operacija Weiss|Operacija Vajs 1]] i [[operacija Weiss|2]], nije samo propao plan namačke Vrhovne komande o uništenju glavnine snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], već im je prodor tih snaga na istok stvorio nove probleme i opasnosti. Posebnu opasnost za [[Nemci|Nemce]] predstavljalo je približavanje Glavne operativne grupe NOVJ [[Srbija|Srbiji]] i mogućnost snažnijeg rasplamsavanja borbe u tom delu zemlje, čime bi znatno porastao značaj jugoslovenskog ratišta u međusavezničkom okviru. I dalje strahujući od mogućnosti invazije saveznika na [[Balkan]], Nemci su shvatili da u novonastaloj situaciji NOVJ predstavlja neposrednu opasnost za njihove planove na Balkanu, a naročito Glavnina snaga NOVJ, koja bi, eventualino, svojim prodorom ka dolini [[Južna Morava|južne Morave]] i [[Vardar]]a mogla da ozbiljno ugrozi veze sa njihovim snagama u [[Grčka|Grčkoj]].

Zbog toga nemačka Vrhovna komanda je preduzela novu ofanzivu protiv snaga NOVJ u [[Hercegovina|Hercegovini]], [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Sandžak]]u, radi njihovog uništenja. Ofanziva je počela [[15. 5.|15.5.]] i trajala je do [[15. 6.|15.6.]] [[1943]]. godine. U ovoj ofanzivi učestvovalo je 5 nemačkih i 3 italijanske divizije, 2 bugarska puka i 1 ustaška brdska brigada - ukupno 127.000 vojnika, protiv 19.700 partizana, među kojima oko [[Centralna bolnica NOVJ|4.000 ranjenika]]&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt;. U toj najtežoj i najdramatičnijoj bici tokom NOB-a, grupa od pet divizija i dve samostalne brigade sa [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnim štabom]], zbijena na malom i teškom terenu, iznurena neprekidnim borbama, marševima i glađu, morala je uz izvanredne napore i žrtve (poginula je 1/3 boraca) da probije nekoliko neprijateljskih obruča. Vrhovni štab je stalno bio na težištu borbi, a Vrhovni komandant [[Josip Broz Tito]] (koji je ranjen [[9. 6.|9.6.]]) je neposredno uticao na dejstva jedinica.

=== Razvoj NOB-a u drugim krajevima Jugoslavije tokom 1943. ===

{{izdvojeni citat|U  noći između 10. i 11. augusta napad grupe od 500 ustanika na aerodrom Sarajevo-Rajlovac. Tri napada odbijena od strane aerodromske posade (300 ljudi, od toga 100 Nijemaca). Upotrebom zapaljive municije nanijeta totalna šteta na: 3 Ju-52, 1 W-34 i 1 Do-17 (njemačkih) i 11 Do-17, 1 Blenheim hrvatskog vazduhoplovstva; više He-46 oštećeno; 1 Nijemac poginuo, dva ranjena. Brza reakcija oklopnog voza spriječena rušenjem tračnica. Dijelovi SS i 369. divizije otpočeli potjeru. Pošto je u prethodnim noćima primjećeno nadlijetanje više neprijateljskih aviona koji su bacali materijal o okolini, pretpostavlja se da su ustanici imali englesku pomoć.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00002/T311_175/359_1174.htm NAW, T-311, Roll 175, 001169: Izvodi iz dnevnih izvještaja komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga]&lt;/ref&gt;|Dnevni izvještaj nemačke komande Jugoistoka Vrhovnoj komandi oružanih snaga od 11. august 1943.}}

[[Datoteka:Tuzla 1943.jpg|desno|thumb|Nemačka motorizacija pred zgradom sa koje još nisu uklonjene partizanske parole &quot;Smrt fašizmu – sloboda narodu&quot;.]]

[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 101I-005-0018-18, Jugoslawien, Polizeieinsatz.jpg|thumb|Nijemci u okupiranoj Jugoslaviji 1943 (na staklima rupe od metaka).]]

Za vreme [[Operacija Weiss|Četvrte]] i [[Operacija Schwarz|Pete neprijateljske ofanzive]], snage [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] na drugim područjima se po direktivi [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovnog štaba NOV i POJ]], pojačale borbena dejstva. Tako su u [[Slovenija|Sloveniji]] uporedo sa pojačanom vojnom i političkom aktivnošću protiv [[Bela garda (Slovenija)|Bele garde]], partizanske snage napadale su i rušile železničku pruge i okupatorske snage duž njih. [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]] je zahvatio i [[Koruška|Korušku]], a u [[Slovenačko primorje|Slovenačkom primorju]] je znatno jačao. Posle neprijateljske ofanzive u [[Slavonija|Slavoniji]] 3. [[1943]]. godine (tzv. ''Psinjsko-papučka operacija''), jedinice NOVJ proširile su slobodnu teritoriju u Slavoniji, [[Moslavina|Moslavini]] i [[Podravina|Podravini]], a posle obrazovanja [[Prvi slavonski narodnooslobodilački korpus|Prvog slavonskog korpusa]], 5. 1943. oslobodile su i veći deo Požeške kotline. Diverzantskim akcijama na pruzi [[Beograd]]-[[Zagreb]], u velikoj meri je ometan saobraćaj.

[[Prvi hrvatski narodnooslobodilački korpus|Prvi hrvatski korpus]] je ponovo oslobodio veći deo [[Lika|Like]], [[Kordun]]a i [[Banija|Banije]]. U isto vreme u [[Istra|Istri]] su stvorena mnoga uporišta [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a. U zapadnoj Bosni [[Prvi bosanski narodnooslobodilački korpus|Prvi bosanski korpus]] je oslobodio veći deo teritorije koju je držao, pre [[Operacija Weiss|Četvrte neprijateljske ofantive]] i kontrolisao je veći deo srednje Bosne. Kada je 5. 1943. Prvi bosanski korpus podeljen na dva korpusa, novi Prvi bosanski korpus (od oktobra [[Treći bosanski korpus NOVJ|Treći bosanski korpus]]) je upućen u istočnu Bosnu gde je proširio slobodnu teritoriju, a Drugi bosanski korpus (od oktobra [[Peti bosanski korpus NOVJ|Peti bosanski korpus]]) je nastavio dejstva u zapadnoj i srednjoj [[Bosna (regija)|Bosni]]. Od jula [[1943]]. u istočnoj Bosni je dejstvovala i [[šesnaesta vojvođanska divizija NOVJ|16. vojvođanska divizija]].

U istočnoj [[Srbija|Srbiji]] je dejstvovao [[Timočki NOP odred|Timočki]] i [[Požarevački NOP odred|Požarevački]], a u zapadnoj Srbiji i [[Šumadija|Šumadiji]] obnovljeni su partizanski odredi: [[Prvi šumadijski partizanski odred|Šumadijski]], [[Valjevski partizanski odred|Valjevski]], [[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski]] i [[Čačanski partizanski odred|Čačanski]], koji su pojačali aktivnost na rušenju komunikacija i u borbi protiv nemačkih, bugarskih i kvinsliških jedinica. U južnoj Srbiji došlo je do jačanja oružane borbe i stvaranja slobodne teritorije na području [[Toplica (rijeka)|Toplice]], [[Jablanica (reka u Južnoj Srbiji)|Jablanice]] i u [[Crna Trava|Crnoj Travi]]. U [[Srem]]u su partizanske snage znatno brojno porasle, a jedan deo je prebače u istočnu Bosnu, dok je drugi dejstvovao u Sremu i naročito diverzantskim akcijama ometao saobraćaj. Bila su pojačana dejstva na [[Kosovo|Kosovu]] i u [[Sandžak]]u. U [[Republika Makedonija|Makedoniji]] je posle, stvaranja [[KP Makedonije]], 3. [[1943]]. godine, došlo do snažnijeg poleta oružane borbe, naročito u njenom istočnom delu. Radi uspešnijeg dejstva NOP-a, teritorija Makedonije je podeljena na pet operativnih zona, a formirana su i tri nova partizanska odreda i stvorene prve slobodne teritorije u [[Tikveš]]u, [[Debraci]]ma i [[Prespa|Prespi]].

Uporedo sa pokušajima da unište Glavninu snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], okupatori su izveli i niz manjih operacija protiv partizana na ostrvima i u obalskom području. Uprkos tome prva polovina [[1943]]. je bila period najuspešnijih dejstava mornaričkih jedinica NOVJ, za vrme italijanske okupacije. U [[Podgora (Hrvatska)|Podgori]] je [[23. 1.|23.1.]] formiran Odred ratne mornarice južne Dalmacije, u čijem je sastavu bila flota od 2 naoružana ribarska broda. Pored uspešnih akcija u [[Hvar (ostrvo)|Hvarskom]] i [[Neretva]]nskom kanalu, dejstva na moru su preneta dalje na sever u [[Velebit]]ski kanal. Iako su [[Italijani]] u to vreme imali jaku flotu, partizanske sange su uspele da izvrše napad na 103 broda i čamaca; od čega su uspeli da zaplene 37 brodova.&lt;ref name=&quot;VE&quot;/&gt;

Razmera operacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] i snažno narastanje [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]]-a, s kraja zime [[1942]]. i u početku [[1943]]. godine znatno su ojačali međunarodnu poziciju NOP-a. U vezi s tim [[Englezi|Britanci]] su poslali, aprila [[1943]], svoje prve predstavnike na slobodnu teritoriju, a u maju i svoju vojnu misiju u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]].

=== Kapitulacija Italije ===
{{main|Kapitulacija Italije u Jugoslaviji}}
[[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1943.png|minijatura|Ustanak u Jugoslaviji septembra 1943. godine, nakon kapitulacije Italije.]]
{{izdvojeni citat|Jedno je svima bilo zajedničko: bili su veoma ponosni na svoj pokret i na ono što su postigli. Za njih spoljni svet nije imao nekog neposrednog značaja ili interesa. Bili su im samo važni: njihov narodnooslobodilački rat, njihova borba protiv osvajača, njihove pobede, njihove žrtve. Najviše su se ponosili time što nisu nikome ništa dugovali, što su do sada sve postigli bez ikakve pomoći sa strane. (...)

Na osnovu naših zapažanja i izveštaja koje sam sada primio od mojih oficira iz različitih delova zemlje, postupno smo počeli da stičemo predstavu o obimu i prirodi partizanskog pokreta u Jugoslaviji. Ovde je, kako je izgledalo, bilo nešto daleko značajnije, kako vojnički, tako i politički, nego što je to iko izvan Jugoslavije mogao naslutiti.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/1_3.htm&lt;/ref&gt;|[[Fitzroy MacLean]]}}

[[Datoteka:Bela krajina.jpg|mini|Partizanska diverzija na mostu Otavec, [[Bela krajina]], [[Slovenija]], septembar 1943.]]
Posle iskrcavanja anglo-američkih snaga na [[Sicilija|Siciliju]], [[10. 7.|10.7.]] i pada Vlade [[Benito Mussolini|Benita Musolinija]], [[25. 7.|25.7.]] [[1943]]. godine, došlo je do očekivanja skorog povlačenja [[Italija|Italije]] iz rata. U vezi s tim [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je izvršio niz vojnih i političkih priprema. U italijansku okupacionu zonu i bliže obali upućen je deo snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], kao pomoć tamošnjim partizanskim jedinicama. Nemačka vrhovna komanda, je takođe, u strahu od skore kapitulacije Italije, preduzela posebne mere. Avgusta [[1943]]. godine završena je reorganizacija nemačkog komandovanja u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] i [[Grčka|Grčkoj]], a u [[Beograd]]u je formiran Štab grupe armija &quot;F&quot;, čiji je komandant istovremeno bio i Vrhovni zapovednik Jugoistoka. Njemu su bili podređeni: [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druga oklopna armija]], grupa armija &quot;E&quot; u Grčkoj; nemačke jedinice na teritoriji [[Nezavisna Država Hrvatska|NDH]]; bugarski okupacioni korpus, [[Srpski dobrovoljački SS korpus|Srpski doborovoljački korpus]] i [[Srpska državna straža]] i bugarska Peta armija. Neposredno pre kapitulacije Italije, deo nemačkih snaga prebačen je bliže [[Jadransko more|jadranskom]] obalskom području da bi brže mogle razoružati italijanske snage na [[Balkan]]u i zaposesti najvažnije luke u [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Albanija|Albaniji]].

Pravovremenim angažovanjem jedinica NOVJ, njihovim brzim i energičnim dejstvom i neposrednim masovnim učešćem naroda u [[Istra|Istri]], [[Slovenačko primorje|Slovenačkom primorju]], [[Slovenija|Sloveniji]], [[Hrvatsko primorje|Hrvatskom primorju]], [[Dalmacija|Dalmaciji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], razoružan je, prilikom kapitulacije Italije, [[8. 9.|8.9.]] [[1943]]. godine, veći deo italijanske okupacione armije i, u znatnoj meri, osujećen plan nemačke Vrhovne komande da to u potpunosti učine nemačke jedinice. U to vreme više od polovine jugoslovenske teritorije, uključujući znatan deo jadranske obale i ostrva, bilo je oslobođeno. Došlo je do novog poleta NOB-a i masovnijeg priliva novih boraca u [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], tako da je od kapitulacije Italije do kraja [[1943]]. godine formirano 56 novih [[spisak brigada NOVJ|brigada]], od kojih su neke ušle u sastav 8 novih [[Divizije NOVJ|divizija]], a od njih su formirana 4 nova [[Korpusi NOVJ|korpusa]]. Od zarobljenih [[tenk]]ova formirane su tenkovske jedinice, a u [[Livno|Livnu]] je formirana i Prva vazduhoplovna baza. [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab NOV i POJ]] je [[18. 11.|18.11.]] [[1943]]. formirao i [[Mornarica NOVJ|Mornaricu NOVJ]], koja je objedinjavala rad dotadašnjih mornaričkih komandi.

Radi stabilizacije situacije u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] i povraćaja jadranske obale, [[Nemci]] su morali da upute nove jedinice. Glavna intervencija nemačkih snaga za posedanje jadranske obale s zaleđem, usledila je u oktobru i novemru [[1943]]. godine (tzv. ''Oktobarska ofanziva''). U oštrim borbama Nemci su privremeno zaposeli Slovenačko primorje, Istru, [[Gorski kotar]] i Hrvatsko primorje. Krajem septembra zaposeli su [[Split]], a polovinom oktobra i početkom novembra ostrva ispred [[Šibenik]]a i poluostrvo [[Pelješac]]. [[Mornarica NOVJ]] je tada na ostrva [[Hvar (ostrvo)|Hvar]] i [[Brač]] prebacila [[Prva dalmatinska proleterska udarna brigada|Prvu]], [[Deveta dalmatinska brigada|Devetu]] i [[Jedanaesta dalmatinska brigada|Jedanaestu dalmatinsku brigadu]], četiri [[partizanski odredi Jugoslavije|partizanska odreda]] i nekoliko hiljada izbeglica - ukupno 15.000 ljudi. Nastavljajući posedanje obale i ostrva Nemci su u novembru zaposleli ostrva [[veliki Drevnik|Veliki]] i [[Mali Drevnik]] i iskrcali se na [[Krk (ostrvo)|Krk]], [[Cres]] i [[Lošinj]]. U očekivanju nemačkog napada na ostrva srednje i južne Dalmacije, Štab [[Osmi dalmatinski korpus NOVJ|Osmog dalmatinskog korpusa NOVJ]] je odlučio da ih sve brani. Pored jedinica [[26. dalmatinska divizija NOVJ|26. dalmatinske divizije]] u odbrani ostrva su učestvovali i otočki partizanski odredi. Kada su [[Nemci]], krajem decembra [[1943]], zauzeli ostrvo [[Korčula|Korčulu]], Operativni štab je doneo odluku o povlačenju na [[vis (otok)|ostrvo Vis]]. Tako je Mornarica NOVJ u četvoromesečnim borbama za obalu, zadržala operacijsku osnovicu [[Dugi otok]]-[[Kornati]]-[[Žirje]]-[[Vis]]-[[Lastovo]] i zajedno sa jedinicama 26. divizije, savezničkim pomorski i vazdušnim snagama nastvaila borbena dejstva. Ostrvo Vis je postao bastion [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i centar pomorskih veza sa [[Savezničke sile|Saveznicima]] u južnoj [[Italija|Italiji]] i sa partizanima na ostvu i kopnu. Hiljade izbeglica sa obale i ostalih ostrva evakuisani su preko Visa u Italiju i [[Egipat]], kao i veliki broj ranjenika iz jedinica NOVJ koji su upućivani u bolnice u Italiji.

Uspostavljanjem čvršće veze između obale i južne Italije, preko ostrva Vis, još više je doprinelo da istina o NOB-u, brže prodre. To je uticalo da se hiljade [[Slovenci|Slovenaca]] i [[Hrvati|Hrvata]] iz Slovenačkog primirja i Istre opredele za [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]], zatim na prikupljanje bivših logoraša koji su se nalazili u Italiji. U južnoj Italiji formirane su prekomorske brigade, koje su prebacivane preko ostrva Visa i učestvovale u NOB-u.

Razmera borbi u Jugoslaviji, angažovanje sve većeg broja nemačkih snaga i uspesi [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]], potvrdili su ranije uverenje [[Savezničke sile|Saveznika]] o značaju NOR-a. To je vidno ispoljeno upućivanjem nove, anglo-američke vojne u [[Vrhovni štab NOVJ|Vrhovni štab]]. Na konferenciji trojice vodećih šefova antihitlerovske koalicije u [[Teheran]]u, novembra-decembra 1943. godine, odlučeno je da se NOVJ i materijalno pomogne. Februara [[1944]]. godine u Vrhovni štab je stigla i sovjetska vojna misija.

=== Drugo zasedanje AVNOJ-a ===
{{Glavni članak|Drugo zasedanje AVNOJ-a}}

{{izdvojeni citat|„Vođa bandi [[Josip Broz Tito|Tito]], koji radi po uputstvima Staljina, stvorio je sovjetsku državu unutar [[Nezavisna Država Hrvatska|Hrvatske]] i raspolaže sa dobrom civilnom upravom.

Ceni se da su oružane snage jačine 100.000 ljudi i da su zasad formirane u 20 divizija i 14 samostalnih brigada. U pogledu naoružanja, iako se ono sastoji uglavnom iz lakog pešad. oružja, smatra se da zadovoljava, s obzirom na planinski karakter bojišta. Preuzimanjem materijalne opreme iz najmanje 2 italijanske divizije i delova razbijenih hrvatskih jedinca, te su oružane snage sve više upotpunjavane teškim naoružanjem, motornim vozilima itd.
&lt;br /&gt;(...)&lt;br /&gt;
U narednim zimskim mesecima neće se više raditi o opstanku Hrvatske, Crne Gore i Albanije, nego o stvaranju ili sprečavanju stvaranja boljševičkog bojišta na celokupnom, području [[Balkan|Jugoistoka]], u neposrednoj blizini granice [[Treći rajh|Rajha]].“&lt;ref&gt;[https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1.11.1943. Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.]&lt;/ref&gt;|Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1.11.1943.}}

U okolnostima u kojima je [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|NOP]] postigao velike vojne i političke uspehe u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] na unutrašnjem i savezničkom planu, stvoreni su uslovi da se ubrza proces izgrađivanja [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|nove jugoslovenske države]]. Na [[drugo zasjedanje AVNOJ-a|drugom zasedanju]] [[Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije|Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije]], održanom [[29. 11.|29]]. i [[30. 11.|30.11.]] [[1943]]. godine u [[Jajce|Jajcu]], kojem je prisustvovalo 142 delegata iz čitave Jugoslavije, osim iz [[Republika Makedonija|Makedonije]] i [[Sandžak]]a, odlučeno je da se:
* AVNOJ konstituiše u vrhovno zakonodavno i izvršno predstavničko telo Jugoslacije;
* uspostavi [[Nacionalni komitet oslobođenja Jugoslavije]] (NKOJ) kao organ sa svim obeležjima narodne vlade, preko kojeg će AVNOJ vršiti svoju izvršnu funkciju;
* jugoslovenskoj izbegličkoj vladi oduzmu prava zakonite vlade Jugoslavije i da se [[petar II Karađorđević|kralju Petru]] zabrani povratak u zemlju;
* Jugoslavija izgradi na demokratskom federativnom principu.

Skupština je izabrala Predsedništvo AVNOJ-a, koje je, u ime AVNOJ-a, imenovalo članove NKOJ-a, na čelu sa [[Maršal Jugoslavije|maršalom]] [[Josip Broz Tito|Josipom Brozom Titom]]. Zasedanje je ozakonilo revolucionarnu vlast - [[Narodnooslobodilački odbor]]i (NOO) koji su postali jedini priznati organi vlasti u zemlju. Zasedanje je potvrdilo odluke [[SNOS]]-a i [[Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Hrvatske|ZAVNOH]]-a o priključenju Jugoslaviji onih delova jugoslovenske teritorije, koje je [[Kraljevina Italija]] anketirala posle [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]].

== 1944. godina ==
{{Glavni članak|Hronologija NOB-a 1944. godina}}
[[Datoteka:1944 Yugoslavia liberated territories.jpg|minijatura|Teritorij Jugoslavije pod kontrolom NOVJ u rujnu 1944.]]

{{izdvojeni citat|Osvanuo je ovaj veliki, dugo očekivani dan, kome su težile desetine tisuća palih heroja kroz tri i po godine teških iskušenja. Šestog septembra stigla je naša velika saveznica Crvena armija na granicu Jugoslavije. Tisuće kilometara od Staljingrada i Kavkaza, uništavajući na svom slavnom putu stotine tisuća mrskih fašističkih osvajača, prešla je naša herojska saveznica da nam pomogne zadati poslednji udarac zakletom neprijatelju našeg naroda i očistiti našu krvlju zalivenu otadžbinu od omraženih fašističkih hordi... Oko 25 krvožednih nemačkih divizija, koje su se sa svih strana Balkana sakupile na teritoriji Jugoslavije, hoće da izbegnu zasluženoj kazni i da pobegnu iz naše zemlje. Udarajte nemilosrdno po neprijateljskim kolonama. Uništavajte njegovu živu silu. Čim više fašističkih kostiju ostane u našoj zemlji, više ćete se odužiti onim bezbrojnim žrtvama, koje su pale od zločinačke ruke fašističkog osvajača.&lt;ref name=&quot;znaci.net&quot;/&gt;|[[Tito]]va dnevna zapovest povodom izbijanja Crvene armije na granice Jugoslavije septembra 1944.}}

{{izdvojeni citat|Treba, konačno, smatrati pogreškom klasifikaciju toga neprijatelja kao &quot;banditskog protivnika&quot; a borbi koje se vode protiv njega kao &quot;rat protiv bandi&quot;. Radi se, izuzimajući novoformirane jedinice, o operativno i taktički dobro vođenim, teškim oružjem do zavidne mere naoružanim grupacijama snaga, koje se odlikuju dinamikom koju ne treba potceniti i čija brojnost stalno raste. Nisam naklonjen grešci da neprijatelja precenim, jer su upravo sadašnje borbe, sa uspesima i gubicima na obe strane, objektivna osnova za procenu. Zadatak ovog unutarnjeg neprijatelja je takođe uništenje svih Nemaca, to je njegov krajnji cilj. Za postizanje toga cilja njegovo glavno sredstvo je otežavanje, odn. sprečavanje pomeranja nemačkih snaga, naročito prema severu, jer bi time Nemci mogli postići koncentraciju svojih snaga kojoj se on u datom slučaju ne bi mogao odupreti. U stvari, Tito je već uspeo da, u sadejstvu sa anglo-američkim vazduhoplovstvom, skoro potpuno paralizuje odvijanje železničkog saobraćaja iz Grčke prama Beogradu, da trupe koje su vršile pomeranja rasparča na velikim odstojanjima i da ih mnogostruko veže, kao i da u najvećoj meri teško poremeti saobraćaj cisterni i dovoz uglja prema jugu, te da skoro ukoči transporte evakuacije.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_12_4_135.htm Izveštaj njemačkog Komandanta Jugoistoka Vrhovnoj komandi od 20. septembra 1944.]&lt;/ref&gt;|Izveštaj njemačkog Komandanta Jugoistoka Vrhovnoj komandi od 20. septembra 1944.}}

== 1945. godina ==
{{Glavni članak|Hronologija NOB-a 1945. godina}}
[[Datoteka:Nemački zarobljenici kod Ilirske Bistrice.jpg|minijatura|Kolona nemačkih zarobljenika 97. armijskog korpusa kod Ilirske Bistrice, 7. maja 1945.]]
{{izdvojeni citat|Ne treba pretpostavljati da partizani krajem rata nisu uživali u velikoj meri i iskrenu podršku naroda. Svojom hrabrom borbom protiv okupatora za vreme rata, oni su zadobili široko divljenje i priznanje, koje je poraslo kad su najzad izašli iz borbe kao pobednici. Za mnoge ljude je izgledalo da Tito i narodnooslobodilački pokret predstavljaju najbolji, ako ne i jedini vid sigurne vlasti, a ovo je bilo veoma značajno u zemlji u kojoj je četiri godine harala nesloga i borba. Znalo se da uživaju podršku i priznanje velikih saveznika i, iznad svih, Sovjetskog Saveza, čija je Crvena armija, čak i posle povlačenja, i dalje iza granica vladala u vojnom pogledu situacijom. Na taj način postignuta je ravnoteža nadmoćno u njihovu korist.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/1_17.htm&lt;/ref&gt;|[[Fitzroy MacLean|Ficroj Meklejn]]}}

{{izdvojeni citat|Amerikanci su ušli u Minhen i žestoke borbe vode se u centru grada.
&lt;br /&gt;Titovi partizani i saveznici susreli se kod Monfalkonea.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;[http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta]&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 1. maja 1945.}}

== Materijalni gubici ==

Tijekom Drugog svjetskog rata u Jugoslaviji razoreno je, spaljeno ili teško oštećeno 21% nastambi. Uništeno je 24% svih voćnjaka i 38% svih [[vinograd]]a. Uništeno je ili opljačkano 62% [[konj]]a, 56% [[govedo|goveda]], 63% [[domaća ovca|ovca]] i [[domaća koza|koza]], 59% [[svinja]], 54% [[perad]]i i 42% košnica s [[pčela]]ma. Iz zemlje je odneseno devetnaest milijuna tona [[žitarica]] i ostalih proizvoda od usjeva, 17 000 tona [[pamuk]]a i 2 500 000 tona [[mlijeko|mlijeka]] i mliječnih proizvoda.&lt;ref&gt;[[Jozo Tomašević]], ''Rat i revolucija u Jugoslaviji 1941-1945 (okupacija i kolaboracija)'', EPH LIBER, Zagreb 2010.&lt;/ref&gt; U to se ubrajaju potrepštine za održavanje njemačke i talijanske vojske koje su Pavelić i Nedić bili obvezni pružati. Velik dio [[poljoprivreda|poljoprivrednog]] oruđa uništen je ili oštećen ili postao nerabljiv uslijed prekomjernog korištenja i lomljenja. Značajan dio svih [[ribarstvo|ribarskih]] brodova i opreme uništen je ili teško oštećen. Ili od strane okupatora ili uslijed savezničkih bombardiranja i partizanskih sabotaža odvezeno je, oštećeno ili uništeno 77% lokomotiva i 84% svih željezničkih kola. Razorena je većina [[most]]ova predviđenih za [[željeznica|željeznički]] promet i većina željezničkih pruga. Većina [[automobil]]a, [[kamion]]a, boljih [[cesta]] i cestovnih mostova na sličan je način nastradala. Izgubljeno je više od polovine prekomorskih i riječnih sredstava za prijevoz tereta u zemlji. Znatan broj [[bolnica]], znanstvenih i obrazovnih institucija (osobito muzeja, pismohrana i knjižnica) opljačkan je, teško oštećen ili uništen.

Njemački general Lohr napisao je na rijeci [[Drina|Drini]] o događajima tijekom povlačenja njemačkih vojnika 4.5 mjeseca s [[Egejsko otočje|Egejskih otoka]] i kontinentalne [[Grčka|Grčke]] kroz [[Makedonija|Makedoniju]], [[Sandžak]] i jugozapadnu [[Srbija|Srbiju]] iduće.&lt;ref&gt;''Kriegstagebuch'', svezak 4, dio 2, str. 1013.&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Niti jedna stvar vrijedna spomena nije pala u neprijateljske ruke. Morali smo sagraditi 1403 pontonska mosta, 23 željeznička mosta kao i 20 kilometara željezničke pruge. Uništili smo 223 cestovna mosta, 281 željeznički most, 95 tunela, 598 kilometara željezničke pruge, 9 776 željezničkih kola i lokomotiva.|13. siječnja 1945.}}

== Kulturno nasleđe NOB-a ==
{{main|Partizanske pesme|Partizanski film|Partizanski strip|Antifašizam}}
U partizanskim redovima su bili neki od najvažnijih umetnika i pisaca Jugoslavije 20. veka, poput [[Vladimir Nazor|Vladimira Nazora]], [[Ivan Goran Kovačić|Ivana Gorana Kovačića]], [[Đorđe Andrejević Kun|Đorđa Andrejevića Kuna]], [[Antun Augustinčić|Antuna Augustinčića]], [[Božidar Jakac|Božidara Jakca]], [[Jovan Popović|Jovana Popovića]], [[Branko Ćopić|Branka Ćopića]], [[Mira Alečković|Mire Alečković]] i [[Dobrica Ćosić|Dobrice Ćosića]].

Zbog toga je iskustvo NOB-a imalo veliki uticaj na jugoslovensku kulturu druge polovine XX veka, koja se u velikoj meri ne može objasniti prostom vladinom propagandom. Partizanska borba je iscrpno opisana kroz memoare njenih učesnika, a kasnije su ta iskustva služila kao osnova za važna umetnička dela autora kao što su [[Branko Ćopić]], [[Jure Kaštelan]], [[Joža Horvat]], [[Oskar Davičo]], [[Antonije Isaković]], [[Dobrica Ćosić]], [[Mihailo Lalić]] i drugi.

[[Partizani u stripu|Stripovi koji prikazuju partizansku borbu]] takođe su bili vrlo popularni i pripadali su posebnom autohtonom žanru jugoslovenske pop-kulture. Poznati su serijali srpskog scenariste [[Đorđe Lebović|Đorđa Lebovića]] i hrvatskog crtača [[Julio Radilović|Julesa Radilovića]] („Partizani“), više serijala scenariste [[Svetozar Obradović|Svetozara Obradovića]] i crtača [[Branislav Kerac|Branislava Kerca]] ([[Poručnik Tara]], [[Troje nesalomljivih]] i [[Kurir Goran]]), pojedinačne priče [[Ivica Bednjanec|Ivice Bednjaneca]] i [[Zdravko Sulić|Zdravka Sulića]]... Ipak, najpopularniji je bio strip namenjen najmlađim čitaocima, &quot;[[Mirko i Slavko]]&quot; [[Desimir Žižović Buin|Desimira Žižovića Buina]] i njegovih saradnika, štampan ponekad i u 200.000 primeraka.

Najvidljiviji oblik partizanskog nasleđa na prostoru bivše Jugoslavije ostao je niz spomenika koji slave njihovu borbu. Neki od tih spomenika su bili [[socijalistički realizam|socrealistički]] kič, dok su ostali potvrdili svoju umetničku vrednost. Neki od ovih spomenika su bili žrtve [[vandalizam|vandalizma]] tokom [[raspad SFRJ|raspada SFRJ]], ranih [[1990-e|devedesetih]].

Partizanska borba odrazila se i na filmsku umetnost koja je razvila sopstveni žanr u okviru jugoslovenske kinematografije, [[partizanski film]], sa korpusom nezvaničnih pravila i motiva, slično američkom [[western|vesternu]] ili japanskom [[jidaigeki]]ju.

== Suvremena tumačenja ==

{{izdvojeni citat|Sve učestalija nastojanja da se obezvredi narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije kao neprestano bežanje od neprijatelja, nemoć u odbrani slobodnih teritorija, pretvaranje „čarki&quot; u velike bitke, „imaginarna osvajanja&quot;, izdizanje male grupe partizana u velike armije, praćene naduvanim uspesima savezničkih informativnih sredstava od 1943, odražava nerazumevanje partizanskog rata s revolucionarnim ciljevima. Kao da nije reč o borbi koja je kontinuirano vođena u toku celog rata, na važnom strateškom prostoru, u pozadini Hitlerovog „novog poretka&quot;, imajući veliki političko-psihološki i moralni značaj za sve pokrete otpora. (...) Ona je moralno i psihološki značila i za velike savezničke sile u trenucima njihovih vojnih operacija u Severnoj Africi i na Istočnom frontu 1941-1942, usamljenosti, povlačenja, pa i vojnog kolapsa, jer su borci savezničkih armija znali da u dubokoj pozadini Hitlerove tvrđave teče neprestani otpor i da nisu sami u velikom rvanju fašizma i antifašizma.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt;|[[Branko Petranović]]}}

{{izdvojeni citat|I to ti je revolucija: seljaci postanu komandanti i komesari, prvi put opipaju svilene gaćice i požene se buržujkama. Onda u tim buržoaskim porodicama, uzmu ih pod svoje i - gotovi su. Pošto ideološki nijesu bili formirani ljudi, lako su mijenjali shvatanja. U to vrijeme, devedeset odsto našeg kadra nije znalo najelementarnije stvari iz marksizma i lenjinizma.&lt;ref name=&quot;Ćuruvija&quot;&gt;[http://www.partijarada.org/Arhiv/IB-JVD.pdf Slavko Ćuruvija: Ja, Vlado Dapčević]&lt;/ref&gt;|[[Vlado Dapčević]]}}

== Literatura ==
* '''[[Vojna enciklopedija]]''' (knjiga 5). Beograd 1974. godina
* dr. Gojko Miljanić. &quot;'''Kadrovi revolucije 1941-1945'''&quot;, &quot;Obod&quot; Cetinje, 1975. godina
* dr. Gojko Miljanić &quot;'''Velike bitke na jugoslovenskom ratištu 1941-1945'''&quot;, &quot;Narodna knjiga&quot; Beograd 1989. godina
* [[Moma Marković]], &quot;'''Pregled Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji'''&quot;, Beograd 1947. godina
* '''Narodni heroji Jugoslavije''', Partizanska knjiga Ljubljana, Narodna knjiga Beograd, Pobjeda Titograd, 1982. godina

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Povezano ==
{{Portal NOB}}
* [[Drugi svjetski rat u Jugoslaviji]]
* [[Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji]]
* [[Narodnooslobodilačka borba Albanije]]
* [[Narodnooslobodilačka borba Bugarske]]
* [[Narodnooslobodilačka fronta Grčke|Narodnooslobodilačka fronta (Grčka)]]

{{Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije}}
{{Drugi svetski rat u Jugoslaviji}}
{{KPJ}}

[[Kategorija:Narodnooslobodilačka borba| ]]
[[Kategorija:Narodnooslobodilački pokreti]]
[[Kategorija:Jugoslavija u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Balkanska kampanja (Drugi svjetski rat)‎]]</text>
      <sha1>as19h70hv7wo7t0ovf8zvzwm6ii54fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nea Skioni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58914</id>
    <revision>
      <id>42717043</id>
      <parentid>42557839</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="4cw6ajhwdysi43sb6gbjk8mvdew3iej" xml:space="preserve">{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; width=&quot;300px&quot; style=&quot;font-size: 98%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;&quot;
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;efefef
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#d3d3d3&quot;|&lt;font size=&quot;4&quot;&gt;'''Nea Skioni'''&lt;br /&gt;'''''Νέα Σκιώνη'''''&lt;/font&gt;
&lt;!--
|-----
! colspan=&quot;2&quot;bgcolor=&quot;#FFDEAD&quot; | Karta
|-----
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; | ''Map not yet''&lt;br&gt;''available''[[Datoteka:MapofGR-NeaSkioni.png|360px]]--&gt;
|-----
! align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; | Statistike
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| [[Prefekture Grčke|Prefektura]]: || [[Halkidiki (poluostrvo)|Halkidiki]]
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| [[Provincije Grčke|Provincija]]: || [[Polygyros (provincija)|Polygyros]]
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Općina: || [[Pallini (Grčka)|Pallini]]
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Broj općinski distrikata: || 1 (Metaxata) - sjedište
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot; valign=&quot;top&quot;
| Lokacija:&lt;br /&gt;Geog. dužina:&lt;br /&gt;Longitude:||&lt;br /&gt;39.8875 (39°52'46&quot;) N&lt;br /&gt; 23.3365 (23°32'12&quot;) E&lt;!--
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Površina:&lt;br&gt;-Ukupno&lt;br&gt;-Voda&lt;br&gt;-Rangh||&lt;br&gt;- km²&lt;br&gt; km²--&gt;&lt;br /&gt;&lt;!--[[Popis općina u Grčkoj po površini|Rangirana na xxx. mjesru]]
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Građevine: ||--&gt;
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Stanovništvo: (2001)&lt;br /&gt;-Općinski distrikt&lt;br /&gt;-Naselje&lt;br /&gt;Postotak općine&lt;!--&amp;nbsp;- Total&lt;br&gt;&amp;nbsp;- Density&lt;br&gt;&amp;nbsp;- Rank--&gt;||&lt;br /&gt;910&lt;br /&gt;889&lt;br /&gt;15.47%&lt;!--&lt;br&gt;&lt;br&gt;&amp;nbsp;-/km&lt;br&gt;--&gt;
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Nadmorska visina:&lt;br /&gt;&amp;nbsp;-najniža:&lt;br /&gt;&amp;nbsp;-cenar:&lt;!--&lt;br&gt;&amp;nbsp;-highest:--&gt;||&lt;br /&gt;udolina&lt;br /&gt;61 m&lt;br /&gt;zapadni dio
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| [[Popis poštanskih brojeva u Grčkoj|Poštanski broj]]: || GR-630 85
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| [[Pozivni brojevi u Grčkoj|Pozivni broj]]: || 11-(00)30-[[Grčki pozivni brojevi koji počinju s 237|23740]]
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| [[License plates in Greece|Car designation]]: || &lt;code&gt;XK&lt;/code&gt;&lt;!--
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Ime stanovnika: || -''sing.''&lt;br&gt;-s ''pl.''
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
| Adresa ureda općinskog distrikta: || &lt;br&gt;Nea Skioni 630 85--&gt;
|}

'''Nea Skioni''' ({{lang-el|Νέα Σκιώνη}}) je turističko naselje na poluotoku [[Cassandreia]] u [[Halkidiki (poluostrvo)|Halkidici]] u [[Grčka|Grčkoj]]. Godine 2001. je imalo 889 stanovnika, te 910 u općinskom distriktu. Nea Skioni se nalazi 110&amp;nbsp;km jugoistočno od [[Solun]]a.

== Potpodjele ==
* Frama (Φράμα) [2001 stanovnika: 21]

== Stanovništvo ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;11
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Godina !! Stanovništvo naselja !! Promjena !! Općinski distrikt&lt;br /&gt;stanovništvo !! Postotak&lt;br /&gt;općine&lt;!--!! Gustina--&gt;
|-
| 1981 || 740 || - || - || - &lt;!--|| -/km² --&gt;
|-
| 1991 || 786 || 46 ili 6,21% || - || - &lt;!--|| -/km² --&gt;
|-
| 2001 || 889 || 103 uili 13,10% || 910 || 15.47% &lt;!--|| - --&gt;
|}

== Other ==
Nea Skioni ima školu, licej (srednju školu), crkve i nekoliko trgova (''[[plateia|plateies]]'').

== Vanjske veze ==
* '''Karta i zračne fotografije''':
* [http://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=6726 Nea Skioni on GTP Travel Pages] (in English and Greek)
** Street map: [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=38.8875&amp;longitude=20.5365&amp;zoom=6 Street map from Mapquest], [http://local.live.com/map.aspx?&amp;lats1=38.885&amp;lons1=20.5365&amp;alts1=35 LiveLocal]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} or [http://maps.google.com/maps?||=38.1775,20.5365 Google] or [https://web.archive.org/web/20070311111654/http://maps.yahoo.com/maps_result?lat=38.8875&amp;lon=20.5365&amp;mag=2 Yahoo! Maps]
** Satellite images: [http://maps.google.com/maps?ll=38.178875,20.5365&amp;spn=0.11,0.18&amp;t=k Google] or [http://virtualearth.msn.com/default.aspx?cp=38.8875|20.5365&amp;style=h&amp;lvl=15&amp;v=1 Microsoft Virtual Earth] - image now available
* Coordinates: {{coord|38|52|46|N|23|32|12|E|type:city(889)_region:GR}}
* [http://kassandra.in-chalkidiki.com/nea_skioni.htm Nea Skioni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080118213035/http://kassandra.in-chalkidiki.com/nea_skioni.htm |date=2008-01-18 }}

[[Kategorija:Naselja u Grčkoj]]
[[Kategorija:Prefektura Halkidik]]</text>
      <sha1>4cw6ajhwdysi43sb6gbjk8mvdew3iej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opekotina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59961</id>
    <revision>
      <id>42717285</id>
      <parentid>42172606</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34554" sha1="pxr3c0inr30026l6t9wlzxv3q1nepz5" xml:space="preserve">{{Sređivanje}}
{{Bolest (SR)
| naziv = Opekotine
| latinski = Combustio
| slika = Major-2nd-degree-burn.jpg
| tekst uz sliku = 
| ICD10  = {{ICD10|T|20||t|20}}{{ICD10|T|31||t|20}}
| ICD9 = {{ICD9|940}}, {{ICD9|949}}
}}

'''Opekotina''' ili '''opeklina''' ([[latinski jezik|lat]]. '''''combustio''''') je vrsta [[hipertermička povreda|hipertermičke povrede]] koja može nastati dejstvom [[Električna energija|električne struje]], [[Hemikalije|hemikalija]], suve toplote, vrele tečnosti i gasa, [[Zračenje|zračenja]] ili trenja.&lt;ref&gt;Opekotine na [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/burns.html MedlinePlus] Preuzeto:19. maj 2009.,{{en icon}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref name=&quot;Opekotine&quot;&gt;Opekotine, na [http://www.webmd.com/a-to-z-guides/burns-topic-overview WebMD] Preuzeto:19. maj 2009.,{{en icon}}&lt;/ref&gt; Opekotina može biti različite veličine, u zavisnosti od zahvaćene površine tela, različite težine, u zavisnosti od stepena oštećenja [[tkivo|tkiva]] i sa različitim komplikacijama. Oštećenja mišića, kosti, krvnih sudova i unutrašnjih organa, nastaju kod dubokih opekotina (u odnosu na površinu tela) i praćena su jakim [[bol]]om zbog povreda živaca. Zavisno o stepenu oštećenja opekotine mogu biti praćene brojnim potencijalno smrtonosnim komplikacijama, uključujući [[šok]], infekcije, poremećaj metabolizma elektrolita i poremećaj disanja (kod udahnutih vrelih gasova i [[para]]). Brojna fizička oštećenja na površini tela, kao komplikacija opekotina, mogu izazvati ozbiljne psihološke i [[Emocije|emocionalne]] probleme kod opečene osobe zbog ožiljaka i deformacija. Generalno je prihvaćen stav da opekotine koje su zahvatile više od 1% površine tela zahtevaju obradu i lečenje od strane lekara.

== Epidemiologija ==
Opekotina je jedna od najčešćih traumatskih povreda u svetu;&lt;ref name=&quot;cite&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.aboutburn.com/component/option,com_frontpage/Itemid,1/
|title=Epidemiologija opekotina
|publisher=Katedra za opekotine i plastičnu hirurgiju FPO Doneckogo gosudarstvennogo medicinskogo universiteta im.&amp;nbsp;M.&amp;nbsp;Gorьkogo
|access-date=2009-06-12
|archive-date=2008-09-15
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915011227/http://www.aboutburn.com/component/option,com_frontpage/Itemid,1/
}} Preuzeto:19 maj 2009.{{ru icon}}&lt;/ref&gt;. Gotovo da nema osobe koja se kao dete, ali i kasnije, nije opekla na vrelu ringlu šporeta, prosula po sebi vrelo mleko ili kafu i zadobila opekotine; 
* U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], gotovo 2 miliona ljudi se opeče svake godine. Za oko 100.000 opečenih potrebno je bolničko lečenje a oko 5000 slučajeva završava se smrtnim ishodom. 
* U Rusiji u 1997.godini, opekotine su evidentirane kod 507.600.ljudi.&lt;ref name=&quot;cite&quot;/&gt; 
* Od opekotina najviše stradaju deca i stariji ljudi. Oko 20% opekotina javlja se kod dece mlađe od 5 godina, a većina od njih nastaje prolivanjem vrele tečnosti.&lt;ref name=&quot;Opekotine&quot;/&gt;
* Oko 60% opekotina javlja se kod osoba između 18 i 64 godina starosti, a od tog broja oko 10% opekotina javlja se u starijih odraslih osoba, uglavnom vrelom hranom ili vrelom tečnošću. Muškarci dva put češće zadobijaju opekotine (70%) u odnosu na žene (30%).&lt;ref name=&quot;Opekotine&quot;/&gt;
* Oko 67% opekotina nastaje kod kuće, najčešće kod male dece zbog nepažnje roditelja, a kod odraslih u toku rada u kuhinji, za vreme spavanja, pod uticajem alkohola, droge i drugih asocijalnih bolesnika.
* Veliki broj opekotina nastaje na radu. Učestalost opekotina u industrijskim regijama Ukrajine je; Donetska oblast - 26,4; Zaporožska - 24,3, Luganska - 24,1 na 10 hiljada stanovnika,&lt;ref name=&quot;cite&quot;/&gt; a u Sjedinjenim Američkim Državama 8% svih opekotina nastaje u toku rada.
* U Francuskoj, prema DHOS, u 2005 bilo je oko 400 000 slučajeva opekotina koje su zahtevale medicinsku pomoć;&lt;ref&gt;Direction de l’hospitalisation et de l’organisation des soins, [[Francuska]]
  [http://www.sante.gouv.fr/adm/dagpb/bo/2007/07-11/a0110062.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080422234632/http://www.sante.gouv.fr/adm/dagpb/bo/2007/07-11/a0110062.htm|date=2008-04-22}}, Preuzeto 20 maj 2009 {{fr icon}}&lt;/ref&gt;
** 10 000 opečenih lečen je bolnički, 
** 3.670 lečen je u specijalizovanim ustanovama za lečenje opekotina, 
** Godišnji broj smrtnih slučajeva uzrokovan opekotinama je oko 1 000. 
** 70% slučajeva opekotina u odraslih nastalo je nesrećnim slučajem, 
* U svetu, prema izveštaju Svjetske zdravstvene organizacije zbog posledica nastalih opekotinama godišnje umre oko više od 300 000 ljudi.&lt;ref&gt;Burns and fires from non-electric domestic appliances in low and middle income countries Part I.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18206314?dopt=Abstract ], Preuzeto: 20.maj2009. {{en icon}}&lt;/ref&gt; Ovaj broj je verovatno podcenjen jer se većina nesreća u siromašnim zemljama u kojima ne postoji precizna statistika one ne evidentiraju.
* Kod opsežnih opekotina, javlja se i velika incidencija inhalacionih povreda pluća koja se kreće do 33%, i visoka smrtnost 20 do 84%.&lt;ref&gt;Herndon DN, Langner F, Thompson P, Linares HA, Stein M, Traber
DL. Pulmonary injury in burned patients. Surg Clin North Am, 1987; 67(1): 31−46.&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;Ryan CM, Schoenfeld DA, Thorpe WP, Sheridan RL, Cassem EH, Tompkins RG. Objective estimates of the probability of death from burn injuries. N Engl J Med 1998; 338(6): 362−6&lt;/ref&gt;
* U prospektivnoj studiji, Dejana Vulovića i Nenada Stepića, „''Značaj pravilnog inicijalnog lečenja srednje teških i teških opekotina“'', sprovedenoj u Srbiji, u [[Klinički centar Kragujevac|Kliničkom centaru “Kragujevac]]”, Odeljenje za plastičnu i rekonstruktivnu hirurgiju, [[Vojnomedicinska akademija|Vojnomedicinskoj akademiji]] i Klinici za plastičnu hirurgiju i opekotine, Beograd, analizirano je 547 teških opekotina kod odraslih u periodu od osam godina (1997−2004), kod bolnički lečenih opekotina;&lt;ref name=&quot;D&quot; &gt;D.Vulović, N.Stepić., Značaj pravilnog inicijalnog lečenja srednje teških i teških opekotina; Vojnosanit. Pregl 2008; 65(4): 281–285.&lt;/ref&gt;
{{izdvojeni citat|'''Rezultati:''' U grupi opekotina koje su zahvatale preko 10% UPT bilo je hospitalizovano 81,5% povređenih, od opekotina funkcionalnih regija 37,7%, opekotina III stepena 54,5%, električnih opekotina 81,6%, hemijskih opekotina 55,9%, inhalacionih povreda 61,9%, opekotina kod osoba sa povećanim rizikom 41,0% i od opekotina sa udruženim povredama 100% povređenih.}}

== Vrste ==
=== Termičke opekotine ===
[[Datoteka:Frostbitten hands.jpg|thumb|200px|right|Termička opekotina izazvana niskom temperaturom]]
Tremičke opekotine izaziva otvoreni plamen ([[vatra]]), para, kontakt sa vrućim predmetima, ili [[Toplota|vrela tečnost]]. Termičke opekotine vrućim tečnostima su najčešći oblik opekotina kod dece i starijih osoba, a nastaju dejstvom sledećih agenasa;
* '''[[Vatra|Plamen]] ''' - površina zahvaćena plamenom je velika, uglavnom do dubine 2. stepena. Kod ovih opekotina nije lako ukloniti ostatke izgorele odeće a tkanina koja ostaje u rani kasnije služi kao centar za razvoj [[Infekcija|infekcije]]. Plamen može uticati na [[Oko|oštećenje čula vida]] ali i gornjih disajnih puteva.
* '''Tečnost'''- površina zahvaćena vrelom tečnošću obično je manja, ali relativno duboka, uglavnom između 2. i 3. stepena. 
* '''[[Para]]''' - površina tela zahvaćena parom je najčešće velika, ali je opekotina relativno plitka i vrlo često je praćena opekotinama [[Pluća|disajnih puteva]] i očiju.

Termičke opekotine imaju najveći udeo u strukturi svih opekotina i imaju svoje karakteristike koje zavise od;
# intenziteta zagrevanja tkiva (kod visokih temperatura (&gt; +50 oC), kod niskih temperatura (&gt; od -45 oC )
# fizičkih [[Vatra|karakteristika termičkih agenasa]] (čvrsti, tečni, [[napon pare|gasoviti]]), 
# načina prenosa toplote ( [[konvekcija]], [[radioaktivnost|radijacija]], isparavanje)
# trajanja zagrevanja , 
# karakteriostika opečene kože i stanja njene zaštite ([[koža|debeljina slojeva kože]] , odeća i sl. ).

=== Električne opekotine ===
[[Datoteka:Electrical burn on hand.jpg|thumb|200px|right|Električna opekotina]]
Električne opekotina nastaju direktnim kontaktom sa izvorima električne energije ili [[grmljavina|grmljavinom]].
Ove opekotine karakteriše tačke na telu na kojima je [[elektricitet]] ušao i izašao iz tela. Ove opekotine karakteriše prisustvo nekoliko malih opečenih područja ali sa velika dubinom. Posebna opasnost kod ovih opekotina je ako elektricitet na svom putu kroz telo prolazi kroz područje srca.

Broj električnih opekotina je u stalnom porastu sa povećanjem broja [[Električni generator|izvora električne energije]], vezanih za razvoj naučnog i tehnološkog napretka u svetu. Svakako ona povećava udobnost života, ali u isto vreme, stavra veliki rizik za nastanak povreda i opekotina.Na električne opekotine otpada do 8% od svih opekotina. Električna opekotina često je uzrok invalidnosti, a u nekim slučajevima i smrti, što ih svrstava na jedno od prvih mesta po opasnosti.

Električna energija se deli na niske (iz izvora sa naponom do 1000 V), i visoke (iz izvora sa naponom većim od 1000 V) napone. Opekotine izazvane visokim naponom češće nastaju na [[Radno mesto|radnom mestu]] i generalno su opasnije, često su u kombinaciji sa mehaničkih traumama i opekotinama izazvanim paljenjem odeće i okolnih predmeta.&lt;ref name=&quot;Električne&quot;/&gt;

[[Električni napon|Visoki napon]] se prostire kroz telo najkraćim putem, što dovodi do težih oštećenja [[tkivo|tkiva]] i organa. Ove povrede su kombinacija oštećenja, sa masivnom nekrozom mišića i unutrašnjih organa. Električna struja prolazi kroz strukture nervnog sistema, što remeti njegove funkcije, i prati ih ponekad gubitak svesti različitog trajanja sa [[Amnezija|retrogradanom amnezijom]], [[Konvulzije|konvulzijama]], [[Vrtoglavica|vrtoglavicom]], [[Glavobolja|glavoboljom]]. U nekim slučajevima, javljaju se znaci [[Likvor|povećanog intrakranijalnog pritiska]] (fotofobija, kočenje vrata, [[Epilepsija|epileptiformni napadi]], itd).&lt;ref name=&quot;Električne&quot;&gt;Električne opekotine, [http://www.aboutburn.com/content/view/17/29/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621044738/http://www.aboutburn.com/content/view/17/29/ |date=2009-06-21 }} Preuzeto: 21. maj 2009. {{ru icon}}&lt;/ref&gt;

=== Hemijske opekotine ===
Hemijske opekotina su uzrokovane kontaktom sa [[Hemikalije|kućnim ili industrijskim hemikalijama]] u tečnom, čvrstom ili gasovitom obliku. Prirodne namirnice kao što je „chyli“ [[paprika]] koja sadrži supstancu „capsicum“ koja nadražuje kožu i može izazvati osećaj paljenja ili žarenja identičan opekotinama. Najčeće hemijski aktivne materije koje izazivaju hemijske opekotine su;
* '''[[Kiselina|Kiseline]]''' – opekotina kiselinama je realtivno plitaka, jer kiselina izaziva koagulaciju spoljnih slojeva kože ili sluzokože što sprečava dalji prodor kiseline u dubinu tkiva, a time manju dubinu opekotine.
* '''[[Baza|Baze]]''' - alkalni, uticaj baza na tkivo je znatno veći od kiselina one prodiru vrlo duboko a barijera od zgrušanih proteina se ne stvara, kao što je slučaj kod kiselina.
* '''Soli teških metala''' – opečena površna teškim metalima, izgledom i kliničkom slikom oštećenja slična je onima kod opekotina kiselinom.

Postoji pet faktora koji određuju obim oštećenja uzrokovan hemijskim agesom:&lt;ref&gt;Hemijske opekotine, [http://www.aboutburn.com/content/view/18/29/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729074036/http://www.aboutburn.com/content/view/18/29 |date=2009-07-29 }}, Preuzeto 21.maj 2009. {{ru icon}}&lt;/ref&gt;
# Jačine hemikalije -koja zavisi od svojstva i kvaliteta hemikalije da stupi u [[Hemijska reakcija|hemijske reakcije]] sa tkivom u većem ili manjem intenzitetu, 
# [[Koncentracija|Koncentracije]] hemikalije 
# Prekrivenosti tela [[odjeća|odećom]] ili obućom, 
# Trajanja kontakta sa hemikalijom, 
# [[Periodni sistem elemenata|Hemijskog broja]] – tj. broja molekula u supstanci.

=== Zračenjem izazvane opekotina ===
[[Datoteka:Sunburn blisters.jpg|thumb|200px|right|Opekotina izazvana zračenjem sunca]]
[[Datoteka:The_patient's_skin_is_burned_in_a_pattern_corresponding_to_the_dark_portions_of_a_kimono_-_NARA_-_519686.jpg|thumb|200px|right|Opekotina izazvana radioaktivnim zračenjem]]
Zračenjem izazvane opekotine nastaju najčešće;[[Sunce|sunčevom svetlošću]], svatlošću u [[solarijum]]u, solux-lampama, [[Rentgen|X-zracima]], ili u [[Radioterapija|toku terapije zračenjem kod lečenja raka.]]

Najčešći oblici zračenje su;
* '''[[Svjetlost|Svetlost]]''' – opekotine koje nastaju kao posledica delovanja sunčeve svetlosti u letnjim mesecima ili svetlosti vaštačkih izvora svetlosti (koji se koristi u medicinske ili kozmetološke svrhe) Dubina opekotina je uglavnom 1., retko 2.-og stepena. Opekotina može biti uzrokovan bilo kojim delom spektra. Zavisno od talasne dužine svetla postoji i razlika između dubine prodiranja i u skladu s tim i težina povreda.
* ''' [[Radioaktivnost|Jonizujuće zračenje]] ''' – opekotine su u načelu plitke, ali njihovo lečenje je teško zbog povrede izazvane zračenjem i posledice zavise od zahvaćenih organa i tkiva. Opekotina izazvana radioaktivnim zračenjem relativno je retka vrsta opekotina, koja se javlja tokom dugog ostajanja na površini kože radioaktivnih materija koje zrače [[Radioaktivnost|α (alfa) i β (beta) čestice,]] ili kada se ispolji [[Radioaktivnost|uticaj γ (gama) zračenja]] i [[Radioaktivnost|neutronskog zračenja]]. Neutronsko i gama zračenje utiče na sve slojeve kože i tkiva. Nasuprot tome, α (alfa) i β (beta) zračenje uglavnom utiče na kožu samo površinski. 
* Klinička slika radijacione opekotine zavisna je od;
# [[Radioaktivnost|Vrste zračenja]], 
# Doze zračenja, 
# Zdravstvenog stanja žrtve.

=== Trenjem izazvane opekotine ===
[[frikcioni prenos|Trenje]] uzrokovano kontaktom sa bilo kojom čvrstom površinom kao što su putevi, betonske staze, tepisi, podovi u sportskim halama ili domovima, stepeništa itd, može izazvati nastanak opekotina. One nastaju struganjem (abrazijom) koja se pretvara u toplotu koja spaljuje površinu sa kojom je u kontaktu. Opekotine izazvane trenjem najčešće su na koži kod sportista i dece zbog padova na sportskim terenima ili u kontaktu sa [[sportska oprema|sportskim spravama]]. Motociklisti ili biciklisti takođe često zadobijaju i ovu vrstu povreda, ako ne nose zaštitnu odeću.

=== Inhalacione povrede ===
Inhalacione povrede disajnih puteva i pluća nastaju kao rezultat udisanja toksičnih materija u gasovitom stanju kao i vrelog vazduha, aerosola i vodene pare. Oštećenja disajnih puteva i pluća nastaju najčešće zadesno, udisanjem dima, prilikom požara i često su udružene sa opekotinama kože, ali se mogu javiti i nezavisno od opekotina kože, i drugih organa.

Karakteristike inhalacionih povreda zavise od mnogobrojnih činilaca koji uslovljavaju stepen povreda;
* Nehomogena distribucija i različita težina kod povređenih,
* Različite fizičko-hemijska osobine uzročnog agensa, 
* Količina udahnutog dima, pare, aerosola,
* Postojanje prethodne bolesti povređenog, koje bi mogle smanjiti njegovu otpronost na povredu.

Smrt, kod ovih povreda, je posledica hemijskog oštećenja disajnih puteva i pluća i delovanja zapaljenjskih medijatora, koji pogađaju i druge velike organske sisteme. Tu spadaju, pre svega, otok pluća i akutni respiratorni distres sindrom, sepsa i mnogostruke organske disfunkcije. U toku požara, oslobađaju se mnogobrojne otrovne materije, među kojima se posebno ističu; ugljen-monoksid (CO), vodonik-cijanid, vodonik-hlorid, amonijak, aldehidi, azot-dioksid, fozgen, akrolein i druge.&lt;ref&gt;Davies JW. Toxic chemicals versus lung tissue − an aspect of inhalation injury revisited. The Everett Idris Evans memorial
lecture − 1986. J Burn Care Rehabil 1986; 7(3): 213−22.&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;Wooley WB. The Stardus Disco fire: Dublin 1981: studies of
combustion products during simulation experiments. Fire Safe J 1984; 5: 267.&lt;/ref&gt; ,&lt;ref&gt;Vulović T, Đorđević G, Patofiziologija inhalacionih povreda pluća; Vojnosanit Pregl 2006; 64(2): 145–150.&lt;/ref&gt;

== Klasifikacija ==
Klasifikacija opekotina vrši se na osnovu dubine oštećenja, vrste oštećenja i manifestuju se različitim kliničkim oblicima, koji mogu prelaziti iz jednog u drugi oblik. 
[[Datoteka:Burn Degree Diagram Ukr.jpg|thumb|200px|desno|Prva tri stepena opekotina]]
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|+''' Razvrstavanje opekotina prema težini (''American Burn Association''),&lt;ref name=&quot;Appendix&quot;/&gt;,&lt;ref name=&quot;D&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;background:#ffdead;&quot; colspan=1 align=&quot;center&quot; | '''Lake opekotine'''
| style=&quot;background:#ffdead;&quot; colspan=1 align=&quot;center&quot; | '''Srednje teške opekotine'''
! style=&quot;background:#ffdead;&quot; colspan=1 align=&quot;center&quot;| '''Teške opekotine'''
|-
|align=&quot;left&quot; | I stepen
|align=&quot;left&quot; | II stepena 10−20% UPT kod odraslih
|align=&quot;center&quot; | II stepena &gt; 20% UPT kod odraslih
|-
|align=&quot;left&quot; | II stepena &lt; 10% UPT kod odraslih
|align=&quot;left&quot; | II stepena 5−10% UPT kod dece i starih
|align=&quot;center&quot; | II stepena &gt; 10% UPT kod dece i starih
|-
|align=&quot;left&quot; |II stepena &lt; 5% UPT kod dece i starih
|align=&quot;left&quot; |III stepena 2−5% UPT
|align=&quot;center&quot; |III stepena &gt; 5% UPT 
opekotine funkcionalnih regija, 
električne opekotine, 
hemijske opekotine,
radijacione opekotine,
inhalaciona povreda,
udružene povrede,
opekotina kod osobe sa povećanim rizikom
(hronične bolesti)
|-
|align=&quot;left&quot; | III stepena &lt; 2% UPT
|align=&quot;center&quot; | -
|align=&quot;center&quot; | -
|}
* Deca = mlađi od 10 godina; odrasli = 10 do 50 godina; stari = stariji od 50 godina
* UPT = ukupne površine tela

=== Opekotine prvog stepena ===
(''Combustio erythematosa'') - Ogledaju se u pojavi crvenila, koža je lako otečena, bolna i topla. Postoji eritem bez plikova i drugih oštećenja. Ove povrede skoro redovno iščezavaju posle nekoliko sati, a najdalje za 5 do 7 dana i ne ostavljaju nikakve tragove na koži.

=== Opekotine drugog stepena ===
(''Combustio bullosa'') - Imaju izgled opekotine prvog stepena, ali se na nekim mestima razvijaju mehurovi (bule) ispunjeni bistrom i zućkastom tečnošću.Nakon 3 do 4 dana posle povrede bule se smanjuju, a za 10 do 12 dana obično iščezavaju. 
=== Opekotine trećeg stepena ===
(''Combustio necrotica'') - Podrazumeva nekrozu (izumiranje) pojedinih ili svih slojeva kože, a nekada i potkožnog i mišićnog tkiva. Nekroza moze biti suva ili vlažna. Pri suvoj nekrozi, koža je čvrsta, suva, crne ili mrko-smeđe boje, sa jasno vidljivom granicom povrede. Kod vlažne nekroze koža je otečena, zućkaste boje, vlažna, nekada pokrivena mehurima. Tkivo kod ovakvih opekotina ima izgled kuvanog ili pečenog mesa i zućkaste je boje.

=== Opekotine četvrtog stepena ===
(''Carbonisatio'') - Označavaju potpuno ugljenisanje tkiva. One se definišu i kao subfascijalne opekotine praćene izraženim oštećenjem; mišića, tetiva, krvnih sudova, živaca, kostiju i zglobova, bez obzira na njihovu lokalizaciju. Specifičnost opekotina IV stepena, je brzi razvoj sekundarnih promena u tkivima usled subfascijalnog edema, progresivne tromboze ali i oštećenja unutrašnjih organa. Ove opekotine zahtevaju hitni hirurški tretman.
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|+''' Komparativne karakteristike opekotina prema dubini oštećenja''' &lt;ref&gt;Komparativna karakteristika opekotina [http://www.aboutburn.com/content/view/15/1/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430141628/http://www.aboutburn.com/content/view/15/1/ |date=2009-04-30 }} Preuzeto: 21 maj 2009. {{ru icon}}&lt;/ref&gt;
|! style=&quot;background:#ffdead;&quot; colspan=1 align=&quot;center&quot; | '''Klasifikacija XX Kongres hirurga Ukrajine (u 2002.)'''
|! style=&quot;background:#ffdead;&quot; colspan=1 align=&quot;center&quot; | '''Klasifikacija XXVII Kongresa hirurga u SSSR (u 1960.)'''
|-
|align=&quot;left&quot; width=&quot;320pt&quot; |'''I stepen''' - Epidermalna opekotina
|align=&quot;left&quot; width=&quot;350pt&quot; | '''I stepen''' - Crvenilo kože
'''II stepen''' - Formiranje bula
|-
|align=&quot;left&quot; | '''II''' '''stepen''' - Površna opekotina derma
|align=&quot;left&quot; | '''III stepen''' - Delimična nekroza kože
|-
|align=&quot;left&quot; | '''III stepen''' - Duboka opekotina derma
|align=&quot;left&quot; | '''IV Stepen''' - Potpuna nekroza kože
|-
|align=&quot;left&quot; | '''IV stepen''' - Subfascijalna opekotina
|align=&quot;left&quot; | '''IV stepen''' - Duboka nekroza kože i potkožnog tkiva
|}

=== Pravilo devetke ===
Određivanje površine tela zahvaćenog opekotinom jedna je od vodećih komponenti u proceni težine povrede, a mogućnost izračunavanja opečene površine je vrlo važna za lekare u raznim oblastima. Metode određivanja površine zahvaćene opekotinom standardizovana je u celom svetu i za tu namenu, lekari sveta, prihvatili su metodu; '''„pravilo devetke“''' (A. Wallace, 1951.) Površina tela podeljena je na segmente koji sadrže oko devet posto ukupne površine tela;
&lt;ref name=&quot;http&quot;&gt;[http://www.aboutburn.com/content/view/14/1/ Metoda određivanja stepena oštećenja kod opekotina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080924100512/http://www.aboutburn.com/content/view/14/1/ |date=2008-09-24 }} Preuzeto 19.maj 2009. {{ru icon}}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;center&quot;
|+''' PRAVILO DEVETKE '''
|! style=&quot;background:#ffdead;&quot; colspan=1 align=&quot;center&quot; | '''Opečeni deo tela'''
|! style=&quot;background:#ffdead;&quot; colspan=1 align=&quot;center&quot; | '''Procenat opečene površine'''
|-
|align=&quot;left&quot; width=&quot;180pt&quot; | Glava, vrat i lice 
|align=&quot;center&quot; width=&quot;100pt&quot; | 9%
|-
|align=&quot;left&quot; | Prednji deo grudnog koša  
|align=&quot;center&quot; | 9%
|-
|align=&quot;left&quot; | Zadnji deo grudnog koša  
|align=&quot;center&quot; | 9%
|-
|align=&quot;left&quot; | Trbuh spreda 
|align=&quot;center&quot; | 9%
|-
|align=&quot;left&quot; | Sedalni deo 
|align=&quot;center&quot; | 9%
|-
|align=&quot;left&quot; | Obe natkolenice 
|align=&quot;center&quot; | 18% (2x9%), 
|-
|align=&quot;left&quot; | Obe potkolenice 
|align=&quot;center&quot; | 18% (2x9%), 
|-
|align=&quot;left&quot; | Obe ruke 
|align=&quot;center&quot; | 18% (2x9%)
|-
|align=&quot;left&quot;| Perianalni predeo 
|align=&quot;center&quot;| 1%
|-
|align=&quot;left&quot;| Šaka 
|align=&quot;center&quot;| 1%
|}
Kod male dece, glave i vrata čine više od 21% od ukupne površine tela, pa je potrebno razmotriti da li je neophodno izvršiti ispravku kod određenih područja pogođenih opekotinom primenu „pravila devetke“. Površna opekotine veća od 10% (5% - u dece), ili više od 5% ako se radi o dubokim opekotinama zahteva primenu infuzija, bolničku negu i terapiju.&lt;ref name=&quot;http&quot;/&gt;

Ukoliko je opečena površina veća utoliko je oštećenje tkiva i organa veće i smrtnost češća. Iskustvo je pokazalo da kod opečenog sa preko 50% opekotinom zahvaćene površine tela nastupa smrt u 100% slučajeva. Prema tome, ozdravljenje je moguće samo kod opekotina čija ukupna površina zahvata nešto manje od 40% površine tela.

=== Udružene opekotine ===
Udržene opekotine - nastaju istovremenim dejstvom nekoliko činilaca različitog uzroka - koji mogu zahvatiti jednu dve ili više anatomskih regija tela. Na primer; 
* dejstvo pare na respiratorni sistem i rožnjaču oka i kiseline na površinu kože,
* termička opekotina kože sa trovanjem ugljen monoksidom i drugim otrovnim gasovima koji nastaju u procesu sagorevanja,
* termička opekotina kože sa pregerevanjem organizma,
* kombinacija različitih vrsta opekotina dejstvom različitih otrova itd.

=== Kombinovane opekotine ===
Kombinovane opekotine – nastaju kombinacijom opekotina i nekoliko različitih uzročnika (najmanje još jednog) koji izazivaju druge vrste oštećenja - na primer;
* Opekotina sa prelomom kostiju i nagnječenjem kože i mekih tkiva,
* Kombinacija oštećenja izazvanih puščanim i drugim zrnima i drugog vatrenog oružja koje prati, mehanička sila, toplotno dejstvo i biološko ili radiološko dejstvo itd.

== Mehanizam nastanka ==
Pod uticajem toplote dolazi do:
# Koagulacije (zgrušavanja) proteina, i to ne samo kože, nego i tkiva, 
# Tromboze krvnih sudova (kao posledice zgrušavanja krvi), što je praćeno nedovoljnim prilivom krvi, pojavom hipoksije,
# Nekroze (izumiranja ćelija) koja prodire u dubinu tkiva, zahvatajući sve veći prostor.

Proteini iz epiderma mogu se zgrušati i na temperaturi od 50-60 oC Opekotine mogu nastati za vreme fizikalne terapije pri dugotrajnoj (nekontrolisanoj) upotrebi medicinskih aparata (solux, UV lampa, parafinske i blatne kupke itd. Ili u kućnim uslovima kod upotrebe električnih jastučića, termofora (napunjenih toplom vodom), ali i nekontrolisanom upotrebom lekovitih masti sa ekstraktom ljute paprike, (kod osoba sa nežnom kožom ili u toku aplikacije na sluzokožu).

== Klinička slika ==
[[Datoteka:Burn 2nd degree 2.jpg|thumb|100px|desno|Eritem kože]]
[[Datoteka:Scaldburn.jpg|thumb|100px|right|Bula]]
[[Datoteka:Verbrennung 3grad01.jpg|thumb|100px|desno|Erozija kože]]
Klinička slika opekotina manifestuje se različitim kliničkim oblicima koji zavise od;
* dubine oštećenja tkiva,
* izazivača (uzroka) opekotina,
* ostalih činilaca 
 
'''Eritem''' - karakteriše pojava crvenila i otok opečene površine, kao posledica proširenja kapilara. Javlja se kod 1. stepena opekotina.

'''Vezikula''' - je šupljina ispunjena seroznim ili krvavim sadržajem. Nastaje odvajanjem gornjeg sloja epiderma ispod koga se stvara šupljina čiju prazninu ispunjava limfa ili krv. Spada u 2-3. stepen. Kod opekotina 3. stepena vezikule se mogu spajati u veće promene.

'''Bula''' – je veća šupljina u vidu većeg balona promera 1,5 do 2&amp;nbsp;cm ili više. Javlja se uglavnom kod opekotina 3. stepena.

'''Erozija''' - Površina bez epidermis, obično krvarenje ili lako oštećena. Ona se može pojaviti u svim vrstama opekotina. Formirana sa smrću i skidanje lišća od kože ili nakon uklanjanja mjehurića.

'''Ulkus''' - liči na eroziju, ali više prodire u dubinu. Grizlica nastavlja prodor kroz celu dubinu tkiva, uključujući i kost. An on-site džepovima nekroze. Količina ovisi o veličini prethodnog nekroze.

'''Koagulaciona nekroza''' ( «''suva nekroza''»). izaziva smrt ćelija u zahvaćenom tkivu a od mrtvog tkiva i njegovog isušivanja formira se crna ili tamno-smeđa korica.

'''Kolikvaciona nekroza''' ( «''mokra nekroza''»). karakteriše je puno mrtvog tkiva i prisutnost veće količina tečnosti u tkivima i umnožavanje bakterija. Zahvaćena površina postaje zelenkasto-žute boje, specifičnog neugodniog mirisa. Sa otvaranjem ognjište iz njega izlazi velika količina zelenkaste tečnosti.

== Lečenje ==
Lečenje opekotina je dugotrajno i složeno, a ishod lečenja često neizvestan i sa brojnim funkcionalnim, estetskim i psihičkim posledicama. Poseban problem predstavljaju teške opekotine koje imaju veliki medicinski, socijalni i ekonomski značaj.

Američko udruženje za opekotine i Američki koledž hirurga 1999. godine postavilo je kriterijume za razvrstavanje,
početno lečenje i [[Bolnica|bolničko lečenje]] opekotina, koji su danas opšte prihvaćeni:&lt;ref name=&quot;Appendix&quot;&gt;Appendix B to hospital resources document. Guidelines for service standards and severity classifications in the treatment of burn injury. American Burn Association. Bull Am Coll Surg 1984; 69(10): 24−8.&lt;/ref&gt;
* lake opekotine leče se [[Ambulanta|ambulantno]],
* srednje teške i teške opekotine u bolničkim uslovima, 
* deo teških opekotina u specijalizovanim ustanovama.
=== Faze lečenja opekotina ===
Proces lečenje teških opekotina prolazi kroz nekoliko faza: 
* '''Samopomoć, uzajamna pomoć i [[prva pomoć]]''';
** Neutralisati dejstvo agensa koji je uzrokovao opekotinu a povređenog ukloniti sa mesta povređivanja, 
** [[Rane]] nekoliko minuta ispirati mlakom vodom, a ukoliko se radi o manjoj opekotini, poželjno je hlađenje rane, Kod hemijskih opekotina, ispiranje ima još veći značaj i treba da traje duže, do jednog sata kod opekotina [[kiselina]]ma, a 1−3 sata kod opekotina alkalijama, 
** Sa povređenog treba ukloniti odeću, obuću, nakit i svi predmete koji stežu, jer oni nakupljaju toplotu i pogoršavaju stepen oštećenja. Ako je odeća jako slepljena za telo, ne treba nasilno da se skida,
** Povređene regije treba da se pokriju čistim čaršavom ili [[Prvi zavoj|prvim zavojem]] za opekotine,
** Na rane ne treba stavljati nikakve tečnosti, masti ili kreme,
* '''Opšta medicinska pomoć''' 
** Pri prvom kontaktu sa povređenim, treba [[Medicinska dokumentacija|da se notiraju važni podaci o mehanizmu povređivanja]] (vrsta agensa, mesto i vreme povređivanja) i samom bolesniku (telesna masa, postojanje težih bolesti i slično), 
** Odredi ukupnu [[površina (geometrija)|površinu]] opekotine, Land-Brovder-ovom tablicom koja je jednostavna za upotrebu i najpreciznija,
** Radi redukcije gubitka tkivnih tečnosti, kod većih opekotina, donji ekstremiteti se postavljaju u uzdignuti položaj, a ukoliko opekotina to dopušta u elevaciju treba da se postavi i glava i grudni koš. 
** Kod većih opekotina potrebna je [[oksigenoterapija]], najbolje preko nazalnog katetera. 
** Ukoliko se sumnja u inhalacionu povredu, treba blagovremeno da se uradi endotrahealna intubacija,
** Povređenom se daje i ostala simptomatske terapija i ukoliko je procenat opečene površine veći od 10% upućuje se na bolničko lečenje.
* '''Specijalističko lečenje''' &lt;ref&gt;Herndon DN, Spies M. Modern burn care. Semin Pediatr Surg 2001; 10(1): 28−31&lt;/ref&gt; 
** Nadoknada tečnosti, 
** Sprečavanje nastanka šoka, 
** Borba protiv infekcije,&lt;ref&gt;Opekotina i infekcija rane; na EMedicine [http://emedicine.medscape.com/article/213595-overview] Preuzeto. 20. maj 2009. {{en icon}}&lt;/ref&gt;
** Hirurška primarna i sekundarna obrada opekotina,
** Presađivanje kože i estetska hirurgija ožiljnog tkiva,
** Fizikalna terapija
=== Hiperbarična oksigenacija (hbo) ===
Opekotine je multifaktorijalna povreda koju prati otok, hipoksija i sklonost teškim infekcijama. [[Hiperbarična medicina|Primena kiseonika pod povišenim pritiskom]] može značajno popraviti ove poremećaje. Brojne studije pokazuju da primenom [[Hiperbarična medicina|HBOT]]; 
* skraćujemo lečenje za dve ili više nedelja od klasičnog načina lečenja,(19,7:43,8 dana),&lt;ref&gt;Hyperbaric oxygen therapy for thermal burns, 
[http://mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD004727/frame.html]{{Dead link|date=November 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Preuzeto: 22.maja 2009. {{en icon}}&lt;/ref&gt;
* smanjujemo potrebu za operativnim lečenjem,
* jačamo odbrambene sposobnosti organizma i uvećavamo leukocitozu. 
* ubrzavamo zarastanje rana i neovaskularizaciju, mladim krvnim sudovima
* dubina opekotine se brže smanjuje, 
* manji je gubitak tečnosti iz organizma
* otoci se brže povlače i manje su izraženi, 
* smanjuje se zapaljenska reakcija 
* smanjujemo smrtnost, troškove lečenje i rehabilitacije

U studiji koju su 1997. objavili Niezgoda Jeffrey A.M.D.; et.all :„''Rezultati primene hiperbarične oksigeno terapije kod opekotina na humanom modelu dobrovoljaca''“, prikazani su rezultati lečenja 12 bolesnika, kod kojih su veštački izazvane opekotine [[ultraljubičasto zračenje]]m. Osobe su lečene dva puta dnevno, primenom 100% [[kiseonik]]a (odnosno 8,75% kiseonika) kod kontrolne grupe na pritisku do 2,4 bara u [[barokomora]]ma. Nakon drugog dana kod osoba lečenih HBO, u odnosu na kontrolnu grupu rezultati su bili znatno bolji i ogledali su se u sledećem: za 42% je smanjena hiperemija (crvenilo) rane, za 35% se smanjila veličina povrede, a za 22% eksudacija. Ovi rezultati pripisani su dejstvu HBOT i podržavaju ranije zaključke o značaju primene hiperbarične oksigeno terapije u lečenju rana na koži, iznetih 1997. od strane American Society of Plastic Surgeons.&lt;ref&gt;Niezgoda, Jeffrey A. M.D.;et all, The Effect of Hyperbaric Oxygen Therapy on a Burn Wound Model in
Human Volunteers. Plastic &amp; Reconstructive Surgery. 99(6):1620-1625, May 1997.&lt;/ref&gt;

== Komplikacije ==
* '''Gubitak tečnosti'''.Nakon velikih opekotina iz povređenog tkiva oslobadaju se kateholamini i nastaje relativna hipovolemija (smanjenje volumena tečnosti u organizmu), što dovodi do porasta otpora u perifernoj cirkulaciji koji utiče na ubrzani rad srca. U otprilike 24 sata nakon opekotine pacijent mora primiti dovoljnu količinu tečnosti kako bi se normalizovao rad srca i ispunile potrebe uvećanog metabolizma, koji je propratna pojava kod opekotina.
* '''Infekcija''' ;je glavna komplikacija opekotina. Barijeru kože zamjenjuje demarkacioni sloj između zdravog i oštećenog tkiva, koji karakteriše pojačana vlažnost, velika količina belančevina i okruženje bez cirkulacije što pogoduje rastu [[bakterija|mikroba]]. Migracija odbrambenih ćelija u područje povrede je ometeno, a produkcija toksina sprečava imunološki odgovor organizma. Narušena cirkulacija ometa i dejstvo [[antibiotik]]a. Na pojavu infekcije i njen itenzitet utiču sledeći faktori: površina opekotine &gt; 30%, starost, akutne i hronične bolesti i druga stanja u organizmu opečenog (šećerna bolest, viremija, tumori, rezistencija na antibiotike itd).
* '''Tetanus'''.Opekotine su sklone tetanusu. A [[vakcina|revakcinacija protiv tetanusa]] je obavezna, ako opečeni nije [[vakcinacija|imunizovan]] u posljednjih 5 godina. 
* '''Prekid cirkulacije'''.Opekotine ekstremiteta, zavisno od lokalizacije, dovode do jakog otoka koji ozbiljno remeti cirkulaciju u zahvaćenom području i često zahteva hiruršku intervenciju.
* '''Akutna nekroza bubrega''', je takođe jedna od komplikacija opekotina, koja nastaje zbog začepljenja bubrežnih kanala taloženjem oslobođenog mioglobina i hemoglobina iz toplotom oštećenih mišića crvenih krvnih zrnaca.

== Povezano ==
{{commonscat|Burns}}
* [[Hiperbarična medicina]]
* [http://www.ameriburn.org/index.php American Burn Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221031534/http://ameriburn.org/index.php |date=2009-02-21 }}
* [https://web.archive.org/web/20111114230121/http://www.vma.mod.gov.rs/cms/sr/meni_link/6/tekst/35/ VMA Beograd, Klinika za opekotine]
* [http://www.minzdravsoc.ru/docs/mzsr/standards/compendium/kombystiologiya/term_I_him_ojogi Normativi za ukazivanje medicinske pomoći kod opekotina..,Ministarstva zdravlja Rusije]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Izvori ==
{{Reflist}}

[[Kategorija:Bolesti]]</text>
      <sha1>pxr3c0inr30026l6t9wlzxv3q1nepz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opijum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60354</id>
    <revision>
      <id>42717291</id>
      <parentid>42557907</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="7nojvquwdbpg8ocpypnjtdtr0w3jx7l" xml:space="preserve">[[Datoteka:Harvesting opium.jpg|thumb|right|zasecanje zelenih čahura maka]]
[[Datoteka:Raw opium.jpg|thumb|right|sirov opijum]]

'''Opijum''' je [[supstanca]] koja se dobija zasecanjem zelenih [[čahura]] posebne vrste [[mak]]a (''Papaver somniferum'') iz kojih curi kao mlečni sok, a zatim se suši na vazduhu dok se ne dobije smeđa masa. Sadrži preko 20 [[alkaloid]]a od kojih su neki prisutni kao slobodni dok su drugi vezani za [[sumporna kiselina|sumpornu]] ili [[mekonska kiselina|mekonsku kiselinu]]. Najveću praktičnu primenu našla su 4 alkaloida opijuma:
* [[morfin]]
* [[kodein]]
* [[papaverin]]
* [[narkotin]] (noskapin).

Prvi pisani podaci o upotrebi opijuma potiču iz najstarije ljudske istorije, odnosno iz III veka pre n. e.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Opium}}
* [http://snezanatrifunovic.tripod.com/id43.html Škola botanike]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.opiummuseum.com/ Opium Museum]
* [http://www.poppies.org/faq/ The Opium Poppy FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070810220234/http://www.poppies.org/faq/ |date=2007-08-10 }}
* [http://www.erowid.org/chemicals/opiates/opiates.shtml Erowid Opium Vault]
* [http://montages.blogspot.com/2004/12/new-opium-war.html A New Opium War]
* [http://www.geopium.org Geopium: Geopolitics of Illicit Drugs in Asia]
* [http://www.poppies.org Poppies.org]
* [http://www.taima.org/en/opium.htm Opium in Japan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509085013/http://www.taima.org/en/opium.htm |date=2008-05-09 }}
* [http://www.goldentrianglepark.org/ Hall of Opium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916142024/http://www.goldentrianglepark.org/ |date=2017-09-16 }}
* [http://www.uwmc.uwc.edu/political_science/opiumprod.html Opium in India]
* [http://www.victorianlondon.org/entertainment/opiumsmokingdens.htm Opium Dens of Victorian London]
* [http://www.cia.gov/library/publications//heroin/flowers_to_heroin.htm From Flowers to Heroin]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, CIA publication
* [http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html The World Factbook on Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141228111239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |date=2014-12-28 }}
* [http://www.wesjones.com/pollan1.htm ''Opium Made Easy''] by Michael Pollan (originally appeared in ''[[Harper's Magazine|Harper's]]''.)
* [http://opioids.com/timeline/ A Brief History of Opium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090322045947/http://www.opioids.com/timeline/ |date=2009-03-22 }}
* [http://www.tucsonweekly.com/gbase/currents/Content?oid=oid:67441 Confessions of a Poppy Tea addict]
* [https://web.archive.org/web/20060828111431/http://www.poppies.org/gallery/ The Papaver Somniferum Photo Gallery]
* [http://www*thailex*info/THAILEX/THAILEXENG/lexicon/opiumgebruik.htm Smoking of opium]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.erowid.org/chemicals/opium/opium_images.shtml Erowid's Opium Photos]
* [http://www.geopium.org/Photos/Pavots_Poppies/pavotspoppies.htm Photos of opium poppies on www.geopium.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922191722/http://www.geopium.org/Photos/Pavots_Poppies/pavotspoppies.htm |date=2010-09-22 }}

{{klica-biljke}}

[[Kategorija:Alkaloidi]]
[[Kategorija:Lekoviti sastojci biljaka]]</text>
      <sha1>7nojvquwdbpg8ocpypnjtdtr0w3jx7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odžaci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60839</id>
    <revision>
      <id>42717254</id>
      <parentid>42676828</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53905" sha1="82vfrsdltzo6yt36ep9pr4noy1ns5z5" xml:space="preserve">{{Ostale upotrebe|Odžaci (razvrstavanje)}}
{{Grad u Srbiji
| naziv = Odžaci
|mesto=Odžaci
|slika= 
|opis_slike= 
| grb = COA_Odzaci.png
|pokrajina={{zastava|Vojvodina}}
|okrug=[[Zapadnobački upravni okrug|Zapadnobački okrug]]
| osnivanje = [[1522]].
| stara_imena = Kéménd, Hanfhausen, Hódság
| stanovništvo = 9021
| godina_stanovništvo = [[2011]].
| gustina = 178
| površina = 411
| gšir = 45.504
| gduž = 19.256666
| nadmorska_visina = 89
| vremenska_zona =
| poštanski_kod = 25250
| pozivni_broj = 025
| registarska_oznaka = SO
| veb-strana = [http://www.odzaci.rs/ www.odzaci.rs]
}}
'''Odžaci''' ({{jez-mađ|Hódság}}, {{Jez-nem|Hodschag}}) su gradsko naselje u [[Srbija|Srbiji]], središte i administrativni centar istoimene [[Opština Odžaci|opštine]]. Grad se nalazi u [[Zapadnobački upravni okrug|Zapadnobačkom okrugu]], na zapadu [[Vojvodina|Vojvodine]], u Panonskoj ravnici.

Odžaci su najveće naselje u opštini po površini i broju stanovnika. Prema popisu stanovništva iz [[2011]]. godine grad ima 9.021 stanovnika. Većinu čine [[Srbi]].

Osnovani [[1522]]. godine, Odžaci su dugo vremena bili centar kudelje, zbog čega su dobili naziv „Hanfhausen“.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/istorijat | title= Istorijat Opštine Odžaci | publisher= odzaci.rs | accessdate= 30. 5. 2015. | archive-date= 2015-05-31 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150531013024/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/istorijat }}&lt;/ref&gt; Danas Odžaci više nisu veliki industrijski centar. Grad je danas domaćin mnogih međunarodnih i domaćih privrednih, kulturnih i sportskih manifestacija.

== Nazivi ==
Ime Odžaci je množina reči „odžak“, koja je u [[srpski jezik]] došla iz [[Turski jezik|turskog jezika]] (u srpskom jeziku se kao alternativa upotrebljava i reč ''dimnjak''). U turskoj vojnoj terminologiji, reč označava vojnu posadu. Na turskom jeziku grad se nazivao ''Odzlak'', na [[nemački jezik|nemačkom]] ''Hanfhausen'' i na [[mađarski jezik|mađarskom]] ''Hódság'' (stariji mađarski naziv za grad bio je ''Kéménd'', a ovaj naziv se prvi put pominje [[1522]]. godine i znači ''mali dimnjak''). Kasniji mađarski naziv, '' Hódság '', ušao je u mađarski iz turskog ili srpskog jezika.
&lt;center&gt;
=== Nazivi Odžaka kroz istoriju i na više stranih jezika ===
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #FFFFFF; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float: center;&quot;
|-
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Naziv
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Objašnjenje
|-
| Odžaci, Odžaci
|[[Srpski jezik|Srpski naziv]]; prvi put se javlja [[1557]].
|-
| Kéménd
| Stari [[Mađarski jezik|mađarski]] naziv
|-
| Hódság
| Novi [[Mađarski jezik|mađarski]] naziv
|-
| Hanfhausen
| Stari[[Nemački jezik|nemački]] naziv
|-
| Hodschag
| Novi [[Nemački jezik|nemački]] naziv
|-
| Odĵaci
| Naziv na esperantu
|-
| Odžacі
| [[Ukrajinski jezik|Ukrajinski]] naziv
|-
| Odžaci
| [[Ruski jezik|Ruski]] naziv
|-
| Odžacі
| [[Engleski jezik|Engleski]] naziv
|-
| 奧扎齊
| [[Kineski jezik|Kineski]] naziv
|-
| Odzlak
| [[Turski jezik|Turski]] naziv
|-
|}
&lt;/center&gt;
== Geografija ==

=== Reljef ===
Odžaci su smešteni u predelu koji karakterišu nepregledne i široke ravnice. Nadmorske visine su niže prema Dunavu, gde su formirane depresije i bare kao posledica aktivnosti velike reke. U pojasu između Srpskog Miletića i Bogojeva se nalazi predeo slatine, područje sa zaslanjenim zemljištem gde se nalazi izvestan broj zakonom zaštićenih biljaka.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.turizamodzaci.rs/priroda.html | title= Reljef u Odžacima | publisher= turizamodzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-04-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150423161726/http://turizamodzaci.rs/priroda.html | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;

=== Klima ===
Klima u Odžacima je umereno-kontinentalna. Prosečna godišnja temperatura iznosi 10.9 stepeni S. Najhladniji je januar sa prosečnom temperaturom -0.3 stepeni S, a najtopliji je jul sa 21.4 stepeni S. Ukupna osunčanost u toku godine iznosi 2.014 časova.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.turizamodzaci.rs/priroda.html | title= Klima u Odžacima | publisher= turizamodzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-04-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150423161726/http://turizamodzaci.rs/priroda.html | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;

{{Klima grada
|Grad_genitiv=Odžaka
| Jan_sr= | Jan_sr_pad=37
| Feb_sr= | Feb_sr_pad=30
| Mar_sr= | Mar_sr_pad=36
| Apr_sr= | Apr_sr_pad=45
| Maj_sr= | Maj_sr_pad=60
| Jun_sr= | Jun_sr_pad=81
| Jul_sr= | Jul_sr_pad=66
| Avg_sr= | Avg_sr_pad=53
| Sep_sr= | Sep_sr_pad=54
| Okt_sr= | Okt_sr_pad=47
| Nov_sr= | Nov_sr_pad=54
| Dec_sr= | Dec_sr_pad=47
| God_sr= | God_sr_pad=612
| Jan_sr_min=-3 | Jan_sr_maks=4
| Feb_sr_min=-3 | Feb_sr_maks=6
| Mar_sr_min=1 | Mar_sr_maks=12
| Apr_sr_min=6 | Apr_sr_maks=18
| Maj_sr_min=11 | Maj_sr_maks=23
| Jun_sr_min=14 | Jun_sr_maks=26
| Jul_sr_min=15 | Jul_sr_maks=29
| Avg_sr_min=15 | Avg_sr_maks=29
| Sep_sr_min=11 | Sep_sr_maks=24
| Okt_sr_min=6 | Okt_sr_maks=18
| Nov_sr_min=2 | Nov_sr_maks=10
| Dec_sr_min=-2 | Dec_sr_maks=4
| God_sr_min=6 | God_sr_maks=17
| Jan_a_maks=19 | Jan_a_min=-27
| Feb_a_maks=21 | Feb_a_min=-22
| Mar_a_maks=26 | Mar_a_min=-20
| Apr_a_maks=29 | Apr_a_min=-6
| Maj_a_maks=35 | Maj_a_min=1
| Jun_a_maks=37 | Jun_a_min=4
| Jul_a_maks=40 | Jul_a_min=7
| Avg_a_maks=40 | Avg_a_min=6
| Sep_a_maks=36 | Sep_a_min=2
| Okt_a_maks=29 | Okt_a_min=-7
| Nov_a_maks=24 | Nov_a_min=-18
| Dec_a_maks=20 | Dec_a_min=-24
| God_a_maks=40 | God_a_min=-27
|}}

=== Položaj ===
[[Datoteka:Odzaci mun.png|230p|mini|d|Položaj Odžaka u opštini]]
Za položaj Odžaka bitan je položaj na saobraćajnoj osnovi [[Novi Sad]] - [[Sombor]] koja ima širi međuregionalni značaj i predstavlja jednu od varijanti spajanja jugoistočne sa centralnom Evropom. Položaj Odžaka odredio je saobraćajnu raščlanjenost u čijem se središtu spaja nekoliko železničkih krakova, od kojih meridionalna železničko-prometna osovina ima dominantni, a ostali saobraćajni pravci regionalni ili lokalni značaj. Jugoistočni železnički krak iz Novog Sada, i severni iz Sombora formirali su severni i južni pravac odžačkom prostoru. Železnički krak u pravcu Novog Sada ima prvorezredni supraregionalni značaj, jer se oslanja na glavnu železničku magistaralu i preko [[Beograd]]a povezuje sa jugoistočnim delovima Balkanskog poluostrva, u pravcu [[Atina|Atine]] i [[Sofija|Sofije]], i dalje sa [[Istanbul]]om i [[Mala Azija|Malom Azijom]]. Severna saobraćajna linija direktno se oslanja na magistralu [[Subotica]] - [[Dalj]]- [[Vinkovci]] u pravcu [[Zagreb]]a i [[Ljubljana|Ljubljane]]. Saobraćajna povezanost zapadnog i severozapadnog dela odžačke opštine izvodi se preko Karavukova, sekundarnog saobraćajnog čvora Odžaka, i u pravcu Bogojeva sa osloncem na već spomenutu magistalu Subotica - Sombor - Dalj -Vinkovci. Karavukovo je sekundarni saobraćajni čvor Odžaka, dok se Bogojevo zbog svog položaja na glavnoj magistrali pojavljuje kao zaseban saobraćajni individualitet. Preko [[Karavukovo|Karavukova]] na odžački saobraćajni čvor nadovezuje se i železnička linija iz [[Bač]]a i [[Bačka Palanka|Bačke Palanke]], čime se formira zapadni jugozapadni saobraćajni sistem odžačkog prostora, koji spaja nekoliko saobraćajnih pravaca sa račvanjem kod Karavukova i [[Bogojevo|Bogojeva]].&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/geografski-polozaj-lat | title= Geografski položaj Odžaka | publisher= odzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-url= https://web.archive.org/web/20150531062507/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/geografski-polozaj-lat | archive-date= 2015-05-31 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
=== Udaljenost od glavnih gradova iz regiona ===
&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;
{| {{prettytable}} align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray; text-align:left;&quot;
|| '''Naziv grada'''
|| Beograd
|| Zagreb
|| Sarajevo
|| Podgorica
|| Tirana
|| Skoplje
|| Sofija
|| Bukurešt
|| Budimpešta
|| Ljubljana
|- style=&quot;&quot;background: #FFFFFF; border-bottom: 2px solid gray; text-align:left;&quot;
|| '''Udaljenost u km'''
|| 138
|| 331
|| 323
|| 477
|| 654
|| 569
|| 527
|| 757
|| 268
|| 471
|}
&lt;/center&gt;
== Istorijat mesta ==

=== Osnivanje Odžaka ===
Prvi pomen Odžaka vezuje se za [[1557]]. ili [[1558]]. godinu. Odžaci se tada pominju kao naselje u Bačkoj koje su osnovali [[Turci]] za vreme vojnih operacija koje su vodili u južnoj [[Kraljevina Ugarska|Ugarskoj]]. O poreklu imena naselja postoji više teorija, jedna od njih je da ime vodi poreklo od imena turskog vojnog odreda koji je boravio na prostoru naselja, postoji i teorija po kojojime vodi poreklo od turske reči za dimnjak, (zbog dimnjaka koji su virili iz zemunica prvog naselja), kao i da su Odžaci dobili naziv po bosanskom [[Odžak]]u odakle je u [[16. vek]]u doseljeno 7 srpskih porodica. U [[17. vek]]u Odžaci su opusteli, stanovništvo se pod pritiskom velikih dažbina,naplaćivanih za vojne potrebe i rata,mahom iselilo na sever. Tokom [[18. vek]]a naselje je obnovljeno i tada u Odžacima živi oko stotinak srpskih i šokačkih porodica. Vlasti [[Habzburška monarhija|Habzburške monarhije]] odlučuju da kolonizuju ovaj prostor nemačkim kolonistima, što dovodi do prisilnog iseljavanja starosedelačkog stanovništva ([[Srbi|Srba]] i [[Šokci|Šokaca]]).

=== Razvoj Odžaka ===
[[Datoteka:1895_Hodsagh_20kr_Issue1881_Serbia.jpg|230p|mini|l|Poštanska marka iz 1895. godine]]
Od doseljavanja prvih kolonista vrtoglavi privredni razvoj Odžaka koji se pre svega oslanjao na proizvodnju [[Kudelja|kudelje]] pratio je i društveni razvoj mesta. [[1762]]. godine osnovana je prva škola, na nemačkom jeziku. Prva crkva sagrađena je [[1764]]. godine, ali od nje nije sačuvan nikakav trag. [[1818]]. godine održana je proslava povodom postavljanja temelja nove crkve koja je završena [[1821]]. godine. [[1813]]. godine Odžaci dobijaju privilegiju održavanja nedeljnog sajma i dva godišnja vašara i dobijaju status trgovišta. [[1871]]. godine osniva se sreski sud, [[1879]]. služba zemljišnih knjiga, [[1884]]. služba kneza (prvi odžački knez bio je Jozef Visi). Prva štamparija osnovana je 1887. godine. U Odžacima u to vreme rade dva novčana zavoda: Odžačka štedionica i Odžačka kasa uzajamne pomoći, a [[1897]]. osnovana je i poreska služba.1895. godine završena je izgradnja pruge Novi Sad-Baja koja prolazi kroz Odžake, a iste godine kroz mesto je prošao i prvi voz. 1899. godine u okviru samostana u Odžacima izgrađeno je prvo dečje zabavište koje je 1936. godine premešteno u novu moderniju zgradu koju je izgradio vlasnik Fabrike kanapa i užarije Johan Ertl. [[1906]]. firma ''Ertl i Šverer'' (takođe delom u vlasništvu porodice Ertl) otvara prvu električnu centralu za potrebe svog mlina i tako dolazi i do elektrifikacije mesta. [[1911]]. godine u Odžacima osnovan je fond za izgradnju građanske škole, prikupljeno je 70 000 kruna, ali je izgradnja škole odložena zbog Prvog svetskog rata. [[1917]]. godine prikupljeno je još 300 000 kruna i škola počinje sa radom, prvobitno u kući porodice Kraus, pa u kući porodice Bruner i konačno se [[1927]]. premešta u novu zgradu napravljenu po nacrtu arhitekte Jozefa Švera.

=== Prvi svetski rat ===
Za vreme [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] u Odžacima se otvara vojni lazaret u zgradi osnovne škole u kojem su lečeni ranjenici donešeni sa fronta. U Prvom svetskom ratu poginulo je 162 Odžačana. Po oslobođenju Odžaci postaju deo [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]] i kasnije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]].

=== Odžaci – centar kudelje ===
[[Datoteka:Tehnička Škola Odžaci.jpg|230p|mini|d|Dvorac Ertl-Tehnička škola]]
Doseljeni kolonisti uglavnom su se bavili poljoprivredom. Njihovim dolaskom počinje i masovan uzgoj [[konoplja|konoplje]] iako se po nekim turskim defterima gajenje konoplje spominje još u vreme kad su oni vladali ovim prostorima. Zemljište u Odžacima i okolini bilo je idealno za gajenje ove biljke, čemu je najviše doprinosila reka Mostonga koja se često izlivala i plavila okolna područija. Takođe [[Mostonga]] je bila idealna za močenje konoplje. Proizvodnju je inicirao baron Kotman koji je izvestio [[Beč]] da konoplja dobro uspeva na teritoriji novosagrađenih kolonističkih naseobina. On je okupio proizvođače kudelje, obezbedio im sredstva za rad i obavezao se da će od njih otkupiti 5 000 lakata tkanine godišnje. Proizvodnja se kasnije omasovila, i Odžaci postaju jedan od najvećih centara za proizvodnju kudelje u Evropi.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.paunpress.com/user/tur.php?id=982 | title= Zavičaj kudelje, tamburaša i alasa | publisher= paunpress.com | accessdate= 30. 5. 2015. | archivedate= 2015-05-31 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20150531013001/http://www.paunpress.com/user/tur.php?id=982 | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; [[1779]]. počinje da se održava vašar kudelje, koji vremenom dobija na značaju. [[1907]]. godine otvara se fabrika za preradu kudelje i proizvodnju užadi, otvaraju je članovi imućne porodice Ertl (Franc i Johan) po uzoru na sličnu fabriku u [[Segedin]]u. Od početnih 200 radnika fabrika se brzo razvija i već [[1929]]. dostiže cifru od 880 zaposlenih. Vremenom proizvodnja se širi pa se osim užadi proizvode i jutani tepisi, a od 1933. i vunena i svilena tkanina.

=== Dolazak nemačkih kolonista ===
Kolonizacija Odžaka nemačkim življem počinje [[1755]]. godine kada se donosi odluka o naseljavanju 300 nemačkih porodica. Nemački kolonisti od vlasti Habzburške monarhije dobijaju zemljište za gradnju kuća, onoliko zemlje koliko su mogli da obrađuju, seme itd. Osim toga dobijaju status slobodnih carskih podanika, pa su tako kmetovi među njima oslobođeni svojih obaveza. Kolonisti koji su naselili Odžake bili su većinom iz nemačkih oblasti: [[Baden]]a, [[Švarcvald]]a, [[Alzas]]a, [[Loren]]e, [[Hesen]]a itd. U svoje novo mesto boravka dolazili su Dunavom, brodovima poznatim pod imenom ''Ulmske kutije'' plovili su preko Beča i [[Budimpešta|Budimpešte]] do Apatina gde su se iskrcavali. Prvi kolonisti stigli su [[1756]]. godine, među kojima je bio i baron Kotman, vlasnik poseda.

=== Drugi svetski rat i Kulturbund ===
[[1920]]. godine osnovan je [[Kulturbund]], nemačka nacionalistička organizacija, koja je bila početno zamišljena kao nepolitička organizacija koja deluje na području cele [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], a imao za cilj da čuva i razvija nemačku kulturu i jezik.{{sfn|Tomasevich|2002|pp=201}} Organizacija je dva puta zabranjivana prvi put [[1924]]. godine, drugi put tokom [[Šestojanuarska diktatura|Šestojanuarske diktature]]. Prvi ogranak Kulturbunda u Bačkoj formiran je [[1920]]. godine u Parabuću (Ratkovo). [[1930]]. godine dozvoljen je rad Kulturbunda. Dolaskom [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] na vlast u Nemačkoj delovanje Kulturbunda se radikalizuje i prihvataju se nacional-socijalističke ideje unutar organizacije. Iz godine u godinu broj članova raste, posebno nakon [[1939]]. godine i početka [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]]. Tokom rata organizacija jača i postaje glavni organizator društvenog života u nemačkim mestima u Bačkoj, između ostalih i u Odžacima. Takođe organizuje odlazak mladih Nemaca u Vermaht i SS jedinice. Posle invazije snaga Trećeg rajha na Jugoslaviju, teritorija Bačke okupirana je od strane mađarske vojske. Tokom okupacije vršen je sistematski progon: Srba, Jevreja, Roma kao i političkih neistomišljenika svih nacionalnosti od strane mađarske vojske i žandarmerije.

=== Oslobađanje Odžaka ===
[[Datoteka:Odzaci Karla Marksa2.JPG|230p|mini|l|Ulica Karla Marksa]]
Oslobođenje konačno dolazi 22. oktobra [[1944]]. godine.&lt;ref&gt;[http://www.mod.gov.rs/multimedia/file/staticki_sadrzaj/tradicija/Kalendar_lokalnih_desavanja_2014.pdf Kalendar lokalnih dešavanja], mod.gov.rs, Pristupljeno 30. 5. 2015.&lt;/ref&gt; Odžake su oslobodile Vojvođanske brigade zajedno sa jedinicom Crvene armije. Ozbiljnije borbe sa mađarskim žandarima vodio je Bačkopalanački odred 17. oktobra između Parabuća (Ratkova) i Odžaka. Na sam dan oslobođenja nije bilo otpora kao ni dočeka oslobodioca pošto je mesto bilo uglavnom naseljeno nemačkim življem koji su se većinom povukli zajedno sa nemačkom vojskom i napustili zemlju, prva kolona je krenula još 9. oktobara. Jedan broj Nemaca je ostao, oni su internirani u logore da bi kasnije takođe napustili zemlju i preselili se mahom u Austriju i Nemačku.
Po oslobođenju ovih krajeva dolazi do Batinske bitke, najveće bitke na ovim prostorima u kojoj vojnici Crvene armije i Vojvođanskih brigada pod komandom potpukovnika Srete Savića uspevaju da poraze nemačke snage koje su brojale čak 60 000 vojnika, pređu Dunav i oslobode Dardu i Beli Manastir, čime su nemačke snage potisnute na teritoriju Mađarske.

=== Period nakon Drugog svetskog rata ===
Po završetku Drugog svetskog rata dolazi do kolonizacije stanovništva iz manje razvijenih krajeva države u Vojvodinu, kako bi se naselio prostor na kom je pre rata živela nemačka nacionalna manjina. U opštini Odžaci uglavnom su naseljeni kolonisti iz južne Srbije i to iz: vranjskog, leskovačkog, pirotskog, niškog i topličkog okruga. U [[Karavukovo|Karavukovu]] su naseljeni kolonisti iz Vranjske kotline i Gornje Pčinje, u [[Ratkovo|Ratkovu]] iz Toplice i okoline Leskovca, u [[Srpski Miletić|Srpskom Miletiću]] iz Jablanice, Vlasotinaca i Suve reke, u [[Deronje|Deronjama]] iz okoline Pirota, a u Odžacima iz okoline [[Pirot]]a i [[Niš]]a. U [[Bački Brestovac]] i [[Bački Gračac]] naseljeni su kolonisti iz Bosne i Like.

== Političko i administrativno uređenje ==
Odžaci imaju status gradskog naselja i sedište su opštine Odžaci koju čine: Odžaci, [[Bački Brestovac]], [[Bački Gračac]], [[Bogojevo]], [[Deronje]], [[Karavukovo]], [[Lalić]], [[Ratkovo]] i [[Srpski Miletić]]. Organi vlasti u Odžacima su Skupština opštine Odžaci, Prdsednik Opštine, Opštinsko veće, Opštinska uprava i nezavisna regulatorna tela.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/2012-05-29-11-29-54/organizaciona-struktura-opstine | title= Organizaciona struktura opštine | publisher= odzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-05-31 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150531062322/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/2012-05-29-11-29-54/organizaciona-struktura-opstine }}&lt;/ref&gt;

=== Skupština opštine ===
Skupština opštine je predstavnički organ koji vrši osnovne funkcije lokalne vlasti, utvrđene ustavom, zakonom i statutom. Skupštinu opštine čine 27 članova.

Predsednik Skupštine Opštine Odžaci je   Isidora Đaković, a njen zamenik Miroslav Kondić.

=== Predsednik opštine ===
Predsednika opštine bira Skupština opštine iz reda odbornika na period od četiri godine, tajnim glasanjem, većinom glasova od ukupnog broja odbornika. Predsednik Skupštine opštine predlaže kandidata za predsednika opštine.

Predsedniku opštine i zameniku predsednika opštine, izborom na ove funkcije, prestaje mandat odbornika u Skupštini opštine. Predsednik opštine i zamenik predsednika opštine su na stalnom radu u opštini.

Predsednik Opštine Odžaci je Dušan Marijan, a njegov zamenik Biljana Cekić.

=== Opštinsko veće ===
Opštinsko veće bira Skupština opštine na predlog predsednika opštine, na period od četiri godine i ono utvrđuje predlog odluke o budžetu opštine, vrši nadzor nad radom opštinske uprave, poništava ili ukida akte opštinske uprave koji nisu u saglasnosti sa zakonom, statutom i drugim opštim aktom ili odlukom koju donosi skupština opštine, rešava u upravnom postupku u drugom stepenu o pravima i obavezama građana, preduzeća i ustanova i drugih organizacija iz izvornog delokruga opštine.

Opštinsko veće Odžaka broji 11 članova, a njime predsedava Predsednik Opštine Odžaci Dušan Marijan.

=== Opštinska uprava ===
Opštinska uprava je stručno-izvršna služba, koja neposredno sprovodi propise opštine, kao i republičke zakone i druge propise čije izvršenje je povereno opštini, priprema nacrte odluka i drugih akata koje donosi Skupština opštine i Predsednik opštine i vrši stručne poslove koje joj poveri Skupština opštine i Predsednik opštine.

== Demografija ==

U naselju Odžaci 2011. živelo je 9021 stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosila je 43 godine (41 kod muškaraca i 44,9 kod žena). U naselju ima 3352 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,63. Prema popisu stanovništva iz 2011. godine, Odžaci imaju 9021 stanovnika. Prema etničkim grupama, stanovnici Odžaka su se izjasnili kao Srbi (7487), Jugosloveni (53), Crnogorci (48), Romi (96), Hrvati (102), Slovaci(125) i Mađari (229).
&lt;center&gt;
=== Struktura stanovništva ===
&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align:left; margin:0.5em 0 0; border-style:solid; border:1px solid #999; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border-collapse:collapse; font-size:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#C4D8E2;&quot;
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''Godina popisa'''
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[1948]].'''&lt;ref&gt;{{Stat Knjiga 9}}&lt;/ref&gt;
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[1953]].'''
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[1961]].'''
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[1971]].'''
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[1981]].'''
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[1991]].'''
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[2002]].'''
|'''background-color:#1E90FF;&quot;| '''[[2011]].'''
|-
|'''Br. stanovnika'''
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 6607
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 7266
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 7841
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 9052
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 9933
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 10567
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 10108
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 9021
|}
&lt;/center&gt;
{{Grafikon postoci
|izvor=&lt;ref&gt;{{Stat Knjiga 1}}&lt;/ref&gt;
|širina=300px
|naslov=Etnički sastav
|pozadina=#C4D8E2
|pozicija=left
|šipke=
{{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|7487|84.97}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Mađari]]|blue|229|2.60}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovaci]]|red|125|1.42}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|green|102|1.16}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Jugosloveni]]|orange|53|0.60}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|cyan|48|0.54}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|magenta|96|1.09}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Nemci]]|black|33|0.37}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|gray|13|0.15}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Panonski Rusini|Rusini]]|pink|15|0.15}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rusi]]|navy|5|0.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Slovenci]]|silver|13|0.15}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Ukrajinci]]|purple|7|0.08}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bugari]]|yellow|5|0.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Bunjevci]]|blue|5|0.06}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|red|25|0.28}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|green|15|0.17}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Česi]]|orange|3|0.03}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Vlasi]]|cyan|2|0.02}}
{{Vrsta sa postotkom|[[Muslimani]]|magenta|6|0.07}}
{{Vrsta sa postotkom|Ostali|black|539|6.12}}
}}
&lt;center&gt;
{{bar box
|width=300px
|title=Stanovništvo Odžaka prema polu
|titlebar=#C4D8E2
|bars=
{{bar percent|Žene|yellow||51.93}}
{{bar percent|Muškarci|red||48.07}}
}}
&lt;/center&gt;
{{-}}
{{bar box
|width=300px
|title=Stanovništvo Odžaka prema starosti
|titlebar=#C4D8E2
|position=left
|bars=
{{bar percent|85+|gray|80|0.91}}
{{bar percent|80-85|gray|194|2.20}}
{{bar percent|75-79|gray|344|3.90}}
{{bar percent|70-74|gray|436|4.95}}
{{bar percent|65-69|gray|397|4.51}}
{{bar percent|60-64|gray|754|8.56}}
{{bar percent|55-59|gray|803|9.11}}
{{bar percent|50-54|gray|685|7.77}}
{{bar percent|45-49|gray|644|7.31}}
{{bar percent|40-44|gray|572|6.49}}
{{bar percent|35-39|gray|583|6.62}}
{{bar percent|30-34|gray|605|6.87}}
{{bar percent|25-29|gray|582|6.61}}
{{bar percent|20-24|gray|529|6.00}}
{{bar percent|15-19|gray|491|5.57}}
{{bar percent|10-14|gray|375|4.26}}
{{bar percent|5-9|gray|406|4.61}}
{{bar percent|0-4|gray|331|3.76}}
}}

=== Domaćinstva ===
&lt;center&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align:left; margin:0.5em 0 0; border-style:solid; border:1px solid #999; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border-collapse:collapse; font-size:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#C4D8E2;&quot;
|'''background-color:#F5DEB3;&quot;| '''Godina popisa'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[1948]].'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[1953]].'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[1961]].'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[1971]].'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[1981]].'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[1991]].'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[2002]].'''&lt;ref&gt;{{Stat Knjiga 2}}&lt;/ref&gt;
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''[[2011]].'''
|-
|'''Broj domaćinstva'''
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 1924
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2039
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2225
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2757
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 3299
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 3623
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 3520
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 3352
|}
&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align:left; margin:0.5em 0 0; border-style:solid; border:1px solid #999; border-right-width:2px; border-bottom-width:2px; border-collapse:collapse; font-size:100%;&quot;
|- style=&quot;background:#C4D8E2;&quot;
|'''background-color:#F5DEB3;&quot;| '''Broj članova'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''1'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''2'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''3'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''4'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''5'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''6 i više članova'''
|'''background-color:#C2B280;&quot;| '''Prosečan broj članova'''
|-
|'''Broj domaćinstva'''
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 795
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 966
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 694
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 608
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 198
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 91
| style=&quot;text-align:right;&quot;| 2.63
|}
&lt;/center&gt;

=== Stanovništvo prema bračnom stanju i polu ===
&lt;center&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #FFFFFF; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float: center;&quot;
|-
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; |Pol
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Ukupno
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Neoženjen/Neudata
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Oženjen/Udata
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Udovac/Udovica
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Razveden/Razvedena
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Nepoznato
|-
| Muški
| 3967
|1157
|2499
|165
|138
|8
|-
| Ženski
| 4486
|920
|2512
|762
|279
|13
|}
&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;
=== Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja ===
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #FFFFFF; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float: center;&quot;
|-
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; |Pol
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Poljoprivreda, lov i šumarstvo
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Ribarstvo
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Prerađivačka industrija
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Proizvodnja i snabdevanje
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Građevinarstvo
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Trgovina
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Hoteli i restorani
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Hoteli i restorani
|-
| Muški
|114
|1
|970
|16
|69
|236
|52
|110
|-
| Ženski
|66
|1
|648
|
|15
|275
|36
|28
|-
| Oba
|210
|2
|1618
|16
|84
|511
|88
|138
|-
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; |Pol
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Finansijsko posredovanje
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Nekretnine
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Državna uprava i odbrana
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Obrazovanje
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Zdravstveni i socijalni rad
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Ostale uslužne aktivnosti
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Nepoznato
! style=&quot;background: #C4D8E2; border-bottom: 2px solid gray;&quot; | Ukupno
|-
| Muški
| 32
|26
|104
|48
|50
|54
|75
|1987
|-
| Ženski
| 59
|25
|76
|137
|132
|42
|54
|1594
|-
| Oba
| 91
|51
|180
|185
|182
|96
|129
|3581
|}
&lt;/center&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;
=== Verska struktura stanovništva ===
&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;
{{bar box
|width=300px
|title=Verska struktura stanovništva Odžaka
|titlebar=#C4D8E2
|bars=
{{bar percent|Pravoslavci|blue||83.97}}
{{bar percent|Katolici|yellow||7.07}}
{{bar percent|Agnostici i neopredeljeni|green||0.03}}
{{bar percent|Ateisti|red||0.98}}
{{bar percent|Muslimani|lightgreen||0.11}}
{{bar percent|Protestanti|lightblue||2.68}}
{{bar percent|Ostale hrišćanske religije|lightred||0.20}}
{{bar percent|Istočnjačke veroispovesti|lightyellow||0.01}}
{{bar percent|Ostale veroispovesti|gray||0.01}}
{{bar percent|Ne izjašnjavaju se|lightgreen||4.36}}
{{bar percent|Nepoznato|black||0.47}}
}}
&lt;/center&gt;

== Privreda ==

Odžaci su ranije bili orijentisani na [[poljoprivreda|poljoprivrednu]] proizvodnju, ali u poslednjih 50. Godina razvila se tekstilna, hemijska i mašinska industrija. Značajni izvozni rezultati su postignuti u hemijskoj industriji, kao i u proizvodnji i izvozu mašina i opreme za poljoprivredu, kako za domaće tako i za inostrano tržište. Na skoro 2.000 hektara šuma omogućen je razvoj lovnog turizma i privlači veliki broj stranih turista.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://srbija.superodmor.rs/lov-i-ribolov/lov-i-ribolov/532/lov-i-ribolov-u-okolini-odzaka | title= Lov i ribolov - Odzaci | publisher= srbija.superodmor.rs | accessdate= 30. 5. 2015. | archivedate= 2015-05-31 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20150531015212/http://srbija.superodmor.rs/lov-i-ribolov/lov-i-ribolov/532/lov-i-ribolov-u-okolini-odzaka | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Razvoj privrede je povećao i stopu zaposlenosti i doprineo je stvaranju boljih uslova za život građana. Privreda Odžaka orijentisana je na bivše republike Jugoslavije, ali i na zemlje Evropske unije, kao što su [[Nemačka]], [[Italija]] i [[Bugarska]]. U Srbiji Odžaci privredno gravitiraju ka Novom Sadu i Bačkoj Palanci.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://odzaci.opstinesrbije.com/?menu=4 | title= Privreda u Odžacima | publisher= opstinesrbije.com | accessdate= 3. 6. 2015. | archivedate= 2016-06-30 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20160630211523/http://odzaci.opstinesrbije.com/?menu=4 | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

=== Privredni napredak Odžaka – polovina šesdesetih do kraja osamdesetih godina XX veka ===
[[Datoteka:Autobus Sabracaj Odzaci u Somboru.jpg|230p|mini|d|Autobus Saobraćaj Odžaci]]
Razvijane su industrijske grane za koje je u opštini postojala sirovinska osnova, kao što su: tekstilna industrija sa proizvodnjom sintetičkih prediva, proizvodnja, mlevenje i prerada žitarica, proizvodnja [[hleb]]a i peciva, kao i prerada mleka i proizvoda mlečnih proizvoda, proizvodnja stočne hrane. Proizvodnja je prekinuta u poslednjih desetak godina, pa su proizvodni kapaciteti ostali van funkcije.

=== Devedesete i sankcije ===
Sankcije Jugoslaviji devedesetih su najviše pogodile Odžake, velika preduzeća Odžaka nisu imala mogućnost da plasiraju svoje proizvode i izvoze ih u inostranstvo. Posledice su bile mnogobrojne: otpušten je veliki broj ljudi, oprema u [[preduzeće|preduzećima]] je zastarela, a čak su i neke fabrike koje su bile ponos opštine prestale sa radom. Prestanak rada većih preduzeća uzrokovao je veliku stopu nezaposlenosti, smanjenje proizvodne aktivnosti, gubitak tržišta i izostanak tehnoloških inovacija.

=== Početak privatizacije ===
Proces privatizacije u Odžacima je bio isti kao i u Srbiji, spor i bez odgovarajućeg socijalnog programa i programa zapošljavanja.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.ico.rs/crni-bilans-privatizacije-u-opstini-odzaci/ | title= Privatizacija preduzeća u Odžacima | publisher= ico.rs | accessdate= 3. 6. 2015.}}&lt;/ref&gt; Najveći problem privatizacije u Odžacima su neuspele privatizacije koje se ogledaju u poništenju privatizacije, otpuštanju radnika, padu proizvodnje i napuštanju osnovne delatnosti. Privatizovana preduzeća su restruktuirana, pa je većina radnika ostala bez posla, postojeći proizvodni pogoni su postali skladišta i otkupne stanice, te ne mogu služiti za zapošljavanje.

=== Novi uspon Odžaka ===
[[Datoteka:Odžaci2.jpg|230p|mini|l|Ulica u Odžacima]]
Hemijska industrija preovlađuje u Odžacima, čiji je nosilac “Hipol” i manja preduzeća koja se bave preradom plastike “Bonel”, ”Dunaplast”, ”Polins”, ”Grajner”. Mašinska industrija ”Poljostroj” sa proizvodnjom poljoprivrednih mašina. Zanatske radnje za štampu i konfekcioniranje ambalaže. Izgradnja graćevinske galanterije, izrada nameštaja, odevnih predmeta. Sa radom je počela i [[tekstilna industrija]], kao i [[prehrambena industrija]].

== Kultura ==
Odžaci se odlikuju prvenstveno svojom šarolikošću: nacionalnom, kulturnom, verskom i dr. Upravo ova šarolikost može se videti na brojnim turističkim manifestacijama koje se tokom godine održavaju u svim naseljima opštine. Svaka od njih je jedinstvena i posebna, a pojedine pretenduju da prerastu u tradicionalne manifestacije koje svojim značajem prevazilaze granice opštine [[Opština Odžaci|Odžaci]].

=== Umetnici iz Odžaka ===
[[Datoteka:DraganKosovac.png|230p|mini|d|Slika Dragana Kosovca]]
Među književnicima, slikarima i glumcima iz Odžaka kao najznačajniji se ističe Jovan Hadžić, književnik i političar, koji je nemačku osnovnu školu 1810. godine završio u Odžacima.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=788.0 | title= Jovan Hadžić | publisher= riznicasrpska.net | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2016-09-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160923124328/http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=788.0 | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;&gt; Bio je među najobrazovanijim i najistaknutijim Srbima svog vremena, a 1826. godine u Pešti je sa nekoliko znamenitih Srba osnovao Maticu srpsku, čiji je bio prvi predsednik. Zatim su tu i Atanasije Nikolić slavni matematičar, pesnik, pisac, pozorišni reditelj i glumac koji je sa Jovanom Sterijom Popovićem osnovao prvo pozorište 1841. godine u Beogradu, Teatar na Đumruku, kao i Milka Grgurova prva profesionalna glumica u Srbiji, “srpska Sara Bernard”. U Odžacima je rođen i pisac Radomir Z. Putnik koji je takođe i dramaturg, teatrolog, pozorišni i književni kritičar. Tu su i slikari Karol Miloslav Lehotski, prvi školovani slikar, i Rafailo Georgije Momčilović slikar iz redova Srpske pravoslavne crkve. Pesnici Jovan Berić, Đena Pavlović &lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://odzaci-hodschag.blogspot.com/2013/01/ena-pavlovic.html | title= Đena Pavlović | publisher= odzaci-hodschag.blogspot.com | accessdate= 3. 6. 2015.}}&lt;/ref&gt;, čija je poema “Sitna knjiga od Krajine Marku, Šalje mu je na koljeno: Odžačanin Đemo” i socijalni pesnik Proka Jovkić. [[Slobodan Trkulja]] srpski muzičar, multiinstrumentalista, kompozitor i pevač grlenog i vizantijskog stila koji je iz Odžaka. Takođe u Odžacima je živela i glumica [[Jugoslava Drašković]].

=== Manifestacije u Odžacima ===
Neke od manifestacija su:&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.turizamodzaci.rs/manifestacije.html | title= Manifestacije | publisher= turizamodzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-04-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150424192640/http://turizamodzaci.rs/manifestacije.html | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;
{{Col-begin}}
{{Col-2}}
* Lomljenje božićne česnice
* Doček Nove godine
* Haiku festival
* CACIB Međunarodna izložba pasa svih rasa
* Odžaci na dlanu
* Oslikavanje uskršnjih jaja
* Fijakerijada
{{Col-break}}
* Moto fest
* Dan Dunava
* Međunarodni festival meda
* „Zlatni kotlić“ opštine Odžaci
* Internacionalni karate turnir „Zlatna pesnica“
* Odžačka rakijada
* IMAF Međunarodni festival multimedijalne umetnosti
{{Col-end}}

=== Obrazovanje ===
U Odžacima se nalaze dve osnovne škole OŠ Miroslav Antić i OŠ Branko Radičević.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/administrativne-informacije/2012-07-12-12-18-33/2012-07-12-12-54-07/obrazovanje-osnovne-skole-lat | title= Osnovne škole iz Odžaka | publisher= odzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-05-31 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150531062453/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/administrativne-informacije/2012-07-12-12-18-33/2012-07-12-12-54-07/obrazovanje-osnovne-skole-lat }}&lt;/ref&gt;
Nakon oslobođenja Odžaka osnovana je Državna niža gimnazija, koja se kasnije razvila u Gimnaziju ''Jovan Jovanović Zmaj'', danas je to [[Gimnazija i ekonomska škola Jovan Jovanović Zmaj|Gimnazija i ekonomska škola ''Jovan Jovanović Zmaj'']]. Pored nje u Odžacima postoje još dve srednje škole [[Tehnička škola Odžaci|Tehnička škola]] &lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/administrativne-informacije/2012-07-12-12-18-33/2012-07-12-12-54-07/obrazovanje-srednje-skole-lat | title= Srednje škole iz Odžaka | publisher= odzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-url= https://web.archive.org/web/20150531141020/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/administrativne-informacije/2012-07-12-12-18-33/2012-07-12-12-54-07/obrazovanje-srednje-skole-lat | archive-date= 2015-05-31 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; i privatna ekonomsko-poslovna škola Srednja stručna škola Odžaci &lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://srednjeskole.edukacija.rs/privatne-srednje-skole/odzaci/srednja-strucna-skola | title= Privatna srednja škola iz Odžaka | publisher= edukacija.rs | accessdate= 3. 6. 2015.}}&lt;/ref&gt;, kao i odeljenje niže muzičke škole &quot;Petar Konjović&quot; i fakulteta za uslužni biznis EDUKONS.

=== Sport ===
{{poseban članak|Spisak sportskih klubova u Odžacima}}
[[Datoteka:Sportsko poslovni centar Odzaci.jpg|230p|mini|l|Sportsko-poslovni centar]]
Prvi fudbalski klub u Odžacima osnovan je 1919. godine pod imenom [[FK Tekstilac Odžaci|Odžački športski klub]] &lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.fussballabzeichen.at/index.php?link=galerie&amp;cat1=06%29%20JUGOSLAWIEN&amp;cat2=WOJWODINA&amp;cat3=ODZACI%20-%20Sportski%20Club%201919&amp;show | title= ODZACI - Sportski Club 1919 | publisher= fussballabzeichen.at | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-09-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150924020119/http://www.fussballabzeichen.at/index.php?link=galerie&amp;cat1=06%29%20JUGOSLAWIEN&amp;cat2=WOJWODINA&amp;cat3=ODZACI%20-%20Sportski%20Club%201919&amp;show | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;, a nastupa na stadionu Ivo Lola Ribar.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://int.soccerway.com/teams/serbia/fk-tekstilac-odzaci/4215/venue/ | title= Stadion Ivo Lola Ribar Odzaci | publisher= soccerway.com | accessdate= 30. 5. 2015.}}&lt;/ref&gt; Godine [[1928]]. osnovan je i teniski klub koji je bio jedan od favorita na teniskim takmičenjima u tadašnjoj državi. Teniski klub je raspolagao sa 5 teniskih terena. Između dva rata u Odžacima je radilo Sokolsko društvo deo Sokola Kraljevine Jugoslavije, a održan je i Sokolski slet.

Grad je sada sedište nekoliko sportskih klubova najznačajniji su [[FK Tekstilac Odžaci|fudbalski klub Tekstilac]] koji se takmiči u [[Srpska liga Vojvodina|Srpskoj ligi Vojvodina]], zatim [[OFK Odžaci]], košarkaški klub Odžaci, karate klub Mladost, ženski rukometni klub Odžaci, odbojkaški klub Odžaci, šahovski klub Mladost. Pored njih postoje i klubovi u streljaštvu i streličarstvu kao i teniski i stonoteniski klub.

==== Najuspešniji i najpoznatiji sportisti Odžaka ====

{{Col-begin}}
{{Col-2}}
* [[Branislav Trajković]]
* [[Aleksandar Davidov]]
* Milan Davidov
* Milan Belić
* Lazar Čordašić
* Zoran Ćirić
* Milosav Milosavljević
* Damir Milosavljević
{{Col-break}}
* Milijan Bocka
* [[Jovo Stanojević]]
* Goran Škundrić
* Bojan Mihajlović
* Damir Mihajlović
* [[Dušan Vemić]]
* Vladimir Filipović
* Miodrag Radović{{Col-end}}

== Znamenitosti Odžaka ==

=== Crvenokosa boginja ===
{{poseban članak|Starčevačka kultura}}
[[Datoteka:Crvenokosa boginja Odžaci.jpg|230p|mini|d|Crvenokosa boginja]]
Statua je pronađena [[1989]]. kada je sonda 6dž6 postavljena u blizini centra grada. Ova figurina je posebna zbog svoje monumentalnosti u odnosu na slične nalaze.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.academia.edu/5772812/Crvenokosa_boginja_kao_simbol | title= CRVENOKOSA BOGINJA KAO SIMBOL | publisher= academia.edu | accessdate= 30. 5. 2015.}}&lt;/ref&gt; Njena visina iznosi 38&amp;nbsp;cm, pravi je div u poređenju sa do sada pronađenim nekompletnim statuetama istog tipa, čija visina ne prelazi [[15]] cm. Jedinstvena je u svetu, premda neki arheolozi osporavaju značaj ovog nalaza. Ako svemu dodamo da su u njoj sjedinjeni simboli ženske i muške plodnosti, invencija tadašnjeg umetnika, pre više od 7.000 godina, izaziva ushićenje. Gledana u celini, statueta deluje genijalno. Crvenokosa boginja i pored vidno izraženih atributa ženske plodnosti istovremeno je i simbol muške plodnosti jasno prikazan testisima i falusom. Ostaci ranoneolitskog ratarskog naselja otkriveni su još [[1965]]. godine, kada su građeni nasipi protiv poplave, na mestu gde [[Dunav]] pravi veliku okuku, između sela Deronja i Karavukova. Tu se zatekao i arheolog amater Sergej Karmanski, koji je primetio u zemlji ostatke neobične grnčarije. Zaustavio je bager i počeo da kopa. Sergej Karmanski je, sa puno požrtvovanja, spasavao ovo arheološko nalazište. Radio je sa mnogim arheološkim ekipama. Bio hvaljen i osporavan, ali nesumnjivo zaslužan što su pronalasci sa lokaliteta Donja Branjevina, postali dostupni domaćoj i svetskoj naučnoj javnost. Zahvaljujući njemu Odžaci su dobili Muzejsku jedinicu čiju je izložbenu postavku posetilo hiljade ljudi, a grad i opština postali prepoznatljivi po Crvenokosoj boginji.

=== Verski objekti ===
Odžake krase brojni sakralni objekti. Svaki od njih odiše svojstvenom lepotom i skladnošću graditeljskih linija, a poseban utisak ostavlja dubok ođek zvona sa crkvenih tornjeva koji se pruža nad ravnicom.

U samom gradu nalazi se niz sakralnih objekata od kojih je nekolicina pod zaštitom države.
Osim navedenih sakralnih objekata koji se nalaze pod zaštitom države Odžake krase i druge crkve koje takođe poseduju određen kulturnoumetnički i istorijski značaj.

==== Hram Spaljivanja moštiju Sv. Save u Odžacima ====
[[Datoteka:Odzaci Orthodox Church.jpg|230p|mini|l|Hram Spaljivanja moštiju Sv. Save u Odžacima]]
U Odžacima se nalaze tri crkve, Hram Spaljivanja moštiju Sv. Save u Odžacima koji predstavlja najmlađi sakralni objekat u opštini čija je izgradnja počela 1989. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.turizamodzaci.rs/crkve.html | title= Hram Spaljivanja moštiju Sv. Save u Odžacima | publisher= turizamodzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-04-25 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150425223716/http://turizamodzaci.rs/crkve.html | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;

==== Rimokatolička crkva arhanđela Mihaila u Odžacima ====
[[Rimokatolička crkva arhanđela Mihaila u Odžacima|Rimokatolička crkva Sv. Arhangela Mihovila u Odžacima]] sagrađena je 1821. god. na mestu starije crkve iz 1764. godine. Posebno se ističe i njena dekorativna glavna fasada sa tri tornja. Bogatu unutrašnju dekoraciju između ostalog krasi oltarna slika Sv. Mihovila kako probada sotonu, rad Jožefa Peškija iz 1834. godine. Po lepoti ističe se i slika Svetog Trojstva, rad majstora Polaka, koja je inače kopija po Rubensu.
Godine 1970. crkva je stavljena pod zaštitu države kao spomenik kulture od velikog značaja.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://vojvodinaonline.com/sta-videti-i-raditi/kultura-i-istorija/rimokatolicka-crkva-svetog-arhangela-mihovila-odzaci/?lang=SR | title= RIMOKATOLIČKA CRKVA SVETOG ARHANGELA MIHOVILA – Odžaci | publisher= vojvodinaonline.com | accessdate= 3. 6. 2015. | archivedate= 2015-03-17 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20150317230930/http://vojvodinaonline.com/sta-videti-i-raditi/kultura-i-istorija/rimokatolicka-crkva-svetog-arhangela-mihovila-odzaci/?lang=SR | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

==== Kapela Svetog Vendela ====
Pored crkava, na katoličkom groblju se nalazi Kapela Svetog Vendela. Kapela je prvobitno podignuta 1776. godine, a 1893, godine je sagrađena sadašnja kapela. Ova kapela svedoči o prisustvu nemačkog naroda i kulture u Vojvodini. Renovirana je 2004. godine, a od 1970. godine se nalazi pod zaštitom kao spomenik kulture.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://vojvodinaonline.com/sta-videti-i-raditi/kultura-i-istorija/kapela-svetog-vendela-odzaci/?lang=SR | title= KAPELA SVETOG VENDELA – Odžaci | publisher= Vojvodinaonline.com | accessdate= 30. 5. 2015. | archivedate= 2015-05-31 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20150531013255/http://vojvodinaonline.com/sta-videti-i-raditi/kultura-i-istorija/kapela-svetog-vendela-odzaci/?lang=SR | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

=== Spomen-krst ubijenim podunavskim Švabama ===
Između Odžaka i Bačkog Gračaca 2011. godine otkriven je spomen-krst za 212 ubijenih podunavskih Švaba. Streljanje su 25. novembra 1944. godine izvršili pripadnici partizanske vojske. Tog dana su streljani muškarci iz Filipova, današnjeg Bačkog Gračaca, a među njima je bilo i maloletnika. Ispod krsta su uklesana imena svih žrtava koje se nalaze u tri odvojene masovne grobnice. Partizani su uhapšene Nemce podelili u tri odvojene grupe. Najpre je prva grupa iskopala raku u kojoj su ih streljali, a potom ih je zemljom prekrila druga grupa. To se ponovilo i sa drugom i sa trećom grupom.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.srpskilist.net/vesti/krst-na-stratistu-nevino-streljanih-backih-svaba | title= KRST NA STRATIŠTU NEVINO STRELjANIH BAČKIH ŠVABA | publisher= srpskilist.net | accessdate= 3. 6. 2015.}}&lt;/ref&gt;

=== Drvored platana,kestena i lipe - spomenik prirode ===
Drvored platana, kestena i lipe, duž saobraćajnicu iz Sombora, 1978. godine stavljen je pod zaštitu države. Drvored platana, kestena i lipe predstavlja jedino zaštićeno prirodno dobro na teritoriji Odžaka.&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://vojvodinaonline.com/sta-videti-i-raditi/priroda/drvored-platana-kestena-i-lipe-odzaci-spomenik-prirode-odzaci/?lang=SR | title= DRVORED PLATANA, KESTENA I LIPE – Odžaci | publisher= Vojvodinaonline.com | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-03-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150317082457/http://vojvodinaonline.com/sta-videti-i-raditi/priroda/drvored-platana-kestena-i-lipe-odzaci-spomenik-prirode-odzaci/?lang=SR | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;

== Odžaci i drugi gradovi i opštine ==

=== Pobratimske opštine ===
* {{flagicon|HRV}} [[Našice]] – [[Hrvatska|Republika Hrvatska]]
* {{flagicon|SRB}} [[Orahovac]] – [[Kosovo i Metohija|AP Kosovo i Metohija]], [[Srbija|Republika Srbija]]
* {{flagicon|SRB}} [[Bojnik]] – [[Srbija|Republika Srbija]]
* {{flagicon|BIH}} [[Petrovo]] – [[Republika Srpska]] (BiH) &lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/pobratimske-opstie-lat/?lang=SR | title= Pobratimske opštine | publisher= odzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-url= https://web.archive.org/web/20150924054919/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/pobratimske-opstie-lat/?lang=SR | archive-date= 2015-09-24 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

=== Partnerski gradovi i opštine ===
* {{flagicon|NJE}} [[Moosburg]] – [[Nemačka|Savezna Republika Nemačka]]
* {{flagicon|HRV}} [[Feričanci]] – [[Hrvatska|Republika Hrvatska]]
* {{flagicon|SRB}} [[Kula]] – [[Srbija|Republika Srbija]]
* {{flagicon|SRB}} [[Kragujevac]] – [[Srbija|Republika Srbija]] &lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/partnerski-gradovi-opstine-lat | title= Partnerski gradovi i opštine | publisher= odzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2015-05-31 | archive-url= https://web.archive.org/web/20150531064049/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-YU/oodzacima/partnerski-gradovi-opstine-lat }}&lt;/ref&gt;

== Poznati Odžačani ==
Neki od najpoznatijih Odžačana su:&lt;ref&gt;{{Cite web | url= http://www.turizamodzaci.rs/slavne_licnosti.html | title= Slavne Ličnosti | publisher= turizamodzaci.rs | accessdate= 3. 6. 2015. | archive-date= 2016-07-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160719080952/http://www.turizamodzaci.rs/slavne_licnosti.html | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;

{{Col-begin}}
{{Col-2}}
* Jovan Berić (1786-1845), pesnik
* Eduard Florijan Birli, (1786-1854), lekar i naučnik
* Jovan Mladenović Subota (1790-1863), učitelj
* [[Jovan Hadžić]] (1799-1869), književnik i političar
* [[Atanasije Nikolić]] (1803-1882), matematičar i pisac
* [[Milka Grgurova-Aleksić|Milka Grgurova]] (1840-1924), glumica
* Đena Pavlović (1851-1901), pesnik i književnik
* Šamu Borovski (1860-1914), doktor filozofije
* Rafailo Georgije Momčilović (1875-1941), slikar
* Proka Jovkić (1883-1915), pesnik
* [[Boško Perošević]] (1956-2000), političar
* [[Ivan Stojmenović]] (1957-2014), matematičar
{{Col-break}}
* [[Branislav Jovin]], arhitekta
* [[Dragan Kosovac]] (1952-2006), slikar
* [[Karol Miloslav Lehotski]] (1879-1929), slikar
* [[Dragan Paskaš]], načelnik Generalštaba VSCG
* [[Jaroslav Supek]] (1952-2009), slikar
* [[Jovica Stanišić]], srpski obaveštajac
* [[Radomir Putnik (književnik)|Radomir Z. Putnik]], pisac
* [[Aleksandar Petojević]], dekan Pedagoškog fakulteta u Somboru
* [[Robert Colić]], nadbiskup
* [[Miroljub Petrović]], kreacionista
* Laslo Nemet, biskup
* Endre K. Grandpiere (1916-2003), pisac i istoričar
{{Col-end}}

== Povezano ==
* [[Opština Odžaci]]
* [[Zapadnobački upravni okrug]]
* [[Vojvodina]]
* [[Srbija]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
* Pleša, Josip (1976): ''Opština Odžaci'', Institut za geografiju Prirodno-Matematičkog Fakulteta Novi Sad, Novi Sad
* Idvorean - Stefanović, Bratislava i Andraši, Olga (2010): ''Odevne tekstilije zbirke kolonizacija muzejske jedinice Odžaci'', Narodna biblioteka Branko Radičević, Odžaci
* Đorđević, Boško. (2012): ''Mala enciklopedija Odžaka'', Narodna biblioteka Branko Radičević, Odžaci
* Đorđević, Boško (2012): ''Pola veka Gimnazije'', Narodna biblioteka Branko Radičević, Odžaci
* Srdanović, Branislav (2013): ''Prošlost Odžaka kroz stare fotografije'', Narodna biblioteka Branko Radičević, Odžaci
* {{Cite book |ref= harv|last=Tomasevich|first=Jozo|authorlink= Jozo Tomašević|title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration|year=2002|url=http://books.google.rs/books?id=fqUSGevFe5MC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Stanford University Press|location= Stanford|isbn=978-0-8047-3615-2}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Srbija}}
{{Drugi projekti
| commons = Odžaci
| wikispecies =
| wiktionary = Odžaci
| wikiversity =
| wikibooks =
| wikisource =
| wikiquote =
| wikinews = Odžaci
}}
* [http://www.odzaci.rs/ Zvanična prezentacija grada i opštine]
* [http://www.turizamodzaci.rs/ Turistička organizacija opštine Odžaci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180930124723/http://www.turizamodzaci.rs/ |date=2018-09-30 }}
* [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Odzaci2.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)]
* [http://wikimapia.org/maps?ll=45.504,19.256666&amp;spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)]
* [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/vojvodina/odzaci/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)]
* [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=45.504&amp;longitude=19.256666&amp;zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304124742/https://www.mapquest.com/latlng/45.504,19.256666?zoom=8 |date=2021-03-04 }}
* [http://www.digodzaci.rs/ Veb prezentacija J. P. „Direkcija za izgradnju&quot;]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140912025408/http://www.digodzaci.rs/ |date=2014-09-12 }}
* [http://www.digodzaci.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=38&amp;Itemid=38 '''Prostorni plan opštine Odžaci'''] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130706011342/http://www.digodzaci.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=38&amp;Itemid=38 |date=2013-07-06 }}
* [http://www.odzaci.net/ Informacije o Odžacima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050317013424/http://www.odzaci.net/ |date=2005-03-17 }}
* [http://www.dvorci.info/dvorci/odzaci/infoc.htm Vila Ertl, Odžaci]
* [http://www.odzaci.rs/index.php/sr-RS/2012-05-28-08-23-26/istorijat-cir Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140911193526/http://www.odzaci.rs/index.php/sr-RS/2012-05-28-08-23-26/istorijat-cir |date=2014-09-11 }}

{{Opština Odžaci}}
{{Gradovi u Srbiji}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Odžaci| ]]
[[Kategorija:Naselja u Vojvodini]]
[[Kategorija:Opština Odžaci]]</text>
      <sha1>82vfrsdltzo6yt36ep9pr4noy1ns5z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LGBTQ prava u Bugarskoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62282</id>
    <revision>
      <id>42717006</id>
      <parentid>42346903</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58414-36</username>
        <id>409428</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dekriminalizacija */ Sadržaj je ažuriran, a izvor dodan.</comment>
      <origin>42717006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="5bh991sakpihbr4d3ug14hur4n8kgjg" xml:space="preserve">{{Infobox Položaj LGBT osoba
| ime lokativ =Bugarskoj
| ime genitiv      = Bugarske
| zvanični naziv     =[[Bugarska|Република България]]
| zastava = Flag of Bulgaria.svg
| eng_ime       = Bulgaria
| legalizacija=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] – od 1968.
| antidiskrim. zakoni=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]]
| uzrast seks. saglasnosti=[[Datoteka:Yes check.svg|20px]] – izjednačeno 2002.
| brak= [[Datoteka:X mark.svg|20px|Ne]]
| partnerstvo= [[Datoteka:X mark.svg|20px|Ne]]
| usvajanje=[[Datoteka:X mark.svg|20px|Ne]]
| IVF= [[Datoteka:Yes check.svg|20px|Ne]]
| vojska= [[Datoteka:Yes check.svg|20px]]
| promena pola= 
| organizacije= [[BGO Gemini]]
| mediji= 
| događaji= [[Sofia Gay Pride]]
| kvartovi= 
| lokacije= 
| klubovi=
| osobe=[[Georgi Parcalev]], [[Desislava Petrova]], [[Marius Kurkinski]], [[Ludmila Djakovska]], [[Azis]]
| komentar=
}}
Kao i druge zemlje u regionu [[Istočna Evropa|Istočne Evrope]], Bugarska je konzervativna kada su u pitanju teme vezane za [[LGBT]] osobe. Poslednjih godina primećuju se lagane promene.

== Dekriminalizacija ==

Bugarska je 1968. godine postala prva država sovjetskog bloka koja je dekriminalizovala istopolne seksualne odnose, mada je homoseksualnost ostala u sferi tabua i zvanično se smatrala psihološkim poremećajem. Godine 2002. Bugarska je izjednačila starosnu granicu za stupanje u seksualne odnose. U Bugarskoj je 2026. godine dob za seksualni pristanak podignuta na 16 godina.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=От днес сексът с ненавършило 16 години лице е престъпление, което се наказва с до 8 години затвор – Електронен съдник |url=https://e-jure.net/%d0%be%d1%82-%d0%b4%d0%bd%d0%b5%d1%81-%d1%81%d0%b5%d0%ba%d1%81%d1%8a%d1%82-%d1%81-%d0%bd%d0%b5%d0%bd%d0%b0%d0%b2%d1%8a%d1%80%d1%88%d0%b8%d0%bb%d0%be-16-%d0%b3%d0%be%d0%b4%d0%b8%d0%bd%d0%b8-%d0%bb/ |access-date=2026-11-07 |language=bg-BG}}&lt;/ref&gt;

== Istopolne zajednice ==

Bugarska ne priznaje istopolne zajednice, niti istopolne brakove.

== Zaštita od diskriminacije ==

Bugarska je donela antidiskriminacioni zakon 2003. godine kojim se zabranjuje diskriminacija na osnovu seksualne orijentacije&lt;ref&gt;[http://fra.europa.eu/fra/material/pub/comparativestudy/FRA_hdgso_part1_en.pdf Report on Homophobia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171134/http://fra.europa.eu/fra/material/pub/comparativestudy/FRA_hdgso_part1_en.pdf |date=2008-09-10 }}, European Fundamental Rights Agency, p. 26&lt;/ref&gt;.

Narodna skupština Bugarske usvojila je 2023. godine Zakon o izmjenama i dopunama Kaznenog zakona, koji predviđa strože kazne za zločine počinjene na temelju seksualne orijentacije žrtve.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Победа за ЛГБТИ хората: НС добави сексуалната ориентация като защитен признак в НК |url=https://darik.bg/pobeda-za-lgbti-horata-ns-dobavi-seksualnata-orientacia-kato-zastiten-priznak-v-nakazatelnia-kodeks |access-date=2026-11-07 |website=darik.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt;

== Društvo i LGBT zajednica ==

U Bugarskoj postoji nekoliko [[gej klub]]ova, koji se nalaze u [[Sofija|Sofiji]], [[Plovdiv]]u i [[Varna|Varni]]. Najveća LGBT organizacija je [[BGO Gemini]], osnovana 1992. Prva parada ponosa organizovana je 2008. godine, kada su učesnici i učesnice napadnuti od strane huligana, koji su pozivali na &quot;nedelju netolerancije&quot;. Policija je uspela da savlada situaciju, tako da nije bilo povređenih. Drugi [[Sofia Gay Pride]] održan je 27. juna, 2009. i protekao je mirno i bez napada. [[Bugarska pravoslavna crkva]] se oštro protivila održavanju parade ponosa (BPC se, takođe, umešala u politiku i uticala na nepriznavanje istopolnih zajednica ranije ove godine). Paradu ponosa su podržale strane ambasade i partija [[Zelenite]].

Prema istraživanju Eurobarometra iz 2006., svega 15% stanovnika Bugarske podržava istopolne brakove (prosek u EU je 44%)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eight EU Countries Back Same-Sex Marriage |url=http://www.angus-reid.com/polls/view/14203 |access-date=2009-08-03 |archivedate=2008-03-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080315091017/http://www.angus-reid.com/polls/view/14203 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;.
== Vidi dalje ==
* [[Ljudska prava u Bugarskoj]]

== Vanjske veze ==
* [http://www.bgogemini.org BGO Gemini]
* [https://web.archive.org/web/20080325143301/http://www.geocities.com/psychiatryofhomophobia/index.htm Resources on Homophobia in Bulgarian]
* [http://www.gayguidebg.com Bulgarian Gay Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325020741/http://gayguidebg.com/ |date=2018-03-25 }}

== Reference ==
{{reflist}}

{{LGBT prava u Evropi}}

{{Commonscat|LGBT in Bulgaria}}

[[Kategorija:LGBT u Bugarskoj| ]]
[[Kategorija:LGBT prava po državama|Bugarska]]
[[Kategorija:Ljudska prava u Bugarskoj|LGBT]]
[[Kategorija:Društvo u Bugarskoj|LGBT]]
[[Kategorija:LGBT prava u Evropi|Bugarskoj]]


{{LGBT-stub}}</text>
      <sha1>5bh991sakpihbr4d3ug14hur4n8kgjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikolaj Velimirović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66107</id>
    <revision>
      <id>42717159</id>
      <parentid>42592293</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48022" sha1="b9u2eface8r6gz6abgg85nr4mweuncu" xml:space="preserve">{{Infokutija svetac
|ime=Nikolaj Velimirović
|slika=Nikolaj-Velimirović.jpg
|datum_rođenja=[[5. januar]] [[1881]]
|datum_smrti=[[18. mart]] [[1956]]
|datum_slave=[[18. mart]]
|štovanje_u=[[Srpska pravoslavna crkva|Srpskoj pravoslavnoj crkvi]]
|mjesto_rođenja=Lelić, [[Kneževina Srbija]]
|mjesto_smrti=[[Libertyville]], [[SAD]] 
|titule=Episkop žički i ohridski
|kanonizacija_datum=[[24. maj]] [[2003]].
|kanonizirao=[[Srpska pravoslavna crkva]]
|atribut=[[Episkop]]
|glavno_svetište=[[Manastir Ćelije]], [[Srbija]]
}}

'''Nikolaj Velimirović''' ([[4. januar]] [[1881]] - [[18. mart]] [[1956]]) je bio [[episkop]] [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]], [[hrišćanstvo|hrišćanski]] [[teolog]] i [[nacionalizam|nacionalistički]] ideolog.

Velimirović je školovan na [[Zapad]]u i u mladosti je bio velik zastupnik [[liberalizam|liberalnih]] ideja i [[ekumenizam|ekumenizma]]. U međuratnom periodu postaje predvodnik pravoslavnih [[bogomoljački pokret|bogomoljaca]] i okreće se anti-evropejstvu i [[konzervativizam|konzervativizmu]]. Osnivač je [[desnica|desničarske]] političke ideologije [[Svetosavski nacionalizam|svetosavskog nacionalizma]]. Smatra se duhovnim inspiratorom [[Dimitrije Ljotić|Ljotićeve]] organizacije [[ZBOR]].&lt;ref name=&quot;vreme&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Nebojsa Popov 1993&quot;&gt;Nebojsa Popov, Srpski populizam. Od marginalne do dominantne pojave, »Vreme«, Beograd 1993.&lt;/ref&gt; Često je kritikovan zbog [[antisemitizam|antisemitskih]] stavova.&lt;ref name=&quot;vreme&quot;&gt;{{Cite web |title=Sporno slovo u crkvenom kalendaru |url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=341695 |access-date=2010-05-15 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185351/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=341695 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nin&quot;&gt;[http://www.nin.co.rs/2003-05/22/28968.html Naličje kulta]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nikolaj Velimirović: A Controversial Life |url=http://sicsa.huji.ac.il/22byford.pdf |access-date=2009-09-29 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054826/http://sicsa.huji.ac.il/22byford.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nikolaj Velimirović apostol nacionalizma |url=http://www.pionirovglasnik.com/index.php?content=102 |access-date=2010-05-15 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191108/http://www.pionirovglasnik.com/index.php?content=102 }}&lt;/ref&gt; Njegovi sledbenici se nazivaju ''nikolajevci''.

Centralno mjesto u Velimirovićevim razmišljanjima činila je kritika [[humanizam|humanizma]], evropske civilizacije, [[materijalizam|materijalističkog]] duha i sl. O [[Evropa|Evropi]] je mislio kao o velikom [[zlo|zlu]] kojeg se treba čuvati, i prezirao je njenu kulturu, nauku, progres.&lt;ref name=&quot;Folić&quot;/&gt; Episkop Nikolaj je bio duboko očaran srpskom prošlošću [[Dinastija Nemanjića|nemanjićkog perioda]] pa je ona, po njemu, trebalo da bude paradigma nove srpske stvarnosti.&lt;ref name=&quot;Folić&quot;&gt;[http://www.montenegrina.net/pages/pages1/istorija/cg_izmedju_1_i_2_svj_rata/kosovski_mit_u_projekcijama_srpske_pravoslavne_crkve.htm Mr Zvezdan Folić: KOSOVSKI MIT U PROJEKCIJAMA SRPSKE PRAVOSLAVNE CRKVE]&lt;/ref&gt;

[[2003]]. godine Srpska pravoslavna crkva ga je kanonizovala za sveca i od tada ga slavi kao '''svetog Nikolaja Žičkog'''.

== Život ==
=== Mladost i obrazovanje ===

Nikola Velimirović je rođen [[23. decembar|23. decembra]] [[1880]]. godine (po [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]) u [[Lelić]]u, nedaleko od [[Valjevo|Valjeva]], u porodici zemljoradnika, od oca Dragomira i majke Katarine. Obrazovanje je otpočeo u [[manastir Ćelije|manastiru Ćelije]], dok je [[Valjevska gimnazija|valjevskoj gimnaziju]] završio u Valjevu.&lt;ref name=&quot;vreme&quot;/&gt; Po završetku šestog razreda gimnazije, Nikola je konkurisao u Vojnu akademiju, ali ga je lekarska komisija odbila, jer je bio &quot;sitan&quot; i nije imao dovoljan obim grudi. Nakon toga, upisuje beogradsku Bogosloviju gde je, prema sećanjima školskih drugova, u ranim godinama čitao dela [[Petar II Petrović Njegoš|Njegoša]], [[Vilijam Šekspir|Šekspira]], [[Johan Volfgang Gete|Getea]], [[Voltaire|Voltera]], [[Viktor Igo|Viktora Igoa]], [[Fridrih Niče|Ničea]], [[Karl Marks|Marksa]], [[Aleksandar Sergejevič Puškin|Puškina]], [[Lav Nikolajevič Tolstoj|Tolstoja]], [[Fjodor Mihajlovič Dostojevski|Dostojevskog]] i drugih.&lt;ref name=&quot;vreme&quot;/&gt; Posebno je u bogosloviji bio zapažen svojim mislima o Njegošu. Već u bogosloviji pomagao je proti Aleksi Iliću u uređivanju lista &quot;Hrišćanski vesnik&quot;, u kome je i nekoliko godina objavljivao svoje prve dopise i radove.

Nakon završetka Bogoslovije radio je kao učitelj u selima pored Valjeva posle čega je, kao stipendista Crkve, studirao na Starokatoličkom fakultetu u [[Bern]]u, da bi školovanje nastavio u [[Nemačka|Nemačkoj]], [[Engleska|Engleskoj]] i [[Švajcarska|Švajcarskoj]].&lt;ref name=&quot;vreme&quot;/&gt; U Bernu je u dvadeset osmoj godini doktorirao [[teologija|teologiju]], odbranivši disertaciju &quot;Vera u Vaskrsenje Hristovo kao osnovna dogma Apostolske Crkve&quot;.&lt;ref&gt;Rad je objavljen na nemačkom jeziku 1910. g. u Bernu; srpski prevod izlazi u Velimirovićevim Sabranim delima, knj. II, [[Himelstir]] 1986.&lt;/ref&gt; Prve godine 20. veka Velimirović je proveo u Oksfordu, gde je spremao doktorat iz filozofije, dok je tezu o [[George Berkeley|Berklijevoj]] filozofiji odbranio na [[francuski jezik|francuskom]] u [[Ženeva|Ženevi]]. Vrativši se iz Evrope, uskoro se i monaši u [[manastir Rakovica|manastiru Rakovici]] i postaje ''jeromonah Nikolaj'' ([[20. decembar|20. XII]] [[1909]]). Upućen je od [[patrijarh srpski Dimitrije (Pavlović)|mitropolita Srbije Dimitrija]] u Rusiju, gde je proveo godinu dana, najviše putujući po zemlji, upoznajući njen crkveni život i narodne svetinje. Za to vreme napisao je i svoje prvo veće delo – studiju &quot;[[Religija Njegoševa]]&quot;.&lt;ref&gt;Nikolajeva studija &quot;Religija Njegoševa&quot; pojavila se najpre u časopisu &quot;Delo&quot;, a zatim i posebno 1911. g. Doživela je zatim nekoliko izdanja (1921. i 1971.). Nikolaj se i kasnije bavio Njegošem, a naročito je zapažen njegov Govor o Njegošu, na [[Lovćen]]u 1925. g. pri prenosu Njegoševih kostiju u obnovljenu kapelu Sv. Petra Cetinjskog.&lt;/ref&gt;

Bio je predavač na Bogosloviji &quot;Sv. Sava&quot; u Beogradu od [[1912]]. do [[1918]]. godine.&lt;ref name=&quot;vreme&quot;/&gt; Predavao je filosofiju, [[logika|logiku]], [[psihologija|psihologiju]], [[istorija|istoriju]] i strane jezike. Počinje sa [[besedništvo|besedama]] po beogradskim i drugim crkvama širom Srbije, pa onda drži i predavanja na Kolarčevom univerzitetu u drugim mestima. Istovremeno, Nikolaj objavljuje u crkvenim i književnim časopisima svoje članke, besede i studije: o [[Njegoš]]u, o [[Niče]]u i [[Dostojevski|Dostojevskom]] i na druge filosofsko-teološke teme. Nikolaj je aktivno učestvovao u crkvenom životu, mada je imao kritičkih primedbi na rad i ponašanje nekih crkvenih ljudi. On se ubrzo razišao sa protom Aleksom iz &quot;Hrišćanskog vesnika&quot; zbog njegovih pogleda na stanje u Srpskoj Crkvi.

Redovno je putovao po Srbiji i Bosni i propovedao pred sve većim brojem slušalaca. Njegove propovedi nisu bile posvećene samo verskim pitanjima, već su zagovarale i nacionalni preporod Srba, posebno u Bosni koja je bila pod habsburškom vlašću.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Godine [[1912]]. pozvan je u [[Sarajevo]] na proslavu lista &quot;Prosveta&quot;, gde se upoznao sa najviđenijim predstavnicima tamošnjih Srba: [[Vladimir Đorović|Ćorovićem]], [[Jovan Dučić|Dučićem]], [[Aleksa Šantić|Šantićem]], Grđićem, Ljubibratićem i drugima. Poznate su tadašnje njegove reči da su &quot;svojom velikom ljubavlju i velikim srcem Srbi Bosanci anektirali Srbiju Bosni&quot;, što je u vreme [[Aneksija Bosne i Hercegovine|austrijske aneksije Bosne i Hercegovine]] shvaćeno kao izazov [[Austro-Ugarska|austro-ugarskim vlastima]], pa je pri povratku u Beograd skinut sa voza u [[Zemun]]u i zadržan nekoliko dana. Austro-ugarske vlasti mu nisu dozvolile da sledeće godine otputuje u [[Zagreb]] i govori na tamošnjoj proslavi Njegoša, no njegov je govor ipak dospeo u Zagreb i bio pročitan.

=== Prvi svetski rat ===

Posle izbijanja [[prvi svetski rat|prvog svetskog rata]], u aprilu [[1915]]. godine srpska vlada je uputila Nikolaja iz [[Niš]]a u [[SAD|Ameriku]] i Englesku kako bi propagirao srpske, a kasnije [[jugoslavija|jugoslovenske]] ratne ciljeve. Taj je zadatak poveren Velimiroviću ne samo zbog njegove učenosti, već i zbog dobrih veza koje je sve vreme održavao s Anglikanskom i Episkopalnom crkvom u Britaniji i SAD.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; On je po Americi, i zatim Engleskoj, držao brojna predavanja: u crkvama, univerzitetima, hotelima i po drugim ustanovama, počevši s velikom zboru u [[Čikago|Čikagu]] u avgustu 1915. Velimirović je za program [[Jugoslavenski odbor|Jugoslovenskog odbora]], odnosno ujedinjenje [[Južni Slaveni|južnoslovenskih]] područja Austro-Ugarske sa Srbijom pridobio veliki broj emigranata, od kojih mnogi kao dobrovoljci odlaze [[Solunski front]]. Nikolaj je u ovo vreme iznosio i ideju o ujedinjenju svih hrišćanskih crkava, te počeo gajiti dobre odnose sa [[Anglikanska crkva|anglikanskim]] i [[Episkopalna crkva|Episkopalnom crkvom]]. Takođe je u to vreme pomagao i grupu srpskih studenata u Oksfordu, gde je jedno vreme i predavao.

O stanju u okupiranoj Srbiji obaveštavao je englesku javnost pismima i člancima u engleskoj štampi, poput obimnog članka &quot;Srbija u okovima&quot; (''Serbia in chains''), objavljenog u &quot;[[The New Witness]]&quot; 6. aprila [[1916]]. godine.&lt;ref name=&quot;Žutić&quot;&gt;{{Cite web |url=http://govori.tripod.com/nikola_zutic.htm |title=Nikola Žutić: Srpsko pravoslavlje i Anglikanska crkva |access-date=2012-01-06 |archive-date=2015-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522034721/http://govori.tripod.com/nikola_zutic.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Međuratni period ===
{{main|Bogomoljački pokret}}
Kada se [[1919]]. godine vratio u Srbiju, gde je njegova diplomatska aktivnost tokom ratnih godina hvaljena kao veliki uspeh, Velimirović je izabran za episkopa u Žičkoj eparhiji.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; U toj ranoj fazi njegove svešteničke karijere, na Velimirovića se uglavnom gledalo kao na naprednog mladog teologa i liberalnu snagu u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Velimirović je smatran za anglofila naklonjenog [[protestantizam|protestantizmu]] još iz vremena njegovih studija u Bernu, Ženevi i Oksfordu.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Tih godina Nikolaj je razvio mnogostranu međucrkvenu delatnost. Učestvovao je na konferencijama za mir, na [[ekumenizam|ekumenskim]] crkvenim susretima i skupovima, na međunarodnim susretima mladih hrišćana u svetu, itd.

Međutim, njegova liberalna reputacija bila je relativno kratkog veka. Nikolaj je [[1920]]. godine izabran za vladiku ohridskog i zadužen za [[bogomoljački pokret]], koji je nakon I svetskog rata, osnovala Srpska pravoslavna crkve u nastojanju da zaustavi opadanje interesovanja za veru, širenje Adventističke crkve i uspon komunizma.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Družeći se s pobožnim vernicima koji su činili okosnicu bogomoljačkog pokreta, pod duhovnim vođstvom monaha iz obližnje Svete gore, Velimirović je narednih godina doživeo duboku ličnu transformaciju. Napredni mladi učenjak postao je pustinjak, asketa i konzervativac.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Iskustva koja je stekao u Ohridu snažno su uticala na njegova filozofska gledišta. Divljenje prema Zapadnoj Evropi i simpatije za ekumenski pokret koje je gajio u mladosti, ustupile su mesto anti-zapadnjaštvu i kleronacionalizmu.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; U to vreme počinje da zastupa i otvoreno [[antisemitizam|antisemitske]] stavove. Njegova alegorična propoved &quot;Priča o vuku i jagnjetu&quot; objavljena [[1928]]. godine je izazvala oštru reakciju beogradskog rabina dr Isaka Alkalaja.&lt;ref&gt;Vreme, 15 januar, 1928, str. 3&lt;/ref&gt;

Posle službe u [[Ohrid]]u i [[Bitolj]]u vraćen je godine [[1934]]. i u [[Manastir Žiča]] odlukom Arhijerejskog Sabora. [[Adolf Hitler]] je [[1934]]. godine odlikovao Velimirovića zbog rada na obnavljanju nemačkog vojnog groblja u Bitolju.

Sredinom 1930-ih Nikolaj se počeo uključivati u politička zbivanja [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], a otada datiraju i bliske veze s [[Dimitrije Ljotić|Dimitrijem Ljotićem]]. Krajem 1930-ih godina, paralelno sa usponom [[fašizam|fašizma]] u Evropi, unutar Srpske pravoslavne crkve se rađa [[ekstremna desnica|ekstremno desna]] ideologija [[Svetosavski nacionalizam|svetosavskog nacionalizma]], čiji je glavni ideolog Nikolaj Velimirović. Zalagao za uspostavljanje društva zasnovanog na jedinstveno srpskom obliku religioznog nacionalizma i monarhizma i propagirao odbacivanje individualizma, jednakosti, verske toleranciju, demokratije i drugih građanskih vrednosti. Velimirovićevo antizapadnjaštvo i antimodernizam su bili pomešani s jakim antisemitskim osećanjima. Velimirovićev bogomoljački pokret je u svojim publikacijama objavljivao antisemitske tekstove, uključujući delove [[Protokoli sionskih mudraca|Protokola sionskih mudraca]]. Tih godina, pod ideološkim uticajima episkopa Velimirovića, Ljotić osniva fašistički pokret [[ZBOR]] čija su glavna načela bila: anti-komunizam, borba protiv „jevrejske zavere“ i zalaganje za staleško uređenje države.&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt; Članstvo Zbora u značajnoj meri poklapalo s Velimirovićevim Bogomoljcima. Prema nekim izvorima, vođstvo Zbora je od [[1935]]. godine pa nadalje činilo 'kičmu' pokreta Bogomoljaca, dok drugi kažu da su Bogomoljci kolektivno pristupili Ljotićevoj organizaciji krajem 1930-tih godina.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt;

Godine [[1937]]. Nikolaj je, kao i ostale vodeće ličnosti SPC, uključen u [[Konkordatska kriza|Konkordatsku krizu]], odnosno nastojanje da se spreči ratifikacija [[konkordat]]a između Kraljevine Jugoslavije i [[Vatikan]]a. On je svim srpskim poslanicima neposredno pred glasanje uputio pismo kojim preti primenom crkveno–kanonskih mera prema onima koji budu glasali za konkordat: &quot;''Ja ću biti nesrećan, ako budem prinuđen da ove mere primenim na Vas i na dom Vaš. A ja ih moram primeniti u potpunosti''.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pescanik.info/content/view/62/88/ |title=Slučaj: Konkordat |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211065027/http://www.pescanik.info/content/view/62/88/ |archive-date=2024-12-11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Kada su jugoslovenske vlasti [[1940]]. godine zabranile Zbor, izdale nalog za hapšenje Ljotića i nekoliko njegovih sledbenika osudile na zatvorsku kaznu (među njima i Velimirovićevog učenika Dimitrija Najdanovića), Velimirović je napisao protestno pismo premijeru [[Dragiša Cvetković|Dragiši Cvetkoviću]] u kojem opisuje Ljotića kao visoko pobožnog i moralnog čoveka.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Nikolaj je, kao i čitav Sveti arhijereski sabor SPC na čelu sa partijarhom Dožićem, također podržao [[Puč 27. marta 1941.|puč]] [[1941]]. godine kojim je oborena vlada Cvetković-Maček i poništen pakt između Jugoslavije i sila Osovine, potpisan nekoliko dana ranije.&lt;ref&gt;Povodom 27. marta građani Kraljeva, uputili su telegram čestitanja Ep. Nikolaju u Beograd, na što im je on odgovorio telegramom: &quot;Bogu blagodarni, narodu zahvalni, gledamo svetlo u budućnost bez pečata srama&quot; (&quot;Pastirski glas&quot;, br. 3, 1941).&lt;/ref&gt;

=== Drugi svetski rat ===
{{main|Srpska pravoslavna crkva u Drugom svetskom ratu|Povlačenje kolaboracionista u Treći Rajh}}
[[Aprilski rat]] i kapitulacije Jugoslavije zatekla je Nikolaja u manastiru Žiči. Podrška martovskom puču je navela [[Treći Reich|nemačke]] okupacione vlasti da se prema Velimiroviću odnose s podozrenjem.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Nikolaj je uhapšen godine [[1941]]. pod sumnjom da je povezan s [[četnici|četničkim]] pobunjenicima i pritvoren u [[manastir Ljubostinja|manastiru Ljubostinja]]. Godinu i po dana kasnije je i zvanično uhapšen i prebačen u [[manastir Vojlovica|manastir Vojlovicu]] kod [[Pančevo|Pančeva]] i zatočen tamo zajedno sa Patrijarhom Srpskim [[Gavrilo Dožić|Gavrilom Dožićem]]. Nakon njegovog hapšenja, Ljotić i njegovi sledbenici su pokušali da se za njega zauzmu kod Nemaca i ubede ih da je Nikolaj pre rata ‘pohvalio Hitlera’ i da ga zato ne treba smatrati neprijateljem.&lt;ref&gt;Vidi pisma koja je Ljotić slao nemačkim vlastima objavljena u knjizi Sabrana Dela Dimitrija Ljotića, Knjiga VIII u izdanju Nove Iskre.&lt;/ref&gt; Međutim, za razliku od Ljotića, Velimirović je odbio da sarađuje sa nacistima tokom okupacije.&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt; Za vreme svog zatočeništva u Vojlovici dvojica srpskih crkvenih velikodostojnika odolevala su pritiscima da sarađuju s Nemcima. Oni su odbijali da potpišu okupatorski [[apel srpskom narodu|javni proglas]] protiv [[Tito|Tita]] i [[partizani|partizana]], kao i da učestvuju u stvaranju pro-nacističke vlade nacionalnog spasa.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Nikolaj je bio protiv komunista i blagosiljao je četničkog vođu [[Draža Mihailović|Mihailovićevu]] borbu protiv partizana.&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt; Početkom 1942. Nikolaj je obavešten od Aćimovića i Nedića, da će biti interniran od strane Nemaca zbog boravka četnika u njegovom rejonu.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_46.htm Izveštaj majora Miodraga Paloševića od 18. januara 1942. Draži Mihailoviću o situaciji u Toplici i Jablanici i organizaciji četnika na području Kraljeva, Kruševca i Čačka&lt;/ref&gt;

U [[septembar|septembru]] [[1944]]. kada su nemačke trupe počele da se povlače iz Srbije pred naletima [[Crvena armija|Crvene armije]], Velimirović i Dožić su prebačeni prvo u Austriju, a potom u Nemačku, gde su zatvoreni u zloglasnom koncentracionom [[logor Dahau|logoru Dahau]]. Nemci su ih tu držali kao zalog u pregovorima sa Ljotićem i Nedićem.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jovan Bajford, Peščanik FM (str. 50-56) |url=http://www.fabrikaknjiga.co.rs/pdf/pescanik03.pdf |access-date=2010-05-19 |archivedate=2011-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728125837/http://www.fabrikaknjiga.co.rs/pdf/pescanik03.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; U logoru su bili zatvoreni u posebnom delu za visoke oficire i sveštenstvo (''Ehrenbunker''), tretirani bolje od ostalih i imali status povlašćenih zatvorenika (''Ehrenhäfling''). ’Počasni zarobljenici’ su imali poseban smeštaj i hranili se kao nemački oficiri, vrata ćelija u kojima su boravili zaključavana, a imali su i slobodan pristup zasebnom dvorištu u logoru.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Pored toga, njima je kao sveštenim licima bilo dozvoljeno da nose svešteničke mantije i nije im brijana glava.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; U crkvenoj literaturi se naglašava da su oni u logoru Dahau ‘doživeli sve strahote ovog pakla na zemlji’ i pretrpeli ‘stradanje i patnje’. Nasuprot tome, Đorđević tvrdi da su ih Nemci &quot;zaštitili da ne padnu u ruke saveznicima i Titovoj JNA&quot;.&lt;ref name=&quot;republika.co.rs&quot;&gt;[http://www.republika.co.rs/496-497/20.html O ideološko-političkom obrascu u SPC]&lt;/ref&gt;

U Dahauu ostaju tri meseca, do decembra [[1944]]. godine kada ih Nemci oslobađaju. Izgleda da je puštanje Velimirovića i Dožića iz logora Dahau bilo je deo pogodbe Ljotića i Nedića s nemačkim izaslanikom Hermanom Nojbaherom.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Iz Nemačke putuju zajedno sa [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] i nemačkim generalom Hermanom Nojbaherom u Sloveniju, gde su se Nemci nadali kako će iskoristiti njihov autoritet među izbeglim Srbima u borbi protiv [[NOVJ|partizana]]. Za vreme boravka u Sloveniji Velimirović je blagoslovio Ljotićeve dobrovoljce, kao i druge kolaboracioniste i [[ratni zločinac|ratne zločince]] poput četnika [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] i [[Dobroslav Jevđević|Dobroslava Jevđevića]].&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Krajem [[april]]a 1945. patrijarh Gavrilo i episkop Nikolaj su preko [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] stupili u kontakt sa Dimitrijem Ljotićem, tražeći da se sastanu sa njim. Dimitrije Ljotić je krenuo prema njima ali je poginuo [[23. april]]a [[1945]]. kod [[Ajdovščina|Ajdovščine]] u Sloveniji bežeći od [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]]. Sutradan ujutro telo Dimitrija Ljotića prebačeno je u Goricu gde je obavljena sahrana. Na njegovom odru je episkop Nikolaj održao posmrtnu besedu, u kojoj je istakao da je Ljotić bio veliki „hrišćanski državnik“ i da sada „pripada [[nebeska Srbija|nebeskoj Srbiji]]“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sveti Nikolaj Žički i Ohridski, NAD ODROM DIMITRIJA LjOTIĆA |url=http://www.czipm.org/odar.html |access-date=2010-05-15 |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525114126/http://www.czipm.org/odar.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Po okončanju [[fašizam|fašističke]] okupacije i uspostavljanju nove [[komunizam|komunističke]] vlasti, Nikolaj Velimirović je, zbog bliskosti sa Dimitrijem Ljotićem i povezanosti sa političkom organizacijom [[Zbor]], izbegao iz zemlje.&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pescanik.info/content/view/995/129/ |title=Kanonizacija &quot;proroka&quot; antisemitizma |access-date=2014-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220181556/http://www.pescanik.info/content/view/995/129/ |archive-date=2025-02-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Patrijarh Gavrilo i episkop Nikolaj su potom otišli za Austriju, gde ih je u Tirolu pokupila [[36. pešadijska divizija SAD|američka 36. pešadijska divizija]]. Velimirović se susreo s američkom vojskom 8. maja 1945. godine u [[Kitzbühel|Kicbilu]], gradiću na austrijsko-nemačkoj granici. Velimirović je tada bio u društvu nekoliko srpskih nacionalista i nemačkih oficira. On je putovao s generalom Milanom Nedićem, premijerom srpske kolaboracionističke vlade i Hermanom Nojbaherom, visokim nemačkim funkcionerom u okupiranoj Srbiji i prvim nacističkim gradonačelnikom Beča (1938-39) koga su jugoslovenske vlasti kasnije osudile na 20 godina zatvora.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt;

Odatle su otišli u Englesku gde su se razdvojili - patrijarh se vratio u Jugoslaviju, tada pod [[komunizam|komunističkom]] vlašću, a Nikolaj otišao u Ameriku.

=== Emigracija i smrt ===
U [[SFRJ|Jugoslaviji]] je nakon rata Nikolaj Velimirović smatran saradnikom fašista i izdajnikom.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;&gt;[http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ogledi06.pdf Jovan Byford, Sećanje na vladiku Nikolaja Velimirovića u savremenoj srpskoj pravoslavnoj kulturi]&lt;/ref&gt; [[Državljanstvo]] mu je oduzeto, a ime stavljeno na nezvaničnu listu autora čija se dela nisu mogla objavljivati u zemlji.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; U prvim posleratnim godinama Velimirović nije toliko kritikovan zbog veza sa Zborom, aktivnosti u Sloveniji 1945. godine, ili zbog antisemitizma, već zbog toga što je emigrirao u SAD i stao na stranu 'imperijalista'.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Nove vlasti istovremeno su slavile patrijarha Gavrila Dožića, koji se 1946. godine vratio u Srbiju, kao ratnog heroja Srpske pravoslavne crkve.

Nikolaj je stigao u [[SAD|Ameriku]] tokom [[1946]]. godine, gde je nastavio crkveni i politički rad, kao i spisateljsku delatnost, na srpskom i na engleskom jeziku. Iz ovoga vremena potiču njegova dela &quot;Kasijana&quot;, &quot;Zemlja Nedođija&quot;, &quot;Žetve Gospodnje&quot;, &quot;Divan&quot; i njegovo poslednje, nedovršeno delo &quot;Jedini Čovekoljubac&quot;. Iz Amerike je slao materijalnu pomoć srpskim pravoslavnim manastirima u Jugoslaviji. Domaća štampa ga je optuživala da je učestvovao u emigrantskoj aktivnosti u posleratnom periodu, usmerenoj na okupljanje svih reakcionarnih izbegličkih krugova iz Srbije radi podsticanja neprijateljske aktivnosti protiv Jugoslavije.&lt;ref&gt;‘Šta je u Americi govorio i radio episkop Nikolaj?’, Politika, 4. avgust 1968.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‘Ljotićevci i Nikolajevci stari i novi’’, Novosti, 6. oktobar 1986.&lt;/ref&gt; Godine [[1952]]. uoči posete šefa jugoslovenske države [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] Londonu Nikolaj se obratio pismom kenterberijskom nadbiskupu Anglikanske crkve s namerom da se poseta spreči. No, pismo je ostalo bez učinka: poseta je bila uspešna, a Vinston Čerčil ju je čak nazvao istorijskom.&lt;ref name=&quot;republika.co.rs&quot;/&gt; U intervjuu datom u Sjedinjenim Američkim Državama [[1953]]. godine, Velimirović je tvrdio da je bio duhovna ''[[siva eminencija]]'' iza Ljotićeve organizacije ZBOR.&lt;ref name=&quot;Nebojsa Popov 1993&quot;/&gt;

Vladika Nikolaj je u Americi povremeno i predavao: u privremenoj srpskoj bogosloviji u manastiru Sv. Save u [[Libertivil]]u, u njujorškoj Akademiji Sv. Vladimira i u ruskim bogoslovijama Svete Trojice u Džordanvilu i Sv. Tihona u Saut Kananu, u [[Pensilvanija|Pensilvaniji]]. U ovoj poslednjoj ga je i smrt zatekla [[1956]]. godine. Iz manastira Sv. Tihona prenet je zatim u manastir Svetog Save u Libertivil i sahranjen kraj oltara crkve, na južnoj strani 27. marta, uz prisustvo velikog broja pravoslavnih Srba i drugih vernika širom Amerike.

=== Rehabilitacija i kanonizacija ===
Nikolajevo zaveštanje potajno je održavao u životu mali krug njegovih vatrenih pobornika s margina Srpske pravoslavne crkve okupljenih oko Velimirovićevog bivšeg saradnika i đaka, disidenta monaha oca [[Justin Popović|Justina Popovića]]. Među Velimirovićevim sledbenicima u crkvi su, pored Justina bila i četiri i njegova đaka, [[Atanasije Jevtić]], [[Artemije Radosavljević]], [[Amfilohije Radović]] i [[Irinej Bulović]], kao i Nikolajev sinovac [[Jovan Velimirović]].&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Velimirović je imao podršku nacionalističkih organizacija u dijaspori. Neke izdavačke kuće - npr. ljotićevska &quot;Iskra&quot; sa sedištem u Minhenu - objavljivale su Velimirovićeve radove tokom 1960-tih i 1970-tih godina.

Sredinom [[1980e|1980-ih]] godina, započinje proces rehabilitacije Nikolaja Velimirovića u Šabačko-valjevskoj eparhiji, gde je episkop bio Jovan Velimirović, njegov sinovac.&lt;ref&gt;[http://www.pescanik.info/content/view/3712/130/ Jovan Byford, NATO u blato]&lt;/ref&gt; Nacionalistička struja u Srpskoj pravoslavnoj crkvi je smatrala Velimirovićevu rehabilitaciju načinom da se srpsko nacionalno biće „pročisti od sablasti komunizma“.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Ključni događaj u popularizaciji Velimirovićevog kulta dogodio se na 31. godišnjicu episkopove smrti u martu [[1987]]. godine, kada su sveštenici Šabačko-valjevske eparhije - predvođeni episkopima Jovanom Velimirovićem i [[Amfilohije Radović|Amfilohijem Radovićem]] - nezvanično kanonizovali Nikolaja i proglasili [[18. mart]], dan njegove smrti, verskim praznikom u ovoj eparhiji. Godinu dana kasnije komisija koja je imala zadatak da istraži pitanje Velimirovićeve svetosti, predvođena novoizabranim [[patrijarh Pavle|patrijarhom Pavlom]], odbacila je zahtev za kanonizaciju. Patrijarh Pavle je pozvao na strpljenje i upozorio da s odlukom &quot;ne bi trebalo žuriti&quot;, &quot;ni stvar forsirati&quot;.&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt;

[[Mošti]] vladike Nikolaja prenete su u Srbiju [[12. maj]]a [[1991]]. godine, u danima kada je otpočinjao [[ratovi u bivšoj Jugoslaviji|rat na teritoriji bivše Jugoslavije]].&lt;ref name=&quot;Petakov&quot;&gt;Zoran Petakov, Od desekularizacije ka klerikalizaciji (u zborniku [http://www.kuda.org/files/kuda/Kritika%20klerikalizacije%20Srbije_final.pdf Kritika klerikalizacije Srbije]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})&lt;/ref&gt; Njegovi posmrtni ostaci su preneti iz Libertivila u Lelić, gde je sahranjen u crkvi, koja je njegova zadužbina.

[[19. maj]]a [[2003]]. godine [[Sveti arhijerejski sabor SPC]] &quot;jednodušnom jednoglasnom saborskom odlukom&quot; [[kanonizacija|kanonizuje]] Nikolaja Velimirovića za [[svetac|sveca]], čime je krunisan proces njegove rehabilitacije i sakralizacije. Svečana kanonizacija obavljena je u [[Hram Svetog Save|Hramu Svetog Save]] na Vračaru, u Beogradu, [[24. maj]]a [[2003]]. Već sledeće godine, episkop šabačko-valjevski Lavrentije je svoju zadužbinu, [[manastir Soko]] blizu [[Ljubovija|Ljubovije]] i [[Krupanj|Krupnja]], posvetio sv. Nikolaju. U ovom manastiru postoji i muzej posvećen sv. Nikolaju, njegova velika bista u dvorištu manastira i još jedna velika zgrada koja se zove &quot;Dom sv. vladike Nikolaja&quot;.

Velimirović je tokom 2000-ih postao jedna od najuvaženijih crkvenih ličnosti u Srbiji. U verskim krugovima, Velimirovića po važnosti redovno porede sa svetim Jovanom Krstiteljom i svetim Jovanom Zlatoustim. U crkvenoj literaturi se stalno ponavljaju reči Justina Popovića koji ga smatra 'trinaestim apostolom', 'svetim srpskim jevanđelistom' i 'najvećim Srbinom posle svetog Save'.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt;

== Politički stavovi ==
{{main|Svetosavski nacionalizam}}
Spisi Nikolaja Velimirovića se danas u ekstremno desničarskoj i antisemitskoj literaturi koriste za podršku klerikalno-nacionalističkim, neofašističkim i antisemitskim političkim stavovima.&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt;

=== Nacionalizam ===
Velimirović je poznat po stavu da je „[[nacionalizam]] srpski, kao stvarnost, najstariji u Evropi“.&lt;ref name=&quot;Nacionalizam Svetog Save&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikolaj Velimirović, Nacionalizam Svetog Save |url=http://www.scribd.com/doc/2884610/Vladika-Nikolaj-Velimirovic-Nacionalizam-Svetog-Save |access-date=2009-09-29 |archive-date=2012-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108043114/http://www.scribd.com/doc/2884610/Vladika-Nikolaj-Velimirovic-Nacionalizam-Svetog-Save |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Velimirović o [[Srbi]]ma govori kao o &quot;Božjoj deci i ljudima arijevske rase, kojima je sudbina dodelila počasnu ulogu da budu glavni nosilac hrišćanstva u svetu&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.rastko.rs/kosovo/duhovnost/nvelimirovic-kosovo_c.html Nikolaj Velimirović, Čiji si ti, maleni narode srbski?]&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Mi smo po krvi arijevci, po prezimenu Sloveni, po imenu Srbi, a po srcu i duhu hrišćani.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt;}}

Govorio je da su Srbi i drugi Sloveni čuvari na kapijama Evrope, &quot;da plemena slabije rase i niže vere ne bi uznemiravala krštenu Evropu u njenom mirnom razvijanju i napredovanju&quot;.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Kritičari smatraju da je njegovo mišljenje o srpskom narodu poprimilo &quot;neskriveno rasistički prizvuk&quot;.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt;

=== Klerikalizam ===
{{main|Teodulija}}

Nikolaj se zalagao za uspostavljanje jedne vrste pravoslavne [[teokratija|teokratije]], koju on naziva &quot;[[teodulija]]&quot;, kao načina uređenja društva, što podrazumeva &quot;saglasje Crkve i Države u služenju Boga&quot;.&lt;ref name=&quot;nin&quot;/&gt; Centralno mesto Velimirovićevog svetosavskog nacionalizma je jedinstvo crkve i države. On je smatrao da je odvajanje crkve od države nesreća i &quot;bolesno stanje&quot;:

{{izdvojeni citat|Gde god se crkva odelila od države tu je bolesno stanje ili crkve ili države ili oboje.&lt;ref name=&quot;svetosavlje.org&quot;&gt;{{Cite web |title=ВЛАДИКА НИКОЛАЈ, СРПСКИ НАРОД КАО ТЕОДУЛ |url=http://www.svetosavlje.org/biblioteka/vlNikolaj/SrpskiNarodKaoTeodul/Nikolaj0901.htm |access-date=2010-05-19 |archivedate=2010-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101231044320/http://www.svetosavlje.org/biblioteka/vlNikolaj/SrpskiNarodKaoTeodul/Nikolaj0901.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;}}

Velimirović se zalagao za &quot;teoduliju jednovernih naroda&quot;, odnosno Savez pravoslavnih naroda Balkana s naslonom na pravoslavnu Rusiju, čiji bi cilj bio služenje [[Hrist]]u. Verovao je da bi &quot;Carstvo balkanskih naroda sa carstvom svete Rusije&quot; predstavljalo ostvarenje [[hiljadugodišnje carstvo|hiljadugodišnjeg carstva]] mira na zemlji, o kojem je govorio [[sveti Jovan Evangelista]].&lt;ref name=&quot;svetosavlje.org&quot;/&gt;

=== Stavovi o Hitleru ===
Godine [[1935]]. Nikolaj Velimirović je održao predavanje u Beogradu pod naslovom „Nacionalizam Svetog Save“. U tom izlaganju izneo je tvrdnju da su pokušaji [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] o nemačkoj nacionalnoj crkvi slične idejama [[Sveti Sava|Svetog Save]] o narodnoj veri i crkvi:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nacionalizam Svetog Save |url=http://www.scribd.com/doc/2884610/Vladika-Nikolaj-Velimirovic-Nacionalizam-Svetog-Save |access-date=2009-09-29 |archive-date=2012-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108043114/http://www.scribd.com/doc/2884610/Vladika-Nikolaj-Velimirovic-Nacionalizam-Svetog-Save |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.kontra-punkt.info/arhiva/resources/nikolaj.html |access-date=2009-09-29 |archivedate=2008-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013114601/http://www.kontra-punkt.info/arhiva/resources/nikolaj.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
{{izdvojeni citat|Ipak se mora odati priznanje sadašnjem nemačkom Vođi, koji je kao prost zanatlija i čovek iz naroda uvideo da je nacionalizam bez vere jedna anomalija, jedan hladan i nesiguran mehanizam. I evo u 20-om veku on je došao na ideju Svetoga Save, i kao laik poduzeo je u svome narodu onaj najvažniji posao, koji priliči jedino svetitelju, geniju i heroju.}}

Velimirović po izbijanju drugog svetskog rata više nije ponavljao ovakve stavove i odbio je da sarađuje sa Hitlerom tokom okupacije.

=== Stavovi o Ljotiću ===

Velimirović je imao visoko mišljenje o fašističkom političaru [[Dimitrije Ljotić|Dimitriju Ljotiću]], vođi [[Srpski dobrovoljački SS korpus|srpskih SS dobrovoljaca]]. Za Nikolaja Velimirovića, Ljotić je bio &quot;hrišćanski državnik&quot; i ideolog [[svetosavski nacionalizam|hrišćanskog nacionalizma]], koji je u ratu &quot;izvršio svoju dužnost i kao vojnik i kao građanin&quot;:

{{izdvojeni citat|Da je odsečena samo jedna grana, stablo ne bi mnogo osetilo, ali stablo je odsečeno do korena, i nama je nanesen veliki bol... Ljotić je bio ne samo naš, on je pripadao čovečanstvu, Evropi, svetu... On nije bio samo državnik, on je bio hrišćanin državnik... To je bio političar sa krstom... On je dao odgovor na sva pitanja. On je u svojoj ideologiji obuhvatio sve grane narodnog života.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Свети Николај Жички и Охридски, НАД ОДРОМ ДИМИТРИЈА ЉОТИЋА |url=http://www.czipm.org/odar.html |access-date=2010-05-15 |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525114126/http://www.czipm.org/odar.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Govor Nikolaja Velimirovića na odru Dimitrija Ljotića}}

Vladika Nikolaj je Dimitriju Ljotiću spevao i zanosnu himnu, kombinujući patos crkvene [[Himan|himne]] i narodski [[deseterac]]:&lt;ref name=&quot;Kišobran&quot;&gt;[http://pescanik.net/wp-content/PDF/mirko_djordjevic-kisobran_patrijarha_pavla.pdf Mirko Đorđević, Kišobran patrijarha Pavla]&lt;/ref&gt;

:„Dimitrije, mudri dobrovoljče,
:i božiji divni ugodniče,
:Što molitvom nebesa otvaraš,
:i zlotvore duhom pokoravaš.“

=== Anti-semitizam ===
Antijevrejski i antijudaistički stavovi dobijaju značajnije mesto u Velimirovićevoj misli tokom dvadesetih i tridesetih godina XX veka.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; Delo ''Indijska pisma'', koje je Nikolaj pisao za vreme [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]] u [[Manastir Ljubostinja|Manastiru Ljubostinja]] između jula [[1941]]. i decembra [[1942]]. godine, sadrži i alegoričnu priču u kojoj je Satana predstavljen u liku zle Jevrejke 'Rebeke Natan', zavodnice i predvodnice komunističkog ustanka.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt; U svojoj knjizi „Kroz tamnički prozor“, napisanoj [[1944]]. godine u [[logor Dahau|logoru Dahau]], Velimirović za izbijanje [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] optužuje gotovo sve savremene ideologije Evrope, osim fašizma, čiji izum pripisuje [[Jevreji]]ma, odnosno „njihovom ocu [[Đavo]]lu“&lt;ref&gt;Nikolaj Velimirović. ''&quot;O Jevrejima&quot;'' u: ''Reči srpskom narodu kroz tamnički prozor'', IHTUS-Hrišćanska knjiga, Beograd 2000 (str. 193-194)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.svetosavlje.org/biblioteka/vlNikolaj/KrozTamnickiProzor/Nikolaj070277.htm Vladika Nikolaj, Reči Srpskom narodu kroz tamnički prozor]&lt;/ref&gt;:

[[Datoteka:Nebeska Srbija.jpg|thumb|Ikona [[Nebeska Srbija|Nebeske Srbije]]. Gore desno sveti Nikolaj u logoru Dahau.]]

{{izdvojeni citat|Sva moderna gesla evropska sastavili su Židi, koji su Hrista raspeli: i [[demokratija|demokratiju]], i [[štrajk]]ove, i [[socijalizam]], i [[ateizam]], i [[tolerancija|toleranciju]] svih vera, i [[pacifizam]], i sveopštu [[revolucija|revoluciju]], i [[kapitalizam]], i [[komunizam]]. Sve su to izumi Židova, odnosno oca njihova [[đavo]]la.}}

Još je kontroverznije Velimirovićevo viđenje stradanja Jevreja u [[holokaust]]u, što on tumači kao božju odmazdu za ubistvo [[Hrist]]a:

{{izdvojeni citat|Oni su se pokazali gori protivnici Božji negoli neznabožac Pilat, jer su u jarosti zlobe svoje izrekli onu strašnu reč: &quot;Krv Njegova na nas i našu decu!&quot; Tako je nevina krv postala bič koji ih goni kao stoku kroz vekove iz zemlje u zemlju, i kao oganj koji sagoreva sva njihova slagališta spletki protiv Hrista. Jer tako ih uči đavo, otac njihov.&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt;}}

Zbog ovog i drugih tekstova, mnogi autori smatraju Nikolaja Velimorovića za bitnog ideologa srpskog [[antisemitizam|antisemitizma]].&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lebl&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.hereticus.org/arhiva/antisemitizam-u-srbiji.html |title=Aleksandar Lebl, Antisemitizam u Srbiji |access-date=2010-05-15 |archive-date=2009-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923161930/http://www.hereticus.org/arhiva/antisemitizam-u-srbiji.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rferl.org/reports/eepreport/2004/02/4-180204.asp |title=CANONIZING THE 'PROPHET' OF ANTI-SEMITISM |access-date=2009-09-29 |archive-date=2008-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080605161534/http://www.rferl.org/reports/eepreport/2004/02/4-180204.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Velimirovićevi antijevrejski stavovi su bili mešavina religioznog anitisemitizma, koji je imao dugu istoriju u hrišćanstvu, i antisemitskih [[teorija zavere]] iz [[19. vek]]a, koje su bile rasprostranjene širom Evrope uoči Drugog svetskog rata.&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt; Nikolajeve pristalice nasuprot ovim tvrdnjama napominju da je on za vreme boravka u Ljubostinji uspeo da spase jednu jevrejsku porodicu od nemačkog hapšenja.&lt;ref name=&quot;Byford&quot;/&gt;

=== Anti-zapadnjaštvo ===
Velimirović smatra da su Srbi, čim su se oslobodili Turaka, pali u ropstvo [[Zapad]]a. Seljake iz Šumadije su prevarili austrijski Srbi prečani koji su im uveli zakone i ustanove poput [[protestanti|protestanata]] i [[katolici|katolika]], &quot;dve zapadne hrišćanske [[jeres]]i&quot;. Oni su učinili da Srbija padne u [[ropstvo]] &quot;zapadnih jeretika&quot;: duhovno, intelektualno, moralno, političko i kulturno. Nakon njih došli su još gori, šumadijski sinovi školovani na Zapadu, koji su predstavljali &quot;bezbožnu hordu&quot; agenata zapadne kulture, &quot;nove poturice&quot;, opasnije od starih poturica i izdajnike veće od [[Vuk Branković|Vuka Brankovića]].&lt;ref&gt;[http://www.rastko.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-istokzapad.html Епископ Николај, Изнад Истока и Запада]&lt;/ref&gt;

Velimirović je propagirao odbacivanje svih [[zapad]]nih tradicija, uključujući [[demokratija|demokratiju]], jednakost, individualizam, religioznu toleranciju i druge vrednosti modernizma i [[Prosvjetiteljstvo|prosvećenosti]].&lt;ref name=&quot;Kanonizacija&quot;/&gt; On zaključuje da je Evropa uperila sve svoje pronalaske protiv Hrista, između ostalog [[teleskop]], [[mikroskop]], [[železnica|železnicu]], parnu fabriku, mašine za plivanje pod vodom, za letenje u vazduhu, itd.&lt;ref name=&quot;vreme&quot;/&gt;&lt;ref&gt;http://www.atlantaserbs.com/learnmore/library/sveti-nikolaj-zicki-kroz-tamnicki-prozor.pdf&lt;/ref&gt;[[Evropa|Evropu]] je smatrao oličenjem sveg [[zlo|zla]]:

{{izdvojeni citat|Da li ste sa Evropom ili svojim narodom? Ako kažete da ste sa Evropom onda se brzo lečite da ne bi zarazili svoj narod... evropski narodi su pod prokletstvom božijim jer oni nisu više narodi nego jazavci... dvonogi majmuni... zverovi a ne ljudi... Evropski intelektuizirani čovek napravio je ugovor sa đavolom... Evropa je jeres... A ti Srbijo, kuda si pošla za Evropom? Ti nikada nisi išla njenim putem i nikada za njom. Nazad, na svoje, ako hoćeš da se spaseš i živiš...&lt;ref name=&quot;vreme&quot;/&gt;}}

Zapise o ideološkoj ostrašćenosti vladike Nikolaja Velimirovića ostavio je u ratnim memoarima i [[Hermann Neubacher]], specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Jugoistok (1943–1945): 
{{izdvojeni citat|Nikolaj je bio jedan od vodećih pravoslavnih teologa, veliki propovednik, koji je imao široko obrazovanje. On je, takode, bio oštar politički borac hrišćanskog sveta, koji je već odavno bio poznat u Engleskoj i Americi. Njegov bes protiv Darvina, Marksa i Ničea nije imao granice. Tada bi iz njegovih crnih očiju počinjale da sevaju munje i varnice.&lt;ref&gt;[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 177.&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]], “Sonderauftrag Südost”}}

Njegovo antizapadnjaštvo je organski povezano sa njegovim antisemitizmom; on je smatrao da su &quot;Jevreji i njihov otac đavo&quot;, uspeli &quot;trovanjem duha i srca evropskog čovečanstva&quot; da ga odvrate od prave religioznosti i okrenu obožavanju &quot;idola kulture&quot;. On vidi [[kultura|kulturu]] kao „zbir svih zala“, i predlaže da Crkva propiše jedan molitveni dan u godini, kad će se sav narod sa svojim starešinama moliti Bogu da ga spase od kulture.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vladika Nikolaj, Reči Srpskom narodu kroz tamnički prozor |url=http://www.svetosavlje.org/biblioteka/vlNikolaj/KrozTamnickiProzor/Nikolaj070208.htm |access-date=2010-05-15 |archivedate=2010-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105193543/http://www.svetosavlje.org/biblioteka/vlNikolaj/KrozTamnickiProzor/Nikolaj070208.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Dela ==
Nikolaj Velimirović objavio je veliki broj teoloških i političkih dela. U periodu posle Drugog svetskog rata njegova dela su bila zabranjena za štampanje u Jugoslaviji. Tek kasnih [[1980-e|1980-ih]] ona počinju ovde ponovo da se štampaju, pre toga su uglavnom štampana u dijaspori zaslugom episkopa Lavrentija, a zatim ovamo prenošena.

=== Objavljena za života ===
Njegova dela su:
* ''[[Uspomene iz Boke]]'', 1904.
* ''[[Francusko-slovenska borba u Boki kotorskoj 1806-1814]]'', 1910.
* ''[[Religija Njegoševa]]'', 1911.
* ''[[Iznad greha i smrti]]'', 1914.
* ''[[Mesto Srbije u svetskoj istoriji]]'', 1915.
* ''[[Srbija u svetlosti i mraku]]'', 1916.
* ''[[Paterik Manastira svetog Nauma]]'', 1925.
* ''[[Ohridski prolog]]'', 1928.
* ''[[Rat i Biblija]]'', 1932.
* ''[[Emanuil: tajne neba i zemlje: čudesni doživljaji iz oba sveta]]'', 1937.
* ''[[Tri molitve u senci nemačkih bajoneta]]'', 1945.
* ''[[Pobedioci smrti: pravoslavna čitanja za svaki dan godine]]'', 1949.
* ''[[Zemlja Nedođija: jedna moderna bajka]]'', 1950.
* ''[[Pesme molitvene]]'', 1952.
* ''[[Kasijana; nauka o hrišćanskom pojimanju ljubavi]]'', 1952.
* ''[[Divan: nauka o čudesima]]'', 1953.
* ''[[Žetve Gospodnje: od početka do našeg vremena i do kraja]]'', 1953.

=== Posthumno objavljena ===
{|
|- valign=top
|
* ''Jedini Čovekoljubac: život Gospoda Isusa Hrista'', 1958.
* ''Prvi božji zakon i rajska piramida'', 1959.
* ''O herojima našeg vremena: beseda govorena jednog neobičnog mutnog i malodušnog dana 1914.'', 1976.
* ''Omilije na nedeljna i praznična jevanđelja episkopa ohridskog Nikolaja'', 1976.
* ''Misionarska pisma'', 1977.
* ''Srpski narod kao Teodul'', 1984.
* ''Pustinjak Ohridski'', 1986.
* ''Rad na oslobađanju otadžbine'', 1986.
* ''Kosovo i Vidovdan'', 1988.
* ''Molitve na jezeru'', 1988.
* ''Reči o svečoveku'', 1988.
* ''Vera svetih: katihizis Istočne pravoslavne crkve'', 1988.
* ''Nebeska liturgija'', 1991.
* ''Tri aveti evropske civilizacije'', 1991.
* ''O Bogu i o ljudima'', 1993.
* ''Nacionalizam svetog Save'', 1994.
* ''Divno čudo: priče i pouke'', 1995.
* ''Duša Srbije'', 1995.
|
* ''Govori srpskom narodu kroz tamnički prozor'', 1995.
* ''Indijska pisma''; ''Iznad Istoka i Zapada'', 1995.
* ''Nove besede pod Gorom'', 1995.
* ''San o slovenskoj religiji'', 1996.
* ''Knjiga o Isusu Hristu'', 1997.
* ''Ustanak robova'', 1997.
* ''Duhovna lira: praznične pesme'', 1998.
* ''Oče naš kao osnova društvenog života'', 1998.
* ''Simvoli i signali'', 1998.
* ''Carev zavet'', 1999.
* ''Ljubostinjski stoslov'', 1999.
* ''Život svetog Save'', 1999.
* ''Cvetnik'', 2001.
* ''Nauka o zakonu'', 2003.
* ''O Evropi''; ''Duhovni preporod Evrope'', 2003.
|}

== Izvori ==
{{Izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Teodulija]]
* [[Svetosavski nacionalizam]]
* [[Političko delovanje Srpske pravoslavne crkve]]

== Vanjske veze ==
=== Članci o Nikolaju ===
* [http://www.duhovnaizgradnja.com/stranice/tekstovi/poznate_licnosti_u_duhovnosti/vladika_Nikolaj/nikolaj_biografija.htm Vladika Nikolaj Velimirović (biografija)]
* [http://veronauka.tripod.com/knjige/Vladika_Nikolaj/tekst.htm Sveti vladika Nikolaj Velimirović (hagiografija)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.vreme.com/cms/view.php?id=341695 Kanonizacija Nikolaja Velimirovića: Sporno slovo u crkvenom kalendaru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029185351/http://www.vreme.com/cms/view.php?id=341695 |date=2013-10-29 }}
* [http://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Ogledi06.pdf Jovan Byford, Sećanje na vladiku Nikolaja Velimirovića u savremenoj srpskoj pravoslavnoj kulturi]

=== Nikolajeva dela na internetu ===
* [http://www.svetosavlje.org/biblioteka/vlNikolaj/Vladika_Nikolaj.htm Izabrana dela Nikolaja Velimirovića]
* [http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-boka.html Uspomene iz Boke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194235/http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-boka.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-emanuil.html Emanuil: tajne neba i zemlje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195757/http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-emanuil.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-teodul.html Srpski narod kao Teodul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191146/http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-teodul.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj_molitva.html Molitve na jezeru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303193336/http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj_molitva.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vnikolaj-katihizis.html Katihizis Istočne pravoslavne crkve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303202204/http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vnikolaj-katihizis.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-indijska_pisma.html Indijska pisma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303203641/http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-indijska_pisma.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-istokzapad.html Iznad Istoka i Zapada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623231127/http://www.rastko.org.rs/svecovek/duhovnost/vlnikolaj/vlnikolaj-istokzapad.html |date=2016-06-23 }}

{{Authority control}}

{{Lifetime|1881|1956|Velimirović, Nikolaj}}

[[Kategorija:Srpski pisci]]
[[Kategorija:Srpski sveci]]
[[Kategorija:Episkopi žički]]
[[Kategorija:Srpski nacionalizam]]
[[Kategorija:Antisemitizam]]
[[Kategorija:SPC-Ličnosti|Nikolaj Velimirović]]
[[Kategorija:Pravoslavni svetitelji]]</text>
      <sha1>b9u2eface8r6gz6abgg85nr4mweuncu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi centar (Andora)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68036</id>
    <revision>
      <id>42717205</id>
      <parentid>42251805</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="5ouh4vkxp4l17qslwux8xia6qei1bzk" xml:space="preserve">{{Infokutija politička stranka
|zemlja = Andora
|ime_stranke = Novi centar
|ime_domaće = Nou Centre
|bojakod = Black
|logo = Nou Centre logo.svg
|osnivanje = 2005
|ideologija = [[kršćanska demokracija]]&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.parties-and-elections.de/andorra.html|publisher = www.parties-and-elections.de|title = Andorra}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[konzervativizam]]
|sjedište = [[Andorra la Vella]]
|boje = Crna
|evropska = ''nema''
|međunarodna = [[Centristička demokratska internacionala]]
|website = [http://noucentreandorra.com/ http://noucentreandorra.com/]
}}

'''Novi centar''' ({{lang-ca|Nou Centre}}, '''NC''') je [[andora|andorska]] [[politička stranka]] [[desni centar|desnog centra]] čiji se politički program temelji na [[konzervativizam|konzervativizmu]] i [[kršćanska demokracija|kršćanskoj demokraciji]]. Nastala je godine 2005. spajanjem stranaka [[Andorski demokratski centar]] i [[Vijek 21 (politička stranka)|Vijek 21]] - a koje su od 2001. bile u permnantnoj koaliciji. Na [[Andorski parlamentarni izbori 2009|izborima 2009.]] je zajedno s vladajućom [[Liberalna stranka Andore|Liberalnom strankom]] ušla u Reformsističku koaliciju te osvojila 11 od 28 mjesta u [[Opći savjet dolina|Općem savjetu dolina]].

== Izvori ==
&lt;references /&gt;

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20220101132102/http://noucentreandorra.com/ Službeni website]

[[Kategorija:Političke stranke u Andori]]</text>
      <sha1>5ouh4vkxp4l17qslwux8xia6qei1bzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otto Diels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68343</id>
    <revision>
      <id>42717351</id>
      <parentid>42246130</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1803" sha1="aikqo0t2yfgg28dhxgud1pf3vppumy3" xml:space="preserve">{{Infokutija naučnik  
|ime              = Otto Diels 
|datum_rođenja        = {{birth date|1876|1|23|df=y}}
|mjesto_rođenja       = [[Hamburg]], [[Njemačko Carstvo]]
|nacionalnost       = [[njemačka]]
|datum_smrti        = {{death date and age|df=yes|1954|3|7|1876|1|23}}
|mjesto_smrti       = [[Kiel]], [[Zapadna Njemačka]]
|polje             = [[kemija]] 
|work_institution  = [[Univerzitet u Kielu]]
|alma_mater        = [[Univerzitet u Berlinu]]
|doktorski_savjetnik  = [[Emil Fischer]]
|doktorski_studenti = [[Kurt Alder]]&lt;br /&gt;[[Karl Wilhelm Rosenmund]]
|poznat_po         = [[Diels-Alderova reakcija]]
|nagrade            = [[Nobelova nagrada za kemiju]] (1950)
}}
[[File:Otto Paul Hermann Diels.jpg|right|210px|thumb|Otto Paul Herrmann Diels (1948)]]
'''Otto Paul Hermann Diels''' (23. januar 1876 – 7. mart 1954) bio je [[Njemačka|njemački]] [[kemičar]], najpoznatiji po razvoju [[cikloadicija|cikloadicijske]] sinteze. Nju je razvio zajedno sa svojim studentomm [[Kurt Alder|Kurtom Alderom]], te je dobila naziv [[Diels-Adlerova reakcija]]. Za to su postignuće obojica godine 1950. dobili [[Nobelova nagrada za kemiju|Nobelovu nagradu za kemiju]].

== Vanjske veze ==
* [http://www.nobel.se/chemistry/laureates/1950/diels-bio.html Nobel Foundation biography]
* Nobel Lecture [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1950/diels-lecture.html Description and Importance of the Aromatic Basic Skeleton of the Steroids]
* [http://photoz.atspace.com/Otto_Diels.html Photo of Diels and Alder] 
* [https://web.archive.org/web/20091117160800/http://www.uni-kiel.de/ps/cgi-bin/fo-bio.php?nid=diels Biography from the University of Kiel]

{{Nobelova nagrada za kemiju}}

{{Lifetime|1876|1954|Diels, Otto}}

[[Kategorija:Njemački hemičari]]
[[Kategorija:Nobelovci za hemiju]]</text>
      <sha1>aikqo0t2yfgg28dhxgud1pf3vppumy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oblast Mirdita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70437</id>
    <revision>
      <id>42717238</id>
      <parentid>42481054</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="fax6j2h5xipfxzsk9ivmmyftqal98cj" xml:space="preserve">[[Datoteka:AlbaniaMirdite.png|thumb|Mapa Albanije sa okrugom Mirdita]]

'''Oblast Mirdita''' ([[albanski jezik|alb]]. ''Rrethi i Mirditës'') je jedna od 36 [[oblasti Albanije]]. Ima 37.000 stanovnika (procena [[2004]].), i površinu od 867&amp;nbsp;km² . Na severu je zemlje, a glavni grad je [[Rešen]].

Distrikt Mirdite se sastoji od sljedećih općina:
* [[Fan (Albanija)|Fan]]
* [[Kaçinar]]
* [[Kthellë]]
* [[Orosh]]
* [[Rrëshen]]
* [[Rubik (Albanija)|Rubik]]
* [[Selitë (Mirditë)|Selitë]]

evropa i svet

== Historija ==
[[Datoteka:Flag of Mirdita Republic.gif|thumb|150px|Zastava Republike Mirdita]]
Mirditi su [[katoličanstvo|katoličko]] brđansko [[pleme]] na području reke Fani i deli se na pet barjaka: Oroši, Spači, Kušteni, Fandi i Dibri. Verski poglavar im je [[abba (otac)|opat]] iz Orošija, koji je potpadao direktno pod rimsku kuriju, a ne pod [[skadar]]skog nadbiskupa.&lt;ref&gt;Sreten Draškić – Evropa i albansko pitanje, SKZ, Beograd, 2000.&lt;/ref&gt;

Austro-Ugarska je od [[1888]]. bila priznata kao zvanični zaštitnik interesa katolika Mirdita, čime je stupila u albansku politiku.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rastko.rs/cms/files/books/474e828f5a0ad |title=СРБИЈА, ЦРНА ГОРА И КОСОВО – ПРЕГЛЕД 1878-1914 |access-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821063203/http://www.rastko.rs/cms/files/books/474e828f5a0ad |archive-date=2017-08-21 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[17. 7.|17. jula]] [[1921]]. je proglašena kratkotrajna Republika Mirdita, koja je postojala do 20. novembra iste godine. Njen predsednik je bio [[Gjon Markagjoni]], kojeg je podržavala susedna [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] u borbi protiv albanskih vlasti.&lt;ref name=&quot;Mirdita&quot;&gt;{{Cite web |title=Zef Mirdita, Albanci u svjetlosti vanjske politike Srbije |url=http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/mirdita.htm |access-date=2009-12-27 |archive-date=2001-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010625113900/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/mirdita.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{Albanija}}

[[Kategorija:Oblasti Albanije]]</text>
      <sha1>fax6j2h5xipfxzsk9ivmmyftqal98cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odnosi Albanije i Srbije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71456</id>
    <revision>
      <id>42717250</id>
      <parentid>42712030</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10818" sha1="gthmf2ddp6uoj8k57132m0erbcfs51e" xml:space="preserve">{{Infokutija bilateralni odnosi
| stranka1 = Albanija
| stranka2 = Srbija
| karta = Albania Serbia Locator.svg
}}
'''Srpsko-albanski odnosi''' su inostrani odnosi između [[Srbija|Srbije]] i [[Albanija|Albanije]]. Albanija ima ambasadu u [[Beograd]]u.&lt;ref&gt;{{cite journal|date = 1999-03-29 |title=Vandals damage Albanian embassy in Belgrade|journal= BBC |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&amp;p_multi=BBAB&amp;d_place=BBAB&amp;p_theme=newslibrary2&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0F99F7A1D903E6C6&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM}}&lt;/ref&gt; Srbija ima ambasadu u [[Tirana|Tirani]].&lt;ref&gt;{{cite journal|date = 2008-02-20 |title=Serbian charge d'affaires prepares to quit Albania  |journal=BBC|url=http://docs.newsbank.com/g/GooglePM/BBAB/lib00589,11EF5AD927A421E0.html}}&lt;/ref&gt;

Jedno od spornih pitanja u srpsko-albanskim odnosima je problem [[Kosovo|Kosova]].

== Historija ==

=== Osmanski period ===
{{main|Načertanije}}
Ubrzo nakon što je [[kneževina Srbija|Srbija postala kneževinom]], [[ministar]] unutrašnjih dela [[Ilija Garašanin]] je za [[knez]]a [[Aleksandar Karađorđević (knez)|Aleksandra Karađorđevića]] [[1844]]. godine napisao ''[[Načertanije]]'', tajni „program [[Spoljni odnosi Srbije|spoljašne]] i nacionalne [[politika Srbije|politike Srbije]]“.&lt;ref&gt;Prema podnaslovu samog Načertanija.&lt;/ref&gt; Prema Načertaniju, Srbija je trebalo da radi na oslobađanju [[Srbi|Srba]] i na pripajanju okolnih oblasti, uključujući i oblasti [[Severna Albanija|Severne Albanije]] (što je podrazumevalo i [[Kosovo i Metohija|Kosovo i Metohiju]]&lt;ref name=&quot;Čedomir Popov&quot;&gt;{{Cite web |title=Čedomir Popov, Velika Srbija — stvarnost i mit |url=http://www.ojkrajino.com/knjige/VELIKA%20SRBIJA%20-%20AKADEMIK%20CEDOMIR%20POPOV.pdf |access-date=2012-04-02 |archivedate=2011-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717140241/http://www.ojkrajino.com/knjige/VELIKA%20SRBIJA%20-%20AKADEMIK%20CEDOMIR%20POPOV.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;), tada u sastavu [[Otomansko carstvo|Osmanskog carstva]], jer na njih polaže „sveto [[Istorijsko pravo|pravo istoričesko]]“, utemeljeno na [[Dušanovo carstvo|Dušanovom carstvu]] iz [[14. vek]]a.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of Eastern Europe&quot;&gt;{{Cite web |title=''Načertanije'', Encyclopedia of Eastern Europe |url=http://www.questiaschool.com/read/106918273?title=N%3A%20Na%C4%8Dertanije |access-date=2012-04-02 |archive-date=2009-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009071152/http://www.questiaschool.com/read/106918273?title=N%3A%20Na%C4%8Dertanije |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Diplomata [[Kneževina Srbija|Kneževine Srbije]] [[Ilija Garašanin]] je računao na saradnju sa katoličkim [[Albanci]]ma i on još [[1844]]. uspostavlja vezu s njima preko svog izaslanika Stefana Verkovića. Od [[1846]]. Garašanin je u vezi sa [[mirdita|miriditskim]] opatom Gasparom Krasnićem, zahvaljujući kome je došlo i do sporazuma o zajedničkoj akciji sa miriditskim knezom Bib Dodom [[1849]]. godine.&lt;ref name=&quot;Bogdanović&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/bogdanovic-kosovo_2.html |title=Dimitrije Bogdanović, Knjiga o Kosovu |access-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110193001/http://www.kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/bogdanovic-kosovo_2.html |archive-date=2023-11-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Napori srpske države su bili usmereni ka neutralizaciji islamske mase Albanaca, s jedne strane, a s druge, ka pridobijanju katoličkih Albanaca (Malisora i Miridita).&lt;ref name=&quot;Bogdanović&quot;/&gt;

=== Balkanski ratovi ===
{{main|Srpska okupacija Albanije}}
Krajem [[1912]]. godine, nakon što je [[Porta]] priznala autonomiju [[Albanija|Albanije]], susedne balkanske države [[Srbija]], [[Crna Gora]] i [[Grčka]] su zajednički napale [[Otomansko carstvo]] i u toku narednih nekoliko meseci osvojile i međusobno podelile gotovo sve otomanske teritorije naseljene Albancima.&lt;ref&gt;[[Izveštaj Međunarodne komisije o Balkanskim ratovima]]&lt;/ref&gt; [[Kraljevina Srbija]] je zauzela najveći deo kopnene Albanije i veći deo albanske [[jadran]]ske obale. [[Srpska okupacija Albanije]] je trajala od novembra [[1912]]. do 25. oktobra [[1913]]. godine.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC&amp;pg=PA66&amp;dq=serbia+albania+1912&amp;as_brr=3&amp;cd=8#v=onepage&amp;q=serbia%20albania%201912&amp;f=false Miranda Vickers, The Albanians: a modern history]&lt;/ref&gt;

Tokom okupacije počinjeni su brojni [[Zločini nad Albancima u Balkanskim ratovima|zločini nad albanskim stanovništvom]] u cilju &quot;potpunog preinačenja etničkog karaktera ovih oblasti&quot;.&lt;ref&gt;Izveštaj Međunarodne komisije (str. 151)&lt;/ref&gt; Pod jakim međunarodnim pritiskom, balkanski susedi su sredinom [[1913]]. godine bili prinuđeni da se povuku sa teritorije međunarodno priznate države Albanije. Novonastala [[Kneževina Albanija]] je obuhvatila tek oko polovinu albanske etničke teritorije, dok se veliki broj Albanaca našao u okviru susednih država.&lt;ref name=&quot;Elsi&quot;&gt;{{Cite web |title=Robert Elsie, The Conference of London 1913 |url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html |access-date=2010-01-15 |archivedate=2011-02-11 |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.albanianhistory.net%2Ftexts20_1%2FAH1913_2.html&amp;date=2011-02-11 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Nakon ovog rata, [[Kosovo]] je pripalo Srbiji.

Ovi događaji su umnogome doprineli narastanju [[srpsko-albanski sukob|srpsko-albanskog sukoba]].

=== Drugi svetski rat ===
{{main|Balkanska federacija}}
[[Datoteka:Balkanska federacija.png|thumb|desno|Posleratni projekat [[Balkanska federacija|Balkanske federativne republike]]]]

Tokom Drugog svetskog rata, Jugoslavija i Albanija su bile okupirane od fašističkih [[sile osovine|sila osovine]]. Nakon ustanka protiv okupatora dolazi do stvaranja [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]], a zatim i [[Narodnooslobodilačka vojska Albanije]], između kojih je postajala bliska saradnja.

Albanska Narodnooslobodilačka armija je [[1944]]. godine preuzela vlast u zemlji. [[FNRJ]] je bila prva zemlja koja je priznala Vladu Albanije, [[28. april]]a [[1945]]. godine; zalagala se za prijem Albanije u [[OUN|Ujedinjene nacije]] i za priznanje Albaniji statusa pridruženog [[Saveznici u Drugom svetskom ratu|saveznika antifašističke koalicije]]. Između [[FNRJ]] i [[NR Albanija|NR Albanije]] potipasni su Ugovor o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći, jula [[1946]]. u [[Tirana|Tirani]] i Ugovor o usklađivanju privrednih planova, novembra [[1946]]. godine u [[Beograd]]u. Prošireni plenum CK KP Albanije je [[20. decembra]] [[1946]]. godine podržao potpisane ekonomske ugovore sa Jugoslavijom. Postojali su i planovi o stvaranju [[Balkanska federacija|Balkanske federacije]], koja bi uključila [[Jugoslavija|Jugoslaviju]], [[Albanija|Albaniju]], [[Rumunija|Rumuniju]], [[Bugarska|Bugarsku]] i [[Grčka|Grčku]]. U toj federaciji bi Albanija, kao sedma federalna jedinica, ušla u sastav FNRJ. U tom kontekstu postojala je i ideja o pripajanju Kosova i Metohije Albaniji, kao novoj članici federacije&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Zorić|first=Mirjana|date=2018|title=Balkanska federacija - istorija jedne ideje|url=http://dx.doi.org/10.5937/vojdelo1807493z|journal=Vojno delo|volume=70|issue=4|pages=493–564|doi=10.5937/vojdelo1807493z|issn=0042-8426|access-date=2024-01-08}}&lt;/ref&gt;.

Međutim, posle posete [[Enver Hodža|Envera Hodže]] [[Moskva|Moskvi]] jula [[1947]]. godine, počela se primećivati kriza u albansko-jugoslovenskim odnosima. Iako KP Albanije nije bila članica [[Informbiro]]a, nakon [[rezolucija Informbiroa|rezolucije Informbiroa]] [[1948]]. godine, dolazi do prekida odnosa sa jugoslovenskim komunistima, jer Enver Hodža ostaje veran [[Staljin]]u.&lt;ref&gt;Milorad Komatina, Enver Hodža i jugoslovensko-albanski odnosi, Službeni list SRJ, Beograd 1995.&lt;/ref&gt;

=== Savremeni period ===
{{main|Kosovski rat}}
{{proširiti}}

== Povezano ==
* [[Srpsko-albanski sukob]]
* [[Srpsko-albansko prijateljstvo]]
* [[Odnosi Srbije i Kosova]]

== Reference ==
{{Izvori|2}}

== Literatura ==
* [[Jovan Hadži Vasiljević]], ''Arbanaska liga i srpski narod u Turskom carstvu (1878-1882)'', Dodatak &quot;Ratniku&quot; za januar, Beograd 1909.
* [[Dimitrije Tucović]], ''Srbija i Arbanija, Jedan prilog kritici zavojevačke politike srpske buržoazije'', Beograd, 1914. 
* [[Milan Šufflay]], ''Povijest Sjevernih Arbanasa'', Arhiv za arbanašku starinu, jezik i etnologiju (1924, obj. 1925) 
* [[Vladimir Dedijer]], ''Jugoslovensko-albanski odnosi 1939-1948'', Beograd 1949.
* [[Milorad Komatina]], ''Enver Hodža i jugoslovensko-albanski odnosi'', Službeni list SRJ, Beograd 1995.
* [[Petrit Imami]], ''Srbi i Albanci kroz vekove'', Samizdat B92, Beograd, 2000.

== Vanjske veze ==
* [http://pescanik.net/pregled-istorije-odnosa-srbijejugoslavije-i-albanije/ Pregled istorije odnosa Srbije/Jugoslavije i Albanije]
* [http://www.dlib.si/preview/URN:NBN:SI:DOC-62VD4ZBC/67e8d69a-d1b7-4d68-ac39-e9bbc09c22a5 Srbija i Albanci, Pregled politike Srbije prema Albancima od 1878. do 1914. godine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121214071328/http://www.dlib.si/preview/URN:NBN:SI:DOC-62VD4ZBC/67e8d69a-d1b7-4d68-ac39-e9bbc09c22a5 |date=2012-12-14 }} 
* [http://www.dlib.si/preview/URN:NBN:SI:DOC-KV1QV18Q/fb94ce47-7175-4841-b3d0-d7433ee6a446 Srbija i Albanci, Pregled politike Srbije prema Albancima od 1913. do 1945. godine]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [http://www.dlib.si/preview/URN:NBN:SI:DOC-PIZ7X1QI/1e678e7f-d8bc-4784-946b-5053f61ab4d9 Srbija i Albanci, Pregled politike Srbije prema Albancima od 1944. do 1989. godine]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/mirdita.htm Zef Mirdita, Albanci u svjetlosti vanjske politike Srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010625113900/http://www.hic.hr/books/jugoistocna-europa/mirdita.htm |date=2001-06-25 }}
* [http://www.e-novine.com/index.php?news=17341 Latinka Perović, Pomirenje Srba i Hrvata i Srba i Albanaca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103170104/http://www.e-novine.com/index.php?news=17341 |date=2010-01-03 }}
* [http://www.rastko.org.rs/rastko-al/zbornik1990/jrotar-putopisi_l.php Janez Rotar: Slavensko-albanski nacionalni odnosi prema našoj putopisnoj literaturi (do 1914)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111195338/http://www.rastko.org.rs/rastko-al/zbornik1990/jrotar-putopisi_l.php |date=2014-01-11 }}

{{Spoljni odnosi Srbije}}

[[Kategorija:Bilateralni odnosi Srbije|Albanija]]
[[Kategorija:Bilateralni odnosi Albanije]]
[[Kategorija:Odnosi Albanije i Srbije| ]]</text>
      <sha1>gthmf2ddp6uoj8k57132m0erbcfs51e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikolaj Plovdivski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72961</id>
    <revision>
      <id>42717158</id>
      <parentid>42240263</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3930" sha1="89ujh1lq1fc6obnd0tgkd2hpkumbu3i" xml:space="preserve">[[Datoteka:Пловдивски митрополит Николай.jpeg|thumb|right|Plovdivski mitropolit Nikolaj]]

'''Njegovo visokopreosveštenstvo Nikolaj Plovdivski''' ([[Bugarski jezik|bug]]: ''Nikolaй Metodiev Sevastiяnov''; [[19.7.|19. jula]] [[1969]]., [[Sofija]]) je [[Bugarska|bugarski]] [[Pravoslavlje|pravoslavni]] duhovnik, Znepolski episkop (2001-07) i [[Plovdiv]]ski mitropolit (2007-).

== Biografija ==
Diplomirao je na Bogoslovskom fakultetu [[Univerzitet sv. Kliment Ohridski u Sofiji|Sofijskog univerziteta]], a posle je studirao u Moskovskoj duhovnoj akademiji, gde je dobio stepen ''kandidat bogoslovskih nauka''.

Postao je monah u [[Vraca|Vraci]], 6. decembra 1990. godine, a episkop Znepolski episkop 2001. godine

4. februara 2007. godine je bio izabran za Plovdivskog mitropolita.

== Izjave ==
2002. godine, tokom liturgije u crkvi ''Sveta Nedelja'' u [[Sofija|Sofiji]] sveštenik hrama donosi sto do carskog trona da bi seo papski nuncij Antonio Menini kao visoko poštovani gost. Tada episkop Nikolaj je izvukao sto i nuncij je stajao prav.&lt;ref&gt;v-k „Demokraciя“ (22 яnuari 2002). Vzeto na 13.02.2007 g.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.segabg.com/online/article.asp?issueid=2558&amp;sectionid=2&amp;id=0000401 Vlastta iska mir meždu vladikata Nikolaй i katolicite v Plovdiv]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bug icon}}&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Eparchy of the Bulgarian Orthodox Church.png|thumb|right|Eparhije [[Bugarska pravoslavna crkva|Bugarske pravoslavne crkve]]]]
Dana 14. februara 2007. godine mitropolit Nikolaj je nazvao papu [[Jovan Pavle II|Jovana Pavla ІІ]] i njegove kardinale [[Jeretik|jereticima]], jer oni ispovedaju drugi [[simvol vere]]. Mitropolit kaže, da taj zaključak se izvlači od crkvenih kanona i ne on ih naziva jereticima, a crkva.&lt;ref&gt;[http://www.dveri.bg/content/view/3653/172/ Mitropolit Nikolaй: „Nie sme nedostoйni sъrabotnici na Hristoviя vinograd“, intervю, 14 fevruari 2007 g] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070216015631/http://www.dveri.bg/content/view/3653/172/ |date=2007-02-16 }} {{Bug icon}}&lt;/ref&gt;

Mitropolit Nikolaj tokom liturgije u [[Krdžali]]ju 2008. godine se zalaže protiv članstva Bugarske u [[Evropska unija|Evropski uniji]] - „Zašto nam je potrebna integracija u EU - da ne bismo mogli zabraniti [[Gej parada|gej-parade, parade razvrata]] u gradovima?“. Što se tiče novog bugarskog porodičnog kodeksa, mitropolit kaže da „on uvodi novu formu zajedničkog života - blud i preljub se legalizuju bugarskom državom i zakonom.“ Mitropolit Nikolaj je osudio diskoteke kao „brloge [[Bes (slovenska mitologija)|besova]] i razvrata, [[Pijanstvo|pijanstva]] i zla“&lt;ref&gt;[http://www.vesti.bg/?tid=40&amp;oid=1262153 „Plovdivskiяt mitropolit Nikolaй: Stiga s tazi integraciя, dotuka!“, vesti.bg, 26 dekemvri 2008 g.] {{Bug icon}}&lt;/ref&gt;.

Dana 6. septembra 2009. godine, nakon molitve za 15 bugarskih građana, koji su se udavili u [[Ohridsko jezero|Ohridskom jezeru]], mitropolit Nikolaj je rekao da je ova tragedija najverovatnije Božja kazna zbog masovog padanja naravi, uključujući i koncert [[Madona|Madone]] na dan [[Jovan Krstitelj|Jovana Krstitelja]].&lt;ref&gt;[http://ruskline.ru/news_rl/2009/9/14/plovdivskij_mitropolit_svyazyvaet_gibel_bolgarskih_turistov_s_koncertom_madonny/ „Plovdivskiй mitropolit svяzыvaet gibelь bolgarskih turistov s koncertom &quot;Madonnы&quot;“, ruskline, 14.09.2009 g.] {{Ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://plovdiv.dir.bg/2009/09/06/news5028966.html „Mitropolit Nikolaй: Tragediяta v Ohrid e božie nakazanie“, plovdiv.dir.bg, 6 septemvri 2009 g.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090910040323/http://plovdiv.dir.bg/2009/09/06/news5028966.html |date=2009-09-10 }} {{Bug icon}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
&lt;references/&gt;

[[Kategorija:Mitropoliti Bugarske pravoslavne crkve]]
[[Kategorija:Rođeni 1969.]]
[[Kategorija:Biografije, Bugarska]]</text>
      <sha1>89ujh1lq1fc6obnd0tgkd2hpkumbu3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nefermaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79350</id>
    <revision>
      <id>42717049</id>
      <parentid>42543131</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4871" sha1="p4p5hbxqgxktjvezc2m0sllappk83vi" xml:space="preserve">{{Ostale upotrebe|Nefermaat (razvrstavanje)}}

{{Infokutija kraljevska krv
| ime                  = Nefermaat A 
| titula               = [[krunski princ]] [[Stari Egipat|Egipta]]
| vladavina            = 
| krunidba             = 
| nasljeđe             = 
| supružnik = [[Itet]]
| potomstvo = [[Hemiunu|Hemiunu, princ Egipta]]
| dinastija            = [[treća dinastija drevnog Egipta|3.]] i [[četvrta dinastija Egipta|4. dinastija drevnog Egipta]] 
| vladarska himna      =
| otac                 = [[Sneferu|Snofru, faraon Egipta]]  
| majka                = Snofruova prva supruga  
| mjesto_sahrane = [[mastaba]] 16, [[Meidum]] 
| zanimanje            =vezir&lt;br /&gt;[[Bast]]in svećenik
| religija = [[egipatska mitologija|religija drevnog Egipta]]
}}
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin: 0 0 1em 1em; font-size: 12px; width: 17em;&quot;
| style=&quot;font-size: larger; margin-left: inherit;&quot;|&lt;center&gt;'''[[Sneferu#Obitelj|Snofruova djeca]]'''
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot;| 
|-
|
* '''Nefermaat A'''
* [[Princ Rahotep|Rahotep]]
* [[Princ Ranefer|Ranefer]]
* nepoznati sin
* [[Heteferes A]]
* [[Kufu]]
* [[Princ Kanefer|Kanefer]]
* [[Ankaf]]
* [[Nečeraperef]]
* [[Ijnefer A]]
* [[Nefertkau A]]
* [[Nefertnesu]]
* [[Meritites I]].
* [[Henutsen]]
|}
'''Nefermaat A''' (ili '''Nefermaat Stariji''') bio je [[egipat]]ski princ 3. i 4. dinastije.
== Etimologija ==
&lt;hiero&gt;nfr-U4:t&lt;/hiero&gt;
Nefermaatovo ime znači &quot;lijepa [[ma'at|Maat]]&quot;, ali se može prevesti i kao &quot;lijepi red&quot;. ''Nefer'' je riječ koja znači imenicu &quot;ljepota&quot; i pridjeve &quot;lijep&quot;, &quot;lijepa&quot;, &quot;lijepo&quot;, a Maat je [[boginja|božica]] reda, istine, sklada, koja održava [[svemir]] svojim moćima, te se njezino ime rabilo kao riječ za red.

== Biografija ==
[[huni (faraon)|Huni]], zadnji vladar 3. dinastije, imao je sina [[Sneferu|Snofrua]]. Snofru je, još dok je bio krunski princ, oženio nepoznatu ženu, te je s njom dobio Nefermaata&lt;ref&gt;[http://www.phouka.com/pharaoh/pharaoh/dynasties/dyn04/01sneferu.html Snofru]&lt;/ref&gt;. Nakon njega, rodili su mu se [[Princ Rahotep|Rahotep]] i [[Princ Ranefer|Ranefer]], te dijete nepoznatog imena, mlađa Nefermaatova braća&lt;ref&gt;[http://www.ancient-egypt.org/kings/04/0401_snofru/history.html Snofru]&lt;/ref&gt;. Dakle, Nefermaat i njegova braća rođeni su na kraju 3. dinastije.

Kad je Huni umro, Snofru ga je naslijedio, te je oženio svoju polusestru [[Heteferes I]].&lt;ref&gt;[http://www.touregypt.net/featurestories/fourthqueens.htm Kraljice egipatske 4. dinastije]&lt;/ref&gt;, koja je bila Nefermaatova teta te glavna Snofruova žena. Nefermaat je postao krunski princ kao i njegov otac, i za njega je bilo pripremano prijestolje.

[[Datoteka:OiesdeMeidoum.JPG|left|thumb|270px|''Meidumske guske'', freska iz Nefermaatove mastabe, sada u Egipatskom muzeju u [[kairo|Kairu]]. Guske su u Egiptu bile simbol boga Zemlje [[Geb]]a.]]

Nefermaat je oženio ženu imenom [[Itet]], te je s njom imao dvanaest sinova i tri kćeri. Među sinovima se posebno ističe [[Hemiunu]]&lt;ref&gt;[http://www.ancient-egypt.org/glossary/people/nefermaat_itet.html Nefermaat i Itet]&lt;/ref&gt;.

Nefermaat je također bio i svećenik, i to božice [[Bast]], te vezir&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/meydum/nefermaat/person.html |title=Tko je bio Nefermaat |access-date=2010-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201092335/http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/meydum/nefermaat/person.html |archive-date=2011-02-01 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Njegov posao vezira nastavio je njegov sin Hemiunu.

Međutim, Nefermaat je umro mlad, prije svog oca, te nije postao kralj. Njegova braća su također umrla mlada, pa je Egiptom nakon Snofrua vladao [[Keops]], Nefermaatov najstariji polubrat i sin Heteferes I, koji je bio vrlo okrutan.

Nefermaatova mlađa polusestra [[Nefertkau A|Nefertkau]] imala je sina zvanog [[nefermaat B|Nefermaat]], koji je bio nazvan po svom ujaku&lt;ref&gt;[http://horizonteaton.weebly.com/genealogiacuteas-de-las-dinastiacuteas.html Genealogije dinastija]&lt;/ref&gt;.

== Grobnica ==
Nefermaat je pokopan u mastabi 16 u [[Meidum]]u. Blizu mastabe je [[piramida]] za koju se prije vjerovalo da pripada Nefermaatovom djedu Huniju. U grobnici je pokopana i Itet, te se tu nalaze slike koje prikazuju cijelu obitelj – Nefermaata, Itet i njihovu brojnu djecu.

Grobnica je poznata po tome što je iznutra oslikana žarkim bojama. Najpoznatija freska iz grobnice je zvana &quot;meidumske guske&quot;, jer prikazuje [[guske]], životinje [[zemlja (planet)|boga Zemlje]] [[Geb]]a, i to vrlo realistično.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nefermaat}}
*[http://www.phouka.com/pharaoh/pharaoh/dynasties/dyn04/01sneferu.html Snofru]
*[http://www.ancient-egypt.org/glossary/people/nefermaat_itet.html Nefermaat i Itet]

[[Kategorija:Prinčevi drevnog Egipta]]
[[Kategorija:Treća dinastija Egipta]]
[[Kategorija:Četvrta dinastija Egipta]]</text>
      <sha1>p4p5hbxqgxktjvezc2m0sllappk83vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nvidia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86226</id>
    <revision>
      <id>42717228</id>
      <parentid>42481047</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5135" sha1="hha6e1050gyeuelsxt8epk86pyzki8r" xml:space="preserve">{{Tvrtka
| ime = Nvidia Corporation
| Image = [[Datoteka:400px-Nvidia_logo.svg.png|200px|Nvidia Corporation Logo]]
| vrsta = međunarodna korporacija 
| osnutak = [[1993]].
| osnivači = 
| sjedište = 
| predsjednik =
| ključneosobe = [[Jen-Hsun Huang]], Co-founder, [[President]] and [[CEO]]&lt;br /&gt;[[Chris A. Malachowsky]], Co-founder, NVIDIA Fellow, Senior Vice President, Engineering and Operations&lt;br /&gt;[[Jonah M. Alben]], Vice President, GPU Engineering&lt;br /&gt;[[Debora Shoquist]], Senior Vice President, Operations
| industrija = [[Poluvodič]]i
| proizvodi = [[Grafički procesori]] &lt;br /&gt;[[Chipset]]ovi [[matična ploča|matičnih ploča]]
| zaposleni = preko 4,083 (od [[2007]].)
| holding =
| slogan = &quot;The Way It's Meant to Be Played&quot;
| web = [http://www.nvidia.com/ www.nvidia.com]
| sjedište_grad = Santa Clara, Kalifornija
| sjedište_država = SAD
| pod_posluženo =
| usluge =
| prihod = [[Američki dolar|USD$]] 3,77 milijardi
| operativni_prihod =
| neto_dobit = [[Američki dolar|USD$]] 704,2 milijuna
| divizije =
| podruž =
| vlasnik =
| prestala_postojati =
| dodatak =
|}}

'''Nvidia Corporation''' je američka multinacionalna tvrtka osnovana [[1993]]. godine, sa sjedištem u [[Santa Clara]], [[California]], [[SAD]]. Tvrtka se je specijalizirala za proizvodnju grafičkih procesora za osobna računala, radne stanice i mobilne uređaje. Najpoznatiji su po seriji grafičkih kartica za osobna računala po imenu [[GeForce]] i profesionalnoj seriji po imenu [[Quadro]]. Tvrtka je još poznata i po [[nForce]] [[chipset]]u za [[matična ploča|matične ploče]].

Tvrtkino ime se sastoji od početnog n - slova korištenog kao pronumeral u matematičkim izjavama - i izvedenice iz video - što dolazi od latinskog videre, &quot;vidjeti&quot;,namećući &quot;najbolje vizualno iskustvo&quot; ili &quot;neizmjerivi prikaz&quot;.ime nVidia sugerira zavist(eng. envy - envi)(španjolski envidia ili Latinski i Talijanski invidia) što potvrđuje nVdijin slogan za GeForce(G4ce)seriju 8 &quot;Green with envy&quot;(Zeleno[boja tvrtkinog loga i zaštitna boja tvrtke]sa zavišću)

Značajnije linije nVidijinih proizvoda su GeForce serija čipova za kućne korisnike(prvenstveno za igranje) i Quadro seriju za grafičku obradu na radnim stanicama.
Također je poznata nForce serija integriranih čipseta za matičnu ploču

== Istorija tvrtke ==
Jen-Hsun Huang (predsjednik,CEO), Curtis Priem i Chris Malachowsky suosnovali su tvrtku [[1993.|1993]]. s početnim kapitalom iz Sequoia Capitala.

U 2000. godini nVidia je pribavila intelektualne strane (istraživanja, tehnologije) njenog rivala 3DFX-a (jedne od najpoznatijih tvrtki 1990-ih).

14-og listopada 2005. nVidia je kupila ULI electronics koji su u to vrijeme proizvodili djelove za southbridgeove Nvidiinog rivala ATi-a. U ožujku 2006. nVidija je najavila Hibryd Graphics, a u siječnju 2007. objavila je da je kupovina PortalPlayera Inc. dovršena.

U prosincu 2006. nVidia je zajedno sa svojim rivalom AMD-om (bivši ATi) dobila kaznu od suda zbog tržišnih nepravilnosti u industriji grafičkih čipova.

Mogazin Forbes je nazvao Nvidiju &quot;Kompanijom godine 2007&quot; uzevši u obzir postignuća u 2007-oj kao i u proteklih 5 godina.

U veljači 2008. nVdiija je kupila Ageia Technologies za neobjavljeni iznos. Ageia Technologies je bio vlasnik tehnologije PhysX koja realno simulira fiziku u virtualnom okruženju.

== Proizvodi ==
Nvidijin portfolio proizvoda uključuje grafičke procesore, čipsete i digitalne medija playere.

Grafički čipovi
Trenutno se grafički čipovi dijele na Quadro, GeForce i Tesla odjeljke.

== Budućnost ==
Tijekom 2009/2010 godine zbog Intelovih [[monopolističkih trikova Nvidia je potpuno prekinula razvoj chipseta za kućne kompjutere. Bez obzira odluku američkog [[FTC]]a koji je prisilio [[Intel]] da odustane od monopolističkog uništavanja Nvidie i [[VIA Technologies]] &lt;ref&gt;[http://www.semiaccurate.com/2010/08/04/intel-settles-ftc-and-nvidia-win-big/ Intel settles with the FTC, Via and Nvidia win big]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.techeye.net/business/intel-and-ftc-finally-reach-agreement-on-anticompetitive-allegations |title=Intel and FTC finally reach agreement on anticompetitive allegations |access-date=2010-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100807164905/http://www.techeye.net/business/intel-and-ftc-finally-reach-agreement-on-anticompetitive-allegations |archive-date=2010-08-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; predsjednik Nvidie [[Jen-Hsun Huang]] je izjavio da se kompanija reorganizirala u smjeru [[ARM]] mikroprocesora.&lt;ref&gt;[http://www.tomshardware.com/news/ARM-Tegra-gpu-tegra-2-cortex,11081.html Nvidia CEO Shares Company's CPU Strategy]&lt;/ref&gt;.

Također već nekoliko godina kruže glasine u ujedinjenju Nvidie i [[VIA Technologies]] čime bi obje kompanije rješile svoje probleme na tržištu kućnih kompjutera &lt;ref&gt;[http://www.tomshardware.com/news/nvidia-x86-gpu-cpu-huang,8035.html Is Nvidia working on a CPU?]&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{reference}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nvidia}}
[http://www.nvidia.com/ Službene stranice tvrtke Nvidia]

[[Kategorija:Kompjuteri]]
[[Kategorija:Kompjuterske kompanije]]</text>
      <sha1>hha6e1050gyeuelsxt8epk86pyzki8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oštrelj (Bosanski Petrovac)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90693</id>
    <revision>
      <id>42717366</id>
      <parentid>42556754</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10502" sha1="1iansroljawv6bfohljohfiy2zc22y5" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto = Oštrelj
|slika = Ostrelj2.jpg
|opis_slike = Oštrelj zimi
|entitet = Federacija Bosne i Hercegovine
| kanton        = [[Unsko-sanski kanton]]
| opština       = [[Bosanski Petrovac]]
|nadm visina = 
|gšir = 44.4781 
|gduž = 16.4022
|populacija = 50
|poštanski kod = 
|pozivni broj = 
}}
'''Oštrelj''' je naseljeno mjesto u sastavu opštine [[Bosanski Petrovac]], [[Federacija Bosne i Hercegovine]], [[Bosna i Hercegovina|BiH]].

== Geografija ==
Samo 12 kilometara udaljen od Bosanskog Petrovca, na putu za [[Drvar]], smješten je Zimski centar Oštrelj koji obiluje stoljetnim šumama. Vrh je visok 1330m, a prevoj i naselje se nalaze na 1040m nadmorske visine.Susret mediteranske i kontinentalne klime u kombinaciji sa velikom nadmorskom visinom daje mu karateristike vazdušne banje. Obraslost pretežno četinarskom šumom i zanimljiva konfiguracija zemljišta, čine ovo mjesto posebno prijatnim za oči i duh.

== Historija ==

==== Rimski period ====
U rimsko doba je ovuda išao Klaudijev put iz [[Dalmacija|Dalmacije]] za dolinu [[Una|Une]] i [[Sana|Sane]]&lt;ref name=&quot;Bojanovski&quot;&gt;{{Cite web |url=https://de.scribd.com/doc/12834705/Ivo-Bojanovski-BIH-u-Anticko-Doba |title= BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA |work=Ivo Bojanovski, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, 1988 |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt;. O tome još uvijek svjedoče miljokazi pored puta i natpisi na njima. Jedan miljokaz je u Krivodolu prije Oštrelja, jedan u samom Oštrelju, i na kraju jedan u Jelačića dolu. Poslije toga rimski put se spušta u [[Petrovačko polje]] preko Šekovca ([[Vedro Polje]]). Put je izgrađen 47/48 godine n.e.&lt;ref&gt;DOLABELIN SISTEM CESTA U RIMSKOJ PROVINCIJI DALMACIJI -Ivo Bojanovski, Sarajevo 1974&lt;/ref&gt;

==== Austrougarski period ====
U Oštrelju je, u [[Njemačka|njemačkoj]] doseljeničkoj porodici, rođen Alfred Pihler, [[Katoličanstvo|rimokatolički]] svećenik i banjalučki biskup, istinski zagovornik multietničkog suživota zasnovanog na toleranciji. Jedno vrijeme iza 1925 na Oštrelju je bilo sjedište župe za potrebe radnika katolika.

Izgradnja [[Štajnbas-Šipadove pruge|Štajnbasove željeznice]] počela je 20 marta 1902. god. na relaciji od [[Knin]]a do [[Oštrelj]]a u dužini 102&amp;nbsp;km. U Kninu je već postojala pruga normalnog kolosjeka do [[Šibenik]]a. Slijedeće godine pruga je produžena do Srnetice. Tokom 1905. god, izgrađen je krak do [[Gornji Ribnik (Ribnik)|Gornjeg Ribnika]] u dužini od 62&amp;nbsp;km. i krak u dužini od 57&amp;nbsp;km. prema Čardaku (početak pruge do [[Jajce|Jajca]]). U 1910. god. na relaciji Knin - Oštrelj uveden je i poštanski vagon. Prugu do [[Prijedor]]a Štajnbas je otvorio 21. maja 1913. god.

Bila je to pruga čiji je razmak između šina iznosio 78&amp;nbsp;cm, dok je popularni &quot;Ćira&quot; imao razmak od 66&amp;nbsp;cm. U samom Oštrelju je otvorena željeznička stanica, a u okolnim šumama su bile izgrađene pruge radi lakše eksploatacije šuma.
[[File:Steinbeisbahn bei Oštrelj.jpg|mini|desno|Štajnbasova željeznica na Oštrelju]]

==== Period Jugoslavije ====
U Oštrelju, mjestu sa oko 360 stanovnika, na­lazila se direkcija [[ŠIPAD]]-a, preduzeća koje je imalo svo­je manipulacije za eksploataciju šumskog bogatstva u Srnetici, [[Potoci]]ma, Mijačici, Čardaku i [[Osječenica|Osječenici]]. Od pomenutog broja stanovnika, Srba je bilo oko 230, Hrvata oko 80, Slovenaca oko 40, Muslimana oko 10 i nekoliko Rusa i Nijemaca. Jedan dio Hrvata i Slovenaca doselio se u ove krajeve, pa i u ovo mjesto, prije I svjetskog rata, kada je Austrougarska počela sa eksploatacijom šum­skog bogatstva u Bosanskoj krajini. To je prvenstveno bila stručna kvalifikovana radna snaga, većinom zanatlije, a bilo je i nešto činovnika. Pored stalno naseljenih u mjestu je bilo i onih koji su dolazili iz okolnih sela da rade kao pružni radnici, pa ili su se vraćali istog dana ili su spavali u barakama.

ŠIPAD je imao nekoliko većih i manjih radionica i pogona: kovačnicu, ložionicu za održavanje lokomotiva,
stolarsko-tesarsku, sedlarsku radionicu, električni mlin, dizalicu za pretovar balvana i električnu centralu. Že­ljeznička stanica je raspolagala sa nekoliko šumskih loko­motiva i voznim parkom za eksploataciju šume, veterinarskom ambulantom i petnaest raznih magacina – skla­dišta sa ljudskom i stočnom hranom, raznim tehničkim materijalom, rezervnim dijelovima, alatom, mazivom i go­rivom i posebno skladište eksploziva sa tri magacina, osamsto metara jugoistočno od Oštrelja. Sve je ovo služilo za rad Šipadovih radionica i pogona kao i za snabdjevanje pet šumskih manipulacija – radilišta.

U Oštrelju je, takođe, postojala osnovna škola, a jedno vrijeme i ženska domaćinska škola, zatim žandarmerijska stanica, privatna trgo­vina, kantina, dvije kafane i radnička nabavljačko potrošačka zadruga kojom je jedno vrijeme rukovodio [[Zdravko Čelar]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. U ovom malom mjestu postojala je i vatrogasna četa i organizacija za fizičku kulturu Soko, koja je bila vrlo aktivna i obuhvatala je gotovo svu omla­dinu. Izgrađen je reprezentativi Sokolski dom, što je za one uslove i broj stanovnika bilo zaista veliko, hotel, javna kuća.

I ako je u mjestu živjelo više nacionalnosti ne bi se mo­glo reći da je među njima bilo netrpeljivosti ili nekih ispada. Naprotiv, svi su živjeli u dobrim odnosima i ve­ćina ih se borila za opstanak kako bi, i pored loših zarada i skupoće, prehranili članove svoje porodice. Tako je to trajalo 40 godina, dok nije izbio [[Drugi svjetski rat]] i ovo mjesto, kao i čitav petrovački kraj se našao u [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]].&lt;ref name=&quot;Petrovac u NOB&quot;/&gt;

==== 2. svjetski rat ====
[[File:Oštrelj – Proleterka 03.jpg|thumb|Partizanski voz na Oštrelju]]
Nijemci su početkom aprila došli na Oštrelj i tu vodili razgovore o predaji Jadranske divizije. Nakon toga je uspostavljena vlast [[NDH]].

Odgovor naroda na nacionalnu politiku koju je vodila NDH bio je [[Ustanak u NDH|ustanak od 27. jula 1941]]. Oštrelj je bio prvo oslobođeno mjesto. Svi [[ŠIPAD|Šipad]]ovi kapaciteti, željeznica, radionice, magacini, kantina, radili su za potrebe ustanka. Ovdje se branila slobodna [[Drvar u Narodnooslobodilačkoj borbi|drvarska teritorija]] od neprijatelja iz pravca Bosanskog Petrovca. Borbe su trajale neprekidno do 29. septembra kada su u mjesto ušle nadmoćnije italijanske snage.&lt;ref name=&quot;Petrovac u NOB&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.znaci.org/00003/744.php?broj=261&amp;go!=go!  |title= Mirko Lukač: Oštrelj od 1938. do kraja 1941. godine  |work= BOSANSKI PETROVAC U NOB - ZBORNIK SJEĆANJA, Opštinski odbor SUBNOR, 1974 |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt;

Za vrijeme Drugog svjetskog rata, krajem 1942 godine, ovdje je u jednom vozu boravio komandant partizanskih snaga [[Josip Broz Tito]]. Taj voz proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Titov voz&quot;&gt;{{Cite web  |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bos%20Petrovac_Titov%20voz%20BOS.pdf  |title= Partizanski – [[Titov voz na Oštrelju]]  |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika  |accessdate= 9. 2. 2016  |archive-url= https://web.archive.org/web/20220122130259/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bos%20Petrovac_Titov%20voz%20BOS.pdf  |archive-date= 2022-01-22  |url-status= dead  }}&lt;/ref&gt; Tokom rata, kada god je ovo područje bilo u [[Bosanski Petrovac u NOB|partizanskim rukama]], radila je i [[partizanska željeznica]].

== Poznate ličnosti ==
* [[Vaso Kelečević]], [[Narodni heroj Jugoslavije]].&lt;ref name=&quot;Bokan&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.znaci.org/00003/508.htm  |title= Branko J. Bokan, 1988 -PRVI KRAJIŠKI NOP ODRED  |work= |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt;

== Stanovništvo ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;7&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;&quot;
|- style=&quot;background: #E9E9E9&quot;
|colspan =&quot;7&quot; | '''Oštrelj'''
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; | '''godina popisa'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva Bosne i Hercegovine 1991.|1991]].'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva Bosne i Hercegovine 1981.|1981]].'''
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#C2B280&quot; | '''[[Popis stanovništva Bosne i Hercegovine 1971.|1971]].''' 
|-
| [[Srbi]]
|46 (92%)
|
|
|-
| [[Muslimani (narod)|Muslimani]] 
|2 (4%) 
|
|
|-
| [[Hrvati]]
|0
|
|
|-
| [[Jugoslaveni (razvrstavanje)|Jugosloveni]]
|1 (2%)
|
|
|-
| ostali i nepoznato
|1 (2%)
|
|
|-
|'''style=&quot;background: bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot; |'''ukupno'''
|'''50'''
|
|
|}
Muslimani se danas izjašnjavaju kao Bošnjaci.
== Privreda ==
Skijalište na Oštrelju je jedno u nizu koje je izgrađeno sa pratećim objektima nakon [[Zimska Olimpijada 1984|sarajevske olimpijade 1984]] godine. Nekadašnji Ski centar Oštrelj je poprilično obnovljen i počeo je sa radom 2007 godine. Skijalište posjeduje vučnicu tipa sidro koja se nalazi između dvije staze dužina 1500 i 950 metara. Takođe posjeduju bebi lift za najmlađe uzraste.

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reference|2}}
* Knjiga: &quot;Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991.&quot;, statistički bilten br. 234, Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine, Sarajevo.
* internet - izvor, &quot;Popis po mjesnim zajednicama&quot; - http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005002409/http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf |date=2013-10-05 }}

== Vanjske veze ==
{{portal|Bosna i Hercegovina}}
{{commonscat|Oštrelj (Bosanski Petrovac)}}
* [http://www.zavicajnoudruzenjepetrovac.com/ Zavičajno udruženje Petrovac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730180011/http://www.zavicajnoudruzenjepetrovac.com/ |date=2019-07-30 }}
* [http://www.bosanskipetrovac.gov.ba/ Općina Bosanski Petrovac]
* [http://www.krnjeusa.net/ Krnjeuša]
* [http://www.fallingrain.com/world/BK/01/Ostrelj.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (-{Fallingrain}-)]
* [http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/federacija-bosne-i-hercegovine/ostrelj/ Gugl satelitska mapa (-{Maplandia}-)]

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Bosanskom Petrovcu]]
[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]</text>
      <sha1>1iansroljawv6bfohljohfiy2zc22y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nebojša Glogovac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95533</id>
    <revision>
      <id>42717046</id>
      <parentid>42583975</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60850" sha1="q3t7paidscydscrz8qkpxin4iu9ojt1" xml:space="preserve">{{Kutijica za glumce
| ime            = Nebojša Glogovac
| slika          = Nebojša Glogovac (cropped).jpeg
| veličina          =230px
| opis_slike     = 
| puno_ime       = Nebojša Glogovac
| nadimci        = ''Glogi'', ''Lobanja''&lt;ref name=&quot;glogovac45&quot;&gt;{{cite web|title=Nebojša, Lobanja, Glogovac. Ostao je isti dečak koji veruje u pravdu i ljubav i nije se stideo da to i kaže|url=https://zena.blic.rs/puls-poznatih/nebojsa-lobanja-glogovac-ostao-je-isti-decak-koji-veruje-u-pravdu-i-ljubav-i-nije-se/3rz8dzs|website=blic.zena.rs|accessdate=9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;
| datum_rođenja   = {{datum rođenja|1969|8|30}}
| mesto_rođenja   = [[Trebinje]]
| država_rođenja  = {{zastava|SFRJ|name=SFR Jugoslavija}}
| datum_smrti    = {{datum smrti|2018|2|9|1969|8|30|god=da}} 
| mesto_smrti    = [[Beograd]]
| država_smrti   = {{zastava|Srbija}}
| religija       = [[Pravoslavlje|Pravoslavac]]
| obrazovanje     = [[Fakultet dramskih umetnosti Univerziteta umetnosti u Beogradu]]
| druga imena    = 
| aktivni_period = 1987—2018.
| zanimanje       = [[glumac]]
| supružnik      = Mina Glogovac (1997—2014)
| partner        = Milica Šćepanović (2015—2018)
| deca           = Gavrilo, Miloš i Sunčica
| roditelji       = Milovan i Milena Glogovac
| bitna uloga    = ''[[Ubistvo s predumišljajem (film)|Ubistvo s predumišljajem]]'' — Bogdan Bilogorac&lt;br /&gt;''[[Do koske]]'' — Simke&lt;br /&gt;''[[Nebeska udica]]'' — Kaja&lt;br /&gt;''Klopka'' — Mladen&lt;br /&gt;''Žena sa slomljenim nosem'' — Gavrilo&lt;br /&gt;''[[Za kralja i otadžbinu]]'' — [[Dragoljub Mihailović]]&lt;br /&gt;''[[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]]'' — Vjeko Kralj
| prezentacija   = 
| imdb           = 0322977
| oskar          = 
| emi            = 
| zlatni globus  = 
| gremi          = 
| filmski susreti = '''[[NAISA|Gran pri „Naisa“]]'''&lt;br /&gt; [[2000]]. ''[[Nebeska udica]]'' i ''[[Ranjena zemlja]]''&lt;br /&gt; [[2007]]. ''[[Hadersfild (film)|Hadersfild]]'' i ''[[Sinovci]]''&lt;br /&gt; [[2010]]. ''[[Žena sa slomljenim nosem]]''&lt;br /&gt; '''[[Nagrada Car Konstantin]]'''&lt;br /&gt; [[1995]]. ''[[Ubistvo s predumišljajem (film)|Ubistvo s predumišljajem]]'' 
| awards         = &lt;!-- Ostale nagrade --&gt;'''Nagrada Zoran Radmilović'''&lt;br /&gt; [[2001]]. ''Hadersfild''&lt;br /&gt; '''[[Nagrada Miloš Žutić]]'''&lt;br /&gt; [[2000]]. ''Zlatno runo''&lt;br /&gt; [[2004]]. ''Hadersfild''&lt;br /&gt; '''[[Sterijina nagrada za glumačko ostvarenje|Sterijina nagrada]]'''&lt;br /&gt; [[2001]]. ''Zlatno runo''&lt;br /&gt; [[2005]]. ''Hadersfild''&lt;br /&gt; '''Nagrada Ardalion'''&lt;br /&gt; [[1996]]. ''U potpalublju''&lt;br /&gt; [[2006]]. ''Hadersfild''&lt;br /&gt; '''Najbolji glumac na Filmskom festivalu u Milanu'''&lt;br /&gt; [[2008]]. ''Klopka''&lt;br /&gt; '''Zlatni delfin'''&lt;br /&gt; [[2011]]. ''Žena sa slomljenim nosem''&lt;br /&gt; '''[[Zlatna arena]]'''&lt;br /&gt; [[2017]]. ''[[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]]''
}}
'''Nebojša Glogovac''' ([[Trebinje]], [[30. avgust]] [[1969]] – [[Beograd]], [[9. februar]] [[2018]]) bio je srpski filmski, televizijski i pozorišni glumac.&lt;ref name=&quot;glogovac23&quot;&gt;{{cite web|title=Umro Nebojša Glogovac|url=http://rs.n1info.com/a363156/Vesti/Kultura/Umro-glumac-Nebojsa-Glogovac.html|website=n1info.com|accessdate=9. 2. 2018|archivedate=2018-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180210002221/http://rs.n1info.com/a363156/Vesti/Kultura/Umro-glumac-Nebojsa-Glogovac.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Tokom studiranja dobio je stipendiju od [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]], a svoju glumačku karijeru započeo je ulogom u predstavi ''Velika pljačka'', u režiji [[Dejan Mijač|Dejana Mijača]]. Prvu TV ulogu ostvario je [[1987]]. godine, kada se pojavio u nekoliko epizoda serije [[Bolji život]]. Glogovac se na filmu prvi put pojavio [[1993]]. godine u drami ''Raj'' Petra Zeca, gde je bio jedan od glavnih glumaca. Nakon što je skrenuo pažnju na svoj talenat, dobio je ulogu u filmu reditelja Gorčina Stojanovića ''[[Ubistvo s predumišljajem (film)|Ubistvo s predumišljajem]]'' ([[1995]]).

Igrao je glavne uloge u ostvarenjima ''[[Bure baruta]]'', ''[[Nebeska udica]]'', ''Munje!'', ''[[Kad porastem biću Kengur]]'', ''Klopka'', ''Hadersfild'', ''Branio sam Mladu Bosnu'', ''[[Krugovi (film)|Krugovi]]'' i ''[[Dramska trilogija 1941—1945|Ravna gora]]''. Višestruko je nagrađivan za uloge u pozorištu i na filmu, a izdvajaju se [[Sterijina nagrada za glumačko ostvarenje|Sterijina nagrada]], Car Konstantin u [[Niš]]u i [[Zlatna arena]] u [[Pula|Puli]] za najbolju mušku ulogu.

Umro je posle kratke i teške bolesti, u Kliničkom centru Srbije u [[Beograd]]u, [[9. februar]]a [[2018]]. godine.

== Biografija ==
Nebojša Glogovac je rođen [[30. avgust]]a [[1969]]. u [[Trebinje|Trebinju]] u [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosni i Hercegovini]]. Sa porodicom se iz Trebinja preselio u [[Opovo]], kada je imao 7 godina, a potom u [[Pančevo]], gde je Nebojšin otac dobio službu kao prota [[1977]]. godine. Glogovac je imao malu ulogu školskog druga Slobodana Popadića u seriji ''[[Bolji život]]'' ([[1987]]). Tokom pohađanja osnovne škole, pohađao je i muzičku školu, odsek za klarinet.&lt;ref name=&quot;glogi159&quot;&gt;{{cite web|title=Od Hercegovine do svetskih scena|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:711283-Od-Hercegovine-do-svetskih-scena|website=[[Večernje novosti]]|accessdate=12. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; Završio je Gimnaziju Uroš Predić u [[Pančevo|Pančevu]], a potom upisao studije [[psihologija|psihologije]] na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]]. Nakon dve godine studija predomislio se i [[1990]]. godine je upisao glumu na beogradskom [[Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu|Fakultetu dramskih umetnosti]] u klasi profesora [[Vladimir Jevtović|Vladimira Jevtovića]]. Zajedno sa njim studirali su [[Nataša Ninković]], [[Vojin Ćetković]], [[Sergej Trifunović]], Nela Mihailović i Boris Pingović.&lt;ref name=&quot;glogovac22&quot;/&gt;

Kao dečak bio je član Dečjeg omladinskog dramskog studija [[Radio Beograd]]a punih šest godina. Tokom studiranja [[psihologija|psihologije]] na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]] radio je u Amaterskom pozorištu Pančeva &quot;Atelje mladih&quot;.&lt;ref name=&quot;glogovac159&quot;&gt;{{cite web|title=Nebojša Glogovac: brijunske noći srpske glumačke zvijezde|url=http://arhiva.nacional.hr/clanak/89403/nebojsa-glogovac-brijunske-noci-srpske-glumacke-zvijezde|website=nacional.hr|accessdate=17. 8. 2010}}&lt;/ref&gt; Pored toga što se bavio glumom, bio je strastveni ljubitelj jahanja, bekgemona i motorista.&lt;ref name=&quot;glogovac61&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;glogovacj96&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/166892/Zimi-se-lepi-za-sporet-leti-za-motor |title=Zimi se lepi za šporet, leti za motor|publisher=[[Politika (novine)|Politika]] |date =  |accessdate = 12. 2. 2011.}}&lt;/ref&gt; Navijao je za [[FK Crvena zvezda|Crvenu zvezdu]] i bio je kandidat za člana Skupštine FK Crvena zvezda na prvim neposrednim izborima [[2012]]. godine.&lt;ref name=&quot;glogovac459&quot;&gt;{{cite web|title=Nebojša Glogovac – Velika čast|url=http://wap.crvenazvezdafk.com/sr/vesti/story/5596/Neboj%C5%A1a+Glogovac+%E2%80%93+Velika+%C4%8Dast.html|website=[[FK Crvena zvezda]]|accessdate=25. 2. 2012|archivedate=2018-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180216084812/http://wap.crvenazvezdafk.com/sr/vesti/story/5596/Neboj%C5%A1a+Glogovac+%E2%80%93+Velika+%C4%8Dast.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Zajedno sa kolegom Goranom Šušljikom osnovao je filmsku produkcijsku kuću Eye to Eye Produkcija čiji prvenac je bio film Hadersfild.

Glumio je u velikom broju humanitarnih predstava za decu, donirao novac za obnovu crkvi i više puta pomagao novčano svoje kolege sa glumačke scene.&lt;ref name=&quot;glogovac669&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.cdm.me/zabava/muzika-film-tv/nebojsa-glogovac-je-cio-zivot-pomagao-drugima-ovo-malo-ko-zna/ |title=Nebojša Glogovac je cio život pomagao drugima, a ovo malo ko zna|publisher=cdm.me |date =  |accessdate = 16. 2. 2018.}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009]]. pojavio se u reklamnom spotu, u okviru kampanje koja je promoviše borbu protiv [[rak dojke|raka dojke]]. Naredne godine ošišao je pramen kose kao znak podrške deci oboleloj od raka i njihovim roditeljima, u okviru akcije ''Pramen nade''.&lt;ref name=&quot;glogovacu3&quot;/&gt;

Umro je [[9. februar]]a [[2018]]. godine u [[Beograd]]u, nakon kraće bolesti.&lt;ref name=&quot;glogovac23&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/398034/Zaspao-je-srpski-Hamlet|title=Zaspao je srpski Hamlet („Politika”, 9. februar 2018)|accessdate=10. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&amp;yyyy=2018&amp;mm=02&amp;dd=09&amp;nav_id=1356810|title=Umro Nebojša Glogovac (B92, 9. februar 2018)|accessdate=10. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:710789-NEBOJSA-GLOGOVAC-POCIVACE-PORED-MANDE-Zbogom-legendo-ostalo-je-cutanje |title=Nebojša Glogovac počivaće pored Mande („Večernje novosti”, 9. februar 2018)|accessdate=10. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; Gradska uprava Pančeva donela je [[14. februar]]a [[2018]]. godine odluku da ''Kulturni centar Pančeva'' nosi ime ''Centar za kulturu Nebojša Glogovac'', u znak sećanja na glumca, koji je svoju glumačku karijeru započeo u ovom centru i odrastao u [[Pančevo|Pančevu]].&lt;ref name=&quot;glogovac66&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/57/srbija-danas/3039377/u-pancevu-centar-za-kulturu-nebojsa-glogovac.html |title=U Pančevu Centar za kulturu &quot;Nebojša Glogovac&quot;|publisher=[[Radio televizija Srbije]] |date =  |accessdate = 14. 2. 2018.}}&lt;/ref&gt;

== Porodica ==
Rođen je u porodici  sveštenika Milovana iz [[Dramiševo|Dramiševa]] i krojačice Milene Glogovac (devojačko Samardžija) iz [[Nevesinje|Nevesinja]]. Imao je osam godina mlađu sestru Bojanu, a rano detinjstvo proveo je u porodičnoj kući dede Gavrila u Dramiševu, selu nedaleko od [[Nevesinje|Nevesinja]].&lt;ref name=&quot;glogi3945&quot;&gt;{{cite web|title=&quot;EVO MENI MOGA VOJVODE&quot; Nebojša Glogovac nikada nije zaboravio rodno Trebinje i svoga dedu Gavrila|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/evo-meni-moga-vojvode-nebojsa-glogovac-nikada-nije-zaboravio-rodno-trebinje-i-svoga/0f13k32|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;U periodu od [[1997]]–[[2014]]. godine bio je oženjen Minom Glogovac, slikarkom i docentom na predmetu Slikarske tehnike na Fakultetu primenjenih umetnosti u Beogradu. Mina i Nebojša venčali su se [[30. avgust]]a [[1997]]. godine, na njegov 28. rođendan.&lt;ref name=&quot;glogovacu3&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.express.hr/kultura/bolest-je-bila-jaca-umro-glumac-nebojsa-glogovac-14208 |title=Bolest je bila jača: Umro glumac Nebojša Glogovac |publisher=express.hr |date =  |accessdate = 9. 2. 2018.}}&lt;/ref&gt; Iz braka sa njom ima dvoje dece – Gavrila, rođenog 1999. godine, i Miloša, rođenog 2001. godine. Dve godine nakon razvoda, Glogovac je dobio treće dete, ćerku Sunčicu, sa partnerkom Milicom Šćepanović, joga instruktorkom i bivšom novinarkom, a živeli su na [[Dorćol]]u.&lt;ref name=&quot;glogovac&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.biografija.org/film/nebojsa-glogovac/ |title=Nebojša Glogovac, biografija |publisher=biografija.org |date =  |accessdate = 27. 11. 2017.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mondo.rs/a1080316/Zabava/Film/Motor-Nebojse-Glogovca-cvece-svece-i-navijacki-sal.html |title=Cveće na motoru Nebojše Glogovca |publisher=mondo |date= |accessdate=10. 2. 2018. |archive-date=2018-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180316133656/http://mondo.rs/a1080316/Zabava/Film/Motor-Nebojse-Glogovca-cvece-svece-i-navijacki-sal.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; NJegov venčani kum i kum dece iz braka sa Minom Glogovac je [[Vojin Ćetković]].&lt;ref name=&quot;glogovac77&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraf.rs/jetset/vesti-jetset/2934784-potresne-reci-vojina-cetkovica-na-komemoraciji-njegovom-kumu-nebojsi-glogovcu-foto |title=Potresne reči Vojina Ćetkovića na komemoraciji njegovom kumu Nebojši Glogovcu|publisher=kurir.rs |date =  |accessdate = 12. 2. 2018.}}&lt;/ref&gt;

== Glumačka karijera ==

=== 1987—2000. ===
Tokom studiranja dobio je stipendiju od [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]], a svoju glumačku karijeru započeo je u ulogom u predstavi ''Velika pljačka'', u režiji [[Dejan Mijač|Dejana Mijača]]. Nakon toga usledile su uloge u predstavama ''Lažni car Šćepan Mali'', ''Troil i Kresida, Rođaci iz najboljih dana, Parabelum'' i mnoge druge.&lt;ref name=&quot;glogovac22&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hercegovinapromo.com/biografije-poznatih-hercegovaca-nebojsa-glogovac/ |title=Biografije poznatih Hercegovaca: Nebojša Glogovac |publisher=hercegovinapromo.com |date= |accessdate=15. 3. 2016. |archive-date=2019-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228141509/http://www.hercegovinapromo.com/biografije-poznatih-hercegovaca-nebojsa-glogovac/ }}&lt;/ref&gt; Prvu TV ulogu ostvario je [[1987]]. godine, kada se pojavio u nekoliko epizoda serije ''[[Bolji život]]'', gde je imao malu ulogu školskog druga Slobodana Popadića. Glogovac se na filmu prvi put pojavio [[1993]]. godine u drami Raj, Petra Zeca, gde je bio jedan od glavnih glumaca, u ulozi Birimića, prijatelja [[Miloš Crnjanski|Miloša Crnjanskog]], kojeg je tumačio [[Tihomir Stanić]].

Godine [[1994]]. dobio je ulogu Fadila, vojnika [[Jugoslovenska narodna armija|JNA]], u ratnoj drami [[Boro Drašković|Bore Draškovića]] ''Vukovar, jedna priča''.

Nakon što je skrenuo pažnju na svoj talenat, dobio je ulogu u filmu reditelja Gorčina Stojanovića ''[[Ubistvo s predumišljajem (film)|Ubistvo s predumišljajem]]'' ([[1995]]), u kom je tumačio lik Bogdana, ranjenog na ratištu u Bosni, koji sa nestrpljenjem čeka oporavak kako bi se vratio nazad. Za ovu ulogu dobio je nagradu za najbolju mušku ulogu Car Konstantin na [[Festival glumačkih ostvarenja Filmski susreti|Filmskom festivalu u Nišu]].

Godine [[1996]]. dobio je Nagradu ''Ardalion'' za ulogu Vladimira u predstavi ''U potpalublju''.&lt;ref name=&quot;glogovac&quot;/&gt; Značajnu ulogu u svojoj karijeri odigrao je i [[1997]]. godine u akcionoj drami ''[[Do koske]]'', režisera Slobodana Skerlića. U ovom filmu, Glogovac je dobio ulogu Simketa, mladog kriminalca. Usledila je uloga u TV filmu ''Pokondirena tikva'' [[1997]]. godine, u režiji Petra Zeca, gde je Glogovac tumačio lik Jovana. Godine [[1998]]. zaigrao je u TV seriji ''Porodično blago'' (1998–2002) u ulozi Zlatka Gavrilovića, nakon koje je stekao veliku popularnost.

U kratkometražnom filmu ''Hotel Beograd'' iz [[1998]]. godine tumačio je lik Igora, a nakon toga zaigrao i u filmu [[Bure baruta]], reditelja [[Goran Paskaljević|Gorana Paskaljevića]]. Iste godine igrao je u jednoj od glavnih uloga u filmu ''Spasitelj'', gde je tumačio Verinog brata, silovane Srpkinje koja je rat provela u zarobljeničkom kampu. Usledila je uloga glavnog lika, Marka, u filmu ''Ranjena zemlja'', čija radnja se odvija u jednom beogradskom skloništu tokom [[NATO bombardovanje SRJ|NATO bombardovanja SRJ]].

Godine [[2000]]. zaigrao je u filmu ''[[Nebeska udica]]'', gde je tumačio lik Kaje, mladog i perspektivnog košarkaša. Na filmskom festivalu u [[Berlin]]u, gde je film ''Nebeska udica'' učestvovao u glavnom programu, kritičari su hvalili glumu Glogovca i poredili ga sa DŽordžom Klunijem.&lt;ref name=&quot;glogovac17&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vreme.co.rs/arhiva_html/515/27.html|title=Nebojša Glogovac: Slava mi nikad nije bila u glavi|publisher=vreme.co.rs|date=|accessdate=23. 4. 2008.|archive-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170601105149/http://www.vreme.co.rs/arhiva_html/515/27.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== 2001—2010. ===
Početkom [[2001]]. godine Glogovac je dobio ulogu u filmu ''Munje!'', gde je tumačio ulogu podmitljivog policajca, koji je sklon [[Lake i teške droge|lakim drogama]]. Naredne godine glumio je u filmovima ''Klasa 2002'' kao Nebojša, hororu ''T.T. Sindrom'', gde je tumačio ulogu Vakija i u filmu ''Država mrtvih'', režisera [[Živojin Pavlović|Živojina Pavlovića]] i Dinka Tucakovića, gde je Glogovac tumačio lik Gorazda Kranjca.

Godine [[2004]]. u ulozi taksiste Živca glumio je u filmu [[Radivoje Andrić|Radivoja Andrića]], ''[[Kad porastem biću Kengur]]'', filmu koji je osvojio nagradu ''Propeler Motovuna'' na Motovunskom filmskom festivalu u konkurenciji „Od A do A“ (nagrada za najbolji film u regionu od [[Austrija|Austrije]] do [[Albanija|Albanije]]) i Nagradu za najbolji scenario na Festivalu filmskog scenarija u Vrnjačkoj Banji [[2004]]. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0383846/awards |title= Awards for Kad porastem bicu Kengur  |accessdate=30. 11. 2009 |author= | work= |publisher= [[IMDb]]|date=}} {{en}}&lt;/ref&gt; Narednih godina glumio je u TV seriji ''Lift'' ([[2002]]) kao oficir Prvoslav Gajin i u seriji ''Košarkaši'', gde je tumačio ulogu trenera Žareta.

Godine [[2005]]. u ulozi tašte glumio je u kratkom filmu Svadba, a naredne [[2006]]. godine u ulozi doktora Mila Petrovića, u filmu ''Optimisti'', reditelja [[Goran Paskaljević|Gorana Paskaljevića]].

U kriminalnom trileru ''Klopka'' (2007), Glogovac je dobio glavnu ulogu, Mladena, građevinskog inženjera, koji na sve načine pokušava da zaradi novac, da bi izlečio svog teško bolesnog sina. Film je [[2007]]. godine dobio nagradu za najbolji [[scenario]] na Festivalu filmskog scenarija, nagrade na festivalima u [[Minsk]]u, [[Milano|Milanu]] i [[Lijež]]u, a Glogovac nagradu za najbolju mušku ulogu u filmu.&lt;ref name=&quot;glogovac9&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/filmu-klopka-glavne-nagrade-u-milanu-i-lijezu/3dnqbzy |title=Filmu &quot;Klopka&quot; glavne nagrade u Milanu i Liježu|publisher=[[Blic (novine)|Blic]] |date =  |accessdate = 23. 4. 2008.}}&lt;/ref&gt; U filmskoj drami ''Hadersfild'' tumačio je ulogu Ivana, bivšeg džudiste, koji je prošao kroz seriju psihotičnih epizoda i lečenja u mentalnim institucijama, pre nego što se konačno krstio u [[Pravoslavna crkva|Pravoslavnoj crkvi]]. Pored toga što je imao jednu od glavnih uloga u ovom filmu, Glogovac je bio i producent filma. Za ovu ulogu dobio je Statuetu „Sloboda” za najbolju mušku ulogu u filmu u [[Sopot]]u i Grand pri „Naisa“, nagradu publike u [[Niš]]u, [[2007]]. godine. Za ulogu Ivana u pozorišnoj predstavi ''Hadersfild'', dobio je Gran pri za najbolju mušku ulogu u [[Brčko]]m, [[Nagrada Miloš Žutić|Nagradu Miloš Žutić]] od strane [[Udruženje likovnih umetnika Srbije|Udruženja likovnih umetnika Srbije]], Statuetu „David Štrbac” u [[Banja Luka|Banja Luci]] i Nagradu Zoran Radmilović, najboljem glumcu Festivala za ulogu Ivana, u [[Zaječar]]u.

Godine [[2008]]. u popularnoj TV seriji ''[[Vratiće se rode]]'' pojavio se u četiri epizode, u ulozi Borinog i Perinog oca, a nekoliko meseci kasnije i u seriji ''Moj ujak'', kao ujak u 13 epizoda. Iste, [[2008]]. godine glumio je i u seriji ''Moj rođak sa sela'' u ulozi oca Milutina, u 15 epizoda.

U prvom srpskom dugometražnom [[crtani film|animiranom filmu]] ''Tehnotajz: Edit i ja'' ([[2008]]) Glogovac je pozajmio glas liku Ediju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vesti.rs/Blogovi/Premijera-filma-Technotise-Edit-i-ja.html |title=Premijera filma &quot;Technotise - Edit i ja&quot; |publisher=Vesti.rs |date = 26. 9. 2009. |accessdate = 18. 3. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.blic.rs/kultura.php?id=95785 |title=Giljermo Arijaga otvara „Cinema City“ |publisher=Blic.rs |date= |accessdate = 18. 3. 2013.}}&lt;/ref&gt; Godine [[2009]]. glumio je Boru u [[Hrvatska|hrvatskom]] [[film]]u ''Kenjac'', a naredne [[2010]]. godine dobio glavnu ulogu u filmu ''Žena sa slomljenim nosem'', gde je tumačio lik Gavrila Bukole, izbeglice iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], koji radi kao taksista u [[Beograd]]u. Za ovu ulogu, Glogovac je dobio nagradu za najbolju mušku ulogu na Filmskom festivalu ''Cinema city'' u [[Novi Sad|Novom Sadu]] [[10. jun]]a [[2010]]. godine i 2017. godine, glavnu festivalsku nagradu Grand pri „Naisa“, na [[Festival glumačkih ostvarenja Filmski susreti|Festivalu glumački ostvarenja filsmkih susreta]] u [[Niš]]u.&lt;ref name=&quot;glogovac12&quot;&gt;{{cite web|url=https://zena.blic.rs/puls-poznatih/nebojsa-glogovac-dani-slavlja-i-velikih-priznanja/j9h579g |title=Nebojša Glogovac: Dani slavlja i velikih priznanja|publisher=zena.blic.rs |date =  |accessdate = 26. 4. 2017.}}&lt;/ref&gt; Nakon niza filmskih i pozorišnih uloga, Glogovac je glumio policajca Daneta, [[2010]]. godine u crnoj komediji ''72 dana'', snimanoj u [[Hrvatska|hrvatsko]]-[[Srbija|srpskoj]] koprodukciji, a potom i u filmu ''Beli, beli svet'' ([[2010]]) u ulozi Zlatana. U periodu od [[2010]]–[[2011]]. godine glumio je u [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačkoj]] humorističkoj TV seriji ''[[Lud, zbunjen, normalan]]'' u ulozi Grdobe. Krajem [[2010]]. pojavio se u jednoj epizodi [[Hrvatska|hrvatske]] humorističke serije ''[[Instruktor (TV serija)|Instruktor]]'' kao taksista.

=== 2011—2018. ===
Početkom [[2011]]. godine glumio je saobraćajca u TV seriji Igra istine, čije snimanje je prekinuto nakon samo jedne snimljene epizode. Godine [[2012]]. dobio je ulogu u kratkom filmu ''Zalet'', a iste godine i u TV seriji ''Vojna akademija'', gde se našao u ulozi Crnog. Iste, 2012. godine glumio je i u filmovima ''Kad svane dan'' kao Mališa i u filmu ''Artiljero'' kao Zlaja.

Godine [[2013]]. glumio je u antiratnoj melodrami ''[[Krugovi (film)|Krugovi]]'', u ulozi Nebojše. Film je osvojio veliki broj nagrada na domaćim i svetskim festivalima, a Glogovac nagradu za najbolju mušku ulogu u filmu na ''Sinema siti'' međunarodnom festivalu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:451978-quotKrugoviquot-najbolji-film-na-6-Sinema-sitiju|title=Krugovi najbolji film na 6. Sinema sitiju|publisher=novosti.rs|date= |accessdate=12. 9. 2013}}&lt;/ref&gt; U debitanskom filmu Koste Đorđevića ''S/Kidanje'' (2013), Glogovac je tumačio ulogu Bojana, a iste godine pojavio se i u drugoj sezoni serije ''[[Žene sa Dedinja]]'', u ulozi Emila, kao i u hrvatskoj seriji ''[[Stella (TV serija)|Stella]]'', u ulozi Lukasa Gavrana.&lt;ref name=&quot;glogovac6&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/vesti/nebojsa-glogovac-u-zenama-sa-dedinja/2yr7cn6 |title=Nebojša Glogovac u „Ženama sa Dedinja“|publisher=[[Blic (novine)|Blic]] |date =  |accessdate = 5. 5. 2012.}}&lt;/ref&gt; U periodu od [[2013]]–[[2014]], glumio je u seriji ''[[Dramska trilogija 1941—1945]]'' u ulozi četničkog komandanta [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]].&lt;ref name=&quot;glogovac3&quot;&gt;{{cite web|url=http://sinemanija.com/glumac-nebojsa-glogovac-biografija/ |title=Glumac Nebojša Glogovac - biografija|publisher=sinemanija.com/ |date =  |accessdate = 17. 7. 2015.}}&lt;/ref&gt; Godine [[2014]]. glumio je u [[Francuska|francuskom]] kratkom drama filmu ''Sthorzina'' u ulozi Dragana, kao i u filmu ''Dečaci iz ulice Marksa i Engelsa''.

Nakon velikog broja uloga u filmovima, Glogovac je dobio ulogu u kratkom filmu ''Sjene'' ([[2014]]), gde je glumio psihijatra dr Martina Papenhajma. Iste, [[2014]]. godine dobija ulogu u omnibusu ''Jednaki'', režisera Dejana Karaklajića.

U filmu Srđana Koljevića ''Branio sam Mladu Bosnu'' ([[2014]]), Glogovac je igrao ulogu Lea Pfefera, američkog advokata jevrejskog porekla, a [[2015]]. godine u istoimenoj seriji, istog lika. Godine [[2015]]. u filmu ''Enklava'', koji obrađuje temu položaja [[Srbi|Srba]] koji su ostali da žive na [[Kosovo i Metohija|Kosovu i Metohiji]] nakon [[1999]]. godine, Glogovac je dobio ulogu Vojislava Arsića, seljaka koji živi na Kosovu i Metohiji.&lt;ref name=&quot;glogovac10&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.telegraf.rs/vesti/1458687-glogovac-u-filmu-enklava-zaintrigirala-me-je-decija-strana-price-foto-video |title=Glogovac u filmu &quot;Enklava&quot;: Zaintrigirala me je dečija strana priče|publisher=telegraf.rs |date =  |accessdate = 2. 3. 2015.}}&lt;/ref&gt; Glogovac je značajnu ulogu ostvario i u filmu [[Radoš Bajić|Radoša Bajića]] ''[[Za kralja i otadžbinu]]'' ([[2015]]), gde je po drugi put u karijeri tumačio lik Dragoljuba Mihailovića. U [[Požarevac|Požarevcu]], [[2015]]. godine proglašen je Najboljim glumcem 20. Glumačke svečanosti ''Milivoje Živanović'', za ulogu lekara Adama u predstavi ''Razbijeni krčag'', [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]].&lt;ref name=&quot;glogovac14&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.seecult.org/vest/glogovcu-milivoje-zivanovic |title=Glogovcu Milivoje Živanović|publisher=seecult.org |date =  |accessdate = 7. 4. 2015.}}&lt;/ref&gt; U ostvarenju režisera Olega Novkovića ([[2015]]), u filmu ''Otadžbina'', Glogovac je tumačio ulogu Boleta, uspešnog biznismena, a [[2016]]. godine u [[Republika Makedonija|makedonskom]] filmu ''Oslobođenje Skoplja'', bio je u ulozi Srbina Dušana.

Glogovac je često glumio u stranim filmovima, pa je tako [[2016]]. godine u filmu ''[[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]]'' tumačio ulogu srednjoškolskog profesora Vjeka Kralja, za koju je dobio nagrade Međunarodnog udruženja filmskih novinara za najboljeg glumca, nagradu Car Konstantin na [[Festival glumačkih ostvarenja Filmski susreti|Filsmkom festivalu u Nišu]] i mnoge druge.&lt;ref name=&quot;glogovac4&quot;&gt;{{cite web |url=http://rs.n1info.com/a241673/Showbiz/Showbiz-vesti/Glogovac-dobio-nagradu-za-Ustav-Republike-Hrvatske.html |title=Glogovac dobio nagradu za „Ustav Republike Hrvatske“ |publisher=rs.n1info.com |date= |accessdate=12. 4. 2016. |archivedate=2018-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180723212402/http://rs.n1info.com/a241673/Showbiz/Showbiz-vesti/Glogovac-dobio-nagradu-za-Ustav-Republike-Hrvatske.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; U periodu [[2016]]–[[2018]]. godine, glumio je u kriminalističkoj seriji ''[[Ubice mog oca]]'', gde je tumačio ulogu Jovana Despotovića.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&amp;yyyy=2017&amp;mm=08&amp;dd=31&amp;nav_id=1298947|title=Dodeljene nagrade 52. filmskih susreta u Nišu|publisher=b92.net|date= |accessdate=31. 8. 2017}}&lt;/ref&gt; Godinu [[2017]]. započeo je ulogom oca Žike u kratkom filmu ''Tihi kutak Hristov'', a nakon toga iste godine imao je uloge u filmovima ''Saga o tri nevina muškarca'' kao Damjanov stric i u humorističkom filmu ''The Books of Knjige — Slučajevi pravde'' kao Bledi Globičić Poklopnik.

Ostvario je uloge i u seriji ''Nemanjići — rađanje kraljevine'', koja je premijerno prikazana [[17. februar]]a, u ulozi [[Vukan Nemanjić|Vukana Nemanjića]] i u filmovima ''Zaspanka za vojnike'', ''Apsurdni eksperiment'' i ''Južni vetar'', gde je Glogovac odigrao ulogu narko-bosa. Projekcije ovih filmova se očekuju tokom jeseni [[2018]]. godine.&lt;ref name=&quot;glogovac454&quot;&gt;{{cite web|title=Kada ćemo gledati poslednje Nebojšine filmove|url=http://mondo.rs/a1080562/Zabava/Film/Nebojsa-Glogovac-filmovi-Juzni-vetar-Zaspanka-za-vojnike.html|website=mondo.rs|accessdate=11. 2. 2018|archive-date=2018-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180318072857/http://mondo.rs/a1080562/Zabava/Film/Nebojsa-Glogovac-filmovi-Juzni-vetar-Zaspanka-za-vojnike.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Dobio je glavnu ulogu u filmu ''Otac'', reditelja [[Srđan Dragojević|Srđana Dragojevića]], čije snimanje je bilo planirano na proleće [[2018]]. godine.&lt;ref name=&quot;glogovac4549&quot;&gt;{{cite web|title=Golubovićev &quot;Otac&quot; snima se na proleće|url=http://mondo.rs/a1079532/Zabava/Film/Nebojsa-Glogovac-u-filmu-Srdana-Golubovica-Otac.html|website=mondo.rs|accessdate=7. 2. 2018|archive-date=2018-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312193409/http://mondo.rs/a1079532/Zabava/Film/Nebojsa-Glogovac-u-filmu-Srdana-Golubovica-Otac.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== Filmografija ==

U karijeri je igrao u 43 filmske i televizijske uloge, 19 [[Televizijska serija|televizijskih serija]] i u 5 [[Kratki film|kratkih filmova]]. Pojavio se u dokumentarnom filmu ''Kazna''&lt;ref name=&quot;glogi961&quot;&gt;{{cite web|title=Festivals and Awards 2001|url=http://www.cinemafoundation.com/film-festival-2001.php|website=cinemafoundation.com|accessdate=|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304231617/http://www.cinemafoundation.com/film-festival-2001.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[1999]]. godine, a ostvario je doprinos i u dokumentarnom filmu ''Film o filmu 'Munje!''', gde je pričao o svojoj ulozi policajca i uopšteno o filmu, [[2001]]. godine. Godine [[2009]]. pozajmljivao je glas u filmu ''Doviđenja, kako ste?'', a [[2016]]. godine pojavio se i u dokumentarnom filmu ''Jednačina sa jednom nepoznatom''. Godine [[2017]]. pojavio se u reklami za [[Banjalučka pivara|Nektar pivo]].

Više puta je odbijao uloge u stranim filmovima, onima koje je smatrao propagandim po srpski narod.&lt;ref name=&quot;glogovac61&quot;&gt;{{cite web|title=Nebojša Glogovac: Sinove učim da ne budu ranjivi|url=http://glossy.espreso.rs/poznati/intervju/6450/nebojsa-glogovac-sinove-ucim-da-ne-budu-ranjivi|website=glossy.espreso.rs|accessdate=14. 12. 2009|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129155950/https://glossy.espreso.rs/poznati/intervju/6450/nebojsa-glogovac-sinove-ucim-da-ne-budu-ranjivi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;glogovac62&quot;&gt;{{cite web|title=Kako sam prihvatio Dražu, a odbio Andželinu|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/276275/Kako-sam-prihvatio-Drazu-a-odbio-Andzelinu|website=[[Politika (novine)|Politika]]|accessdate=20. 11. 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;div id=&quot;1&quot;&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;text-align:center;&quot;
!
!1980[[#1980|&amp;#9660;]]
!1990[[#1990|&amp;#9660;]]
!2000[[#2000|&amp;#9660;]]
!2010[[#2010|&amp;#9660;]]
!Ukupno
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Dugometražni film
|0
|6
|12
|20
|38
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | TV film
|0
|3
|2
|0
|5
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | TV serija
|1
|1
|6
|10
|18
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | TV mini serija
|0
|0
|0
|1
|1
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | TV kratki film
|0
|0
|0
|0
|0
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Kratki film
|0
|1
|1
|3
|5
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | Ukupno
|1
|11
|21
|34
|67
|}

{{Filmografija-domaći|glumca=Nebojše Glogovca}}
|- style=&quot;background:Lavender; text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;4&quot; | 1980-te
|-
| 1987. || [[Bolji život]] || Bobin školski drug
|- style=&quot;background:Lavender; text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;4&quot; | 1990-te
|-
| 1993. || [[Raj (TV film)|Raj]] || Milošev prijatelj Birimić
|-
| 1994. || [[Vukovar, jedna priča]] || Fadil
|-
| 1995. || [[Ubistvo s predumišljajem (film)|Ubistvo s predumišljajem]] || Bogdan Bilogorac
|-
| 1997. || [[Do koske]] || Simke
|-
| 1997. || [[Pokondirena tikva (TV film iz 1997)|Pokondirena tikva]] || Jovan
|-
| 1998. || [[Spasitelj (film)|Spasitelj]] || Verin brat
|-
| 1998. || [[Bure baruta]] || taksista
|-
| 1998—2002. || [[Porodično blago]] || Zlatko Gavrilović
|-
| 1998. || [[Hotel Beograd (film)|Hotel Beograd]] || Igor
|-
| 1999. || [[Ranjena zemlja]] || Marko
|- style=&quot;background:Lavender; text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;4&quot; | 2000-te
|-
| 2000. || [[Nebeska udica]] || Kaja
|-
| 2001. || [[Normalni ljudi]] || Toma
|-
| 2001. || [[Munje!]] || pandur
|-
| 2001. || [[Bumerang (film iz 2001)|Bumerang]] || Miki
|-
| 2002. || [[Klasa 2002]] || Nebojša
|-
| 2002. || [[T.T. Sindrom|T. T. Sindrom]] || Vaki
|-
| 2002. || [[Država mrtvih]] || Gorazd Kranjc
|-
| 2004. || [[Kad porastem biću Kengur]] || Živac, taksista
|-
| 2004. || [[Lift (TV serija)|Lift]] || oficir Prvoslav Gajin
|-
| 2005. || [[Košarkaši]] || Žare
|-
| 2005. || [[Svadba (film iz 2005)|Svadba]] || tašta
|-
| 2006. || [[Optimisti]] || Dr Milo Petrović
|-
| 2006. || [[Sutra ujutru (film)|Sutra ujutru]] || Mare
|-
| 2007. || [[Klopka (film iz 2007)|Klopka]] || Mladen
|-
| 2007. || [[Hadersfild (film)|Hadersfild]] || Ivan
|-
| 2008. || [[Vratiće se rode]] || Vulin
|-
| 2008. || [[Moj ujak]] || ujak
|-
| 2008. || [[Kneževina Srbija (film)|Kneževina Srbija]] || knez [[Mihailo Obrenović]]
|-
| 2008—2011. || [[Moj rođak sa sela]] || otac Milutin
|-
| 2009. || [[Kenjac (film)|Kenjac]] || Boro
|-
| 2009. || [[Tehnotajz: Edit i ja]] || Edi (glas)
|- style=&quot;background:Lavender; text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;4&quot; | 2010-te
|-
| 2010. || [[Lud, zbunjen, normalan]] || Grdoba
|-
| 2010. || [[Žena sa slomljenim nosem]] || Gavrilo
|-
| 2010. || [[72 dana]] || Dane
|-
| 2010. || [[Beli, beli svet]] || Zlatan
|-
| 2010. || [[Instruktor (TV serija)|Instruktor]] || taksista
|-
| 2011. || [[Igra istine]] || saobraćajac
|-
| 2012. || [[Zalet (film)|Zalet]] ||
|-
| 2012—2014. || [[Vojna akademija (TV serija)]] || crni
|-
| 2012. || [[Kad svane dan]] || Mališa
|-
| 2013. || [[Artiljero]] || Zlaja
|-
| 2013. || [[S/Kidanje]] || Bojan
|-
| 2013. || [[Žene sa Dedinja]] || Emil
|-
| 2013. || [[Stella (TV serija)|Stella]] || Lukas Gavran
|-
| 2013—2014. || [[Dramska trilogija 1941—1945|Ravna Gora (TV serija)]] || [[Dragoljub Mihailović|Dragoljub Draža Mihailović]]
|-
| 2013. || [[Krugovi (film)|Krugovi]] || Nebojša
|-
| 2014. || [[Branio sam Mladu Bosnu]] || Leo Pfefer
|-
| 2014. || [[Jednaki (film)|Jednaki]] (segment Milan) ||
|-
| 2014. || [[Sjene (film)|Sjene]] || dr. Martin Papenhajm
|-
| 2014. || [[Dečaci iz ulice Marksa i Engelsa]] || tata
|-
| 2014. || ''Sthorzina'' || Dragan
|-
| 2015. || [[Za kralja i otadžbinu]] || [[Dragoljub Draža Mihailović]]
|-
| 2015. || [[Otadžbina (film)|Otadžbina]] || Bole
|-
| 2015. || [[Enklava (film)|Enklava]] || Vojislav Arsić
|-
| 2015. || [[Branio sam Mladu Bosnu (TV serija)|Branio sam Mladu Bosnu]] (TV serija) || Leo Pfefer
|-
| 2016. || [[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]] || Vjeko Kralj
|-
| 2016. || [[Oslobođenje Skoplja (film iz 2016)|Oslobođenje Skoplja]] || Dušan
|-
| 2016—2018. || [[Ubice mog oca]] || Jovan
|-
| 2017. ||[[Nemanjići - rađanje kraljevine]] || [[Vukan Nemanjić]]
|-
| 2017. ||[[Saga o tri nevina muškarca]] || Damjanov stric
|-
| 2017. || [[Tihi kutak Hristov]] || otac Žika
|-
| 2017. ||[[The Books of Knjige]] - ''Slučajevi pravde'' || Bledi Globičić Poklopnik
|-
| 2018. || [[Apsurdni eksperiment]] ||
|-
| 2018. || [[Pet (TV serija)|Pet]] || majstor Cvetko
|-
| 2018. || [[Zaspanka za vojnike]] ||
|-
| 2018. || [[Južni vetar (film)|Južni vetar]] || kriminalac Golub
|}

== Smrt ==
Umro je, posle kratke i jednomesečne borbe sa [[Rak pluća|rakom pluća]], u Kliničkom centru Srbije u [[Beograd]]u [[9. februar]]a [[2018]]. godine, u 49. godini života.&lt;ref name=&quot;glogovac30&quot;&gt;{{cite web|title=Dijagnostikovali mu rak pluća, krenuo je da prima terapiju, a oglasili su se i lekari|url=http://www.espreso.rs/kultura/film/220135/glogovac-je-optimista-dijagnostifikovali-mu-rak-pluca-krenuo-je-da-prima-terapiju-a-oglasili-su-se-i-lekari|website=espreso.rs|accessdate=30. 1. 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;glogovac31&quot;&gt;{{cite web|title=Umro glumac Nebojša Glogovac|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/umro-glumac-nebojsa-glogovac/3wjxxvd|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; Komemoracija povodom smrti održana je [[12. februar]]a [[2018]]. godine u [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskom dramskom pozorištu]]. Sahrani je prisustvovalo više hiljada ljudi, a od kolege i prijatelja oprostili su se [[Emir Kusturica]], [[Dragan Bjelogrlić]], [[Nataša Ninković]], [[Dejan Bodiroga]], [[Sergej Trifunović]], [[Vojin Ćetković]], [[Sloboda Mićalović]] i mnogi drugi.&lt;ref name=&quot;glogovac39&quot;&gt;{{cite web|title=SAHRANJEN NEBOJŠA GLOGOVAC! Supruga neutešna, sinovi nosili krst!|url=http://www.alo.rs/sahrana-nebojse-glogovca-na-novom-groblju/145930|website=espreso.rs|accessdate=12. 2. 2018|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212185325/http://www.alo.rs/sahrana-nebojse-glogovca-na-novom-groblju/145930|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Sahranjen je istog dana u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu]].&lt;ref name=&quot;glogovac35&quot;&gt;{{cite web|title=SAHRANJEN NEBOJŠA GLOGOVAC Hiljade ispratile velikog glumca na večni počinak, među njima veliki broj javnih ličnosti|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/sahranjen-nebojsa-glogovac-hiljade-ispratile-velikog-glumca-na-vecni-pocinak-medu/xrkc9b7|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=12. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/398225/Oprostaj-od-velikog-glumca-nedostiznog-heroja-istine|title=Oproštaj od velikog glumca, nedostižnog heroja istine („Politika”, 12. februar 2018)|accessdate=12. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/398234/Otisao-je-mladi-nego-ikad|title=Otišao je mlađi nego ikad („Politika”, 12. februar 2018)|accessdate=12. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;

== Rekli su o Glogovcu ==
{{izdvojeni citat|Bio je miran, mudar i krajnje jednostavan i istovremeno komplikovan čovek. To ga je i činilo velikim glumcem'' — [[Rajko Grlić]], hrvatski režiser.&lt;ref name=&quot;glogovac80&quot;&gt;{{cite web|title=AUTORSKI TEKST RAJKA GRLIĆA o &quot;Nebojši Glogovcu|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/autorski-tekst-rajka-grlica-nebojsa-glogovac-je-bio-miran-mudar-krajnje-jednostavan-i/13pkjxr|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=13. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Bio si jedan od heroja moje mladosti. Prodavao sam tvoje fore iz filmova, pitao se kako si tako hladan kao špricer, a opet svima potreban'' — [[Vukašin Marković (pevač)|Vukašin Marković]], glumac i muzičar.&lt;ref name=&quot;glogovac81&quot;&gt;{{cite web|title=MOJ STARIJI BRAT! Beban uputio reči TUGE umrlom Glogovcu: Sedim, PLAČEM I SMEJEM SE...|url=https://www.srbijadanas.com/vip/vip/moj-stariji-brat-beban-uputio-reci-tuge-umrlom-glogovcu-sedim-placem-i-smejem-se-2018-02-09|website=srbijadanas.com|accessdate=9. 2. 2018}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Imao je neponovljive transformacije, delikatan pristup svakom liku, a u javnosti bio čist i dostojanstven'' — [[Milan Vlajčić]], književni i filmski kritičar.&lt;ref name=&quot;glogovac83&quot;&gt;{{cite web|title=LAKU NOĆ, DOBRI PRINČE - Vlajčić o Glogovcu|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/laku-noc-dobri-prince-vlajcic-o-glogovcu-stekao-je-mesto-uz-batu-stojkovica-dragana/pzhxge5?ref=fbblic|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=11. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Otkada sam ga gledama u filmu [[Ubistvo s predumišljajem (film)|Ubistvo s predumišljajem]], znala sam da se pojavio veliki glumac. Sve ono što će uraditi kasnije na filmu, u pozorištu i na televiziji svrstalo ga je u velikog evropskog glumca'' — [[Milena Dravić]], srpska glumica.&lt;ref name=&quot;glogovac84&quot;&gt;{{cite web|title=Milena Dravić o Nebojši Glogovcu: Čudesna je bila harizma našeg Glogija|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/milena-dravic-o-nebojsi-glogovcu-cudesna-je-bila-harizma-naseg-glogija/2h44pqc?ref=fbblic|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=13. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Živo se sećam energije, jednostavnosti i ubedljivosti kada je još bio početnik. Malo je glumaca koji su tako brzo i sa takvom ubedljivošću postali zvezde, u pozorištu i na filmu'' — [[Egon Savin]], srpski pozorišni reditelj.&lt;ref name=&quot;glogovac84&quot;/&gt;}}

{{izdvojeni citat|Otišao je jedan od najvećih u istoriji srpskog glumišta. Otišao je najveći glumac srednje generacije celog regiona. Otišao je dobar čovek, dobar prijatelj i dobar dasa'' — [[Dragan Bjelogrlić]], srpski glumac, scenarista, režiser i producent.&lt;ref name=&quot;glogovac86&quot;&gt;{{cite web|title=Bjelogrlić se emotivnom porukom oprostio od Glogovca|url=http://www.alo.rs/bjelogrlic-se-emotivnom-porukom-oprostio-od-glogovca/145747|website=alo.rs|accessdate=11. 2. 2018|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025333/http://www.alo.rs/bjelogrlic-se-emotivnom-porukom-oprostio-od-glogovca/145747|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Sve ume. Sve razume. Pleni. Veliki i jak k'o planina. Lud. Nedostižan. Imali smo čast i sreću da živimo u njegovo vreme i da se hranimo njeogovom dušom'' — [[LJubomir Bandović]], srpski glumac.&lt;ref name=&quot;glogovac85&quot;&gt;{{cite web|title=&quot;VELIKI I JAK, NEDOSTIŽAN&quot; Ljubomir Bandović se oprostio od Glogovca|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/veliki-i-jak-nedostizan-ljubomir-bandovic-se-oprostio-od-glogovca/02m6dbx|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=10. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Bio je najtalentovaniji glumac koji se u poslednje tri decenije pojavio na balkanskim prostorima. Divan čovek, jednostavan, skroman, kao što su i svi umetnički velikani'' — [[Goran Paskaljević]], srpski reditelj, scenarista i producent&lt;ref name=&quot;glogovac87&quot;&gt;{{cite web|title=PUBLIKA I KOLEGE O NEBOJŠI GLOGOVCU: Učio nas je poštenju, hrabrosti i životu|url=http://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:711108-PUBLIKA-I-KOLEGE-O-NEBOJSI-GLOGOVCU-Ucio-nas-je-postenju-hrabrosti-i-zivotu|website=[[Večernje novosti]]|accessdate=10. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Nebojša Glogovac je očaravao silinom svog talenta i nesumnjivo je bio jedan od najboljih glumaca u Evropi. Prisustvo Glogovca u našim životima bio je veliki dobitak za sve nas'' — [[Voja Brajović]], srpski glumac.&lt;ref name=&quot;glogovac88&quot;&gt;{{cite web|title=Reagovanja na vest o smrti Nebojše Glogovca|url=http://www.rts.rs/page/magazine/ci/story/461/svet-poznatih/3033138/reagovanja-na-vest-o-smrti-nebojse-glogovca.html|website=[[Radio televizija Srbije]]|accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;}}

{{izdvojeni citat|Bio je autentičan i veliki talenat. Imao je snažnu ličnost, karakterističnu energiju, to ga je najviše odlikovalo. To je ono što ga je po meni uvek izdvajalo od drugih'' — [[Ana Sofrenović]], srpska glumica.&lt;ref name=&quot;glogovac89&quot;&gt;{{cite web|title=Ana Sofrenović o Glogovcu: Autentičan talenat, snažna ličnost i karaktena energija|url=http://www.hellomagazin.rs/domace-vesti/ana-sofrenovic-o-glogovcu-autentican-talenat-snazna-licnost-karaktena-energija/|website=helomagazin.rs|accessdate=10. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;}}

== Nagrade i priznanja ==
Po njemu je nazvan Centar za kulturu u Pančevu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/398316/Pancevacki-Centar-za-kulturu-dobija-naziv-po-Nebojsi-Glogovcu|title=Pančevački Centar za kulturu dobija naziv po Nebojši Glogovcu („Politika”, 13. februar 2018)|accessdate = 15. 4. 2017.}}&lt;/ref&gt;

=== Filmske nagrade ===
* Nagrada Car Konstantin za najbolju mušku ulogu u filmu [[Ubistvo s predumišljajem (film)|Ubistvo s predumišljajem]] (1995)
* Gran pri Naisa za uloge u filmovima [[Nebeska udica]] i Ranjena zemlja na 35. Filmskim susretima, [[Niš]] (2000)&lt;ref name=&quot;glogovac299&quot;&gt;{{cite web|title=Uručenjem nagrada završeni filmski susreti u Nišu|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/08/31/srpski/K00083003.shtm|website=glas-javnosti.rs|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017080248/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2000/08/31/srpski/K00083003.shtm|archive-date=2013-10-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Statueta &quot;Sloboda&quot; za najbolju mušku ulogu u filmu Hadersfild u [[Sopot]]u (2007)
* Gran pri Naisa za uloge u filmovima Hadersfild i Klopka na 42. Filmskim susretima, [[Niš]] (2007)&lt;ref name=&quot;glogovac101&quot;&gt;{{cite web|title=Glogovcu Gran pri &quot;Naisa&quot;|url=http://www.politika.rs/scc/clanak/29989/%D0%93%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D1%86%D1%83-%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BD-%D0%BF%D1%80%D0%B8-%D0%9D%D0%B0%D0%B8%D1%81%D0%B0|website=[[Politika (novine)|Politika]]|accessdate=31. 8. 2007}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada za najbolju mušku ulogu u filmu Klopka na 14. međunarodnom filmskom festivalu u [[Minsk]]u (2007)&lt;ref name=&quot;glogovac89s1&quot;&gt;{{cite web|title=Nebojši Glogovcu nagrada u Minsku|url=http://www.rtv.rs/sr_lat/zivot/kultura/nebojsi-glogovcu-nagrada-u-minsku_40309.html|website=[[Radio-televizija Vojvodine]]|accessdate=26. 11. 2007}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada za najbolju mušku ulogu u filmu Klopka, Filmski festival u [[Milano|Milanu]] (2008)&lt;ref name=&quot;glogovac89s2&quot;&gt;{{cite web|title=Filmu &quot;Klopka&quot; nagrade u Milanu i Liježu|url=http://mondo.rs/a96703/Zabava/Film/Filmu-Klopka-nagrade-u-Milanu-i-Lijezu.html|website=mondo.rs|accessdate=23. 4. 2008|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417184734/http://mondo.rs/a96703/Zabava/Film/Filmu-Klopka-nagrade-u-Milanu-i-Lijezu.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada za najbolju mušku ulogu u filmu Klopka, Filmski festival u [[Lijež]]u (2008)&lt;ref name=&quot;glogovac89s2&quot;/&gt;
* Nagrada za najbolju epizodnu ulogu, na [[Festival glumačkih ostvarenja Filmski susreti|Filmskim susretima u Nišu]] za ulogu u filmu Sutra ujutru (2008)&lt;ref name=&quot;glogovac1sn&quot;/&gt;
* Nagrada grada Beograda za film i radio-televizijsko stvaralaštvo (2008)&lt;ref name=&quot;glogovac89s&quot;&gt;{{cite web|title=Dodeljene Nagrade grada Beograda|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&amp;mm=04&amp;dd=18&amp;nav_category=12&amp;nav_id=294715|website=[[B92]]|accessdate=18. 4. 2008}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada YU Fipresci za najboljeg glumca prethodne sezone (2008)
* Nagrada Zlatni vitez, za sporednu mušku ulogu u filmu Sutra ujutru, [[Moskva]] (2008)&lt;ref name=&quot;glogovac1sn&quot;&gt;{{cite web|title=Sutra ujutru - festivali i nagrade Beograda|url=http://www.zillionfilm.com/index.php/filmovi/filmovi/sutra-ujutru/?page=nagrade|website=zillionfilm.com|accessdate=|archivedate=2018-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180218090207/http://www.zillionfilm.com/index.php/filmovi/filmovi/sutra-ujutru/?page=nagrade|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada Srebrni delfin za ulogu u filmu Žena sa slomljenim nosem u [[Portugal]]u (2010)
* Gran pri Naisa za ulogu u filmu Žena sa slomljenim nosem na 45. Filmskim susretima, [[Niš]] (2010)&lt;ref name=&quot;glogoc89z2&quot;&gt;{{cite web|title=Najbolji Branka Katić i Miki Manojlović|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/najbolji-branka-katic-i-miki-manojlovic/56t002q|website=[[Blic (novine)|Blic]]|accessdate=27. 8. 2010}}&lt;/ref&gt;
* Ibis statueta za najbolju mušku ulogu u filmu Žena sa slomljenim nosem, Sinema siti festival [[Novi Sad]] (2010)&lt;ref name=&quot;glogovac89sw&quot;&gt;{{cite web|title= Festival Cinema City 2010.|url=https://www.cinemacity.org/nagrade.15.arhiva.htm|website=cinemacity.org|accessdate=}}&lt;/ref&gt;
* Oskar popularnosti 2011. za najboljeg glumca 2010. godine, Sava centar, [[Beograd]] (2011)&lt;ref name=&quot;glogovac22sv&quot;&gt;{{cite web|title=Dodeljeni Oskari popularnosti|url=http://tracara.com/dodeljeni-oskari-popularnosti-2/|website=tracara.com|accessdate=2. 2. 2011}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada Gorki list, Opera i teatar Madlenijanum, [[Beograd]] (2012)&lt;ref name=&quot;glogovac89si&quot;&gt;{{cite web|title=Oni su laureati nagrade Plamen strasti|url=http://tracara.com/oni-su-laureati-nagrade-plamen-strasti/|website=tracara.com|accessdate=12. 12. 2012}}&lt;/ref&gt;
* Priznanje Vidovdanski vitez, Zlatiborsko leto, [[Čajetina]] (2012)&lt;ref name=&quot;glogi429&quot;&gt;{{cite web|title=Nebojša Glogovac vitez glume|url=http://www.novosti.rs/vesti/scena.147.html:385582-%D0%9D%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D1%98%D1%88%D0%B0-%D0%93%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86-%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B7-%D0%B3%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B5|website=[[Večernje novosti]]|accessdate=24. 6. 2012}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada Ibis na 6. Sinema siti festivalu za najboljeg glumca u filmova [[Krugovi (film)|Krugovi]] i Artiljero (2013)&lt;ref name=&quot;glogovac89sa&quot;&gt;{{cite web|title=POBEDNICI 6. CINEMA CITY FESTIVALA|url=https://www.cinemacity.org/pobednici-6-cinema-city-festivala.1516.htm|website=cinemacity.rog|accessdate=1. 9. 2013}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada Zlatna antena za najpopularnijeg glumca u [[televizijska serija|TV seriji]] [[Dramska trilogija 1941—1945|Ravna Gora]], za ulogu [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] na [[4. Fedis]] festivalu u Kulturnom centru Čukarica, [[Beograd]] (2014) &lt;ref name=&quot;glogovac12sa&quot;&gt;{{cite web|title=Zlatna antena: Montevideo, vidimo se najbolja serija, Glogovcu nagrada za ulogu Draže!|url=http://www.kurir.rs/zabava/pop-kultura/1587111/zlatna-antena-montevideo-vidimo-se-najbolja-serija-glogovcu-nagrada-za-ulogu-draze|website=[[Kurir (novine)|Kurir]]|accessdate=11. 10. 2014}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada Zlatni lešnik, za najbolju mušku ulogu u filmu [[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]] na 9. LIFFE, leskovačkom internacionalnom festivalu (2016)
* [[Zlatna arena]] za najbolju mušku ulogu, [[Pula]] (2017)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=268&amp;yyyy=2017&amp;mm=07&amp;dd=22&amp;nav_id=1285400|title=Nebojši Glogovcu nagrada za najbolju mušku glavnu ulogu u filmu Ustav Republike Hrvatske, Pula (B92, 22. jul 2017)|accessdate = 15. 4. 2013.}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada SNGCI — Evropski glumac godine za ulogu u filmu [[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]], na 18. Evropskom Film Festivalu u [[Italija|Italiji]] (2017)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ustavrhfilm.com/nagrade/|title=Film Ustav Republike Hrvatske - nagrade|accessdate=15. 4. 2017.|archive-date=2018-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180207010825/http://www.ustavrhfilm.com/nagrade/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Zlatna arena]] za glavnu mušku ulogu u filmu [[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]], na 64. [[Filmski festival u Puli|Pula Film Festivalu]] (2017)
* Nagrada za najboljeg glumca u filmu [[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]], na 25. filmskom festivalu u [[London]]u (2017)
* Povelja Leotar za nemerljivi doprinos promociji nacionalne kulture [[Trebinje|Trebinja]] kroz dugogodišnja glumačka ostvarenja, 5. Međunarodni festival mediteranskog i evropskog filma (2017)&lt;ref name=&quot;glogovac121a&quot;&gt;{{cite web|title=Povelja Leotar Nebojši Glogovcu|url=https://www.glassrpske.com/kultura/pozoriste/Povelja-Leotar-Nebojsi-Glogovcu/243454.html|website=[[Glas Srpske]]|accessdate=15. 8. 2017|archive-date=2019-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119174229/https://www.glassrpske.com/kultura/pozoriste/Povelja-Leotar-Nebojsi-Glogovcu/243454.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* Grand Pri nagrada na 52. [[Festival glumačkih ostvarenja Filmski susreti|Filmskim susretima u Nišu]] za ulogu u filmu [[Ustav Republike Hrvatske (film)|Ustav Republike Hrvatske]] (2017)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tvzonaplus.rs/grand-prix-naissa-nebosi-glogovac/|title=Grand prix Naissa Nebojši Glogovcu|accessdate=15. 4. 2017.|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216025421/https://tvzonaplus.rs/grand-prix-naissa-nebosi-glogovac/}}&lt;/ref&gt;

=== Pozorišne nagrade ===
* Nagrada &quot;Stojan Dečermić — mladi prvak&quot; (1995)&lt;ref name=&quot;glogovac67&quot;/&gt;
* Nagrada Ardalion za ulogu Vladimira u predstavi u Potpalublju, pozorišni festival, [[Užice]] (1996)
* [[Sterijina nagrada za glumačko ostvarenje]] za ulogu u predstavi Zlatno runo, Sterijino pozorje, [[Novi Sad]] (2001)
* Nagrada Zoranov brk novinarskog žirija i Nagrada Zoran Radmilović najboljem glumcu festivala za ulogu u predstavi [[Zlatno runo]], Dani Zorana Radmilovića, [[Zaječar]] (2001)&lt;ref name=&quot;glogovacu22&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.blic.rs/vesti/drustvo/urucenje-nagrade-zoran-radmilovic-nebojsi-glogovcu/3m1j5x8 |title=Urucenje nagrade 'Zoran Radmilovic' Nebojši Glogovcu|publisher=[[Blic (novine)|Blic]] |date =  |accessdate = 9. 10. 2001.}}&lt;/ref&gt;
* [[Nagrada Miloš Žutić]] za najbolje glumačko ostvarenje u sezoni za tumačenje Simeona NJega u Zlatnom runu (2002)
* Nagrada Ardalion za ulogu Gadnog u predstavi Šine na pozorišnom festivalu u [[Užice|Užicu]] (2003)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jpf.uzickopozoriste.rs/index.php/svi-festivali/viii-2003/item/111-sine|title=Nagrade Užičkog pozorišta  za uloge u predstavi Šine|accessdate =}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada Novosadskog otvorenog univerziteta za najbolje ostvarenje po glasovima publike u predstavi Hadersfild , Sterijino pozorje, [[Novi Sad]] (2005)
* [[Sterijina nagrada za glumačko ostvarenje]] za ulogu Ivana u predstavi Hadersfild, Sterijino pozorje, [[Novi Sad]] (2005)
* Godišnja nagrada Jugoslovenskog dramskog pozorišta za ulogu u predstavi Hadersfild, Beograd (2005)&lt;ref name=&quot;glogovac67&quot;/&gt;
* Nagrada publike na Sterijinom pozorju, za ulogu Ivana u predstavi Hadersfild, [[Novi Sad]] (2005)
* Nagrada Ardalion za najbolju mušku ulogu, za ulogu Ivana u predstavi Hadersfild, na pozorišnom festivalu u [[Užice|Užicu]]. (2005)
* [[Nagrada Miloš Žutić]] za ulogu Ivana u predstavi Hadersfild, Udruženje dramskih umetnika Srbije (2005)
* Nagrada Zoran Radmilović najboljem glumcu Festivala za ulogu Ivana u predstavi Hadersfild, Dani &quot;Zorana Radmilovića&quot;, [[Zaječar]] (2006)&lt;ref name=&quot;glogovac67&quot;/&gt;
* Gran pri za najbolju mušku ulogu za lik Ivana u predstavi Hadersfild, 24. Susreti pozorišta / kazališta Bosne i Hercegovine, [[Brčko]] (2007)
* Specijalna nagrada Rajfajzen banke za izuzetan doprinos visokim umetničkim standardima, [[Jugoslovensko dramsko pozorište]], [[Beograd]] (2007)
* Statueta &quot;David Štrbac&quot; za najbolje glumačko ostvarenje za ulogu Ivana u predstavi Hadersfild, Teatar fest &quot;Petar Kočić&quot;, [[Banja Luka]] (2007)
* Nagrada za najbolju mušku ulogu za ulogu Ivana u predstavi Hadersfild, Teatar fest, [[Doboj]] (2008)
* Nagrada Dr Branimir Đorđević za lepotu govora za ulogu Lutalice u predstavi Barbelo, o psima i deci (2008)
* Nagrada za najbolje glumačko ostvarenje na Šestom festivalu mediteranskog teatra &quot;Purgatorije&quot;, zajedno sa Jelenom Đokić, [[Tivat]], za ulogu u predstavi Metamorfoze (2011)
* Nagrada „Branka i Mlađa Veselinović“ za ulogu Jerotija u komadu Branislava Nušića [[Sumnjivo lice]] (2012)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Glogovcu-nagrada-Branka-i-Mladja-Veselinovic.sr.html|title=Glogovcu nagrada Branka i Mlađa Veselinović („Politika“, 26. decembar 2012)|accessdate = 15. 4. 2013.}}&lt;/ref&gt;
* Najbolji glumac 20. Glumačke svečanosti ''Milivoje Živanović'', za ulogu lekara Adama u predstavi ''Razbijeni krčag'', [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]], [[Požarevac]] (2015)
* Godišnja nagrada [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]] za ulogu Adama u predstavi Razbijeni krčag, [[Beograd]] (2015)
* Nagrada Veljko Maričić za najbolju mušku ulogu u predstavi Razbijeni krčag, Dani satire Fadila Hadžića, [[Zagreb]] (2015)
* Nagrada Zlatni ćuran za ulogu Adama u predstavi Razbijeni krčag, Dani komedije [[Jagodina]] (2016)
* Nagrada grada Beograda, za pozorišnu umetnost i za ulogu sudije Adama u predstavi „Razbijeni krčag“ (2016)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://beta.rs/vesti/vesti-drustvo/30020-nagrade-grada-beograda-glogovcu-rsumovicu-nemanji-radulovicu|title=Nagrade grada Beograda Glogovcu, Ršumoviću, Nemanji Raduloviću|publisher=beta.rs|accessdate=14. april 2017|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804090413/https://beta.rs/vesti/vesti-drustvo/30020-nagrade-grada-beograda-glogovcu-rsumovicu-nemanji-radulovicu|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* Nagrada „Branka i Mlađa Veselinović“ za ulogu [[Hamlet]]a, (2017)&lt;ref name=&quot;glogovac2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/8/kultura/2688689/glogovcu-nagrada-jdp-a-za-najbolje-glumacko-ostvarenje.html |title=Glogovcu nagrada JDP-a za najbolje glumačko ostvarenje|publisher=[[Radio televizija Srbije]] |date =  |accessdate = 3. 4. 2017.}}&lt;/ref&gt;

== Pozorišne uloge ==
U [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskom dramskom pozorištu]], čiji je član bio od [[1996]]. godine, odigrao je niz zapaženih uloga, za koje je dobio mnogobrojne nagrade.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pozorista.com/umetnik/nebojsa-glogovac/332/|title=Umetnik - Klub ljubitelja pozorista - pozorista.com|last=Barnic|first=Milan|website=www.pozorista.com|access-date=2018-03-06|archive-date=2018-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131415/https://www.pozorista.com/umetnik/nebojsa-glogovac/332/}}&lt;/ref&gt; Tokom studiranja na [[Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu|Fakultetu dramskih umetnosti]] u [[Beograd]]u, dobio je stipendiju od [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]] i veliki broj prestižnih nagrada za odigrane uloge. Tokom karijere u pozorištu igrao je sa podjednakim uspehom klasične i savremene repertoare, kao i generacijske uloge u predstavama koje su obeležile jedno doba. Sarađivao je sa nekim od najznačajnijih pozorišnih reditelja na [[Balkansko poluostrvo|Balkanu]], među kojima su [[Dejan Mijač]], Slobodan Unkovski, Egon Savin, Dušan Jovanović, Aleksandar Popovski i mnogi drugi.&lt;ref name=&quot;glogovac50&quot;/&gt;

NJegova prva uloga u pozorištu bila je u predstavi ''Velika pljačka'', u režiji [[Dejan Mijač|Dejana Mijača]]. Poslednja uloga i poslednja odigrana predstava u [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskom dramskom pozorištu]] bila je ''Hamlet'', [[13. decembar|13. decembra]] [[2017]]. godine.&lt;ref name=&quot;glogovac67&quot;&gt;{{cite web|title=Nebojša Glogovac - pozorišna biografija|url=http://jdp.rs/2018/02/09/odlazak-nebojse-glogovca/#.WoX4g6jwa72|website=[[Jugoslovensko dramsko pozorište]]|accessdate=9. 2. 2018|archivedate=2018-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180211221433/http://jdp.rs/2018/02/09/odlazak-nebojse-glogovca/#.WoX4g6jwa72|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;glogovac50&quot;&gt;{{cite web|title=ODLAZAK NEBOJŠE GLOGOVCA|url=http://jdp.rs/2018/02/09/odlazak-nebojse-glogovca/#.WoHkZOjwa71|website=[[Jugoslovensko dramsko pozorište]]|accessdate=9. 2. 2018|archivedate=2018-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180211221433/http://jdp.rs/2018/02/09/odlazak-nebojse-glogovca/#.WoHkZOjwa71|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

{{columns-list|
* ''Velika pljačka''
* ''Parabelum''
* ''Tamna je noć''
* ''Jerotije Pantić ([[Sumnjivo lice]])'', 9. april 2012.
* ''Ivan (Hadersfild)'', 26. februar 2005.
* ''Gadni (Šine)'', 25. novembar 2002.
* ''Žak (Kako vam drago)'', 20. novembar 2009.
* ''K. (Zamak)'', 9. maj 2008.
* ''Lutalica (Barbelo, o psima i deci)'' , 4. decembar 2007.
* ''Vaska Pepel (Na dnu)'', 3. mart 2007.
* ''Šarl Varlam Lagranž (Molijer - još jedan život)'', 24. oktobar 2003.
* ''Dan (Bliže)'', 16. februar 1999.
* ''Andreja (Bure baruta)'', 18. mart 1995.
* ''Troil (Troil i Kresida)'', 3. decembar 1994/ 5. avgust 1995.
* ''Eden fon Horvat (Italijanska noć)'', 27. novembar 2004.
* ''Pukovnik Vesović (Pijana noć 1918.)''
* ''Sablja Dimiskija'' 8. maj 2010.
* ''Simeon NJago ([[Zlatno runo]])''
* ''Dima (Poloneza Oginjskog)'' 
* ''Vladimir (U potpalublju)'', 7. maj 1996.
* ''Mladi Sirijac, Volter Grendžers, Ros, Judejac, Nazarećanin (Saloma)'', 28. maj 1997.
* ''Simo (Rođaci iz najboljih dana)'', 27. januar 1994.
* ''Serdar Niko Đurov (Lažni car Šćepan Mali)'', 24. jul/30. septembar 1993.
* ''Adam (Razbijeni krčag)'', 13. februar 2015.
* ''Tiresija (Metamorfoze)'', 9. jun 2010.
* ''Hamlet ([[Hamlet]])'', 17. septembar 2016.
}}

== Reference ==
{{reflist|30em}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nebojša Glogovac}}
* {{IMDb ime|id=322977|name=Nebojša Glogovac}}
* [http://www.politika.rs/scc/clanak/146979/Danas-za-dobrotu-kazu-da-je-glupost Nebojša Glogovac — intervju („Politika“, 24. avgust 2010)]
* [http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/143168/Gnu%C5%A1am+se+rijalitija!.html Gnušam se rijalitija („Pres“, 7. decembar 2010)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119121608/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/dzet_set_svet/story/143168/Gnu%C5%A1am+se+rijalitija!.html |date=2019-01-19 }}
* [http://www.politika.rs/scc/clanak/166892/Zimi-se-lepi-za-sporet-leti-za-motor Nebojša Glogovac — intervju („Politika“, 13. februar 2011)]
* [http://www.politika.rs/scc/clanak/190760/Novak-Dokovic-imitira-dobro-i-sa-puno-duha Nebojša Glogovac — intervju („Politika“, 11. septembar 2011)]
* [http://www.politika.rs/scc/clanak/276275/Kako-sam-prihvatio-Drazu-a-odbio-Andzelinu Kako sam prihvatio Dražu, a odbio Andželinu („Politika“, 20. novembar 2013)]
* [http://www.politika.rs/scc/clanak/385858/Srpski-Tom-Henks Srpski Tom Henks („Politika”, 29. jul 2017)]
* [http://www.nedeljnik.rs/nedeljnik/portalnews/zvacu-te-na-svaku-predstavu-koju-budem-igrao-oprostajno-pismo-sergeja-trifunovica-drugu-sa-klase-90/ Oproštajno pismo Sergeja Trifunovića, Nedeljnik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222043707/http://www.nedeljnik.rs/nedeljnik/portalnews/zvacu-te-na-svaku-predstavu-koju-budem-igrao-oprostajno-pismo-sergeja-trifunovica-drugu-sa-klase-90/ |date=2018-02-22 }}

{{Zlatna arena za najboljeg glumca}}
{{Normativna kontrola}}

{{Izabran}}

{{Lifetime|1969|2018|Glogovac, Nebojša}}

[[Kategorija:Srpski glumci]]
[[Kategorija:Jugoslavenski glumci]]
[[Kategorija:Glumci i glumice Jugoslovenskog dramskog pozorišta]]
[[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta umetnosti u Beogradu]]
[[Kategorija:Dobitnici nagrade Miloš Žutić]]
[[Kategorija:Biografije, Trebinje]]
[[Kategorija:Biografije, Pančevo]]
[[Kategorija:Umrli od raka]]
[[Kategorija:Sahranjeni u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Dobričinog prstena]]</text>
      <sha1>q3t7paidscydscrz8qkpxin4iu9ojt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Čaška</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96202</id>
    <revision>
      <id>42717310</id>
      <parentid>42394555</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="owidujjfm29qppufmq1dawp6wok3mo9" xml:space="preserve">{{Makedonski grad (HR)
| ime                              = Opština Čaška
| izvorno ime                = Општина Чашка
| latinično ime                    = 
| slika                       = MKD muni nonn(caska).png
| općina                           = 
| stanovništvo                     = 7.673
| godina popisa                    = 2002
| šire stanovništvo                = 
| godina popisa šireg stanovništva = 2002
| površina                         = 819,45
| šira površina                    = 
| gustoća stanovništva             = 9,36 
| šira gustoća stanovništva        = 
| visina                           = 
| širina-stupnjevi                 = 
| širina-minute                    = 
| širina-oznaka                    = N
| dužina-stupnjevi                 = 
| dužina-minute                    = 
| dužina-oznaka                    = E
| poštanski broj                   = 
| pozivni broj                     = 
| registarska oznaka               = 
| gradonačelnik                    = Boško Dimovski
| stranica                         =[http://www.caska.gov.mk/mak/index.asp www.caska]
| z. širina                        = 
| z. dužina                        = 
}}
'''Opština Čaška''' ([[Makedonski jezik|makedonski]]: ''Општина Чашка'') je jedna od 84 [[Opštine Republike Makedonije|opština Republike Makedonije]] koja se prostire u sredini [[Republika Makedonija|Republike Makedonije]]. 
Upravno sjedište ove općine je selo ''[[Čaška]]''.

== Geografija ==
''Opština Čaška'' graniči sa općinama:
* [[Opština Studeničani|Studeničani]] i [[Opština Zelenikovo|Zelenikovo]] na sjeveru,
* [[Opština Veles|Veles]], [[Opština Rosoman|Rosoman]] i [[Opština Gradsko|Gradsko]] na istoku,
* [[Opština Makedonski Brod|Makedonski Brod]] i [[Opština Dolneni|Dolneni]] na zapadu, te
* [[Opština Kavadarci|Kavadarci]] i [[Opština Prilep|Prilep]] na jugu.

Ukupna površina ''Opštine Čaška '' je 819,45&amp;nbsp;km².

== Stanovništvo ==
'''Opština Čaška''' ima 7.673 stanovnika. Po zadnjem popisu stanovnika iz [[2002]] nacionalni sastav stanovnika u općini bio je slijedeći:&lt;ref&gt;[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf Makedonski popis stanovništva 2002]&lt;/ref&gt;
* [[Makedonci]] = 4.395 
* [[Albanci]] = 2.703 
* [[Turci]] = 391

== Naselja u Opštini Čaška ==
Ukupni broj naselja u opštini je 42, i sva su sela.

{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin: 0 2em 0 2em;&quot;
! style=&quot;background:#F0DC82&quot; width=&quot;100%&quot; |Naselja u  '''Opštini Čaška'''||
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot; colspan=&quot;3&quot; | '''[[Selo|Sela]]''': 
Banjica  | Bistrica  | Bogomila  | Busilci  | Vladilovci  | Vitanci  | Vojnica  | Grabrovnik  | Golozinci  | Gorno Vranovci  | Gorno Jabolčište  | Dolno Vranovci  | Dolno Jabolište | Drenovo  | Elovec  | Izvor  | Kapinovo  | Krajnici  | Kriva Kruša  | Krnino  | Lisiče | Martolci  | Melnica  | Mokreni  | Nežilovo  | Novo Selo  | Omorani  | Oraov Dol  | Oreše  | Otištino  | Papradište  | Plevenje  | Pomenovo  | Popadija  | Rakovec  | Smilovci  | Sogle  | Stari Grad | Stepanci  | Teovo  | Crešnevo  | Čaška

'''[[Grad]]ovi''' -
|}

== Povezano ==
* [[Republika Makedonija]]
* [[Opštine Republike Makedonije]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Čaška Municipality}}
* [https://web.archive.org/web/20090409101654/http://www.caska.gov.mk/mak/index.asp Službene stranice opštine Čaška]

{{Opštine u Republici Makedoniji}}

[[Kategorija:Općine Severne Makedonije|Čaška]]</text>
      <sha1>owidujjfm29qppufmq1dawp6wok3mo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oksitanija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97534</id>
    <revision>
      <id>42717271</id>
      <parentid>42251901</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="3ozd3zd7vsea4nbrbgj7jh91mh09znf" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;4&quot; width=&quot;300px&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; font-size: 95%; border-collapse: collapse; &quot;
|-
| align=center colspan=&quot;2&quot; |
{| style=&quot;background:#f9f9f9;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|- align=center
|[[Datoteka:Flag of Occitania (with star).svg|thumb|142px|Zastava Oksitanije sa zvijezdom]]
|[[Datoteka:Flag of Occitania.svg|thumb|142px|Zastava Oksitanije bez zvezde]]
|}

|- valign=top
| '''Ime''' || Occitània (Oksitanija)
|- align=center
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;''[[Geslo]] : ''&lt;br /&gt; Larguesa, Convivéncia, Paratge / Volèm viure al País &lt;br /&gt; 
|- valign=top
| '''Glavne religije''' || [[hrišćanstvo|kršćanstvo]] ([[katoličanstvo|katolicizam]], [[kalvinizam]]), [[islam]], [[jevreji|židovi]]
|- valign=top
| '''Veći gradovi''' || [[Marseille]], [[Toulouse]], [[Bordeaux]], [[Tulon]], [[Nice]], [[Montpellier]], [[Limoges]], [[Nîmes|Nimes]], [[Clarmont]], [[Aix de Provence]], [[Avignon]], [[Pau]], [[Bayonne]], [[Biarritz]], [[Valence]], [[Besièrs]], [[Tarbes]], [[Montalban]], [[Agen]]
|- valign=top
|'''[[Narod]]''' || occitan, occitana (oksitanac, oksitanka, oksitanci)
|}
[[Datoteka:Occitania blanck map.PNG|thumb|thumb|right|295px|desno|[[Jezička karta]] Oksitanije]]
[[Datoteka:Карта Окситании.jpg|thumb|295px|Veći gradovi u Oksitaniji]]
'''Oksitanija''' ili u izvorniku '''Occitània''' je zemlja tj. teritorij na jugozapadu [[Evropa|Europe]] koji odgovara modernom lingvističkom teritoriju [[oksitanski jezik|oksitanskog jezika]]. Po nekima Oksitanija je i posebna nacionalnost (i oksitanci poseban narod), dok je po drugima to samo specifičan kulturni i lingvistički prostor.

Karta Oksitanije se veže direktno na definiciju oksitanskog jezika i kulture.

U ovisnosti o dijalektima, '''Occitània''' se može izgovarati kao {{IPA|[utsiˈtanjɔ, uksiˈtanjɔ, usi'tanjɔ, ukʃiˈtanjɔ, uksiˈtanja]}}.

== Ime ==
'''Oksitanija''' tj. ''Occitània'' dolazi od [[latinski jezik|latinskog]] srednjovjekovnog ''Occitania''. Prvi dio riječi, ''Occ-'', je iz oksitanskog ''òc'' i izraz ''lenga d'òc'', na talijanskom ''lingua d'oc'', je ime koje [[Dante Alighieri|Dante]] daje oksitanskom te oni sami sebe nazivaju &quot;òc&quot; (za razliku od ''lenga de si'' kako kažu talijani ili ''lenga d'oïl'' po francuzima). Sufiks ''-itània'' je vjerojatno imitacija starog imena ''[Aqu]itània''.

== Geografija ==
Oksitanija je prostor koji omeđuju [[Atlantik|Atlantski ocean]] i [[Sredozemno more|Mediteran]]), [[Alpe]] i Centralni masiv u Francuskoj i [[Pirineji]], u [[Zapadna Evropa|Zapadnoj Europi]].

Klima je umjerena.

Populacija se procjenjuje na 14 do 15 milijuna stanovnika. Površina je otprilike 190 000 do 200 000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

Stanovnici su joj '''Oksitanci/ke'''.

== Jezici ==
Jezik koji obilježava Oksitaniju je [[Oksitanski jezik|Oksitanski]], koji je u podložnom položaju u [[Francuska|Francuskoj]] (priznavanje regionalnih jezika odobreno je tek Ustavnom reformom iz [[2008]]., no konkretno ne mjenja mnogo na terenu), dok je u [[Italija|Italiji]] i u [[Španija|Španjolskoj]] [[Katalonija|Kataloniji]] kao [[Aranski]], dobio status (trećeg) službenog jezika (od [[2006]]. ovaj status službenog jezika se priznaje na cijelom teritoriju Katalonije).

Osim jezika država i regija ([[Španski jezik|Španjolski]] i [[Katalonski jezik|Katalonski]], [[Francuski jezik|Francuski]], [[Italijanski jezik|Talijanski]] i [[Pjemonteški]]), može se naići i na druge jezike uvezene izraženom [[ekonomska migracija|ekonomskom migracijom]] i turističkim putovanima.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Occitania}}
* (oc) [http://www.paginas-occitanas.com/ Las Paginas Occitanas, l'art del bon trobar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080918052543/http://www.paginas-occitanas.com/ |date=2008-09-18 }} Annuari Internet dels actors de la cultura
* (oc) [http://www.ieo-lengadoc.org/ IEO Lengadòc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613001308/http://www.ieo-lengadoc.org/ |date=2013-06-13 }} Seccion Regionala de Lengadòc-Rosselhon de l'Institut d'Estudis Occitans
* {{fr icon}} {{es icon}} (oc) [http://www.conselharan.org/ Conselh Generau d'Aran]
* (oc) [http://crdp.ac-bordeaux.fr/capoc/ Lo Cap'òc : Unitat d'animacion pedagogica en occitan, basada a Pau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206031716/http://crdp.ac-bordeaux.fr/capoc/ |date=2007-02-06 }}
* (oc) [http://www.caoc.cat/ Comitat d'Afrairament Occitanò-Catalan]
* (oc) [https://web.archive.org/web/20060415024227/http://www.occitania.org/ Sit aranés independent]
* {{en icon}} {{fr icon}} (oc) [http://mtcn.free.fr/ Danças e músicas tradicionali dau País Niçard e dau Miegjorn]
* {{en icon}} (oc) [http://www.flickr.com/groups/agermanament-occitano-catala Grop de fotografia per l'afrairament occitanocatalan]

[[Kategorija:Geografija Francuske]]</text>
      <sha1>3ozd3zd7vsea4nbrbgj7jh91mh09znf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nazad u veliki prljavi grad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97692</id>
    <revision>
      <id>42717041</id>
      <parentid>42592117</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="3pkpyb5rci232reuhag74m0k6or5fas" xml:space="preserve">{{Singl
|ime_singla     = Nazad u veliki prljavi grad
|slika          = nazad u veliki.jpg
|ime_glazbenika = [[Riblja čorba]]
|s_albuma       = 
|B-strana       = Mirno spavaj (originalna verzija) 
|format         = 
|objavljeno     = 20. kolovoza 1980
|snimanje       = 
|žanr           = 
|trajanje       = 
|izdavač        = PGP RTB
|tekstopisac    = 
|skladatelj     = 
|producent      = 
|kronologija    = 
|singl_prije    = [[Rock'n'roll za kućni savet]]
|singl0         = 1979.
|singl          = 1980.
|singl_poslije  = [[Priča o Žiki Živcu]]
|singl2         = 1984.
|ostalo         = 
}}

'''''Nazad u veliki prljavi grad''''', treća [[singl]] ploča [[Srbija|srpskog]] rock sastava [[Riblja čorba]]. Objavljena je [[20. 8.|20. kolovoza]] [[1980]]. u izdanju diskografske kuće [[PGP RTB]].&lt;ref name=rib&gt;{{cite web|url=http://www.riblja-corba.com/home/index.php?option=com_wrapper&amp;view=wrapper&amp;Itemid=124|title=''Diskografija''|language=srpski|access-date=2011-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217202512/http://www.riblja-corba.com/home/index.php?option=com_wrapper&amp;view=wrapper&amp;Itemid=124|archive-date=2011-02-17|url-status=dead}} Riblja-corba.com (20. kolovoza 2010.)&lt;/ref&gt; Na '''B''' strani nalazi se pjesma ''&quot;Mirno spavaj (originalna verzija)&quot;''.

== Popis pjesama ==
{{Popis pjesama

| collapsed       = 
| naslov          = A strana
| extra_stupac    = 
| ukupno_trajanje =

| sve_napisao     = 
| svi_tekstovi    = 
| sva_glazba      =

| autor_pjesme    = 
| autor_teksta    = 
| autor_glazbe    =

| skladba1        = Nazad u veliki prljavi grad
| napomena1       = 
| autor1          =
| tekst1          = 
| glazba1         = 
| extra1          = 
| trajanje1       =3:00

}}
{{Popis pjesama

| collapsed       = 
| naslov          = B strana
| extra_stupac    = 
| ukupno_trajanje =

| sve_napisao     = 
| svi_tekstovi    = 
| sva_glazba      =

| autor_pjesme    = 
| autor_teksta    = 
| autor_glazbe    =

| skladba1        = Mirno spavaj (originalna verzija)
| napomena1       = 
| autor1          =
| tekst1          = 
| glazba1         = 
| extra1          = 
| trajanje1       = 3:02

}}

== Izvođači ==
* [[Bora Đorđević]] - vokal
* [[Rajko Kojić]] - gitara
* [[Momčilo Bajagić Bajaga|Momčilo Bajagić]] - gitara, bas gitara
* [[Vicko Milatović]] - bubnjevi

== Reference ==
{{reflist}}

{{Riblja čorba}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Singlice 1980.]]</text>
      <sha1>3pkpyb5rci232reuhag74m0k6or5fas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nesrećnice nije te sramota</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97694</id>
    <revision>
      <id>42717125</id>
      <parentid>42592224</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2381" sha1="lrb76e9vdpltiae1o6bpp95qwh5paj6" xml:space="preserve">{{Singl
|ime_singla     = Nesrećnice nije te sramota
|slika          = Nesrećnice.jpg 
|ime_glazbenika = [[Riblja čorba]]
|s_albuma       = 
|B-strana       = Zašto kuče arlauče
|format         = 
|objavljeno     = 2. veljače 1987.
|snimanje       = 
|žanr           = 
|trajanje       = 
|izdavač        = PGP RTB
|tekstopisac    = 
|skladatelj     = 
|producent      = 
|kronologija    = 
|singl_prije    = [[Priča o Žiki Živcu]]
|singl0         = 1984.
|singl          = 1987
|singl_poslije  = [[Zadnji voz za Čačak]]
|singl2         = 1987.
|ostalo         = 
}}

'''''Nesrećnice nije te sramota''''', peta [[singl]] ploča [[Srbija|srpskog]] rock sastava [[Riblja čorba]]. Objavljena je [[2. 2.|2. veljače]] [[1987]]. u izdanju diskografske kuće [[PGP RTB]].&lt;ref name=rib&gt;{{cite web|url=http://www.riblja-corba.com/home/index.php?option=com_wrapper&amp;view=wrapper&amp;Itemid=124|title=''Diskografija''|language=srpski|access-date=2011-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217202512/http://www.riblja-corba.com/home/index.php?option=com_wrapper&amp;view=wrapper&amp;Itemid=124|archive-date=2011-02-17|url-status=dead}} Riblja-corba.com (24. kolovoza 2010.)&lt;/ref&gt; Na '''B''' strani nalazi se pjesma ''&quot;Zašto kuče arlauče&quot;''.

== Popis pjesama ==
{{Popis pjesama

| collapsed       = 
| naslov          = A strana
| extra_stupac    = 
| ukupno_trajanje =

| sve_napisao     = 
| svi_tekstovi    = 
| sva_glazba      =

| autor_pjesme    = 
| autor_teksta    = 
| autor_glazbe    =

| skladba1        = Nesrećnice nije te sramota
| napomena1       = 
| autor1          =
| tekst1          = 
| glazba1         = 
| extra1          = 
| trajanje1       =2:42

}}
{{Popis pjesama

| collapsed       = 
| naslov          = B strana
| extra_stupac    = 
| ukupno_trajanje =

| sve_napisao     = 
| svi_tekstovi    = 
| sva_glazba      =

| autor_pjesme    = 
| autor_teksta    = 
| autor_glazbe    =

| skladba1        = Zašto kuče arlauče
| napomena1       = 
| autor1          =
| tekst1          = 
| glazba1         = 
| extra1          = 
| trajanje1       = 3:00

}}

== Izvođači ==
* [[Bora Đorđević]] - vokal
* [[Vidoja Božinović]] - gitara
* [[Nikola Čuturilo]] - gitara
* [[Miša Aleksić]] - bas gitara
* [[Vicko Milatović]] - bubnjevi

== Reference ==
{{reflist}}

{{Riblja čorba}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Singlice 1987.]]</text>
      <sha1>lrb76e9vdpltiae1o6bpp95qwh5paj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Numerička analiza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98747</id>
    <revision>
      <id>42717226</id>
      <parentid>42652069</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36165" sha1="j6evd8jj9ibdvpibiuieby8p1wkdh7v" xml:space="preserve">[[Image:Ybc7289-bw.jpg|thumb|250px|right|Vavilonska glinena pločica (c. 1800–1600 p.n.e.) sa anotacijama. Aproksimacija [[kvadratni koren iz 2|kvadratnog korena iz 2]] sa četiri [[Šezdesetni sistem brojeva|šezdesetne]] cifre, koje su oko šest [[Dekadni sistem|decimalnih]] cifara. 1 + 24/60 + 51/60&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + 10/60&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = 1.41421296...&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Photograph, illustration, and description of the ''root(2)'' tablet from the Yale Babylonian Collection |url=http://it.stlawu.edu/%7Edmelvill/mesomath/tablets/YBC7289.html |access-date=2015-06-11 |archivedate=2012-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120813054036/http://it.stlawu.edu/%7Edmelvill/mesomath/tablets/YBC7289.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;]]

'''Numerička analiza''' je grana [[Numerička matematika|numeričke matematike]] koja se bavi pronalaženjem i unapređivanjem [[algoritam]]a za numeričko izračunavanje vrijednosti vezanih uz matematičku analizu, poput numeričkog integriranja, numeričkog deriviranja i numeričkog rješavanja diferencijalnih jednadžbi. Sastavni dio numeričke analize je i ocjenjivanje grešaka metoda (algoritama) i to na dvije razine—analiza grešaka same metode, te analiza grešaka koje nastaju izvrednjavanjem, a vezane su uz arhitekturu [[računalo|računala]] &lt;ref&gt;http://web.math.pmf.unizg.hr/~rogina/2001096/num_anal.pdf Pristupljeno: 20. rujna 2013.&lt;/ref&gt;.

Potrebe za numeričkim rješavanjem matematičkih problema su višestruke. Kod nekih problema, dokazano je da analitičko rješenje (rješenje zapisano pomoću elementarnih funkcija) ne postoji—primjerice rješenje integrala &lt;math&gt; \int e^{x^2} \, dx&lt;/math&gt; nemoguće je zapisati pomoću elementarnih funkcija. Pa ipak, određeni integral &lt;math&gt; \int_a^b e^{x^2} \, dx&lt;/math&gt; predstavlja konkretnu, jedinstveno određenu površinu. Do te vrijednosti, koja ima široku upotrebu npr. u statistici, moguće je doći samo numeričkim metodama. Osim toga, numeričke metode često se koriste za određivanje rješenja matematičkih problema koji bi zbog svoje veličine, kroz standardni postupak rješavanja, predugo trajali—primjerice, kada je potrebno riješiti sustav od 10 000 jednadžbi s 10 000 nepoznanica. I konačno, numeričke metode su nezaobilazne u aproksimativnom računu, kada se aproksimacijama (i ocjenama pripadnih grešaka) zamjenjuje stvarna vrijednost funkcije do koje je nemoguće ili preteško doći. To su metode poput [[Metoda konačnih elemenata|metode konačnih elemenata]] ili pak kubičnih splineova kojima se aproksimira ponašanje nepoznate funkcije o kojoj znamo tek konačan broj vrijednosti, najčešće dobijenih mjerenjima.

== Opšti uvod ==
Sveukupni cilj polja numeričke analize je razvoj i analiza tehnika koje daju aproksimativna ali precizna rešenja teških problema. Njihova raznovrstnost je sumirana sledećim pregledom:

* Napredni numerički metodi su esencijalni u omogućavanju [[Numerička metereološka predviđanja|numeričkih metereoloških predviđanja]].
* Proračunavanje putanje svemirske letilice se vrši putem numeričkog rešavanja sistema [[Obična diferencijalna jednačina|običnih diferencijalnih jednačina]].
* Automobilske kompanije mogu da poprave bezbednost vozila koristeće računarske simulacije automobilskih udesa. Takve simulacije se esencijalno sastoje od numeričkog rešavanja [[parcijalna diferencijalna jednačina|parcijalnih diferencijalnih jednačina]].
* [[Hedž fond]]ovi (privatni investicioni fondovi) koriste oruđa iz svih polja numeričke analize u proračunima vrednosti akcija i derivata.
* Aviokompanije koriste sofisticirane optimizacione algoritme u određivanju ceni karti, raspodele aviona i posade, i potrebe za gorivom. Istorijski, takvi algoritmi su razvijeni u okviru preklapajućeg polja [[Operaciona istraživanja|operacionih istraživanja]].
* Družtva za osiguranje koriste numeričke programe za [[aktuar]]ne analize.

Ostatak ove sekcije razmatra nekoliko važnih tema numeričke analize.

=== Historija ===

Polje numeričke analize prethodi razvoju modernih računara za par milenijuma. [[Linearna interpolacija]] je bila u upotrebi pre više od 2000 godina. Mnogi veliki matematičari su se bavili numeričkom analizom, kao što sledi iz imena važnih algoritama, kao što su [[Njutnov metod]], [[Lagranžov polinom|Lagranžov interpolacioni polinom]], [[Gaussova eliminacijska metoda|Gausova eliminacija]], ili [[Ojlerov method]].

Da bi se omogućili ručni proračuni, proizvedene su velike knjige sa formulama i tabelama podataka kao što su interpolacione tačke i koeficijenti funkcija. Koristeći te tabele, koje su često računate sa 16 decimalnih mesta ili više za pojedine funkcije, mogle su se naći vrednosti za uključivanje u formule i tim putem su se mogle ostvariti veoma dobre numeričke procene nekih funkcija. Kanonički rad u polju je [[Nacionalni institut za standarde i tehnologiju|NIST]] publikacija koji su uredili [[Abramowitz and Stegun]]. To je knjiga sa više od 1000 strana, u kojoj je obrađen veoma veliki broj ćesto korišćenih formula i funkcija i njihove vrednosti u mnogim tačkama. Štampane vrednosti funkcija više nisu od velike koristi jer su dostupni računari, mada su veliki spiskovi formula još uvek podesni za upotrebu.

[[Mehanički računar]] je razvijen kao oruđe za ručno računanje. Ti kalkulatori su evoluirali u elektronske računare tokom 1940-tih, i nakon toga je uočeno da su takvi računari isto tako korisni za administrativne svrhe. Izum računara je takođe uticao na polje numeričke analize, pošto su se sad mogli vršiti duži i kompkovaniji proračuni.

=== Direktni i iterativni metodi ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; width: 250px; margin-left: 1em;&quot;
 |-
 |
'''Direktni vs iterativni metodi'''

Razmotrimo problem rešavanja

:3''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; + 4 = 28

za nepoznatu promenljivu ''x''.

{| style=&quot;margin:auto;&quot;
 |+ Direktni metod
 |-
 |  || 3''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; + 4 = 28.
 |-
 | ''Oduzmi 4'' || 3''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = 24.
 |-
 | ''Podeli sa 3'' || ''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = 8.
 |-
 | ''Uradi kubni koren'' || ''x'' = 2.
 |}

Za iterativni metod, primeni [[Metoda polovljenja intervala|bisekcioni metod]] na ''f''(''x'') = 3''x''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; &amp;minus; 24. Inicijalne vrednosti su ''a'' = 0, ''b'' = 3, ''f''(''a'') = &amp;minus;24, ''f''(''b'') = 57.

{| style=&quot;margin:auto;&quot;
 |+ Iterativni metod
 |-
 ! ''a'' !! ''b'' !! mid !! ''f''(mid)
 |-
 | 0 || 3 || 1.5 || &amp;minus;13.875
 |-
 | 1.5 || 3 || 2.25 || 10.17...
 |-
 | 1.5 || 2.25 || 1.875 || &amp;minus;4.22...
 |-
 | 1.875 || 2.25 || 2.0625 || 2.32...
 |}

Iz ove tabele zaključujemo da je rešenje između 1,875 i 2,0625. Algoritam može da vrati bilo koji broj u tom opsegu sa greškom manjom od 0,2.

==== Diskretizacija i numerička integracija ====

[[Image:Schumacher (Ferrari) in practice at USGP 2005.jpg|right|125px]]
Tokom dvočasovne trke smo izmerili brzinu kola tri puta, i zapisali smo merenja u sledećoj tabeli.

{| style=&quot;margin:auto;&quot;
! Vreme
| 0:20 || 1:00 || 1:40
|-
! km/h
| 140  || 150  || 180
|}

'''Diskretizacija''' bi bila da se kaže da je brzina kola bila konstantna od 0:00 do 0:40, zatim od 0:40 do 1:20 i konačno od 1:20 do 2:00. Na primer, totalno rastojanje pređeno u prvih 40 minuta je aproksimativno (2/3h&amp;nbsp;&amp;puta;&amp;nbsp;140&amp;nbsp;km/h)&amp;nbsp;=&amp;nbsp;93.3&amp;nbsp;km. To bi nam omogučilo da procenimo totalno pređeno rastojanje kao 93.3&amp;nbsp;km + 100&amp;nbsp;km + 120&amp;nbsp;km = 313.3&amp;nbsp;km, što je primer '''numeričke integracije''' (vidite ispod) koristeći [[Rimanova suma|Rimanovu sumu]], pošto je rastojanje [[integral]] brzine.

'''Nestabilan problem''': Uzmimo funkciju ''f''(''x'') = 1/(''x''&amp;nbsp;&amp;minus;&amp;nbsp;1). Uočimo da ''f''(1,1) = 10 i ''f''(1,001) = 1000: promena ''x'' od manje od 0,1 odgovara promeni ''f''(''x'') od skoro 1000. Evaluacija ''f''(''x'') u blizini ''x'' = 1 je nestabilni problem.

'''Stabilan problem''': U kontrastu s tim evaluacija iste funkcije ''f''(''x'') = 1/(''x''&amp;nbsp;&amp;minus;&amp;nbsp;1) u blizini ''x'' = 10 je stabilan problem. Na primer, ''f''(10) = 1/9 ≈ 0,111 i ''f''(11) = 0,1: skromna promena ''x'' dovodi do skromne promene ''f''(''x'').
|}

Direktni metodi računaju rešenja problema u konačnom broju koraka. Ti metodi bi dali precizan odgovor, kad bi se izvodili [[Kompjuterski formati brojeva|aritmetikom beskonačne preciznosti]]. Primeri obuhvataju [[Gaussova eliminacijska metoda|Gausovu eliminaciju]], metod [[QR algoritam|QR]] faktorizacije za rešavanje [[sistem linearnih jednačina|sistema linearnih jednačina]], i [[Simpleks algoritam|simpleks metod]] [[linearno programiranje|linearnog programiranja]]. U praksi se koristi [[Broj sa pomičnim zarezom|konačna preciznost]] i rezultat je aproksimacija istinskog rešenja (podrazumevajući [[Numerička stabilnost|stabilnost]]).

U kontrastu sa direktnim metodima, od [[iterativni metod|iterativnih metoda]] se ne očekuje da završe u konačnom broju koraka. Počevši od inicijalne pretpostavke, iterativni metodi formiraju sukcesivne aproksimacije koje [[Granična vrednost niza|konvergiraju]] do preciznog rešenja jedino u limitu. Test konvergencije, koji obično obuhvata [[Ostatak (numerička analiza)|ostatak]], se specificira da bi se odredilo kad je dovoljno precizno rešenje nađeno. Čak kad bi se koristila i aritmetika beskonačne preciznosti ovi metodi (generalno) ne bi dostigli rešenje u konačnom broju koraka. Primeri obuhvataju [[Njutnov metod]], [[Metoda polovljenja intervala|bisekcioni metod]], i [[Jakobijev metod|Jakobijevu iteraciju]]. U računarskoj matričnoj algebri, iterativni metodi su generalno neophodni za velike probleme.

Iterativni metodi se češće sreću od direktnih u numeričkoj analizi. Neki metodi su direktni u principu, ali se obično koriste kao da nisu, e.g. [[Generalizovani metod minimalnog ostatka|GMRES]] i [[metod konjugovanog gradijenta]]. Za te metode broj koraka koji su neophodni da bi dobilo precizno rešenje je toliko veliki da se aproksimacija prihvata u istom maniru kao kod iterativnog metoda.

=== Diskretizacija ===

Kontinualni problemi se ponekad moraju zameniti diskretnim problemima čije rešenje je poznato da bi se aproksimiralo rešenje kontinualnog problema; taj proces se naziva ''[[diskretizacija|diskretizacijom]]''. Na primer, rešenje [[diferencijalna jednačina|diferencijalne jednačine]] je [[funkcija (matematika)|funkcija]]. Ta funkcija se mora zameniti konačnom količinom podataka, na primer njenom vrednošću u konačnom broju tačaka njenog domena, mada je taj domen [[Kontinuum (teorija skupova)|kontinuum]].

== Generacija i propagacija grešaka ==
Izučavanje grešaka sačinjava važan deo numeričke analize. Postoji nekoliko načina na koji se može uneti greška u rešenje problema.

=== Zaokruživanje ===

[[Greška zaokruživanja|Greške zaokruživanja]] nastaju zato što je nemoguće precizno predstaviti sve [[realni broj|realne brojeve]] na mašini sa konačnom memorijom (što je slučaj sa praktično svim [[računar|digitalnim računarima]]).

=== Skraćivanje i greške diskretizacije ===

Greške [[Skraćivanje|skraćivanja]] nastaju kad se iterativni metod završi ili kad se matematička procedura aproksimira, i približno rešenje se razlikuje od tačnog rešenja. Slično tome, diskretizacija unosi [[Greška diskretizacije|grešku diskretizacije]] zato što se rešenje diskretnog problema ne poklapa sa rešenjem kontinualnog problema. Na primer, u iteraciji prikazanoj na desnoj strani da bi se izračunalo rešenje jednačine &lt;math&gt;''3x^3+4=28''&lt;/math&gt;, nakon 10 ili više iteracija, zaključuje se (na primer) da je koren oko 1,99. Stoga imamo grešku skraćivanja od 0,01.

Nakon generisanja greške, ona se generalno uvećava tokom proračuna. Na primer, već smo napomenuli da operacija + na kalkulatoru (ili računaru) nije precizna. Iz toga sledi da je sabiranje tipa a+b+c+d+e još nepreciznije.

Gore je pomenuto da dolazi do greške skraćivanja, kad se aproksimira matematička procedura. Poznato je da je za preciznu integraciju funkcije neophodno naći zbir beskonačno velikog broja trapezoida. U praksi se međutim može odrediti jedino zbir konačnog broja trapezoida, i stoga dolazi do aproksimacije matematičke procedure. Slično tome, da bi se diferencirala funkcija, diferencijalni element treba da teži nuli, dok je numerički moguće jedino izabrati konačnu vrednost diferencijalnog elementa.

=== Numerička stabilnost i dobro postulirani problemi ===

[[Numerička stabilnost]] je važan pojam u numeričkoj analizi. Algoritam se smatra ''numerički stabilnim'' ako se greška, nezavisno od izvora, znatno ne uvećava tokom proračuna. Do toga dolazi ako je problem ''stabilan'', što znači da se rešenje malo menja sa malom promenom ulaznih podataka. U kontrastu s tim, ako je problem ''nestabilan'', onda svaka mala greška u ulaznim podacima narasta u veliku grešku u rešenju.

Originalni problem i algoritam koji se koriste za rešavanje problema mogu da budu ''stabilni'' i/ili ''nestabilni'', ili bilo koja kombinacija. Stoga algoritam koji rešava stabilni problem može da bude bilo numerički stabilan ili numerički nestabilan. Umetnost numeričke analize je da se nađe stabilan algoritam za rešavanje dobro postavljenog matematičkog problema. Na primer, izračunavanje kvadratnog korena iz 2 (koji je oko 1,41421) je stabilan problem. Mnogi algoritmi rešavaju taj problem počevši od inicijalne aproksimacije ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; od &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;, na primer ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;=1,4, i zatim izračunavaju poboljšanje pretpostavke ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ''x''&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, etc.. Jedan takav metod je poznati [[Metode izračunavanja kvadratnih korena|Vavilonski metod]], koji je dat sa ''x''&lt;sub&gt;''k''+1&lt;/sub&gt; = ''x&lt;sub&gt;k&lt;/sub&gt;''/2 + 1/''x&lt;sub&gt;k&lt;/sub&gt;''. Još jedan iterativni pristup, koji ćemo zvati Metod X, je dat sa ''x''&lt;sub&gt;''k'' + 1&lt;/sub&gt; = (''x''&lt;sub&gt;''k''&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&amp;minus;2)&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + ''x''&lt;sub&gt;''k''&lt;/sub&gt;.&lt;ref&gt;This is a fixed point iteration for the equation &lt;math&gt;x=(x^2-2)^2+x=f(x)&lt;/math&gt;, whose solutions include &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt;. The iterates always move to the right since &lt;math&gt;f(x)\geq x&lt;/math&gt;. Hence &lt;math&gt;x_1=1.4&lt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; converges and &lt;math&gt;x_1=1.42&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; diverges.&lt;/ref&gt; Izračunali smo nekoliko iteracija ovog algoritma u donjoj tabeli, sa inicijalnim pretpostavkama ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = 1,4 i ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = 1,42.

{| class=&quot;wikitable&quot;
 |-
! Vavilonski metod
! Vavilonski metod
! Metod X
! Metod X
 |-
 | ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = 1.4
 | ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = 1.42
 | ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = 1.4
 | ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; = 1.42
 |-
 | ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 1.4142857...
 | ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 1.41422535...
 | ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 1.4016
 | ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; = 1.42026896
 |-
 | ''x''&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; = 1.414213564...
 | ''x''&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; = 1.41421356242...
 | ''x''&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; = 1.4028614...
 | ''x''&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; = 1.42056...
 |-
 |
 |
 | ...
 | ...
 |-
 |
 |
 | ''x''&lt;sub&gt;1000000&lt;/sub&gt; = 1.41421...
 | ''x''&lt;sub&gt;28&lt;/sub&gt; = 7280.2284...
 |}

Može se uočiti da Vaviloniski metod brzo konvergira nezavisno od inicijalne pretpostavke, dok Metod X konvergira ekstremno sporo sa inicijalnom pretpostavkom od 1,4 i divergira počevši od inicijalne pretpostavke 1,42. Stoga je Vavilonski metod numerički stabilan, dok je Metod X numerički nestabilan.
:'''Numerička stabilnost''' je zavisna od broja značajnih cifara koje data mašina podržava, ako se koristi mašina koja radi sa prve četiri cifre pokretnog zareza dolazi do znatnog gubitka preciznosti
:&lt;math&gt; 
f(x)=x\left(\sqrt{x+1}-\sqrt{x}\right)
\text{ and } g(x)=\frac{x}{\sqrt{x+1}+\sqrt{x}}.
&lt;/math&gt;
:Ako se uporede rezultati od
:: &lt;math&gt; f(500)=500 \left(\sqrt{501}-\sqrt{500} \right)=500 \left(22.3830-22.3607 \right)=500(0.0223)=11.1500&lt;/math&gt;
:i
:&lt;math&gt;
\begin{alignat}{3}g(500)&amp;=\frac{500}{\sqrt{501}+\sqrt{500}}\\
      &amp;=\frac{500}{22.3830+22.3607}\\
      &amp;=\frac{500}{44.7437}=11.1748
\end{alignat}
&lt;/math&gt;
: uočava se da '''[[gubitak značaja]]''', koji se takođe naziva '''poništavanja oduzimanjem''', ima ogromni efekat na rezultate, mada su funkcije ekvivalentne; da bi se pokazalo da su ekvivalentne jednostavno se polazi od f(x) i završava sa g(x), tako da je
:: &lt;math&gt; \begin{alignat}{4}
f(x)&amp;=x \left(\sqrt{x+1}-\sqrt{x} \right)\\
    &amp; =x \left(\sqrt{x+1}-\sqrt{x} \right)\frac{\sqrt{x+1}+\sqrt{x}}{\sqrt{x+1}+\sqrt{x}}\\
    &amp;=x\frac{(\sqrt{x+1})^2-(\sqrt{x})^2}{\sqrt{x+1}+\sqrt{x}}\\
    &amp; =x\frac{x+1-x}{\sqrt{x+1}+\sqrt{x}}  \\
    &amp; =x\frac{1}{\sqrt{x+1}+\sqrt{x}}  \\
    &amp;=\frac {x}{\sqrt{x+1}+\sqrt{x}}
\end{alignat}&lt;/math&gt;

:Istinska vrednost rezultata je 11,174755..., što je tačno ''g''(500) = 11,1748 nakon zaokruživanja rezultata na 4 decimalna mesta.
:Sad zamislimo da se koristi mnoštvo članova kao što su ove funkcije u programu; greške će se uvećavati tokom rada programa, osim ako se koristi podesna formula za ove dve funkcije svaki put kad se izračunavaju ''f''(''x''), ili ''g''(''x''); izbor je zavistan od pariteta &amp;nbsp;''x''.
*Primer je uzet iz: Mathew; Numerical methods using matlab, 3rd ed.

== Oblasti izučavanja ==

Polje numeričke analize obuhvata mnoštvo potdisciplina. Neke od glavnih su:

=== Izračunavanje vrednosti funkcija ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right; width: 250px; clear: right; margin-left: 1em;&quot;
 |
'''Interpolacija''': Primećeno je da temperatura varira od 20 stepeni Celzijusa u 1:00 do 14 stepeni u 3:00. Linearnom interpolacijom tih podataka se dolazi do zaključka da je bilo 17 stepeni u 2:00 i 18,5 stepeni u 1:30 pm.

'''Ekstrapolacija''': Ako je [[bruto domaći proizvod]] zemlje prosečno rastao sa 5% godišnje i ako je bio 100 milijarde dolara prošle godine, ekstrapolacijom možemo zaključiti da će biti 105 milijarde dolara ove godine.

[[Image:Linear-regression.svg|right|100px|Linija kroz 20 tačaka]]

'''Regresija''': U linearnoj regresiji, polazeći od ''n'' tačka, izračunavamo liniju koja prolazi koliko god je moguće blizo tih ''n'' tačaka.

[[Image:LemonadeJuly2006.JPG|right|100px|Koliko košta čaša limunade?]]

'''Optimizacija''': Recimo da prodajemo limunadu na tezgi, i uočimo da pri ceni $1, možemo da prodamo 197 čaša lemunade na dana, i da za svakih $0,01 povećanja cene, prodaja opada za jednu čašu linumanade na dan. Ako prodajemo po ceni od $1,485, dolazi do maksimizacije profita, ali zbog ograničenja da je neophodno napaćivati celobrojnu cenu, naplaćivanje $1,48 ili $1,49 po čaši će proizvesti maksimalni prihod od $220,52 na dan.

[[Image:Wind-particle.png|right|Pravac vetra je označen plavom bojom, istinska trajektorija crno, rezultat Ojlerovog metoda crveno.]]

'''Diferencijalna jednačina''': Ako se 100 fanova podesi da duvaju vetar sa jednog kraja sobe na drugu i zatim se pusti pero u vetar, šta se događa? Pero će slediti struju vazduha, koja može da bude veoma kompleksna. Jedna aproksimacija je da se izmeri brzina kojom se duva vazduh u blizini pera u svakoj sekundi, i da se simulisano pomera pero kao da se kreće u pravoj liniji istom brzinom tokom jedne sekunde, pre nego što se ponovo izmeri brzina vetra. To se naziva [[Ojlerov metod|Ojlerovim metodom]] rešavanja obične diferencijalne jednačine.
|}

Jedan od najjednostavnijih problema je evaluacija funkcije u datoj tački. Najprostiji pristup unošenja broja u formulu nije uvek veoma efikasan. Za polinome, bolji pristup je korišćenje [[Hornerova šema|Hornerove šeme]], pošto se time redukuje broj neophodnih množenja i sabiranja. Generalno je važno da se proceni i kontroliše [[greška zaokruživanja]] koja nastaje pri upotrebi aritmentike [[Broj sa pokretnim zarezom|pokretnog zareza]].

=== Interpolacija, ekstrapolacija, i regresija ===

[[Interpolacija]] rešava sledeći problem: polazeći od vrednosti neke nepoznate funkcije u više tačaka, koju će vrednost ta funkcija imati u nekoj drugoj tački između poznatih tačaka?

[[Ekstrapolacija]] je veoma slična interpolaciji, izuzev da je ovde cilj da se nađe vrednost nepoznate funkcije u tački koja je izvan opsega poznatih tačaka.

[[Regresiona analiza|Regresija]] je takođe slična, izuzev da uzima u obzir podatke kao da su neprecizni. Polazeći od datog broja tačaka i izmerenih vrednosti neke funkcije u tim tačkama (sa greškom), cilj je da se odredi nepoznata funkcija. [[Metod najmanjih kvadrata]] je jedan od popularnih pristupa regresione analize.

=== Rešavanje jednačina i sistema jednačina ===

Još jedan fundamentalni problem je izračunavanje rešenja date jednačine. Dva slučaja se obično razlikuju, u zavisnosti od toga da li je jednačina linearna ili nije. Na primer, jednačina &lt;math&gt;2x+5=3&lt;/math&gt; je linearna, dok &lt;math&gt;2x^2+5=3&lt;/math&gt; nije.

Znatne količine truda su uložene u razvoj metoda za rešavanje [[Sistem linearnih jednačina|sistema linearnih jednačina]]. Standardni direktni metodi, i.e., metodi koji koriste neku od [[Dekompozicija matrice|dekompozicija matrica]] su [[Gaussova eliminacijska metoda|Gausova eliminacija]], [[LU dekompozicija]], [[Čoleskijeva dekompozicija]] za [[simetrična matrica|simetrične]] (ili [[hermitijanska matrica|hermitijanske]]) ili [[pozitivna-konačna matrica|pozitivno-konačne matrice]], i [[QR dekompozicija]] za nekvadratne matrice. [[Iterativni metod]]i kao što je [[Jakobijev metod]], [[Gaus-Zajdelova metod]], [[sukcesivna prekomerna relaksacija]] i [[metod konjugovanog gradijenta]] su obično preferentni za velike sisteme. Opšti iterativni metodi se mogu razviti koristići [[podela matrice|podele matrice]].

[[Algoritam nalaženja korena|Algoritmi nalaženja korena]] se koriste za rešavanje nelinearnih jednačina (oni su tako nazvani zato što je koren funkcije argument za koji je vrednost funkcije nula). Ako je funkcija [[derivat|diferencijabilna]] i ako su derivati poznati, onda je [[Njutnov metod]] popularni izvor. [[Linearizacija]] je još jedna tehnika za rešavanje nelinearnih jenačina.

=== Rešavanje svojstvene vrednositi ili singularne vrednosti problema ===
Nekoliko važnih problema se može izraziti u obliku [[dekompozicija svojstvenim vrednostima]] ili [[dekompozicija singularne vrednosti]]. Na primer, algoritam [[kompresija slika|spektralne kompresije slike]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Singular Value Decomposition and Its Applications in Image Compression |url=http://online.redwoods.cc.ca.us/instruct/darnold/maw/single.htm |access-date=2015-06-11 |archivedate=2006-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061004041704/http://online.redwoods.cc.ca.us/instruct/darnold/maw/single.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; je baziran na dekompoziciji singularne vredsnosti. Korespondiraći alat u statistici se naziva [[analiza principalnih komponenti]].

=== Optimizacija ===
{{Main|Matematička optimizacija}}

Optimizacioni problemi se bave određivanjem tačke u kojoj dolazi do maksimizacije (minimizacije) date funkcije. Obično ta tačka mora da zadovolji izvesna [[Ograničenje (matematika)|ograničenja]].

Polje optimizacije se dalje deli u nekoliko potpolja, u zavisnosti od forme ciljne funkcije i ograničenja. Na primer, [[linearno programiranje]] se bavi sličajem gde su ciljna funkcija i ograničanja linearni. Poznati metod linearnog programiranja je [[Simpleks algoritam|simpleks metod]].

Metod [[Lagranžovi množioci|Langranžovih množioca]] se može koristiti za redukovanje optimizacionih problema sa ograničenjima do optimizacionih problema bez ograničenja.

=== Diferencijalne jednačine ===
{{main|Numerički metodi za obične diferencijalne jednačine|Numeričke parcijalne diferencijalne jednačine}}

Numerička analiza se isto tako bavi izračunavanjem (na aproksimativan način) rešenja [[diferencijalna jednačina|diferencijalnih jednačina]], običnih diferencijalnih jednačina i [[parcijalna diferencijalna jednačina|parcijalnih diferencijalnih jednačina]].

Parcijalne differencijalne jednačine se rešavaju tako što se prvo diskretizuje jednačina, čime se dovodi u konačno-dimenzioni potprostor. To se može uraditi [[metod konačnog elementa|metodom konačinih elemenata]], metodom [[konačna razlika|konačnih razlika]], ili (posebno u inženjerstvu) [[metod konačnih zapremina|metodom konačnih zapremina]]. Teoretska zaleđina tih metoda obično obuhvata teoreme [[funkciona analiza|funkcione analize]]. Time se redukuje problem do rešavanja algebraske jednačine.

== Softver ==
{{main|Spisak softvera za numeričku analizu|Poređenje softvera za numeričku analizu}}

Od kasnog dvadesetog veka, većina algoritama je implementirana u više različitih programskih jezika. [[Netlib]] repozitorija sadrži razne kolekcije softverskih rutina za numeričke probleme, uglavnom u jezicima [[Fortran]] i [[C (programski jezik)|C]]. Proizvodi u prodaji sadrže implementacije mnoštva različitih numeričkih algoritama uključujući [[IMSL Numerical Libraries|IMSL]] u [[Numerical Algorithms Group|NAG]] biblioteke; slobodna alternativa je [[GNU naučna biblioteka]].

Postoji nekoliko popularnih numeričkih računarskih aplikacija, kao što su [[MATLAB]], [[TK Solver]], [[S-PLUS]], [[LabVIEW]], i [[IDL (programski jezik)|IDL]], kao i alternative besplatnog i otvorenog izvornog koda: [[FreeMat]], [[Scilab]], [[GNU Octave]] (slično Matlabu), [[IT++]] (C++ biblioteka), [[R (Programski jezik)|R]] (slično sa S-PLUS) i pojedine varijante [[Python (programski jezik)|Python]] jezika. Performance znatno variraju: dok su vektorske i matrične operacije obično brze, skalarne petlje mogu da variraju po brzini za više od jednog reda veličine.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Speed comparison of various number crunching packages |url=http://www.sciviews.org/benchmark/ |access-date=2015-06-11 |archive-date=2006-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061005024002/http://www.sciviews.org/benchmark/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.scientificweb.com/ncrunch/ncrunch5.pdf Comparison of mathematical programs for data analysis] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160518062220/http://www.scientificweb.com/ncrunch/ncrunch5.pdf |date=2016-05-18 }} Stefan Steinhaus, ScientificWeb.com&lt;/ref&gt;

Mnogi [[računarski algebarski sistem]]i, kao što je [[Mathematica]], takođe koriste dostupnost [[arbitrarna aritmetička preciznost|arbitrane aritmetičke preciznosti]] koja može da omogući tačnije rezultate.

Softver za [[elektronska tabela|elektronske tabele]] (npr. Excel) isto tako može da se koristi za rešavanje jednostavnih problema iz polja numeričke analize.

== Numeričko integriranje ==
{{Main|Numerička integracija}}
[[Datoteka:Composite_trapezoidal_rule_illustration.png|right|thumb|Površina ispod funkcije ''f''(''x'') (označene plavom) aproksimira se površinom trapeza ispod po dijelovima linearne aproksimacije (označene crvenom).]]

Jedan od najčešćih problema s kojima se susrećemo u numeričkoj analizi je računanje vrijednosti [[Integral|određenog integrala]]: &lt;math&gt; \int_{a}^{b} f(x)\, dx &lt;/math&gt;. Numerička integracija je u nekim okolnostima poznata kao numerička [[kvadratura (matematika)|kvadratura]]. Popularne metode koriste jednu od [[Njutn-Kouts formule|Njutn–Koutsovih formula]] (poput pravila srednje tačke ili [[Simpsonovo pravilo|Simpsonovog pravila]]) ili [[Gausova kvadratura|Gausove kvadrature]]. Te metode se oslanjaju na strategiju „podeli i pokori“, tako što se integral na relativno velikom setu podeli u integrale na manjim setovima. U slučajevima velikog broja dimenzija, gde su ti metodi nedopustivo skupi u pogledu računarskih zahteva, pribegava se primeni [[Monte Carlo simulacija|Monte Karlovog]] ili [[kvazi-Monte Karlo metod|kvazi-Monte Karlovog metoda]] (pogledajte [[Monte Karlo integracija]]), ili, kod umereno velikog broja dimenzija, metoda [[retka mreža|retke mreže]].

Dve osnovne metode numeričke integracije su proširena [[trapezna formula]] i proširena [[Simpsonova formula]]&lt;ref&gt;http://web.math.pmf.unizg.hr/~rogina/2001096/num_anal.pdf str. 478, pristupljeno: 20. rujna 2013.&lt;/ref&gt;.

Kod proširene '''trapezne formule''', interval integracije [a,b] podijeli se u ''n'' podintervala uz slijedeću oznaku: a=x&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;&lt;x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;&lt;...&lt;x&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;=b. U svim se točkama razdiobe izračunaju vrijednosti podintegralne funkcije y&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;=f(x&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;), te se nad svakim podintegralom formira trapez spajanjem točaka T&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;(x&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;) i T&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;(x&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;). Tim se trapezom, čija je površina jednaka P&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;=(x&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;-x&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;)(y&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;+y&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;)/2, aproksimira stvarna površina ispod funkcije ''f(x)'' na tom intervalu. Uz uobičajen postupak ekvidistantne razdiobe, tj razdiobe intervala na ''n'' jednakih podintervala (kod kojeg je x&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;-x&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;=(b-a)/n ), te zbrajanjem površina trapeza konstruiranih nad svim intervalima razdiobe dobijamo trapeznu formulu:

:&lt;math&gt;\int_{a}^{b} f(x)\, dx \, \approx \, \frac{b-a}{2n} \cdot(y_0 + 2y_1 + 2y_2 + \ldots + 2y_{n-1} + y_n)   &lt;/math&gt;

Ocjena greške ove numeričke aproksimacije dana je s:

:&lt;math&gt; E(f) = \max_{\xi\in[a,b]} \frac{(b-a)^3}{12n^2} |f''(\xi)|.&lt;/math&gt;

[[Datoteka:Simpsons_method_illustration.svg|right|thumb|Površina ispod funkcije ''f''(''x'') (označene plavom) aproksimira se površinom ispod parabole koja interpolira funkciju u tri zadane točke (označene crvenom).]] Proširena '''Simpsonova formula''', kao i ''trapezna formula'' počinje razdiobom intervala ''[a,b]'' na ''n'', ne nužno, jednakih podintervala. No ovoga puta se na svaka dva podintervala, odnosno kroz točke T&lt;sub&gt;i-1&lt;/sub&gt;(x&lt;sub&gt;i-1&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;i-1&lt;/sub&gt;), T&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;(x&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;) i T&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;(x&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;i+1&lt;/sub&gt;) povlači jedinstveno određena [[kvadratna funkcija]] (parabola). Zbog toga kod provođenja Simpsonove formule ''imamo dodatni zahtjev da je broj podintervala n paran''. Računanjem površina ispod tako kontruiranih parabola, te njihovim zbrajanjem dobijamo proširenu Simpsonovu formulu:

:&lt;math&gt;\int_a^b f(x) \, dx\approx
\frac{b-a}{3n}\bigg[y_0+4y_1+2y_2+4y_3y+2y_4+\cdots+4y_{n-1}+y_n\bigg].&lt;/math&gt;

Ocena greške proširene Simpsonove formule data je izrazom:

:&lt;math&gt;E(f) = \max_{\xi\in[a,b]} \frac{(b-a)^5}{180 n^4} |f^{(4)}(\xi)|.&lt;/math&gt;

Kako u pravilu parabola bolje aprokisimira nasumične funkcije od pravca, Simpsonova formula u pravilu daje tačniji rezultat od trapezne formule.

== Numeričko rješavanje diferencijalnih jednadžbi ==

U numeričku analizu spadaju i metode kojima se traži numeričko aproksimativno rješenje &quot;''Cauchyjevog problema''&quot;; [[diferencijalne jednadžbe]] s zadanim početnim uvjetom. Razvijene su metode za numeričko rješavanje običnih, ali i parcijalnih diferencijalnih jednadžbi. Dvije osnovne metode su ''Eulerova metoda'', i familija ''Runge-Kutta metoda''.

== Povezano ==
*[[Analiza algoritama]]
*[[Naučno računarstvo]]
*[[Spisak tema numeričke analize]]
*[[Numerička diferencijacija]]
*''[[Numerički recepti]]''
*[[Simboličko-numeričko računarstvo]]

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
*{{cite book|author= Golub, Gene H. and Charles F. Van Loan |title=Matrix Computations|edition=3.|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=0-8018-5413-X|year=1986}}
*{{cite book |first=Nicholas J.|last=Higham | authorlink= |title=Accuracy and Stability of Numerical Algorithms|url=https://archive.org/details/accuracystabilit0000high|publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics|isbn=0-89871-355-2|year=1996}}
*{{cite book |last=Hildebrand |first=F. B. | authorlink= | title=Introduction to Numerical Analysis |url=https://archive.org/details/introductiontonu0000hild | edition=2nd edition |year=1974 |publisher=McGraw-Hill |location= |isbn= 0-07-028761-9}}
*{{cite book |last=Leader |first=Jeffery J. | authorlink= |title=Numerical Analysis and Scientific Computation |url=https://archive.org/details/numericalanalysi0000lead |year=2004 |publisher=Addison Wesley |location= |isbn= 0-201-73499-0 }}
*{{cite book|last= Wilkinson |first =J.H.| authorlink= | title=The Algebraic Eigenvalue Problem (Clarendon Press)|year=1965}}
*{{cite journal | author=Kahan, W. | authorlink= | title= &quot;A survey of error-analysis,&quot; in Info. Processing 71 (Proc. IFIP Congress 71 in Ljubljana), vol. 2, pp. 1214–39, North-Holland Publishing, Amsterdam|year=1972}} (examples of the importance of accurate arithmetic).
* Lloyd N. Trefethen (2006). [http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf &quot;Numerical analysis&quot;], 20 pages. In: Timothy Gowers and June Barrow-Green (editors), ''Princeton Companion of Mathematics'', Princeton University Press.

{{refend}}

== Vanjske veze ==
*[http://www-gdz.sub.uni-goettingen.de/cgi-bin/digbib.cgi?PPN362160546 Numerische Mathematik], volumes 1-66, Springer, 1959-1994 (searchable; pages are images). {{en icon}} {{de icon}}
*[http://www.springerlink.com/content/0029-599X Numerische Mathematik at SpringerLink] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121208202239/http://www.springerlink.com/content/0029-599X |date=2012-12-08 }}, volumes 1-112, Springer, 1959–2009
*[http://siamdl.aip.org/dbt/dbt.jsp?KEY=SJNAAM SIAM Journal on Numerical Analysis], volumes 1-47, SIAM, 1964–2009
*[http://www.nr.com/oldverswitcher.html ''Numerical Recipes''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905141405/http://www.nr.com/oldverswitcher.html |date=2015-09-05 }}, William H. Press (free, downloadable previous editions)
*[https://web.archive.org/web/20120225082123/http://kr.cs.ait.ac.th/~radok/math/mat7/stepsa.htm ''First Steps in Numerical Analysis''] (internet archivearchived), R.J.Hosking, S.Joe, D.C.Joyce, and J.C.Turner
*[http://www.phy.ornl.gov/csep/CSEP/TEXTOC.html ''CSEP'' (Computational Science Education Project)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801213333/http://www.phy.ornl.gov/csep/CSEP/TEXTOC.html |date=2017-08-01 }}, U.S. Department of Energy
*[http://www.damtp.cam.ac.uk/user/fdl/people/sd103/lectures/nummeth98/index.htm#L_1_Title_Page Numerical Methods], Stuart Dalziel University of Cambridge
*[https://web.archive.org/web/20110110055517/http://www.math.upenn.edu/~wilf/DeturckWilf.pdf Lectures on Numerical Analysis], Dennis Deturck and Herbert S. Wilf University of Pennsylvania
*[http://johndfenton.com/Lectures/Numerical-Methods/Numerical-Methods.pdf Numerical methods], John D. Fenton University of Karlsruhe
*[http://numericalmethods.eng.usf.edu/ Numerical Methods for Science, Technology, Engineering and Mathematics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906070428/http://numericalmethods.eng.usf.edu/ |date=2006-09-06 }}, Autar Kaw University of South Florida
*[http://math.fullerton.edu/mathews/numerical.html Numerical Analysis Project], John H. Mathews California State University, Fullerton
*[http://www.math.jct.ac.il/~naiman/nm/ Numerical Methods - Online Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070428010420/http://math.jct.ac.il/~naiman/nm/ |date=2007-04-28 }}, Aaron Naiman Jerusalem College of Technology
*[http://www-teaching.physics.ox.ac.uk/computing/NumericalMethods/NMfP.pdf Numerical Methods for Physicists], Anthony O’Hare Oxford University
*[https://web.archive.org/web/20120225082123/http://kr.cs.ait.ac.th/~radok/math/mat7/stepsa.htm Lectures in Numerical Analysis] , R. Radok Mahidol University
*[http://ocw.mit.edu/courses/mechanical-engineering/2-993j-introduction-to-numerical-analysis-for-engineering-13-002j-spring-2005/ Introduction to Numerical Analysis for Engineering], Henrik Schmidt Massachusetts Institute of Technology
*[http://jwhaverkort.net23.net/documents/NumMethPDEs.pdf Numerical Methods for time-dependent Partial Differential Equations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026111531/http://jwhaverkort.net23.net/documents/NumMethPDEs.pdf |date=2014-10-26 }}, J.W. Haverkort, based on a course by P.A. Zegeling Utrecht_University
*[http://ece.uwaterloo.ca/~dwharder/NumericalAnalysis/ ''Numerical Analysis for Engineering''], D. W. Harder University of Waterloo

[[Kategorija:Numerička analiza]]
[[Kategorija:Matematička fizika]]
[[Kategorija:Računske nauke]]</text>
      <sha1>j6evd8jj9ibdvpibiuieby8p1wkdh7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Namještaj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103825</id>
    <revision>
      <id>42717017</id>
      <parentid>42711893</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12825" sha1="kcf3bsl1ywjro3c9qz1bbngtxkd053i" xml:space="preserve">[[Datoteka:Napoleon-Throne.480.jpg||thumb|260px|Stolica u ampir stilu]]
[[Datoteka:Armchair Parent Louvre OA11736.jpg||thumb|260px|Stolica u ampir stilu]]
[[Datoteka:Empirestil, Stol, Nordisk familjebok.png|thumb|260px|Stolica u ampir stilu]]
[[Datoteka:Dining table for two.jpg|thumb|260px|Sto za ručavanje za dvoje]]

'''Namještaj''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili '''nameštaj''' ([[ekavski izgovor|ek.]]), odn. '''pokućstvo''', [[predmet]]i namijenjeni prvenstveno korištenju u zatvorenim prostorima, kao što su [[stan]]ovi, trgovine, [[ured]]i i drugo. To je skupni naziv za pokretne objekte koji podržavaju ljudsko tijelo (namještaj za sjedenje i ležanje), omogućuju smještaj predmeta, i drže objekte na horizontalnoj površini iznad tla. Pojam je u suprotnosti s nepokretnim stvarima (nekretninama).

Namještaj je kombinacija elemenata koji pomažu oblikovati funkcionalne i/ili kreativne elemente prostorija, a nisu dio strukture zgrade (ili dio interijera).

Za razliku od umjetničkih predmeta, najvažniji značaj namještaja leži u njegovoj korisnosti i upotrebljivosti.

== Pojam ==
Nameštaj je reč koja potiče od [[glagol]]a '''namestiti''' što znači nešto postaviti na svoje mesto.

== Podela nameštaja ==
Sve delove nameštaja delimo na;
* '''nosioce''' i
* '''kovčege'''
Njihovom kombinacijom je nastao celokupni nameštaj. Razlikovanje pojedinih vrsta nameštaje je znak kulturnog napredka.
=== Nosioci ===
Forma nosioca je sastavljena iz tri ili četiri vertikalna podupirača na kojima počiva okvir ili daska. Ponekad se u istoriji javljaju simboličke forme kojim se podupiračima daju forme životinjskih ili ptičijih nogu da bi se naglasile funkcije stajanja.

=== Kovčezi ===
Kovčezi su u svojoj jednostavnoj formi kubičnih oblika koji su sabijeni i sačinjeni od dasaka. Životnost je omogućena uramljivanjem koje je trebalo da predupredpredi neke nedostatke drveta i koje se koristi za naglašavanje linija i ukrašavanje. Površine su prvo bile neutralne a kasnije su se rastavljale. Od mlađeg kamenog doba se susrećemo sa kovčezima sa krovovima koji imaju sličnost sa kućama. Ovaj način je bio podnmetovan za prenošenje arhitektonskih ideja u gradnju nameštaja.

== Istorija nameštaja ==
U istoriji umetnosti nameštaja mogu se razlikovati pojedine epohe počev od orijentalnih kultura [[umjetnost starog Egipta|egipatske umetnosti]], dobu klasične antike, [[starogrčka umjetnost|grčke]] i [[rimska umjetnost|rimske umetnosti]]. Antički nameštaj je očuvan samo u fragmentima ali se dosta onjemu zna zahvaljujući arheologiji. [[Srednjevekovna umetnost|Srednji vek]] počinje dobom predkarolinške umetnosti i preko [[Romanika|romanske]] primitivnosti dolazi do razdoblja [[Gotika|gotike]]. U doba [[Renesansa|renesanse]] se u prenji plan uvodi umetnička misao. [[Barok]] je promena doba renesanse koji je obeležio [[Michelangelo Buonarotti|Mikelanđelo]] odklonivši se od jednostavnosti i karakteriše se bogatstvom najrazličitijih formi i ukrasa u nameštaju koje su uticale na posmatrača svojim velikim rasponima linija. Posle baroka počinje nova epoha koja je trajala sve do početka [[19. vijek|19. veka]] i koja se može nazvati dvorskim razdobljem. Pozni stil [[Luj XIV|Luja XIV]] kralja sunca je sastavljen iz delova [[Francuska|Francuske]] i [[Nemačka|Nemačke]]. Rokoko je minijaturizacija i zaključak [[barok]]a. Uticaj [[Engleska|engleskih]] strujanja u polju nameštaja u [[18. vijek|18. veku]] je bio prisutan- zatim dolazi do vraćanja ka [[Grčka|antičkim uzorima]] preko stila [[Luj XVI|Luja XVI]]. [[Klasicizam]] je završetak dugog razdoblja koji je nastao u polovini [[18. vijek|18. veka]] i prelazu od stila [[Luj XVI|Luja XVI]] ka majestoznom i luksuznom nameštaju [[Ampir|empira]] sve do nameštaja [[bidermajer]]a se ogleda promena ukusa evropskog u umetničkom stvaranju.
U [[19. vijek|19. veku]] se javljaju težnje za internacionalicacijom i nameštaj postaje sveobuhvatni proces civilizacije. Proizvođači nameštaja i [[arhitekt]]i postaju svesni da savremeni nameštaj mora da odgovara potrebama savremenog čoveka.

== Nameštaj starog veka ==
Stari vek je znao već sve vrsta nameštaja. Samo se u doba [[Renesansa|renesanse]] povaćao broj pojedinih vrsta i povećanje tipa nameštaja. Navike u Orijentu podmenjivali su upoterbu malog nameštaja jer se uobičavalo sedenje na ćilimovima (izuzimajuć [[Narodna Republika Kina|Kinu]]). Kod Vavilonjana i Asiraca koji su jedna od najstarijih civilizacija oseća se uticaj [[egipat]]skog nameštaja o kome imamo dosta informacija. [[Egipat]]ski nameštaj je ukrašen rezberijom i [[ornament]]ima iz sveta životinjskog i biljnog a javlja se i tapaciranje nameštaja. Umetnost starog veka poznavalo je radove kao oblaganje [[zlato]]m, slonovinom, poznavanje plemenitog drveta kao i šper ploču. U [[starogrčka umjetnost|grčkom]] domaćinstvu je bilo malo nameštaja i nameštaj je biood drva ukrašavan staklom, slonovinom i poznavali su i zakrivljavanje drveta pomoću vrele vode, poznavali su tiplovanje, eksere i mnoge postupke koji se i danas primenjuju a produkti su bili ugnačani nekom vrstom politure. Razlike između [[Egipat]]skog i [[starogrčka umjetnost|grčkog]] nameštaja su razlike u shvatanju života i smrti jer je egipatska umetnost bila za život posle smrti iako nameštaj i odevanje podleže istim zakonima. Grčke skulpture i rezbarije imaju estetski značaj. Grčki [[krevet]] je bio lak i pokretan. [[Rimska umjetnost|Rimljani]] su primili nameštaj od Grka. Rimski stolovi su brojni po formi. U umetnosti starog veka su otkriveni svi načini obrađivanja drveta kao i spajanje i oblaganje, politiranje tapaciranje, kao i činjenica da su svi pronalazci tokom razvoja morali biti ponovo objavljivani kao i da je razvoj nameštaja spojen i zavisan od društvenih i privrednih odnosa.

== Srednji vek ==
Posle raspada rimske imperije i prodora germana se usidrila rimska kultura u istočnoj [[rimsko Carstvo|rimskoj imperiji]], kasnije [[bizantska umjetnost|vizantijskoj]] u kojoj su se ostaci antičke umetnosti očuvali vekovima. Na istim osnovama se izgrađivala umetnost nameštaja. Obljublena dekoracija je bila ulaganje slonovine a od razvoja svile upotrebljavao se i tekstil. Nameštaj je bio izmanjen antički nameštaj kod kojih su antički elementi barbarizovani ali je razvijena kultura uvek pobeđivala nad kulturom mladih naroda. U dekoraciji se upotrebljavaju plitki reljefi. Upotrebljavaju se ponovo oživljeni oblici stolica na rasklapanje.

== Pozna [[gotika]] ==
[[15. vijek|15. vek]] se karakteriše i cvetanjem kulture i počinje građanska kultura i stvara se spoj narodne i antičke umetnosti a pronalazak vodene pile je omogućio razvoj novih oblika nameštaja. Od [[14. vijek|14. veka]] je drvo spajano sa nazubljivanjem i otpale su gvozdeni spojevi i pruge. Na čelu cehova stajali su stari majstori koji se bdeli nad redom u cehu. Cehovi su izdavali svedočanstva i primali nove učenike a niko nije osim njih mogao da radi zanate.

== [[Renesansa]] i [[barok]] ==
U [[15. vijek|15. veku]] se javlja oživljavanje antike u [[Italija|Italiji]] koje je krajem veka jako umepredilo zanatstvo i izradu nameštaja. U [[16. vijek|16. veku]] se ovo pročiruje i na ostale zemlje u [[Evropa|Evropi]] i raširuje se ovaj stil koji se oslobodio svih strogih formi svoga nastanka. Ponovo se upotrebljava tehnika intarzije i inkrustacije koje su poznavane još u egipatskoj umetnosti i koja jegajena u Orijentu i dolazila je preko [[Španija|Španije]] i [[Venecija|Venecije]] i upotrebljavana je za ukrašavanje škrinja, stolica i klupa. Neki nameštaj je ipak pogodniji za eksponat u muzejima nego za upotrebu. Iako je renesansa bila sveobuhvatni proces ipak je njen centar bila Italija.

== [[Rokoko]] ==
U [[barok]]u je bio u [[Italija|Italiji]] obljubljen nameštaj sa pozlatama. U rokokou su se odlonjavali od lepota i raskošnosti i davali su prednost lakiranim nameštajima sa cvećem i uokvirivanjima u boji. U rokokou se trudilo da se dokaže da nameštaj stvara organsku celinu i u njemu je u [[18. vijek|18. veku]] došlo posle stroge gradnje u srednjem veku do vrhunskog napredka.
Posle se počinje javljati [[Klasicizam|novi klasični stil]] i na obzoru je novo [[Engleska|englesko]] narodno stvaranje koje dolazi nemačkom nameštaju u pomoć i novi podneti za rađajuću se evropsku demokratiju.

== Nameštaj u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]] ==
Na jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]- [[Mađarska]], [[Rumunija]], [[Bugarska]], [[Albanija]], [[Grčka]], [[Turska]] i [[Jugoslavija]] u ranom srednjem veku je bilo mnogo suprotnosti i izražavale su se težnje za osamostaljivanjem na ruševinama [[Rimska umjetnost|Rimskog carstva]] i kasnije osamostaljivanje od [[Umetnost Vizantije|Vizantijskih uticaja]] i to je sezalo do [[9. vijek|9. veka]] u sudbinu [[Mađarska|Mađarske]] i [[Srbija|Srbije]] i drugih zemalja ovoga dela evrope.

Stanovanje i stambena kultura je bilau svim imenovanim zemljama potisnuta od strane [[Turska|Turske]] imperije jako napadno. Glavno središte viših stremljenja bili su kraljevski dvorovi, gradovi, manastiri i plemstvo. Izrada je bila vođena južnonemačkim i italijanskim zanatlijama i njihovi se uticaji postepeno šire i na seosku sredinu i njihove sobe. U Mađarskoj koje je osim [[Hrvatska|Hrvatske]] donekle bilo iznimkom javljaju se kasnije povratci ka evropskom kulturnom razvoju. Sve ostale zemlje su podlegli uticajima orijentalizma i središte su svoga interesa u stambenoj sredini preneli na [[tekstil]]ne izrađevine. Primerci nameštaja su se minijaturizovali u stambene dopune. Samo posle potpunog isterivanja Turaka iz Evrope [[1912]]. godine vratilo se u sve zemlje opet evropski načini stanovanja.

== U nameštaj spadaju ==
[[Datoteka:Sketchy Supermall Furniture.jpg|thumb|300px||Izložba nameštaja]]
* [[vitrina]],
* [[kauč]],
* [[kauč|dvosjed]],
* [[kauč|trosjed]],
* [[kauč|ugaona garnitura]]
* [[kolevka]],
* [[komoda]],
* [[krevet]],
* [[krevet]]ac,
* [[kredenac]],
* [[ormar]],
* [[otoman]],
* [[plakar]],
* [[polica]],
* [[regal]],
* [[sofa]],
* [[stol|sto]],
* [[stolica]],
* [[stolica|hoklica]],
* [[fotelja]],
* [[francuski ležaj]],
* [[čiviluk]]
* [[šifonjer]]

== Galerija ==
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Vrba postelja.jpg|krevet
Datoteka:Lundia-hylly.jpg|polica za knjige
Datoteka:Table set by tapiovaara.jpg|klupa sa stolom
Datoteka:VOLTAIRE Seat.jpg|fotelja
Datoteka:A_brown_sofa_(2005-03-03).jpg|kauč
Datoteka:Hocker (fcm).jpg|stolica
Datoteka:Salemer Münster Musikerzimmer Notenschrank.jpg|ormar
Datoteka:Vedel childrens furniture gh.jpg|dečji nameštaj
&lt;/gallery&gt;

== Literatura ==
# Dějiny nábitkového umění, F. Cimburek-Jan Halák-Karel Herain-Zdenek Wirth, [[Brno]] [[1948]].

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Furniture}}
* ''[http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/Art-Design/garde-meuble/ Le Garde-meuble, ancien et moderne]'' (1841 -1851) Digital Exhibition of an influential French furniture magazine. Smithsonian Institution Libraries 
* Images of furniture design available from the Visual Arts Data Service (VADS) - including images from the [http://www.vads.ahds.ac.uk/collections/FPC.html Frederick Parker Chair Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080128153315/http://www.vads.ahds.ac.uk/collections/FPC.html |date=2008-01-28 }}, [http://www.vads.ahds.ac.uk/collections/DCA.html Design Council Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402213026/http://www.vads.ahds.ac.uk/collections/DCA.html |date=2009-04-02 }}, and the [http://www.vads.ahds.ac.uk/collections/DCSC.html Design Council Slide Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505141225/http://www.vads.ahds.ac.uk/collections/DCSC.html |date=2009-05-05 }}.
* [http://www.fabrooms.de/dictionary-of-the-history-of-furniture Dictionary of the History of Furniture]
* [https://web.archive.org/web/20200114064922/http://www.maltwood.uvic.ca/hoft/timeline.html History of Furniture Timeline] From Maltwood Art Museum and Gallery, University of Victoria
* [http://www.gutenberg.org/files/12254/12254-h/12254-h.htm Illustrated History Of Furniture]
* [http://www.furnituremanual.com/ Furniture Guide]
* [http://hearth.library.cornell.edu/ Home Economics Archive: Tradition, Research, History (HEARTH)] &lt;br /&gt;An e-book collection of over 1,000 books on home economics spanning 1850 to 1950, created by Cornell University's [http://www.mannlib.cornell.edu/ Mann Library]. Includes several hundred works on furniture and interior design in this period, itemized in a [https://web.archive.org/web/20110501064503/http://hearth.library.cornell.edu/h/hearth/bibs/applied.pdf specific bibliography].

[[Kategorija:Namještaj| ]]
[[Kategorija:Drvna industrija]]
[[Kategorija:Arhitektura]]
[[Kategorija:Dizajn]]</text>
      <sha1>kcf3bsl1ywjro3c9qz1bbngtxkd053i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Notitia Dignitatum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108424</id>
    <revision>
      <id>42717186</id>
      <parentid>42403958</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="7nx0pm6cmy3ayh5ew7uj5ab2q79kn8w" xml:space="preserve">[[Datoteka:Roman Empire with dioceses in 400 AD.png|250px|thumb|right|Rimsko Carstvo godine 400.]]

[[Datoteka:Armigeri defensores seniores shield pattern.svg|thumb|Taoistički simbol na rimskim štitovima, prikazan u ''Notitia Dignitatum'']]

'''Notitia Dignitatum''' je naziv za službeni dokument [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]] sa početka 5. vijeka u kome je prikazana upravna, odnosno vojna organizacija Carstva navedena kroz namještenja i titule članova carske uprave (kao što su [[pretorijanski prefekt]]i), provincijskih guvernera ([[vicarius|vicarii]]) i vojnih komandanta (''[[magister militum|magistri militum]]'', ''[[comes|comites rei militaris]]'' i ''[[dux|duces]]'') zajedno sa njima podređenima. Tekst je do današnjih dana sačuvan u nizu [[manuskript|rukopisa]], od kojih se neki temelje i na danas izgubljenim [[iluminacija (rukopis)|iluminacijama]], odnosno sadrže i grbove pojedinih rimskih legija. S obzirom da je riječ o jednom od rijetkih sačuvanih službenih dokumenata [[Drevni Rim|rimske države]], ''Notitia Dignitatum'' predstavlja izuzetno vrijedan izvor podataka o organizaciji rimske države i [[Rimska vojska|vojske]], pogotovo u [[Kasna Antika|kasnoantičkom]] periodu. S druge strane, dokument se sastoji od dva dijela koji nisu vremenski sinkronizirani, pa tako podaci o [[Istočno Rimsko Carstvo|istočnom dijelu Carstva]] potiču oko 400. godine, a podaci o [[Zapadno Rimsko Carstvo|zapadnom dijelu]] Carstva od oko 420. Osim što tekst sadrži brojne [[lakuna|lakune]], ne sadrži ni podatke o brojčanom stanju pojedinih vojnih jedinica.

''Notitia Dignitatum'' sadrži i prikaz štitova jedinice poznate kao ''Armigeri defensores seniores'' (&quot;štitonoše&quot;) koji predstavlja najraniju vizualnu referencu na ono što će kasnije postati poznato kao [[taoizam|taoistički]] [[Tajitu|simbol Yina i Yanga]].&lt;ref name=&quot;Giovanni Monastra (2000)&quot;&gt;Giovanni Monastra: ''[http://www.estovest.net/tradizione/yinyang_en.html#t24 The &quot;Yin-Yang&quot; among the Insignia of the Roman Empire?]'', ''Sophia'', Bd. 6, Nr. 2 (2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Isabelle Robinet (2008), 934&quot;&gt;Isabelle Robinet: &quot;Taiji tu. Diagram of the Great Ultimate&quot;, in: Fabrizio Pregadio (ed.): ''The Encyclopedia of Taoism A−Z'', Routledge, Abingdon (Oxfordshire) 2008, {{ISBN|978-0-7007-1200-7}}, pp. 934−936 (934)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Helmut Nickel (1991), 146, 5&quot;&gt;Helmut Nickel: ''The Dragon and the Pearl'', ''Metropolitan Museum Journal'', Bd. 26 (1991), S. 146, Fn. 5&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Tabula Peutingeriana]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Notitia dignitatum}}
{{Wikisourcelang|la|Notitia dignitatum|Notitia dignitatum}}
* [[Bayerische Staatsbibliothek]]: [http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/bsb00005863/images/index.html?id=00005863&amp;fip=86.132.15.248&amp;no=5&amp;seite=1 Notitia Dignitatum Clm 10291] − full online scan of the 1542 manuscript with its modernised illustrations
* Related Latin texts, translations and commentaries (including maps and concordances) are listed at the [http://members.ozemail.com.au/~igmaier/notitia.htm Cnd website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030091805/http://members.ozemail.com.au/%7Eigmaier/notitia.htm |date=2013-10-30 }}
* [http://www.fordham.edu/halsall/source/notitiadignitatum.html Medieval Sourcebook] English translation by William Fairley
* [http://www.fh-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost05/Notitia/not_intr.html ''Notitia Dignitatum''], with pictures, from bibliotheca Augustana
* [https://web.archive.org/web/20140401234923/http://www.pvv.ntnu.no/~halsteis/notitia.htm &quot;Notitia Dignitatum&quot;, Otto Seeck, ed. 1876 ]
* [http://www.notitiadignitatum.org Dr Ingo G. Maier on ''Notitia Dignitatum'']
* [http://www.intratext.com/IXT/LAT0212/_INDEX.HTM Notitia Dignitatum at IntraText]

[[Kategorija:Rimsko carstvo]]
[[Kategorija:Latinski tekstovi]]
[[Kategorija:Kasna rimska vojska]]</text>
      <sha1>7nx0pm6cmy3ayh5ew7uj5ab2q79kn8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalna demokratska partija (Egipat)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108780</id>
    <revision>
      <id>42716947</id>
      <parentid>42456761</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5185" sha1="nl5fbz9npugg5k69mieihs9g71ed8tv" xml:space="preserve">{{Infokutija politička stranka
| ime_stranke = National Democratic Party
| domaće_ime = الحزب الوطني الديمقراطى
| slogan             = {{lang|ar|الفكر الجديد|}} ''Al Fekr Al Gedeed'' (New Thought)
| logo =
| vođa1_titula = Prvi vođa
| vođa1_ime = [[Anwar Sadat|Anwar El Sadat]]
| vođa2_titula = Posljednji vođa
| vođa2_name = [[Talaat Sadat]]
| osnivanje = {{Startdate|1978|10|02|df=y}}
| prestanak = {{Startdate|2011|04|16|df=y}}
| ideologija =[[socijaldemokratija|socijaldemokracija]] (umjereni [[arapski socijalizam]]) &lt;ref name=nel6&gt;{{citebook|title=The building of consensus in Egypt's transition process|url=http://books.google.com/books?id=Le3sY7jzGC4C&amp;dq|first=Noha |last=El-Mikawy|year=1999|publisher=American Univ in Cairo Press|isbn=9789774244988|pages=62 and 66}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;in reform process&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;{{citenews|url=http://weekly.ahram.org.eg/2003/657/eg5.htm|title=NDP balancing past and future|work=[[Al-Ahram]]|date=1. X 2003|accessdate=2. II 2011|issue=657|archivedate=2011-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501054420/http://weekly.ahram.org.eg/2003/657/eg5.htm|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
[[veliki šator|svenarodnost]] [[centar (politika)|centrizam]]&lt;ref name=nel6/&gt;&lt;ref name=&quot;Al-Jazeera&quot;&gt;{{citenews|url=http://english.aljazeera.net/indepth/2010/11/201011211241793913.html|title=Has Egypt's ruling party grown fat? |work=[[Al Jazeera|Al-Jazeera]]|date=22. XI 2010|accessdate=2. II 2011}}&lt;/ref&gt;
| međunarodna = Nema*
| sjedište = [[Kairo]], Egipat
| website            = {{URL|www.ndp.org.eg}}
| bojakod = grey
| zemlja = Egipat
| fusnote = *Bivša članica [[Socijalistička internacionala|Socijalističke internacionala]] (1989–2011)&lt;ref name=si&gt;{{citenews|url=http://www.socialistinternational.org/images/dynamicImages/files/Letter%20NDP.pdf|work=[[Socijalistička internacionala|Socialist International]]|title=To the General Secretary of the National Democratic Party, NDP|date=31. I 2011|location=[[Egypt]]|accessdate=2. II 2011|first=Luis|last=Ayala|archivedate=2011-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110203165721/http://www.socialistinternational.org/images/dynamicImages/files/Letter%20NDP.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Nacionalna demokratska partija''' ({{lang-ar|الحزب الوطني الديمقراطى}} ''Al-Ḥizb al-Waṭaniy ad-Dīmūqrāṭiy''), ponekad jednostavno nazivana {{lang-ar|الحزب الوطني}} ''Al-Ḥizb al-Waṭaniy'' – &quot;Nacionalna partija&quot;, bila je [[egipat]]ska politička stranka. Osnovao ju je predsjednik [[Anwar Sadat|Anwar El Sadat]] 1978. godine&lt;ref&gt;{{cite book|last=Arafat|first=Alaa al-Din|title=The Mubarak Leadership and Future of Democracy in Egypt|url=https://archive.org/details/mubarakleadershi0000araf|year=2009|publisher=palgrave macmillan|isbn=978-0-230-61558-8|page=[https://archive.org/details/mubarakleadershi0000araf/page/n29 14]}}&lt;/ref&gt;

NDP je od svog osnivanja bila [[stranka na vlasti|vladajuća stranka]], odnosno dominirala državnom politikom na način da je usprkos formalnog [[višepartijski sistem|višestranačja]] predstavljala ''de facto'' [[jednopartijska država|jedinu politički relevantnu stranku]] &lt;ref&gt;Jason Brownlee “Authoritarianism in an age of democratization”, p. 124&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&amp;id=35629 Marina Ottoway: Egypt: From Semi-Authoritarianism to One-Dimensionality]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-476/_nr-1431/i.html Qantara.de]&lt;/ref&gt; To je prestala biti tek kada je Sadatov nasljednik [[Hosni Mubarak]] zbačen u [[protesti u Egiptu (2011)|protestima 2011. godine]].

Nacionalna demokratska partija je po svom ideološkom opredijeljenju bila [[autoritarizam|autoritarna]] [[centar (politika)|centristička]] stranka&lt;ref name=nel6/&gt;&lt;ref name=&quot;Al-Jazeera&quot;&gt;{{citenews|url=http://english.aljazeera.net/indepth/2010/11/201011211241793913.html|title=Has Egypt's ruling party grown fat? |work=[[Al Jazeera|Al-Jazeera]]|date=22. XI 2010|accessdate=2. II 2011}}&lt;/ref&gt; odnosno formalni nasljednik [[Arapska socijalistička unija|Arapske socijalističke unije]], bivše vladajuće stranke od 1962. godine, pri čemu je ublažila njenu nekadašnju ideologiju [[arapski socijalizam|arapskog socijalizma]]. NDP je bila članica [[Socijalistička internacionala|Socijalističke internacionale]] od 1989. do 2011. godine, kada je izbačena iz članstva za vrijeme revolucije.&lt;ref name=si&gt;{{citenews|url=http://www.socialistinternational.org/images/dynamicImages/files/Letter%20NDP.pdf|work=[[Socialist International]]|title=To the General Secretary of the National Democratic Party, NDP|date=31. I 2011|location=[[Egipat]]|accessdate=2. II 2011|first=Luis|last=Ayala|archive-url=https://web.archive.org/web/20110203165721/http://www.socialistinternational.org/images/dynamicImages/files/Letter%20NDP.pdf|archive-date=2011-02-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

16. aprila 2011. je raspuštena odlukom suda, a sva njena imovina je preuzeta od strane države.&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13105044&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{reflist|2}}

[[Kategorija:Bivše političke stranke u Egiptu]]
[[Kategorija:Socijalističke partije]]</text>
      <sha1>nl5fbz9npugg5k69mieihs9g71ed8tv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi val</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109652</id>
    <revision>
      <id>42717207</id>
      <parentid>42707432</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97855" sha1="of974jm0mf6gcdo1j70oadw9gs2rln0" xml:space="preserve">{{otheruses}}
{{Infokutija glazbeni pravac
| naziv                  = Novi val
| bgcolor                = crimson
| color                  = white
| image                  = 
| originalni_naziv       = ''New wave''
| etimologija            = 
| drugi_nazivi           = Novi talas
| stilski_korijeni       = * [[Punk rock]]{{sfn|Cateforis|2011|pp=9–12}}&lt;ref name=ste /&gt;&lt;ref name=&quot;Joynson 2001 11&quot;&gt;{{Cite book|title= ''Up Yours! A Guide to UK Punk, New Wave &amp; Early Post Punk''|last= Joynson|first= Vernon|year= 2001|publisher=Borderline Publications|location= Wolverhampton|isbn= 1-899855-13-0|page= 11}}&lt;/ref&gt;
* [[disco]]&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.synthpunk.org/units/keyboard1.html| title= Keyboard Magazine, June 1982| publisher= Synthpunk.org| accessdate= 15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= discoinferno /&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1996/04/22/arts/bernard-edwards-43-musician-in-disco-band-and-pop-producer.html Bernard Edwards, 43, Musician In Disco Band and Pop Producer The New York Times 22 April 1996] &quot;As disco waned in the late 70s, so did Chic's album sales. But its influence lingered on as new wave, rap and dance-pop bands found inspiration in Chic's club anthems&quot;&lt;/ref&gt;
* [[bubblegum pop]]&lt;ref name=ste&gt;{{cite web|url= http://www.allmusic.com/explore/essay/new-wave-t727 |first= Stephen Thomas |last= Erlewine |authorlink= Stephen Thomas Erlewine |archiveurl= https://web.archive.org/web/20101025110745/http://allmusic.com/explore/essay/new-wave-t727 |work= [[AllMusic]]
|publisher= [[Rovi Corporation]] |archivedate= 25 October 2010 |title= New Wave |accessdate= 4 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cooper, Kim, Smay, David, ''Bubblegum Music is the Naked Truth'' (2001), page 248 &quot;Nobody took the bubblegum ethos to heart like the new wave bands&quot;/&lt;/ref&gt;
* [[progresivna muzika]]{{sfn|Martin|2002|p=99}}
* [[glam rock]]&lt;ref name=&quot;BowieInfluence&quot;&gt;Lynch, Joe (14 January 2016). [http://www.billboard.com/articles/news/6843061/david-bowie-influence-genres-rock-star &quot;David Bowie Influenced More Musical Genres Than Any Other Rock Star&quot;]. ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''. Retrieved 20 October 2016.&lt;/ref&gt;
* [[power pop]]&lt;ref name=&quot;Cateforis 2011 69&quot; /&gt;
* [[Pub rock (Ujedinjeno Kraljevstvo)|pub rock]]&lt;ref name=Bomp /&gt;
* [[Elektronska muzika|elektronika]]&lt;ref name=ste /&gt;
* [[glam punk]]&lt;ref&gt;Brian McNair, ''Striptease Culture: Sex, Media and the Democratization of Desire'' (London: Routledge, 2002), {{ISBN|0-415-23734-3}}, p. 136.&lt;/ref&gt;
| kulturološki_korijeni  = sredina 1970-ih godina, [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Sjedinjene Države]]
| instrumenti            = 
| derivativni_pravci     = 
* [[Finski rock]]&lt;ref name=SuomiRock&gt;{{cite news|url=http://www.hs.fi/english/article/Born+in+1959+The+last+happy+generation+/1135261341930 |title=Born in 1959: The last happy generation |newspaper=[[Helsingin Sanomat]] |date=10 November 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140717213902/http://www.hs.fi/english/article/Born%2Bin%2B1959%2BThe%2Blast%2Bhappy%2Bgeneration%2B/1135261341930 |archivedate=17 July 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;
* [[chillwave]]&lt;ref&gt;{{cite news| last= Pirnia| first= Garin | url= https://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/03/13/is-chillwave-the-next-big-music-trend| title= Is Chillwave the Next Big Music Trend?| work= The Wall Street Journal| date= 13 March 2010 | accessdate= 15 May 2011}}&lt;/ref&gt;
| podžanrovi             = 
* [[Cold wave (muzika)|Cold wave]]&lt;ref&gt;Jérôme Pintoux ''Déluges sonores et clips des Eighties'' Camion Blanc, 2014, {{ISBN|2-357-79654-5}}&lt;br /&gt;&quot;Au seuil des années 80, on appelait New Wave tout ce qui sortait, aussi bien Police que Visage, XTC, Marquis de Sade, Joe Jackson, ... Au fil du temps, de nouvelles étiquettes sont apparues, ce qui n'a guère simplifié les choses: Cold Wave, Dark Wave, Batcave, Gothic, after Punk, Electro-Pop et tout le bataclan.&quot;&lt;/ref&gt;
* [[dark wave]]&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Ogiba|first1=Jeff|title=A Brief History Of Musical Waves From NEW To NEXT|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/rkq3wr/a-brief-history-of-musical-waves-from-new-to-next|website=Vice|date=11 July 2012|access-date=2018-08-02|archive-date=2018-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202418/https://noisey.vice.com/en_us/article/rkq3wr/a-brief-history-of-musical-waves-from-new-to-next|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[synthpop]]&lt;ref name=&quot;synthpop subgenre&quot;&gt;{{allmusic|subgenre|synth-pop-ma0000002887|Synth Pop}}&lt;/ref&gt;
| podžanrovipopis        = 
| fusionžanrovi          = [[Electroclash]]
| regionalne_scene       = 
* [[Jugoslavenski novi val|SFR Jugoslavija]]&lt;ref&gt;{{cite journal|first= Jelena |last= Božilović |year= 2013 |title= New Wave in Yugoslavia-Socio-Political Context |journal= Facta Universitatis |series= Philosophy, Sociology, Psychology and History |volume= 12 |issue= 1 |pages= 69–83 |url= http://facta.junis.ni.ac.rs/pas/pas201301/pas201301-06.pdf}}&lt;/ref&gt;
* [[Neue Deutsche Welle|Njemačka]]
| lokalne_scene          = 
| ostalo                 = 
* [[Novi pop]]
* [[no wave]]
* [[pop punk]]
* [[pop rock]]
* [[post-disco]]
* [[post-punk]]
}}
'''Novi val''' ili '''novi talas''' ([[engleski]]: ''new wave'') je bio muzički pravac popularan tokom kraja [[1970e|1970-ih]] i tokom [[1980e|1980-ih]] godina, koji je usko povezan s [[punk rock]]om iz 70-ih godina.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=9–12}}&lt;/ref&gt; Novi val se odmaknuo od stilskih korijena [[blues]]a i [[Rock and roll|rock'n'rolla]] kako bi stvarao [[rock]] (u ranoj fazi) ili [[pop]] muziku (kasnije) koja je inkorporirala elemente [[disco|disca]], [[mod (supkultura)|moda]] i [[elektronska muzika|elektronike]]. Inicijalno je novi val bio prilično sličan punk rocku, prije nego se tokom 80-ih u potpunosti isprofilirao kao samostalni žanr. Iz novog vala su kasnije nastali brojni podžanrovi i ''fusion'' žanrovi, među kojima je najpopularniji bio [[synthpop]].&lt;ref name=&quot;synthpop subgenre&quot;/&gt;

Novi val se razlikuje od ostalih pokreta proizašlih iz prvovalnog [[punk]]a, mahom jer je inkorporirao elemente [[pop]]a, za razliku od &quot;artističkijeg&quot; [[post-punk]]a.&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/explore/style/new-wave-d381|title=Music Genres – AllMusic|work=AllMusic}}&lt;/ref&gt; Iako inkorporira velik dio originalnog punk rock zvuka i ethosa,&lt;ref name=discoinferno&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/disco-inferno-680390.html |title=Disco inferno |date=11 December 2004 |work=The Independent |location=UK |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reynolds160&quot;&gt;[[Simon Reynolds|Reynolds, Simon]] &quot;Rip It Up and Start Again PostPunk 1978–1984&quot; str. 160&lt;/ref&gt; novi val prezentira mnogo veću kompleksnost kako u glazbi, tako i u tekstovima. Neke zajedničke odlike novog vala su korištenje [[sintesajzer]]a i elektronskih zvukova, važnost stila i umjetnosti, ali i veliki diverzitet.&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot; /&gt;

Novi val se smatra jednim od glavnih žanrova 80-ih godina,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://80music.about.com/od/top10list1/tp/80snewwaveartists.htm|title=Top 10 New Wave Artists of the '80s|first=Steve|last=Peake|work=About.com Entertainment|access-date=2018-08-02|archive-date=2013-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130329000906/http://80music.about.com/od/top10list1/tp/80snewwaveartists.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; a široku popularnost dobio je kroz povezanost s [[MTV]]-jem (hit &quot;[[Video Killed the Radio Star]]&quot; benda [[The Buggles]] bio je prvi spot emitiran na tom kanalu),&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot; /&gt; što je pomoglo u lansiranju karijera nekolicine novovalnih bendova. Sredinom 80-ih godina, razlike između novog vala i drugih povezanih pokreta počele su nestajati te se za njegov kraj službeno uzima [[1984.]] godina.&lt;ref name=&quot;allmusic.com&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dissertation&quot; /&gt; Od 90-ih pa nadalje, novi val je konstantno oživljavan, posebice nakon porasta &quot;nostalgije&quot; za pokretom i velikim brojem novovalnih izvođača. Tokom 2000-ih godina, bendovi poput [[The Strokes|Strokesa]], [[Interpol (bend)|Interpola]], [[Franz Ferdinand (bend)|Franza Ferdinanda]] i [[The Killers|Killersa]] ponovo su oživjeli pravac eksperimentirajući s novovalnim i post-punk elementima; taj se pravac ponekad naziva &quot;[[Novi val novog vala|novim valom novog vala]]&quot;. Novi val se smatra izrazito utjecajnim pravcem.&lt;ref name=EncyclopediaofContemporaryBritishCulture /&gt;&lt;ref name=Revival /&gt;&lt;ref name=msnbc /&gt;&lt;ref name=DrumsIndependent /&gt;&lt;ref name=decade /&gt;&lt;ref name=USAToday /&gt;&lt;ref name=&quot;CateforisQ&amp;A&quot;&gt;{{cite web|url=http://press.umich.edu/pdf/9780472115556-qa.pdf|title=Q&amp;A with Theo Cateforis, author of Are We Not New Wave? Modern Pop at the Turn of the 1980s the University of Michigan Press 2011|website=umich.edu}}&lt;/ref&gt;

== Etimologija i korištenje termina ==
[[File:New York Dolls - TopPop 1973 04.png|thumb|left|[[Glam rock|Glam]] bend [[New York Dolls]], ovdje fotografirani u emisiji ''[[TopPop]]'' [[1973.]] godine, smatraju se jednim od najvažnijih prethodnika novog vala.]]
Generička priroda izraza novi val redovito je izazivala mnogo konfuzije i kontroverze. [[Diskografija]] ''Who's New Wave in Music'' iz [[1985.]] godine navela je autore u čak 130 različitih kategorija.&lt;ref name=&quot;cateforis11&quot;&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=11}}&lt;/ref&gt; Termin je u knjizi ''New [[Rolling Stone]] Encyclopedia of Rock'' nazvan &quot;praktički beznačajnim&quot;,&lt;ref name=&quot;cateforis11&quot; /&gt; dok [[AllMusic]] navodi &quot;stilski diverzitet&quot;.&lt;ref name=AllMusicAboutNewWave&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/style/new-wave-ma0000002750Allmusic|title=AboutNew Wave|website=allmusic.com|access-date=2018-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617015747/http://www.allmusic.com/style/new-wave-ma0000002750Allmusic|archive-date=2025-06-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Novi val se prvi put pojavio kao podžanr [[rock]]a početkom [[1970e|70-ih]] godina, kada su kritičari poput [[Nick Kent|Nicka Kenta]] i [[Dave Marsh|Davea Marsha]] koristili termin da bi označili [[New York|njujorške]] grupe poput [[Velvet Underground]]a ili [[New York Dolls]]a.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=20}}&lt;/ref&gt; Termin je na značaju dobio tokom [[1976.]] godine, kada je korišten u britanskom ''[[punkzine]]u'' (časopis vezan uz [[punk]] supkulturu) ''[[Sniffin' Glue]]'' te u tjednicima poput ''[[Melody Maker]]a'' ili ''[[NME (časopis)|New Musical Expressa]]''.&lt;ref name=Gendron&gt;Gendron, Bernard (2002). ''Between Montmartre and the Mudd Club: Popular Music and the Avant-Garde'' (Chicago and London: University of Chicago Press), pp. 269–270.&lt;/ref&gt; U studenom iste godine, [[Caroline Coon]] i [[Malcolm McLaren]] su koristili termin &quot;novi val&quot; kako bi označili bendove koji nisu bili zapravo [[punk]], ali su bili povezani uz istu muzičku scenu.&lt;ref&gt;Clinton Heylin, ''Babylon's Burning'' (Conongate, 2007), pp. 140, 172.&lt;/ref&gt; U istom kontekstu koristio ga je i muzički novinar [[Charles Shaar Murray]] kada je pisao o [[Bob Geldof|Geldofovom]] bendu [[the Boomtown Rats]].&lt;ref name=&quot;Murray&quot;&gt;Murray, Charles Shaar. Sleevenotes to CD reissue of ''[[The Boomtown Rats (album)|The Boomtown Rats]]'', reproduced at {{cite web|url=http://bobgeldof.info/Disc/rats1977.html|title=Archived copy|accessdate=2016-02-05|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110130075133/http://bobgeldof.info/Disc/rats1977.html|archivedate=30 January 2011|df=}}. Retrieved on 21 January 2007.&lt;/ref&gt; U periodu od [[1976.]] do [[1977.]], termin novi val se naizmjenice koristio s terminom punk za označavanje istog pravca, odnosno iste scene.&lt;ref name=&quot;dissertation&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title= ''Up Yours! A Guide to UK Punk, New Wave &amp; Early Post Punk''|last= Joynson|first= Vernon|year= 2001|publisher=Borderline Publications|location= Wolverhampton|isbn= 1-899855-13-0|page= 12|quote= Neko vrijeme tokom [[1976.]] i [[1977.]] godine, termini punk i novi val su se uvelike koristili naizmjenice. Do [[1978.]], stvari su se počele mijenjati, iako crta razgraničenja između punka i novog vala nikada nije bila baš jasna.}}&lt;/ref&gt; Do kraja [[1977.]] godine, termin &quot;novi val&quot; je zamijenio &quot;punk&quot; pri opisivanju [[Underground muzika|''underground'' muzičke scene]] u [[UK|Britaniji]].&lt;ref name=&quot;Gendron&quot; /&gt; 
{{quote box|quoted=true|quote=Onda su došli New York Dolls i galvanizirali cijelu scenu. Pravi glam trash. Predivno. Dokazali su da je moguće biti ''trashy'' i dobar u isto vrijeme. Pogurali su sve u ključnom trenutku očaja. Spasili su nas sve. U tom sam se trenutku bavio New Yorkom i Velvetsima, europskom avangardom i elektronskom glazbom, britanskom psihodelijom prethodne generacije i odrpanom vrstom uvredljivog glama. Izgleda da je to bio početak novog vala. Uzgred, tkogod je skovao taj pojam novi val je moj junak. Jer, novi val je bio upravo to što je bio - i točno to što nam je bilo potrebno u tom trenutku.|source=—[[John Foxx]]&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://thequietus.com/articles/00673-john-foxx-interview | title=John Foxx, intervju – The Quiet Man Speaks | work=[[The Quietus]] | date=7 November 2008}}&lt;/ref&gt;|width=30em}}
[[File:Talking Heads band1.jpg|thumb|[[Talking Heads]], jedni od pionira ranog, [[punk]]om inspiriranog novog vala, tokom nastupa u [[Toronto|Torontu]] [[1978.]] godine.]]
U [[SAD|Sjedinjenim Državama]], [[Seymour Stein]], predsjednik diskografske kuće [[Sire Records]], lansirao je, vjerujući da će termin &quot;punk&quot; dovesti do male prodaje Sireovih bendova, koji su redovito izvodili u kultnom klubu [[CBGB]], kampanju naziva &quot;Don't Call It Punk&quot; ([[srpskohrvatski]]: &quot;Ne zovimo to punkom&quot;), s ciljem da se termin zamijeni onim &quot;novi val&quot;.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=25}}&lt;/ref&gt; Radio savjetnici u Sjedinjenim Državama su sugerirali svojim klijentima kako punk rock tek hir, odnosno privremena moda, te su se dogovorili koristiti termin &quot;novi val&quot;. Kao i francuski filmaši [[Francuski novi val|novog vala]] (po kojemu je pokret i dobio ima), novovalni bendovi su bili antikorporativni i eksperimentalni (npr. [[Ramones]] ili [[Talking Heads]]). Na samom početku, većina američkih autora koristila je termin &quot;novi val&quot; gotovo isključivo za opis britanskih punk bendova.&lt;ref&gt;Source: The Grove Dictionary of American Music, 2nd edition New 3 September 2014&lt;/ref&gt; Počevši s prosincom [[1976.]] godine, časopis ''[[The New York Rocker]]'', koji je bio skeptičan prema terminu &quot;punk&quot;, entuzijastično je koristio termin, isprva za opis britanskih bendova, a onda kasnije i za bendove povezane s klubom [[CBGB]].&lt;ref name=Gendron /&gt; Dio razloga zbog kojih su Stein i drugi bili zainteresirani za novi val bili su njegov opušteni stil i brzi tempo, na što su gledali kao na toliko nužni povratak energičnom valu [[rock and roll]]a iz 60-ih godina, koji je nestao tokom 70-ih godina usred naleta [[progresivni rock|progresivnog rocka]] i stadionskih manifestacija.&lt;ref name=&quot;Cateforis, Theo 2014&quot;&gt;Cateforis, Theo. &quot;New Wave.&quot; The Grove Dictionary of American Music, 2nd ed., Oxford University Press. 3 Sep. 2014.&lt;/ref&gt;

Historičar muzike, Vernon Joynson, tvrdi kako je novi val nastao u [[UK|Britaniji]] tokom [[1976.]] godine, kada su se mnogi bendovi počeli distancirati od punka.&lt;ref name=&quot;Joynson 2001 11&quot; /&gt; Glazba koja je pratila anarhistički, [[garažni rock|garažni]] stil [[Sex Pistols]]a bila je etiketirana kao punk, dok je glazba koja je težila ka eksperimentiranju, tekstualnoj kompleksnosti i boljoj produkciji dobila etiketu novog vala. U Sjedinjenim Državama, prvi novovalni izvođači bilu su ne-toliko-punk izvođači povezani s klubom [[CBGB]], poput [[Talking Heads]]a, [[Mink DeVille]] i benda [[Blondie]].&lt;ref name=EncyclopediaofContemporaryBritishCulture /&gt;

Vlasnik CBGB-a, [[Hilly Kristal]], rekao je o prvom nastupu benda [[Television (bend)|Television]] u njegovom klubu, održanom u ožujku [[1974.]] godine: &quot;''Gledam na to kao na početak novog vala''&quot;.&lt;ref&gt;Clinton Heylin, ''Babylon's Burning'' (Conongate, 2007), p. 17.&lt;/ref&gt; Uz to, mnogi bendovi koji bi inače bili klasificirani kao punk bendovi također su opisivani kao novovalni bendovi. Godine [[1977.]], [[Phonogram Records]] je izdao kompilacijski album ''New Wave'', na kojemu su se našli izvođači poput [[Dead Boys]]a, [[Ramones]]a, [[Talking Heads]]a i [[the Runaways]]a.&lt;ref name=EncyclopediaofContemporaryBritishCulture&gt;{{cite book|author1=Peter Childs|author2=Mike Storry|title=Encyclopedia of Contemporary British Culture|url=https://books.google.com/books?id=iS4hsxKiMNgC&amp;pg=PA365|year=1999|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-415-14726-2|page=365}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Savage&gt;Savage, Jon. (1991) ''England's Dreaming'', Faber &amp; Faber&lt;/ref&gt;

=== Razlike u Sjedinjenim Državama i Ujedinjenom Kraljevstvu ===

U [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]], novi val je bio mnogo više povezan s punkom te je došao i otišao puno brže nego u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]. U periodu kada je [[punk]] počinjao, pravac je bio veliki fenomen u Britaniji, dok je u Sjedinjenim Državama bio minoran. Shodno tome, kada je novi val dobivao na značaju u Sjedinjenim Državama, punk je većem dijelu publike bio praktički beznačajan&lt;ref name=&quot;Cateforis4647&quot;&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=46–47}}&lt;/ref&gt; te je bilo često da klubovi puštaju britanske [[dance]] izvođače u pauzama između nastupa američkih izvođača.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=62}}&lt;/ref&gt;

[[Post-punk]] glazbeni događaji postali su ''mainstream'' u [[UK|Britaniji]] te su se smatrali jedinstvenim kulturološkim događajima.&lt;ref name=&quot;Cateforis4647&quot; /&gt; Do početka 80-ih godina, britanski su novinari uvelike napustili termin &quot;novi val&quot; nauštrb subžanrovskih termina poput &quot;[[synthpop]]a&quot;.&lt;ref name=&quot;Cateforis 2011 254&quot;&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=254}}&lt;/ref&gt; Do [[1983.]], preferirani stručni američki termin postao je &quot;[[Novi pop|new music]]&quot;, dok je većina američke publike i dalje preferirala termin &quot;novi val&quot; u odnosu na [[albumski orijentirani rock]].&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=56}}&lt;/ref&gt;

=== Novi val kao sinonim za synthpop ===
{{quote box|quoted=true|quote=Korak po korak, posljednji tragovi punka isisani su iz novog vala, dok je novi val prošao fazu od toga da označava Talking Headse pa do toga da označava Carse, od Squeezea do Duran Durana pa do, u konačnici, Whama!|source=—Muzički kritičar Bill Flannigan (1989.)&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=63}}&lt;/ref&gt;|align=left|width=30em}}
Novi val je nestao tokom 80-ih godina, kada ga je zamijenio gitarski rock, koji je bio reakcija protiv novog vala.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=57–62}}&lt;/ref&gt;

Suvremena muzička scena u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] koristi termin &quot;novi val&quot; kako bi opisala i izvođače poput [[Morrissey]]ja, [[Duran Duran]]a, [[Cyndi Lauper]] i [[Devo|Deva]]. Novovalni izvođači s kraja 70-ih, poput [[The Pretenders|Pretendersa]] ili [[The Cars|Carsa]], češće će se naći među klasičnim rock bendovima, nego među onim novovalnima.&lt;ref name=&quot;Cateforis 2011 69&quot;&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=69}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=217–223}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=123–151}}&lt;/ref&gt; Referirajući se na britanske korijene pravca, studija ''Popular Music Genres: An Introduction'' iz [[2004.]] godine imala je tek jedan pasus posvećen novovalnim izvođačima iz 70-ih godina i to u sklopu poglavlja o punku, dok je [[synthpop]]u iz 80-ih godina, koji se danas često uzima kao sinonim za novi val, odnosno kroz kojega se definiraju temeljne novovalne odlike, posvetila cijelo poglavlje od 20 stranica.

== Povezani pravci i podžanrovi ==
{{main|Novi pop}}
Novi val je predstavljao raskid s [[blues]] i [[rock and roll]] zvukom koji je dominirao [[rock]]om od kasnih 60-ih do sredine 70-ih godina. Prema [[Simon Reynolds|Simonu Reynoldsu]], ta je glazba imala nekakav nervozan, uzrujan osjećaj. Novovalni su muzičari uglavnom prakticirali isprekidano sviranje na ritam gitarama, klavijature su postale prilično česte, kao i stop-start strukture pjesama i melodija. Reynolds je primijetio kako su novovalni vokali zvučali visoko, čudno i suburbano.&lt;ref name=Reynolds160 /&gt; Nervozna, gotovo štreberska persona bila je česta odlika novovalnih fanova, ali izvođača kao što su [[Talking Heads]], [[Devo]] i [[Elvis Costello]]. Taj se stil često manifestirao u vidu robotskog plesanja, visokih vokala i modnih stilova koji su uključivali odijela i velike naočale koje su skrivale tijelo.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Elvis Costello 1978.jpg|thumb|left|[[Elvis Costello]] tokom nastupa u [[Toronto|Torontu]] [[1979.]] godine. Costellov donekle štreberski izgled bio je stereotipni ''look'' povezan s ranim novim valom, do pojave vizualno ekscentričnijeg [[novi romantizam|novog romantizma]], te je bio protuteža tada dominantnom  mačističkom &quot;[[cock rock]]u&quot;.]]
Takav je stil djelovao radikalno publici naviknutoj na postkontrakulturne forme poput [[disco|disca]] ili mačističkog &quot;[[cock rock]]a&quot;, koji je naglašavao &quot;labavu&quot; filozofiju, otvorenu seksualnost i seksualnu odvažnost.&lt;ref name=&quot;cateforis7194&quot;&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=71–94}}&lt;/ref&gt; Većina američkih muških novovalnih izvođača s kraja 70-ih godina bili su bijelci iz srednje klase; Theo Cateforis sa [[Univerzitet Syracuse|Syracusea]] je pretpostavio kako su ti izvođači namjerno prezentirali pretjerane štreberske odlike povezane s njihovom rasnom pozadinom kako bi ju ili kritizirali, i/ili kroz nju reflektirali svoj identitet.&lt;ref name=&quot;cateforis7194&quot; /&gt;

Britanska [[pub rock (Ujedinjeno Kraljevstvo)|pub rock]] scena sa sredine 70-ih bila je izvor novovalnih izvođača poput [[Ian Dury|Iana Duryja]], [[Nick Lowe|Nicka Lowea]], [[Eddie and the Hot Rods|Eddieja and the Hot Rodsa]] i [[Dr. Feelgood (bend)|Dr. Feelgooda]].&lt;ref name=&quot;Bomp&quot;&gt;Adams, Bobby. &quot;Nick Lowe: A Candid Interview&quot;, ''Bomp'' magazine, January 1979, reproduced at [http://powerpop.blogspot.com/2005/12/pppda-nick-lowe-interview-from-1979.html]. Retrieved 21 January 2007.&lt;/ref&gt;

Pjevači-kantautori koji su bili &quot;ljuti&quot; i &quot;inteligentni&quot; te koji su &quot;pristupali pop glazbi sa sardoničnim stavom i napetom, agresivnom energijom punka&quot;, poput [[Elvis Costello|Elvisa Costella]], [[Joe Jackson (muzičar)|Joea Jacksona]] i [[Graham Parker|Grahama Parkera]], također su bili dio novovalne scene.&lt;ref&gt;[{{Allmusic|class=album|id=r10059|pure_url=yes}} Album Review Look Sharp]&lt;/ref&gt;

Britansko oživljavanje [[ska]] muzike u sklopu podžanra [[2 tona (muzički žanr)|2 tona]], koje su predvodili [[the Specials]], [[Madness (bend)|Madness]], [[The Beat (britanski bend)|the Beat]] i [[the Selecter]], bilo je mnogo više politički orijentirano od ostalih novovalnih pravaca.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/style/ska-revival-ma0000002403|title=Ska Revival – Music Highlights – AllMusic|work=AllMusic}}&lt;/ref&gt;

Ideja o [[rock]] glazbi kao ozbiljnoj umjetničkoj formi nastala je krajem 60-ih godina i bila je dominantni pogled na taj žanr u periodu kada je novi val nastajao. Novi val je crpio svoje izvore ili na različite načine posuđivao od godina koje su netom prethodile njegovom nastanku. Jedan od primjera tog postupka je ironični pogled na konzumerističku i pop kulturu prisutan tokom 50-ih i ranih 60-ih godina, a koji je bio očit u, primjerice, (auto)ironičnim spotovima benda [[Talk Talk]]. Bend [[the B-52's]] je ostao zapamćen po svojim [[kič]]astim i ''[[camp (stil)|campy]]'' nastupima s napuhanim perikama te referencama na [[Naučna fantastika|znanstvenofantastične]] i [[Beach party film|''beach party'']] filmove. Drugi bendovi koji su se pozivali na pret[[progresivni rock|progresivnu]] eru bili su [[the Go-Go's]], [[Devo]] i [[Blondie]].&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=95–122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thejam.org.uk/gigs.html |title=The Jam Information Pages:The Gigs |accessdate=29 January 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130816015007/https://thejam.org.uk/gigs.html |archivedate=16 August 2013 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;

Početkom 80-ih godina, novovalni izvođači su prihvatili ideju kombiniranja [[rock]]a s afričkim i afroameričkim stilovima. Tako su, primjerice, [[Adam and the Ants]] i [[Bow Wow Wow]], oba benda povezana s bivšim menadžerom [[Sex Pistols]]a, [[Malcolm McLaren|Malcolmom McLarenom]], koristili bubnjeve u stilu onog iz [[Burundi]]ja.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=185–201}}&lt;/ref&gt; Album ''[[Remain in Light]]'' ([[1980.]]) benda [[The Talking Heads]] pozitivno je ocijenjen kao pionirski spoj novog vala i afričkih stilova, mada je bubnjar [[Chris Frantz]] rekao da je tek naknadno saznao za te navodne afričke utjecaje.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=203–211}}&lt;/ref&gt; Američki hit #1 iz [[1981.]] godine, pjesma &quot;[[Rapture (pjesma benda Blondie)|Rapture]]&quot; koju izvodi [[Blondie]], bio je ''hommage'' [[rap]] muzici. Pionir rapa, [[Fab 5 Freddy]], koji je spomenut u pjesmi, pojavio se u spotu.&lt;ref&gt;''Bondie: One Way or Another'', BBC-jev dokumentarac, [[2006.]]&lt;/ref&gt; Bendovi [[Druga britanska invazija|druge britanske invazije]] (npr. [[Bananarama]], [[Culture Club]], [[Duran Duran]], [[Depeche Mode]], [[A Flock of Seagulls]], [[Frankie Goes to Hollywood]], [[Billy Idol]], [[Kajagoogoo]], [[The Human League]], [[Pet Shop Boys]], [[The Police]], [[Spandau Ballet]], [[Tears for Fears]] i drugi) vukli su svoje utjecaje iz [[funk]]a i [[disco|disca]], postavši jedni od globalno najpopularnijih bendova 80-ih godina i u mnogome sinonimi za novovalni (i [[synthpop]]) pokret.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=203}}&lt;/ref&gt;

Novi val je producirao velik broj ''[[one-hit wonder]]a'', poput &quot;[[Come on Eileen]]&quot; ([[1982.]]) benda [[Dexys Midnight Runners]] ili kultnog &quot;[[Video Killed the Radio Star]]&quot; ([[1979.]]) benda [[the Buggles]].&lt;ref name=AllMusicAboutNewWave /&gt;

=== Power pop ===
[[File:Thejam.gif|thumb|[[The Jam]] tokom koncerta u [[Newcastle]]u u sklopu turneje ''Trans-global Unity'', ožujak [[1982.]] godine.]]
[[Power pop]] je bio podžanr koji je nastavio s gitarskim, prema singlicama orijentiranim zvukom [[Britanska invazija|prve britanske invazije]] od sredine 60-ih i 70-ih godina. Iako je termin &quot;power pop&quot; stariji od samog [[punk]]a (vjeruje se kako ga je još [[1967.]] godine skovao [[The Who|Whoov]] [[Pete Townshend]]), postao je usko povezan s novim valom nakon što su časopisi ''[[Bomp! Records|Bomp]]'' i ''[[Trouser Press]]'' tokom [[1978.]] godine objavili članke u kojima su sugerirali kako bi power pop mogao biti pravac koji bi mogao nastaviti direktnost novog vala bez negativnih konotacija povezanih s punkom. [[Cheap Trick]], [[the Romantics]], [[the Records]], [[Shoes (bend)|Shoes]], [[the Motors]],&lt;ref name=EncyclopediaofContemporaryBritishCulture /&gt; [[the Only Ones]], [[the Plimsouls]], [[the dB's]], [[the Beat (američki bend)|the Beat]], [[XTC]], [[the Vapors]], [[20/20 (bend)|20/20]] i [[Squeeze (bend)|Squeeze]] su bili bendovi koji su se proslavili ovim podžanrom. Bend [[the Jam|Jam]] je bio glavni primjer [[mod (supkultura)|mod]] senzibiliteta na britanskoj power pop sceni. Do kraja [[1979.]] godine, razvio se svojevrsni bund protiv power popa kao pravca, a posebice prema [[Los Angeles|losanđeleskoj]] sceni. Uske kravate što su ih nosile power pop grupe iz Los Angelesa, a posebice [[tha Knack]], postale su simbol navodnog nedostatka autentičnosti cjelokupnog žanra.&lt;ref name=&quot;dissertation&quot;&gt;[https://docs.google.com/viewer?a=v&amp;q=cache:K1FT9s7iZgMJ:iaspm-us.net/wordpress/wp-content/uploads/2010/09/Cateforis.pdf+Theo+Cateforis+the+death&amp;hl=en&amp;gl=us&amp;pid=bl&amp;srcid=ADGEESgXPV1cYTF5r2LVbQGmx2Vq76McE-1jikbaLuWR25ICOVhW1DXrVLZHO3GRx7LE_ki7TaPXhVFLU-DR_UJGNT9WLGe9rzwHKHs65aEhz92mAr0sxeZ81Vw_KUOOjJcoDsuvbehB&amp;sig=AHIEtbSjIigaJFb7ZIlERw4k5u8F4Wt3ug The Death of New Wave] Theo Cateforis Assistant Professor of Music History and Cultures in the Department of Art and Music Histories at Syracuse University 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[{{Allmusic|class=explore|id=style/d383|pure_url=yes}} Power Pop genre Allmusic]&lt;/ref&gt; Povezanost power popa i novog vala kasnije je zaboravljena.&lt;ref name=&quot;Cateforis 2011 69&quot; /&gt;

=== Punk i post-punk ===

Termin &quot;[[post-punk]]&quot; je skovan kako bi se opisali bendovi kao što su [[Siouxsie and the Banshees]], [[Wire (bend)|Wire]], [[Magazine (bend)|Magazine]], [[Public Image Ltd]], [[Joy Division]], [[Gang of Four (bend)|Gang of Four]], [[The Fall (bend)|the Fall]], [[the Cure]] i [[Echo and the Bunnymen]], koji su inicijalno svrstani među novovalne izvođače, ali koji su bili mnogo ozbiljniji, ambiciozniji i izazovniji, kao i mračniji te manje orijentirani na pop. Neke od tih grupa će kasnije koristiti sintesajzere.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/style/post-punk-ma0000004450|title=Post-Punk – Music Highlights – AllMusic|work=AllMusic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Greil Marcus, ''Ranters and Crowd Pleasers'', p.109.&lt;/ref&gt; Dok je punk rock imao značajan utjecaj na pop scenu u Britaniji, u Sjedinjenim Državama je stigma punka kao muzike koja promovira nasilje i seksualnu devijantnost dovela do toga da je žanr bilo praktički nemoguće plasirati na tržište.&lt;ref name=&quot;Cateforis, Theo 2014&quot; /&gt; Iako različiti, [[punk]], novi val i [[post-punk]] su svi imali zajedničku osnovu – energičnu reakciju na ono što su oni percipirali kao preproduciranu, neinspirativnu pop muziku 70-ih godina.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=bgwUAAAAIBAJ&amp;sjid=BIsDAAAAIBAJ&amp;pg=4832,4309527 |title=Punk Rock Brings out a New Wave |agency=Associated Press |publisher=Google |date=29 October 1977 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;

=== Novi romantizam i synthpop ===
[[File:Kraftwerk by Ueli Frey (1976).jpg|thumb|Njemački bend [[Kraftwerk]] tokom koncerta u [[Zürich]]u, [[1976.]] godine. Kraftwerk se danas smatraju pionirima [[synthpop]]a.]]
[[Novi romantizam]] je pravac koji se razvio u [[london]]skim klubovima ''Billy's'' i ''Blitz'' krajem 70-ih godina. Posjetitelji tih klubova su nosili ekscentrične kostime i šminku koja je bila povezana s historijskim periodom [[romantizam|romantizma]]. Počevši s tematskim događanjima, čiji su &quot;protagonisti&quot; bili [[David Bowie]] i [[Roxy Music]], scenu je inicijalno predvodio [[Steve Strange]] iz [[Visage (bend)|Visagea]], da bi kasnije i drugi izvođači, poput [[Boy George|Boyja Georgea]] i njegovog [[Culture Club]]a te [[Spandau Ballet]]a, također postali redoviti u tim klubovima. U istom vremenskom periodu, [[Duran Duran]] se pojavio iz slične scene koja se razvijala u [[Birmingham]]u. Velik broj [[Novi romantizam|novih romantičara]] će prigrliti [[synthpop]] kao muzički izričaj, a svi će redom navoditi [[David Bowie|Davida Bowieja]] i [[Roxy Music]] kao primarne utjecaje, kako muzički, tako i vizualno.

Sredinom 70-ih godina, njemački bend [[Kraftwerk]] je stekao pohvale zbog svog pionirskog korištenja sintesajzera. Njihov singl &quot;[[Autobahn (pjesma)|Autobahn]]&quot; iz [[1975.]] godine bio je globalni hit, došavši na četvrto mjesto top lista na [[Novi Zeland|Novom Zelandu]] te na jedanaesto u [[UK|Britaniji]]. Godine [[1978.]], [[Gary Numan]] je u studiju naišao na sintesajzer što ga je ostavio drugi bend te je počeo eksperimentirati; sljedeće godine, njegov bend, [[Tubeway Army]], i on kao solist izdaju, svaki po jedan, dva #1 albuma (''[[Replicas (album)|Replicas]]'' i ''[[The Pleasure Principle (album, Gary Numan)|The Pleasure Principle]]'') te dva #1 singla (&quot;[[Are &quot;Friends&quot; Electric?|Are 'Friends' Electric?]]&quot; i &quot;[[Cars (pjesma)|Cars]]&quot;). Činjenica da je Numan priznao svoj amaterizam kao i njegov namjerni izostanak emocije bili su drastični zaokret u odnosu na naglašeno muški i profesionalni izgled profesionalnih klavijaturista u periodu kada su složene i poduže solo sekvence bile norma. Njegova otvorena želja da bude pop zvijezda raskinula je s tadašnjom punk tradicijom. S vremenom su cijene sintesajzera opadale, a instrument je postao sve lakši za korištenje; to je dovelo do toga da sve više bendova slijedi primjer Kraftwerka i Numana. I dok je Numan koristio i neke klasične [[rock]] instrumente, mnogi bendovi su svoju muziku orijentirali isključivo na sintesajzer. U tom je trenutku nastao [[synthpop]] (američki mediji nazvat će ga &quot;technopop&quot;), koji je popunio prazninu koja je nastala [[disco]]m,&lt;ref name=decade&gt;{{cite web|last=Gordon |first=Claire |url=http://www.yaledailynews.com/scene/scene-cover/2009/10/23/decade-never-dies/ |title=The decade that never dies Still '80s Fetishizing in '09 Yale Daily News |publisher=Yaledailynews.com |date=23 October 2009 |accessdate=15 May 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213075504/http://www.yaledailynews.com/scene/scene-cover/2009/10/23/decade-never-dies/ |archivedate=13 February 2010 |df= }}&lt;/ref&gt; a koji je u velikom dijelu postao sinonim za cijeli novovalni pokret. Synthpop je postao izrazito popularan te je s vremenom uključio široku plejadu stilova; brojni bendovi preferirali su taj žanr, koji je, osim u anglofonim zemljama, bio izrazito popularan i u kontinentalnoj Europi, a među njima su [[Talk Talk]], [[the Human League]], [[Eurythmics]], [[Duran Duran]], [[Depeche Mode]], [[Erasure]], [[A Flock of Seagulls]], [[Alphaville (bend)|Alphaville]], [[Soft Cell]], [[a-ha|''a''-h''a'']], [[Simple Minds]], [[New Order (bend)|New Order]], [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]], [[Japan (bend)|Japan]], [[Tears for Fears]], [[Yazoo (bend)|Yazoo]],&lt;ref&gt;{{cite web|last=Prato |first=Greg |url=http://www.allmusic.com/artist/yazoo-p5889/biography |title=Allmusic bio Yazoo |publisher=Allmusic.com |date=19 April 2002 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt; [[Ultravox]], [[Kajagoogoo]],&lt;ref&gt;{{cite web|last=Thomas |first=Stephen |url=http://www.allmusic.com/artist/kajagoogoo-p18608/biography |title=Kajagoogoo Allmusic bio |publisher=Allmusic.com |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt; i [[Thompson Twins]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Thomas |first=Stephen |url=http://www.allmusic.com/artist/thompson-twins-p5644/biography |title=Allmusic Thompson Twins Allmusic bio |publisher=Allmusic.com |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Synth Britannia BBC 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=152–181}}&lt;/ref&gt;

== Regionalne scene ==

Iako je novi val bio globalni pokret, nekoliko je zemalja zabilježilo razvitak jakih regionalnih, novovalnih scena. Tako su [[SAD|Sjedinjene Države]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], gdje je pravac i nastajao, imale snažne domaće scene, dok su se u kontinentalnoj Europi posebno istaknule [[Njemačka]] te [[SFR Jugoslavija]].

=== Sjedinjene Države ===

Tokom ljeta [[1977.]] godine, i ''[[Time (časopis)|Time]]''&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919062-2,00.html |title=Anthems of the Blank Generation |work=Time |date=11 July 1977 |accessdate=15 May 2011 |archivedate=2009-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429053131/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,919062-2,00.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; i ''[[Newsweek]]'' su pisali pozitivne članke o &quot;punk/novovalnom&quot; pokretu.&lt;ref name=&quot;punk/newwave&quot;&gt;[{{Allmusic|class=explore|id=style/d4491|pure_url=yes}} Genre Punk/New Wave Allmusic]&lt;/ref&gt; S druge strane, bendovi povezani s pokretom nisu dobivali radijskog prostora, a podršku u muzičkoj industriji gotovo da nisu imali. Malene scene razvijale su se u velikim gradovima. Javna podrška ostala je ograničena i tokom sljedeće godine gotovo isključivo na publiku koju su sačinjavali intelektualci, umjetnici i [[boemština|boemi]],&lt;ref name=Gendron /&gt; dok su [[stadionski rock]] i [[disco]] još uvijek dominirali među slušateljima. 
[[File:Blondie1977.jpg|thumb|left|[[Blondie]], [[1976.]] godine; s lijeva na desno: [[Gary Valentine]], [[Clem Burke]], [[Deborah Harry]], [[Chris Stein]] i [[Jimmy Destri]]. Blondie su bili jedan od najvažnijih i najutjecajnijih bendova američkog novovalnog pokreta.]]
Krajem [[1978.]] i tokom [[1979.]] godine, izvođači povezano s punk pokretom, kao i izvođači koji su kombinirali punk s drugim žanrovima, počeli su se pojavljivati na top listama, kao i puštati po radio stanicama i klubovima.&lt;ref name=&quot;cateforis37&quot;&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|p=37}}&lt;/ref&gt; U ovom su se periodi na listama pojavili [[Blondie]], [[Talking Heads]], [[the Police]] i [[the Cars]].&lt;ref name=&quot;dissertation&quot; /&gt; Debitanski singl benda [[the Knack]], &quot;[[My Sharona]]&quot;, bio je singl #1 na ''[[Billboard]]ovoj'' listi [[1979.]] godine. Uspjeh te pjesme, kombiniran s činjenicom da je produkcija novovalnih albuma bila znatno jeftinija u periodu kada je muzička industrija bila u financijski najgoroj poziciji nakon desetljeća uspjeha,&lt;ref name=&quot;cateforis37&quot; /&gt; potaknuo je diskografske kuće da produciraju albume novovalnih izvođača.&lt;ref name=&quot;dissertation&quot; /&gt; Novovalne scene razvile su se u [[Ohio|Ohiju]], ali i u univerzitetskom gradu [[Athens, Georgia|Athens]], [[Georgia|GA]], gdje su nastali legendarni bendovi [[R.E.M.]] i [[the B-52's]].&lt;ref&gt;[{{Allmusic|class=explore|id=essay/|pure_url=yes}} American Punk Rock Allmusic]&lt;/ref&gt; Tokom [[1980.]] godine su izvođači koji nisu primarno bili novovalni, poput [[Billy Joel|Billyja Joela]], [[Donna Summer|Donne Summer]] i [[Linda Ronstadt|Linde Ronstadt]], također imali kratke izlete u novi val.&lt;ref name=&quot;dissertation&quot; /&gt;

Početkom iste godine, utjecajni radijski savjetnik, [[Lee Abrams]], napisao je tekst u kojemu je rekao da, uz par izuzetaka, &quot;''nećemo doživjeti da velik broj tih novovalnih izvođača ostvari uspjeh ovdje (referirajući na Sjedinjene Države). Kao pokret, ne očekujemo da će imati previše utjecaja''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/thedailymirror/2010/02/radio-consultant-sees-dim-future-for-new-wave-rock.html |title=Is New-Wave Rock on the Way Out? |publisher=Latimesblogs.latimes.com |date=16 February 2010 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt; Lee Ferguson, savjetnik za [[KPWR]], rekao je u jednom intervjuu da radio stanice u [[Los Angeles]]u zabranjuju DJ-jevima da koriste termin i napomenuo: &quot;''Većina ljudi koji nazivaju glazbu novovalnom su oni koji traže načine kako ju ne puštati''&quot;. Unatoč uspjehu [[Devo]]ve društveno kritične i naširoko krivo interpretirane pjesme &quot;[[Whip It (pjesma, Devo)|Whip It]]&quot;,&lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/song/whip-it-mt0007666679 Allmusic Whip It Review] - &quot;No, iako je većina slušateljske publike shvatila 'Whip It' kao zarazni komad čudnog i besmislenog teksta o donekle seksualnoj temi, pravi smisao pjesme – kao i većine Devovog rada – bila je socijalna satira. Ako taj donekle apstraktni tekst spojite u cjelinu, 'Whip It' postaje sardonična skica generalnog, problematičnog aspekta američke psihe: preferencije za korištenje sile i nasilja za rješavanje problema, izbacivanje frustracije i dokazivanje pred drugima.&quot;&lt;/ref&gt; drugi albumi izvođača koji su imali debitantski uspjeh, kao i novi izvođači, nisu se prodavali, a radijske su stanice povukle većinu novog vala s programa.&lt;ref name=&quot;dissertation&quot; /&gt;

Pojava [[MTV]]-ja [[1981.]] godine označila je prekretnicu za novi val u [[SAD|Sjedinjenim Državama]], koji je ušao u svoju najuspješniju fazu. Britansku izvođači su, za razliku od onih američkih, vrlo rano naučili koristiti blagodati spotova.&lt;ref name=&quot;Reynolds&quot;&gt;''Rip It Up and Start Again Postpunk 1978–1984'' by [[Simon Reynolds]] str. 340,342–343&lt;/ref&gt; Zbog te činjenice je nekolicina nezavisnih britanskih izvođača uspjela potući američke izvođače koji su imali ugovore s jakim diskografskim kućama. Novinari su ovaj fenomen nazvali &quot;[[Druga britanska invazija|drugom britanskom invazijom]]&quot;.&lt;ref name=Reynolds /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=WE&amp;s_site=kansas&amp;p_multi=WE&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EADB2EE79F08981&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM |title=1986 Knight Ridder news article |publisher=Nl.newsbank.com |date=3 October 1986 |accessdate=15 May 2011 |archive-date=2011-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111110082513/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=WE&amp;s_site=kansas&amp;p_multi=WE&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EADB2EE79F08981&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Novi val je dominirao MTV-jem sve do [[1987.]] godine, kada se program preorijentirao na, predominantno, [[rock]] i [[heavy metal]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/06/15/arts/the-pop-life-681988.html?scp=80&amp;sq=%22new+wave%22+music&amp;st=nyt |title=The Pop Life |work=The New York Times |date=15 June 1988 |accessdate=15 May 2011 |first=Stephen |last=Holden}}&lt;/ref&gt;

U Gallupovoj anketi iz prosinca [[1982.]] godine, čak 14% tinejdžera je navelo novi val kao svoj omiljeni muzički žanr, čime je ovaj zasjeo na ukupno treće mjesto.&lt;ref name=Gallup1982 /&gt; Novi val je najpopularniji bio na zapadnoj obali Sjedinjenih Država. Prema istoj anketi, rasa nije bila faktor u popularnosti žanra, za razliku od nekih drugih pravaca.&lt;ref name=Gallup1982&gt;{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=QJcRAAAAIBAJ&amp;sjid=mOkDAAAAIBAJ&amp;pg=2928,4154291&amp;dq=new-wave-music |title=Rock Still Favorite Teen-Age music | newspaper=Gainesville Sun |date=13 April 1983 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt; Urbane radio stanice su bile prve koje su puštale [[dance]]om inspirirane novovalne izvođače poput [[the B-52's]]a, [[Culture Club]]a, [[Duran Duran]]a i [[ABC (bend)|ABC-ja]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=AO4gAAAAIBAJ&amp;sjid=NnIFAAAAIBAJ&amp;pg=4293,518718&amp;dq=new-wave+peter-gabriel&amp;hl=en |title=Crossover: Pop Music thrives on black-white blend |publisher=Knight Ridder News Service |date=4 September 1986 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;

Novovalna glazba korištena je i u popularnim ''[[Brat Pack]]'' filmovima kao što su ''[[Valley Girl (film)|Valley Girl]]'', ''[[Sixteen Candles]]'', ''[[Pretty in Pink]]'' i ''[[The Breakfast Club]]''.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2008/sep/26/drama.comedy1 |title=But what does it all mean? How to decode the John Hughes high school movies |work=The Guardian |location=UK |accessdate=15 May 2011 |date=26 September 2008}}&lt;/ref&gt; [[John Hughes]], koji je režirao neke od navedenih (kultnih) filmova, bio je opčinjen britanskim novim valom te je u svoje filmove ubacivao radove bendova kao što su [[the Psychedelic Furs]], [[Simple Minds]] i [[Echo &amp; the Bunnymen]], čime je potpomogao popularnosti žanra. Nekolicina tih pjesama postala je sinonim za taj vremenski period.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gora |first=Susannah |url=http://www.mtv.com/news/articles/1633289/20100305/story.jhtml |title=Why John Hughes Still Matters |work=MTV |date=7 March 2010 |accessdate=15 May 2011 |archive-date=2013-01-29 |archive-url=https://archive.today/20130129085617/http://www.mtv.com/news/articles/1633289/20100305/story.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Kritičari su, s druge strane, takvu glazbu s MTV-ja nazivali plitkom i bljutavom.&lt;ref name=Reynolds /&gt; Homofobne uvrede poput &quot;[[peder]]čina&quot; ([[engleski]]: ''faggot'') ili &quot;art peder&quot; ([[engleski]]: ''art fag'') otvoreno su se koristile pri opisivanju novovalnih muzičara.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|loc=p. 233, reference number 28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Instant Club Hit – You'll Dance To Anything&quot; by the Dead Milkman 1987&lt;/ref&gt; Unatoč tomu, plesna kvaliteta muzike i otkačena moda povezana s novim valom svidjele su se publici.

Novovalno korištenje sintesajzera utjecalo je na razvoj [[House muzika|housea]] u [[Chicago|Chicagu]] i [[techno|techna]] u [[Detroit]]u. U rujnu [[1988.]] godine, ''Billboard'' je pokrenuo svoju &quot;[[moderni rock]]&quot; top listu. I dok su izvođači na toj listi reflektirali različite stilske utjecaje, novovalna ostavština i dalje je bila vidljiva u djelu novih britanskih izvođača i izvođača koji su bili popularni u klubovima, kao i u samom nazivu top liste, koji je reflektirao činjenicu da se novi val smatrao &quot;modernim&quot;.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cateforis|2011|pp=65–66}}&lt;/ref&gt; Novovalni [[Indie muzika|indie]] duh će biti krucijalan u razvoju [[college rock]]a, kao i [[grunge]]a te [[alternativni rock|alternativnog rocka]] u drugoj polovici 80-ih i kasnije.

=== Ujedinjeno Kraljevstvo ===

Novovalna scena u [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]] razvila se znatno ranije nego u ostatku svijeta, ali je isto tako najranije nestala. Novi val je u Britaniji bio usko povezan uz &quot;[[punk]]/novovalni pokret&quot;, odnosno uz cjelokupnu [[punk]] [[supkultura|supkulturu]],&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pop/Rock » Punk/New Wave |url=http://www.allmusic.com/subgenre/punk-new-wave-ma0000011872 |title=Punk/New Wave &amp;#124; Significant Albums, Artists and Songs |publisher=AllMusic |date= |accessdate=2013-10-19}}&lt;/ref&gt; što je bila velika specifičnost u odnosu na, primjerice, američko tržište, gdje je novi val vrlo rano raskinuo poveznice s punkom. [[The Police]] su s pjesmom &quot;[[Roxanne (pjesma)|Roxanne]]&quot; bili jedan od prvih globalno uspješnih britanskih novovalnih izvođača, a slično su doživjeli i [[Dire Straits]] s hitom &quot;[[Sultans of Swing]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.billboard.com/artist/300978/dire+straits/chart |title=Dire Straits&amp;nbsp;– Chart history |publisher=Billboard |date= |accessdate=2013-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826015031/https://www.billboard.com/artist/300978/dire+straits/chart |archive-date=2018-08-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Britanski novovalni autori inicijalno su bili snažno vezani uz [[rock]] i [[punk rock]] prizvuke, tako da je prodiranje elektronike u britanski novi val teklo postepeno; [[Elvis Costello]] i [[the Pretenders]] su neki od izvođača koji su u ranoj fazi imali uspjeha, ali čiji je zvuk bio predominantno temeljen na rock i punk rock elementima.&lt;ref name=Scripps-Howard&gt;{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=1hshAAAAIBAJ&amp;sjid=FWEEAAAAIBAJ&amp;pg=5653,8995145&amp;dq=squeeze+second-british-invasion&amp;hl=en |title=Culture Club, Police, Duran Duran lead Second Invasion Scripps-Howard News Service printed by The Pittsburgh Press October&amp;nbsp;31, 1984 |publisher=Google  |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;
[[File:Gary Numan playing.jpg|thumb|[[Gary Numan]] tokom koncerta [[1980.]] godine. Začetnik [[synthpop]]a, Gary Numan je bio jedan od najutjecajnijih novovalnih muzičara s početka 80-ih godina te je obilježio konačni raskid novog vala s [[punk]] korijenima.]]
Prvi jasni znakovi prodiranja elektronike u britanski novi val došli su tokom [[1979.]] i [[1980.]] godine, kada je [[Gary Numan]] na albumima ''[[Replicas (album)|Replicas]]'' (snimljen s bendom [[Tubeway Army]]) i ''[[The Pleasure Principle (album, Gary Numan)|The Pleasure Principle]]'' koristio sintesajzer; Numan je slučajno naišao na instrument u studiju i krenuo eksperimentirati, a njegov je novovalni pop zapravo bio začetak [[synthpop]]a u britanskoj, ali i svjetskoj muzici. Oba albuma bila su #1 na top listama. Početkom osamdesetih godina, video spotovi su uvelike potpomogli popularizaciji britanskih novovalnih izvođača,&lt;ref name=Reynolds/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenberg&quot;&gt;[http://blogs.wnyc.org/culture/2009/07/13/from-comiskey-park-to-thriller-how-the-pop-music-audience-was-torn-apart-and-then-put-back-together/ From Comiskey Park to Thriller: The Effect of “Disco Sucks” on Pop] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110801212458/http://blogs.wnyc.org/culture/2009/07/13/from-comiskey-park-to-thriller-how-the-pop-music-audience-was-torn-apart-and-then-put-back-together/|date=1 August 2011}} by [[Steve Greenberg (record producer)|Steve Greenberg]] founder and CEO of [[S-Curve Records]] 10 July 2009.&lt;/ref&gt; posebice nakon što je [[MTV]] kao svoj prvi spot emitirao [[synthpop]] hit &quot;[[Video Killed the Radio Star]]&quot; [[london]]skog benda [[the Buggles]]. Iako je MTV inicijalno imao ograničen radijus emitiranja, lokalni muzički trgovci zabilježili su masovne poraste prodaje onih izvođača čiji su spotovi emitirani na MTV-ju.&lt;ref name=Greenberg/&gt; Porast popularnosti britanskih novovalnih izvođača početkom 80-ih godina bio je uvod u fenomen što će ga mediji nazvati &quot;[[Druga britanska invazija|drugom britanskom invazijom]]&quot;.

Pravi prodor britanskog novog vala na globalnu scenu uslijedio je [[1982.]] godine, kada su [[the Human League]] s pjesmom &quot;[[Don't You Want Me]]&quot; zasjeli na mjesto američkih top lista; u tom je trenutku započela druga britanska invazija.&lt;ref name=VVMTV&gt;{{cite web |last=Molanphy |first=Chris |url=http://blogs.villagevoice.com/music/2011/07/mtv_billboard_music_videos_charts_human_league.php?page=2 |title=100 &amp; Single: The Dawning Of The MTV Era And How It Rocket-Fueled The Hot 100 Village Voice July 29, 2011 |publisher=Blogs.villagevoice.com |date=2011-07-29 |accessdate=2013-10-19 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020163021/http://blogs.villagevoice.com/music/2011/07/mtv_billboard_music_videos_charts_human_league.php?page=2 |archivedate=20 October 2013 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; Iako je druga invazija bila mnogo širi fenomen od novog vala (pop-rock izvođači poput [[Bonnie Tyler]], [[John Waite|Johna Waitea]], [[Robert Palmer|Roberta Palmera]] i drugih su također postali globalno popularni), upravo su novovalni izvođači dominirali britanskom i svjetskom scenom. Nakon Numanovog uspjeha, [[synthpop]] i [[novi romantizam]] su postali predominantni novovalni stilovi, čime je britanski novovalni pokret ušao u svoju posljednju razvojnu fazu, prije nego će sredinom 80-ih godina biti zamijenjen nešto klasičnijim [[rock]] zvucima i [[dance]]om.

Nakon Human Leaguea, sljedeći bend koji je ostvario veliki uspjeh bio je [[A Flock of Seagulls]] s pjesmom &quot;[[I Ran (So Far Away)]]&quot;, koja je postala prva pjesma koja je cijeli svoj uspjeh dugovala isključivo spotu.&lt;ref name=Reynolds/&gt; Tokom [[1983.]], [[punk]]er [[Billy Idol]] je ostvario svoj komercijalni vrhunac albumom ''[[Rebel Yell (album)|Rebel Yell]]'', a uz to je objavio i hitove &quot;[[White Wedding (pjesma)|White Wedding]]&quot; i &quot;[[Eyes Without a Face (pjesma)|Eyes Without a Face]]&quot;.&lt;ref name=KnightRidder&gt;[https://news.google.com/newspapers?id=KMUSAAAAIBAJ&amp;sjid=0vkDAAAAIBAJ&amp;pg=5668,2827190&amp;dq=british-invasion&amp;hl=en The Second British Invasion: New Wave now an old ripple&quot;]. ''Spokane Chronicle''. 29 August 1986&lt;/ref&gt; Veliki uspjeh u ovoj fazi imali su [[Duran Duran]] te ženski bend [[Bananarama]];&lt;ref name=Scripps-Howard/&gt; izvođači poput [[Culture Club]]a i [[Eurythmics]]a također su se probili na globalnu scenu, a njihovoj popularnosti uvelike je doprinio i specifični [[androginija|androgini]] izgled koji je bio popularan u sklopu novog romantizma i novog vala. Uspjeh britanskih izvođača u Americi bio je izrazito medijski popraćen; ''[[Newsweek]]'' je [[1983.]] godine objavio izdanje s [[Annie Lennox]] i [[Boy George|Boyjom Georgeom]] na naslovnici, uz naslov ''Britanija osvaja Ameriku – opet'' ([[engleski]]: ''Britain Rocks America – Again''), dok je iste godine ''[[Rolling Stone]]'' posvetio cjelokupno izdanje britanskim izvođačima.&lt;ref name=Reynolds/&gt; Uz to, [[Culture Club]] i [[Duran Duran]] su izazivali masovnu histeriju među obožavateljima sličnu [[Beatlemanija|Beatlemaniji]] iz perioda prve invazije.&lt;ref name=Chiu&gt;{{cite web|author=|url=http://www.cbsnews.com/8301-207_162-57590831/a-look-back-at-1983-the-year-of-the-second-british-invasion/ |title=A look back at 1983: The year of the Second British Invasion CBS July 4, 2013 |publisher=Cbsnews.com |date=2013-07-04 |accessdate=2013-10-19}}&lt;/ref&gt;

Druga britanska invazija svoj je vrhunac dosegla [[1984.]] godine, kada su britanski izvođači dominirali top listama.&lt;ref&gt;{{cite book
| first= Joel
| last= Whitburn
| year= 1991
| title= The Billboard Hot 100 Charts:  The Eighties (18 May 1985 through 17 August 1985)
| publisher= Record Research, Inc
| location= Menomonee Falls, Wisconsin
| isbn= 0-89820-079-2}}&lt;/ref&gt; U ovom su se periodu etablirali izvođači kao što su [[Tears for Fears]] (koji su imali #1 hitove s pjesmama &quot;[[Shout (pjesma, Tears for Fears)|Shout]]&quot; i &quot;[[Everybody Wants to Rule the World]]&quot;), [[Talk Talk]] (s pjesmama &quot;[[It's My Life (pjesma, Talk Talk)|It's My Life]]&quot; i &quot;[[Such a Shame]]&quot;), [[Depeche Mode]], [[Frankie Goes to Hollywood]] (čiji je kontroverzni, ali izrazito uspješni debitantski singl &quot;[[Relax (pjesma)|Relax]]&quot; bio jedno vrijeme zabranjen u [[UK|Britaniji]]), [[Kajagoogoo]] (čiji je singl &quot;[[Too Shy]]&quot; bio #1 u Britaniji), [[Spandau Ballet]] (koji su imali #1 hit s pjesmom &quot;[[True (pjesma, Spandau Ballet)|True]]&quot;), [[Pet Shop Boys]] (s hitovima &quot;[[Always on My Mind (pjesma, Pet Shop Boys)|Always on My Mind]]&quot;, &quot;[[It's a Sin]]&quot; i &quot;[[West End Girls]]&quot;) i [[Simple Minds]] (koji su imali globalni hit s pjesmom &quot;[[Don't You (Forget About Me)]]&quot;, a kasnije i s onom &quot;[[Alive and Kicking (pjesma)|Alive and Kicking]]&quot;). &quot;[[Don't You (Forget About Me)]]&quot; je korištena kao pjesma u [[John Hughes|Hughesovom]] filmu ''[[The Breakfast Club]]'', postavši tako prva od tri novovalne pjesme korištene u [[Brat Pack]] filmovima, uz &quot;[[St. Elmo's Fire (Man in Motion)]]&quot; [[John Parr|Johna Parra]] (korištena u [[St. Elmo's Fire (film)|istoimenom filmu]] [[Joel Schumacher|Joela Schumachera]]) i &quot;[[Pretty in Pink (pjesma)|Pretty in Pink]]&quot; benda [[the Psychedelic Furs]] (korištena u [[Pretty in Pink (film)|istoimenom filmu]] [[John Hughes|Johna Hughesa]]).&lt;ref&gt;
{{cite web| last = Janovitz| first = Bill| url = {{Allmusic|class=song|id=t1540237|pure_url=yes}}| title = &quot;Pretty in Pink&quot;&amp;nbsp;– Review| publisher = [[Allmusic]] ([[Rovi Corporation]])| accessdate = 2010-01-26}}&lt;/ref&gt;

Britanska novovalna scena postepeno je gubila na popularnosti od [[1986.]] godine, iako su bendovi nastavili s radom i mnogo godina kasnije. Uspješnost druge invazije dovela je do porasta popularnosti do tada već etabliranih britanskih izvođača,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=NItaAAAAIBAJ&amp;sjid=R08DAAAAIBAJ&amp;pg=4342,1610055&amp;dq=second-british-invasion&amp;hl=en |title=The Second British Invasion How It Really Happened UPI reprinted by Courier News June 8, 1984 |publisher=News.google.com |date=1984-06-08 |accessdate=2013-10-19}}&lt;/ref&gt; ali je također omogućila i razvoj [[progresivni rock|progresivne]] i [[art rock]] scene s kraja 80-ih godina.

=== Njemačka ===
{{main|Neue Deutsche Welle}}
Krajem 70-ih godina, u [[Zapadna Njemačka|Zapadnoj Njemačkoj]] se javila specifična novovalna regionalna scena koja je dobila naziv ''[[Neue Deutsche Welle]]'' ([[srpskohrvatski]]: Njemački novi val). Stilski, NDW je svoje korijene imao u britanskoj novovalnoj sceni i [[post-punk]]u, mada je u svemu tome kombinirao i elektronske zvukove.&lt;ref&gt;Nancy Kilpatrick, ''The Goth Bible: A Compendium for the Darkly Inclined'', New York: St. Martin's Griffin, 2004, chapter 5, &quot;Music of the Macabre,&quot; str. 84.&lt;/ref&gt; Termin je populariziran [[1979.]] godine u članku Alfreda Hilsberga naslova &quot;Neue Deutsche Welle — Aus grauer Städte Mauern&quot; ([[srpskohrvatski]]: &quot;Njemački novi val — iz sivih gradskih zidina&quot;),&lt;ref&gt;[http://www.highdive.de/over/sounds3.htm ''Neue Deutsche Welle - Aus grauer Städte Mauern'' (Sounds 10/ 79)]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt; mada je termin još ranije koristio nizozemski [[DJ]], [[Frits Spits]].&lt;ref&gt;[http://brotbeutel.blogspot.de/2006/05/neue-deutsche-welle.html ''Neue Deutsche Welle - Blog summary'']&lt;/ref&gt; 
[[File:Nena beim Sommernachtstraum 2013 in München (2).jpg|thumb|left|Zajedno s [[Nena (bend)|bendom]], [[Nena]] je svojim hitom &quot;[[99 Luftballons]]&quot; iz [[1983.]] godine obilježila [[Neue Deutsche Welle|njemački novi val]].]]
Njemački novi val imao je dvije razvojne faze. Onu prvu, negdje do [[1981.]] godine, obilježila je ''underground'' scena, koja je bila pod utjecajem britanskog [[punk]]a i novog vala. Izvođači NDW-a koristili su [[njemački jezik]] kao primarno sredstvo izražavanja, za razliku od globalno popularnih novovalnih bendova iz Njemačke koji su se pojavili tokom 80-ih godina, eksperimentirajući s njegovim osobitostima i ritmom. Bendovi poput [[Nena|Nene]], [[Deutsch Amerikanische Freundschaft|D.A.F.-a]] i [[Ideal (njemački bend)|Ideala]] nastojali su u svojim pjesmama prikazati specifični [[Hladni rat|hladnoratovski]] ''[[Zeitgeist]]'' urbanih sredina Zapadne Njemačke ([[Zapadni Berlin]], [[Düsseldorf]], [[Hamburg]], [[Hannover]] i drugi), koji su bili centri ovoga pokreta u prvoj fazi njegova razvoja. S druge strane, izvođači poput [[Spliff]]a, [[Joachim Witt|Joachima Witta]] i [[Trio (bend)|Trija]] (koji su preferirali da se njihova glazba opisuje kao ''Neue Deutsche Fröhlichkeit'' [sh. Nova njemačka radost]), koristili su nadrealni jezik, eksperimentirajući tako više s mogućnostima njemačkog jezika, nego izražavajući neki konkretni smisao. Iako se radilo o ''underground'' sceni, mnogi izvođači prve faze NDW-a bili su komercijalno uspješni, a podjela na ''underground'' i, kasniju ''mainstream'' fazu, imala je više veze sa samim zvukom i prezentacijom. Globalno najupečatljivija pjesma iz ove faze NDW-a, mada se to može proširiti i na cijeli pokret, bio je Nenin antiratni hit, &quot;[[99 Luftballons]]&quot;.

Od [[1981.]] godine, muzički producenti počeli su primjećivati NDW te je pravac ušao u svoju ''mainstream'' fazu. Producenti su pojačano promovirali nove bendove prihvatljivije za opću publiku, što je dovelo do nastanka brojnih ''one-hit wondera'' i kratkotrajnih muzičkih projekata; izvođači iz prve faze i dalje su dobivali medijski prostor, ali nisu bili u fokusu izdavača. Medijska eksponiranost žanra dovela je do generalizacije termina NDW, koji je u jednom periodu počeo označavati sve njemačke izvođače koji nisu pjevali na engleskom jeziku, neovisno o činjenici da isti nisu imali nikakve veze s &quot;originalnim&quot; NDW-om. Takva komercijalizacija ubrzo je dovela do propadanja cijelog žanra, odnosno do njegovog praktički potpunog nestanka tokom [[1984.]] godine.

Iako je Njemački novi val bio snažna regionalna scena, on nije sačinjavao ukupnost novovalne scene u toj zemlji. Naime, NDW je termin koji se koristi za one njemačke novovalne izvođače koji su, neovisno o direktnim stilskim utjecajima i odlikama, izvodili na [[njemački|njemačkom jeziku]]. S druge strane, postojala je izrazito snažna novovalna scena u toj zemlji koju su činili izvođači koji su pjevali na engleskom jeziku i koji nisu bili dio NDW-a, ali su bili dio globalne novovalne scene te su ostvarili veliku popularnost izvan matične zemlje. Primjeri takvih izvođača su [[Kraftwerk]], pioniri [[synthpop]]a; duo [[Modern Talking]], koji je imao globalni hit s pjesmom &quot;[[You're My Heart, You're My Soul]]&quot;; te [[Alphaville (bend)|Alphaville]], novovalni bend iz [[Münster]]a, koji je postao globalni fenomen zahvaljujući hitovima &quot;[[Big in Japan (pjesma, Alphaville)|Big in Japan]]&quot;, &quot;[[Sounds Like a Melody]]&quot; i &quot;[[Forever Young (pjesma, Alphaville)|Forever Young]]&quot;. Austrijski muzičar [[Falco (muzičar)|Falco]] primjer je izvođača koji je svojim radom pripadao i NDW-u, ali i klasičnom novom valu.

=== SFR Jugoslavija ===
{{main|Jugoslavenski novi val}}
[[SFR Jugoslavija]] je posljednja zemlja koja je imala izrazito veliku i dobro razvijenu novovalnu scenu, što je posebno znakovito u kontekstu činjenice da se radilo o [[socijalizam|socijalističkoj]] zemlji. Novi val u Jugoslaviji javlja se krajem 70-ih godina, mahom pod utjecajem američkog i britanskog novog vala, a kao odgovor na [[rock]] glazbu iz prethodnih perioda [[Popularna muzika u SFR Jugoslaviji|jugoslavenske muzike]]. 
[[File:Idoli.jpg|thumb|[[Beograd]]ski bend [[VIS Idoli|Idoli]] bio je jedan od najpopularnijih, ali i najsuberzivnijih novovalnih bendova u [[SFRJ|SFR Jugoslaviji]]. Njihovi najveći hitovi, &quot;[[Maljčiki]]&quot; i &quot;[[Retko te viđam sa devojkama]]&quot;, bili su izrazito popularni, unatoč činjenici da su kritizirali režim, odnosno govorili o društveno delikatnoj temi [[homoseksualnost]]i.]]
Među prvim novovalnim bendovima u Jugoslaviji bili su [[ljubljana|ljubljanski]] [[Pankrti]] te [[zagreb]]ački [[Haustor]], [[Azra]] i [[Prljavo kazalište]], mada već u narednim godinama u [[SR Srbija|Srbiji]] dolazi do osnivanja bendova [[Pekinška patka (bend)|Pekinška patka]], [[Šarlo Akrobata]], [[Električni orgazam]] i [[VIS Idoli|Idoli]]. Isprva pod snažnim utjecajem [[punk]]a, novovalni bendovi u Jugoslaviji bili su naglašeno angažirani, eksplicitni i društveno kritični, mada su, unatoč tome, uspjeli izbjeći probleme s režimom, koji je ipak blagonaklono gledao na pokret;&lt;ref name=&quot;puls&quot;/&gt; jedan od ponajboljih primjera je pjesma &quot;[[Maljčiki]]&quot;, koju su [[1981.]] godine izdali Idoli, a koja je bila enorman hit u Jugoslaviji, unatoč činjenici da pjesma nije slavila vrijednosti socijalističke ideologije, već ih je parodirala. Društveno angažirane i kritičke pjesme radili su i bendovi poput [[Azra|Azre]], [[Haustor]]a, [[Pankrti|Pankrta]] i drugih. Iako je država osnovala Komisiju za šund, koja je većinu ovih angažiranih pjesama etiketirala &quot;šundom&quot;, izuzev većeg poreza, nikakvih direktnih sankcija prema autorima i pjesmama nije bilo.&lt;ref name=&quot;puls&quot;&gt;{{Cite web |title=Pulsdemokratije.net - Muzika 1980-ih u Jugoslaviji |url=http://www.pulsdemokratije.net/content/muzika-osamdesetih-u-bivsoj-jugoslaviji |access-date=2018-08-07 |archivedate=2012-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121201104000/http://www.pulsdemokratije.net/content/muzika-osamdesetih-u-bivsoj-jugoslaviji |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Izuzev klasičnog [[punk]]a, brojni drugi pravci su utjecali na novovalne bendove u Jugoslaviji, a među njima su [[ska]]/[[reggae]] ([[Haustor]], čiji je debitanski singl &quot;[[Moja prva ljubav]]&quot; iz [[1981.]] godine postao nacionalni hit), [[art punk]]/[[post-punk]] ([[Šarlo Akrobata]]), [[punk rock]] ([[Prljavo kazalište]], [[Pekinška patka (bend)|Pekinška patka]]) i [[eksperimentalna muzika]] ([[Laboratorija zvuka]]). Ubrzo je novi val nadišao svoje glazbene okvire i postao društveni pokret, odnosno svojevrsno buđenje mladih umjetnika, ali i društvene svijesti, što će kasnije dovesti do još većeg broja novih i inovativnih umjetničkih tendencija. Uz to, novi val je uživao i veliku društvenu podršku, a posebnu promociju dao mu je omladinski tjednik ''[[Polet]]'', koji je zaslužan i za organizaciju debitantskih koncerata mnogih novovalnih bendova, te ''[[Džuboks]]''.

Iako je već sredinom 80-ih godina novi val počeo jenjavati u Jugoslaviji, njegov je utjecaj na muzičku, ali i umjetničku scenu te države bio enorman. Među grupama iz ovog perioda nalazi se [[Max &amp; Intro]], [[synthpop]] duo iz Beograda. U [[SR Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] se ubrzo razvila specifična varijanta novog vala, [[novi primitivizam]], koji je angažiranost novog vala kombinirao sa specifičnim humorom. Uz to, diljem zemlje javljaju se i drugi pravci, dotad nepoznati u Jugoslaviji, poput [[novi romantizam|novog romantizma]], [[post-punk]]a ili [[art rock]]a.

== Oživljavanja nakon 80-ih i utjecaj ==
{{main|Post-punk revival}}
[[File:Franz Ferdinand 101 Sun Festival 2014 (2).jpg|thumb|[[Franz Ferdinand (bend)|Franz Ferdinand]] tokom koncerta u [[Málaga|Málagi]], [[2014.]] godine.]]
Nakon što je [[grunge]] postepeno jenjavao, britanski muzički mediji lansirali su kampanju kako bi promovirali &quot;[[novi val novog vala]]&quot;. Ova kampanja uključivala je bendove poput [[Elastica|Elastice]], koji su bili pod snažnim utjecajem punka i novog vala, ali je ubrzo nestala u jeku pojave [[Britpop]]a.&lt;ref name=EncyclopediaofContemporaryBritishCulture /&gt; Drugi znakoviti bendovi iz 90-ih bili su [[No Doubt]], [[Metric (bend)|Metric]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/metric-p513690/biography|title=Metric|author=Mark Deming|work=AllMusic}}&lt;/ref&gt; [[Six Finger Satellite]] i [[Brainiac (bend)|Brainiac]].&lt;ref name=&quot;Revival&quot;&gt;[{{Allmusic|class=style|id=new-wave-post-punk-revival-ma0000012020|pure_url=yes}} New Wave/Post Punk Revival Allmusic]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E02E4DC1E39F93BA25757C0A960958260 |title=POP REVIEW; Knowing Just How Hard It Is to Be a Teen-Ager, |work=New York Times |date=18 April 1996 |accessdate=15 May 2011 |first=Neil |last=Strauss}}&lt;/ref&gt; Tijekom tog desetljeća, synth i dance zvukovi britanskog i europskog novog vala utjecali su na razvoj različitih formi [[euro disco|euro disca]] i [[trance]]a.&lt;ref name=decade /&gt; [[Chris Martin]] je osnovao alternativni rock bend [[Coldplay]] inspiriran norveškim bendom [[a-ha|''a''-h''a'']].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.spinner.com/2009/11/24/coldplay-a-ha-mew-form-apparatjik/ |title=Coldplay, A-Ha and Mew Members Form Apparatjik |publisher=Spinner |date=24 November 2009 |accessdate=15 May 2011 |archivedate=2019-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327195251/http://www.spinner.com/2009/11/24/coldplay-a-ha-mew-form-apparatjik/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Tokom [[2000e|2000-ih]] godina, pojavili su se brojni bendovi koji su na ovaj ili onaj način bili pod utjecajem novog vala i [[post-punk]]a. Među njih spadaju [[the Strokes]], [[the Bravery]], [[Interpol (bend)|Interpol]], [[Yeah Yeah Yeahs]], [[Franz Ferdinand (bend)|Franz Ferdinand]], [[the Epoxies]], [[VHS or Beta]], [[The Rapture (bend)|the Rapture]], [[She Wants Revenge]], [[Bloc Party]], [[Foals (bend)|Foals]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/foals-p867264/biography|title=Foals|author=Marisa Brown|work=AllMusic}}&lt;/ref&gt; [[Kaiser Chiefs]] i [[the Killers]]. Ovi su izvođači ponekad opisivani kao &quot;novi novi val&quot;.&lt;ref name=&quot;msnbc&quot; /&gt; Oživljavanje novog vala svoj je vrhunac doseglo sredinom 2000-ih godina, s izvođačima kao što su [[the Sounds]], [[the Ting Tings]], [[Melody Club]], [[Hot Chip]],&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pareles |first=Jon |url=https://www.nytimes.com/2010/02/08/arts/music/08chip.html |title=A British Band's Cerebral Electronics |work=The New York Times |date=7 February 2010 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pareles |first=Jon |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9906E0DF1031F934A15754C0A96E9C8B63&amp;scp=66&amp;sq=july+27%2C+2008&amp;st=nyt |title=The Week Ahead |work=New York Times |date=27 July 2008 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt; [[Passion Pit]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.tampabay.com/tbt/2010/06/review-setlist-passion-pit-turn-up-the-heat-at-the-ritz-ybor-in-tampa.html |title=Passion Pit turn up the heat at the Ritz Ybor in Tampa |publisher=Blogs.tampabay.com |accessdate=15 May 2011 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617050146/http://blogs.tampabay.com/tbt/2010/06/review-setlist-passion-pit-turn-up-the-heat-at-the-ritz-ybor-in-tampa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[the Presets]],&lt;ref&gt;[http://www.smh.com.au/news/gig-reviews/modular-christmas-party/2006/11/30/1164777708371.html Modular Christmas Party Sydney Morning Herald 1 December 2006] &quot;the &quot;new new wave&quot; of the Presets&quot;&lt;/ref&gt; [[La Roux]], [[Ladytron]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.brisbanetimes.com.au/news/whatson/ladytron-returns-with-disco-heartbreak/2008/09/29/1222650962305.html |title=Ladytron returns with disco heartbreak |work=Brisbane Times |date=29 September 2008 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ladytron Moves Towards the Light {{!}} MTV Hive|url=http://www.mtvhive.com/2011/09/12/ladytron-move-towards-the-light/|accessdate=22 April 2013}}&lt;/ref&gt; [[Shiny Toy Guns]],&lt;ref&gt;[{{Allmusic|class=artist|id=p720237/biography|pure_url=yes}} Shiny Toy Guns Allmusic bio]&lt;/ref&gt; [[Hockey (band)|Hockey]],&lt;ref&gt;[{{Allmusic|class=artist|id=p1114981|pure_url=yes}} Hockey Allmusic bio]&lt;/ref&gt; [[Gwen Stefani]] i [[Ladyhawke (muzičarka)|Ladyhawke]].&lt;ref name=Revival /&gt;&lt;ref name=msnbc&gt;{{cite web |last=Paoletta |first=Michael |url=http://www.msnbc.msn.com/id/6031887/ |title=New wave is back – in hot new bands, |publisher=MSNBC |date=17 September 2004 |accessdate=15 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080326000651/http://www.msnbc.msn.com/id/6031887/ |archive-date=2008-03-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/music/artist/stefani_gwen/artist.jhtml |title=Gwen Stefani MTV biography |work=Mtv |accessdate=15 May 2011 |archive-date=2012-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512142416/http://www.mtv.com/music/artist/stefani_gwen/artist.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.people.com/people/article/0,,20160455,00.html |title=Gwen Stefani's New Video Hits YouTube |work=People |date=15 November 2007 |accessdate=15 May 2011 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191933/http://www.people.com/people/article/0,,20160455,00.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailygazette.com/news/2009/jul/23/0723_bravery/ |title=Indie-rock band The Bravery records all the time and everywhere | work=[[The Daily Gazette]] |date=23 July 2009 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.startribune.com/entertainment/music/19583179.html?location_refer=Entertainment |title=Download this: Ting Tings |newspaper=Minneapolis Star Tribune |date=7 June 2008 |accessdate=15 May 2011 |archive-date=2014-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108172206/http://www.startribune.com/entertainment/music/19583179.html?location_refer=Entertainment |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/04/28/arts/music/28choi.html?pagewanted=print |title=Critics' Choice New CDs, |work=The New York Times |date=28 April 2008 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.smh.com.au/news/entertainment/music/feathers-fly-over-ladyhawkes-origins/2009/11/05/1257247690143.html |title=Feathers fly over Ladyhawke's origins |work=Sydney Morning Herald |accessdate=15 May 2011 |date=6 November 2009}}&lt;/ref&gt; Dok su neki novinari i fanovi na ova pokret gledali kao na oživljavanje žanra, drugi su tvrdili da je ovaj fenomen bio samo nastavak originalnog pokreta.&lt;ref name=Revival /&gt;&lt;ref&gt;[[Simon Reynolds|Reynolds, Simon]]. ''Rip It Up and Start Again: Postpunk 1978–1984'' p. 398&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | last = Tudor | first = Silke | title = House of Tudor | date = 11 September 2002 | url = http://www.sfweekly.com/2002-09-11/music/house-of-tudor/ | accessdate = 25 June 2007 | archive-date = 2015-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150717024101/http://www.sfweekly.com/2002-09-11/music/house-of-tudor/ | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mtv.com/music/artist/sounds/artist.jhtml#bio |title=MTV Artist biography The Sounds |work=Mtv |accessdate=15 May 2011 |archive-date=2012-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620112834/http://www.mtv.com/music/artist/sounds/artist.jhtml#bio |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[The Drums]] su primjer trenda u američkom [[indie pop]]u, u sklopu kojeg bendovi koriste zvukove i ideje britanske novovalne scene.&lt;ref name=DrumsIndependent&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-the-drums-the-drums-moshi-moshiisland-1991439.html |title=Album: The Drums, The Drums |work=The Independent |location=UK |date=4 June 2010 |accessdate=15 May 2011 |first=Andy |last=Gill |archivedate=2012-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120122235829/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-the-drums-the-drums-moshi-moshiisland-1991439.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=decade /&gt;&lt;ref name=USAToday&gt;{{cite news|last=Lopez |first=Korina |url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2010-08-28-indiestyle_N.htm |title=Indie singers storm the scene with style and spectacle | work=USA Today |date=30 August 2010 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/11/AR2010111107595.html |title=Music review: Shy La Roux still brings the party to 9:30 Club |work=The Washington Post |date=12 November 2010 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt; Krajem 2000-ih godina također se razvio i [[chillwave]], podžanr pod snažnim utjecajem novog vala, a čiji su predstavnici [[Toro Y Moi]], [[Neon Indian]], [[Twin Shadow]] i [[Washed Out]].&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://blogs.wsj.com/speakeasy/2010/03/13/is-chillwave-the-next-big-music-trend/ | work=The Wall Street Journal | first=Garin | last=Pirnia | title=Is Chillwave the Next Big Music Trend? | date=13 March 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Phares |first=Heather |url=http://www.allmusic.com/album/forget-r1954448/review |title=Forget – Twin Shadow |publisher=AllMusic |date=28 September 2010 |accessdate=15 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2011/07/13/arts/music/pure-x-and-washed-out-debut-albums.html | work=The New York Times | title=Going into the Haze in Their Debut Albums | date=12 July 2011 | accessdate=24 November 2011 | first=Jon | last=Caramanica}}&lt;/ref&gt;

=== Novi val i elektronika ===
{{See also|Dance-punk|Electroclash|Novi rave|Synthwave}}
[[File:Klaxons Queens May Ball 2007.jpg|thumb|[[Klaxons]]i na koncertu [[2007.]] godine.]]
Novi val je imao pivotalnu ulogu u razvoju i popularizaciji suvremene [[elektronska muzika|elektronske muzike]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cateforis |first1=Theo |url=https://books.google.com/books?id=-MVrM3zKrHQC |title=Are We Not New Wave?: Modern Pop at the Turn of the 1980s |accessdate=24 May 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=McCasker |first=Toby |url=http://noisey.vice.com/blog/riding-the-cyber-doom-synthwave-with-perturbator |title=Riding the Cyber Doom Synthwave With Perturbator &amp;#124; NOISEY |publisher=Noisey.vice.com |date=22 June 2014 |accessdate=19 May 2015 |quote=Elektronska glazba je u posljednje vrijeme izgubila puno svoje muzikalnosti. To su samo basovi koji se bez prestanka ponavljaju pet minuta. U osamdesetima, imali ste klasične teme i ikonske melodije. Ja nastojim uzeti ono najbolje od 80-ih i najbolje od onog što moderna elektronika ima. Osamdesete su, također, bile zlatno doba sintesajzera, s majstorskim kompozitorima poput Vangelisa ili Tangerine Dreama, koji su velike inspiracije za većinu nas u ovom žanru. Postoje te posebne slike koje se javljaju u tvom umu kada razmišljaš o tom periodu. Postoji mnogo klišeja iz osamdesetih koje smatram izrazito dobrima, poput uznemirujućih praktičnih efekta ili pretjeranih neonskih boja. |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810013259/http://noisey.vice.com/blog/riding-the-cyber-doom-synthwave-with-perturbator |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Krajem 90-ih godina, novi val je doživio iznenadni val porasta popularnosti nakon što je u sklopu kratkotrajnog [[electroclash]] pokreta spojen s [[elektronska muzika|elektronikom]] i [[techno]]m.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first=Dorian | last=Lynskey |title=Out with the old, in with the older |journal=Guardian.co.uk |date=22 March 2002 |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2002/mar/22/shopping.artsfeatures2?INTCMP=ILCNETTXT3487 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wYAn5jqu?url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2002/mar/22/shopping.artsfeatures2 |archivedate=16 February 2011 |postscript=. |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Caramanica |first=Joe |title=The Electroclash Mix by Larry Tee |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,448998,00.html |work=Entertainment Weekly |date=9 May 2003 |accessdate=29 December 2014 |archive-date=2012-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930181935/http://www.ew.com/ew/article/0,,448998,00.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lmag-electroclash&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.thelmagazine.com/TheMeasure/archives/2012/08/08/10-electroclash-songs-that-still-hold-up-in-2012 |title=10 Electroclash Songs That Still Hold Up in 2012 |last=Klingman |first=Jeff |date=8 August 2012 |accessdate=29 September 2014 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095912/http://www.thelmagazine.com/TheMeasure/archives/2012/08/08/10-electroclash-songs-that-still-hold-up-in-2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fuse-electroclash&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fuse.tv/2013/02/rip-electroclash-artists-to-know |title=Electroclash: 12 Artists You Need to Know |last=Newman |first=Jason |publisher=[[Fuse (TV channel)|fuse.tv]] |date=7 February 2013 |accessdate=29 September 2014 }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Žanr su promovirali [[I-F]], [[Peaches (muzičar)|Peaches]], [[Fischerspooner]] i [[Vitalic]],&lt;ref name=&quot;lmag-electroclash&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;fuse-electroclash&quot; /&gt; međutim ubrzo je nestao kada je kombiniran s [[tech house]]om kako bi nastao [[elektro house]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Electro House|url=http://da-housemusic.tumblr.com/|publisher=Tumblr|accessdate=12 June 2012|quote=Početkom 2000-ih godina došlo je do velikog pokreta kombiniranja electroclasha sa synthpopom. U međuvremenu, tech house je također postajao poznatiji i dobivao je sve više na značaju. Kada su ta dva žanra kombinirana, tada je elektro house postao ono što je danas. (...) &quot;Satisfaction&quot; je jedna od onih pjesama koje bi ljudima danima ostajale u glavama. Ta pjesma i dan danas dobiva mnogo pozornosti. Nagrađena je diljem svijeta, a od Bennyja Benassija je učinila oca elektro housea.}}&lt;/ref&gt;

Sredinom 2000-ih godina, [[novi rave]] je kombinirao novovalne elemente s drugim žanrovima, poput [[indie rock]]a i [[elektro house]]a,&lt;ref name=&quot;rousing rave from the grave&quot;&gt;''The Observer''. 5 October 2006 [http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,1922523,00.html Rousing Rave from the Grave]. Retrieved 9 January 2008.&lt;/ref&gt; dodajući im klasične elemente [[rave]] kulture, poput lasera i svijetlećih palica.&lt;ref name=&quot;sound of 2007: klaxons&quot;&gt;''BBC News''. 3 January 2007. &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6189307.stm Sound of 2007: Klaxons]&quot;. Retrieved 31 March 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;the future's bright...&quot;&gt;''The Guardian''. 3 February 2007. &quot;[https://www.theguardian.com/theguide/features/story/0,,2004020,00.html The Future's Bright...]&quot;. Retrieved 31 March 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Here we glo again&quot;&gt;''Times Online''. 12 November 2006. &quot;[http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article1086690.ece Here We Glo Again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615185002/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article1086690.ece |date=2011-06-15 }}&quot;. Retrieved 131 February 2009.&lt;/ref&gt; Unatoč činjenici da je ovaj termin izazivao toliku kontroverzu da su ga umjetnici povezani sa žanrom odbacivali,&lt;ref name=&quot;new rave? old rubbish&quot;&gt;[[John Harris (critic)|Harris, John]]. 13 October 2006. &quot;[http://music.guardian.co.uk/electronic/comment/story/0,,1922144,00.html New Rave? Old Rubbish]&quot;. ''The Guardian''. Retrieved 31 March 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Klaxons: We're Not New Rave&quot;&gt;''Entertainment Wise''. 1 November 2006. &quot;[http://www.entertainmentwise.com/print?id=24292 Klaxons: We're Not New Rave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928011306/http://www.entertainmentwise.com/print?id=24292 |date=2007-09-28 }}&quot;. Retrieved 31 March 2007.&lt;/ref&gt; novi rave su kao pravac prihvatili bendovi [[Klaxons]], [[NYPC]], [[Shitdisco]] i [[Hadouken!]]&lt;ref name=&quot;rousing rave from the grave&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sound of 2007: klaxons&quot; /&gt;

Krajem 2000-ih i početkom 2010-ih, nostalgija za novim valom osamdesetih godina doživjela je preporod u vidu [[synthwave]]a, pravca na kojeg su primarno utjecali novi val i [[soundtrack]]ovi, a obilježila ga je [[retrofuturizam|retrofuturistička]], [[cyberpunk]] estetika.&lt;ref name=&quot;letoile&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.letoilemagazine.com/2014/04/09/we-will-rock-you-welcome-to-the-future-this-is-synthwave|title=We Will Rock You: Welcome To The Future. This is Synthwave.|publisher=letoilemagazine.com|date=2014-04-09|accessdate=2017-04-15|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170711192215/http://www.letoilemagazine.com/2014/04/09/we-will-rock-you-welcome-to-the-future-this-is-synthwave/|archivedate=11 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nerdglow&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nerdglow.com/stuff-you-hear/music/7-essential-synthwave-artists/ |title=The 7 Most Essential Synthwave Artists |author=NerdGlow |accessdate=18 February 2015 |archive-date=2016-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925211555/http://www.nerdglow.com/stuff-you-hear/music/7-essential-synthwave-artists/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://noisey.vice.com/blog/riding-the-cyber-doom-synthwave-with-perturbator |title=Riding the Cyber Doom Synthwave With Perturbator |last=McCasker |first=Toby |publisher=[[Vice (magazine)|Vice]] |accessdate=18 February 2015 |archive-date=2016-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160810013259/http://noisey.vice.com/blog/riding-the-cyber-doom-synthwave-with-perturbator |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Termin se odnosi na bendove kao što su [[Kavinsky]], [[College (muzički projekt)|College]], [[Power Glove (bend)|Power Glove]],&lt;ref name=&quot;letoile&quot; /&gt; [[Mitch Murder]] i  [[Her (bend)|Her]], kao i na soundtrackove za filmove i video igre ''[[Drive (film, 2011)|Drive]]'', ''[[Tron: Legacy]]'', ''[[Hotline Miami]]'', ''[[Kung Fury]]'', ''[[Turbo Kid]]'' i ''[[Far Cry 3: Blood Dragon]]''.&lt;ref name=&quot;letoile&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nerdglow&quot; /&gt;

== Popularnost ==
[[File:Men At Work 1983.jpg|thumb|left|[[Australija|Australski]] novovalni bend [[Men at Work]], ovdje na fotografiji iz [[1983.]] godine, bio je izrazito popularan u Sjedinjenim Državama.]]
Novovalna muzika je uživala enormnu popularnost pred kraj 70-ih i tokom 80-ih godina. Krajem 70-ih i početkom 80-ih godina, [[Blondie]] je imao čak četiri #1 hita na ''[[Billboard]]ovoj'' Hot 100 listi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/blondie/chart-history |title=Blondie Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; [[The Clash|Clashova]] novovalna pjesma, &quot;[[Rock the Casbah]]&quot;, izbila je na osmo mjesto iste ljestvice u siječnju [[1983.]] godine,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/the-clash/chart-history |title=The Clash Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; dok je njihov album ''[[Combat Rock]]'' dobio platinasti certifikat od [[RIAA]]-je u siječnju [[1983.]] godine, a [[1995.]] i dvostruki platinasti certifikat. Albumi ''[[Business as Usual (album, Men at Work)|Business as Usual]]'' i ''[[Cargo (album)|Cargo]]'' [[Australija|australskog]] benda [[Men at Work]] dobili su od RIAA-je, u listopadu [[1984.]] godine, četverostruki i dvostruki platinasti certifikat. Njihov singl &quot;[[Who Can It Be Now?]]&quot; je tokom [[1982.]] godine bio na prvom mjestu ''[[Billboard]]ove'' Hot 100 liste, dok je naredne godine isti uspjeh ostvario i singl &quot;[[Down Under (pjesma)|Down Under]]&quot;; tokom te iste, [[1983.]] godine, njihovi singlovi &quot;[[Overkill (pjesma, Men at Work)|Overkill]]&quot; i &quot;[[It's a Mistake]]&quot; izbili su na treće, odnosno šesto mjesto.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/men-at-work/chart-history |title=Men at Work Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; Album ''Business as Usual'' je u studenom [[1982.]] izbio na prvo mjesto ''Billboard'' 200 liste te se tu zadržao sve do [[19. veljače]] [[1983.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/men-at-work/chart-history/billboard-200 |title=Men at Work Chart History (''Billboard'' 200) |work=Billboard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EightyThree&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/archive/charts/1983/billboard-200 |title=1983 Archive (''Billboard'' 200) |work=Billboard |access-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722185000/https://www.billboard.com/archive/charts/1983/billboard-200 |archive-date=2018-07-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Tokom prve polovice 80-ih, britanski bend [[the Police]] imao je čak šest top deset hitova na Hot 100 listi, s tim da je jedan od njih, &quot;[[Every Breath You Take]]&quot;, tokom [[1983.]] godine izbio na prvo mjesto. U istom periodu, njihove pjesme &quot;[[Spirits in the Material World]]&quot; i &quot;[[Synchronicity II]]&quot; su došle na jedanaesto i šesnaesto mjesto Top 100 liste.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/the-police/chart-history |title=The Police Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; Njihov album ''[[Synchronicity (album, the Police)|Synchronicity]]'', izdan u lipnju [[1983.]] godine, dobio je četverostruki platinasti certifikat od RIAA-je u studenom [[1984.]] godine, a [[2001.]] čak i osmerostruki platinasti certifikat. Album ''[[Ghost in the Machine (album)|Ghost in the Machine]]'' iz [[1981.]] godine, dobio je platinasti status samo tri mjeseca nakon što je objavljen; u studenom [[1984.]] dobio je dvostruki, a [[2001.]] godine i trostruki platinasti certifikat. Album ''[[Synchronicity (album, the Police)|Synchronicity]]'' je [[23. srpnja]] [[1983.]] godine izbio na prvo mjesto ''Billboard'' 200 liste&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/the-police/chart-history/billboard-200 |title=The Police Chart History (''Billboard'' 200) |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; te se tu zadržao sve do [[3. rujna]] iste godine, nakon čega se [[17. rujna]] ponovo vratio na prvo mjesto i ostao tamo do [[19. studenog]] [[1983.]] godine.&lt;ref name=EightyThree /&gt;
[[File:EXIT 2012 Duran Duran (1).jpg|thumb|Britanski bend [[Duran Duran]] uživao je veliku popularnost tokom 80-ih godina, kako u [[Europa|Europi]] tako i u [[SAD|Sjedinjenim Državama]]. Jedan od predvodnika [[Druga britanska invazija|druge britanske invazije]], bend je izazivao histeriju usporedivu s [[Beatlemanija|Beatlemanijom]] tokom 60-ih godina.]]
[[Boston]]ski bend [[the Cars]] također je imao enormnog uspjeha. Njihov [[The Cars (album)|istoimeni debitantski album]] iz [[1978.]] godine dobio je šesterostruki platinasti certifikat od RIAA-je, dok su albumi ''[[Candy-O]]'' ([[1979.]]) i ''[[Heartbeat City]]'' ([[1984.]]) dobili četverostruki, odnosno dvostruki platinasti certifikat. Tokom 80-ih su imali čak četiri top deset hita na Hot 100 listi, a uspješne su bile i pjesme &quot;[[Magic (pjesma, the Cars)|Magic]]&quot; i &quot;[[Let's Go (pjesma, the Cars)|Let's Go]]&quot;, koje su bile dvanaesta, odnosno četrnaesta na listi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/the-cars/chart-history |title=The Cars Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; Britanci [[Duran Duran]] su imali devet Top 10 hitova, među kojima su &quot;[[A View to a Kill (pjesma)|A View to a Kill]]&quot; (naslovna pjesma [[A View to a Kill|istoimenog filma]] o [[James Bond|Jamesu Bondu]] iz [[1985.]] godine) i &quot;[[The Reflex]]&quot; bile na prvom mjestu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/duran-duran/chart-history |title=Duran Duran Chart History |work=Billboard |access-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814083922/https://www.billboard.com/music/duran-duran/chart-history |archive-date=2020-08-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Njihov [[live album]] ''[[Arena (album, Duran Duran)|Arena]]'' iz [[1984.]] godine je bio dvostruko platinasti, dok je ''[[Notorious (album, Duran Duran)|Notorious]]'' iz [[1986.]] godine dobio platinasti certifikat. [[Devo]]v kontroverzni hit &quot;[[Whip It (pjesma, Devo)|Whip It]]&quot; izbio je tokom [[1980.]] godine na 14. mjesto Top 100 liste.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/devo/chart-history |title=Devo Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; Hit &quot;[[Kids in America]]&quot; pjevačice [[Kim Wilde]] uspio se probiti do 25. mjesta Top 100 liste tokom [[1982.]] godine,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/kim-wilde/chart-history |title=Kim Wilde Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; dok je u [[UK|Britaniji]] tokom [[1981.]] godine bio na drugom mjestu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/19810322/7501/ |title=Official Singles Chart Top 75 (22 March 1981 - 28 March 1981) |publisher=[[Official Charts Company]]}}&lt;/ref&gt; Veliki uspjeh ostvario je i bend [[a-ha|''a''-h''a'']], čiji je hit &quot;[[Take On Me]]&quot; iz [[1984.]] godine bio prvi na Top 100 listi, ali i u još sedam zemalja, dok je na 20. mjestu izbila i pjesma &quot;[[The Sun Always Shines on T.V.]]&quot;, koja je u [[UK|Britaniji]] i [[Irska|Irskoj]] bila na prvom mjestu. Njihov debitantski album, ''[[Hunting High and Low]]'', došao je do 15. mjesta na ''Billboard'' 200 listi, ali je [[1986.]] godine dobio platinasti certifikat od RIAA-je; izvan Amerike, album je bio još uspješniji s nekoliko prvih mjesta na top listama i brojnim zlatnim i platinastim certifikatima. Iako će se već sredinom 80-ih godina odvojiti od [[synthpop]]a i novog vala, [[Talk Talk]] su imali solidan međunarodni uspjeh s albumom ''[[It's My Life (album)|It's My Life]]'' iz [[1984.]] godine, odnosno [[It's My Life (pjesma, Talk Talk)|istoimenim singlom]] kao i onim &quot;[[Such a Shame]]&quot;, koji je pet tjedana bio singl #1 u [[Švicarska|Švicarskoj]]; Talk Talk su veći uspjeh na anglofonom tržištu ostvarili sa svojim kasnijim, [[art rock]] i [[post-rock]] radovima. Singl &quot;[[Sweet Dreams (Are Made of This)]]&quot; ([[1983.]]) dua [[Eurythmics]] bio je prvi na Top 100 listi, dok je bend [[A Flock of Seagulls]] sa singlom &quot;[[I Ran (So Far Away)]]&quot; došao na deveto mjesto. [[Culture Club]] je s pjesmom &quot;[[Karma Chameleon]]&quot; ([[1983.]]) je imao globalni hit #1, slično kao i s ranijim &quot;[[Do You Really Want to Hurt Me]]&quot; ([[1982.]]); njihov album ''[[Colour by Numbers]]'' ([[1983.]]) je bio trostruko platinasti u Britaniji te četverostruko platinasti u Sjedinjenim Državama, uz to što je u više zemalja bio na prvom mjestu top lista. Engleski bend [[Cutting Crew]] je imao hit #1 u [[Kanada|Kanadi]] i [[SAD|Sjedinjenim Državama]] s pjesmom &quot;[[(I Just) Died in Your Arms]]&quot;, koja je tako potala njihov najveći hit. [[Nena]] je također imala globalni hit s pjesmom &quot;[[99 Luftballons]]&quot;, koja je bila #1 u nizu zemalja ([[Europa]], [[Australija]], [[Japan]], [[Novi Zeland]]), dok je na Top 100 listi izbila na drugo mjesto.

Album ''[[Songs from the Big Chair]]'' benda [[Tears for Fears]] je postao četverostruko platinasti u manje od godinu dana od izlaska. U drugoj polovici 80-ih godina, bend je imao četiri Top 10 hita na Top 100 listi, dva od kojih su, &quot;[[Shout (pjesma, Tears for Fears)|Shout]]&quot; i &quot;[[Everybody Wants to Rule the World]]&quot;, bila na prvom mjestu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/tears-for-fears/chart-history |title=Tears for Fears Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; [[Talking Heads]]i su s pjesmom &quot;[[Burning Down the House]]&quot; zasjeli na deveto mjesto Top 100 liste tokom [[1983.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/talking-heads/chart-history |title=Talking Heads Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; Plesni hit &quot;[[Love Shack]]&quot; benda [[the B-52's]] došao je do trećeg mjesta Top 100 liste [[1989.]] godine,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/the-b-52s/chart-history |title=The B-52s Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; dok je album ''[[Cosmic Thing]]'' u manje od devet mjeseci od izlaska [[1989.]] godine postao dvostruko platinasti. [[The Human League]] su tokom 80-ih imali tri Top 10 singla, među kojima su &quot;[[Don't You Want Me]]&quot; i &quot;[[Human (pjesma, the Human League)|Human]]&quot; zasjele na prvo mjesto.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/the-human-league/chart-history |title=The Human League Chart History |work=Billboard}}&lt;/ref&gt; Singl &quot;[[Don't You (Forget About Me)]]&quot; ([[1985.]]) škotskog benda [[Simple Minds]] zasjeo je na prvo mjesto Top 100 liste, dok je njihov naredni singl, &quot;[[Alive and Kicking (pjesma)|Alive and Kicking]]&quot;, zasjeo na treće mjesto. [[The Go-Go's]] su također imali uspjeha na top listama; njihove pjesme &quot;[[We Got the Beat]]&quot; i &quot;[[Vacation (pjesma, the Go-Go's)|Vacation]]&quot; bile su druga i osma na Top 100 listi, dok je &quot;[[Head Over Heels (pjesma, the Go-Go's)|Head Over Heels]]&quot; dosegla 11. mjesto na istoj listi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/go-gos/chart-history |title=Go-Go's Chart History |work=Billboard |access-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184927/https://www.billboard.com/music/go-gos/chart-history |archive-date=2018-07-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Njihov album ''[[Beauty and the Beat (album, the Go-Go's)|Beauty and the Beat]]'' iz [[1981.]] postao je dvostruko platinasti te je bio na prvom mjestu ''Billboard'' 200 liste tokom [[1982.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/go-gos/chart-history/billboard-200 |title=Go-Go's Chart History (''Billboard'' 200) |work=Billboard |access-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722191956/https://www.billboard.com/music/go-gos/chart-history/billboard-200 |archive-date=2018-07-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ArchiveEightyTwo&gt;{{cite web |url=https://www.billboard.com/archive/charts/1982/billboard-200 |title=1982 Archive (''Billboard'' 200) |work=Billboard |access-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180524072044/https://www.billboard.com/archive/charts/1982/billboard-200 |archive-date=2018-05-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Iako nisu imali značajnog uspjeha na anglofonim listama, brojni novovalni i [[synthpop]] bendovi su ostvarili enorman uspjeh diljem europskih tržišta. Primjerice, debitantski album njemačkog benda [[Alphaville (bend)|Alphaville]], ''[[Forever Young (album, Alphaville)|Forever Young]]'' iz [[1984.]] godine, bio je prvi na top listama u čak šest europskih zemalja, dok je u Sjedinjenim Državama bio tek na 180. mjestu; album je bio platinasti u [[Švedska|Švedskoj]] te trostruko platinasti u [[Njemačka|Njemačkoj]]. Njihova tri prva singla – &quot;[[Big in Japan (pjesma, Alphaville)|Big in Japan]]&quot;, &quot;[[Sounds Like a Melody]]&quot; i &quot;[[Forever Young (pjesma, Alphaville)|Forever Young]]&quot; – također su bili uspjeh u Europi, dok su u Sjedinjenim Državama prošlo gotovo pa nezamijećeno; ipak, &quot;[[Big in Japan (pjesma, Alphaville)|Big in Japan]]&quot; je bio prvi na američkoj ''Hot Dance'' listi. [[Modern Talking]] je također imao hitove diljem Europe s pjesmama &quot;[[You're My Heart, You're My Soul]]&quot; i &quot;[[Cheri, Cheri Lady]]&quot;, s tim da se na američkim top listama nikada nisu pojavili. Isto tako, [[Spandau Ballet]] su imali globalni uspjeh s pjesmom &quot;[[True (pjesma, Spandau Ballet)|True]]&quot;, dok je njihov drugi veliki hit, &quot;[[Gold (pjesma, Spandau Ballet)|Gold]]&quot;, prošao osjetno bolje u Europi nego u Sjedinjenim Državama, isto kao i album ''[[True (album, Spandau Ballet)|True]]''.

== Povezano ==

* [[Spisak novovalnih izvođača i bendova]]
* [[Punk]]
* [[Post-punk]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
* Bukszpan, Daniel. ''The Encyclopedia of New Wave''. [[Sterling Publishing]], 2012. {{ISBN|978-1-4027-8472-9}}
* {{cite book |last=Cateforis |first=Theo |date=2011 |title=Are We Not New Wave?: Modern Pop at the Turn of the 1980s |url=http://www.press.umich.edu/152565/are_we_not_new_wave |location= |publisher=The University of Michigan Press |isbn=0-472-03470-7 |accessdate=4 June 2014 | ref=harv}}
* Coon, Caroline. ''&quot;1988&quot;: the New Wave [and] Punk Rock Explosion''. Orbach and Chambers, 1977. {{ISBN|0-8015-6129-9}}.
* Majewski, Lori: Bernstein, Jonathan ''Mad World: An Oral History of New Wave Artists and Songs That Defined the 1980s''. [[Abrams Image]], 15 April 2014. {{ISBN|978-1-4197-1097-1}}

== Vanjske veze ==
* [http://newwavecomplex.com/ New Wave Complex] – the original page dedicated to New Wave music since 1996
* {{url| Last.FM/tag/new+wave/albums| New wave albums}} statistics and tagging at [[Last.FM]]
* {{url| Last.FM/tag/new+wave/tracks| New wave tracks}} statistics and tagging at Last.FM
* [http://www.britannica.com/eb/article-9098396/new-wave Encyclopædia Britannica Definition]
* [https://news.google.com/newspapers?id=8RMQAAAAIBAJ&amp;sjid=tIsDAAAAIBAJ&amp;pg=5864,1359601&amp;dq=music+|+pop+|+rock+new-wave A Real New Wave Rolls Out of Ohio] [[Robert Christgau]] for the [[Village Voice]] 17 April 1978
* [http://www.mtv.com/movies/news/articles/1617857/story.jhtml 1997 Interview with Brat Pack Film Director John Hughes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328114638/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1617857/story.jhtml |date=2010-03-28 }} Published MTV 7 August 2009
* [https://books.google.com/books?id=ODs8IEzC4Z0C&amp;dq=The+Untold+Story+of+the+Police+and+the+Rise+of+New+Wave+Rock&amp;printsec=frontcover&amp;source=bl&amp;ots=wRojlA2Jb5&amp;sig=By88B5d4w9ipeY0nnI1S487w5yQ&amp;hl=en&amp;ei=nMDOSoqlH4TPlAedq52pCg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CBMQ6AEwAw#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Walking on the Moon: The Untold Story of the Police and the Rise of New Wave] book by [[Chris Campion]] previewed by [[Google Books]]
* [http://www.krakowpost.com/article/1849 Rock Against the Bloc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102155357/http://www.krakowpost.com/article/1849 |date=2013-11-02 }} A look back at the Punk/New wave movement in Poland by the [[Krakow Post]] 1 February 2010
* [https://news.google.com/newspapers?id=oFY1AAAAIBAJ&amp;sjid=eCUMAAAAIBAJ&amp;pg=1480,26529883&amp;dq=the-pale-fountains+new-wave&amp;hl=en Drowning In My Nostalgia Philippine Inquirer 7 September 2002] A critic looks back at her teenage fan days in the Philippines and Los Angeles
* [https://www.theguardian.com/music/2005/mar/19/popandrock And then came the wave When he was growing up in 1970s Northampton, Andrew Collins would have killed anyone who'd called his favourite bands new wave] by [[Andrew Collins (broadcaster)|Andrew Collins]] The Guardian 18 March 2005
* [http://djrioblog.com/2013/11/26/new-wave-artists-aging-gracefully-an-80s-world-gone-by/ New Wave artists aging gracefully. An 80s world gone by]

{{Novi val i post-punk}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Novi val| ]]
[[Kategorija:Muzički žanrovi]]
[[Kategorija:Žanrovi rock muzike]]
[[Kategorija:Punk]]
[[Kategorija:Elektronička muzika]]
[[Kategorija:1970-e u muzici]]
[[Kategorija:1980-e u muzici]]
[[Kategorija:1990-e u muzici]]
[[Kategorija:2000-e u muzici]]
[[Kategorija:2010-e u muzici]]</text>
      <sha1>of974jm0mf6gcdo1j70oadw9gs2rln0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nicolae Ceaușescu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110092</id>
    <revision>
      <id>42717146</id>
      <parentid>42711932</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32161" sha1="k552nnsccyv6ze3kkyhtyoymwgg45jt" xml:space="preserve">{{Infookvir političar 
|ime= Nicolae Ceaușescu
|datum rođenja=[[26. 1.|26. siječnja]] [[1918]].
|mjesto rođenja={{flagicon|Rumunjska}} [[Scornicești, Scornicești|Scornicești]]&lt;br /&gt;[[Kraljevina Rumunjska]]
|datum smrti= [[25. 12.|25. prosinca]] [[1989]].
|mjesto smrti={{flagicon|Rumunjska|1965}} [[Târgoviște]]&lt;br /&gt;[[Socijalistička Republika Rumunjska|SR Rumunjska]]
|malaslika=
|opis male slike=
|slika= Nicolae Ceaușescu.jpg
|veličina=
|opis slike=
|veličina=
|podpredsjednik= 
|podpremijer= 
|zamjenik= 
|stranka= [[KPR]]
|potpis=
|supruga= [[Elena Ceaușescu]]
|položaj=Glavni tajnik [[KPR]]
|čin2= [[Predsjednik Rumunjske]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Socijalistička Republika Rumunjska]]&lt;/small&gt;
|zanimanje= 
|fusnote=
|nasljednik= ''nitko''
|prethodnik= [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]]
|nasljednik2= [[Ion Iliescu]]
|prethodnik2= [[Chivu Stoica]]
|predsjednik=
|mandat_start=[[22. 3.|22. ožujka]], [[1965]]. 
|mandat_kraj=[[22. 12.|22. prosinca]], [[1989]].
|mandat_start2=[[9. 12.|9. prosinca]], [[1967]].
|mandat_kraj2=[[22. 12.|22. prosinca]], [[1989]].
|vjera= 
}}
'''Nicolae Ceaușescu''' ([[Scornicești, Scornicești|Scornicești]], [[26. 1.|26. siječnja]] [[1918]]. - [[Târgoviște]], [[25. 12.|25. prosinca]] [[1989]].), predsjednik [[Rumunija|Rumunjske]], [[Komunizam|komunistički]] vođa zemlje od [[1965]]. do njegovog uklanjanja i pogubljenja u [[1989]].

== Početak karijere ==
Rođen je u selu [[Scornicești, Scornicești|Scornicești]], [[Rumunija|Rumunjska]] [[26. 1.|26. siječnja]] [[1918]]. S 11 godina odlazi u [[Bukurešt]], gdje radi kao obućarski šegrt.

Godine [[1932]]. pridružio se tada ilegalnoj [[KPR|Komunističkoj partiji Rumunjske]], i kao njen aktivist nekoliko puta je uhićivan tijekom [[1933]]. i [[1934]]. godine. Zahvaljujući tome, u njegovom policijskom dosjeu stajalo je da je ''&quot;opasan komunistički agitator&quot;'' i ''&quot;aktivan distributor komunističke i antifašističke propagande&quot;''. Tada se povukao u ilegalu, no [[1936]]. je uhićen i poslan na dvogodišnju robiju u [[zatvor Doftana]].
[[Datoteka:Elena Ceausescu portrait.jpg|thumb|180px|lijevo|[[Elena Ceaușescu|Elena Petrescu]], Ceaușescuova supruga.]]
Po izlasku iz zatvora, [[1939]]. upoznao se s [[Elena Ceaușescu|Elenom Petrescu]], s kojom će se i oženiti [[1946]]. - ona je igrala veoma važnu ulogu u političkom životu Rumunjske tijekom narednih desetljeća. Nicolae je ponovo uhićen [[1940]]. Godine 1943. na robiji upoznaje [[Gheorghe Gheorghiu-Dej|Gheorghea Gheorghiu-Deja]] i postaje njegov sljedbenik. Poslije [[Drugi svjetski rat|II. svjetskog rata]], kada je Rumunjska počela padati pod utjecaj [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a, Ceaușescu je bio na funkciji Sekretara Saveza komunističke omladine ([[1944]]. - [[1945]].).

Kada su komunisti potpuno preuzeli vlast u Rumunjskoj [[1947]]., Ceaușescu je bio ministar poljoprivrede, a zatim zamjenik ministra oružanih snaga. Godine [[1952]]. Gheorghiu-Dej ga je uveo u [[Centralni komitet]], [[1954]]. ulazi u [[Politbiro]], a nedugo potom postaje drugi čovjek u partijskoj hijerarhiji.

== Vođa Rumunjske ==
{{dvostruka slika|desno|Flag of Romania (1965-1989).svg|230|Coat of arms of the Socialist Republic of Romania.svg|140|&lt;center&gt;Zastava i grb SR Rumunjske.&lt;/center&gt;}}
Tri dana nakon smrti Gheorghiu-Deja u ožujku [[1965]]., Ceaușescu je postao [[Generalni sekretar]] Rumunjske radničke partije. Jedan od njegovih prvih poteza bio je da partiju preimenuje u [[Komunistička partija Rumunjske]], a da službeni naziv države, umjesto [[Narodna Republika Rumunjska]], bude - [[Socijalistička Republika Rumunjska]]. Godine [[1967]]. još više učvršćuje svoju vlast, postavši predsjednik Državnog komiteta.

Ceaușescu je u početku bio popularan vođa, prvenstveno zbog vođenja neovisne vanjske politike zemlje, usprkos dominaciji politike SSSR-a u Rumunjskoj. Godine [[1960]]. okončao je aktivno sudjelovanje Rumunjske u [[Varšavski pakt|Varšavskom paktu]] (iako je zemlja formalno i dalje bila članica); odbio je da na strani Pakta sudjeluje u napadu na [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]] u [[praško proleće|proljeće]] [[1968]]., pa je čak i otvoreno osudio tu akciju. Iako je SSSR bio vrlo tolerantan prema Ceaușescuovoj neposlušnosti, zbog ovakve politike Rumunjska je imala status ''&quot;crne ovce&quot;'' u Istočnom bloku.

U ožujku [[1974]]. Ceaușescu je svojim titulama dodao i onu &quot;predsjednika Rumunjske&quot; (do tada funkcija predsjednika države nije postojala, već je predsjednik Državnog komiteta imao poziciju šefa države). U vanjskim poslovima i dalje je vodio neovisnu politiku – na primjer, [[1984]]. godine Rumunjska je bila jedna od samo tri komunističke zemlje koje su sudjelovale na [[Olimpijada 1984|Ljetnim olimpijskim igrama]] u [[Los Angeles, California|Los Angelesu]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] (druge dvije zemlje bile su [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] i [[Narodna Republika Kina|NR Kina]]). Isto tako, Rumunjska je prva iz Istočnog bloka uspostavila službene odnose s Europskom zajednicom (ugovori o preferencijalima iz [[1974]]. i o industrijskim proizvodima iz [[1980]].). Ceaușescu je, međutim, odbijao provesti šire reforme. Njegova politika držala se [[Josif Staljin|Staljinovog]] kursa koji je utemeljio Gheorghiu-Deja. Protivljenje sovjetskoj kontroli uglavnom se ogledalo u odbijanju da se počne sa [[destaljinizacija|destaljinizacijom sistema]]. [[Tajna policija]] [[Securitate]] čvrsto je držala pod kontrolom javnu riječ i medije i nije dozvoljavala nikakvo opozicijsko djelovanje.

Godine [[1971]]. Ceaușescu je posjetio [[Narodna Republika Kina|NR Kinu]] i [[Demokratska Narodna Republika Koreja|Sjevernu Koreju]]. Tada se veoma zainteresirao za ideju potpune nacionalne transformacije po uzoru na programe Radničke partije Koreje i kineske [[Kineska kulturna revolucija|Kulturne revolucije]]. Ubrzo je počeo uvoditi sjevernokorejski sistem tamošnjeg predsjednika [[Kim Il-sung]]a, a njegova filozofija prevođena je na rumunjski jezik i naširoko distribuirana po zemlji.

Godine [[1972]]. Ceaușescu je započeo program sistematizacije. Promoviran kao način da se izgradi ''&quot;višestrano razvijeno socijalističko društvo&quot;'', program rušenja, raseljavanja i ponovne gradnje započet je najprije na selu, a kulminirao je pokušajem da se potpuno preoblikuje i sam glavni grad. Više od petine centralnog dijela Bukurešta, uključujući i crkve i povijesne zgrade, porušeno je tijekom 80-tih godina, kako bi Ceaușescu izgradio grad po svojoj zamisli. [[Palača naroda]] (''&quot;Casa Poporului&quot;''), sada zgrada Parlamenta, druga je po veličini zgrada na svijetu (posle američkog [[Pentagon]]a). Kao dio svojih programa &quot;urbanizacije&quot; i &quot;industrijalizacije&quot;, Ceaușescu je planirao rušenje mnogih sela i raseljavanje seljaka po gradovima. Vjerojatno su u sprječavanju ovakvih nauma veliku ulogu odigrali projekti nevladinih organizacija ''&quot;Bratska sela&quot;'', kojima su uspostavljane veze između europskih i rumunjskih ruralnih zajednica.

== Dekret iz 1966. ==
 
Godine [[1966]]. Ceaușescu je zabranio kontracepciju i namjerne pobačaje, a uvedene su i druge mjere radi povećanja prirodnog priraštaja, kao što je poseban porez u iznosu 10-20% prihoda koji su plaćali pojedinci bez djece stariji od 25 godina, oba spola, bez obzira jesu li u braku ili ne. Pobačaj je bio dozvoljen jedino u slučajevima kada je žena starija od 42 godine, ili je već majka četvoro (kasnije petoro) djece. Majke sa najmanje petoro djece dobivale su značajne beneficije, dok su one s najmanje desetoro djece proglašavane &quot;heroj-majkama&quot;, dobivale su zlatnu medalju, automobil na poklon, besplatan prijevoz željeznicom, i sl.; međutim, samo je nekoliko žena ovo zaista i ostvarilo - u praksi, prosječna rumunjska obitelj ima 2-3 djece.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html |title=Demografska politika komunističke Rumunjske, studija američke Kongresne biblioteke |access-date=2011-05-01 |archive-date=2008-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619132708/http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Štoviše, zbog podvrgavanja ilegalnim pobačajima, mnogo žena je umrlo ili je trajno obogaljeno.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sustainabilityinstitute.org/dhm_archive/index.php?display_article=vn318cohort_of67ed |access-date=2011-05-01 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305113452/http://www.sustainabilityinstitute.org/dhm_archive/index.php?display_article=vn318cohort_of67ed }}&lt;/ref&gt;

Istovremeno, zbog rastućeg broja razvoda, vlasti su maksimalno zakomplicirale proceduru rastave - brak se mogao poništiti samo u izuzetnim slučajevima. Do kraja 1960-ih povećan broj stanovnika pratilo je rastuće siromaštvo i sve veći broj beskućnika i djece siročadi u urbanim oblastima. Ovo je, u kombinaciji sa nekontroliranim napuštanjem djece, doprinijelo epidemiji [[SIDA|AIDS]]-a krajem 1980-ih. Stvari je još više pogoršalo uporno odbijanje režima da prizna postojanje bolesti i omogući provođenje [[HIV]] testova.

== Pacepin bijeg ==
[[Datoteka:Nicolae Ceaușescu &amp; Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|300px|Nicolae Ceaușescu i sjevernokorejski vođa [[Kim Il-sung]] [[1971]]. godine.]]
Godine [[1978]]. visoki dužnosnik Rumunjske tajne policije Securitate, [[Ion Mihai Pacepa]] pobjegao je u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. General po činu, bio je najviši časnik koji je ikad pobjegao iz sovjetskog bloka tijekom [[Hladni rat|Hladnog rata]].&lt;ref&gt;Ion Mihai Pacepa, 
[http://www.nationalreview.com/comment/pacepa200409200814.asp No Peter the Great: Vladimir Putin is in the Andropov mold] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040922034710/http://www.nationalreview.com/comment/pacepa200409200814.asp |date=2004-09-22 }}&lt;/ref&gt; Svojom izdajom zadao je težak udarac režimu, što je nagnalo Ceaușescua da reorganizira [[Securitate]]. Pacepina knjiga ''Crveni horizonti: Bilješke glavnog komunističkog špijuna'' ({{ISBN|0-89526-570-2}}), objavljena [[1986]]., otkriva pojedinosti Ceaușescuove vladavine, kao što su suradnja s arapskim teroristima, opsežna špijunaža američke industrije i dobro razrađene mjere za dobivanje političke podrške Zapada. Nakon Pacepinog odlaska zemlja je postala još izoliranija, a ekonomski rast je zaustavljen. U Ceaușescuovu obavještajnu agenciju masovno infiltriraju agenti stranih službi, a on počinje gubiti kontrolu nad zemljom. Pokušao je nekoliko reorganizacija ne bi li se riješio Pacepinih starih suradnika, ali bez uspjeha.

Kasnije, povodom Pacepine molbe za povratak imovine i položaja, predsjednik [[Ion Iliescu]] službeno je objavio da je Pacepa ''&quot;jedan zbunjen čovjek&quot;'' koji je imovinu stekao nelegalno, zloupotrebom svog moćnog položaja. Rumunjski Vrhovni sud, pak, poništio mu je smrtnu kaznu, vratio mu čin i naredio povratak imovine.

== Kult ličnosti i diktatura ==
 
Ceaușescu je stvorio sveprisutan [[kult ličnosti]] - sebi je dodijelio titule ''&quot;Vođe&quot;'' ([[Conducător]]) i ''&quot;Karpatskog genija&quot;'' (''Geniul din Carpați''). Za njega je napravljeno i posebno žezlo, po ugledu na rumunjske kraljeve.

Kako bi spriječio nove izdaje nakon Pacepinog bijega, Ceaușescu je na važne pozicije u vlasti ubacio i svoju suprugu Elenu i druge članove obitelji.

== Ceaușescu kao državnik ==
[[Datoteka:Gerald Ford, Nicolae Ceaușescu and Richard Nixon, 1973.jpg|thumb|left|350px|[[Gerald Ford]], američki predsjednik [[Richard Nixon]] i Nicolae Ceaușescu u rumunjskom veleposlanstvu [[1973]]. godine.]]
Rumunjska je pod Ceaușescuom bila četvrti izvoznik oružja u Europi. Međutim, brojni Ceaușescuovi potezi ukazivali su na to da je priželjkivao [[Nobelova nagrada za mir|Nobelovu nagradu za mir]]. Zbog ostvarenja tog cilja, činio je značajne napore da se nametne kao posrednik između [[PLO|Palestinske oslobodilačke organizacije]] ([[PLO]]) i [[Izrael]]a. Organizirao je i uspjeli referendum za smanjenje Rumunjske vojske za 5%; održavao je velike skupove za mir, pa čak napisao i pjesmu na tu temu.

Pokušavao je također biti zaštitnik siromašnih afričkih zemalja. Bio je blizak prijatelj i suradnik [[Mobutu Sese Seko|Mobuta Sese Seka]], diktatora i predsjednika Zaira. Više od međudržavne, to je bila međupartijska suradnja [[Narodni revolucionarni pokret|Narodnog revolucionarnog pokreta (MPR)]] i Komunističke partije Rumunjske. Mnogi vjeruju da je Ceaușescuovo pogubljenje utjecalo na Mobuta da [[1990]]. počne s &quot;demokratizacijom&quot; Zaira.&lt;ref&gt;[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+zr0173) Odnosi u komunističkom svijetu], Library of Congress Call Number DT644 .Z3425 1994. ([http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/zrtoc.html#zr0173 TOC])&lt;/ref&gt;

[[Francuska]] je Ceaușescua odlikovala Medaljom časti.

== Vanjska politika ==
[[Datoteka:Leonid Brezhnev and Nicolae Ceauşescu (seated) 1970s.gif|frame|Nicolae Ceaușescu i sovjetski vođa [[Leonid Iljič Brežnjev]] na sastanku tijekom [[1970-e|1970-ih]].]]
Usprkos sve jačem totalitarizmu, Ceaușescuova politička samostalnost od [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a i njegova osuda invazije na [[Čehoslovačka|Čehoslovačku]] 1968. privukli su pažnju zapadnih sila koje su ga smatrale antisovjetskim vođom, pa su ga financirale nadajući se da će time izazvati raskol u [[Varšavski pakt|Varšavskom paktu]]. Ti zajmovi, međutim, nisu bili baš najpovoljniji - više od 13 milijardi [[dolar]]a kredita za financiranje programa ekonomskog razvoja, potpuno je financijski iscrplo zemlju. Pokušavajući popraviti stanje, Ceaușescu je odlučio da u potpunosti eliminira vanjski dug. Raspisao je referendum za promjenu Ustava, čime bi ubuduće bilo zabranjeno bilo kakvo vanjsko zaduživanje. Na referendumu je dobio skoro stopostotnu podršku stanovništva.

Radi otplate dugova, 1980-ih Ceaușescu je naredio izvoz najvećeg dijela poljoprivredne i industrijske proizvodnje. To je rezultiralo nestašicama koje su stanovništvo dovele u situaciju da se bori za opstanak, jer su uvedene racionizacije hrane i redovne restrikcije grijanja, plina i struje. U periodu od [[1980]]. do [[1989]]. došlo je do konstantnog pada životnog standarda. Karakteristične su bile stalne nestašice hrane i robe široke potrošnje. Službeno objašnjenje bilo je da zemlja otplaćuje svoje dugove, a narod je prihvatio patnju u nadi da će to kratko potrajati, a radi općeg boljitka. Za sve to vrijeme, državna televizija često je prikazivala Ceaușescua kako ulazi u dobro opskrbljivanje prodavaonice. U stvarnosti se za npr kruh, mlijeko ili krumpir moralo čekati u  često i po više sati, a neku robu široke potrošnje poput odjeće ili obuće postalo je, osim na crnoj burzi, gotovo nemoguće nabaviti. 

Dug je, zanimljivo, ipak bio u potpunosti isplaćen i to 1989, samo nekoliko mjeseci pred revoluciju. Po tome je Rumunjska bila i ostala jedina komunistička država u povijesti kojoj je to pošlo za rukom, no ova je činjenica, zbog  sveopće bijede u koju je zemlja tada zapala, ostala menju narodom gotovo neprimjećena.  

== Propusti u vladavini ==
[[Datoteka:Nicolae Ceaușescu &amp; Jimmy Carter, 1978.jpg|thumb|left|250px|Nicolae Ceaușescu i američki predsjednik [[Jimmy Carter]] [[1979]]. godine]]
Ceaușescuova staljinistička kontrola nad svim aspektima vjerskog, obrazovnog, privrednog, društvenog i građanskog života&lt;ref&gt;Tănase, str. 24-25&lt;/ref&gt; sve više je otežavala situaciju u zemlji. Godine [[1987]]. dogodio se neuspješan pokušaj štrajka u [[Brašov|Brașovu]] - vojska je zauzela tvorničke pogone i ugušila radničke demonstracije.

Tijekom [[1989]]. Ceaușescu je bio još izoliraniji od ostalog komunističkog svijeta - u kolovozu [[1989]]. zalagao se za održavanje summita na kome bi se raspravljalo o problemima istočnoeuropskog komunizma i ''&quot;branio socijalizam&quot;'' u ovim zemljama, ali njegov prijedlog su odbacile članice Varšavskog pakta i Kina. Pad [[Berlinski zid|Berlinskog zida]] i smjenu svog južnog kolege, bugarskog vođe [[Todor Živkov|Todora Živkova]] u studenom [[1989]]. Ceaușescu nije vidio kao nagovještaj opasnosti po svoj položaj posljednjeg komunističkog vođe u Istočnoj Europi.

== Rast tenzija ==
 
Tijekom [[1989]]. Ceaușescu je pokazivao znakove potpunog odbijanja sagledavanja realnosti. Dok je zemlja prolazila kroz izuzetno težak period, a narod provodio sate u dugim redovima za kruh ispred praznih prodavaonica, on je na državnoj televiziji prikazivan u trgovinama prepunim hrane kako veliča ''&quot;visok životni standard&quot;'' koji je omogućio svom narodu. U drugoj polovini [[1989]]. u TV dnevnicima izlistavani su [[kolhoz]]i sa tobožnjim rekordnim prinosima, što je bilo suprotno od nestašica koje su tada osjećali obični građani.

Neki su mu, misleći da je Ceaușescu neobavješten o tome što se događa u zemlji, pokušali dostaviti peticije i žalbe prilikom njegovih brojnih posjeta raznim krajevima zemlje. Međutim, kad god bi dobio pismo, odmah bi ga prosljeđivao ljudima iz osiguranja. Vjerojatno će zauvijek ostati nepoznato da li je ikad pročitao neko od tih pisama. Narod je snažno obeshrabrivan da mu se direktno obraća; u protivnom, moglo je doći do vrlo loših konsekvenci po prekršiteljce od strane tajne policije.

== Revolucija ==
[[Datoteka:Propaganda lui Ceaușescu.jpg|thumb|200px|Rumunjska [[1986]]. godine. U pozadini se vidi poster koji slavi 65 obljetnicu osnivanja KPR i režim Nicolaea Ceaușescua.]]
Ceaușescuov režim srušen je nakon serije krvavih događaja u [[Temišvar]]u i [[Bukurešt]]u tijekom prosinca [[1989]]. godine.

U studenom [[1989]]., na 14. kongresu KPR (Komunističke partije Rumunjske), tada 71-godišnji Ceaușescu reizabran je za predsjednika KPR-a na još pet godina.

Demonstracije u Temišvaru bile su izazvane vladinim pokušajem da progna [[László Tőkés|Lászla Tőkésa]], mađarskog svećenika, zbog navodnog širenja nacionalne mržnje. Članovi mađarske vjerske zajednice, u znak podrške Tőkésu, okupili su se oko njegovog stana, a spontano su im se pridružili i rumunjski studenti. Ove demonstracije ubrzo su prerasle u opći prosvjed protiv Ceaușescuovog režima. Dana [[17. 12.|17. prosinca]] [[1989]]. vojska, policija i Securitate otvorile su vatru na demonstrante.

Narednog dana Ceaușescu odlazi u službeni posjet [[Iran]]u, a supruzi Eleni i suradnicima prepušta zadatak da uguše demonstracije u Temišvaru. Po njegovom povratku iz Irana, [[20. 12.|20. prosinca]], situacija postaje još zategnutija. U svom obraćanju naciji iz TV studija u zgradi Centralnog komiteta, Ceaușescu je događaje u Temišvaru opisao kao ''&quot;mješanje stranih sila u unutrašnje stvari Rumunjske&quot;'' i ''&quot;vanjsku agresiju na rumunjski suverenitet&quot;''. Pošto nacionalni mediji nisu izvještavali o događajima u Temišvaru, ostatak zemlje je za demonstracije čuo preko stranih radio stanica (Glasa Amerike i Radija slobodna Europa), a vijesti su se širile i od usta do usta.

Za naredni dan, [[21. 12.|21. prosinca]], spremao se veliki skup koji su državni mediji predstavili kao ''&quot;spontani pokret podrške Ceaușescuu&quot;''. Ovo masovno okupljanje na današnjem Trgu revolucije ispred zgrade CK KPR, pretvorilo se u kaos. Zbunjeni Ceaușescu dok mu okupljeni građani zvižde, ostat će jedna od karakterističnih slika pada komunizma u Istočnoj Europi. Zapanjeni bračni par Ceaușescu (Nicolaeu se pridružila i supruga Elena), u nemogućnosti da kontrolira masu, pobjegao je u zgradu CK, gdje su ostali do narednog dana. Uslijedio je masovan prosvjed stanovnika Bukurešta koji su se okupili na Studentskom trgu i sukobili s vojskom i policijom na barikadama. Nenaoružane prosvjednike, međutim, ubrzo je svladala do zuba naoružana vojska koja je do ponoći očistila ulice i pohitila na stotine ljudi.

Prekinut TV prijenos &quot;skupa podrške&quot; i Ceaușescuova senilna reakcija na događaje od prethodnog dana, učinili su da se do jutra [[22. 12.|22. prosinca]] protesti prošire na sve veće gradove u zemlji. Ceaușescu je preuzeo vodstvo nad vojskom poslije sumnjive smrti dotadašnjeg ministra obrane [[Vasilea Milea]]e. Još se jednom pokušao obratiti masi okupljenoj ispred CK, ali su ga u tome spriječili protestanti koji su provalili vrata zgrade, ovog puta neosigurana vojskom i policijom. Bračni par Ceaușescu sa vrha zgrade pobjegao je helikopterom, što će se pokazati kao pogrešna odluka (s obzirom da su kroz podzemne tunele mogli pobjeći mnogo sigurnije).

== Prevrat ==
 
I dalje su kontroverzna tumačenja događaja iz prosinca [[1989]]. Mnogi upućeni, uključujući i Filipa Teodorescua, u to vrijeme visokog časnika Securitate, navode da je grupa generala-zavjerenika iz Securitate tada iskoristila priliku da izvrši [[puč|državni udar]]. Drugi, pak, iznose konkretnije tvrdnje o prirodi zavjere. Tako pukovnik Burlan zastupa stav da je državni udar pripreman još od [[1982]]. godine i da je prvobitno planirano da bude izveden tijekom novogodišnje proslave, ali da je razvoj događaja diktirao promjenu plana i prilagođavanje novoj situaciji. Ostaje u domeni špekulacija je li postojala još neka zavjera da se izvrši državni udar, i ako je, tko je sve bio umješan. Postoje dvije moguće varijante: da su ova događanja jednostavno bila kombinacija prvobitne revolucionarne energije i konfuzije koja je nastala ili da su pojedinci iz vojske jednostavno iskoristili priliku koja im se ukazala tijekom masovnih protesta da prigrabe vlast za sebe.

Prema Burlanu, organizatori su bili generali Stănculescu i Nagoe, Ceaușescuovi bliski savjetnici za sigurnost; Burlan tvrdi da su ga oni uvjerili da održi prvi skup na trgu ispred zgrade CK, gdje su bile postavljene daljinski kontrolirane automatske puške. Tijekom Ceaușescuovog govora, automati su namješteni da pucaju nasumično iznad glava okupljene mase, a agitatori su preko ozvučenja počeli sa izvikivanjem antivladinih parola. Uplašen ovakvim razvojem događaja, okupljeni narod je najprije pokušao bježati; međutim, objašnjenja preko razglasa da će ih Ceaușescuove snage pobiti i da je revolucija počela, praktično su natjerala masu da se pridruži &quot;revoluciji&quot;. Skup se pretvorio u protestne demonstracije. Činjenica je da je bilo pucnjave i &quot;ohrabrivanja&quot; preko ozvučenja; ostale, pak, informacije o ovim događajima još uvijek su kontroverzne.

Dana [[22. 12.|22. prosinca]] vojska je bila bez zapovjedništva - službeni vrhovni zapovjednik, Ceaușescu, pobjegao je po savjetu (vjerojatno zavjerenika) Stănculescua, a ministar obrane [[Vasile Milea]] bio je mrtav. (Revolucionarni vođe tvrdili su da je ubijen po nalogu Ceaușescua. U službeno objašnjenje, da je izvršio samoubojstvo, malo tko vjeruje). Obezglavljena vojska odlučuje izbjeći sukobe i pridružiti demonstrantima.

== Ceaușescuov kraj ==
Dana [[22. 12.|22. prosinca]] [[1989]]. Ceaușescu je sa suprugom Elenom helikopterom pobjegao iz Bukurešta, najprije u njegovu rezidenciju u [[Snagov]]u, a odatle u [[Trgovište]], gdje ih je uhvatila lokalna policija. Nakon nekoliko sati čekanja (Vjerojatno dok policajac na osnovu vijesti s radija nije zaključio koja opcija ima više šansi za pobjedu), predani su vojsci. Dana [[25. 12.|25. prosinca]] vojni prijeki sud osudio ih je na smrt po raznim optužbama, od nelegalnog bogaćenja do genocida. Streljani su u Trgovištu. Prije nego što su ubijeni, Ceaușescu je otpjevao dio ''&quot;[[Internacionala|Internacionalne]]&quot;'' i rekao da će povijest pokazati da je on bio u pravu. Njegova supruga vikala je prisutnima da idu dovraga.&lt;ref&gt;[http://danielsimpson.blogspot.com/2001_12_01_danielsimpson_archive.html Daniel Simpson, &quot;Ghosts of Christmas past still haunt Romanians&quot;]&lt;/ref&gt;

Egzekuciju nad Ceaușescuovima izvršio je zapovijednik Ionel Boeru.

Suđenje i izvršenje kazne su snimljeni video kamerom. Snimka je munjevitom brzinom obišla svijet, a rumunjska televizija ga je prikazala nekoliko dana kasnije.

Grob Ceaușescuovih, službeno, ne postoji. Na grobnici gdje su pokopani stoje imena dva generala s datumom smrti koji odgovara datumu smrti bračnog para Ceaușescu. Država je odbila sve zahtjeve obitelji i sljedbenika da se posmrtni ostaci prenesu u neki mauzolej ili crkvu i da im se grob obilježi.

== Ostale informacije ==
[[Datoteka:TimbruNicolaeCeausescu.png|thumb|200px|Poštanska marka koja slavi Ceaușescua.]]
Ceaușescuovi imaju jednog posvojenog sina, Valentina Ceaușescua (njega su usvojili da bi dali primjer sunarodnjacima kako se treba brinuti za siročad, kojih je u Rumunjskoj bilo jako puno), kćerku Zoiu ([[1950]]. - [[2006]].) i sina Nicua ([[1951]]. - [[1996]].). Kada su mu umrli roditelji, Ceaușescu je naredio izgradnju crkve na čijim su zidovima bili oslikani njihovi portreti .

Ceaușescuova službena plaća bila je 18.000 leua (oko tri tisuće dolara). Od ove sume, svakog mjeseca je odvajano po pet tisuća leua i deponirano na račun njegove djece. Osim ovoga, primao je brojne i vrijedne poklone (npr. zlatna kvaka) od zemalja i organizacija kojima je išao u posjete; jedna od točaka optužnice protiv njega upravo se odnosila na zloupotrebe s tim u vezi.

Ceaușescuovo osiguranje bilo je relativno malo u usporedbi s brojem ljudi koji su danas angažirani za osiguranje visokih rumunjskih službenika - samo 40 ljudi osiguravalo je njegove rezidencije i cijelu obitelj. Šef osiguranja bio je pukovnik [[Dumitru Burlan]], koji tvrdi da su njegovi ljudi imali samo dva pištolja, što je nedovoljno za bilo kakvu ozbiljniju obranu. Razlog za to je, po njegovim riječima, Ceaușescuova samouvjerenost da ga sunarodnjaci vole i da mu zaštita zapravo nije ni potrebna. Ovo u mnogome objašnjava zašto su tako lako Ceaușescuovi uhvaćeni nakon bijega.

Samo u slučaju Ceaușescua dogodilo se da je dansko odlikovanje Medalja Slona opozvano nakon što je dodijeljeno. Naime, [[23. 12.|23. prosinca]] [[1989]]., Njeno veličanstvo kraljica [[Margareta II.]] naredila je da se orden kojim je Ceaușescu odlikovan vrati [[Danska|Danskoj]], a da se njegovo ime briše iz državnog protokola.

I engleska kraljica [[Elizabeta II]]. brisala je Ceaușescuovo ime iz protokola odlikovanja i zatražila vraćanje odlikovanja koje mu je svojevremeno dodijelila.&lt;ref&gt;[http://www.royal.gov.uk/output/Page4872.asp]&lt;/ref&gt;

Od njegove smrti, mišljenje Rumunja o Ceaușescuu se popravilo. U popularnoj TV emisiji ''Mari Români'' provedena je anketa po kojoj je Ceaușescu jedanaesti najveći [[Rumuni|Rumunj]] svih vremena.

Hvaljenje i veličanje Ceaușescua u medijima zabranjeno je zakonom.

== Odabrana objavljena dijela ==
 
* ''Izvještaj o zajedničkoj svečanoj sjednici CK KP Rumunjske, Nacionalnog vijeća Socijalističkog fronta jedinstva i Velike narodne skupštine: Obilježavanje 60-godišnjice stvaranja unitarne Rumunjske nacionalne države'', 1978.
* ''Najveći problemi našeg vremena: iskorjenjavanje nerazvijenosti, povezivanje država, izgradnja novog međunarodnog ekonomskog poretka'', 1980.
* ''Rješenje nacionalnog pitanja u Rumunjskoj (sociopolitička misao predsjednika Rumunjske)'', 1980.
* ''Ceaușescu: graditelj moderne Rumunjske i internacionalni državnik'', 1983.
* ''Nacija i kohabitirajuće nacionalnosti suvremene epohe (filozofske misli rumunjskog predsjednika)'', 1983.
* ''Istoria poporului Român în concepția președintelui'', 1988.

== Reference ==
{{reflist}}

== Izvori ==
* ''Mic Dicționar Enciclopedic'' (&quot;Мali enciklopedijski rječnik&quot;), 1978. 
* Edward Behr, ''Kiss the Hand you Cannot Bite'', {{ISBN|0-679-40128-8}}
* Dumitru Burlan, ''Dupa 14 ani - Sosia lui Ceaușescu se destăinuie'' (&quot;After 14 Years - The Double of Ceaușescu confesses&quot;). Editura Ergorom. July 31, 2003 (in Romanian).
* Juliana Geran Pilon, ''The Bloody Flag. Post-Communist Nationalism in Eastern Europe. Spotlight on Romania'', {{ISBN|1-56000-062-7}}; {{ISBN|1-56000-620-X}} 
* Marian Oprea, &quot;Au trecut 15 ani -- Conspirația Securității&quot; (&quot;After 15 years -- the conspiracy of Securitate&quot;), in [http://www.lumeam.ro/nr10_2004/index.html ''Lumea Magazin'' Nr 10, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050209133319/http://www.lumeam.ro/nr10_2004/index.html |date=2005-02-09 }}: (in Romanian; link leads to table of contents, verifying that the article exists, but the article itself is not online).
* Viorel Patrichi, &quot;[http://www.lumeam.ro/nr12_2001/politica_si_servicii_secrete.html Eu am fost sosia lui Nicolae Ceaușescu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041204211613/http://www.lumeam.ro/nr12_2001/politica_si_servicii_secrete.html |date=2004-12-04 }}&quot; (&quot;I was Ceaușescu's double&quot;), ''[[Lumea Magazin]]'' Nr 12, 2001 (in Romanian)
* Stevens W. Sowards, [http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/ ''Twenty-Five Lectures on Modern Balkan History (The Balkans in the Age of Nationalism)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015050852/http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/ |date=2007-10-15 }}, 1996, in particular [http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/lect24.htm Lecture 24: The failure of Balkan Communism and the causes of the Revolutions of 1989] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050212093801/http://www.lib.msu.edu/sowards/balkan/lect24.htm |date=2005-02-12 }}
* Victor Stănculescu, [http://www.jurnalul.ro/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=14985 &quot;Nu vă fie milă, au 2 miliarde de lei în cont&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041013005234/http://www.jurnalul.ro/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=14985 |date=2004-10-13 }} (&quot;Do not have mercy, they hold 2 billion lei [33 million dollars] in their account[s]&quot;), in ''Jurnalul Național'', Nov 22, 2004
* John Sweeney, ''The Life and Evil Times of Nicolae Ceaușescu'', {{ISBN|0-09-174672-8}}
* [[Stelian Tănase]], &quot;Societatea civilă românească și violența&quot; (&quot;Romanian Civil Society and Violence&quot;), in ''Agora'', issue 3/IV, July-September 1991
* Filip Teodorescu, et.al., [http://en.wikisource.org/wiki/Stenograma_sedintei_de_audiere_din_14_decembrie_1994 Extracts from the minutes of a Romanian senate hearing, 14 December 1994], featuring the remarks of Filip Teodorescu.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nicolae Ceaușescu}}
* [http://www.ceausescu.org/ Ceaușescu Nicolae - Rumunjska u komunizmu]
** [https://web.archive.org/web/20080703151644/http://www.ceausescu.org/ceausescu_media/ultima-video.html Ceausescuov posljednji javni govor]
** [https://web.archive.org/web/20120728191353/http://www.ceausescu.org/ceausescu_texts/revolution/trial-eng.htm Ceaușescuovo suđenje] 
** [https://web.archive.org/web/20070116100214/http://www.ceausescu.org/ceausescu_texts/revolution/trial-ro.htm Ceaușescuovo suđenje)] {{ro}}
* [http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html Demografska politika SR Rumunjske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619132708/http://www.country-studies.com/romania/demographic-policy.html |date=2008-06-19 }}
* [http://www.timisoara.com/newmioc/Politic.htm Političari i revolucija 1989.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041210042547/http://www.timisoara.com/newmioc/Politic.htm |date=2004-12-10 }}
* Gheorghe Brătescu, [http://www.clipa.com/pagpolitica638.htm ''Clipa'' 638: Un complot ratat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220141224/http://www.clipa.com/pagpolitica638.htm |date=2009-02-20 }} (&quot;Neuspjela shema&quot;). {{ro}}
* [https://web.archive.org/web/20110709124917/http://cidc.library.cornell.edu/DOF/romania/romania.htm Smrt oca: Nicolae Ceaușescu] 
* [http://www.moreorless.au.com/killers/ceausescu.html &quot;Killer File&quot; - Nicolae Andruța Ceaușescu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030919012700/http://www.moreorless.au.com/killers/ceausescu.html |date=2003-09-19 }}

{{Osobe Hladnoga rata}}
{{Normativna kontrola}}

{{Životni vijek|1918|1989|Ceaușescu, Nicolae}}

[[Kategorija:Predsjednici Rumunije]]
[[Kategorija:Komunisti]]
[[Kategorija:Političari u međuratnom periodu]]
[[Kategorija:Političari u Drugom svjetskom ratu]]</text>
      <sha1>k552nnsccyv6ze3kkyhtyoymwgg45jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na Li</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112920</id>
    <revision>
      <id>42716940</id>
      <parentid>42461996</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15582" sha1="n0522adew8f896tgrus4uaw8ksq8utf" xml:space="preserve">{{Kinesko ime|[[Li (prezime)|Li]]}}&lt;ref&gt;Službeno kinesko pravilo o imenima navodi da se porodično ime, u ovom slučaju Li, navodi prije ekvivalenta osobnog imena. Na se u Kini izvan teniskih terena navodi kao Li Na. Kada se navodi na [http://www.sonyericssonwtatour.com stranici WTA Toura] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060826201624/http://www.sonyericssonwtatour.com/ |date=2006-08-26 }}, navodi se kao Na Li. Kada igra meč, komentatori je zovu Li Na, i na terenu se navodi kao Li Na.&lt;/ref&gt;

{{Kutijica Teniser/ka
| ime = Li Na
| slika = Li Na Photo by Sascha Grabow.jpg
| nadimak = 
| državljanstvo = {{flag|Kina}}
| mesto stanovanja = {{flagicon|KIN}} [[Vuhan]], [[Hubej]]
| datum rođenja = [[26. 2.|26. februar]] [[1982]].
| mesto rođenja = {{flagicon|KIN}} Vuhan, Hubej
| visina = 1.72 [[metar|m]]
| težina = 56 [[Kilogram|kg]]
| počprofkar = 1999.
| stil igre = Desnom rukom; dvoručni bekhend
| zarađeni novac = 3,429,919[[Američki dolar|$]]
| pobpor = 368–134
| osvojenih turnira = 4 VTA, 19 ITF
| najbolji plasman = Br. 7 (31. januar 2011)
| rezultataustralianopen = F ([[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2011. — žene pojedinačno|2011]])
| rezultatrolandgaros = 4. kolo (2009)
| rezultatvimbldon = ČF ([[Vimbldon 2006.|2006]], [[Vimbldon 2010. — žene pojedinačno|2010]])
| rezultatsadopen = ČF ([[Otvoreno prvenstvo Sjedinjenih Američkih Država u tenisu 2009. — žene pojedinačno|2009]])
| pobpor2 = 120–49
| osvojenihdublturnira = 2 VTA, 16 ITF
| najboljidublplasman = Br. 54 (28. avgust 2006)
| podaci od = [[29. 1.|29. januara]] [[2011]]
}}
'''Li Na''' ([[Tradicionalno kinesko pismo|tradicionalni kineski]]: ''李娜''; [[pinyin|pinjin]]: ''Lǐ Nà''; rođena [[26. 2.|26. februara]] [[1982]]) je [[narodna Republika Kina|kineska]] [[tenis]]erka, koja će od 31. januara 2011. zauzimati 7. mesto na VTA listi. 1. februara 2010. godine našla se na 10. mestu, kao prva kineska igračica koja se naša među deset najboljih teniserki na svetu.&lt;ref name=&quot;Top10&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/2009/09/08/sports/tennis/08lina.html?_r=1 China’s Li Na Finds a Taste of Home in New York]&lt;/ref&gt; Tokom [[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2010. — žene pojedinačno|Otvorenog prvenstva Australije 2010]], Na i još jedna Kineskinja [[Đe Dženg]] ušle su u istoriju kao prve kineske teniserke koje su na jednom grend slem turniru dostigle polufinale.&lt;ref name=&quot;C1&quot;&gt;[http://www.chinadaily.com.cn/sports/2010-01/28/content_9388050.htm G'day II as Li, too, advances]&lt;/ref&gt; Mediji, uglavnom kineski, nazvali su ih dva „Zlatna cveta“,&lt;ref name=&quot;C2&quot;&gt;[http://www.reuters.com/article/idUSTRE60S0KQ20100129?type=sportsNews Defeat fails to dim China pride in Golden Flowers]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;C3&quot;&gt;[http://www.australianopen.com/en_AU/news/articles/2010-01-27/201001271264573837734.html?fpos=r4 Breaking new ground]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;C4&quot;&gt;{{Cite web |title=China's crushed 'Golden Flowers' to bloom again |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/events-tournaments/2010-australian-open/top-stories/Chinas-crushed-Golden-Flowers-to-bloom-again/articleshow/5510008.cms |access-date=2010-02-04 |archivedate=2010-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100204212922/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/events-tournaments/2010-australian-open/top-stories/Chinas-crushed-Golden-Flowers-to-bloom-again/articleshow/5510008.cms |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; i mnogi su njihovo dostignuće naveli kao proboj kineskog tenisa&lt;ref name=&quot;C5&quot;&gt;[http://edition.cnn.com/2010/SPORT/01/28/tennis.china.australia.open/ China's progress could be sign of glory to come]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;C6&quot;&gt;[http://www.theaustralian.com.au/news/sport/china-serves-notice-of-new-world-order/story-e6frg7mf-1225824482994 China serves notice of new world order] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;C7&quot;&gt;[http://www.heraldsun.com.au/sport/tennis/chinese-evolution-as-li-na-beats-venus-williams/story-fn4oejln-1225824153417 Chinese evolution as Li Na beats Venus Williams]&lt;/ref&gt; i najavu Kine kao nove teniske sile.&lt;ref name=&quot;C8&quot;&gt;[http://www.theaustralian.com.au/news/sport/sleeping-panda-awoke-at-athens-games/story-e6frg7mf-1225824868846 Sleeping panda awokes at Athens Games] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;C9&quot;&gt;[http://www.heraldsun.com.au/sport/tennis/china-charms-melbourne-park-with-players-li-na-and-zheng-jie/story-fn4oewqb-1225824673875 China charms Melbourne Park with players Li Na and Zheng Jie]&lt;/ref&gt; Na [[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2011. — žene pojedinačno|Otvorenom prvenstvu Australije 2011.]] Li je postala prva Kineskinja koja je dostigla finale jednog grend slema, u kom je izgubila od [[Kim Clijsters|Kim Klajsters]] rezultatom 3–6, 6–3, 6–3.

Tenis je počela da igra u osmoj godini, ali je sledeće dve godine igrala [[badminton]], a sa četrnaest je prvi put igrala na turnirima organizovanim od strane [[ITF|Međunarodne teniske federacije]]. Do sada je osvojila četiri VTA turnira u pojedinačnoj i dva u konkurenciji parova.&lt;ref name=&quot;WTA Stats&quot;&gt;{{Cite web |title=Sony Ericsson WTA Tour {{!}} Players {{!}} Stats {{!}} Li Na |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~4846,00.html |access-date=2011-06-04 |archive-date=2010-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131020438/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~4846,00.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Najviši plasman na VTA listi joj je 9. mesto, koje je dostigla 23. avgusta 2010.&lt;ref name=&quot;WTA Stats&quot;/&gt; Dva puta je Kinu predstavljala na [[Tenis na Letnjim olimpijskim igrama|Olimpijskim igrama]], [[olimpijada 2000|2000.]] i [[olimpijada 2008|2008]], a u [[Peking]]u je izgubila u meču za bronzanu medalju od [[Vera Zvonarjova|Vere Zvonarjove]] 6–0, 7–5.

== Privatni život ==
Li Na je tenis počela da igra sa osam godina, a naredne dve godine posvetila se [[badminton]]u.&lt;ref name=&quot;WTA Bio&quot;&gt;{{Cite web |title=Sony Ericsson WTA Tour {{!}} Players {{!}} Info (Biography) {{!}} Li Na |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/player/na-li_2257889_4846 |access-date=2011-06-04 |archive-date=2010-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100129114610/http://www.sonyericssonwtatour.com/player/na-li_2257889_4846 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Jedina je kćerka Šeng–Penga i Jan–Ping.&lt;ref name=&quot;WTA Bio&quot;/&gt; Trenutno studira na Institutu za nauku i tehnologiju u Huanžongu, a govori [[kineski jezik|kineski]] i [[engleski jezik]].&lt;ref name=&quot;WTA Bio&quot;/&gt; Za jednog od svojih trenera, Điang Šana, udala se 27. januara 2006.&lt;ref name=&quot;WTA Bio&quot;/&gt;

== Plasman na VTA listi na kraju sezone ==
{| class=&quot;wikitable&quot;  
| '''Godina'''  ||1999 ||2000 ||2001 || 2002 || 2003 || 2004 || 2005 || 2006 || 2007 || 2008 || 2009 || 2010
|-
| '''Plasman''' ||363 || 134|| 303 || 277 ||    || 80 || 57 || 21  || 29  || 23 || 15 || 11
|}

== Statistike u karijeri ==
=== Grend slem finala pojedinačno (0–1) ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size:97%;&quot;
|-
|'''Ishod'''
|'''Godina'''
|'''Turnir'''
|'''Podloga'''
|'''Protivnica'''
|'''Rezultat'''
|- style=&quot;background:#ffc;&quot;
| bgcolor=&quot;FFA07A&quot;|Poraz
| [[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2011. — žene pojedinačno|2011]]
| [[Otvoreno prvenstvo Australije]]
| Tvrda
| {{flagicon|BEL}} [[Kim Clijsters|Kim Klajsters]]
| 6–3, 3–6, 3–6
|}

=== VTA pojedinačna finala (4–5) ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size:97%;&quot;
|-
!Legenda: Pre 2009.!! Legenda: Od 2009.
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF99&quot;| Grend slem &lt;small&gt;(0–1)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FF6666&quot;| VTA prvenstvo &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;| Prva kategorija &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#0099CC&quot;| Obavezni Premijer &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#ccccff&quot;| Druga kategorija &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#c0d077&quot;| Premijer 5 &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;| Treća kategorija &lt;small&gt;(2–0)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#BF94E4&quot;| Premijer &lt;small&gt;(1–0)&lt;/small&gt;
|- 
|bgcolor=&quot;#66CCFF&quot;| Četvrta i peta kategorija &lt;small&gt;(0–2)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#50C878&quot;| Međunarodni &lt;small&gt;(2–1)&lt;/small&gt;
|}
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size:97%;&quot;
|-
|'''Ishod'''
|'''#'''
|'''Datum'''
|'''Turnir'''
|'''Podloga'''
|'''Protivnica'''
|'''Rezultat'''
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
|bgcolor=&quot;98FB98&quot;|Pobeda
| 1.
| 3. oktobar 2004.
| {{flagicon|KIN}} [[Guangžu]]
| Tvrda
| {{flagicon|SVK}} [[Martina Suha]]
| 6–3, 6–4
|- bgcolor=&quot;#66CCFF&quot;
| bgcolor=&quot;FFA07A&quot;|Poraz
| 1.
| 1. maj 2005.
| {{flagicon|POR}} [[Eštoril]]
| Šljaka
| {{flagicon|ČEŠ}} [[Lucija Šafarova]]
| 6–7(4), 6–4, 6–3
|- bgcolor=&quot;#66CCFF&quot;
| bgcolor=&quot;FFA07A&quot;|Poraz
| 2.
| 7. maj 2006.
| {{flagicon|POR}} Eštoril
| Šljaka
| {{flagicon|KIN}} [[Đe Dženg]]
| 6–7(4), 7–5, predat meč
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
|bgcolor=&quot;98FB98&quot;|Pobeda
| 2.
| 5. januar 2008.
| {{flagicon|AUS}} [[Gold Koust]]
| Tvrda
| {{flagicon|BJE}} [[Viktorija Azarenka]]
| 4–6, 6–3, 6–4
|- bgcolor=&quot;#50C878&quot;
| bgcolor=&quot;FFA07A&quot;|Poraz
| 3.
| 8. mart 2009.
| {{flagicon|MEX}} [[Monterrey|Monterej]]
| Tvrda
| {{flagicon|FRA}} [[Marion Bartoli]]
| 6–4, 6–3
|- bgcolor=&quot;#50C878&quot;
| bgcolor=&quot;FFA07A&quot;|Poraz
| 4.
| 14. jun 2009.
| {{flagicon|UK}} [[AEGON klasik|Birmingem]]
| Trava
| {{flagicon|SVK}} [[Magdalena Ribarikova]]
| 6–0, 7–6
|- bgcolor=&quot;#50C878&quot;
|bgcolor=&quot;98FB98&quot;|Pobeda
| 3.
| 13. jun 2010.
| {{flagicon|UK}} Birmingem
| Trava
| {{flagicon|RUS}} [[Marija Šarapova]]
| 7–5, 6–1
|- bgcolor=&quot;#BF94E4&quot;
|bgcolor=&quot;98FB98&quot;|Pobeda
| 4.
| 14. januar 2011.
| {{flagicon|AUS}} Sidnej
| Tvrda
| {{flagicon|BEL}} [[Kim Clijsters|Kim Klajsters]]
| 7–6 (3), 6–3
|- bgcolor=&quot;#FFFF99&quot;
| bgcolor=&quot;FFA07A&quot;|Poraz
| 5.
| 29. januar 2011.
| {{flagicon|AUS}} '''[[Otvoreno prvenstvo Australije|Melburn]]'''
| Tvrda
| {{flagicon|BEL}} Kim Klajsters
| 6–3, 3–6, 3–6
|}

=== VTA finala u parovima (2–0) ===
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size:97%;&quot;
|-
!Legenda: Pre 2009.!! Legenda: Od 2009.
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FFFF99&quot;| Grend slem &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|-
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#FF6666&quot;| VTA prvenstvo &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#ffcccc&quot;| Prva kategorija &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#0099CC&quot;| Glavni Premijer &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#ccccff&quot;| Druga kategorija &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#c0d077&quot;| Premijer 5 &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|-
|bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;| Treća kategorija &lt;small&gt;(1–0)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#BF94E4&quot;| Premijer &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|- 
|bgcolor=&quot;#66CCFF&quot;| Četvrta i peta kategorija &lt;small&gt;(1–0)&lt;/small&gt;
|bgcolor=&quot;#50C878&quot;| Internešonal &lt;small&gt;(0–0)&lt;/small&gt;
|}
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;font-size:97%;&quot;
|-
|'''Ishod'''
|'''#'''
|'''Datum'''
|'''Turnir'''
|'''Podloga'''
|'''Partnerka'''
|'''Protivnice'''
|'''Rezultat'''
|- bgcolor=&quot;#66CCFF&quot;
|bgcolor=&quot;98FB98&quot;|Pobeda
| 1.
| 18. jun 2000.
| {{flagicon|UZB}} [[Taškent]]
| Tvrda
| {{flagicon|KIN}} [[Li Ting]]
| {{flagicon|UZB}} [[Iroda Tuljaganova]] &lt;br /&gt; {{ZD|UZB}} [[Ana Zaporožanova]]
| 3–6, 6–2, 6–4
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
|bgcolor=&quot;98FB98&quot;|Pobeda
| 2.
| 18. jun 2006.
| {{flagicon|UK}} [[AEGON klasik|Birmingem]]
| Trava
| {{flagicon|SCG}} [[Jelena Janković]]
| {{flagicon|SAD}} [[Džil Krejbas]] &lt;br /&gt; {{flagicon|RSA}} [[Lizel Huber]]
| 6–2, 6–4
|}

== Učešće na grend slem turnirima ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:97%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Turnir !! 2004!! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011!! Osvajanja !! Pobede–porazi
|-
|style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|[[Otvoreno prvenstvo Australije|Australija]]
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|3. kolo
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|1. kolo
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|4. kolo
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|3. kolo
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:yellow;&quot; |[[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2010. — žene pojedinačno|PF]]
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#D8BFD8;&quot; |[[Otvoreno prvenstvo Australije u tenisu 2011. — žene pojedinačno|F]]
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|0 / 6
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|17–5
|-
|style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|[[Roland Garros|Francuska]]
|align=&quot;center&quot; style=|N
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|3. kolo
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|3. kolo
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|4. kolo
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|[[Rolan Garos 2010. — žene pojedinačno|3. kolo]]
|align=&quot;center&quot; |
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|0 / 4
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|10–4
|-
|style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|[[Wimbledon|Vimbldon]]
|align=&quot;center&quot; style=|N
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ffebcd;&quot;|[[Vimbldon 2006.|ČF]]
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|[[Vimbldon 2008. — žene pojedinačno|2. kolo]]
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|[[Vimbldon 2009. — žene pojedinačno|3. kolo]]
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ffebcd;&quot;|[[Vimbldon 2010. — žene pojedinačno|ČF]]
|align=&quot;center&quot; |
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|0 / 4
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|11–4
|-
|style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|[[US Open|SAD]]
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|1. kolo
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|4. kolo
|align=&quot;center&quot; |N
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|[[Otvoreno prvenstvo Sjedinjenih Američkih Država u tenisu 2008. — žene pojedinačno|4. kolo]]
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#ffebcd;&quot;|[[Otvoreno prvenstvo Sjedinjenih Američkih Država u tenisu 2009. — žene pojedinačno|ČF]]
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#afeeee;&quot;|1. kolo
|align=&quot;center&quot; |
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|0 / 5
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|10–5
|-
|style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;|Osvajanja
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 0
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 2
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 4
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 2
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 3
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 3
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 4
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 1
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 0 / 19
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background:#EFEFEF;&quot;| 
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
|Pobede–porazi
|align=&quot;center&quot; |0–0
|align=&quot;center&quot; |2–2
|align=&quot;center&quot; |9–4
|align=&quot;center&quot; |5–2
|align=&quot;center&quot; |6–3
|align=&quot;center&quot; |9–3
|align=&quot;center&quot; |12–3
|align=&quot;center&quot; |6–1
|align=&quot;center&quot; |
|align=&quot;center&quot; |49–19
|-
|}

== Izvori ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.sonyericssonwtatour.com/player/na-li_2257889_4846 Li Na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129114610/http://www.sonyericssonwtatour.com/player/na-li_2257889_4846 |date=2010-01-29 }} na sajtu [[Ženska teniska asocijacija|Ženske teniske asocijacije]]
;Ostali projekti
{{Drugi projekti
| commons     = Li Na
| wikispecies = 
| wiktionary  = 
| wikiversity = 
| wikibooks   = 
| wikisource  = 
| wikiquote   = 
| wikinews    = Li Na
}}

{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1982||Na, Li}}

[[Kategorija:Kineski teniseri]]
[[Kategorija:Kineski olimpijci]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2000.]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.]]
[[Kategorija:Teniseri na Ljetnim olimpijskim igrama 2012.]]</text>
      <sha1>n0522adew8f896tgrus4uaw8ksq8utf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novčanik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113936</id>
    <revision>
      <id>42717210</id>
      <parentid>42457697</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2291" sha1="3rup1aoqc9to1heff4hwnkk6arzh3jg" xml:space="preserve">[[Datoteka:Czech Wallet.jpg|thumb|200px|Primjer novčanika]]
'''Novčanik''', '''novčarka''' ili '''lisnica''' je predmet s pregradama za držanje odnosno nošenje papirnog i metalnog [[novac|novca]], ličnih isprava ([[lična karta]], [[vozačka dozvola]], [[zdravstvena knjižica]]), [[kreditne kartice|kreditnih kartica]], [[posjetnica]], slike bračnog druga ili djece i sl.

== Oblik i upotreba ==
Novčanik obično ima oblik male [[torbica|torbice]], ili torbice koja se može rasklopiti, ili se sastoji od dva ili tri dijela koji se preklapaju. U svim slučajevima takve je veličine da se može nositi u [[džep]]u na [[košulja|košulji]], unutrašnjem džepu [[sako]]a, [[jakna|jakne]] ili [[kaput]]a ili u stražnjem džepu [[hlače|hlača]]. Obično se pravi od [[koža|kože]], [[plastika|plastike]] i(li) [[tkanina|tkanine]].

Jedna pregrada obično se može zatvoriti [[patent-zatvarač]]em ili [[čičak-traka|čičak-trakom]] (i to ona za držanje metalnog novca), a neke pregrade imaju providnu stijenku (za slike, dokumente i sl.).

Postoje i manji novčanici sa samo jednom pregradom, koji se zatvaraju patent-zatvaračem ili čičak-trakom, a koji uglavnom služe za nošenje metalnog novca.

Žene novčanik obično nose u svojoj (ženskoj) torbici, a muškarci u džepu ili u muškoj torbici.

== Naziv ==
Naziv '''novčanik''' koristi se na cijelom području [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]], a '''novčarka''' i '''lisnica''' u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].

U raznim krajevima i [[dijalekt]]ima koriste se mnogi nazivi stranog porijekla: ''buđelar'' ([[latinski|lat.]]), ''geldtaška, geldtašn'' ([[njemački|njem.]]), ''portfelj'' ([[francuski|franc.]]), ''portafolj'' ([[talijanski|tal.]]), ''šlajbok, šlajpik'' ([[njemački|njem.]]), ''šrajtoflin'' ([[njemački|njem.]]; u [[kajkavsko narječje|kajkavskom narječju]]).

== Povezano ==
* [[Ministar bez portfelja]] ([[hrvatski|hrv.]]: ministar bez lisnice)
*[https://web.archive.org/web/20200923181545/https://novcanici.com/ Novcanici] Official

{{Commonscat|Kategorija:Wallets}}

== Izvori ==
* ''[[Izvori#RSANU|RSANU]], [[Izvori#RMS|RMS]], [[Izvori#Anić|Anić]], [[Izvori#Klaić|Klaić]], [[Izvori#An-Gold|An-Gold]]''

[[Kategorija:Novac|* Novčanik]]
[[Kategorija:Moda]]
[[Kategorija:Odjeća]]</text>
      <sha1>3rup1aoqc9to1heff4hwnkk6arzh3jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/Doprinosi</title>
    <ns>2</ns>
    <id>114847</id>
    <revision>
      <id>42717231</id>
      <parentid>42716564</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Načini ishrane */</comment>
      <origin>42717231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22846" sha1="77lizb9dryomltgel4az8ezuxtmkhkl" xml:space="preserve">Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki:

== Ptice ==
{{div col}}
* [[Medovođe]] 
* [[Bukavac nebogled]] 
* [[Papige]] 
* [[Plavoleđa mišjakinja]] 
* [[Prave kukavice]] 
* [[Ptica sekretar]] 
* [[Loriji]] 
* [[Riječni vodomari]] 
* [[Australski bukavac]] 
* [[Kakapo]] 
* [[Ćubaste čiope]] 
* [[Uljašica]] 
* [[Jakamari]] 
* [[Jastreb]] 
* [[Vodosjeci]] 
* [[Strigopidae]] 
* [[Čigre]] 
* [[Američki bukavac]] 
* [[Crveno-modra ara]] 
* [[Kakadui]] 
* [[Tukani]] 
* [[Svračci]] 
* [[Phaethontidae]] 
* [[Nimfa (ptica)]] 
* [[Kljunorošci]] 
* [[Guarauna]] 
* [[Velika rujnica]] 
* [[Kratkoprsti kobac]] 
* [[Dugorepa sjenica]] 
* [[Šljuke sjemenjarke]] 
* [[Mala njorka]] 
* [[Smeđi kivi]] 
* [[Neomorphinae]] 
* [[Botaurinae]] 
* [[Južnoamerički bukavac]] 
* [[Češljugar]] 
* [[Crkavica]] 
* [[Kostoberina]] 
* [[Lisasta guska]] 
* [[Veliki pomornik]] 
* [[Patka lastarka]] 
* [[Utva]] 
* [[Planinska ševa]] 
* [[Eja strnjarica]] 
* [[Nandu]] 
* [[Gusjenicojedi]] 
* [[Dugorepe sjenice]] 
* [[Bluna]] 
* [[Velika čaplja]] 
* [[Mala prutka]] 
* [[Patka kreketaljka]] 
* [[Kukuvije]] 
* [[Šumski pupavci]] 
* [[Pilari]] 
* [[Čaplja govedarica]] 
* [[Vijoglav]] 
* [[Žako]] 
* [[Pomornici]] 
* [[Dromah]] 
* [[Todiji]] 
* [[Zlatovrane]] 
* [[Kukavičja modrivrana]] 
* [[Dolinske modrivrane]] 
* [[Pčelarice]]
* [[Vodeni vodomari]] 
* [[Vodomari dupljaši]] 
* [[Šarenoglava patka]] 
* [[Žunice]] 
* [[Bradonjice]] 
* [[Čiope]] 
* [[Cvjetne ptice]] 
* [[Ševe]] 
* [[Brljci]] 
* [[Medosasi]] 
* [[Obični ćuk]]
* [[Neornithes]]
* [[Harpija (ptica)]]
* ''[[Vermivora]]''
{{div col end}}

== Gljive ==
{{div col}}
* [[Vještičino srce]] 
* [[Rujnica]] 
* [[Vukovo meso]] 
* [[Đurđevača]] 
* [[Smrčci]] 
* [[Vrganj]]
* [[Baršunasta panjevčica]] 
* [[Maglenka]] 
* [[Djevojačka krasnica]] 
* [[Zlatna krasnica]] 
* [[Crvena krasnica]] 
* [[Modrikača]] 
* [[Zelenka]] 
* [[Kraljevka]] 
* [[Jablanovača]] 
* [[Žućkasta pupavka]] 
* ''[[Amanita]]''
* [[Klobuk (gljiva)]] 
* [[Mikologija]] 
* [[Himenij]] 
* [[Stručak]] 
* [[Otisak spora]] 
* [[Micetizam]] 
* [[Jestiva gljiva]]
* [[Nematofagna gljiva]]
* [[Hlamidospora]]
* [[Teliospora]]
* [[Heterotalizam]]
* [[Dikarion]]
* [[Monokarion]]
* [[Plazmogamija]]
* [[Eciospora]]
* [[Ecij]]
* [[Peridij]]
* [[Gleba]]
* [[Kapilicij]]
* [[Kukica]]
* [[Homotalizam]]
* [[Urediniospora]]
* [[Pikniospora]]
* [[Heterokarion]]
* [[Kopčasta veza]]
* [[Gasteroidna gljiva]]
* [[Volva]]
* [[Bazidiokarp]]
{{div col end}}

== Biljke ==
{{div col}}
* [[Paludarij]]
* [[Vrt u boci]]
* [[Wardova kutija]]
* [[Orhidelirij]]
* [[Pteridomanija]]
* ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]''
* [[Otiskivanje prirode]]
* ''[[Peristeria elata]]''
* ''[[Sterculia apetala]]''
* [[Graminoid]]
* [[Širokolisna zeljasta biljka]]
* [[Potporni korijen]]
* [[Miješak]]
* [[Podrast]]
* [[Biljni sok]]
* [[Anoksigena fotosinteza]]
* [[Kriptogam]]
* [[Zoospora]]
* [[Gametangij]]
* [[Zigospora]]
* [[Oogonij]]
* [[Arhegonij]]
* [[Anteridij]]
* [[Ombrofob]]
* [[Haustorij]]
{{div col end}}

== Životinje ==
{{div col}}
* [[Pirka]] 
* [[Tasmanski vrag]] 
* [[Vitoroga antilopa]] 
* [[Afrički mravojed]] 
* [[Rakun]]
* [[Crveni panda]]
* [[Snježni leopard]]
* [[Vicenteova otrovna žaba]]
* ''[[Stephanolepis hispidus]]''
* ''[[Tachyspiza virgata]]''
* ''[[Odocoileus]]''
* [[Morski puž]]
* [[Patuljasti troprsti ljenjivac]]
* [[Terarij]]
* [[Grabežljiva riba]]
* [[Knidosak]]
* [[Unkenrefleks]]
* [[Mikrofauna]]
* [[Jazbina (životinje)]]
* [[Cerate]]
* [[Zooksantela]]
* [[Insekti u medicini]]
* [[Paučnjaci u medicini]]
* [[Ekomorfi Anolisa]]
* [[Intraspecijsko prepoznavanje]]
* [[Digitigradno kretanje]]
* [[Plantigradno kretanje]]
* [[Oligoleksija]]
* [[Polileksija]]
{{div col end}}

== Ekologija ==
{{div col}}
* [[Fauna Australije]]
* [[Fauna Škotske]]
* [[Megafauna]] 
* [[Šuma kelpa]] 
* [[Neritička zona]] 
* [[Pelagijska zona]] 
* [[Planinski travnjaci i šikare]] 
* [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] 
* [[Mediteranske šume i šikare]] 
* [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] 
* [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] 
* [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] 
* [[Hladni izvori]] 
* [[Hidrotermalni izvori]] 
* [[Koraljni greben]] 
* [[Dužina od njuške do otvora]]
* [[Osteološki korelat]]
* [[Meristika]]
* [[Generalističke i specijalističke vrste]]
* [[Kozmopolitska rasprostranjenost]]
* [[Areal kretanja]]
* [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]]
* [[Ekološko oslobađanje]]
* [[Sesilnost]]
* [[Bioerozija]]
* [[Vodni stres]]
* [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]]
* [[Raspoloživi vodni kapacitet]]
* [[Tačka trajnog venuća]]
* [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]]
* [[Arborealno kretanje]]
* [[Fosorijalna životinja]]
* [[Aerobna digestija]]
* [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]]
* [[Kurzorijalna životinja]]
* [[Hipoteza gradijenta stresa]]
* [[Brahijacija]]
* [[Ključna vrsta]]
* [[Bioakumulacija]]
* [[Biomagnifikacija]]
* [[Paradoks planktona]]
* [[Alfa raznolikost]]
* [[Bogatstvo vrsta]]
* [[Plastisfera]]
* [[Mezopredator]]
* [[Inkvilinizam]]
* [[Krovna vrsta]]
* [[Ekotop]]
* [[Antitropsko rasprostranjenje]]
{{div col end}}

== Evolucija ==
{{div col}}
* [[Dubokomorski gigantizam]] 
* [[Otočna patuljastost]] 
* [[Disgenika]]
* [[Evolutivna zamka]]
* [[Ekološka zamka]]
* [[Perceptivna zamka]]
* [[Evolutivna radijacija]]
* [[Neadaptivna radijacija]]
* [[Neekološka specijacija]]
* [[Biološka tamna materija]]
* [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]]
* [[Hipoteza o Crvenom kralju]]
* [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]]
* [[Fenotipski disparitet]]
* [[Evolutivna utrka u naoružanju]]
* [[Avalonska eksplozija]]
* [[Evolutivni kompromis]]
* [[Filogenetska inercija]]
* [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]]
* [[Hipoteza dvorske lude]]
* [[Potisak prošlosti]]
* [[Autapomorfija]]
* [[Komparativna biologija]]
{{div col end}}

== Razno ==
{{div col}}
* [[Dinosaur Planet]]
* [[Šetnja s dinosaurima]]
* [[Šetnja s čudovištima]]
* [[Šetnja sa zvijerima]]
* [[Šetnja s pećinskim ljudima]]
* [[Ljuba]]
* [[Život na Marsu]]
* [[Davorin Popović]]
* [[Frutiger Aero]]
* [[Blobjekt]]
* [[Solarpunk]]
* [[Ahilova peta]]
* [[Y2K]]
* [[Biopunk]]
* [[Populuxe]]
* [[Raygun Gothic]]
* [[Visoka tehnologija]]
* [[Ludi naučnik]]
* [[Mikoheterotrofija]]
* [[Anautogenija]]
* [[Vitelogeneza]]
* [[Izolecitalna jajna ćelija]]
* [[Telolecitalna jajna ćelija]]
* [[Centrolecitalna jajna ćelija]]
* [[Pasteurova tačka]]
* [[Pasteurov efekat]]
* [[Bazen L'Atalante]]
* [[Mikroaerofil]]
* [[Aerotolerantni anaerob]]
* [[Canfieldov okean]]
* [[Crveni rub]]
* [[Rana Zemlja]]
* [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]]
* [[Fotopigment]]
* [[Primarna atmosfera]]
* [[Sjenovita biosfera]]
* [[Aerobni organizam]]
* [[Obligatni aerob]]
* [[Kinetotrof]]
* [[Superokean]]
* [[Suessov efekat]]
* [[Lava planeta]]
* [[Vinogradskijev stupac]]
* [[Koraljni pijesak]]
* [[Zvjezdani vjetar]]
* [[Zvjezdana korona]]
* [[Fotosintetski pigment]]
* [[Mjehur zvjezdanog vjetra]]
* [[Fakultativno anaerobni organizam]]
* [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]]
* [[Sekundarna atmosfera]]
* [[Paradoks slabog mladog Sunca]]
* [[Prebiotička atmosfera]]
* [[Anaerobna respiracija]]
* [[Bakterijske ćelijske morfologije]]
* [[Duboko vrijeme]]
* [[Svijet pare]]
* [[Htonska planeta]]
* [[Hipotetski astronomski objekat]]
* [[Blaneta]]
* [[Planeta bez jezgre]]
* [[Cirkulplanetarni disk]]
* [[Emperipoleza]]
* [[Kriptogram]]
* [[Peripoleza]]
* [[Trbušasti mišić lista]]
* [[Entoza]]
* [[Ispuštanje plinova]]
* [[Lizogenija]]
* [[Lizogen]]
* [[Moron]]
* [[Litički ciklus]]
* [[Arbitrij]]
* [[Profag]]
* [[Mobilom]]
* [[Prirodna kompetentnost]]
* [[Pomoćni virus]]
* [[Heterodont]]
* [[Nehomologna rekombinacija]]
* [[Polarna mutacija]]
* [[Obrnuti tok elektrona]]
* [[Fagoptoza]]
* [[Mikrografija]]
* [[Izbirljivi organizam]]
* [[Obligatni anaerob]]
* [[Zigotska indukcija]]
* [[Paleoatmosfera]]
* [[Zvjezdana atmosfera]]
* [[Ameboflagelat]]
* [[Nitrificirajuće bakterije]]
{{div col end}}

== Znakovi smrti ==
{{div col}}
* [[Postmortalni interval]]
{{div col end}}

== Ekstremofili ==
{{div col}}
* [[Kapnofil]]
* [[Acidofil]]
* [[Hipolit (ekstremofil)]]
* [[Lipofilna bakterija]]
* [[Litofil]]
* [[Metalotolerantni organizam]]
* [[Osmofil]]
* [[Psamofil]]
* [[Snotit]]
* [[Radiotrofne gljive]]
{{div col end}}

== Biološka pravila ==
{{div col}}
* [[Biološka ograničenja]]
* [[Carrierovo ograničenje]]
* [[Emeryjevo pravilo]]
* [[Eichlerovo pravilo]]
* [[Fosterovo pravilo]]
* [[Jordanovo pravilo]]
* [[Harrisonovo pravilo]]
* [[Rosino pravilo]]
* [[Renschovo pravilo]]
* [[Lackov princip]]
* [[Allenovo pravilo]]
* [[Glogerovo pravilo]]
* [[Rapoportovo pravilo]]
{{div col end}}

== Termoregulacija kod životinja ==
{{div col}}
* [[Gigantotermija]]
* [[Stenoterm]]
* [[Heterotermija]]
* [[Bradimetabolizam]]
* [[Tahiaerobnost]]
* [[Bradiaerobnost]]
* [[Termolabilnost]]
* [[Mezoterm]]
* [[Homeotermija]]
* [[Ektoterm]]
{{div col end}}

== Slušni aparati ==
{{div col}}
* [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]]
* [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]]
{{div col end}}

== Načini ishrane ==
{{div col}}
* [[Arahnofagija]]
* [[Kukcojed]] 
* [[Oofagija]]
* [[Avivor]]
* [[Entomofagija]]
* [[Ksilofagija]]
* [[Mizocitoza]]
* [[Mikrobivornost]]
* [[Bakterivor]]
* [[Saprofagija]]
* [[Tanatofag]]
* [[Mukofagija]]
* [[Vermivor]]
* [[Florivor]]
* [[Hipokarnivor]]
* [[Hiperkarnivor]]
* [[Spongivor]]
* [[Folivor]]
* [[Ksenofagija]]
* [[Graminivor]]
* [[Pedofagija]]
* [[Razlagač]]
* [[Geofagija]]
* [[Vršni predator]]
* [[Ofiofagija]]
* [[Nektarivor]]
* [[Interakcije potrošača i resursa]]
* [[Saprotrofna ishrana]]
* [[Holozojska ishrana]]
* [[Heterotrofna ishrana]]
* [[Lepidofagija]]
* [[Piscivor]]
* [[Hematofagija]]
* [[Mirmekofagija]]
* [[Koraljivor]]
* [[Gljiva mesožderka]]
* [[Oligofagija]]
* [[Fotoautotrof]]
* [[Durofagija]]
* [[Litoautotrof]]
* [[Moluskivori]]
* [[Placentofagija]]
* [[Predacija jaja]]
* [[Ljudožderna životinja]]
* [[Odvikavanje od dojenja]]
* [[Frugivori]]
* [[Predacija sjemena]]
* [[Melivorija]]
* [[Planktivor]]
* [[Nekrofagi]]
* [[Autotrof]]
* [[Hemolitoautotrof]]
* [[Palinivor]]
* [[Osteofagija]]
* [[Plastivor]]
* [[Fungivor]]
* [[Radiosinteza (metabolizam)]]
* [[Litotrof]]
* [[Organotrof]]
* [[Mezokarnivor]]
* [[Kleptoparazitizam]]
* [[Grabežljivi dinoflagelati]]
* [[Krmna hrana]]
* [[Autokanibalizam]]
* [[Fakultativni parazit]]
* [[Parazitizam]]
* [[Trofalaksa]]
{{div col end}}

== Videoigre i sl. ==
{{div col}}
* ''[[Skateboard Park Tycoon]]''
* ''[[Plant Tycoon]]''
* ''[[Fish Tycoon]]''
* ''[[Feeding Frenzy 2]]''
* ''[[Feeding Frenzy]]''
* ''[[Big Kahuna Reef]]''
* ''[[Ricochet Lost Worlds]]''
* ''[[Virtual Villagers]]''
* ''[[Dino Island]]''
* ''[[Zoo Tycoon 2]]''
* ''[[Brother Bear (videoigra)]]''
* ''[[Tarzan (videoigra)]]''
* ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]''
* ''[[School Tycoon]]''
* ''[[Diner Dash]]''
* ''[[Ratatouille (videoigra)]]''
* ''[[Madagascar (videoigra)]]''
* ''[[Age of Mythology]]''
* ''[[Tribal Trouble]]''
* ''[[ThinkTanks]]''
* ''[[Hugo: Bukkazoom!]]''
* ''[[Mall Tycoon]]''
* ''[[Bliss (fotografija)]]''
* ''[[Moon Tycoon]]''
* ''[[Deep Sea Tycoon]]''
* ''[[So Blonde]]''
* ''[[Ankh (videoigra)]]''
* ''[[Red Moon Desert]]''
* ''[[RimWorld]]''
* ''[[Spy Fox 2: &quot;Some Assembly Required&quot;]]''
* ''[[The Oregon Trail (1985)]]''
* ''[[Alien Hominid]]''
* ''[[Faunasphere]]''
* ''[[Platypus]]''
{{div col end}}

== Kultura i historija ==
{{div col}}
* Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]])
* [[Ezopove basne]]
* [[Faust]]
* [[Childe Harold's Pilgrimage]]
* [[Nauka u renesansi]]
* [[Visoki srednji vijek]]
* [[Srednjovjekovno domaćinstvo]]
* [[Demografija srednjeg vijeka]]
* [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]]
* [[Renesansa 12. vijeka]]
* [[Kasni srednji vijek]]
* [[Srednjovjekovna književnost]]
* ''[[Livre des Merveilles du Monde]]''
* [[Saski ratovi]]
* [[Velika glad 1315–1317]]
* [[Makedonska renesansa]]
* [[Makedonska umjetnost (bizantska)]]
* [[Pariški psaltir]]
* [[Sedmi križarski rat]]
* [[Peti križarski rat]]
* [[Šesti križarski rat]]
* [[Aleksandrijski križarski rat]]
* [[Pastirski križarski rat (1251)]]
* [[Pastirski križarski rat (1320)]]
* [[Bosanski križarski rat]]
* [[Prvi švedski križarski rat]]
* [[Treći švedski križarski rat]]
* [[Drugi švedski križarski rat]]
* [[Norveški križarski rat]]
* [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]]
* [[Berberski križarski rat]]
* [[Deveti križarski rat]]
* [[Osmanska invazija Otranta]]
* [[Varninski križarski rat]]
* [[Križarski rat 1197]]
* [[Vendski križarski rat]]
* [[Mletački križarski rat]]
* [[Sjeverni križarski ratovi]]
* [[Savojski križarski rat]]
* [[Sijenska škola]]
* [[Bolonjska škola]]
* [[Lukanska škola]]
* [[Ferarska škola]]
* [[Firentinska škola]]
* [[Barunski križarski rat]]
* [[Livonski križarski rat]]
* [[Livonska rimovana hronika]]
* [[Prvi novgorodski ljetopis]]
* [[Hronika Henrika od Livonije]]
* [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]]
* [[Despenserov križarski rat]]
* [[Šansonijer]]
* [[Pergaminho Sharrer]]
* [[Cancioneiro da Vaticana]]
* [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]]
* ''[[Il Canzoniere]]''
* [[Düsseldorfska slikarska škola]]
* [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]]
* [[Froissartove Hronike]]
* [[Fridrihovski rokoko]]
* [[Zapadno slikarstvo]]
* [[Trgovačka ruta Volga]]
* [[Grčki učenjaci u renesansi]]
* [[Novo učenje]]
* [[Popis renesansnih humanista]]
* [[Renesansni humanizam]]
* [[Dolce Stil Novo]]
* [[Flamansko slikarstvo]]
* [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]]
* [[Renesansni latinski jezik]]
* [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]]
* [[Lublinska renesansa]]
* [[Španska renesansa]]
* [[Engleska renesansa]]
* [[Normanski i srednjovjekovni London]]
* [[London u periodu Tudora]]
* [[London u periodu Stuarta]]
* [[London u 18. vijeku]]
* [[Talijanska renesansa]]
* [[Francuska renesansa]]
* [[De humani corporis fabrica]]
* [[Njemačka renesansa]]
* [[Renesansa u Nizozemskim]]
* [[Portugalska renesansa]]
* [[Poljska renesansa]]
* [[Belle Époque]]
* [[Dekadentni pokret]]
* [[Vesele devedesete]]
* [[Mašinsko doba]]
* [[Edisonada]]
* [[Robinzonada]]
* ''[[Le Temps]]''
* [[Miletska priča]]
* [[Romantizam u nauci]]
{{div col end}}

== Jules Verne ==
{{div col}}
* ''[[Un prêtre en 1839]]''
* ''[[Le Testament d'un excentrique]]''
* ''[[L'École des Robinsons]]''
* ''[[Un hivernage dans les glaces]]''
* ''[[Une ville flottante]]''
* ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]''
* ''[[Un drame au Mexique]]''
* ''[[Un drame dans les airs]]''
* ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]''
* ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]''
* ''[[Le Phare du bout du monde]]''
* ''[[L'Invasion de la mer]]''
* ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]''
* ''[[Les Confessions]]''
* ''[[Mathias Sandorf]]''
* ''[[De la Terre à la Lune]]''
* ''[[Autour de la Lune]]''
* ''[[Robur-le-Conquérant]]''
* ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]''
* ''[[Seconde patrie]]''
* ''[[Paris au XXe siècle]]''
* ''[[Michel Strogoff]]''
* ''[[L'Île mystérieuse]]''
* ''[[Face au drapeau]]''
* ''[[Le Pays des fourrures]]''
* ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]''
* ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]''
* ''[[Le Rayon vert]]''
* ''[[Kéraban-le-têtu]]''
* ''[[L’Archipel en feu]]''
* ''[[Un Billet de loterie]]''
* ''[[Le Chemin de France]]''
* ''[[César Cascabel]]''
* ''[[Mistress Branican]]''
* ''[[Le Château des Carpathes]]''
* ''[[Claudius Bombarnac]]''
* ''[[Clovis Dardentor]]''
* ''[[Le Superbe Orénoque]]''
* ''[[Le Village aérien]]''
* ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]''
* ''[[Les Frères Kip]]''
* ''[[Bourses de voyage]]''
* ''[[Un drame en Livonie]]''
* ''[[Maître du monde]]''
* ''[[Martin Paz]]''
* ''[[Le Comte de Chanteleine]]''
* ''[[Les forceurs de blocus]]''
* ''[[Une ville idéale]]''
* ''[[Les Révoltés de la Bounty]]''
* ''[[Gil Braltar]]''
* ''[[L'Éternel Adam]]''
* ''[[L’Agence Thompson et Co]]''
* ''[[La Chasse au météore]]''
* ''[[Le Pilote du Danube]]''
* ''[[Les naufragés du &quot;Jonathan&quot;]]''
* ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]''
* ''[[Le Docteur Ox]]''
* [[Verneova erupcija]]
* [[Michel Verne]]
* ''[[La maison à vapeur]]''
* ''[[Le Volcan d'or]]''
* ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]''
* ''[[Les Indes noires]]''
* ''[[L'Étoile du sud]]''
* ''[[Nord contre Sud]]''
* ''[[Famille-sans-nom]]''
* ''[[Sans dessus dessous]]''
* ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]''
* ''[[Le Sphinx des glaces]]''
* ''[[Frritt-Flacc]]''
* ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]''
* ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]''
* ''[[Deux ans de vacances]]''
* ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]''
* ''[[L'Île à hélice]]''
* ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]''
* ''[[Hector Servadac]]''
* ''[[P'tit-Bonhomme]]''
* ''[[Voyage à travers l'impossible]]''
* ''[[Voyages extraordinaires]]''
* [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]]
{{div col end}}

== Prethistorija ==
{{div col}}
* ''[[Gojirasaurus]]'' 
* ''[[Coelophysis]]'' 
* ''[[Deinocheirus]]'' 
* ''[[Gallimimus]]'' 
* ''[[Ornithomimus]]'' 
* ''[[Staurikosaurus]]'' 
* ''[[Eoraptor]]'' 
* ''[[Dilophosaurus]]'' 
* ''[[Ceratosaurus]]'' 
* ''[[Abelisaurus]]'' 
* ''[[Carnotaurus]]'' 
* ''[[Piatnitzkysaurus]]'' 
* ''[[Oviraptor]]'' 
* [[Saurischia]] 
* [[Teropodi]] 
* ''[[Deinonychus]]'' 
* ''[[Spinosaurus]]'' 
* [[Fiziologija dinosaura]] 
* ''[[Scipionyx]]'' 
* ''[[Microraptor]]'' 
* [[Sauropodomorfi]] 
* ''[[Achillobator]]'' 
* ''[[Mahakala]]'' 
* [[Dromeosauridi]] 
* [[Oviraptoridi]] 
* [[Tireofori]] 
* ''[[Pisanosaurus]]'' 
* [[Dilofosauridi]] 
* [[Ceratosauri]]
* [[Ankilosauri]]
* [[Hadrosauridi]]
* [[Celurosauri]]
* ''[[Edmontosaurus]]''
* ''[[Eustreptospondylus]]''
* ''[[Shuvuuia]]''
* ''[[Dromaeosaurus]]''
* [[Kompsognatidi]]
* [[Ornitopodi]]
* ''[[Ouranosaurus]]''
* [[Celofisoidi]]
* [[Alosauroidi]]
* [[Abelisauridi]]
* [[Terizinosauri]]
* ''[[Dilong]]''
* ''[[Troodon]]''
* ''[[Compsognathus]]''
* ''[[Pelecanimimus]]''
* ''[[Unenlagia]]''
* ''[[Ornitholestes]]''
* ''[[Therizinosaurus]]''
* ''[[Caudipteryx]]''
* ''[[Bambiraptor]]''
* ''[[Alvarezsaurus]]''
* [[Ornitomimosauri]]
* [[Deinonihosauri]]
* ''[[Hesperornis]]''
* ''[[Avimimus]]''
* ''[[Mei]]''
* [[Spinosauridi]]
* ''[[Velociraptor]]''
* [[Alvarezsauridi]]
* [[Maniraptoriformi]]
* [[Hererasauridi]]
* ''[[Sinornithosaurus]]''
* [[Celuridi]]
* [[Dromeosaurini]]
* [[Trudontidi]]
* ''[[Dryosaurus]]''
* ''[[Heterodontosaurus]]''
* [[Iguanodonti]]
* ''[[Camptosaurus]]''
* ''[[Corythosaurus]]''
* ''[[Hypsilophodon]]''
* ''[[Othnielosaurus]]''
* ''[[Tenontosaurus]]''
* ''[[Orodromeus]]''
* [[Pterosauri]]
* [[Pahicefalosauri]]
* ''[[Pachycephalosaurus]]''
* ''[[Dracorex]]''
* ''[[Stegoceras]]''
* ''[[Prenocephale]]''
* ''[[Maiasaura]]''
* ''[[Homalocephale]]''
* ''[[Edmontonia]]''
* ''[[Polacanthus]]''
* ''[[Sauropelta]]''
* [[Nodosauridi]]
* ''[[Nodosaurus]]''
* ''[[Minmi]]''
* [[Ankilosauridi]]
* ''[[Antarctopelta]]''
* ''[[Mymoorapelta]]''
* ''[[Gastonia]]''
* ''[[Minotaurasaurus]]''
* ''[[Ankylosaurus]]''
* ''[[Dyoplosaurus]]''
* ''[[Euoplocephalus]]''
* ''[[Scelidosaurus]]''
* [[Stegosauri]]
* [[Ceratopsi]]
* ''[[Parksosaurus]]''
* ''[[Huayangosaurus]]''
* ''[[Hesperosaurus]]''
* ''[[Wuerhosaurus]]''
* ''[[Tuojiangosaurus]]''
* ''[[Kentrosaurus]]''
* ''[[Tsintaosaurus]]''
* ''[[Olorotitan]]''
* ''[[Shantungosaurus]]''
* ''[[Hypacrosaurus]]''
* ''[[Gryposaurus]]''
* ''[[Prosaurolophus]]''
* ''[[Saurolophus]]''
* ''[[Postosuchus]]''
* ''[[Doedicurus]]''
* ''[[Dinofelis]]''
* ''[[Megaloceros]]''
* ''[[Megatherium]]''
* ''[[Hyaenodon]]''
* ''[[Deinotherium]]''
* ''[[Archaeotherium]]''
* ''[[Chalicotherium]]''
* ''[[Scutellosaurus]]''
* ''[[Othnielia]]''
* ''[[Micropachycephalosaurus]]''
* ''[[Titanoceratops]]''
* [[Anurognatidi]]
* [[Dimorfodontidi]]
* [[Ramforinkidi]]
* [[Aždarkidi]]
* [[Ornitokajridi]]
* [[Pteranodontidi]]
* [[Tapežaridi]]
* ''[[Moeritherium]]''
* ''[[Eudimorphodon]]''
* ''[[Sordes]]''
* ''[[Tapejara]]''
* ''[[Sharovipteryx]]''
* ''[[Propalaeotherium]]''
* ''[[Ambulocetus]]''
* ''[[Pakicetus]]''
* ''[[Anurognathus]]''
* ''[[Dorudon]]''
* ''[[Rodhocetus]]''
* [[Ambulocetidi]]
* [[Remingtonocetidi]]
* [[Bazilosauridi]]
* ''[[Jeholopterus]]''
* ''[[Dimorphodon]]''
* [[Dinocefali]]
* [[Terapsidi]]
* [[Anteosauri]]
* [[Biarmosuki]]
* [[Gorgonopsi]]
* [[Tetanure]]
* ''[[Monolophosaurus]]''
* [[Arheoceti]]
* ''[[Dorygnathus]]''
* ''[[Buitreraptor]]''
* [[Protocetidi]]
* ''[[Kutchicetus]]''
* ''[[Remingtonocetus]]''
* ''[[Hatzegopteryx]]''
* [[Pakicetidi]]
* ''[[Quetzalcoatlus]]''
* ''[[Ornithocheirus]]''
* ''[[Tropeognathus]]''
* ''[[Macrauchenia]]''
* ''[[Pteranodon]]''
* ''[[Maiacetus]]''
* ''[[Protocetus]]''
* ''[[Paraceratherium]]''
* ''[[Anhanguera]]''
* ''[[Tupuxuara]]''
* ''[[Nyctosaurus]]''
* ''[[Homo gautengensis]]''
* ''[[Ardipithecus]]''
* ''[[Paranthropus]]''
* ''[[Homo heidelbergensis]]''
* ''[[Homo floresiensis]]''
* ''[[Australopithecus]]''
* ''[[Australopithecus bahrelghazali]]''
* ''[[Australopithecus garhi]]''
* ''[[Australopithecus anamensis]]''
* ''[[Paranthropus aethiopicus]]''
* ''[[Paranthropus robustus]]''
* ''[[Paranthropus boisei]]''
* [[Rane ljudske migracije]]
* [[Ichthyostegalia]]
* [[Paleoantropologija]]
* ''[[Pterodactylus]]''
* [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]]
* ''[[Cearadactylus]]''
* ''[[Geosternbergia]]''
* [[Pterodaktiloidi]]
* [[Ramforinkoidi]]
* ''[[Pterodaustro]]''
* ''[[Arambourgiania]]''
* ''[[Campylognathoides]]''
* ''[[Pterorhynchus]]''
* ''[[Coloborhynchus]]''
* ''[[Istiodactylus]]''
* ''[[Ludodactylus]]''
* ''[[Preondactylus]]''
* ''[[Peteinosaurus]]''
* ''[[Angustinaripterus]]''
* ''[[Bellubrunnus]]''
* ''[[Sericipterus]]''
* ''[[Scaphognathus]]''
* [[Popis rodova pterosaura]]
* ''[[Aerotitan]]''
* ''[[Amblydectes]]''
* ''[[Aerodactylus]]''
* [[Popis rodova dinosaura]]
* ''[[Bakonydraco]]''
* ''[[Ctenochasma]]''
* ''[[Cycnorhamphus]]''
* ''[[Dsungaripterus]]''
* ''[[Feilongus]]''
* ''[[Germanodactylus]]''
* ''[[Gnathosaurus]]''
* ''[[Zhejiangopterus]]''
* ''[[Tupandactylus]]''
* ''[[Thalassodromeus]]''
* ''[[Rhamphorhynchus]]''
* ''[[Sinopterus]]''
* ''[[Ningchengopterus]]''
* [[Klasifikacija dinosaura]]
* ''[[Nemicolopterus]]''
* ''[[Liaoningopterus]]''
* ''[[Lonchodectes]]''
* ''[[Nurhachius]]''
* ''[[Noripterus]]''
* ''[[Haopterus]]''
* [[Filogenija pterosaura]]
* [[Alosauridi]]
* [[Terizinosauridi]]
* [[Plateosauridi]]
* [[Ceratosauridi]]
* [[Abelisauri]]
* ''[[Homo naledi]]''
* [[Efekat recentnosti]]
* [[Signor-Lippsov efekat]]
* [[Jaz sauropoda]]
* [[Paleoparazitologija]]
* [[Arheoparazitologija]]
{{div col end}}</text>
      <sha1>77lizb9dryomltgel4az8ezuxtmkhkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717365</id>
      <parentid>42717231</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Načini ishrane */</comment>
      <origin>42717365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22870" sha1="ezk32z0eawx6cloxto6bc8gb9datn3q" xml:space="preserve">Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki:

== Ptice ==
{{div col}}
* [[Medovođe]] 
* [[Bukavac nebogled]] 
* [[Papige]] 
* [[Plavoleđa mišjakinja]] 
* [[Prave kukavice]] 
* [[Ptica sekretar]] 
* [[Loriji]] 
* [[Riječni vodomari]] 
* [[Australski bukavac]] 
* [[Kakapo]] 
* [[Ćubaste čiope]] 
* [[Uljašica]] 
* [[Jakamari]] 
* [[Jastreb]] 
* [[Vodosjeci]] 
* [[Strigopidae]] 
* [[Čigre]] 
* [[Američki bukavac]] 
* [[Crveno-modra ara]] 
* [[Kakadui]] 
* [[Tukani]] 
* [[Svračci]] 
* [[Phaethontidae]] 
* [[Nimfa (ptica)]] 
* [[Kljunorošci]] 
* [[Guarauna]] 
* [[Velika rujnica]] 
* [[Kratkoprsti kobac]] 
* [[Dugorepa sjenica]] 
* [[Šljuke sjemenjarke]] 
* [[Mala njorka]] 
* [[Smeđi kivi]] 
* [[Neomorphinae]] 
* [[Botaurinae]] 
* [[Južnoamerički bukavac]] 
* [[Češljugar]] 
* [[Crkavica]] 
* [[Kostoberina]] 
* [[Lisasta guska]] 
* [[Veliki pomornik]] 
* [[Patka lastarka]] 
* [[Utva]] 
* [[Planinska ševa]] 
* [[Eja strnjarica]] 
* [[Nandu]] 
* [[Gusjenicojedi]] 
* [[Dugorepe sjenice]] 
* [[Bluna]] 
* [[Velika čaplja]] 
* [[Mala prutka]] 
* [[Patka kreketaljka]] 
* [[Kukuvije]] 
* [[Šumski pupavci]] 
* [[Pilari]] 
* [[Čaplja govedarica]] 
* [[Vijoglav]] 
* [[Žako]] 
* [[Pomornici]] 
* [[Dromah]] 
* [[Todiji]] 
* [[Zlatovrane]] 
* [[Kukavičja modrivrana]] 
* [[Dolinske modrivrane]] 
* [[Pčelarice]]
* [[Vodeni vodomari]] 
* [[Vodomari dupljaši]] 
* [[Šarenoglava patka]] 
* [[Žunice]] 
* [[Bradonjice]] 
* [[Čiope]] 
* [[Cvjetne ptice]] 
* [[Ševe]] 
* [[Brljci]] 
* [[Medosasi]] 
* [[Obični ćuk]]
* [[Neornithes]]
* [[Harpija (ptica)]]
* ''[[Vermivora]]''
{{div col end}}

== Gljive ==
{{div col}}
* [[Vještičino srce]] 
* [[Rujnica]] 
* [[Vukovo meso]] 
* [[Đurđevača]] 
* [[Smrčci]] 
* [[Vrganj]]
* [[Baršunasta panjevčica]] 
* [[Maglenka]] 
* [[Djevojačka krasnica]] 
* [[Zlatna krasnica]] 
* [[Crvena krasnica]] 
* [[Modrikača]] 
* [[Zelenka]] 
* [[Kraljevka]] 
* [[Jablanovača]] 
* [[Žućkasta pupavka]] 
* ''[[Amanita]]''
* [[Klobuk (gljiva)]] 
* [[Mikologija]] 
* [[Himenij]] 
* [[Stručak]] 
* [[Otisak spora]] 
* [[Micetizam]] 
* [[Jestiva gljiva]]
* [[Nematofagna gljiva]]
* [[Hlamidospora]]
* [[Teliospora]]
* [[Heterotalizam]]
* [[Dikarion]]
* [[Monokarion]]
* [[Plazmogamija]]
* [[Eciospora]]
* [[Ecij]]
* [[Peridij]]
* [[Gleba]]
* [[Kapilicij]]
* [[Kukica]]
* [[Homotalizam]]
* [[Urediniospora]]
* [[Pikniospora]]
* [[Heterokarion]]
* [[Kopčasta veza]]
* [[Gasteroidna gljiva]]
* [[Volva]]
* [[Bazidiokarp]]
{{div col end}}

== Biljke ==
{{div col}}
* [[Paludarij]]
* [[Vrt u boci]]
* [[Wardova kutija]]
* [[Orhidelirij]]
* [[Pteridomanija]]
* ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]''
* [[Otiskivanje prirode]]
* ''[[Peristeria elata]]''
* ''[[Sterculia apetala]]''
* [[Graminoid]]
* [[Širokolisna zeljasta biljka]]
* [[Potporni korijen]]
* [[Miješak]]
* [[Podrast]]
* [[Biljni sok]]
* [[Anoksigena fotosinteza]]
* [[Kriptogam]]
* [[Zoospora]]
* [[Gametangij]]
* [[Zigospora]]
* [[Oogonij]]
* [[Arhegonij]]
* [[Anteridij]]
* [[Ombrofob]]
* [[Haustorij]]
{{div col end}}

== Životinje ==
{{div col}}
* [[Pirka]] 
* [[Tasmanski vrag]] 
* [[Vitoroga antilopa]] 
* [[Afrički mravojed]] 
* [[Rakun]]
* [[Crveni panda]]
* [[Snježni leopard]]
* [[Vicenteova otrovna žaba]]
* ''[[Stephanolepis hispidus]]''
* ''[[Tachyspiza virgata]]''
* ''[[Odocoileus]]''
* [[Morski puž]]
* [[Patuljasti troprsti ljenjivac]]
* [[Terarij]]
* [[Grabežljiva riba]]
* [[Knidosak]]
* [[Unkenrefleks]]
* [[Mikrofauna]]
* [[Jazbina (životinje)]]
* [[Cerate]]
* [[Zooksantela]]
* [[Insekti u medicini]]
* [[Paučnjaci u medicini]]
* [[Ekomorfi Anolisa]]
* [[Intraspecijsko prepoznavanje]]
* [[Digitigradno kretanje]]
* [[Plantigradno kretanje]]
* [[Oligoleksija]]
* [[Polileksija]]
{{div col end}}

== Ekologija ==
{{div col}}
* [[Fauna Australije]]
* [[Fauna Škotske]]
* [[Megafauna]] 
* [[Šuma kelpa]] 
* [[Neritička zona]] 
* [[Pelagijska zona]] 
* [[Planinski travnjaci i šikare]] 
* [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] 
* [[Mediteranske šume i šikare]] 
* [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] 
* [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] 
* [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] 
* [[Hladni izvori]] 
* [[Hidrotermalni izvori]] 
* [[Koraljni greben]] 
* [[Dužina od njuške do otvora]]
* [[Osteološki korelat]]
* [[Meristika]]
* [[Generalističke i specijalističke vrste]]
* [[Kozmopolitska rasprostranjenost]]
* [[Areal kretanja]]
* [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]]
* [[Ekološko oslobađanje]]
* [[Sesilnost]]
* [[Bioerozija]]
* [[Vodni stres]]
* [[Raspon nelimitirajuće dostupnosti vode]]
* [[Raspoloživi vodni kapacitet]]
* [[Tačka trajnog venuća]]
* [[Kontinuum tlo–biljka–atmosfera]]
* [[Arborealno kretanje]]
* [[Fosorijalna životinja]]
* [[Aerobna digestija]]
* [[Hipoteza o oslobađanju od neprijatelja]]
* [[Kurzorijalna životinja]]
* [[Hipoteza gradijenta stresa]]
* [[Brahijacija]]
* [[Ključna vrsta]]
* [[Bioakumulacija]]
* [[Biomagnifikacija]]
* [[Paradoks planktona]]
* [[Alfa raznolikost]]
* [[Bogatstvo vrsta]]
* [[Plastisfera]]
* [[Mezopredator]]
* [[Inkvilinizam]]
* [[Krovna vrsta]]
* [[Ekotop]]
* [[Antitropsko rasprostranjenje]]
{{div col end}}

== Evolucija ==
{{div col}}
* [[Dubokomorski gigantizam]] 
* [[Otočna patuljastost]] 
* [[Disgenika]]
* [[Evolutivna zamka]]
* [[Ekološka zamka]]
* [[Perceptivna zamka]]
* [[Evolutivna radijacija]]
* [[Neadaptivna radijacija]]
* [[Neekološka specijacija]]
* [[Biološka tamna materija]]
* [[Mezozojsko-kenozojsko širenje]]
* [[Hipoteza o Crvenom kralju]]
* [[Kontinuum mutualizma i parazitizma]]
* [[Fenotipski disparitet]]
* [[Evolutivna utrka u naoružanju]]
* [[Avalonska eksplozija]]
* [[Evolutivni kompromis]]
* [[Filogenetska inercija]]
* [[Plesiomorfija i simplesiomorfija]]
* [[Hipoteza dvorske lude]]
* [[Potisak prošlosti]]
* [[Autapomorfija]]
* [[Komparativna biologija]]
{{div col end}}

== Razno ==
{{div col}}
* [[Dinosaur Planet]]
* [[Šetnja s dinosaurima]]
* [[Šetnja s čudovištima]]
* [[Šetnja sa zvijerima]]
* [[Šetnja s pećinskim ljudima]]
* [[Ljuba]]
* [[Život na Marsu]]
* [[Davorin Popović]]
* [[Frutiger Aero]]
* [[Blobjekt]]
* [[Solarpunk]]
* [[Ahilova peta]]
* [[Y2K]]
* [[Biopunk]]
* [[Populuxe]]
* [[Raygun Gothic]]
* [[Visoka tehnologija]]
* [[Ludi naučnik]]
* [[Mikoheterotrofija]]
* [[Anautogenija]]
* [[Vitelogeneza]]
* [[Izolecitalna jajna ćelija]]
* [[Telolecitalna jajna ćelija]]
* [[Centrolecitalna jajna ćelija]]
* [[Pasteurova tačka]]
* [[Pasteurov efekat]]
* [[Bazen L'Atalante]]
* [[Mikroaerofil]]
* [[Aerotolerantni anaerob]]
* [[Canfieldov okean]]
* [[Crveni rub]]
* [[Rana Zemlja]]
* [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]]
* [[Fotopigment]]
* [[Primarna atmosfera]]
* [[Sjenovita biosfera]]
* [[Aerobni organizam]]
* [[Obligatni aerob]]
* [[Kinetotrof]]
* [[Superokean]]
* [[Suessov efekat]]
* [[Lava planeta]]
* [[Vinogradskijev stupac]]
* [[Koraljni pijesak]]
* [[Zvjezdani vjetar]]
* [[Zvjezdana korona]]
* [[Fotosintetski pigment]]
* [[Mjehur zvjezdanog vjetra]]
* [[Fakultativno anaerobni organizam]]
* [[Epaksijalni i hipaksijalni mišići]]
* [[Sekundarna atmosfera]]
* [[Paradoks slabog mladog Sunca]]
* [[Prebiotička atmosfera]]
* [[Anaerobna respiracija]]
* [[Bakterijske ćelijske morfologije]]
* [[Duboko vrijeme]]
* [[Svijet pare]]
* [[Htonska planeta]]
* [[Hipotetski astronomski objekat]]
* [[Blaneta]]
* [[Planeta bez jezgre]]
* [[Cirkulplanetarni disk]]
* [[Emperipoleza]]
* [[Kriptogram]]
* [[Peripoleza]]
* [[Trbušasti mišić lista]]
* [[Entoza]]
* [[Ispuštanje plinova]]
* [[Lizogenija]]
* [[Lizogen]]
* [[Moron]]
* [[Litički ciklus]]
* [[Arbitrij]]
* [[Profag]]
* [[Mobilom]]
* [[Prirodna kompetentnost]]
* [[Pomoćni virus]]
* [[Heterodont]]
* [[Nehomologna rekombinacija]]
* [[Polarna mutacija]]
* [[Obrnuti tok elektrona]]
* [[Fagoptoza]]
* [[Mikrografija]]
* [[Izbirljivi organizam]]
* [[Obligatni anaerob]]
* [[Zigotska indukcija]]
* [[Paleoatmosfera]]
* [[Zvjezdana atmosfera]]
* [[Ameboflagelat]]
* [[Nitrificirajuće bakterije]]
{{div col end}}

== Znakovi smrti ==
{{div col}}
* [[Postmortalni interval]]
{{div col end}}

== Ekstremofili ==
{{div col}}
* [[Kapnofil]]
* [[Acidofil]]
* [[Hipolit (ekstremofil)]]
* [[Lipofilna bakterija]]
* [[Litofil]]
* [[Metalotolerantni organizam]]
* [[Osmofil]]
* [[Psamofil]]
* [[Snotit]]
* [[Radiotrofne gljive]]
{{div col end}}

== Biološka pravila ==
{{div col}}
* [[Biološka ograničenja]]
* [[Carrierovo ograničenje]]
* [[Emeryjevo pravilo]]
* [[Eichlerovo pravilo]]
* [[Fosterovo pravilo]]
* [[Jordanovo pravilo]]
* [[Harrisonovo pravilo]]
* [[Rosino pravilo]]
* [[Renschovo pravilo]]
* [[Lackov princip]]
* [[Allenovo pravilo]]
* [[Glogerovo pravilo]]
* [[Rapoportovo pravilo]]
{{div col end}}

== Termoregulacija kod životinja ==
{{div col}}
* [[Gigantotermija]]
* [[Stenoterm]]
* [[Heterotermija]]
* [[Bradimetabolizam]]
* [[Tahiaerobnost]]
* [[Bradiaerobnost]]
* [[Termolabilnost]]
* [[Mezoterm]]
* [[Homeotermija]]
* [[Ektoterm]]
{{div col end}}

== Slušni aparati ==
{{div col}}
* [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]]
* [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]]
{{div col end}}

== Načini ishrane ==
{{div col}}
* [[Arahnofagija]]
* [[Kukcojed]] 
* [[Oofagija]]
* [[Avivor]]
* [[Entomofagija]]
* [[Ksilofagija]]
* [[Mizocitoza]]
* [[Mikrobivornost]]
* [[Bakterivor]]
* [[Saprofagija]]
* [[Tanatofag]]
* [[Mukofagija]]
* [[Vermivor]]
* [[Florivor]]
* [[Hipokarnivor]]
* [[Hiperkarnivor]]
* [[Spongivor]]
* [[Folivor]]
* [[Ksenofagija]]
* [[Graminivor]]
* [[Pedofagija]]
* [[Razlagač]]
* [[Geofagija]]
* [[Vršni predator]]
* [[Ofiofagija]]
* [[Nektarivor]]
* [[Interakcije potrošača i resursa]]
* [[Saprotrofna ishrana]]
* [[Holozojska ishrana]]
* [[Heterotrofna ishrana]]
* [[Lepidofagija]]
* [[Piscivor]]
* [[Hematofagija]]
* [[Mirmekofagija]]
* [[Koraljivor]]
* [[Gljiva mesožderka]]
* [[Oligofagija]]
* [[Fotoautotrof]]
* [[Durofagija]]
* [[Litoautotrof]]
* [[Moluskivori]]
* [[Placentofagija]]
* [[Predacija jaja]]
* [[Ljudožderna životinja]]
* [[Odvikavanje od dojenja]]
* [[Frugivori]]
* [[Predacija sjemena]]
* [[Melivorija]]
* [[Planktivor]]
* [[Nekrofagi]]
* [[Autotrof]]
* [[Hemolitoautotrof]]
* [[Palinivor]]
* [[Osteofagija]]
* [[Plastivor]]
* [[Fungivor]]
* [[Radiosinteza (metabolizam)]]
* [[Litotrof]]
* [[Organotrof]]
* [[Mezokarnivor]]
* [[Kleptoparazitizam]]
* [[Grabežljivi dinoflagelati]]
* [[Krmna hrana]]
* [[Autokanibalizam]]
* [[Fakultativni parazit]]
* [[Parazitizam]]
* [[Trofalaksa]]
* [[Suvišno ubijanje]]
{{div col end}}

== Videoigre i sl. ==
{{div col}}
* ''[[Skateboard Park Tycoon]]''
* ''[[Plant Tycoon]]''
* ''[[Fish Tycoon]]''
* ''[[Feeding Frenzy 2]]''
* ''[[Feeding Frenzy]]''
* ''[[Big Kahuna Reef]]''
* ''[[Ricochet Lost Worlds]]''
* ''[[Virtual Villagers]]''
* ''[[Dino Island]]''
* ''[[Zoo Tycoon 2]]''
* ''[[Brother Bear (videoigra)]]''
* ''[[Tarzan (videoigra)]]''
* ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]''
* ''[[School Tycoon]]''
* ''[[Diner Dash]]''
* ''[[Ratatouille (videoigra)]]''
* ''[[Madagascar (videoigra)]]''
* ''[[Age of Mythology]]''
* ''[[Tribal Trouble]]''
* ''[[ThinkTanks]]''
* ''[[Hugo: Bukkazoom!]]''
* ''[[Mall Tycoon]]''
* ''[[Bliss (fotografija)]]''
* ''[[Moon Tycoon]]''
* ''[[Deep Sea Tycoon]]''
* ''[[So Blonde]]''
* ''[[Ankh (videoigra)]]''
* ''[[Red Moon Desert]]''
* ''[[RimWorld]]''
* ''[[Spy Fox 2: &quot;Some Assembly Required&quot;]]''
* ''[[The Oregon Trail (1985)]]''
* ''[[Alien Hominid]]''
* ''[[Faunasphere]]''
* ''[[Platypus]]''
{{div col end}}

== Kultura i historija ==
{{div col}}
* Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]])
* [[Ezopove basne]]
* [[Faust]]
* [[Childe Harold's Pilgrimage]]
* [[Nauka u renesansi]]
* [[Visoki srednji vijek]]
* [[Srednjovjekovno domaćinstvo]]
* [[Demografija srednjeg vijeka]]
* [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]]
* [[Renesansa 12. vijeka]]
* [[Kasni srednji vijek]]
* [[Srednjovjekovna književnost]]
* ''[[Livre des Merveilles du Monde]]''
* [[Saski ratovi]]
* [[Velika glad 1315–1317]]
* [[Makedonska renesansa]]
* [[Makedonska umjetnost (bizantska)]]
* [[Pariški psaltir]]
* [[Sedmi križarski rat]]
* [[Peti križarski rat]]
* [[Šesti križarski rat]]
* [[Aleksandrijski križarski rat]]
* [[Pastirski križarski rat (1251)]]
* [[Pastirski križarski rat (1320)]]
* [[Bosanski križarski rat]]
* [[Prvi švedski križarski rat]]
* [[Treći švedski križarski rat]]
* [[Drugi švedski križarski rat]]
* [[Norveški križarski rat]]
* [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]]
* [[Berberski križarski rat]]
* [[Deveti križarski rat]]
* [[Osmanska invazija Otranta]]
* [[Varninski križarski rat]]
* [[Križarski rat 1197]]
* [[Vendski križarski rat]]
* [[Mletački križarski rat]]
* [[Sjeverni križarski ratovi]]
* [[Savojski križarski rat]]
* [[Sijenska škola]]
* [[Bolonjska škola]]
* [[Lukanska škola]]
* [[Ferarska škola]]
* [[Firentinska škola]]
* [[Barunski križarski rat]]
* [[Livonski križarski rat]]
* [[Livonska rimovana hronika]]
* [[Prvi novgorodski ljetopis]]
* [[Hronika Henrika od Livonije]]
* [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]]
* [[Despenserov križarski rat]]
* [[Šansonijer]]
* [[Pergaminho Sharrer]]
* [[Cancioneiro da Vaticana]]
* [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]]
* ''[[Il Canzoniere]]''
* [[Düsseldorfska slikarska škola]]
* [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]]
* [[Froissartove Hronike]]
* [[Fridrihovski rokoko]]
* [[Zapadno slikarstvo]]
* [[Trgovačka ruta Volga]]
* [[Grčki učenjaci u renesansi]]
* [[Novo učenje]]
* [[Popis renesansnih humanista]]
* [[Renesansni humanizam]]
* [[Dolce Stil Novo]]
* [[Flamansko slikarstvo]]
* [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]]
* [[Renesansni latinski jezik]]
* [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]]
* [[Lublinska renesansa]]
* [[Španska renesansa]]
* [[Engleska renesansa]]
* [[Normanski i srednjovjekovni London]]
* [[London u periodu Tudora]]
* [[London u periodu Stuarta]]
* [[London u 18. vijeku]]
* [[Talijanska renesansa]]
* [[Francuska renesansa]]
* [[De humani corporis fabrica]]
* [[Njemačka renesansa]]
* [[Renesansa u Nizozemskim]]
* [[Portugalska renesansa]]
* [[Poljska renesansa]]
* [[Belle Époque]]
* [[Dekadentni pokret]]
* [[Vesele devedesete]]
* [[Mašinsko doba]]
* [[Edisonada]]
* [[Robinzonada]]
* ''[[Le Temps]]''
* [[Miletska priča]]
* [[Romantizam u nauci]]
{{div col end}}

== Jules Verne ==
{{div col}}
* ''[[Un prêtre en 1839]]''
* ''[[Le Testament d'un excentrique]]''
* ''[[L'École des Robinsons]]''
* ''[[Un hivernage dans les glaces]]''
* ''[[Une ville flottante]]''
* ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]''
* ''[[Un drame au Mexique]]''
* ''[[Un drame dans les airs]]''
* ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]''
* ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]''
* ''[[Le Phare du bout du monde]]''
* ''[[L'Invasion de la mer]]''
* ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]''
* ''[[Les Confessions]]''
* ''[[Mathias Sandorf]]''
* ''[[De la Terre à la Lune]]''
* ''[[Autour de la Lune]]''
* ''[[Robur-le-Conquérant]]''
* ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]''
* ''[[Seconde patrie]]''
* ''[[Paris au XXe siècle]]''
* ''[[Michel Strogoff]]''
* ''[[L'Île mystérieuse]]''
* ''[[Face au drapeau]]''
* ''[[Le Pays des fourrures]]''
* ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]''
* ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]''
* ''[[Le Rayon vert]]''
* ''[[Kéraban-le-têtu]]''
* ''[[L’Archipel en feu]]''
* ''[[Un Billet de loterie]]''
* ''[[Le Chemin de France]]''
* ''[[César Cascabel]]''
* ''[[Mistress Branican]]''
* ''[[Le Château des Carpathes]]''
* ''[[Claudius Bombarnac]]''
* ''[[Clovis Dardentor]]''
* ''[[Le Superbe Orénoque]]''
* ''[[Le Village aérien]]''
* ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]''
* ''[[Les Frères Kip]]''
* ''[[Bourses de voyage]]''
* ''[[Un drame en Livonie]]''
* ''[[Maître du monde]]''
* ''[[Martin Paz]]''
* ''[[Le Comte de Chanteleine]]''
* ''[[Les forceurs de blocus]]''
* ''[[Une ville idéale]]''
* ''[[Les Révoltés de la Bounty]]''
* ''[[Gil Braltar]]''
* ''[[L'Éternel Adam]]''
* ''[[L’Agence Thompson et Co]]''
* ''[[La Chasse au météore]]''
* ''[[Le Pilote du Danube]]''
* ''[[Les naufragés du &quot;Jonathan&quot;]]''
* ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]''
* ''[[Le Docteur Ox]]''
* [[Verneova erupcija]]
* [[Michel Verne]]
* ''[[La maison à vapeur]]''
* ''[[Le Volcan d'or]]''
* ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]''
* ''[[Les Indes noires]]''
* ''[[L'Étoile du sud]]''
* ''[[Nord contre Sud]]''
* ''[[Famille-sans-nom]]''
* ''[[Sans dessus dessous]]''
* ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]''
* ''[[Le Sphinx des glaces]]''
* ''[[Frritt-Flacc]]''
* ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]''
* ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]''
* ''[[Deux ans de vacances]]''
* ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]''
* ''[[L'Île à hélice]]''
* ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]''
* ''[[Hector Servadac]]''
* ''[[P'tit-Bonhomme]]''
* ''[[Voyage à travers l'impossible]]''
* ''[[Voyages extraordinaires]]''
* [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]]
{{div col end}}

== Prethistorija ==
{{div col}}
* ''[[Gojirasaurus]]'' 
* ''[[Coelophysis]]'' 
* ''[[Deinocheirus]]'' 
* ''[[Gallimimus]]'' 
* ''[[Ornithomimus]]'' 
* ''[[Staurikosaurus]]'' 
* ''[[Eoraptor]]'' 
* ''[[Dilophosaurus]]'' 
* ''[[Ceratosaurus]]'' 
* ''[[Abelisaurus]]'' 
* ''[[Carnotaurus]]'' 
* ''[[Piatnitzkysaurus]]'' 
* ''[[Oviraptor]]'' 
* [[Saurischia]] 
* [[Teropodi]] 
* ''[[Deinonychus]]'' 
* ''[[Spinosaurus]]'' 
* [[Fiziologija dinosaura]] 
* ''[[Scipionyx]]'' 
* ''[[Microraptor]]'' 
* [[Sauropodomorfi]] 
* ''[[Achillobator]]'' 
* ''[[Mahakala]]'' 
* [[Dromeosauridi]] 
* [[Oviraptoridi]] 
* [[Tireofori]] 
* ''[[Pisanosaurus]]'' 
* [[Dilofosauridi]] 
* [[Ceratosauri]]
* [[Ankilosauri]]
* [[Hadrosauridi]]
* [[Celurosauri]]
* ''[[Edmontosaurus]]''
* ''[[Eustreptospondylus]]''
* ''[[Shuvuuia]]''
* ''[[Dromaeosaurus]]''
* [[Kompsognatidi]]
* [[Ornitopodi]]
* ''[[Ouranosaurus]]''
* [[Celofisoidi]]
* [[Alosauroidi]]
* [[Abelisauridi]]
* [[Terizinosauri]]
* ''[[Dilong]]''
* ''[[Troodon]]''
* ''[[Compsognathus]]''
* ''[[Pelecanimimus]]''
* ''[[Unenlagia]]''
* ''[[Ornitholestes]]''
* ''[[Therizinosaurus]]''
* ''[[Caudipteryx]]''
* ''[[Bambiraptor]]''
* ''[[Alvarezsaurus]]''
* [[Ornitomimosauri]]
* [[Deinonihosauri]]
* ''[[Hesperornis]]''
* ''[[Avimimus]]''
* ''[[Mei]]''
* [[Spinosauridi]]
* ''[[Velociraptor]]''
* [[Alvarezsauridi]]
* [[Maniraptoriformi]]
* [[Hererasauridi]]
* ''[[Sinornithosaurus]]''
* [[Celuridi]]
* [[Dromeosaurini]]
* [[Trudontidi]]
* ''[[Dryosaurus]]''
* ''[[Heterodontosaurus]]''
* [[Iguanodonti]]
* ''[[Camptosaurus]]''
* ''[[Corythosaurus]]''
* ''[[Hypsilophodon]]''
* ''[[Othnielosaurus]]''
* ''[[Tenontosaurus]]''
* ''[[Orodromeus]]''
* [[Pterosauri]]
* [[Pahicefalosauri]]
* ''[[Pachycephalosaurus]]''
* ''[[Dracorex]]''
* ''[[Stegoceras]]''
* ''[[Prenocephale]]''
* ''[[Maiasaura]]''
* ''[[Homalocephale]]''
* ''[[Edmontonia]]''
* ''[[Polacanthus]]''
* ''[[Sauropelta]]''
* [[Nodosauridi]]
* ''[[Nodosaurus]]''
* ''[[Minmi]]''
* [[Ankilosauridi]]
* ''[[Antarctopelta]]''
* ''[[Mymoorapelta]]''
* ''[[Gastonia]]''
* ''[[Minotaurasaurus]]''
* ''[[Ankylosaurus]]''
* ''[[Dyoplosaurus]]''
* ''[[Euoplocephalus]]''
* ''[[Scelidosaurus]]''
* [[Stegosauri]]
* [[Ceratopsi]]
* ''[[Parksosaurus]]''
* ''[[Huayangosaurus]]''
* ''[[Hesperosaurus]]''
* ''[[Wuerhosaurus]]''
* ''[[Tuojiangosaurus]]''
* ''[[Kentrosaurus]]''
* ''[[Tsintaosaurus]]''
* ''[[Olorotitan]]''
* ''[[Shantungosaurus]]''
* ''[[Hypacrosaurus]]''
* ''[[Gryposaurus]]''
* ''[[Prosaurolophus]]''
* ''[[Saurolophus]]''
* ''[[Postosuchus]]''
* ''[[Doedicurus]]''
* ''[[Dinofelis]]''
* ''[[Megaloceros]]''
* ''[[Megatherium]]''
* ''[[Hyaenodon]]''
* ''[[Deinotherium]]''
* ''[[Archaeotherium]]''
* ''[[Chalicotherium]]''
* ''[[Scutellosaurus]]''
* ''[[Othnielia]]''
* ''[[Micropachycephalosaurus]]''
* ''[[Titanoceratops]]''
* [[Anurognatidi]]
* [[Dimorfodontidi]]
* [[Ramforinkidi]]
* [[Aždarkidi]]
* [[Ornitokajridi]]
* [[Pteranodontidi]]
* [[Tapežaridi]]
* ''[[Moeritherium]]''
* ''[[Eudimorphodon]]''
* ''[[Sordes]]''
* ''[[Tapejara]]''
* ''[[Sharovipteryx]]''
* ''[[Propalaeotherium]]''
* ''[[Ambulocetus]]''
* ''[[Pakicetus]]''
* ''[[Anurognathus]]''
* ''[[Dorudon]]''
* ''[[Rodhocetus]]''
* [[Ambulocetidi]]
* [[Remingtonocetidi]]
* [[Bazilosauridi]]
* ''[[Jeholopterus]]''
* ''[[Dimorphodon]]''
* [[Dinocefali]]
* [[Terapsidi]]
* [[Anteosauri]]
* [[Biarmosuki]]
* [[Gorgonopsi]]
* [[Tetanure]]
* ''[[Monolophosaurus]]''
* [[Arheoceti]]
* ''[[Dorygnathus]]''
* ''[[Buitreraptor]]''
* [[Protocetidi]]
* ''[[Kutchicetus]]''
* ''[[Remingtonocetus]]''
* ''[[Hatzegopteryx]]''
* [[Pakicetidi]]
* ''[[Quetzalcoatlus]]''
* ''[[Ornithocheirus]]''
* ''[[Tropeognathus]]''
* ''[[Macrauchenia]]''
* ''[[Pteranodon]]''
* ''[[Maiacetus]]''
* ''[[Protocetus]]''
* ''[[Paraceratherium]]''
* ''[[Anhanguera]]''
* ''[[Tupuxuara]]''
* ''[[Nyctosaurus]]''
* ''[[Homo gautengensis]]''
* ''[[Ardipithecus]]''
* ''[[Paranthropus]]''
* ''[[Homo heidelbergensis]]''
* ''[[Homo floresiensis]]''
* ''[[Australopithecus]]''
* ''[[Australopithecus bahrelghazali]]''
* ''[[Australopithecus garhi]]''
* ''[[Australopithecus anamensis]]''
* ''[[Paranthropus aethiopicus]]''
* ''[[Paranthropus robustus]]''
* ''[[Paranthropus boisei]]''
* [[Rane ljudske migracije]]
* [[Ichthyostegalia]]
* [[Paleoantropologija]]
* ''[[Pterodactylus]]''
* [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]]
* ''[[Cearadactylus]]''
* ''[[Geosternbergia]]''
* [[Pterodaktiloidi]]
* [[Ramforinkoidi]]
* ''[[Pterodaustro]]''
* ''[[Arambourgiania]]''
* ''[[Campylognathoides]]''
* ''[[Pterorhynchus]]''
* ''[[Coloborhynchus]]''
* ''[[Istiodactylus]]''
* ''[[Ludodactylus]]''
* ''[[Preondactylus]]''
* ''[[Peteinosaurus]]''
* ''[[Angustinaripterus]]''
* ''[[Bellubrunnus]]''
* ''[[Sericipterus]]''
* ''[[Scaphognathus]]''
* [[Popis rodova pterosaura]]
* ''[[Aerotitan]]''
* ''[[Amblydectes]]''
* ''[[Aerodactylus]]''
* [[Popis rodova dinosaura]]
* ''[[Bakonydraco]]''
* ''[[Ctenochasma]]''
* ''[[Cycnorhamphus]]''
* ''[[Dsungaripterus]]''
* ''[[Feilongus]]''
* ''[[Germanodactylus]]''
* ''[[Gnathosaurus]]''
* ''[[Zhejiangopterus]]''
* ''[[Tupandactylus]]''
* ''[[Thalassodromeus]]''
* ''[[Rhamphorhynchus]]''
* ''[[Sinopterus]]''
* ''[[Ningchengopterus]]''
* [[Klasifikacija dinosaura]]
* ''[[Nemicolopterus]]''
* ''[[Liaoningopterus]]''
* ''[[Lonchodectes]]''
* ''[[Nurhachius]]''
* ''[[Noripterus]]''
* ''[[Haopterus]]''
* [[Filogenija pterosaura]]
* [[Alosauridi]]
* [[Terizinosauridi]]
* [[Plateosauridi]]
* [[Ceratosauridi]]
* [[Abelisauri]]
* ''[[Homo naledi]]''
* [[Efekat recentnosti]]
* [[Signor-Lippsov efekat]]
* [[Jaz sauropoda]]
* [[Paleoparazitologija]]
* [[Arheoparazitologija]]
{{div col end}}</text>
      <sha1>ezk32z0eawx6cloxto6bc8gb9datn3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>One-X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115025</id>
    <revision>
      <id>42717281</id>
      <parentid>42707840</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="no9d8o575gmjy3k135ynnevuuo3nwob" xml:space="preserve">{{Album (HR)
|ime_albuma     = One-X
|ime_glazbenika = [[Three Days Grace]]
|vrsta          = studijski album
|s_albuma       = 
|slika          = 
|žanr           = [[Post-grunge]], [[Alternative metal]]
|datum          = [[12. 6.|12. lipnja]] [[2006]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.threedaysgrace.com/us/music/one-x |title=Archive copy |access-date=2010-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100823002344/http://www.threedaysgrace.com/us/music/one-x |archive-date=2010-08-23 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|snimanje       = studeni [[2005]]. - siječanj [[2006]].
|trajanje       = 43:47
|izdavač        = Jive Records
|producent      = Howard Benson
|recenzija      = 
|kronologija    = 
|album_prije    = [[Three Days Grace (album)|Three Days Grace]]
|godina0        = 2003.
|godina         = 2006.
|album_poslije  = [[Life Starts Now]]
|godina2        = 2009.
|ostalo         = {{Singlovi (HR)
  | Ime Albuma     = One-X
  | Vrsta albuma   = studijski album
  | Singl 1       = [[Animal I Have Become]]
  | Singl 1 date  = 18. travnja 2006.
  | Singl 2       = [[Pain (Three Days Grace)|Pain]]
  | Singl 2 date  = 7. studenog 2006.
  | Singl 3       = [[Never Too Late (Three Days Grace)|Never Too Late]]
  | Singl 3 date  = 5. rujna 2007.
  | Singl 4       = [[Riot (Three Days Grace)|Riot]]
  | Singl 4 date  = studeni 2007.
  }}
}}

'''One-X''' je drugi studijski album [[Kanada|kanadskog]] rock sastava [[Three Days Grace]] objavljen [[12. 6.|12. lipnja]] [[2006]].

== Popis pjesama ==

{{Popis pjesama
| skladba1        = It's All Over
| napomena1       = 
| trajanje1       = 4:09

| skladba2        = [[Pain (Three Days Grace)|Pain]]
| napomena2       = 
| trajanje2       = 3:22

| skladba3        = [[Animal I Have Become]]
| napomena3       = 
| trajanje3       = 3:51

| skladba4        = [[Never Too Late (Three Days Grace)|Never Too Late]]
| napomena4       = 
| trajanje4       = 3:29

| skladba5        = On My Own
| napomena5       = 
| trajanje5       = 3:05

| skladba6        = [[Riot (Three Days Grace)|Riot]]
| napomena6       = 
| trajanje6       = 3:27

| skladba7        = Get Out Alive
| napomena7       = 
| trajanje7       = 4:22

| skladba8        = Let It Die
| napomena8       = 
| trajanje8       = 3:09

| skladba9        = Over and Over
| napomena9       = 
| trajanje9       = 3:11

| skladba10        = Time of Dying
| napomena10       = 
| trajanje10       = 3:08

| skladba11        = Gone Forever
| napomena11       = 
| trajanje11       = 3:41

| skladba12        = One-X
| napomena12       = 
| trajanje12       = 7:18
}}&lt;ref name=&quot;Bill&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.billboard.com/artist/three-days-grace/517274#/album/three-days-grace/one-x/776518 |title=Billboard.com - Album One-X |access-date=2011-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100905150710/http://www.billboard.com/artist/three-days-grace/517274#/album/three-days-grace/one-x/776518 |archive-date=2010-09-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Ljestvice ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!align=&quot;left&quot;|Ljestvica (2009.)
!align=&quot;left&quot;|Najviša&lt;br /&gt;pozicija
|-
|align=&quot;left&quot;|U.S. [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]
|align=&quot;center&quot;|5
|-
|align=&quot;left&quot;|U.S. ''Billboard'' [[Top Rock Albums]]
|align=&quot;center&quot;|2
|-
|align=&quot;left&quot;|U.S. ''Billboard'' [[Top Alternative Albums]]
|align=&quot;center&quot;|15
|-
|align=&quot;left&quot;|U.S. ''Billboard'' [[Top Hard Rock Albums]]
|align=&quot;center&quot;|5
|-
|align=&quot;left&quot;|U.S. ''Billboard'' [[Top Digital Albums]]
|align=&quot;center&quot;|5
|-
|align=&quot;left&quot;|U.S. ''Billboard'' [[Top Catalog Albums]]
|align=&quot;center&quot;|15
|-
|align=&quot;left&quot;|[[Canadian Albums Chart]]
|align=&quot;center&quot;|2
|-
|}&lt;ref name=&quot;Bill&quot;/&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{Three Days Grace}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Albumi 2006.]]
[[Kategorija:Kanadski albumi]]</text>
      <sha1>no9d8o575gmjy3k135ynnevuuo3nwob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Newcastle United F.C.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116053</id>
    <revision>
      <id>42717133</id>
      <parentid>42647587</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40221" sha1="1zeaqypzuhuq2ka5z4fuwd81lo2ura8" xml:space="preserve">{{redirect|Newcastle United|[[Australija|australski]] nogometni klub|Newcastle United Jets FC}}

{{nogometni klub
| ime kluba          = Newcastle United
| slika              = &lt;!-- Nedostaje : Newcastle_United_Logo.svg --&gt;
| puno ime           = Newcastle United Football Club
| nadimak            = The Magpies ([[Svraka|Svrake]]), The Toon
| godina osnivanja   = 9. decembra [[1892]].
| igralište          = [[St James' Park]], [[Newcastle upon Tyne]]
| navijači           = [[Toon Army]]
| kapacitet stadiona = 52.387
| direktor           = {{ZD|SAU}} [[Yasir Al-Rumayyan]]
| trener             = {{ZD|ENG}} [[Eddie Howe]]
| liga               = [[FA Premier liga]]
| sezona             = 2022./23.
| plasman            = 
| pattern_la1 = _newcastle2425h
| pattern_b1 = _newcastle2425h
| pattern_ra1 = _newcastle2425h
| pattern_sh1 = _newcastle2425h
| pattern_so1 = _whitetop
| leftarm1 = 000000
| body1 = FFFFFF
| rightarm1 = 000000
| shorts1 = 000000
| socks1 = 000000
| pattern_la2 = _newcastle2425A
| pattern_b2 = _newcastle2425A
| pattern_ra2 = _newcastle2425A
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = _newcastle2425A
| leftarm2 = 800000
| body2 = 800000
| rightarm2 = 800000
| shorts2 = 001053
| socks2 = 800000
| pattern_la3 = _newcastle2425a
| pattern_b3 = _newcastle2425a
| pattern_ra3 = _newcastle2425a
| pattern_sh3 = _newcastle2425a
| pattern_so3 = 
| leftarm3 = FFFFFF
| body3 = FFFFFF
| rightarm3 = FFFFFF
| shorts3 = FFFFFF
| socks3 = FFFFFF
}}

'''Newcastle United''' [[Engleska|engleski]] je nogometni klub iz grada [[Newcastle upon Tyne]]. Klub igra u [[FA Premier liga|Premier ligi]], po uspješnosti osmi klub u Engleskoj.

Klub je osnovan [[1892]]. nakon spajanja dva lokalna kluba, Newcastle East Enda i Newcastle West Enda. Od kada postoje domaće utakmice igraju na [[St James' Park]]u koji prima 52.387 gledatelja.

Do sada su bili prvaci engleske četiri puta, ali kao najveći uspjeh kluba smatra se osvajanje [[Kup velesajamskih gradova|Kupa velesajamskih gradova]] [[1969]]. godine. Zaštitne boje kluba su [[Crno|crna]] i [[Bijelo|bijela]]. Navijači kluba nazivaju se ''[[Toon Army]]''. Najveći rival im je [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] s kojim igraju ''Tyne-Wear derby'' još od davne [[1898]]. godine.

== Historija ==
Klub je osnovan [[1892]]. spajanjem dva lokalna kluba Newcastle East Enda i Newcastle West Enda koji su do tada igrali u Northern League, ali kada je West End upao u financijske probleme dolazi do spajanja ovih dvaju klubova. Stadion St. James Park je preuzet od West Enda, a za ime su se dugo dogovarali, prijedlozi su bili Newcastle Rangers, Newcastle City i Newcastle United, ali je na koncu donesena odluka, i klub je dobio ime '''Newcastle United'''. Nije puno trebalo čekati do prvog naslova, malo više od deset godina. U sezoni 1897-1898. prelazi po prvi su put iz ''Second Division'' u ''First Division'', kojom su u to vrijeme vladali Aston Villa, Sheffield United, Derby County i Sunderland.
[[Datoteka:Woolwich Arsenal v. Newcastle United, April 1906.jpg|left|thumb|300px|Newcastle protiv Woolwich Arsenala u utakmici iz davne 1906.]]
Newcastle je doživio svoju prvu zlatnu eru između [[1904.]] i [[1910.]] godine, osvojivši tri titule prvaka na račun rivala [[liverpool]]skog [[Everton F.C.|Evertona]] sa timom u kojem su bili vratar Jimmy Lawrence, branič Bill McCracken, veznik Colin Veitch, a u napadu je mogao da računa na Jocka Rutherforda, Jamesa Howiea, Alberta Shepherda. Prvi naslov su osvojili [[1903]], da bi u sljedeće četiri godine osvojili još dva ([[1907]], [[1908]]). Osim u prvenstvu briljirali su i u [[FA kup|FA Kupu]]. FA Kup su osvojili čak pet puta u šest godina ([[1905]]., [[1906]]., [[1908]]., [[1910]]. i [[1911]]. godine). Početak 20. stoljeća je bilo najsjajnije doba Newcastlea, ali u tom razdoblju doživljavaju i jednu veliku bruku od svog rivala [[Sunderland A.F.C.|Sunderlanda]], kada su 5. decembra 1908. poraženi rezultatom 9-1 pred 56.000 gledalaca u St. James Parku.

Uslijedilo je dugo razdoblje pada u kojem je momčad više sezona jedrila u sredini ljestvice, padajući u prosječnost. Tȋm je imao nekoliko kratkih trenutaka sjaja [[1920-e|1920-ih]], kada su predvođeni Tommyjem McDonaldom uspjeli osvojiti FA kup 1923-1924. pobijedivši u finalu pobijedili [[Aston Villa F.C.|Aston Villu]] 2-0 sa golovima u posljednjim minutama Neila Harrisa i Stana Seymoura. Nekoliko godina kasnije (sezona 1926-1927.) ''Magpies'' su se po četvrti put okrunili prvacima Engleske, njihovo posljednje osvojeno prvenstvo, završivši sezonu sa 96 postignutih golova i sa 56 bodova ispred [[Huddersfield Town A.F.C.|Huddersfield Towna]], tada favorit za naslov, i ispred njihovih vječitih rivala iz Sunderlanda. Isticao je se kapetan, Škot Hughie Gallacher, koji je bio robustan i mišićav igrač krepke građe, talentiran pa nerijetko i arogantan i svadljiv. Godine 1932. osvojili su svoj treći FA kup, u utakmici odigranoj u [[London]]u 23. aprila 1932. u kojoj su pobijedili Arsenal 2-1 uspjevši preokrenuti početni 1-0 pomoć dva gola Jacka Allena. I to je bilo sve do [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. U sljedećoj sezoni (1933-1934.) završava na pretposljednjem mjestu na tablici i ispada u ''Second Division'' prvi put, nakon trideset i sedam godina u Prvoj ligi.

[[Datoteka:Newcastle United F.C. 1960.jpg|thumb|290px|right|Sastav u 1960-im.]]
Newcastle je se vratio u Prvu englesku ligu [[1948.]] predvođen [[George S. Martin (1899-1972)|Georgeom Martinom]], vrlo kritizirani trener zbog nekih odluka o transferima, koji je ipak uspio vratiti momčad nekoliko sezona blizu vrha lige, te je uspio osvojiti i dvaput [[FA kup]] ([[1951]], [[1952]]). Na nekoliko godina nasljedit će ga [[Doug Livingstone]] (1954-1956), koji unatoč blagom padu – momčad se spušta negdje na sredini ljestvice – uspijeva osvojiti šesti FA kup (1955). U [[1960-e|1960-ima]] klub ponovo zapada u krizu, ispada u Drugu diviziju je (1961.) i vraća se opet u Prvu tek u [[1964.]] godini, da bi sve [[1970-e]] i [[1980-e]] proveo skupljajući osrednje rezultate, ponekad ispadajući, ponekad vraćajući se među prvoredne.

Postoje neke iznimke u tom opadanju. Svoj prvi nastup u euro-natjecanjima bilježe [[1968]]. godine, a ujedno u svom debiju osvajaju i trofej. Osvojili su [[Kup velesajamskih gradova]] (preteča [[UEFA Europska Liga|Kupa UEFA-e]]). Na svom putu izbacili su [[Feyenoord Rotterdam|Feyenoord]], [[Sporting Clube de Portugal|Sporting Lisabon]], mukotrpno su nadmašili [[Real Zaragoza|Real Zaragozu]] i zatim se riješili [[Vitória Futebol Clube|Vitorije Setúbal]] i [[Rangers F.C.|Glasgow Rangersa]]. U finalu su pobijedili [[Mađarska|mađarskog]] [[Újpest F.C.|Újpesti Dózsa]] u kojem je igrao [[Ferenc Bene]]. Prva utakmica je odigrana 29. maja 1969. na St. James Parku sa pobjedom 3-0 za Newcastlea uz dva gola od [[Bobby Moncur|Moncura]] i jednog od [[Jim Scott|J. Scotta]] Povratna utakmica je odigrana na [[Szusza Ferenc Stadion|Megyeri úti Stadiumu]] u [[Budimpešta|Budimpešti]] 11. juna 1969. Újpesti je poveo u 31. minuti sa Beneom i udvostručio rezultat u 44. minuti sa Jánosom Göröcs. No, u drugom poluvremenu Newcastle je preokrenuo rezultat na 2-3 sa golovima Moncura, Prebena Arentofta i Alana Foggona.

To razdoblje inače navijači Newcastlea pamte i po legendi kluba [[Malcom Macdonald|Malcomu Macdonaldu]] kojemu su dali nadimak ''Supermac''. Tada (točnije [[1974]]. godine Newcastle United osvaja i svoj prvi i jedini [[Engleski liga kup|Liga kup]]. U sezoni 1976-1977. završili su peti, ali su sljedeće godine ispali. Dakle u 80-im slijedi veliki pad, upadaju u Drugu ligu iz koje izlaze tek početkom 90-ih.

Na kraju duge i slavne karijere u [[Liverpool F.C.|Liverpoolu]], [[Hamburger SV|Hamburgu]] i [[Southampton F.C.|Southamptonu]], Keegan je došao u Newcastle [[1982.]] i u roku od dvije godine pomogao timu da se popne natrag u Prvu ligu. Karijeru je potom završio [[1985.]] u Blacktown Cityju a momčad je ponovno pala u krizu i ispala [[1989.]] godine. No, Keegan je se vratio – ovaj put kao trener – [[1992.]] godine i s njim je započela druga zlatna era Newcastlea. Već [[1993]]. godine klub se vraća u Prvu ligu. U [[1994.]] završili su na trećem mjestu lige, 1995. je išlo nešto lošije i završili su šesti, no u sezonama 1995-1996. i 1996-1997. dolaze dvaput zaredom na drugom mjestu, ne uspjevši svladati [[Alex Ferguson|Fergusonov]] [[Manchester United F.C.|Manchester United]]. Drugi jaki protivnik u tim posljednjim godinama je svakako bio [[Blackburn Rovers F.C.|Blackburn Rovers]] [[Alan Shearer|Alana Shearera]], iznenada engleski prvak u sezoni 1994-1995. Keegan je u svome sastavu mogao računati na vratara [[Pavel Srníček|Srníčeka]], u pozadini na snažne [[Philippe Albert|Alberta]] (1,93 m) i [[Darren Peacock|Peacocka]], u sredini na [[Rob Lee|Leea]] i u napadu na [[Les Ferdinand|Ferdinanda]], [[Peter Beardsley|Beardsleyja]], [[David Ginola|Ginolu]].

U sezoni 1995-96 bili su dakle vrlo blizu osvajanja [[Premiership]]a. Te sezone su čak imali 12 bodova prednosti, ali se to konačno pokazalo kao ne dovoljno. Na ljeto [[1996]]. kupuju najveću legendu i najboljeg strijelca u povijesti kluba [[Alan Shearer|Alana Shearera]] za tada rekordnih 15.000.000 funta.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last=Nixon |first=Alan |date=29. 07. 1996 |title=Shearer goes home for pounds 15m |url=https://www.independent.co.uk/sport/shearer-goes-home-for-pounds-15m-1331235.html |work= |location= |newspaper=[[The Indipendent]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; Sljedeću sezonu su također završili kao drugi, a prvi je bio opet [[Manchester United F.C.|Manchester United]].

Dolasku Shearera je slijedio odlazak Keegana sa trenerske pozicije, te nakon njega su se mjenjali mnogi treneri i nešto je nestalo očito, kao da je jedna era završila s Keeganom. Stari su se promijenile kada došao [[Bobby Robson]], trener koji je već imao solidnu trenersku karijeru sa dobrim rezultatima u momčadima na europskoj razini. Pod vodstvom Robsona sezonu 2001-2002. završavaju kao četvrtoplasirani. Sa tako visokom pozicijom izborili su pravo nastupa u [[Liga prvaka|Ligi Prvaka]] u sezoni 2002-2003. U pretkolu eliminišu [[FK Željezničar Sarajevo|Željezničara]] a potom prvo kolo prolaze zajedno s [[Juventus F.C.|Juventusom]], protiv [[FK Dinamo Kijev|Dinamo Kijeva]] i [[Feyenoord Rotterdam|Feyenoorda]]. No, njihov put staje u drugoj grupnoj fazi, kada zajedno s [[Bayer Leverkusen]]om ispadaju u korist [[F.C. Barcelona|Barcelone]] i milanskog [[F.C. Internazionale Milano|Intera]]. Vrlo dobre su se pokazale i tri sezone između [[2001.]] i [[2004.]] ''Crno-bijeli'' [[Shay Given|Givena]], [[Gary Speed|Speeda]] ​​​​i Shearera izborili su svakako dobar plasman u ligi kojom su dominirali Manchester United, Liverpool i Arsenal. Nakon što je Robson odstupio sa mjesta trenera, na klupi su se mijenjali brojni treneri, redom: [[Graeme Souness]], Glenn Roeder, Sam Allardyce, povratak Kevina Keegana i Joe Kinnear. Zajedno sa trenerima mijenjali su se i predsjednici/vlasnici kluba.

U tom razdoblju Newcastle United je nije baš postizao najbolje rezultate, jedino treba izdvojiti polufinale [[UEFA Europska Liga|Kupa UEFA]] [[2004]]., kada je u poufinalu bio poražen od strane [[Olympique de Marseille|Marseillea]]. Nakon sramotnog ispadanja iz Premier lige u [[FA Premier liga 2008./09.|sezoni 2008./09.]], klub je pod vodstvom [[Chris Hughton|Chrisa Hughtona]] uvjerljivo osvojio prvo mjesto u [[Football League Championship]]u i vratio se u elitni razred za sezonu 2010./11.

Vlasnik kluba je od [[2007.]] do [[2021.]] bio [[tajkun]] Mike Ashley, koji ga je kupio za 133 miliona funti nasljeđujući Freddya Shepherda.&lt;ref name=&quot;acns&quot;&gt;{{en}} {{cite news |last= |first= |date=23. 05. 2007 |title=Newcastle get £133m buyout offer |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6684573.stm |work= |location= |newspaper=[[BBC]] |access-date= 13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;

U aprilu [[2020.]] konzorcij koji čine [[Public Investment Fund]]{{efn|''[[Public Investment Fund]]'' (PIF, [[Arapski jezik|arap]].: صندوق الإستثمارات العامة), u prijevodu Javni investicijski fond, osnovan [[1971.]] sa sjedištem u [[Rijad]]u, kojim predsjedava saudijski prijestolonasljednik [[Muhamed ibn Salman]]. Sadašnji guverner PIF-a je [[Yasir Al-Rumayyan]], časnik princa bin Salmana.}}, PCP Capital Partners{{efn|PCP Capital Partners LLP, londonska firma osnovana [[2005.]] Vlasnik ''de jure'' je [[Amanda Staveley]] (r. 1973) iza kojeg stoji [[šeik]] [[Mansour bin Zayed Al Nahyan]] (r. 1970), član [[Dinastija Nahyan|vladajuće dinastije]] [[Abu Dabi]]ja i već vlasnik [[Manchester City F.C.|Manchester Cityja]] od [[2008.]] Šeik Mansour al-Nahyan je danas vlasnik u klubova [[Al Jazira Club|Al Jazira]] (nogomet, košarka, odbojka, rukomet), [[New York City F.C.]], [[Melbourne City F.C.]], [[Yokohama F. Marinos]], [[Montevideo City Torque]], [[Girona F.C.]], [[Sichuan Jiuniu F.C.]], [[Mumbai City F.C.]], [[Lommel S.K.]], [[Espérance sportive Troyes Aube Champagne|Troyes]], [[Palermo F.C.]], [[Esporte Clube Bahia|E.C. Bahia]]. }} i RB Sports &amp; Media{{efn|RB Sports &amp; Media, investicioni fond braće Reuben i prvenstveno Jamesa Reubena, sina [[tajkun]]a Davida Reubena. Reubeni su treća najbogatija porodica u Ujedinjenom Kraljevstvu.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last= |first= |date= |title=The Sunday Times Rich List 2022 |url=https://www.thetimes.co.uk/sunday-times-rich-list |work= |location=[[The Sunday Times]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;}} ponudio je otkup Newcastle Uniteda. Prodaja je izazvala snažne kritike, poput toga da se radi o akciji saudijske sportske propagande naspram stanju ljudskih prava u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]] i o mutnom slučaju sportskog piratstva&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web |last=Vivarelli |first=Nick |date=16. 06. 2020 |title=World Trade Organization Rules There is Evidence Saudi Arabia Supported Pirate Broadcaster beoutQ |url=https://variety.com/2020/tv/global/world-trade-organization-rules-evidence-saudi-arabia-supported-pirate-broadcaster-beoutq-1234636962/|access-date=13. 01. 2023 |website=Variety}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web |date=16. 06. 2020 |title=WTO piracy ruling casts fresh doubt over Newcastle's Saudi takeover |url=https://www.sportspromedia.com/news/newcastle-takeover-wto-ruling-saudi-arabia-piracy-beoutq-bein-sports|access-date=13. 01. 2023 |website=SportsPro Media}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite news |last=Ingle |first=Sean |date=26. 05. 2020 |title=Newcastle takeover in serious doubt as WTO rules pirate TV channel is Saudi |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2020/may/26/newcastle-takeover-in-serious-doubt-as-wto-rules-pirate-tv-channel-is-saudi|access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last=Magowan |first=Alistair |date= april 2019|title=beoutQ Investigation|url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/uefaorg/General/02/62/31/36/2623136_DOWNLOAD.pdf|work= |location=[[UEFA]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; povezanom sa mrežama beIN Sports i saudijskom beoutQ.&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite news |last=Panja |first=Tariq |date=30. 04. 2020 |title=As Premier League Weighs Saudi Bid for Newcastle, It Criticized Kingdom |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/04/30/sports/premier-league-saudi-arabia.html|access-date=04. 05. 2020 |issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504054203/https://www.nytimes.com/2020/04/30/sports/premier-league-saudi-arabia.html|archive-date=04. 05. 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ziegler&quot;&gt;{{en}} {{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |date=15. 05. 2020 |title=Opposition grows to Newcastle United’s potential Saudi takeover|url=https://www.thetimes.co.uk/article/newcastle-uniteds-potential-saudi-takeover-hits-another-serious-stumbling-block-mgjbwv8gw?region=global|work= |location=[[The Times]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; Prodaji Saudijcima je se suprostvio direktor FA Lige [[Richard Masters (nogomet)|Richard Masters]].&lt;ref name=&quot;Ingle&quot;&gt;{{en}} {{cite news |last=Ingle |first=Sean |url=https://www.theguardian.com/football/2020/jun/30/newcastle-takeover-saga-close-to-resolution-richard-masters-tells-mps?CMP=share_btn_tw |title=Newcastle takeover saga close to resolution, Richard Masters tells Mps |newspaper=The Guardian |date=30. 06. 2020 |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; U maju [[2020.]] dva su konzervativna zastupnika pozvala vladu da razmotri aspekte dogovora, pri čemu je Karl McCartney ([[Konzervativna stranka (Ujedinjeno Kraljevstvo)|CP]]) pozvao na obustavu prodaje&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last= |first= |date=14. 05. 2020|title=Now even the vicar from Bread is trying to stop the Newcastle United takeover – Anybody else?|url=https://www.themag.co.uk/2020/05/now-even-the-vicar-from-bread-is-trying-to-stop-the-newcastle-united-takeover-anybody-else/|work= |location=themag.co.uk |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;, a Giles Watling ([[Konzervativna stranka (Ujedinjeno Kraljevstvo)|CP]]) zatražio je službenu istragu britanskih vlasti.&lt;ref name=&quot;Ziegler&quot;/&gt; U julu 2020. odluka Saudijske Arabije da zabrani emitiranje beIN Sportsa na svom teritoriju dodatno je zakomplicirala dogovor sa Newcastle Unitedom, dovodeći Saudijsku Arabiju na rub povlačenja iz pregovora.&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite news |last= |first= |date=21. 07. 2020 |title=Le rachat de Newcastle par un consortium saoudien compromis |url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Le-rachat-de-newcastle-par-un-consortium-saoudien-compromis/1154414 |work= |location=[[L'Équipe]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; No, neuspjeh preuzimanja bio je teško kritiziran od strane navijača Newcastlea, dok je kontroverza se nastavila, uključujući povratak na sceni Richarda Mastersa, Newcastle Uniteda i praćen sudskim istragama. Newcastle je 9. septembra 2020. optužio Mastersa da nije «primjereno postupio» u vezi s blokiranjem od strane Premier lige postupka preuzimanja kluba.&lt;ref name=&quot;Ingle&quot;/&gt; Međutim 7. oktobra [[2021.]] konzorcij [[Public Investment Fund]]a je iznenada izjavio da su pregovori okončani i da je fond otkupio Newcastle Uniteda za iznos od 305 milijuna [[Britanska funta|funti]] odnosno 415 milijuna [[Američki dolar|dolara]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last= |first= |date=08. 10. 2021 |title=Why do authoritarian regimes like to buy English football clubs?|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/10/08/why-do-authoritarian-regimes-like-to-buy-english-football-clubs|work= |location=[[The Economist]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last= |first= |date=07. 10. 2021 |title=Newcastle United: Saudi Arabian-backed takeover completed|url=https://www.bbc.com/sport/football/58826899|work= |location=[[BBC]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; Navijači ''Magpiesa'' su na trgu dolazak novog vlasnika na čelu kluba.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/newcastle-united-takeover-saudi-mike-ashley-b1934406.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220618/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/newcastle-united-takeover-saudi-mike-ashley-b1934406.html |archive-date=18. 06. 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Newcastle United fans celebrate wildly outside St James's Park after Saudi-led takeover confirmed |newspaper=[[The Independent]] |date=07. 10. 2021 |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;

List ''[[The Guardian]]'' navodi u istrazi iz maja [[2022.]] da je britanska vlada [[Boris Johnson|Borisa Johnsona]] umiješana u operaciji preuzimanja Newcastle Uniteda od strane Saudijaca.&lt;ref name=&quot;Conn&quot;&gt;{{en}} {{cite news |last=Conn |first=David |url=https://www.theguardian.com/football/2022/may/24/government-did-encourage-premier-league-to-approve-saudi-newcastle-takeover |title=Revealed: government did encourage Premier League to approve Newcastle takeover |accessdate=13. 01. 2023 |newspaper=[[The Guardian]] |date=24. 05. 2022}}&lt;/ref&gt; U aprilu 2021. otkriveno je da je saudijski prijestolonasljednik [[Muhamed ibn Salman]] upozorio Johnsona u tekstualnoj poruci, rekavši da će «pogrešna» odluka Premier lige utjecati na diplomatske odnose između [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] i [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]]. Nakon upozorenja, Johnson je zadužio svog posebnog izaslanika za Zaljev, Edwarda Listera, da se pozabavi slučajem.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last=Wintour |first=Patrick |url=https://www.theguardian.com/world/2021/apr/15/saudis-asked-boris-johnson-to-intervene-in-newcastle-united-bid |title=Saudi crown prince asked Boris Johnson to intervene in Newcastle United bid |accessdate=13. 01. 2023 |newspaper=[[The Guardian]] |date=15. 04. 2021}}&lt;/ref&gt; Umješan u opuštanju englesko-saudijskih odnosa je također ministar ulaganja Gerry Grimstone, koji je vodio razgovore sa predsjednikom Premier lige Garyjem Hoffmanom i saudijskim predstavnicima.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last1=Amin |first1=Lucas |last2=Conn |first2=David |date=26. 09. 2022|title=Revealed: How Tory minister aided Saudi takeover of Newcastle United|url=https://www.opendemocracy.net/en/dark-money-investigations/saudi-arabia-newcastle-united-takeover-gerry-grimstone/|work= |location=www.opendemocracy.net |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; Međutim, britanska vlada i Johnson su izjavili da nisu uključeni u saudijsko preuzimanje.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last1=Smith |first1=Mikey|date=15. 04. 2021|title=Government denies Boris Johnson intervened in Saudi bid to buy Newcastle United|url=https://www.mirror.co.uk/news/politics/government-denies-boris-johnson-intervened-23916899|work= |location=The Mirror |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; Nakon odobrenja Premier lige, Hoffman je obavijestio dvadeset engleskih nogometnih klubova da vlada vrši veliki pritisak ali da on nije utjecao na odluke o prodaji.&lt;ref name=&quot;Conn&quot;/&gt;

Sa pravne strane, kritike su ukazale da je konzorcij faktički mimoišao ''Owners’ and Directors’ Test''{{efn|Premier liga ima svoj ''Owners’ and Directors’ Test'' (test vlasnika i direktora), koji ima za cilj uspostaviti objektivne kriterije za procjenu je li pojedinac sposoban rukovoditi nogometnim klubom. Test uključuje popis «diskvalificirajućih događaja» koji bi mogli isključiti potencijalnog vlasnika ili direktora.}}, unatoč otkriću [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Država]] da je ubojstvo [[Džamal Kašogi|Džamala Kašogija]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last= |first= |date=24. 02. 2021|title=Jamal Khashoggi: All you need to know about Saudi journalist's death |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-45812399 |work= |location=[[BBC]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last= |first= |date=07. 10. 2018|title=Jamal Khashoggi: Turkey says journalist was murdered in Saudi consulate |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-45775819 |work= |location=[[BBC]] |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; izravno naručio saudijski princ Muhamed.&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |last=Klein |first=Noah |date=29. 09. 2021|title=The Premier League's Owners' and Directors' Test Just Failed! |url=https://journals.library.columbia.edu/index.php/lawandarts/announcement/view/459 |work= |location=The Columbia Journal of Law and the Arts |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt; [[Human Rights Watch]] (HRW) optužio je saudijsku vladu da koristi nogomet, moto utrke i [[golf]] za ''ispiranje sporta'', kao što piše Josh Noble, sportski urednik u Financial Timesa. Human Rights Watch definira «''ispiranje sporta''» (''sportswashing'') kao postupak kojim se «pokušava odvratiti pozornost od teških kršenja ljudskih prava preuzimanjem događaja koji slave ljudska postignuća».&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite news |last=Noble |first=Josh |date=10. 10. 2022 |title=Saudi Arabia wealth fund commits $2.3bn to football sponsorships |newspaper=[[Financial Times]] |url=https://www.ft.com/content/ce556bac-30cc-49c6-b883-5cab67ce5379 |access-date=13. 01. 2023}}&lt;/ref&gt;

== Boje kluba ==
Glavne boje Newcastle Uniteda su [[Crno|crna]] i [[Bijelo|bijela]], okomito poredane. U početku nogometaši Uniteda su nosili [[Crveno|crvene]] dresove, ali kako s vremenom sve više momčadi iz Engleske počinju nositi crvene dresove kao npr. [[Liverpool F.C.]] i [[Arsenal]], mijenjaju boju dresova u crno-bijelu. Od tada pa sve do danas igrači Newcastle Uniteda nose crno-bijele dresove na domaćim utakmicama. Dresovi za gostujuće utakmice su se s vremenom mijenjale, u početku su bili [[Plavo|plavi]], a kasnije [[Žuto|žuti]], [[Sivo|sivi]], [[Crno|crni]], [[Zeleno|zeleni]], a trenutno gostujući dresovi su [[Ljubičasto|ljubičaste]] boje.

== Navijači ==
[[Datoteka:St James Park, 31st July 1963 (cropped).jpg|thumb|right|300px|[[St James' Park|Travnjak Sv. Jakova]] u slici iz davne 1963.]]
Glavna navijačka grupa crno-bijelih je '''''[[Toon Army]]''''', a drugi nadimci navijača Newcastle Uniteda su ''Geordies'' ili ''the Magpies''. ''Geordies'' zbog toga što se tako nazivaju ljudi koji žive u [[Newcastle upon Tyne|Newcastle-u]], a ''the Magpies'' ([[Svraka|svrake]]) zbog toga što su boje kluba iste kao boje perja te ptice. Mnogi engleski mediji kažu da je ''Toon Army'' jedna od najboljih navijačkih grupa u [[Engleska|Engleskoj]], jedan dokaz točnosti te tvrdnje je činjenica da je stadion [[St James' Park]] jedan od najispunjenijih za vrijeme utakmica u Engleskoj. Osim u Engleskoj, Newcastle United ima navijačke skupine i u drugim dijelovima svijeta, kao npr.: [[Skandinavija|Skandinaviji]], [[Island]]u, [[Australija|Australiji]], [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]], [[Italija|Italiji]] itd. Poznati navijači Newcastle Uniteda su: bivši premijer Velike Britanije [[Tony Blair]], gitarist [[Iron Maiden]]a [[Janick Gers]], te frontman [[AC/DC]]-a [[Brian Johnson]].

== Rivali ==
Rivali Newcastle United su [[Sunderland A.F.C.|Sunderland]] s kojim igraju ''[[Tyne]]-[[Wear]] derby'' i [[Middlesbrough F.C.|Middlesbrough]] s kojim igraju ''[[Tyne]]-[[Tees]] derby''.

Fudbalski derbi je posljedica historijskog rivalstva gradova [[Sunderland]]a i [[Newcastle upon Tyne|Newcastlea]], koji su jedan od drugog udaljeni svega sedamnaest kilometara. Prvu utakmicu odigrali su [[1883.]], a prva takmičarska utakmica u [[FA kup]]u [[1888.]] završila se pobjedom Sunderlanda 2–1. Oba kluba pobijedila su po 53 utakmice, dok je 49 završeno neriješenim ishodom. Sunderland je dominirao u derbiju zadnjih sezona, a trenutno su 7 uzastopnih utakmica bez poraza.

== Rekordi ==
Za Newcastle United najviše nastupa čak 496 je sakupio Jimmy Lawrence koji je za ''Svrake'' igrao od 1904 do 1921 godine. Iz njega slijedi Frank Hudspeth sa 472 nastupa. 
[[Alan Shearer]] je najbolji klupski strijelac svih vremena sa postignutih 206 pogodaka.
Rekordan broj gledatelja na domaćim utakmicama Newcastle Uniteda je 68,386, a to je bilo na utakmici protiv [[Chelsea F.C.]] [[3. 9.|3. rujna]] [[1930]]. godine. U novijoj povijesti kluba najviše gledatelja na domaćoj utakmici Newcastlea se okupilo protiv [[Manchester United F.C.|Manchester Uniteda]] [[28. 8.|28. kolovoza]] [[2005]]., bilo je 52,327 gledatelja.

== Trenutačna momčad ==
[[Datoteka:Newcastle united 1997-1999 be.PNG|thumb|right|270px|Domaći komplet iz sezone od 1997. do 1999.]]
{{updated|14. septembra 2022.}}&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|title=First Team|url=https://www.nufc.co.uk/teams/first-team/|website=nufc.co.uk|accessdate=13. listopada 2020.|archive-date=2023-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228062226/https://www.nufc.co.uk/teams/first-team/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{Fs start}}
{{Fs player|no=1|nat=SVK|pos=GK|name=[[Martin Dúbravka]]}}
{{Fs player|no=2|nat=ENG|pos=DF|name=[[Kieran Trippier]]|other=[[Captain (association football)#Vice-captain|vice-captain]]}}
{{Fs player|no=3|nat=WAL|pos=DF|name=[[Paul Dummett]]}}
{{Fs player|no=4|nat=NLD|pos=DF|name=[[Sven Botman]]}}
{{Fs player|no=5|nat=SUI|pos=DF|name=[[Fabian Schär]]}}
{{Fs player|no=6|nat=ENG|pos=DF|name=[[Jamaal Lascelles]]|other=[[Captain (association football)|captain]]}}
{{Fs player|no=7|nat=BRA|pos=MF|name=[[Joelinton]]}}
{{Fs player|no=8|nat=ENG|pos=MF|name=[[Anthony Michael Gordon|Anthony Gordon]]}} 
{{Fs player|no=9|nat=ENG|pos=FW|name=[[Callum Wilson (fudbaler, 1992)|Callum Wilson]]}}
{{Fs player|no=10|nat=FRA|pos=FW|name=[[Allan Saint-Maximin]]}}
{{Fs player|no=11|nat=SCO|pos=MF|name=[[Matt Ritchie]]}}
{{Fs player|no=12|nat=NIR|pos=DF|name=[[Jamal Lewis (fudbaler)|Jamal Lewis]]}}
{{Fs player|no=13|nat=ENG|pos=DF|name=[[Matt Targett]]}}
{{Fs player|no=14|nat=SWE|pos=FW|name=[[Alexander Isak]]}}
{{Fs player|no=17|nat=SWE|pos=DF|name=[[Emil Krafth]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=18|nat=GER|pos=GK|name=[[Loris Karius]]}}
{{Fs player|no=19|nat=ESP|pos=DF|name=[[Javier Manquillo]]}}
{{Fs player|no=21|nat=SCO|pos=MF|name=[[Ryan Fraser]]}}
{{Fs player|no=22|nat=ENG|pos=GK|name=[[Nick Pope (fudbaler)|Nick Pope]]}}
{{Fs player|no=23|nat=ENG|pos=MF|name=[[Jacob Murphy]]}}
{{Fs player|no=24|nat=PAR|pos=MF|name=[[Miguel Almirón]]}}
{{Fs player|no=27|nat=ENG|pos=MF|name=[[Matty Longstaff]]}}
{{Fs player|no=28|nat=ENG|pos=MF|name=[[Joe Willock]]}}
{{Fs player|no=29|nat=ENG|pos=GK|name=[[Mark Gillespie (fudbaler)|Mark Gillespie]]}}
{{Fs player|no=30|nat=SCO|pos=DF|name=[[Harrison Ashby]]}}
{{Fs player|no=32|nat=SCO|pos=MF|name=[[Elliot Anderson (fudbaler)|Elliot Anderson]]}}
{{Fs player|no=33|nat=ENG|pos=DF|name=[[Dan Burn]]}}
{{Fs player|no=36|nat=ENG|pos=MF|name=[[Sean Longstaff]]}}
{{Fs player|no=39|nat=BRA|pos=MF|name=[[Bruno Guimarães]]}}
{{Fs end}}

== Treneri Newcastle Uniteda ==
[[Datoteka:Kevin Keegan.jpg|thumb|right|200px|[[Kevin Keegan]], tvorac jakog Newcastlea između 1992. i 1997.]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Ime i prezime
!Nacionalnost
!Od
!Do
|-
|align=left|''nepoznato''
|(n/a)
|align=left|1892.
|align=left|1929.
|-
|align=left|[[Andy Cunningham]]
|{{flagicon|ŠKO}}
|align=left|1930.
|align=left|1935.
|-
|align=left|[[Tom Mather]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1935.
|align=left|1939.
|-
|align=left|[[Stan Seymour]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1939.
|align=left|1958.
|-
|align=left|[[George S. Martin (1899-1972)|George Martin]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1947.
|align=left|1950.
|-
|align=left|[[Doug Livingstone]]
|{{flagicon|ŠKO}}
|align=left|1954.
|align=left|1956.
|-
|align=left|[[Charlie Mitten]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1958.
|align=left|1961.
|-
|align=left|[[Norman Smith]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1961.
|align=left|1962.
|-
|align=left|[[Joe Harvey]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1962.
|align=left|1975.
|-
|align=left|[[Gordon Lee]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1975.
|align=left|1977.
|-
|align=left|[[Richard Dinnis]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1977.
|align=left|
|-
|align=left|[[Bill McGarry]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1977.
|align=left|1980.
|-
|align=left|[[Arthur Cox]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1980.
|align=left|1984.
|-
|align=left|[[Jack Charlton]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1984.
|align=left|1985.
|-
|align=left|[[Willie McFaul]]
|{{flagicon|SJI}}
|align=left|1985.
|align=left|1988.
|-
|align=left|[[Jim Smith]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1988.
|align=left|1991.
|-
|align=left|[[Osvaldo Ardiles]]
|{{flagicon|ARG}}
|align=left|1991.
|align=left|1992.
|-
|align=left|[[Kevin Keegan]] 
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1992.
|align=left|1997.
|-
|align=left|[[Kenny Dalglish]]
|{{flagicon|ŠKO}}
|align=left|1997.
|align=left|1998.
|-
|align=left|[[Ruud Gullit]]
|{{flagicon|NIZ}}
|align=left|1998.
|align=left|1999.
|-
|align=left|[[Bobby Robson|Sir Bobby Robson]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|1999.
|align=left|2004.
|-
|align=left|[[Graeme Souness]]
|{{flagicon|ŠKO}}
|align=left|2004.
|align=left|2006.
|-
|align=left|[[Glenn Roeder]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2006.
|align=left|2007.
|-
|align=left|[[Sam Allardyce]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2007.
|align=left|2008.
|-
|align=left|[[Kevin Keegan]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2008.
|align=left|
|-
|align=left|[[Joe Kinnear]]
|{{flagicon|IRS}}
|align=left|2008.
|align=left|2009.
|-
|align=left|[[Alan Shearer]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2009.
|align=left|
|-
|align=left|[[Chris Hughton]]
|{{flagicon|IRS}}
|align=left|2009.
|align=left|2010.
|-
|align=left|[[Alan Pardew]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2010.
|align=left|2015.
|-
|align=left|[[John Carver]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2015.
|align=left|
|-
|align=left|[[Steve McClaren]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2015.
|align=left|2016.
|-
|align=left|[[Rafael Benítez]]
|{{flagicon|SPA}}
|align=left|2016.
|align=left|2019.
|-
|align=left|[[Steve Bruce]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2019.
|align=left|2021.
|-
|align=left|[[Graeme Jones]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2021.
|align=left|
|-
|align=left|[[Eddie Howe]]
|{{flagicon|ENG}}
|align=left|2021.
|align=left|(2023.)
|-
|}

== Dosadašnji sponzori ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
!Razdoblje
!Športska oprema
!Sponzor
|-
|1976.–1979.
|[[Bukta]]
|rowspan=1|''Nije bilo sponzora''
|-
|1980.–1986.
|rowspan=3|[[Umbro]]
|rowspan=1|Scottish &amp; Newcastle
|-
|1986.–1991.
|rowspan=1|Greenall's
|-
|1991.–1993.
|rowspan=2|Scottish &amp; Newcastle / McEwan's
|-
|1993.–1995.
|[[Asics]]
|-
|1995.–2000.
|rowspan=3|[[Adidas]]
|rowspan=1|Newcastle Brown Ale (Scottish &amp; Newcastle)
|-
|2000.–2003.
|Virgin Media|NTL
|-
|2003.–2010.
|rowspan=3|Northern Rock
|-
|2010.–12.
|rowspan=1| [[Puma AG|Puma]]
|-
|2012.–14.
|rowspan=1|
|-
|}

== Trofeji ==
Newcastle United osvojio je sljedeće naslove:&lt;ref name=Newcastle&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.nufc.co.uk/club/history/honours-and-records/|title=Honours and Records|publisher=Newcastle United F.C.|access-date=13. 01. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321081713/https://www.nufc.co.uk/club/history/honours-and-records/|archive-date=21. 03. 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''Prva liga i [[FA Premier Liga]] naslovi: 4'''
** Prvaci: 1904./05., 1906./07., 1908./09., 1926./27.
** Viceprvaci: 1995./96., 1996./97.
* '''[[Football League Championship|Druga liga]]: 2'''
** Prvaci: 1964./65., 1992./93., 2009./10., 2016./17.
** Viceprvaci: 1897./98,. 1947./48.
* '''[[FA kup]]: 6'''
** 1910., 1924., 1932., 1951., 1952., 1955.
* '''[[FA Community Shield|Charity Shield]]: 1'''
** 1909.
* '''[[Sheriff of London Charity Shield]]: 1'''
** 1907.
* '''[[Kup velesajamskih gradova]]: 1'''
** 1969.
* '''[[Intertoto kup]]: 1'''
** 2006.
* '''Texaco kup: 2'''
** 1974., 1975.
* '''Anglo-Italian kup: 1'''
** 1973.
* '''Kirin kup: 1'''
** 1983.

== Poznati igrači ==
Lista poznatih igrača Newcastle Uniteda:
{{Div col|colwidth=18em}}
* [[Datoteka:Flag of Wales.svg|20 px]] [[Ivor Allchurch]]
* {{flagicon|ENG}} [[Jack Allen (1903-1957)|Jack Allen]]
* {{flagicon|NGR}} '''[[Shola Ameobi]]'''
* {{flagicon|KOL}} [[Faustino Asprilla]]
* {{flagicon|SEN}} [[Demba Ba]]
* {{flagicon|NIG}} [[Celestine Babayaro]]
* {{flagicon|JAM}} {{flagicon|ENG}} [[John Barnes]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Joey Barton]] 
* {{flagicon|FRA}} {{flagicon|KAM}} [[Sébastien Bassong]]
* {{flagicon|ENG}} [[David Batty]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Peter Beardsley]]'''
* {{flagicon|TUR}} [[Emre Belözoğlu]]
* [[Datoteka:Flag of Wales.svg|20 px]] [[Craig Bellamy]] 
* {{flagicon|FRA}} [[Hatem Ben Arfa]]
* {{flagicon|FRA}} [[Olivier Bernard]]
* {{flagicon|ENG}} [[Lee Bowyer]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Titus Bramble]] 
* {{flagicon|SCO}} '''[[Frank Brennan]]'''
* {{flagicon|ENG}} [[John Burridge]]
* {{flagicon|ENG}} [[Nicky Butt]]
* {{flagicon|FRA}} [[Yohan Cabaye]]
* {{flagicon|BRA}} [[Caçapa]]
* {{flagicon|ENG}} [[Sol Campbell]]
* {{flagicon|IRS}} [[Stephen Carr]]
* {{flagicon|ENG}} [[Andy Carroll]] 
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20 px]]  [[Tommy Casey]]
* {{flagicon|SEN}} [[Papiss Cissé]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Frank Clark]]'''
* {{flagicon|ENG}} '''[[Andy Cole]]'''
* {{flagicon|ARG}} [[Fabricio Coloccini]] 
* {{flagicon|GRČ}} [[Nikos Dabizas]] 
* {{flagicon|NIZ}} [[Luuk de Jong]]
* {{flagicon|NIZ}} [[Siem de Jong]] 
* {{flagicon|FRA}} [[Didier Domi]] 
* {{flagicon|IRS}} [[Damien Duff]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Kieron Dyer]] 
* {{flagicon|ENG}} '''[[Les Ferdinand]]'''
* {{flagicon|ŠKO}} [[Duncan Ferguson]]
* {{flagicon|SCO}} '''[[Hughie Gallacher]]'''
* {{flagicon|ŠKO}} [[Kevin Gallacher]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Paul Gascoigne]]'''
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20 px]] [[Keith Gillespie]] 
* {{flagicon|FRA}} [[David Ginola]]
* {{flagicon|IRS}} [[Shay Given]]
* {{flagicon|BRA}} [[Bruno Guimarães]]
* {{flagicon|FRA}} [[Alain Goma]]
* {{flagicon|FRA}} [[Stéphane Guivarc'h]]
* {{flagicon|ARG}} [[Jonás Gutiérrez]] 
* {{flagicon|ENG}} '''[[Steve Harper]]'''
* {{flagicon|SCO}} [[Neil Harris (1894)|Neil Harris]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Joe Harvey]]'''
* {{flagicon|ENG}} [[Shaka Hislop]]
* {{flagicon|ENG}} [[Darren Huckerby]]
* {{flagicon|ENG}} [[Frank Hudspeth]]
* [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20 px]] [[Aaron Hughes]]
* {{flagicon|ENG}} [[Jermaine Jenas]] 
* {{flagicon|ENG}} '''[[Kevin Keegan]]'''
* {{flagicon|ENG}} [[Alan Kennedy]]
* {{flagicon|GRU}} [[Temur Ketsbaia]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Paul Kitson]]
* {{flagicon|NIZ}} [[Patrick Kluivert]]
* {{flagicon|NIZ}} [[Tim Krul]] 
* {{flagicon|FIN}} [[Shefki Kuqi]]
* {{flagicon|SCO}} '''[[Jimmy Lawrence]]'''
* {{flagicon|DAN}} [[Peter Løvenkrands]] 
* {{flagicon|KON}} [[Lomana Lualua]] 
* {{flagicon|ŠPA}} [[Albert Luque]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Malcolm Macdonald]]'''
* {{flagicon|BRA}} [[Marcelino Elena]]
* {{flagicon|HRV}} [[Silvio Marić]] 
* {{flagicon|NGR}} [[Obafemi Martins]] 
*  [[Datoteka:Flag of Northern Ireland.svg|20 px]] '''[[Bill McCracken]]'''
* {{flagicon|SCO}} [[Tommy McDonald (1895)|Tommy McDonald]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Jackie Milburn]]'''
* {{flagicon|ENG}} [[David Mills (fudbaler)|David Mills]]
* {{flagicon|ENG}} [[James Philip Milner|James Milner]]
* {{flagicon|BRA}} [[Mirandinha]]
* {{flagicon|SCO}} '''[[Bobby Mitchell (1924)|Bobby Mitchell]]'''
* {{flagicon|SRB}} [[Aleksandar Mitrović (fudbaler)|Aleksandar Mitrović]] 
* {{flagicon|ENG}} '''[[Bobby Moncur]]'''
* {{flagicon|FRA}} [[Charles N'Zogbia]]
* {{flagicon|ENG}} [[Datoteka:Flag of Ireland.svg|20 px]] [[Andy O'Brien]]
* {{flagicon|SAD}} [[Oguchi Onyewu]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Gavin Peacock]]
* {{flagicon|ENG}} [[Stuart Pearce]] 
* {{flagicon|ŠKO}} [[Jack Peddie]]
* {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Pistone]]
* {{flagicon|FRA}} [[Laurent Robert]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Bobby Robson]]'''
* {{flagicon|ENG}} [[Pop Robson]]
* {{flagicon|VEN}} [[Salomón Rondón]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Jock Rutherford]]'''
* [[Datoteka:Flag of Wales.svg|20 px]] [[Ian Rush]]
* {{flagicon|ENG}} [[Kenny Sansom]]
* {{flagicon|SUI}} [[Fabian Schär]]
* {{flagicon|ENG}} [[Len Shackleton]]
* {{flagicon|ENG}} '''[[Alan Shearer]]'''
* {{flagicon|FRA}} [[Moussa Sissoko]]
* {{flagicon|ENG}} [[Alan Smith]] 
* {{flagicon|ŠKO}} [[Robert Smyth McColl]]
* {{flagicon|PER}} [[Nolberto Solano]]
* [[Datoteka:Flag of Wales.svg|20 px]] [[Gary Speed]] 
* {{flagicon|CZE}} '''[[Pavel Srníček]]'''
* {{flagicon|DAN}} [[Jon Dahl Tomasson]] 
* {{flagicon|CIV}} [[Cheick Tioté]] 
* {{flagicon|ENG}} '''[[Colin Veitch]]'''
* {{flagicon|POR}} [[Hugo Viana]] 
* {{flagicon|AUS}} [[Mark Viduka]] 
* {{flagicon|SLO}} [[Haris Vučkić]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Chris Waddle]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Steve Watson]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Charlie Wayman]]
* {{flagicon|ENG}} [[Len White]]
* {{flagicon|NIZ}} [[Georginio Wijnaldum]] 
* {{flagicon|ENG}} [[Peter Withe]]
* {{flagicon|ENG}} [[Jonathan Woodgate]] 
* {{flagicon|ŠPA}} [[Francisco Jiménez Tejada Xisco|Xisco]]
{{div col end}}

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Newcastle United FC}}
* [http://www.nufc.co.uk/ NUFC.co.uk] Službena stranica kluba
* [https://nufctrust.co.uk/ Newcastle United Supporters Trust]
* [https://www.toontastic.net/board/ Toontastic Supporters Website]
* [http://www.newcastle-online.org/ Newcastle-online Fan Forum]

{{Prvaci FA Premier lige}}
{{Momčadi FA Premier lige}}
{{Pobjednici Kupa velesajamskih gradova}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nastanci 1892.]]
[[Kategorija:Fudbalski klubovi u Engleskoj]]</text>
      <sha1>1zeaqypzuhuq2ka5z4fuwd81lo2ura8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nortumbrija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119970</id>
    <revision>
      <id>42717183</id>
      <parentid>42559951</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="ns0vazuak1k9zh7eubey192ws5rxl4b" xml:space="preserve">{{about|srednjovjekovnom engleskom kraljevstvu|staroengleski dijalekt|nortumbrijski (staroengleski dijalekt)|suvremenu grofoviju|Northumberland}}
{{Infokutija bivša zemlja
|domaće_ime = ''Norþanhymbra''
|konvencionalno_dugo_ime = Kraljevina Nortumbrija
|kratko_ime = Nortumbrija
|ime_genitiv=Nortumbrije
|kontinent = Evropa
|region = Britanski Otoci
|zemlja = Engleska
|vlast_tip= Monarhija
|godina_početak = 653
|godina_kraj = 954
|p1                     = Bernicija
|p2                     = Deira
|s1                     = Kraljevina Engleska
|s2                     = Kraljevina Jorvik
|s3                     = Kraljevina Škotska
|zastava_s1                = Flag of England.svg
|zastava_s2                =
|zastava_s3                = Flag of Scotland.svg
|slika_zastava = Flag of Northumbria.svg
|image_coat             = 
|slika_karta = Kingdom of Northumbria.png
|slika_karta_šiurinma = 200px
|slika_karta_opis = Kraljevina Nortumbrija oko 800.
|glavni_grad = [[Bamburgh]] (''Bebbanburg''), [[York]] (''Eoferwic'')
|domaći_jezici = [[nortumbrijski (staroengleski dijalekt)|staroengleski]] (''Englisc'')
|vođa1                = [[Oswiu od Nortumrbije|Oswiu]]
|godina_vođa1           = 654—670
|vođa2                = [[Erik I od Norveške|Eric Bloodaxe]]
|godina_vođa2           = ? -954
|titula_vođa = [[kralj Nortumbrije]]}}

'''Northumbrija''', '''Nortumbrija''', '''Northambrija''' ili '''Nortambrija''' ({{lang-en|Northumbria ''ili'' Northhumbria}}; {{lang-ang|Norþanhymbra / Norþhymbre}}) je bilo [[rani srednji vijek|rano srednjovjekovno]] [[angli]]jsko kraljevstvo smješteno u današnjoj [[Sjeverna Engleska|Sjevernoj Engleskoj]] i [[Jug Škotske (izborni region Škotskog Parlamenta)|Jugoistočnoj Škotskoj]]. Ime je dobilo po rijeci [[Humber]] koja je predstavljala njenu južnu granicu. Nastala je u 7. vijeku spajanjem dviju anglijskih kraljevstava - [[Bernicija]] i [[Deira]] - proces koji je dovršen za vrijeme kralja [[Oswiu od Nortumbrije|Oswiua]], koji je sredinom 7. vijeka postao najmoćniji od svih [[anglosaksonci|anglosaksonskih]] vladara [[Britanija (otok)|Britanije]], a Nortumbrija najmoćnija od svih kraljevstava [[Heptarhija|Heptarhije]]. Međutim, već od početka 8. vijeka je počela slabiti, a 867. su je osvojili [[Danci]] učinivši je dijelom [[Danelag]]a, ali i zadržavši njene vladare koji su služili kao danske marionete. Godine 954. je nakon smrti posljednjeg grada [[Erik I od Norveške|Erica Bloodaxea]] pripojena [[Kraljevina Engleska|Kraljevini Engleskoj]].

Danas se naziv &quot;Nortumbrija&quot; uglavnom koristi za službena imena policijskih, obrazovnih i drugih organizacija.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Northumbria}}
* [http://www.lowlands-l.net Lowlands-L, An e-mail discussion list for those who share an interest in the languages &amp; cultures of the Lowlands]
* [https://web.archive.org/web/20250123090901/http://www.lowlands-l.net/index.php?page=northumbrian Lowlands-L in Nothumbrian]
* [http://www.northumbrianassociation.com/ Northumbrian Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004213535/http://www.northumbrianassociation.com/ |date=2011-10-04 }}
* [http://www.northumbriana.org.uk/langsoc/index.htm Northumbrian Language Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120722062847/http://www.northumbriana.org.uk/langsoc/index.htm |date=2012-07-22 }}
* [http://www.nspipes.co.uk/nsp/ Northumbrian Small Pipes Encyclopedia]
* [http://www.birchmore.org/northumbria/index.html Northumbrian Traditional Music]
* [http://www.visitnorthumberland.com/ Visit Northumberland &amp;ndash; The Official Visitor Site for Northumberland]

{{Heptarhija}}
{{Nortumbrijski monarsi}}

{{coord|55|00|N|2|30|W|display=title|region:GB_type:country_source:GNS-enwiki}}

[[Kategorija:Nortumbrija| ]]
[[Kategorija:Anglosaksonska kraljevstva]]
[[Kategorija:Historija Engleske]]
[[Kategorija:Historija Škotske]]</text>
      <sha1>ns0vazuak1k9zh7eubey192ws5rxl4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oswiu od Nortumbrije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122462</id>
    <revision>
      <id>42717342</id>
      <parentid>42676878</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7114" sha1="fksh75c5kdjmbfcx203xl49qtre2mbt" xml:space="preserve">{{Infokutija monarh
| ime =Oswiu
| titula =Kralj Bernicije
| vladavina =642–670
| prethodnik =[[Oswald od Nortumbrije|Oswald]]
| nasljednik =[[Ecgfrith od Nortumbrije|Ecgfrith]]
| bračnI_drug           =[[Eanflæd]]
| consort         =
| supruga 1        =Fín
| supruga 2        =Rieinmellt
| supruga 3        =Eanflæd
| spouse 4        =
| spouse 5        =
| spouse 6        =
| potomstvo  =[[Ealhfrith od Deire|Ealhfrith]], [[Ecgfrith od Nortumbrije|Ecgfrith]], [[Ælfwine od Deire|Ælfwine]], [[Aldfrith od Nortumbrije|Aldfrith]], Ealhflæd, [[Ælfflæd od Whitbyja|Ælfflæd]], [[Osthryth]]
| datum rođenja =cca. 612
| datum smrti=15. februar 670
| mjesto sahrane =[[Whitby Abbey]]
|}}

'''Oswiu''' (cca. 612 – 15. februar 670), također poznat kao '''Oswy''' ili '''Oswig''' ({{lang-ang|Ōswīg}}) bio je [[kralj Berncije]]. Njegov otac, kralj [[Æthelfrith od Bernicije|Aethelfrith]], ubijen je 616. u borbi protiv [[Kraljevina Istočna Anglija|istočnoanglijskog]] kralja [[Rædwald]]a i [[Edwin od Nortumbrije|Edwina od Deire]]. Nakon što je potonji preuzeo bernicijsko prijestolje, Oswiu je prognan zajedno sa svojom braćom i pristašama.

U progonstvu je ostao sve do Edwinove smrti, nakon čega je zavladao njegov brat [[Oswald od Nortumbrije|Oswald]]; on je, međutim, ubijen 5. augusta 642. od [[Penda od Mercije|Pende]], kralja [[Mercija|Mercije]], u [[Bitka kod Maserfielda|bitci kod Maserfielda]]. Nakon toga je Oswiu došao na vlast kao Pendin vazala. Međutim, godine 655. je Penda napao Berniciju, ali ga je Oswiu neočekivano porazio i ubio u [[Bitka kod Winwæda|bitci kod Winwaeda]]. Nakon te pobjede je Oswiu stekao ''[[imperium]]'' nad svim [[Britanija (otok)|britanskim]] vladarima, odnosno titulu a [[Bretwalda|Bretwalde]]. Istovremeno je sebe proglasio [[kralj Mercije|kraljem Mercije]], postavivši Pendinog sina [[Peada|Peadu]] kao vazalnog vladara.

Oswiuova dominacija nad Britanijom je, međutim, trajala kratko. [[Mercija]]nci su se pobunili i postavili Pendinog sina [[Wulfhere od Mercije|Wulfherea]] za kralja. Oswiu nije želio ponovno ratovati, pa je to priznao. Umjesto toga se više posvetio unutrašnjim pitanjima, odnosno problemima crkve u Nortumbriji, odnosno podjelama zbog kojih je sazvao na [[sabor u Whitbyju]] 664. godine, gdje je Oswiu u [[uskršnji spor|uskršnjem sporu]] odlučio prihvatiti [[Rimokatolička crkva|rimski]] metod računjanja datuma. Posljednje godine vladavine su obilježili sukobi sa sinom [[Ealhfrith od Deire|Ealhfrithom]]. Oswiu je umro 670. a naslijedio ga je sin [[Ecgfrith od Nortumbrije|Ecgfrith]].

== Napomene ==
{{Reflist|2}}

== Literatura ==
* {{cite web |url=http://eagle.cch.kcl.ac.uk:8080/pase/DisplayPerson.jsp?personKey=451 |title=Oswiu 1 (Male) |accessdate=22. 04. 2007. |work=Prosopography of Anglo-Saxon England |archive-date=2012-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810151856/http://eagle.cch.kcl.ac.uk:8080/pase/DisplayPerson.jsp?personKey=451 |dead-url=yes }}
* {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/G100002/index.html |title=The Annals of Tigernach |accessdate = 22. 04. 2007. |last= |first= |authorlink= |date= |year= |work= |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts |pages= |language=[[Middle Irish]] |archiveurl= |archivedate= |quote= }}
* {{cite web |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster, volume 1 |accessdate = 22. 04. 2007. |last= |first= |authorlink= |date= |year= |work= |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= }}
* [[Bede]], ''[[Ecclesiastical History of the English People]].'' Translated by Leo Sherley-Price, revised R.E. Latham, ed. D.H. Farmer. London: Penguin, 1990. {{ISBN|0-14-044565-X}}
* Blair, Peter Hunter, ''The World of Bede.'' Cambridge: Cambridge University Press, reprinted 1990. {{ISBN|0-521-39138-5}}
* Charles-Edwards, T.M., ''Early Christian Ireland.'' Cambridge: Cambridge University Press, 2000. {{ISBN|0-521-39395-0}}
* [[Eddius]], &quot;Life of Wilfrid&quot; in D.H. Farmer (ed.) &amp; J.H. Webb (trans.), ''The Age of Bede.'' London: Penguin, 1998. IBN 0-140-44727-X
* Fraser, James, ''The Pictish Conquest: The Battle of Dunnichen 685 &amp; the birth of Scotland.'' Stroud: Tempus, 2006. {{ISBN|0-7524-3962-6}}
* {{cite web |url=http://www.heroicage.org/issues/9/grimmer.html |title=The Exogamous Marriages of Oswiu of Northumbria |accessdate=06. 04. 2007. |last=Grimmer |first=Martin |authorlink= |date=October 2006 |work=The Heroic Age, issue 9. |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205130440/http://www.heroicage.org/issues/9/grimmer.html |archive-date=2014-12-05 |url-status=dead}}
* Higham, N.J., ''The Convert Kings: Power and religious affiliation in early Anglo-Saxon England.'' Manchester: Manchester University Press, 1997. {{ISBN|0-7190-4828-1}}
* Higham, N.J., ''The Kingdom of Northumbria AD 350–1100.'' Stroud: Sutton, 1993. {{ISBN|0-86299-730-5}}
* Holdsworth, Philip, &quot;Oswiu&quot; in M. Lapidge, et al., (eds), ''The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England''. Oxford: Blackwell, 1999. {{ISBN|0-631-22492-0}}
* Keynes, Simon, &quot;Penda&quot; in M. Lapidge, et al., (eds), ''The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England''. Oxford: Blackwell, 1999. {{ISBN|0-631-22492-0}}
* Kirby, D.P., ''The Earliest English Kings.'' London: Unwin Hyman, 1991. {{ISBN|0-04-445691-3}}
* [[Frank Stenton|Stenton, Sir Frank]], ''Anglo-Saxon England.'' Oxford: Oxford University Press, 3rd edition, 1971. {{ISBN|0-19-280139-2}}
* Stevens, Wesley M., &quot;Easter Controversy&quot; in M. Lapidge, et al., (eds), ''The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England''. Oxford: Blackwell, 1999. {{ISBN|0-631-22492-0}}
* {{cite web |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_127/127_627_647.pdf |title=The Columban Church in northern Britain, 664–717: a reassessment |accessdate=06. 04. 2007. |last=Veith |first=Kenneth |year=1997 |format=pdf |work=Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland, volume 127 |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529011731/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_127/127_627_647.pdf |dead-url=yes }}
* Williams, Ann, ''Kingship and Government in Pre-Conquest England, c. 500–1066.'' Basingstoke: Macmillan, 1999. {{ISBN|0-333-56798-6}}
* [[Barbara Yorke|Yorke, Barbara]], ''Kings and Kingdoms in Early Anglo-Saxon England.'' London: Seaby, 1990. {{ISBN|1-85264-027-8}}
* Yorke, Barbara, ''The Conversion of Britain: Religion, Politics and Society in Britain c. 600–800.'' London: Longman, 2006. {{ISBN|0-582-77292-3}}
* Zaluckyj, Sarah, ''Mercia: The Anglo-Saxon Kingdom of Central England.'' Logaston: Logaston Press, 2001. {{ISBN|1-873827-8}}.
* {{cite web |url=http://www.heroicage.org/issues/4/ziegler.html |title=Oswald and the Irish |accessdate = 22. 04. 2007. |last=Ziegler |first=Michelle |authorlink= |date= |date=Winter 2001 |work=The Heroic Age, issue 4.}}

{{Bretwalda}}
{{Kraljevi Nortumbrije}}
{{Kraljevi Mercije}}
{{Deirski monarsi}}
{{Bernicijski monarsi}}

{{Lifetime|612|670|Oswiu od Nortumbrije}}

[[Kategorija:Bernicijski monarsi]]</text>
      <sha1>fksh75c5kdjmbfcx203xl49qtre2mbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nepotizam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122871</id>
    <revision>
      <id>42717121</id>
      <parentid>42641718</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27603" sha1="kdxd8uwxvbdvuzbxwml6f448ukarjxz" xml:space="preserve">[[Datoteka:World Map Index of perception of corruption 2010.svg|thumb|right|300px|Indeks raširenosti korupcije po svijetu 2010.]]
'''Nepotizam''' (od [[Latinski jezik|latinskog]]: ''nepos'', ''nepotis'' = nećak, potomak, unuci i [[italijanski jezik|talijanskog]]: nipote = nećak) je termin kojim se označava tip ponašanja najčešće nosioca političke, ekonomske, vojne ili neke druge moći, koji na osnovu svog povlaštenog položaja u hijerarhiji, favoriziraju članove svoje porodice ili prijatelje u odnosu na druge osobe, bez obzira na njihovu stručnu sposobnost kod zapošljavanja, davanja poslova ili dodjeljivanja nekih benificija.

== Historija nepotizma ==
Nepotizam je pojava koja traje od kad je svijeta kako se kaže, ali se osobito raširila i postala pojam za sebe u [[Papinska Država|Papinskoj Državi]] tokom [[Srednji vijek|kasnog srednjeg vijeka]] i [[Renesansa|renesanse]], kad su [[Papa|pape]] dodjeljevale visoke crkvene položaje svojim rođacima, bez obzira na njihovu sposobnost i pomankanje dovoljnog broja godina. Pape su svoje vanbračne sinove predstavljali kao svoje nećake (nipote) i dodjeljivali im lukrativne [[kardinal]]ske položaje.

Nepotizmom se je poslužio već papa [[Inocent III]]. ([[1198]]-[[1216]]) kao i papa [[Bonifacije VIII.]] ([[1294]].-[[1303]].), ipak se za razdoblje »velikog nepotizma« drži vrijeme od pontifikata [[Martin V.|Martina V.]] ([[1417]].-[[1431]].) do pontifikata pape [[Pavao IV.|Pavla IV.]] ([[1555]]-[[1559]]), a za razdoblje »malog nepotizma« od pape [[Pio IV.|Pia IV.]] ([[1559]]-[[1565]]) do pape [[Pio VI.|Pia VI.]] ([[1775]]-[[1779]]).

Najslavniji pape nepotisti bili su [[Aleksandar VI.|Aleksandar VI. Borgia]], koji je favorizirao svoju djecu na bilo koji način, [[Lav X.]], [[Klement VII.]] i [[Pavao III.|Pavao III. Farnese]].

Prema mišljenju nekih [[historičar]]a&lt;ref&gt;Williams, G. L.: ''Papal Genealogy: The Families and Descendants of the Popes'', McFarland, 2004, {{ISBN|0-7864-2071-5}}&lt;/ref&gt; nepotizam je bio odgovor iz nužde [[Papinska Država|Papinske Države]] u odnosu na tadašnje [[monarhija|monarhističko]] uređenje [[Evropa|evropskih]] velesila. Kako je zbog vjerskih razloga bilo nemoguće, da bi položaj pape postao nasljedan, pojedine moćne dugovječne porodične dinastije održale su se u vrhu [[Papinska Država|Papinske Države]] upravo zahvaljujući nepotizmu, tako da im je on poslužio kao sredstvo za obranu države i vlastite pozicije u njoj. Tokom [[16. vijek|16]] i [[17. vijek]]a, kad je postajalo jasno, da [[Papinska Država]] više neće doseći nekadašnji sjaj i moć, raširio se jedan novi tip nepotizma. U njemu cilj nije bio kao dotad postavljanje rođaka na vodeće položaje i osiguranje njihova položaja, već savezništvo sa [[rim]]skom [[aristokracija|aristokracijom]]. Službe, koje su dodjeljivale pape, nisu više bile odskočna daska za papin tron, već sredstvo preko kojih su bogate rimske dinastije sudjelovale u [[vlast]]i. Isprva su Vatikanom vladale porodične [[Dinastija|dinastije]]; [[Colonna]], [[Borgia]], [[Piccolomini]], [[Riario]] i [[Sforza]], a kasnije [[Pamphili]], [[Boncompagni]], [[Aldobrandini]], [[Borghese]], [[Ludovisi]], [[Barberini]], [[Altieri]], [[Braschi]].&lt;ref&gt;Lessico Universale Italiano Treccani 1968-1986&lt;/ref&gt;

== Nepotizam u politici ==
U politici je nepotizam, vrlo raširena pojava - već i zbog same prirode [[Politika|političkih]] [[partija]], -da okupljaju oko sebe samo istomišljenike, borce za isti cilj i da se za njega [[niccolò Machiavelli|makjavelistički]] bore svim sredstvima. Kako se načelno sve političke partije - deklarativno bore za opće, javne interese (javnim sredstvima) za raspodjelu istih tih javnih sredstava - političari su i najčešće mete optužaba za nepotizam. Najčešći i najednostavniji primjer političkog nepotizma je - brzi uspon nekog političara na visoke položaje, koji za to nema (naizgled) odgovarajuće kvalifikacije, - ali ima neobično utjecajnog rođaka. [[Britanci]] za to imaju frazu ''Bob je vaš ujak'' (Bob's your uncle) za koju se pretpostavlja da je nastala kad je [[Robert Gascoyne-Cecil, 3. markiz od Salisburyja|Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil]], pomogao svom nećaku - Arthuru Balfouru, da dobije uticajni položaj glavnog sekretara za [[Irska|Irsku]], što se na kraju [[19. vijek]]a smatralo otvorenim primjerom nepotizma.

=== Nepotizam u bivšim jugoslavenskim republikama ===

==== Slovenija ====
Iako se na prvi pogled Slovenija čini pošteđena i najmanje kontaminirana od pojave nepotizma, ipak i u Sloveniji ima toga jako puno. Tako su svi članovi najvišeg pravnog tijela Slovenije (Sodni svet) došli do te pozicije preko rodbinskih veza. Tako je prof. dr. Miro Cerar sin podpredsjednice slovenske političke partije LDS Zdenke Cerar, nekadašnje ministrice pravosuđa. Njegov otac, Miro Cerar je istaknuti član Foruma 21, kojeg vodi nekadašnji predsjednik [[Milan Kučan]]. [[Advokat]] Barica Zidar je punica dr. Gorazda Klemenčiča, koji je državni sekretar i 
desna ruka ministrice unutarnjih poslova Katarine Kresal, a ona je i predsjednica LDS.
&lt;ref name=slo&gt;[http://www.sds.si/news/4636 Nepotizem v Sodnem svetu - SDS (pristupljeno 25. 08. 2011.]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
Aferu je napravio i Miha Brejc, poslanik u [[Evropski parlament|evropskom parlamentu]] i bliski suradnik [[Janez Janša|Janeza Janše]], siva eminencija partije SDS, on je u svom kabinetu zaposlio dvije asistentice, prvo svojo kćer, a zatim i punicu svoga sina (ali bivšu).&lt;ref name=zo&gt;[http://www.zofijini.net/bodica_nepotizem.html Breji nepotizem ali nove smernice nepotizma v Sloveniji (pristupljeno 25. 08. 2011.]&lt;/ref&gt;

==== Hrvatska ====
U Hrvatskoj je od devedesetih godina prošlog vijeka i predsjednika [[Franjo Tuđman|Tuđmana]] &lt;ref&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/article/1373551.html Enis Zebić: ''Nepotizam kao društveni običaj'', Radio Slobodna Evropa (pristupljeno 25. 08. 2011.]&lt;/ref&gt;, nepotizam postao toliko rašireni oblik ponašanja, da je to danas gotovo jedino mogući način da se dođe do posla i egzistencije.&lt;br /&gt; 
Iako se naizgled ta pojava široko kritizira po medijima, to na stvarnu situaciju nema nikakvog utjecaja.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''VSOA - leglo nepotizma'', Objavljeno u Nacionalu br. 679, 2008-11-18 (pristupljeno 25. 08. 2011. |url=http://www.nacional.hr/clanak/49893/vsoa-leglo-nepotizma |access-date=2011-08-25 |archive-date=2011-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926170836/http://www.nacional.hr/clanak/49893/vsoa-leglo-nepotizma |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Poznate nove afere su slučaj kad je predsjednik sabora [[Luka Bebić]] pomogao da se zaposli ''Ivan Medak'' u [[Hrvatske željeznice|Hrvatskim željeznicama]] na mjestu direktora nabave, i posljedica toga - željeznička nesreća kod [[Split]]a i zapošljavanje kćeri predsjednika 
[[Stjepan Mesić|Stipe Mesića]] - ''Saše Mesić'' na mjesto predsjednice uprave u javnom poduzeću ''Terme Zagreb'' [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]].&lt;br /&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ima neka tajna veza: Genetika, HDZ i nepotizam (pristupljeno 25. 08. 2011. |url=http://www.astigospe.com/2009/03/12/ima-neka-tajna-veza-genetika-hdz-i-nepotizam/ |access-date=2011-08-25 |archivedate=2011-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110915110158/http://www.astigospe.com/2009/03/12/ima-neka-tajna-veza-genetika-hdz-i-nepotizam/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Nepotizma nisu bile pošteđene ni lijeve političke partije i njihovi lideri, tako se optuživalo pokojnog [[Ivica Račan|Ivicu Račana]] za protežiranje bivše supruge ''Agate Račan'' na mjesto u [[Ustavni sud|Ustavnom sudu]] i posljednje ''Dijane Pleštine'' na mjesto savjetnice za razminiranje u [[:hr:Ministarstvo vanjskih poslova i europskih integracija Republike Hrvatske|Ministarstvu vanjskih poslova i europskih integracija RH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ad Acta - Etika u službi nepotizma (pristupljeno 25. 08. 2011. |url=http://www.adacta.org/odrazi/etika-u-sluzbi-nepotizma.html |access-date=2011-08-25 |archivedate=2011-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110924170001/http://www.adacta.org/odrazi/etika-u-sluzbi-nepotizma.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
U posljednje vrijeme primjer grada u kome je zavladao nepotizam je [[Split]] sa svojim gradonačelnikom [[Željko Kerum|Željkom Kerumom]] koji je na sva važnija mjesta postavio svoje rođake i prijatelje.&lt;ref&gt;[http://www.tportal.hr/vijesti/hrvatska/36701/Kerum-u-NO-ima-uhljebio-obitelj-i-prijatelje.html Kerum u NO - ima uhljebio obitelj i prijatelje - tportal.hr (pristupljeno 25. 08. 2011.]&lt;/ref&gt;
==== Bosna i Hercegovina ====
I u Bosni i Hercegovini je nepotizam vrlo raširena pojava, čak i više zbog ionako velike podjele po vjerskoj i nacionalnoj liniji i loše ekonomske situacije. On se proširio čak i do vjerskih zajednica, pa se danas bez toga nemože zaposliti ni u Islamskoj zajednici&lt;ref&gt;[http://forum.dnevniavaz.ba/showthread.php?3341-Nepotizam-i-korupcija-u-IZ-BIH&amp;s=e4d9bd9122e65764b471252ec6d53d09 Nepotizam i korupcija u IZ BIH, Dnevni Avaz forum (pristupljeno 25. 08. 2011.]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Inače u BiH ima i potpuno običnog nepotizma, kao što je slučaj ''Lidije Korać'', koja je favorizirala svog muža za položaj u Nadzornom odboru Elektroprivrede BH.&lt;ref name=inform&gt;{{Cite web |title=Nepotizam se nastavlja – suprug Lidije Korać ide u NO EPBiH? (pristupljeno 25. 08. 2011. |url=http://informer.ba/tekstovi/vijesti/nepotizam-se-nastavlja-suprug-lidije-korac-ide-epbih/ |access-date=2011-08-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305080342/http://informer.ba/tekstovi/vijesti/nepotizam-se-nastavlja-suprug-lidije-korac-ide-epbih/ }}&lt;/ref&gt;

==== Srbija ====
U Srbiji je situacija sa nepotizmom vrlo slična kao u ostalim bivšim republikama tako je strojarski inženjer ''Boris Radivojević'', iz [[Kragujevac|Kragujevca]] i bratić gradonačelnika tog grada Veroljuba Stevanovića, postavljen je na mesto direktora ''Šumadija sajma'', [[opozicija]] tvrdi zbog nepotizma.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''Verko zaposlio svog nećaka'' (pristupljeno 25. 08. 2011. |url=http://pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/168008/Verko+zaposlio+svog+ne%C4%87aka.html |access-date=2011-08-25 |archive-date=2011-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817095414/http://www.pressonline.rs/sr/vesti/vesti_dana/story/168008/Verko+zaposlio+svog+ne%C4%87aka.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Najnovija afera sa nepotizmom dolazi iz [[Srbobran]]a gdje je ''Jovan Tutorov'', optužio predsednika općine ''Branka Gajina'' da poslove iz građevinarstva namješta svojim kumovima.&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/Vesti/Vojvodina/265341/Poslovi-za-kumove Poslovi za kumove (pristupljeno 25. 08. 2011.]&lt;/ref&gt; Takođe, zapošljavanje svoje dece, a direktor ste javnog preduzeća, široko je rašireno.&lt;ref&gt;http://www.juznevesti.com/Istrazujemo/Slavkovic-Zaposlio-sam-cerku-u-Distribuciji.sr.html&lt;/ref&gt;

==== Makedonija ====
I u Makedoniji je nepotizam raširena pojava tako je nevladina organizacija ''Transparentnost Makedonija'' prozvala makedonsku vladu u julu [[2007]]. zbog nezakonitog trošenja sredstava, nepotizam i nepoštivanje zakona.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=2D5E6A09EDEF9141894A353C2D844EAF |title=Кој ги плаќа скапите кампањи на Владата, прашува „Транспарентност“ (pristupljeno 25. 08. 2011. |access-date=2011-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810104022/https://utrinski.com.mk/?ItemID=2D5E6A09EDEF9141894A353C2D844EAF |archive-date=2022-08-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== Crna Gora ====
Nepotizam nije osobenost Crne Gore, ali je u državi koja broji svega 650 hiljada stanovnika ta pojava mnogo uočljivija. Istraživač te pojave Dejan Milovac kaže da je ona posebno izražena u nekim općinama, poput [[Budve]].
Tamo je lokalni moćnik - ''Svetozar Marović'' sa svojom porodicom čovjek koji odlučuje o svemu - pogotovo o prostornom planiranju i urbanizmu (koje je najlukrativniji dio). Svetozar Marović je inače potpredsjednik Crnogorske vlade i vladajuće Demokratske partije socijalista, tako da pojedini mediji [[Budva|Budvu]], cinično zovu - Svetozarevo na moru. Marovićev rođeni brat Dragan je potpredsjednik Skupštine opštine [[Budva]], zadužen za financije, njegova 
kćerka je glavni menadžer općine, a njegova strina Mirjana načelnica područne jedinice uprave za nekretnine.&lt;ref&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/crna_gora_nepotizam/2221807.html Nepotizam na crnogorski način, ''Radio slobodna evropa'' (pristupljeno 25. 08. 2011.]&lt;/ref&gt;

==== Kosovo ====
Prema zaključcima Evropske komisije iz 2007. Kosovo je bilo puno korupcije, nepotizma i kršenja ljudskih prava zbog slabosti vlasti.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kosovo je puno korupcije, nepotizma i kršenja ljudskih prava, Nacional (pristupljeno 25. 08. 2011. |url=http://www.nacional.hr/clanak/39637/kosovo-je-puno-korupcije-nepotizma-i-krsenja-ljudskih-prava |access-date=2011-08-25 |archive-date=2009-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211003220/http://www.nacional.hr/clanak/39637/kosovo-je-puno-korupcije-nepotizma-i-krsenja-ljudskih-prava |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Raširenost nepotizma po svijetu ===
===== Ujedinjeno Kraljevstvo =====
* [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanski]] [[lord]]ovi zakonski nasljeđuju mjesto svojih očeva u Gornjem domu (House of the Lords) britanskog [[parlament]]a.
* Petar Jay imenovan je za [[ambasador]]a [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] u [[Sjedinjene Američke Države|Americi]] [[1977]]. jer mu je očuh [[James Callaghan]] u to vrijeme bio [[premijer]].
* [[Policija|Policijski]] načelnik iz [[Sjeverni Yorkshire|Sjevernog Yorkshira]] Grahame Maxwell prozvan je od strane nevladine organizacije [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]] [[2011]], ali je odbio dati ostavku, i nakon što je priznao da je pomagao rođaku u prvoj fazi procesa zapošljavanja.&lt;ref&gt;{{cite news | first= | last= | title=Chief constable remains despite calls for resignation | url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-york-north-yorkshire-13369301 | newspaper=BBC News | location=North Yorkshire, UK | date = 12. 5. 2011. }}&lt;/ref&gt;

===== Sjedinjene Američke Države =====
* Oko 30 članova porodice i rodbine predsjednika [[Ulysses S. Grant|Ulyssesa S. Granta]] obogatilo se preko nepotističkog dobijanja lukrativnih državnih pozicija ili zaposlenja.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of white-collar &amp; corporate crime, Volume 2|url=http://books.google.com/books?id=P41ij0GoFL4C&amp;pg=PA374&amp;lpg=PA374&amp;dq=James+Watson+Webb+Scandal+in+Brazil&amp;source=bl&amp;ots=eQmMm_mjlj&amp;sig=9Q9ruRQwgBYJSuNxUBzUZQDpmAU&amp;hl=en&amp;ei=seMyS6DDCInisQPEzIHOBA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=10&amp;ved=0CCMQ6AEwCQ#v=onepage&amp;q=James%20Watson%20Webb%20Scandal%20in%20Brazil&amp;f=false|author=Lawrence M. Salinger|pages=374–375|volume=2|year=2005}}&lt;/ref&gt;
* Brat [[sjedinjene Američke Države|američkog]] predsjednika [[John F. Kennedy|Johna Kennedyja]] [[Robert F. Kennedy]] izabran je na položaj državnog tužioca u razdoblju 1961-63, taj položaj Robert je imao prije nego što je kasnije izabran za senatora.&lt;ref&gt;Walter R. Mears and Hal Buell: ''The Kennedy Brothers: A Legacy in Photographs''. Black Dog &amp; Leventhal Publishers, Inc. September 2009 {{ISBN|1-60376-157-8}}&lt;/ref&gt;

===== Australija =====
* ''Anna Bligh'', koja je pobijedila na državnim izborima za [[Queensland]] -[[2009]]., optužena je za nepotizam, jer je svom mužu Gregu Withersu dodijelila položaj u državnoj upravi Queenslanda.&lt;ref&gt;Des Houghton, June 28, 2008. [https://web.archive.org/web/20080628085358/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,23931778-5012449,00.html &quot;Anna Bligh's Labor in trouble in the polls&quot;]. ''Couriermail''. Pristupljeno 24. 08. 2009.&lt;/ref&gt;

===== Belgija =====
Tokom zadnjih desetljeća u Belgiji se raširila moda stvaranja političkih dinastija, u koju su uključene sve tradicionalne političke partije, što sve više iritira javnost. Ovaj fenomen se objašnjava činjenicom da ugledni članovi partija kontroliraju mjesta kandidata na izbornim listama, oni se pritom vode i logikom da na listama moraju biti zvučna imena, koja mogu donijeti glasove partiji.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web |url=http://www.telegraaf.nl/buitenland/3376470/__Politiek_Belgie_is_familiezaak__.html?p=7,1 |title=Politiek 
België is familiezaak - Buitenland |publisher=[[Telegraaf.nl]] |date= |accessdate=06. 03. 2011. |archive-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608050210/http://www.telegraaf.nl/buitenland/3376470/__Politiek_Belgie_is_familiezaak__.html?p=7,1 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* Tom Dehaene, sin bivšeg premijera Jean-Luc Dehaenea, je već sa 26 godina postao član pokrajinskog savjeta Belgijskih kršćanskih demokrata.
* ''Jean-Jacques de Gucht'', sin bivšeg ministra i aktualni evropski komesar za trgovinsku politiku Karel De Gucht, bio je na vrhu izborne liste flamanskih liberala na saveznim izborima za regiju Istočna Flandrija [[2007]]., a zatim je postao senator u dobi od 27 godina.&lt;ref&gt;http://www.nieuws.be/nieuws/“Zonder_zijn_naam_had_Jean-Jacques_De_Gucht_nooit_op_de_lijst_gestaan”_29a8f63c.aspx{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''Freya Van den Bossche'', kćerka bivšeg ministra Luc Van den Bosschea, član flamanskih socijalista, je u dobi od 28 godina, postavljena kao najmlađi ministar u belgijskoj historiji.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.time.com/time/europe/gender/story.html | work=Time | title=Can women enter the final bastion -- the all-male boardroom | date=22. 09. 2003. | accessdate=20. 05. 2010. | archiveurl=https://web.archive.org/web/20030922223556/http://www.time.com/time/europe/gender/story.html | archivedate=2003-09-22 | deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
* ''Melchior Wathelet'', mlađi, sin Melchiora Watheleta, starijeg bivšeg ministra u nekoliko belgijskih i valonskih vlada i gradonačelnika [[Verviers]]a, aktualni je mlađi ministar budžeta, imigracijske i porodične politike, to je postao sa 26 godina, on je i lider Kršćanske demokratske frakcije (francuskog govornog područja) u belgijskom parlamentu. 
* Bruno Tobback, sin bivšeg ministra i gradonačelnika [[Leuven]]a Louisa Tobbacka, član flamanskih socijalista, postao je ministar za okoliš belgijske savezne vlade sa 34 godina.
* Mathias De Clerq je unuk bivšeg ministra Willyja De Clercqa.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Auteur: Karel Van Keymeulen |url=http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=9I1CG2BI |title=De Standaard Online - Willy De Clercq is zijn geheugen kwijt |publisher=Standaard.be |date= |accessdate = 06. 03. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* ''Alexander De Croo'', sin bivšeg glasnogovornika Belgijskog parlamenta ''Hermana De Crooa'', kandidirao za lidera partije svog oca - ''Open Vld'' sa 33 godine.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gva.be/nieuws/binnenland/aid874229/alexander-de-croo-wil-voorzitter-open-vld-worden.aspx?cmt=all |title=Alexander De Croo wil voorzitter Open Vld worden |publisher=Gva.be |date= |accessdate=06. 03. 2011. |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511132817/http://www.gva.be/nieuws/binnenland/aid874229/alexander-de-croo-wil-voorzitter-open-vld-worden.aspx?cmt=all }}&lt;/ref&gt;
* Konačno, pravi primjer političke dinastije je ''Maya Detiege'', kći bivšeg gradonačelnika [[Antwerpen]]a Leone Detiège, koja je i sama bila kći dotadašnjeg gradonačelnika Antwerpena Fransa Detiègea.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;

===== Kanada =====
* [[Kanada]] je prepuna primjera nepotizma naročito među djecom kanadskih premijera.
* Još više primjera nepotizma ima u Vijeću indijanaca (First Nations) osobito kod nasljednih poglavica.

===== Francuska =====
* U oktobru [[2009]]., ''Jean Sarkozy'' (sin francuskog predsjednika [[Nicolas Sarkozy|Nicolasa Sarkozyja]]) je postavljen za direktora državne agencije EPAD unatoč nedostatnom obrazovanju i profesionalnom iskustvu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSTRE59F1AH20091016 |title=Poll shows majority against job for Sarkozy's son |publisher=Reuters.com |date= |accessdate = 06. 03. 2011.}}&lt;/ref&gt; 
* ''Pierre Sarkozy'', prvi sin predsjednika [[Nicolas Sarkozy|Nicolasa Sarkozyja]], zatražio je u septembru [[2009]]. javnu agenciju SCPP (Société civile des producteurs phonographiques) za financijsku pomoć od oko 10.000 € za svoj umjetnički projekt. Budući da nije bio član SCPP, oni su njegov zahtjev odbili, mladi Sarkozy je tad otišao tati po pomoć, tako da je predsjednik SCPP-a Marc Guez obećao da će njegovu molbu pozitivno riješiti.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.electronlibre.info/+Nepotisme-et-Sarkozysme-acte-II,02317+ |title=Népotisme et Sarkozysme, acte II (màj) |publisher=Electronlibre.info |date= |accessdate=06. 03. 2011. |archivedate=2011-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728114814/http://www.electronlibre.info/+Nepotisme-et-Sarkozysme-acte-II,02317+ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Ali kako je slučaj podigao medijsku buku, ima najava da Pierre Sarkozy ipak neće dobiti novac SCPP-a.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.liberation.fr/politiques/0101601841-apres-jean-l-elysee-se-met-au-service-de-pierre-sarkozy |title=Après Jean, l'Elysée se met au service de Pierre Sarkozy |publisher=Liberation.fr |date= |accessdate = 06. 03. 2011.}}&lt;/ref&gt;

===== Rumunjska =====
* ''Elena Basescu'', 28-godišnja kći predsjednika [[Traian Basescu|Traiana Basescua]], izabrana je [[2009]]. u [[Evropski parlament|Europski parlament]], unatoč činjenici da nije imala značajno profesionalno ili političko iskustvo. Iako je formalno bila nezavisni kandidat, njenu kandidaturu podržala je partija njezina oca Demokratsko-liberalna partija (PD-L). Elena Udrea, ključni član PD-L, &quot;darovala&quot; je Eleni partijsku infrastrukturu a Monica Iacob Ridzi, ministrica sporta, &quot;novac iz budžeta&quot; za Eleninu kampanju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.hotnews.ro/stiri-top_news-5791833-how-daughter-romanian-president-basescu-will-elected-mep-independent-with-help-from-basescus-supporting-party.htm |title=How daughter of Romanian President Basescu will be elected MEP as an independent with help from Basescu's supporting party |publisher=English.hotnews.ro |date= |accessdate = 06. 03. 2011.}}&lt;/ref&gt;
* Honorius Prigoana, najstariji sin rumunjskog mogula Silviua Prigoana, bio je kandidat za zastupnika na izborima za Rumunjski parlament, unatoč činjenici da nije imao nikakvo radno ili političko iskustvo. Da je pobijedio na izborima, Honorius bi bio najmlađi zastupnik u parlamentu u rumunjskoj historiji.

===== Grčka =====
Grčka je zemlja poznata po tome što u njoj od [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] vladaju dvije [[Dinastije u demokraciji|političke dinastije]] ''Papandreou'' i ''Karamanlis'', koje se stalno izmjenjuju na vlasti (u gotovo pravilnom ritmu).
* Monotoniju stalne izmjene moći između porodica Papandreou - Karamanlis, malo je poremetila u novije vrijeme ''Dora Bakoyanni'', bivši ministrica vanjskih poslova Grčke ([[2004]].-[[2009]].) kći bivšeg [[premijer]]a Grčke Konstantinosa Mitsotakisa, i njezin brat Kyriakos Mitsotakis član grčkog parlamenta, koji nastoje formirati treću Grčku političku dinastiju - ''Mitsotakis''.

===== Indija =====
Indija je zemlja u kojoj od stjecanja nezavisnosti [[1947]]. praktički vlada jedna [[Dinastije u demokraciji|politička dinastija]] porodica Nehru-Gandhi.

===== Republika Irska =====
Mnogi irski političari &quot;nasljeđuju&quot; poslanička mjesta u Parlamentu (Oireachtas) od svojih očeva i bliskih rođaka.

===== Španjolska =====
Najpoznatiji primjer je [[Juan Antonio Samaranch]], predsjednik [[Međunarodni olimpijski komitet|Međunarodnog olimpijskog komiteta (MOK)]] [[1980]] - [[2001]]. I njegov sin, ''Juan Antonio Samaranch Salisachs'', bio je član Međunarodnog olimpijskog komiteta od [[2001]]., a i njegova kći ''Maria Teresa Samaranch Salisachs'', bila predsjednik Španjolske federacije sportova na ledu od [[2005]].&lt;ref name=&quot;ElPais&quot;&gt;{{citation | title = La larga carrera de un hombre polifacético | url = http://www.elpais.com/articulo/deportes/larga/carrera/hombre/polifacetico/elpepudep/20100421elpepudep_9/Tes | newspaper = El País | date =  21. 4. 2010.}}. {{es icon}}&lt;/ref&gt;

===== Šri Lanka =====
U Šri Lanki je aktualni predsjednik [[Mahinda Rajapaksa]], optužen za nepotizam, jer je imenovao čak svoja tri brata ministrima, a rođacima podijelio važne političke položaje, bez obzira na njihovu sposobnost. Tako da braća Rajapakse kontoliraju više od 70% budžeta Šri Lanke.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.economist.com/node/9299003?story_id=9299003 | work=The Economist | title=A war strange as fiction}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;atimes1&quot;&gt;{{cite web |author=Nov 11, 2010 |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/LK11Df02.html |title=Asia Times Online :: South Asia news, business and economy from India and Pakistan |publisher=Atimes.com |date=11. 11. 2010. |accessdate=06. 03. 2011. |archivedate=2016-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303220902/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/LK11Df02.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

===== Trinidad i Tobago =====
Bivši premijer ''Patrick Manning'' imenovao je svoju ženu Hazel Manning kao člana svoje vlade (iako nije bila izabrana) u dva uzastopna mandata, prvo kao ministricu obrazovanja, a zatim kao ministricu lokalne samouprave.&lt;ref&gt;[http://www.newsday.co.tt/politics/0,78695.html Trinidad and Tobago's Newsday : newsday.co.tt :&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

===== Singapur =====
[[Singapur]]sku vladu optužuju vlastiti građani za korupciju zbog primjera koji im je pružio premijer ''Lee Kuan Yew'', kojeg je naslijedio njegov sin Lee Hsien Loong.

Postoje i brojni drugi primjeri otvorenog nepotizma u politici [[Demokratska Narodna Republika Koreja|Sjeverna Koreja]] ([[Kim Il-sung]]), brojne [[Arapi|arapske]] zemlje u kojima je teško shvatiti razliku između [[Institucija|institucionalnog]] nepotizma tipa [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Ujedinjenih Arapskih Emirata]], [[Kuvajt]]a i [[Libija|libijskog]] primjera [[Moamer Gadafi|Gadafija]] i [[Sirija|sirijskog]] [[Hafez al-Asad|Hafeza al-Asada]]. Nepotizam je toliko raširen i star, da je koji put teško shvatiti razliku - kad je to prirodno, dobro i moralno favorizirati - nekog? (pa i svog) a kad to postaje kriminalna radnja?.

Nepotizma ima i u privredi, ali tu postoji velika zbrka kad je to [[Pravo|pravno]] u redu a kad ne? (u privatnom sektoru je to poželjan oblik ponašanja, ali u javnom sektoru - [[kriminal]]), u zabavi, [[sport]]u - zapravo u svim ljudskim djelatnostima.
Kod nepotizma ima i jedna pravna zbrka, - ukoliko je institucionaliziran ([[monarhija]]) onda je to poželjno i pravno u redu, ali ukoliko - nije, onda se može ocjeniti kao kriminalno djelo.

== Povezano ==
* [[Simonija]]
* [[Potkupljivanje]]
* [[Korupcija]]
* [[Lobi]]ranje
* [[Dinastije u demokraciji]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Wiktionary|nepotism}}
{{Wiktionary}}
* [http://www.treccani.it/enciclopedia/nepotismo/ Nepotismo, na portalu treccani.it] {{it icon}}
* [http://www.Hollywoodnepotism.net Hollywoodnepotism.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913105158/http://hollywoodnepotism.net/ |date=2018-09-13 }} {{en icon}}

[[Kategorija:Korupcija]]
[[Kategorija:Kriminal]]
[[Kategorija:Politika]]</text>
      <sha1>kdxd8uwxvbdvuzbxwml6f448ukarjxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naoto Kan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122934</id>
    <revision>
      <id>42717019</id>
      <parentid>42245791</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="j9zmfsgzzdtavq7w6vsa8mg5unh88lw" xml:space="preserve">{{Japansko ime|Kan}}
{{Politički vođa
|ime=Naoto Kan&lt;br /&gt;菅 直人
|datum rođenja=[[10. 10.|10. listopada]] [[1946]].
|mjesto rođenja={{flagicon|JAP}} [[Ube]], [[Japan]]
|datum smrti=
|mjesto smrti=
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Naoto Kan 20071221.jpg
|veličina=
|opis slike=
|podpredsjednik=
|podpremijer=
|zamjenik=
|stranka=[[Demokratska partija Japana|Minshutō]] 
|potpis=
|supruga=Nobuko Kan

|zanimanje=
|fusnote=

|položaj         = 94. [[premijer Japana]]
|mandat_start    = [[8. 6.|8. lipnja]] [[2010]].
|mandat_kraj     = [[2. 9.|2. rujna]] [[2011]].
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = 
|prethodnik      = [[Jukio Hatojama]]
|nasljednik      = [[Joshihiko Noda]]

|čin2            = [[Ministarstvo financija (Japan)|Ministar financija]]
|mandat_start2   = [[6. 1.|6. siječnja]] [[2010]].
|mandat_kraj2    = [[8. 6.|8. lipnja]] [[2010]].
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = [[Jukio Hatojama]]
|predsjednik     =
|prethodnik2     = [[Hirohisa Fujii]]
|nasljednik2     = [[Joshihiko Noda]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
{{Nihongo|'''Naoto Kan'''|菅 直人|Kan Naoto|10. oktobar 1946 -}} je bio [[premijer Japana]]. U junu 2010. je bio ministar financija kada je izabran za vođu vladajuće [[Demokratska partija Japana|Demokratske partije Japana]] (DPJ) i dezigniran od strane [[Kokkai|Dijete]] da naslijedi [[Jukio Hatojama|Yukija Hatoyamu]]. Mandat mu je obilježio [[Zemljotres i cunami u Honšuu 2011]], a vlada bila predmetom kritika zbog neadekvatne reakcije na katastrofu. 26. augusta 2011. je Kan podnio ostavku.

== Izvori ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Naoto Kan|菅直人}}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3249613.stm BBC NEWS – Profile: Naoto Kan]
* [http://www.n-kan.jp/ Official Website]
* [https://web.archive.org/web/20110228015022/http://www.dpj.or.jp/ Democratic Party of Japan]
* [http://www.nbr.org/research/activity.aspx?id=168 Japan after Kan: Implications for the DPJ’s Political Future], Q&amp;A with [[Richard J. Samuels]], August 2011

{{S-start}}
{{s-par|jp-lwr}}
{{s-bef|before=[[Kiyoshi Ōno]]&lt;br /&gt;[[Akira Kudō]]&lt;br /&gt;[[Shōzō Hasegawa]]&lt;br /&gt;[[Kiyoshi Ozawa]]}}
{{s-ttl|title=Predstavnik za [[7. distrikt Tokija (1947–1993)|tokijski 7. distrikt]] (više članova)|years=1980–1996|alongside=[[Shōzō Hasegawa]], [[Kiyoshi Ozawa]], [[Kiyoshi Ōno]], [[Kōichirō Watanabe]], [[Yuriko Ōno]]}}
{{s-non|reason=izborna jedinica ukinuta}}
|-
{{s-new|constituency}}
{{s-ttl|title=predstavnik za [[18. distrikt Tokija]]|years=1996–2012}}
{{s-aft|after=[[Masatada Tsuchiya]]}}
|-
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Chūryō Morii]]}}
{{s-ttl|title=[[Ministar zdravstva, rada i socijalne skrbi (Japan)|Ministar rada i socijalne skrbi]]|years=1996}}
{{s-aft|after=[[Jun'ichirō Koizumi|Junichiro Koizumi]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Wataru Kubo]]}}
{{s-ttl|title=vicepremijer Japana|years=2009–2010}}
{{s-aft|after=[[Katsuya Okada]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Yoshimasa Hayashi]]}}
{{s-ttl|title=Državni ministar za ekonomsku i fiskalnu politiku|years=2009–2010}}
{{s-aft|after=[[Satoshi Arai]]}}
|-
{{s-new}}
{{s-ttl|title=Državni ministar zadužen za nacionalnu strategiju|years=2009–2010}}
{{s-aft|after=[[Yoshito Sengoku]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Seiko Noda]]}}
{{s-ttl|title=Državni ministar za naučnu i tehnološku politiku|years=2009–2010}}
{{s-aft|after=[[Tatsuo Kawabata]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Hirohisa Fujii]]}}
{{s-ttl|title=[[Ministar financija (Japan)|Ministar financija]]|years=2010}}
{{s-aft|rows=2|after=[[Joshihiko Noda|Yoshihiko Noda]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Jukio Hatojama|Yukio Hatoyama]]}}
{{s-ttl|title=[[Premijer Japana]]|years=2010–2011}}
|-
{{s-ppo}}
{{s-new|party}}
{{s-ttl|title=[[Demokratska partija Japana (1996-1998)|Vođa Demokratske partije]]|alongside=[[Jukio Hatojama|Yukio Hatoyama]]|years=1996–1997}}
{{s-aft|rows=2|after=On sam}}
|-
{{s-bef|before=[[Jukio Hatojama|Yukio Hatoyama]]}}
{{s-ttl|title=[[Demokratska partija Japana (1996-1998)|Vođa Demokratske partije]]|years=1997–1998}}
|-
{{s-new|party}}
{{s-ttl|title=[[Demokratska partija Japana|Predsjednik Demokratske partije]]|years=1998–1999}}
{{s-aft|after=[[Katsuya Okada]]}}
|-
{{s-bef|before=[[Tsutomu Hata]]}}
{{s-ttl|title=[[Demokratska partija Japana|Generalni sekretar Demokratske partije]]|years=2000–2002}}
{{s-aft|after=[[Kansei Nakano]]}}
|-
{{s-bef|rows=2|before=[[Jukio Hatojama|Yukio Hatoyama]]}}
{{s-ttl|title=[[Demokratska partija Japana|Predsjednik Demokratske partije]]|years=2002–2004}}
{{s-aft|after=[[Katsuya Okada]]}}
|-
{{s-ttl|title=[[Demokratska partija Japana|Predsjednik Demokratske partije]]|years=2010–2011}}
{{s-aft|after=[[Joshihiko Noda|Yoshihiko Noda]]}}
{{s-end}}

{{Premijeri Japana}}

{{Lifetime|1946||Kan Naoto}}

[[Kategorija:Premijeri Japana|K]]</text>
      <sha1>j9zmfsgzzdtavq7w6vsa8mg5unh88lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 869</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126970</id>
    <revision>
      <id>42716927</id>
      <parentid>41319597</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="hapwkr15ktydg2qhxsuxj0vj8e1qm25" xml:space="preserve">{{ Objekt dubokog svemira |
| image = [[Datoteka:NGC869NGC884.jpg|320px]]
Ha i Xi, NGC 869 (desno) i NGC 884 (lijevo). Sjever je prema gore.
| name = [[Novi opšti katalog|NGC]] 869
| type = [[Otvoreni skup]]
| epoch = [[Epoha (astronomija)|J2000]]
| ra = {{RA|02|19.1}}&lt;ref name=&quot;simbad&quot;&gt;{{cite web
  | title=SIMBAD Astronomical Database
  | work=Results for NGC 869
  | url=http://simbad.u-strasbg.fr/Simbad
  | accessdate = 22. 12. 2006.}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|+57|09}}&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;
| constellation = [[Perzej (zviježđe)|Perzej]]
| dist_ly = 6.8 k[[svjetlosna godina|ly]]&lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot;&gt;
N.V. Kharchenko, A.E. Piskunov, S. Röser, E. Schilbach, and R.-D. Scholz, 2005, &quot;Astrophysical Parameters of Galactic Open Clusters&quot;, ''Astronomy and Astrophysics'', Volume 438, Issue 3, August 2005, pp.1163-1173&lt;/ref&gt;
| dist_pc = 2.1 [[parsek|kpc]]&lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot; /&gt;
| appmag_v = 5.3&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;
| size_v = 30&amp;prime;{{Nedostaje izvor}}
| mass_kg = 
| mass_msol = -
| radius_ly = -
| v_hb = -
| age = 19 milijuna godina
| notes = -
| names = Collinder 24,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt; Melotte 13,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
h Per,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt; h Persei&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;
}}
'''NGC 869''' je [[otvoreni skup]] u [[sazviježđe|zviježđu]] [[Perzej (zviježđe)|Perzeja]], udaljen oko 6800 [[svjetlosna godina|ly]]&lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot; /&gt;. Starost skupa se procjenjuje na oko 19 milijuna godina &lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot; /&gt;. Skup je zapadniji u [[Ha i Xi|Dvostrukom skupu]], kojeg čini zajedno sa skupom [[NGC 884]]. 

Oba skupa se fizički nalaze u [[Asocijacija Perzej OB1|asocijaciji Perzej OB1]], a međusobno su udaljeni “samo” nekoliko stotina svjetlosnih godina.

Skupove je prvi opisao [[Hiparh]], no s obzirom na to da se lako vide golim okom, zasigurno su poznati od pamtivijeka.

== Astronomska promatranja ==
Vidi [[Ha i Xi]].

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|NGC 869}}
* {{en icon}} [http://www.seds.org/messier/xtra/ngc/n0869.html NGC 869 at SEDS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903042037/http://www.seds.org/messier/xtra/ngc/n0869.html |date=2011-09-03 }}
* {{en icon}} [https://web.archive.org/web/20070927192831/http://www.siowl.com/index.html?NGC869 NGC 869 at Silicon Owl]
* {{en icon}} [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?str=NGC869 NGC 869 at Messier45]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Reference ==
{{reflist}}
{{Navigacija NGC|869}}

[[Kategorija:Problemi]]
[[Kategorija:Otvoreni skupovi|NGC 0869]]
[[Kategorija:NGC katalog|0869]]
[[Kategorija:Perzej (zviježđe)|NGC 0869]]</text>
      <sha1>hapwkr15ktydg2qhxsuxj0vj8e1qm25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 884</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126983</id>
    <revision>
      <id>42716928</id>
      <parentid>41319598</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="245yrojj1tbmvwth9p4ihkte4mrvsxz" xml:space="preserve">{{ Objekt dubokog svemira |
| image = [[Datoteka:NGC869NGC884.jpg|320px]]
Ha i Xi, NGC 869 (desno) i NGC 884 (lijevo). Sjever je prema gore.
| name = [[Novi opšti katalog|NGC]] 884
| type = [[Otvoreni skup]]
| epoch = [[Epoha (astronomija)|J2000]]
| ra = {{RA|02|22.0}}&lt;ref name=&quot;simbad&quot;&gt;{{cite web
  | title=SIMBAD Astronomical Database
  | work=Results for NGC 884
  | url=http://simbad.u-strasbg.fr/Simbad
  | accessdate = 22. 12. 2006.}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|+57|08}}&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;
| constellation = [[Perzej (zviježđe)|Perzej]]
| dist_ly = 7.6 k[[svjetlosna godina|ly]]&lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot;&gt;
N.V. Kharchenko, A.E. Piskunov, S. Röser, E. Schilbach, and R.-D. Scholz, 2005, &quot;Astrophysical Parameters of Galactic Open Clusters&quot;, ''Astronomy and Astrophysics'', Volume 438, Issue 3, August 2005, pp.1163-1173&lt;/ref&gt;
| dist_pc = 2.3 [[parsek|kpc]]&lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot; /&gt;
| appmag_v = 6.1&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;
| size_v = 30&amp;prime;
| mass_kg = 
| mass_msol = -
| radius_ly = -
| v_hb = -
| age = 12.5 milijuna godina &lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot; /&gt;
| notes = -
| names = Collinder 25,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt; Melotte 14,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
Raab 10,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt; OCl 353,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
χ Per Cluster,&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt; χ Persei&lt;ref name=&quot;simbad&quot; /&gt;
}}
'''NGC 884''' je [[otvoreni skup]] u [[sazviježđe|zviježđu]] [[Perzej (zviježđe)|Perzeja]], udaljen oko 7600 [[svjetlosna godina|ly]]&lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot; /&gt;. Starost skupa se procjenjuje na oko 12.5 milijuna godina &lt;ref name=&quot;Kharchenko&quot; /&gt;. Skup je istočniji u [[Ha i Xi|Dvostrukom skupu]], kojeg čini zajedno sa skupom [[NGC 869]]. 

Oba skupa se fizički nalaze u [[Asocijacija Perzej OB1|asocijaciji Perzej OB1]], a međusobno su udaljeni “samo” nekoliko stotina svjetlosnih godina.

Skupove je prvi opisao [[Hiparh]], no s obzirom na to da se lako vide golim okom, zasigurno su poznati od pamtivijeka.

== Astronomska promatranja ==
Vidi [[Ha i Xi]].

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|NGC 884}}
* {{en icon}} [http://www.seds.org/messier/xtra/ngc/n0884.html NGC 884 at SEDS]
* {{en icon}} [https://web.archive.org/web/20070927192824/http://www.siowl.com/index.html?NGC884 NGC 884 at Silicon Owl]
* {{en icon}} [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl?str=NGC884 NGC 884 at Messier45.com]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Reference ==
{{reflist}}

{{Navigacija NGC|884}}

[[Kategorija:Problemi]]
[[Kategorija:Otvoreni skupovi|NGC 0884]]
[[Kategorija:NGC katalog|0884]]
[[Kategorija:Perzej (zviježđe)|NGC 0884]]</text>
      <sha1>245yrojj1tbmvwth9p4ihkte4mrvsxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Occupy Wall Street</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128163</id>
    <revision>
      <id>42717244</id>
      <parentid>42642700</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6036" sha1="leu6tzfm510rnltcxo8r0rpm2dqek9t" xml:space="preserve">[[Datoteka:Wallst142.jpg|thumb|250px|Demonstracije na ulicama New Yorka 1. oktobra 2011.]]

'''Occupy Wall Street''' ({{jez-eng|''Okupiraj [[Njujorška burza|Wall Street]]''}} ili '''Okupirajmo Wall Street''') je naziv za kontinuiranu [[protest]]nu akciju koja se od 17. septembra odvija na ulicama [[New York]]a, odnosno [[demonstracija|demonstracije]] protiv vodećih [[sjedinjene Američke Države|američkih]] [[banka|banaka]] i [[multinacionalna korporacija|multinacionalnih korporacija]] koje njihovi sudionici drže odgovornima za naglo osiromašenje svjetskog stanovništva i druge štetne efekte [[globalna financijska kriza|globalne financijske krize]]. Akciju je 17. septembra započela [[kanada|kanadska]] [[antikonzumerizam|antikonzumeristička]] organizacija [[Adbusters]], a s vremenom joj se priključio niz drugih pojedinaca i organizacija, uglavnom pripadnika američke [[ekstremna ljevica|radikalne ljevice]], a logističku podršku im je pružila i svjetska [[haktivizam|haktivistička]] organizacija [[Anonymous (grupa)|Anonymous]]. Iako organizatori tvrde da će se demonstracije, u obliku &quot;okupacije&quot; javnih površina nastaviti dok &quot;se ciljevi ne ostvare&quot;, ti ciljevi još uvijek, prema njihovim riječima &quot;nisu formulirani&quot;; neki od sudionika su, pak, naveli da se oni prvenstveno odnose na nastojanje da se ukloni štetni uticaj [[krupni kapital|krupnog kapitala]], oličenog o tvrtkama na Wall Streetu, na [[politika SAD|američku politiku]], odnosno da se najbogatijim pojedincima i tvrtkama nametnu visoki porezi i tako prikupljenim sredstvima održe federalni [[socijalna zaštita|socijalni]] programi i izbjegnu [[politika rezova|rezovi]] izazvani ekonomskom krizom i budžetskim deficitom. Neki od tih ciljeva su uobličeni u sloganu &quot;[[Mi smo 99 %&quot;]] kojim se ističe društvena nejednakost u SAD, odnosno činjenica da &quot;1 %&quot; ili maleni broj građana SAD drži u svojim rukama daleko veći udio društvenog bogatstva.

Organizatori su naveli kako im je uzor za akciju [[Arapsko proljeće]], odnosno da nastoje, koristeći iste metode, provesti [[revolucija|revoluciju]] nalik na [[protesti u Egiptu (2011)|revoluciju u Egiptu]] početkom 2011. [[Van Jones]], ljevičarski aktivist i bivši visoki funkcionar [[Barack Obama|Obamine]] administracije, koji se priključio protestima, najavio je kako će se protesti pretvoriti u &quot;Američku jesen&quot;. Na demonstracijama se okupljalo između nekoliko stotina do nekoliko hiljada ljudi i uglavnom nisu zabilježeni nikakvi ozbiljni incidenti. Izuzetak je predstavljalo policijsko bacanje [[paparni sprej|paparnog spreja]] u lice tri demonstrantice 24. septembra (a što je demonstrantima donijelo brojne simpatije u međunarodnoj javnosti) te masovno hapšenje 700 demonstranata koji su 1. oktobra 2011. blokirali [[Бруклински мост|Bruklinski most]]. Organizatorima su, u različitoj mjeri, podršku dale brojne javne ličnosti - među kojima se ističu sineast [[Michael Moore]], glumica [[Susan Sarandon]], lingvist [[Noam Chomsky]] i slovenački filozof [[Slavoj Žižek]] - kao i sindikati, uz čiju pomoć je organiziran marš solidarnosti 6. oktobra na kojem je učestvovalo 15.000 ljudi. Dio komentatora smatra kako je protestna akcija u New Yorku prvi ozbiljniji odgovor američke ljevice i [[Demokratska stranka SAD|demokrata]] na akcije desnih populista okupljenih u [[Pokret Čajanke|Pokret čajanke]].

U drugoj polovici oktobra i početkom novembra je pokret došao u krizu, s obzirom da je dolazak jeseni, odnosno hladnog vremena trajni boravak na ulici učinio nepraktičnim; logističkim i drugim problemima, koje se pokušalo riješiti dijeljenjem vreća za spavanje i organiziranjem šatorskog naselja, pridružili su se sigurnosni problemi vezani uz infiltraciju [[beskućništvo|beskućnika]] i uličnih kriminalaca, a negativni publicitet su izazvali medijski napisi o intenzivnoj trgovini drogom, pljačkama, silovanjima, tučnjavama i frakcijskim sukobima. &quot;Okupacija&quot; Wall Streeta je izazvala i negativnu reakciju stanara okolnih zgrada i vlasnika lokalnih trgovina, koji su zahtijevali da se demonstranti isele iz . 16. novembra 2011. je gradonačelnik [[Michael Bloomberg]] naredio da se Park Zucotti - neslužbeno sjedište pokreta - iseli; kasnije je izjavio da će ga demonstranti moći koristiti za protestne akcije, ali da više u njega neće smjeti donositi šatore niti vreće za spavanje.

== Sestrinske &quot;Okupiraj&quot; akcije ==
{{main|Occupy protesti}}
Protesti u New Yorku su izazvali slične demonstracije i protestne akcije po američkim gradovima, koje su također preuzele naslov &quot;Occupy&quot; (&quot;Okupiraj&quot;). One su se proširile i izvan američkih granica te kulminirale u [[Globalni protesti 15. oktobra 2011.|globalnim protestima]] održanim 15. oktobra 2011. širom svijeta; među njima su najmasovnije bile demonstracije u Barceloni gdje se okupilo 350.000 ljudi, a najnasilnije u [[Rim]]u gdje su zabilježeni žestoki sukobi demonstranata sa policijom, te paljenje automobila, demoliranje banaka i crkava.

== Povezano ==
* [[Prosvjedi u Hrvatskoj 2011]]
* [[Protesti u Wisconsinu 2011]]
* [[Protesti u Španiji 2011]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Kategorija:Occupy Wall Street|Occupy Wall Street}}
* [https://web.archive.org/web/20110828164639/http://occupywallstreet.org/ Unofficial website] backed by ''Adbusters''
* [http://livestream.com/globalrevolution Global Revolution—Live video stream from the protests] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003102722/http://livestream.com/globalrevolution |date=2011-10-03 }}
* [http://nycga.cc/ NYC General Assembly], The Official Website of the GA at #OccupyWallStreet
* [http://occupytogether.org/ Occupy Together] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190930014736/http://occupytogether.org/ |date=2019-09-30 }}, a centralized hub site for the various events/cities
* {{Facebook|Occupywallstreet|Occupy Wall Street }}

[[Kategorija:2011.]]
[[Kategorija:Protesti]]
[[Kategorija:Historija Sjedinjenih Američkih Država (1991–danas)]]</text>
      <sha1>leu6tzfm510rnltcxo8r0rpm2dqek9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niu Xianke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133811</id>
    <revision>
      <id>42717167</id>
      <parentid>42407485</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1759" sha1="1vps5h9754671nm3l4t6po1s51berp7" xml:space="preserve">'''Niu Xianke''' (牛仙客) (675 – 2. septembar 742&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sinica.edu.tw/ftms-bin/kiwi1/luso.sh?lstype=2&amp;dyna=%AD%F0&amp;king=%A5%C8%A9v&amp;reign=%A4%D1%C4_&amp;yy=1&amp;ycanzi=&amp;mm=7&amp;dd=&amp;dcanzi=%A8%AF%A5%BC |title=兩千年中西曆轉換&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=2011-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825050805/https://www.sinica.edu.tw/ftms-bin/kiwi1/luso.sh?lstype=2&amp;dyna=%AD%F0&amp;king=%A5%C8%A9v&amp;reign=%A4%D1%C4_&amp;yy=1&amp;ycanzi=&amp;mm=7&amp;dd=&amp;dcanzi=%A8%AF%A5%BC |archive-date=2019-08-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), formalno '''Vojvoda Zhenjian od Bina''' (豳貞簡公), bio je [[Historija Kine|kineski]] vojskovođa i velikodostojnik u službi [[dinastija Tang|dinastije Tang]], koji je kao [[kancelar dinastije Tang|kancelar]] služio [[Car Xuanzong od Tanga|cara Xuanzonga]]. Poznat je po nekonvencionalnoj karijeri, odnosno po tome što ju je započeo kao nižerazredni namještenik te nastavio postepeno naprdovati bez da je položio [[carski ispit]] sve dok nije postao kancelar. Na mjestu kancelara se istakao svojim oprezom kao i poslušnošću prema svom kolegi [[Li Linfu]]u.

== Reference ==
{{reflist}}
* ''[[Knjiga Tanga]]'', [http://www.sidneyluo.net/a/a16/103.htm vol. 103] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419133912/http://www.sidneyluo.net/a/a16/103.htm |date=2008-04-19 }}.
* ''[[Nova knjiga Tanga]]'', [http://www.sidneyluo.net/a/a17/133.htm vol. 133] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226122316/http://www.sidneyluo.net/a/a17/133.htm |date=2007-12-26 }}
* ''[[Zizhi Tongjian]]'', vols. [[:zh:s:資治通鑑/卷213|213]], [[:zh:s:資治通鑑/卷214|214]], [[:zh:s:資治通鑑/卷215|215]].

{{Lifetime|675|742|Niu, Xianke}}

[[Kategorija:Kancelari dinastije Tang]]</text>
      <sha1>1vps5h9754671nm3l4t6po1s51berp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narodna nacionalna partija (Jamajka)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142879</id>
    <revision>
      <id>42717028</id>
      <parentid>42463345</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="szlhhv4smojsygxcqx1ch4cvzs4pmiz" xml:space="preserve">[[Datoteka:Portia Simpson-Miller.jpg|thumb|[[Portia Simson Miler]], predsjednica partije u trenutku izborne pobjede krajem 2011.]]
'''Narodna nacionalna partija''' je [[Socijaldemokratija|socijaldemokratska]] i [[Socijalni liberalizam|socijalno liberalna]] politička partija u [[Karibi|karibskoj]] državi [[Jamajka|Jamajci]] koju je [[1938.]] godine osnovao nacionalni heroj Jamajke [[Norman Manlej]]. Narodna nacionalna partija najstarija je politička partija u svim anglofonim karibskim državama i jedna od dvije najveće partije na Jamajci uz [[Radnička partija Jamajke|Radničku partiju Jamajke]]. Narodna nacionalna partija programom se smatra više lijevo orjentiranom u odnosu na Radničku partiju Jamajke. Patrija je imala većinu u parlamentu Jamajke tri puta u istoriji. Prvi put u periodu od [[1972.]] do [[1980.]], nakon toga od [[1989.]] do [[2007.]] godine te je pobjedu odnijela i na parlamentarnim izborima krajem decembra [[2011.]] godine kada je osvojila 41 od ukupno 63 mjesta u parlamentu. Partija je članica [[Socijalistička Internacionala|Socijalističke internacionale]].

== Predsednici partije ==
* [[Norman Manlej]] (1938-1969)
* [[Mihael Manlej]] (1969-1992)
* [[Persival Noel Džejms Peterson]] (1992-2006)
* [[Portia Simson Miler]] (2006-)

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20080714153555/http://www.pnpjamaica.com/  Službena stranica]
* [http://www.pnpjamaica.com/manifesto.pdf Manifest partije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318023738/http://www.pnpjamaica.com/manifesto.pdf |date=2009-03-18 }}
* [http://www.discoverjamaica.com/gleaner/discover/geography/history8.htm Istorija partije]

[[Kategorija:Političke stranke na Jamajci]]
[[Kategorija:Socijaldemokratske partije]]</text>
      <sha1>szlhhv4smojsygxcqx1ch4cvzs4pmiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nouakchott</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144051</id>
    <revision>
      <id>42717187</id>
      <parentid>42394429</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11010" sha1="85mghabew1hd0xv3j23h06aw08pe9bx" xml:space="preserve">{{Naselje (HR)
| ime =Nouakchott
| ime_genitiv =Nuakšota
| izvorno_ime =نواكشوط&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Nuakšot&lt;/small&gt;
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =Central mosque in Nouakchott.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike     =Pogled na grad i centralnu džamiju

| slika_zastava                =
| slika_zastava_veličina       =
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb                    =
| slika_grb_veličina           =
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =

| slika_lokacijska_karta_država =Mauritanija
| slika_lokacijska_karta_opis   =Grad Nuakšot na karti Mauritanije

| nadimak =
| geslo   =

| širina-stupnjevi =18
| širina-minute    =6
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =15
| dužina-minute    =57
| dužina-oznaka    =W

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Mauritanija}}

| utemeljenje_ime    =
| utemeljenje_datum  = 
| utemeljenje1_ime   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   =1 000 [[kvadratni kilometar|km²]] 
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža      =
| površina_šira     =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina            =
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina       =[[2000]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              =558 195 &lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          =
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         =

| vremenska_zona     =[[UTC+0]]
| utc_pomak          =+0
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj     =
| pozivni_broj       =
| gradovi_prijatelji =
}}
'''Nouakchott''' [[Fonetika|fonetski]]: '''Nuakšot''' ([[Arapski jezik|arapski]]: ''نواكشوط'') je [[glavni grad|glavni]] i najveći grad [[Mauritanija|Mauritanije]] u [[Zapadna Afrika|zapadnoj Africi]] od 558 195 stanovnika.&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/Mauritania.html
 | title =''Mauritania: Regions &amp; Towns''
 | accessdate = 9. 5. 2011
 | language=engleski
 | publisher=Citypopulationde
}}&lt;/ref&gt;

''Nuakšot'' je i najveći grad u [[Sahara|Sahari]] južno od [[Atlas (planine)|Masiva Atlas]]. 
== Geografija ==
''Nuakšot'' leži na rubu [[Sahara|Sahare]] na visoravni, pored [[Atlantik|atlantske]] obale, udaljen oko 435&amp;nbsp;km sjeveroistočno od [[Dakar|Dakra]] u [[Senegal]]u. Grad se rastegao duž autoceste Rosso u pravcu sjever-jug, podalje od oceana, obalni pješčani pojas uglavnom je nenaseljen zbog čestih poplava. 
Prva luka na oceanu, koja je mogla primiti veće brodove ''Nouakchott Wharf'' izgrađena je [[1963]]. (postala je operativna tek [[1966]].) U novije vrijeme izgrađena je nova industrijska luka [[1986]]. 8&amp;nbsp;km južno od grada, koja uglavnom služi za uvoz robe u zemlju, i za izvoz [[Nafta|nafte]] i [[Bakar|bakra]]. Rudnici bakra nalaze se pored Akjoujta 195&amp;nbsp;km sjeveroistočno od grada. 
''Nuakšot'' je grad jednokatnica, koji se razvio duž velikih avenija, kao što su Gamal Abdel Nasser (istok -zapad), Charles de Gaulle, Kennedy i Lumumba, i brojnih divljih naselja.
== Historija ==
''Nuakšot'' je bio maleno ribarsko mjesto sve do [[1958]]., koje se malo spominjalo u pred kolonijalnom i kolonijalnim dobu, iako je bio na važnom [[karavan]]skom putu [[Zapadna Afrika|zapadne Afrike]]. Njegovo ime na [[Berberski jezici|berberskom]] znači ''mjesto vjetrova'', postoji pretpostavka da su [[Berberi|berberski]] [[Almoravidi]] bili porijeklom iz kraja oko ''Nuakšota''.

[[Mauritanija]] je bila dio veće [[Francuska|francuske]] [[Kolonija|kolonije]] [[Francuska Zapadna Afrika|Francuske Zapadne Afrike]], u to vrijeme [[Saint-Louis (Senegal)|Saint-Louis]], u današnjem [[Senegal]]u, bio je glavni grad sve do [[1957]]. Tad je odlučeno da mali ''Nuakšot'', koji je tad imao oko 15 000 stanovnika&lt;ref name=lex/&gt;, zbog dobre klime, i svog položaja, postane glavni grad nove države Mauritanije, koja je osnovana [[1958]]. kao dio [[Francuska zajednica|Francuske zajednice]]. Mauritanija je [[1960]]. postala potpuno nezavisna država, a ''Nuakšot'' njen glavni grad.&lt;ref name=brit/&gt;
[[Datoteka:Nouakchott,deGaulle.jpg|thumb|right|300px|Bulevar [[Charles de Gaulle]]]]
[[Datoteka:Nouakchott scene3.jpg|thumb|left|240px|Prizor iz grada]]
[[Datoteka:Nouakchott,Quinquieme1.jpg|thumb|right|300px|Tržnica u ''Nuakšotu'']]
''Nuakšot'' je bio glavni izbjeglički centar za velike saharske suše [[1970]]., tad je grad naglo nabujao brojem stanovnika, a broj [[Nomadi|nomadskih]] stočara opao.&lt;ref name=brit/&gt;

''Nuakšot'' ima [[univerzitet]] koji je osnovan [[1981]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/420822/Nouakchott
 | title =''Nouakchott''
 | accessdate = 8. 01. 2012
 | language=engleski
 | publisher=Encyclopædia Britannica
}}&lt;/ref&gt;, na kom studira 8 000 studenata. 
== Znamenitosti ==
Najveće atrakcije ''Nuakšota'' su ''Nacionalni muzej'' i brojne tržnice na otvorenom, kao i nove [[džamija|džamije]] izgrađene uz pomoć [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Maroko|Maroka]].
== Stanovništvo i administrativna podjela grada ==
''Nuakšot'' je prvi put administrativno podjeljen na 4 distrikta (''moughataa'') [[1973]]., zatim je [[1986]]. podjeljen na devet distrikta.
* Arafat
* Dar Naim
* El Mina
* Ksar
* Riad
* Sebkha
* Tevragh-Zeina
* Teyarett
* Toujounine
''Nuakšot'' je [[1969]]. imao samo 20 000, ali je za samo 11 godina - [[1980]]., narastao na 150 000. Zapravo je vrlo teško odrediti točan broj stanovnika grada danas, jer su dobar dio njih [[Nomadi|nomadski]] stočari, koji stanuju u nabrzinu sklepanim kućercima, koja nakon nekog vremena napuste i odsele se negdje drugdje. Po nekim procjenama iz [[2008]]. u gradu je živjelo čak 2 miliona ljudi, oprezniji govore da ih nema više od 800 000, ali i to je skoro 1 / 3 svog satnovništva u zemlji.&lt;ref name=world66&gt;{{cite web
 | url =http://www.world66.com/africa/mauritania/nouakchott
 | title =''Nouakchott Travel Guide''
 | accessdate =8. 01. 2012
 | language =engleski
 | publisher =World66
 | archivedate =2017-06-19
 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20170619084512/http://www.world66.com/africa/mauritania/nouakchott
 | deadurl =yes
 }}&lt;/ref&gt;

== Klima ==
''Nuakšot'' ima vruću - suhu [[Pustinjska klima|pustinjsku klimu]] po [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime]], na grad padne samo 159&amp;nbsp;mm kiše tokom cijele godine, i to uglavnom u samo mjesec dana u [[august]]u, kad je sezona kiša.&lt;ref name=weather/&gt; U ''Nuakšotu'' je vruće praktički tokom cijele godine oko 32&amp;nbsp;°C , ali ''zimi'' temperatura zna pasti do 10&amp;nbsp;°C.
{{Infookvir vrijeme
|mjesto =&lt;!--Nouakchott|--&gt;Nouakchottja
|location = Nouakchott
|Jan-Sij_sr_maks=29
|Feb-Velj_sr_maks=31
|Mar-Ožu_sr_maks=32
|Apr-Tra_sr_maks=32
|Maj-Svi_sr_maks=34
|Jun-Lip_sr_maks=33
|Jul-Srp_sr_maks=32
|Aug-Kol_sr_maks=32
|Sep-Ruj_sr_maks=34
|Okt-Lis_sr_maks=33
|Nov-Stu_sr_maks=32
|Dec-Pro_sr_maks=28
|God_sr_maks=32

|Jan-Sij_sr_min=14
|Feb-Velj_sr_min=15
|Mar-Ožu_sr_min=17
|Apr-Tra_sr_min=18
|Maj-Svi_sr_min=21
|Jun-Lip_sr_min=23
|Jul-Srp_sr_min=23
|Aug-Kol_sr_min=24
|Sep-Ruj_sr_min=24
|Okt-Lis_sr_min=22
|Nov-Stu_sr_min=28
|Dec-Pro_sr_min=13
|God_sr_min=19

|Jan-Sij_obo=10
|Feb-Velj_obo=13
|Mar-Ožu_obo=25
|Apr-Tra_obo=13
|Maj-Svi_obo=5
|Jun-Lip_obo=0
|Jul-Srp_obo=13
|Aug-Kol_obo=104
|Sep-Ruj_obo=23
|Okt-Lis_obo=10
|Nov-Stu_obo=3
|Dec-Pro_obo=0
|God_obo=159

|Izvor=&lt;ref name=weather&gt;{{cite web
| url =http://www.bbc.co.uk/weather/223817
| title =''Average Conditions Nouakchott'' 
| accessdate = 5. 1. 2012
| publisher =BBC Weather}}&lt;/ref&gt;
}} 
== Privreda ==
U ''Nuakšotu'' se proizvodi [[sol]], [[cement]], [[insekticid]]i, prostirke, tepisi, i razni zanatski proizvodi. Preko luke se izvozi bakar &lt;ref name=brit/&gt; U ''Nuakšotu'' je [[2000]]. radilo 30 malih i srednjih tvornica, dobar dio stanovnika radi u državnoj administraciji i financijskim ustanovama. 
Grad ima međunarodni [[aerodrom]], koji je sjedište domaće kompanije Air Mauritania. Cestovno je dobro povezan sa ostalim gradovima u zemlji, ali su one često neprohodne zbog velikih nanosa saharskog pijeska.
== Pitka voda ==
[[Datoteka:Nouakchott air 01.jpg|thumb|right|300px|Pogled iz zraka na ''Nuakšot'']]
''Nuakšot'' doslovno leži na podzemnom jezeru slatke vode, koje se zove ''Trarza'', ali se zbog enormnog povećanja stanovništva one radikalno smanjuju. Stručnjaci upozoravaju da bi taj izvor mogao presahnuti oko 2054, jer se ne obnavlja zbog nedostatka kiša. Problem sa pitkom vodom je posebno je loš po periferijskim slamovima gdje većina stanovništva živi. Tako da je dobar dio stanovnika prisiljen kupovati vodu, koja je skupa za njihove prihode.&lt;ref name=lex&gt;{{cite web
 | url =http://www.lexicorient.com/mauritania/nouakch.htm
 | title =''Nouakchott, Place of winds''
 | accessdate =8. 01. 2012
 | language =engleski
 | publisher =LookLex
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120114210829/http://lexicorient.com/mauritania/nouakch.htm
 | archive-date =2012-01-14
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;
== Gradovi prijatelji ==
* {{flag|Španjolska}}, [[Madrid]]&lt;ref name=&quot;hermanadas&quot;&gt;{{cite web | title = Mapa Mundi de las ciudades hermanadas | publisher = Ayuntamiento de Madrid | url = http://www.munimadrid.es/portal/site/munimadrid/menuitem.dbd5147a4ba1b0aa7d245f019fc08a0c/?vgnextoid=4e84399a03003110VgnVCM2000000c205a0aRCRD&amp;vgnextchannel=4e98823d3a37a010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD&amp;vgnextfmt=especial1&amp;idContenido=1da69a4192b5b010VgnVCM100000d90ca8c0RCRD Madrid city council webpage}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|SAD}}, [[Tucson]], [[Arizona]]
* {{flag|Kina}} [[Lanzhou]] &lt;ref name=gansu&gt;[http://www.gansu.gov.cn/en/International_Detail.asp?id=106 Sister Cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220021554/http://www.gansu.gov.cn/en/International_Detail.asp?id=106 |date=2012-02-20 }}. ''Official Gansu Website''. Accessed 25 August 2009.&lt;/ref&gt;
* {{flag|Jordan}} [[Amman]] (1999)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080102224333/http://www.ammancity.gov.jo/english/relations/r12.asp Amman’s Relations with Other Cities]. ''Municipality of Greater Annam''. Accessed 8. 01. 2012&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nouakchott}}
* [http://looklex.com/mauritania/nouakch.htm ''Nouakchott, Place of winds''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120214080555/http://looklex.com/mauritania/nouakch.htm |date=2012-02-14 }} {{en icon}}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/420822/Nouakchott ''Nouakchott'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}}

{{Glavni gradovi afričkih država}}

[[Kategorija:Glavni gradovi u Africi]]
[[Kategorija:Gradovi u Mauritaniji]]</text>
      <sha1>85mghabew1hd0xv3j23h06aw08pe9bx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opcioni protokol uz Konvenciju UN protiv torture</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145312</id>
    <revision>
      <id>42717284</id>
      <parentid>42592608</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="bfta0z9e85fyfu8k7odw2o0xi4gxgoo" xml:space="preserve">'''Opcioni protokol uz Konvenciju Ujedinjenih nacija protiv torture i drugih surovih, neljudskih i ponižavajućih kazni ili postupaka (OPCAT)'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ombudsman.rs/images/dokumenta/ZAKON%20O%20RATIFIKACIJI%20OPCIONOG%20PROTOKOLA.pdf |title=Tekst opcionog protokola na engleskom i srpskom jeziku na sajtu Zaštitnika građana |access-date=2012-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911205110/http://www.ombudsman.rs/images/dokumenta/ZAKON%20O%20RATIFIKACIJI%20OPCIONOG%20PROTOKOLA.pdf |archive-date=2017-09-11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; je važan dodatak [[Konvencija Ujedinjenih nacija protiv torture|Konvenciji]] koji je usvojen sa ciljem prevencije [[Tortura|torture]] u ustanovama u kojima se nalaze osobe lišene slobode. Usvojila ga je [[Generalna skupština Organizacije ujedinjenih nacija|Generalna skupština UN]] 18. decembra 2002, a stupio je na snagu 22. juna 2006.

Ovim protokolom se predviđa uspostavljanje sistema redovnih poseta od strane nezavisnih međunarodnih i domaćih tela mestima gde se nalaze lica lišena slobode, kao i uspostavljanje Potkomiteta za prevenciju torture i drugih surovih, neljudskih ili ponižavajućih kazni i postupaka čiji je zadatak da pruža savete i pomoć državama ugovornicama i jača njihove kapacitete za prevenciju torture.

Protokol obavezuje države ugovornice da dozvole posete mestima gde se nalaze osobe lišene slobode i da formiraju jedno ili više tela na nacionalnom nivou koja bi se bavila prevencijom torture.

== Povezano ==
* [[Konvencija Ujedinjenih nacija protiv torture]]
* [[Komitet Ujedinjenih nacija protiv torture]]
* [[Istanbulski protokol]]

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Ljudska prava]]
[[Kategorija:Ujedinjene nacije]]
[[Kategorija:Krivično procesno pravo]]
[[Kategorija:Međunarodno krivično pravo]]</text>
      <sha1>bfta0z9e85fyfu8k7odw2o0xi4gxgoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oskar Danon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147456</id>
    <revision>
      <id>42717334</id>
      <parentid>42714735</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13967" sha1="sjs4x6t0b8gwggqshbnkaumlju7p8go" xml:space="preserve">[[File:Oskar Danon med vajo z orkestrom mariborske filharmonije v Mariboru 1961.jpg|thumb|300px|Oskar Danon tokom vježbe s [[maribor]]skim orkestrom, [[1961.]] godine.]]
'''Oskar Danon - Cigo''' ([[Sarajevo]], [[7. februar]] [[1913]]&lt;ref name=&quot;vjesnik&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.vjesnik.com/html/2005/10/04/Clanak.asp?r=kul&amp;c=4 |title=Ritmovi nemira mirnoga mudraca, Vjesnik n-line |access-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128115624/http://www.vjesnik.com/html/2005/10/04/Clanak.asp?r=kul&amp;c=4 |archive-date=2022-11-28 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; — [[Beograd]], [[18. decembar]] [[2009]]&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/vesti-dana/Preminuo-dirigent-i-kompozitor-Oskar-Danon.sr.html Preminuo dirigent i kompozitor Oskar Danon]&lt;/ref&gt;), [[Jugoslavija|jugoslovenski]] dirigent i kompozitor [[Jevreji|jevrejskog]] porijekla, akademik [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|ANU BiH]].

Tokom drugog svetskog rata, izbegao je progon Jevreja otišavši u partizane, gde je komponovao (ili muzički obradio) mnoge [[partizanske pesme]], uključujući: &quot;Veseli se, goro Romanijo&quot;, &quot;[[Na vrh gore Romanije]]&quot;, &quot;Romanijo, visokoga visa&quot;, &quot;[[Ide Tito preko Romanije]]&quot;, &quot;[[Drug Tito]]&quot;, &quot;[[Konjuh planinom]]&quot;, &quot;Kozara&quot;.&lt;ref&gt;Muzika i muzičari u NOB, zbornik sećanja (str. 122-129), Beograd 1982.&lt;/ref&gt;

Diplomirao je dirigovanje i kompoziciju na [[Prag|Praškom]] državnom konzervatorijumu i doktorirao filozofiju na Karlovom univerzitetu u Pragu. Bio je prvi direktor Opere i Baleta [[Narodno pozorište|Narodnog pozorišta]] u [[Beograd]]u posle [[Drugi svetski rat|Drugog svjetskog rata]], a zatim njihov umjetnički direktor i stalni gost dirigent, bio je šef dirigent [[Slovenska filharmonija|Slovenske filharmonije]] u [[Ljubljana|Ljubljani]] i Simfonijskog orkestra Radio [[Zagreb]]a, redovni profesor Muzičke akademije u Beogradu.

== Biografija ==
Oskar Danon je rođen 7. februara 1913. godine u Sarajevu. Potiče iz građanske jevrejske porodice. Njegov otac, koji je u [[Beč]]u završio trgovačku akademiju, bio je vlasnik manufakturnih radnji u Sarajevu koje su mu oduzete [[1941]]. godine uspostavom vlasti [[NDH]]. Majka Oskara Danona, Hani Danon, svirala je klavir tako da je rastao u kući okružen muzikom&lt;ref name=&quot;bhdani&quot;&gt;[http://www.e-novine.com/sr/intervju/clanak.php?id=22678 Jugoslavija je moja jedina domovina, e-Novine.com]&lt;/ref&gt;.

=== Gimnazijski dani ===
Pohađao je Prvu mušku gimnaziju u kojoj vrlo rano dolazi u susret sa lijevo orijentisanim profesorima, te učestvuje u aktivnostima socijalistički opredijeljene omladine i radu literarnog kružoka ''„Omladina“''. [[1928]]. godine osniva prvi džez orkestar ''„Bobi džez“'' u kome svira klavir&lt;ref name=&quot;bhdani&quot; /&gt;.

U sedmom razredu gimnazije muziku mu je predavala Anka Ivačić, profesorka koja se kasnije udala za književnika [[Hamzo Humo|Hamzu Humu]]. U pjevačkom horu koji je Anka Ivačić vodila, Oskar Danon svirao je klavir, sve dok profesorka Ivačić nije zatražila od njega da je zamijeni na mjestu dirigenta. To su bili njegovi dirigentski počeci. Kasnije je s učenicama Ženske gimnazije napravljen mješoviti hor, pa bi preko ljeta odlazili na turneje po bivšoj Jugoslaviji. Izvodili su djela [[Stevan Stojanović Mokranjac|Mokranjca]], [[Josip Slavenski|Slavenskog]], [[Jakov Gotovac|Gotovca]], recitovali [[Strahimir Kranjčević|Kranjčevića]], [[Jovan Jovanović Zmaj|Zmaja]], [[Aleksa Šantić|Šantića]]… U [[Makarska|Makarskoj]] ga je čuo profesor praškog konzervatorija i kompozitor František Picha i veoma se zainteresovao za njega. Kada je trebalo da odluči gdje ću na studije, došao je u Sarajevo kod Oskarovog oca i insistirao da ode u Prag i studira muziku.

Studije
Godine [[1933]]. upisao je filozofiju na Filozofskom fakultetu [[Karlov univerzitet|Karlovog univerziteta]], a na Državnom konzervatoriju, kompoziciju i dirigovanje.
U Pragu je u to vrijeme bio značajan broj jugoslovenskih studenata, koji su ubrzo uzeli učešća u društvenom i političkom životu. Studenti iz Jugoslavije su u to vrijeme bili podijeljeni u dvije grupe: jedna je bila [[Socijalizam|socijalistička]], dok je druga bila prorežimski i [[Nacionalizam|nacionalistički]] orijentisana. Prvi su bili okupljeni oko udruženja ''[[Matija Gubec]]'', kojem je i Danon pripadao, i ''Udruženja studenata tehnike'', a drugi, desno nastrojeni, ušli su u ''Srpsku zadrugu'' ili ''Hrvatsku zadrugu''. Centralno udruženje naših studenata, ''Jugoslavija'', kojeg je zvanično pomagalo Kraljevsko veleposlanstvo, do [[1935]]. bilo je u rukama desničara i nacionalista. Kasnije ga preuzimaju levo orijentisani studenti.

=== Povratak u Sarajevo ===
Godine [[1938]]. u Pragu je, posle diplomskog koncerta s orkestrom Konzervatorija, odbranio doktorsku tezu na temu [[Klod Debisi]] i muzički [[impresionizam]], početak [[dekadence]] u muzici. Te [[1938]]. u Sarajevo je sa studija iz inostranstva stigao veliki broj mladih intelektualaca, pa je grad koji je godinama bio bez značajnijih kulturnih manifestacija, odjednom živnuo. U okviru [[Sarajevska filharmonija|Sarajevske filharmonije]] zajedno sa pijanistkinjom [[Matusja Blum]], balerinama [[Ana Rajs|Anom Rajs]] i [[Ubavka Milanković|Ubavkom Milanković]], likovnim umjetnicima [[Vojo Dimitrijević|Vojom Dimitrijevićem]], [[Ismet Mujezinović|Ismetom Mujezinovićem]], [[Danijel Ozma|Danijelom Ozmom]], [[Roman Petrović|Romanom Petrovićem]], inženjerima [[Jahiel Finci|Jahielom Fincijem]], [[Emerik Blum|Emerikom Blumom]], [[Šuica Salom|Šuicom Salomom]], piscima [[Jovan Kršić|Jovanom Kršićem]], [[Boris Kovačević|Borisom Kovačevićem]], [[Boro Drašković|Borom Draškovićem]], pravnicima [[Pavle Goranin Ilija|Pavlom Goraninom]], [[Mladen Cvitković|Mladenom Cvitkovićem]], i drugim, osniva umjetničko društvo '''Kolegijum artistikum (Collegium Artisticum)''' koji organizuje horske recitacije, predavanja, multimedijske umjetničke večeri, izložbe….

=== Drugi svjetski rat ===
[[File:Valter i Danon 1943.jpg|thumb|[[Vladimir Perić Valter]] i Oskar Danon Cigo, Jajce, oktobra 1943.]]
[[File:Oskar Danon, Rada Jovanović i Junus Međedović u Jajcu, 1943.jpg|thumb|Oskar Danon, [[Rada Jovanović]] i [[Junus Međedović]] u Jajcu, 1943]]

Nakon [[Aprilski rat|6. aprila i sloma Jugoslavije]], svi ljevičari okupljeni oko Kolegijuma, zbog tajnih policijskih spiskova na kojima su se nalazila njihova imena, morali su u ilegalu.

Čim je uspostavljena vlast [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], u sve sarajevske radnje koje su držali Jevreji i [[pravoslavci]] uvedeni su povjerenici. Jedna veća radnja Oskarovog oca dodijeljena je porodici Mešinović. Nakon rata, radnja je nacionalizovana i od nje je nastala ''Nama''. Roditeljima je oduzeta i radnja koja se nalazila pored hotela ''Central'' i data je na upravljanje dirigentu hrvatskog pjevačkog društva ''Napredak'', Ivanu Demetru, koji je, po kazivanju Oskarovog brata, učestvovao u proterivanju njegovih roditelja iz velikog lijepog stana u centru Sarajeva. Roditelji su živeli kao podstanari kod jedne muslimanske porodice koja ih je lijepo primila i omogućila im da, preodjeveni u muslimansku nošnju, uz pomoć očevog nećaka, izbegnu ustaški pogrom i da se preko [[Split]]a i [[Mostar]]a prebace u [[Italija|Italiju]].

[[16. jul]]a [[1941]]. odlazi u partizane. Toga dana dogovorio je sa [[Slaviša Vajner Čiča romanijski|Slavišom Vajnerom]], [[Slobodan Princip Seljo|Slobodanom Principom]], [[Hasan Brkić|Hasanom Brkićem]], [[Avdo Hodžić|Avdom Hodžićem]], [[Branko Milutinović|Brankom Milutinovićem]] i krojačem Mentom da se nađu kod samostana ''K Isusu i Mariji'' na [[Bjelave|Bjelavama]] i da probaju da se dočepaju [[Romanija|Romanije]]. Sa lažnim planinarskim legitimacijama koje je, zahvaljujući svojoj školskoj drugarici koja je radila u Zubićevoj ustaškoj kancelariji, policijskim žigom ovjerila '''Vjera Bonačić''', Danonova buduća supruga, krenuli su, navodno, na [[Crepoljsko]], u planinarski dom. Pošto im se to činilo najbezbjednijim, dogovor je bio da po njih dođe taksi. Međutim, taksist se uplašio, pa su Slaviša Vajner, Slobodan Princip i Oskar Danon ceo sat čekali dok Hasan Brkić ne stigne s novim. Na Crepoljskom su ih sačekali Avdo Hodžić, Branko Milutinović i krojač Mento. Partizani kao organizovana formacija još uvek nisu postojali, pa su sa [[Grujo Novaković|Grujom Novakovićem]], [[Pero Kosorić|Perom Kosorićem]] i Pavlom Goraninom, koji je imao zadatak da ih sačeka iznad zaseoka Senkovići, krenuli u [[Bijele vode]]. U početku su izvodili diverzantske akcije, minirali pruge, a onda polako formirali partizanske odrede. Najpre je bio zamjenik komandanta Romanijskog bataljona, pa onda komandant [[NOP odred „Zvijezda“|odreda Zvijezda]]. Partizansko ime bilo mu je '''Cigo'''.

U partizanima komponuje pjesme ''Romanijo visokoga visa'', ''Ide Tito preko Romanije, Pjesma bosanskih proletera''. Po tekstu [[Vladimir Nazor|Vladimira Nazora]] komponuje ''Drug Tito, Sve što j' bilo pod pepelom, [[Pjesma o pesti]]'' …

Učestvuje na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a|Drugom zasjedanju AVNOJ-a]] u [[Jajce|Jajcu]], gdje je dobio čin majora.

Jedno vrijeme je, [[1944]]. s [[Kazalište narodnog oslobođenja|Pozorištem narodnog oslobođenja]] boravio u [[Bari]]ju, gde su davali priredbe u pravom profesionalnom pozorištu. Zvalo se Teatro Picini. Krajem septembra dobio je naređenje da se pripremi za ulazak u Beograd. Dobio je zaduženje da ide u [[Narodno pozorište]], da formira hor, orkestar i ansambl koji će izvesti svečanu priredbu povodom proslave velike [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]. Spremili su Šestu simfoniju od [[Petar Iljič Čajkovski|Čajkovskog]]. Nakon [[20. oktobar|20. oktobra]], Pozorište narodnog oslobođenja je davalo priredbe tri puta dnevno – ujutro, popodne i uveče. Sala je uvek bila puna.

=== Period nakon rata ===
Nakon završetka rata ženi se sa Vjerom Bonačić iz Sarajeva. Odlazi u Beograd da živi. Dugi niz godina je bio direktor [[Beogradska opera|Beogradske opere]] (1945-1963). Od 1963. do 1970. djeluje kao profesor u razredu opernog studija na Muzičkoj akademiji u Beogradu. Od 1970. do 1975. je šef-dirigent Slovenske filharmonije u Ljubljani i potom dvije sezone (1980. – 1982.) šef-dirigent Simfonijskog orkestra Radio Zagreba. Bio je predsjednik [[Udruženje muzičkih umetnika Srbije|Udruženja muzičkih umetnika Srbije]], prvi generalni sekretar [[Savez kompozitora Jugoslavije|Saveza kompozitora Jugoslavije]], obnovio je [[Beogradska filharmonija|Beogradsku filharmoniju]]… S ansamblom Beogradske opere imao je veoma uspješne nastupe u [[Pariz]]u, Beču, [[Edinburg]]u, [[Firenca|Firenci]], [[Venecija|Veneciji]], [[Visbaden]]u, [[Rim]]u, [[Berlin]]u… Na tim gostovanjima je sreo i upoznao mnoge velike umetnike, a s nekima od njih docnije i sarađivao. Kao gost dirigent nastupao je u više navrata u vodećim operskim kućama i koncertnim dvoranama [[Evropa|Evrope]], [[Severna Amerika|Sjeverne Amerike]], [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] i [[Japan]]a.

=== Raspad SFRJ ===
Učestvovao je u [[Antiratni protesti u Sarajevu 1992.|antiratnim protestima u Sarajevu]] kada je na okupljene protestante otvorena snajperska vatra. U Sarajevu se, tada, sasvim slučajno nalazio. Uspio je da napusti Sarajevo posljednjim letom iz Sarajeva za Beograd. Od [[1992]]. godine živio je u [[Baška|Baškoj]], na ostrvu [[Krk (ostrvo)|Krk]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. Ostao je veliki protivnik nacionalista i, po sopstvenom priznanju, bio je [[Jugonostalgija|jugonostalgičar]]. Prema njegovim sjećanjima, koje je zabilježila Svjetlana Hribar, 2005. godine objavljena je biografska knjiga ''„Ritmovi nemira“''.

Septembra 2008. godine izabran je za člana [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|Akademije nauka i umjetnosti BiH]].

Umro je 18. decembra 2009. godine u Beogradu.

== Sudbina Danonove porodice u [[Holokaust]]u ==

Mnogi članovi Danonove porodice stradali su u logorima. Oskarov brat bio je u logoru u [[Švajcarska|Švajcarskoj]], odakle se vratio u Sarajevo. Oskarovi roditelji, nakon što su uspjeli da se prebace u Italiju, poslije rata [[1948]]. godine odlaze u [[SAD]] u [[Detroit]]. Majka mu je radila kao kuvarica u jednom jevrejskom staračkom domu, a otac mu je bio ekonom - snabdjevač doma. Otac mu je umro [[1964]]. godine, a njegova majka, koja se vratila u Jugoslaviju, umrla je u Sarajevu [[1972]]. godine.

== Priznanja i nagrade ==
* [[Oktobarska nagrada]] Grada Beograda
* Nagrada AVNOJ-a (1970)
* Nagrada „Vatroslav Lisinski“, Hrvatsko društvo skladatelja (2004)&lt;ref name=&quot;vjesnik&quot; /&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.e-novine.com/sr/intervju/clanak.php?id=22678 Intervju dat BH Danima, na portalu e-Novine.com]
* [http://feral.audiolinux.com/look/weekly1/article_sngl.tpl?IdLanguage=7%26IdPublication&amp;IdPublication=1&amp;NrArticle=15604&amp;NrIssue=1122&amp;NrSection=15&amp;ST1=text&amp;ST_T1=interview&amp;ST_AS1=1&amp;ST_max=1 Intervju „Ovo su društva bez vizije“, na portalu feraltribune.hr]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=hhaV8qGa02E Rigoleto u izvođenju Borsilava Aleksandrova i Gertrude Munitić, dirigent Oskar Danon.]

{{Umetnici u NOB}}

{{Lifetime|1913|2009|Danon, Oskar}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Jugoslavenski kompozitori]]
[[Kategorija:Jugoslavenski dirigenti]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački kompozitori]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački dirigenti]]
[[Kategorija:Srpski kompozitori]]
[[Kategorija:Srpski dirigenti]]
[[Kategorija:Članovi ANUBiH]]
[[Kategorija:Jevrejski kompozitori]]
[[Kategorija:Jevrejski dirigenti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski Jevreji]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački Jevreji]]
[[Kategorija:Srpski Jevreji]]
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]
[[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]]</text>
      <sha1>sjs4x6t0b8gwggqshbnkaumlju7p8go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olja Ivanjicki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147506</id>
    <revision>
      <id>42717276</id>
      <parentid>42177798</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7378" sha1="ol57ts739ha2jd3ipzgfg4m8ray12b0" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
| ime             = Olja Ivanjicki
| slika           = 
| širina_slike    = 250px
| opis            = 
| ime_po_rođenju  = 
| datum_rođenja   = &lt;!-- {{Birth date|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| mjesto_rođenja  = 
| datum_smrti     = &lt;!-- {{Death date and age|2009|MM|DD|1931|MM|DD|df=y}} --&gt;
| mjesto_smrti    = 
| prebivalište    = 
| državljanstvo   = 
| zanimanje       = 
| roditelji       = 
}}
'''Olja Ivanjicki''' ([[Pančevo]], [[10. 5.]] [[1931]] — [[Beograd]], [[24. 6.]] [[2009]]) je bila poznata [[Spisak srpskih slikara|srpska slikarka]] i član [[ULUS]]a.

== Život ==
Olja Ivanjicki, pravo ime Olga&lt;ref&gt;Ko je ko u Srbiji 1991, Beograd 1991. strana 163-164, tekst „Ivanjicki V. Olga - Olja“&lt;/ref&gt;, je rođena u [[Pančevo|Pančevu]] 10. maja 1931. godine u ruskoj bolnici. Njeni roditelji, otac Vasilij Vasiljenko Ivanjicki i majka Veronika Mihajlovna Pjotrovska su u [[Srbija|Srbiju]] došli kao prognanici iz [[Rusija|Rusije]] nakon [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]]. Živeli su u [[Kragujevac|Kragujevcu]] gde je Olja Ivanjicki živela sve do dolaska u [[Beograd]], da studira vajarstvo na Akademiji za likovne umetnosti u Beogradu. Mada je upisala vajarstvo, ona se od samog početka uglavnom bavila slikarstvom. [[1957]]. godine je završila akademiju likovnih umetnosti u klasi profesora [[Sreten Stojanović|Sretena Stojanovića]]. Po završetku postdiplomskih studija, [[1962]]. godine dobila je posebno priznanje i stipendiju Fordove fondacije za nastavak studija u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], a godine [[1978]]. i mogućnost da učestvuje u programu [[Fulbrajtova fondacija|Fulbrajtove fondacije]] „Artistin Residencena Rhode Island School of Design“.

Jedan je od osnivača Niš Art Fondacije i Salona Muzeja Mediale a [[2007]]. osnovala je i Fond Olge Olje Ivanjicki sa krajnjim ciljem da Fond radi na osnivanju Muzeja Olje Ivanjicki.

{{izdvojeni citat|Uopšte ne znam koliko znam. Znam i ono što mi još nije palo na pamet.|Olja Ivanjicki}}

Umrla je u [[Beograd]]u [[24. 6.]] [[2009]]. posle operacije srca.&lt;ref&gt;http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/16/Kultura/69645/Preminula+Olja+Ivanjicki.html&lt;/ref&gt;

== Mediala ==
{{main|Mediala}}

Godine [[1957]]. sa grupom slikara — [[Milić od Mačve|Milićem od Mačve]], [[Leonid Šejka|Leonidom Šejkom]], [[Milovan Vidak|Milovanom Vidakom]], [[Svetozar Samurović|Svetozarem Samurovićem]], [[Kosta Bradić|Kostom Bradićem]], [[Siniša Vuković|Sinišom Vukovićem]], [[Miro Glavurtić|Mirom Glavurtićem]] i drugim — osnovala je grupu „[[Mediala]]“. koju su predstavljali mladi slikari, pisci, filozofi, arhitekte, kompozitori. Svim članovima Medijale bila je zajednička jedna jedina ideja: beskrajna ljubav prema umetnosti i beskrajno verovanje u njene sveukupne moći.

Prva izložba pod nazivom &quot;Medijalna istraživanja&quot; održana u galeriji Grafički kolektiv a izlagali su Olja Ivanjicki, Leonid Šejka, Miro Glavurtić, Vladan Radovanović.

Grupa Mediala je imala 12 izložbi.

Godine [[2006]]. Olja Ivanjicki radi na osnivanju Salona muzeja Mediale, u okviru Istorijskog muzeja Srbije.

== Slikarstvo ==
Olja Ivanjicki je imala 99 samostalnih izložbi u zemlji i inostranstvu. Šezdesetih godina prošloga veka je počela prva sa [[pop-art|pop artom]] u Beogradu, a pripremala je i izvedbe koje se pamte. Njene slike se nalaze u mnogim [[muzej]]ima i [[galerija]]ma širom sveta: 
* muzeju „Metropoliten“ u Njujorku,
* Muzeju moderne umetnosti u Njujorku,
* muzeju „Santa Barbara“, Kalifornija
* Muzeju savremene umetnosti u Beogradu, 
* Narodnom muzeju u Beogradu, 
* Muzeju moderne umetnosti u Skoplju, 
* Muzeju grada Beograda, 
* Istorijskom arhivu u Beogradu, 
* Gradskom muzeju u [[Rovinj]]u, 
* kolekciji „Filip Beman“ u Filadelfiji, 
* fakultetu „Dobs Feri“ u Njujorku, 
* Kolekciji „Vitezovi Malte“ u Njujorku itd.

== Projekti ==
[[2003]]. godine je završila i nekoliko arhitektonskih projekata. Projekat za novi trgovinski centar u Njujorku, pod nazivom „Big Apple Twins – Ground and Sky Zero Memorial“ i arhitektonski projekat koji obuhvata dve građevine za Mars, mušku i žensku zgradu, Matrimonial Buildings.

[[2004]]. godine je učestvovala na konkursu za memorijalni centar u Njujorku sa projektom „Memorijalna sfera“ (Memorial Sphere).

[[2004]]. godine napravila je projekat mosta preko Dunava za Beograd, „Belgrade Time Gate“, a učestvovala je i na konkursu „Nasca Observatory Lodge“ u [[Peru]]u, kao i na Trećem Pežoovom takmičenju za projekat automobila bliske budućnosti.

[[2005]]. godine oprobala se i kao kostimograf u Narodnom pozorištu u Beogradu, u opereti „Slepi miš“, [[Johan Štraus|Johana Štrausa]], a sa modnom kućom &quot;Mona&quot; je ostvarila modnu reviju „Tesla“, povodom 150 godina rođenja Nikole Tesle.

[[2007]]. godine sa modnom kućom &quot;Mona&quot; iz Beograda uradila kolekciju &quot;Njegoš&quot; posvećenu 150-godišnjici štampanja Gorskog vijenca.

[[2009]]. godine, pred sam odlazak u bolnicu na tešku operaciju, predala skice za još jednu reviju u okviru kuće &quot;Mona&quot;.

== Objavljena dela ==
* 1995. &quot;Ogledalo ljubavi&quot;, prepiska Olje Ivanjicki i Leonida Šejka, Silmir, Beograd
* 1995. &quot;Oluja mozgova&quot;, razgovori sa Oljom Ivanjicki, priredila Ljubinka Milinčić, KOV, Vršac
* 1998. &quot;Videla sam pre i posle&quot;, pesme i eseji, priredila Suzana Spasić, Interpres, Beograd
* 2008. &quot;Večni uslov&quot;, poeme, priredila Suzana Spasić, Kompanija Novosti, Beograd
* 2009. &quot;Videla sam pre i posle&quot;, drugo izdanje, prva posthumna knjiga, Interpres, Beograd

== Monografije ==
* 1984. [[Bora Ćosić]] - Olja
* 1984. [[Dragoš Kalajić]] - Olja Leonardova kći, AFA (Alpine Fine Arts) 
* 1999. Multimedijalna Monografija, kompakt disk - Olja, Radionica duše
* 2009. Olja Ivanjicki - Očekivanje nemogućeg, (Philip Wilson Publisher), Službeni glasnik, Beograd, Gajo, Podgorica, na srpskom, ruskom i engleskom jeziku, naslov engleskog izdanja je (Painting the Future)

== Nagrade i priznanja ==
* Izabrana za Najboljeg slikara dvadesetog veka u Jugoslaviji na osnovu glasanja sprovedenog među jugoslovenskom publikom.
* Dobitnik je [[Sedmojulska nagrada|Sedmojulske]] (1988) i [[Vukova nagrada|Vukove nagrade]] za životno delo, najvećih priznanja u Srbiji.
* 1995. IBC Cambridge - „Međunarodnu ženu godine”
* 1998. ABI - Međunarodni biografski centar iz [[Cambridge|Kembridža]] i Američki biografski institut - „Međunarodnu ženu godine”
* 1999. IBC Cambridge - „Vodećih 2000 intelektualaca sveta”
* 2000. IBC Cambridge - „Izuzetni pojedinci 20. veka”
* 2001. IBC Cambridge - „Vodeće žive legende sveta za 2001 godinu”
Postala je zamenik guvernera Američkog biografskog instituta, a zatim zamenik direktora Međunarodnog biografskog centra u Kembridžu.
* 2005. - Jedan od osnivača Niške umetničke fondacije za mlade umetnike.
* 2006. - [[Zlatni beočug]] za životno delo Kulturno-prosvetne zajednice Beograda.

== Povezano ==
* „[[Mediala - kob dva merila]]“ (TV)

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20191016094639/http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/feljtoni.120.html?item_id=617 Paleta Olje Ivanjicki („Večernje novosti“, feljton, 13-19. mart 2008)]

{{Lifetime|1931|2009|Ivanjicki, Olja}}

[[Kategorija:Srpski slikari]]
[[Kategorija:Biografije, Pančevo]]</text>
      <sha1>ol57ts739ha2jd3ipzgfg4m8ray12b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada Desanka Maksimović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147809</id>
    <revision>
      <id>42717007</id>
      <parentid>42676738</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3547" sha1="n0rll7ctb171w03moshiosfeyxlfb62" xml:space="preserve">'''Pesnička nagrada &quot;[[Desanka Maksimović]]&quot;''' je ustanovljena je [[1994]]. godine, na godišnjicu njene smrti, a prvi dobitnik bio je [[Ljubomir Simović]]. Nagradu dodeljuje Zadužbina &quot;Desanka Maksimović&quot; u [[Brankovina|Brankovini]], rodnom mestu pesnikinje.

Nagarada se uručuje za &quot;sveukupan doprinos srpskom pesništvu&quot;.

Pesnik [[Alek Vukadinović]] je dobitnik nagrade za [[2006]]. godinu. U obrazloženju žirija stoji da Vukadinović ([[1938]]) ''&quot;pripada porodici modernih i savremenih srpskih pesnika, koji su neprestano izloženi pritisku jezika, odnosno jezičkom čarovanju&quot;''. Pre svečanosti u Brankovini, u [[Valjevo|Valjevu]] je, pred Spomenikom pesništvu na Desankinom vencu, upriličen [[recital]] njene poezije u izvođenju učenika valjevske [[Gimnazija|Gimnazije]], čiji je đak nekada bila i Desanka Maksimović.

Dosadašnji dobitnici nagrade su&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.netdnevnik.com/kultura/urucena-nagrada-desanka-maksimovic |access-date=2012-02-11 |archivedate=2009-05-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090519074406/http://www.netdnevnik.com/kultura/urucena-nagrada-desanka-maksimovic |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;:
* [[1994]]. - [[Ljubomir Simović]]
* [[1995]]. - [[Stevan Raičković]]
* [[1996]]. - [[Miodrag Pavlović]]
* [[1997]]. - [[Tanasije Mladenović]]
* [[1998]]. - [[Matija Bećković]]
* [[1999]]. - [[Milovan Danojlić]]
* [[2000]]. - [[Branislav Petrović]]
* [[2001]]. - [[Borislav Radović]]
* [[2002]]. - [[Slobodan Rakitić]]
* [[2003]]. - [[Radmila Lazić]]
* [[2004]]. - [[Milosav Tešić]]
* [[2005]]. - [[Novica Tadić]], odbio da primi nagradu
* [[2006]]. - [[Alek Vukadinović]]
* [[2007]]. - [[Slobodan Zubanović]]
* [[2008]]. - [[Miroslav Maksimović]]
* [[2009]]. - [[Rajko Petrov Nogo]]
* [[2010]]. - [[Mirjana Stefanović]]&lt;ref&gt;[http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/16/Kultura/699061/Dodeljena+nagrada+%22Desanka+Maksimovi%C4%87%22.html Dodeljena nagrada „Desanka Maksimović“ (RTS, 16. maj 2010)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2011]]. - [[Duško Novaković]]&lt;ref&gt;[http://www.nightlife-belgrade.com/sr/vest?vest=/knjige-vesti/dusku-kovacevicu-nagrada-desanka-maksimovic Dušku Novakoviću nagrada „Desanka Maksimović“ (Tanjug, 5. maj 2011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211018033515/http://www.nightlife-belgrade.com/sr/vest?vest=/knjige-vesti/dusku-kovacevicu-nagrada-desanka-maksimovic |date=2021-10-18 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2012]]. - [[Vladimir Kopicl]], za celokupno pesničko delo i doprinos srpskoj poeziji.&lt;ref name=&quot;Nagrada „Desenka Maksimović“ Vladimiru Kopiclu&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=61205 |title=Nagrada „Desenka Maksimović“ Vladimiru Kopiclu |author= |authorlink= |date=9. 5. 2012. |format= |work= |publisher=Radio-televizija Republike Srpske |pages= |language=sr |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=10. 5. 2012. }}&lt;/ref&gt;
* [[2013]]. - [[Milan Đorđević (književnik)|Milan Đorđević]]&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Milanu-Dordjevicu-Desanka-Maksimovic.sr.html Milanu Đorđeviću „Desanka Maksimović“ („Politika“, 15. maj 2013)]&lt;/ref&gt;
* [[2014]]. - [[Petar Pajić]]&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Petar-Pajic-dobitnik-Nagrade-Desanka-Maksimovic.sr.html Petar Pajić dobitnik Nagrade „Desanka Maksimović“ („Politika“, 7. maj 2014)]&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Nastanci 1994.]]
[[Kategorija:Srpske književne nagrade|Desanka Maksimović]]</text>
      <sha1>n0rll7ctb171w03moshiosfeyxlfb62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oklahoma!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151116</id>
    <revision>
      <id>42717258</id>
      <parentid>42535717</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="ip2320a5do106obck0qns325sshezv0" xml:space="preserve">{{Other uses|Oklahoma (razvrstavanje)}}

{{Infobox musical
| name = Oklahoma!
| image = Okla_bway_1943.jpg
| caption = originalni album iz 1943.
| music = [[Richard Rodgers]]
| lyrics = [[Oscar Hammerstein II]]
| book = Oscar Hammerstein II
| basis = drami [[Lynn Riggs]]&lt;br /&gt;''[[Green Grow the Lilacs (drama)|Green Grow the Lilacs]]''
| productions = [[Broadway]] 1943 &lt;br /&gt;[[West End theatre|West End]] 1947 &lt;br /&gt;Broadway 1951 (nova verzija) &lt;br /&gt;[[Oklahoma! (1955 film)|Film]] 1955&lt;br /&gt;Broadway 1979&lt;br /&gt;West End revival 1980 &lt;br /&gt;West End 1998 &lt;br /&gt;Broadway 2002 &lt;br /&gt; [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] 2010 
| awards = [[Special Tony Award|Specijalna nagrada Tony]] 1993.&lt;br /&gt;(50-godišnjica)
}}

'''''Oklahoma!''''' je [[mjuzikl]] iz 1943. za koga je muziku napisao [[Roy Rodgers]], a tekst [[Oscar Hammerstein II]], poznat kao prva suradnja znamenitog tima [[Rodgers i Hammerstein]]. Radnja se temelji na ''[[Green Grows the Lilacs (drama)|Green Grows the Lilacs]]'', kazališnom komadu [[Lynn Riggs|Lynna Riggsa]] i smještena je u američku [[Teritorija Oklahoma|Teritoriju Oklahoma]] godine 1906. Protagonist je kauboj po imenu Curly McLain koji je zaljubljen u farmericu po imenu Laurey Williams; drugi kauboj po imenu Will Parker se mora nositi s time da njegova zaručnica Ado Annie voli očijukati s drugim muškarcima.

''Oklahoma!'' je premijerno prikazana 31. marta 1943. i sa preko 2122 predstava se smatra jednim od najvećih hitova u historiji [[Broadway]]a. Nakon toga je prikazivana u više različitih verzija, uključujući [[Oklahoma! (film)|filmsku adaptaciju]] iz 1955. godine koja je nagrađena [[Oscari|Oscarom]]. Godine 1944. su Rodgers i Hammerstein za svoj mjuzikl dobili specijalnu [[Pulitzerova nagrada|Pulitzerovu nagradu]].

''Oklahoma!'' je poznata i po prvom [[cast album]]u, odnosno albumu s pjesmama iz mjuzikla koje izvode članovi autentične kazališne postave. Njega je 25. oktobra 1943. izdala [[Decca Records]] na šest 78 rpm [[gramofonska ploča|ploča]] ustanovivši praksu koja će kasnije postati običaj za brodvejske i druge hit-mjuzikle.
 
== Vanjske veze ==
* {{ibdb show|id=6697|title=Oklahoma!}}
* [https://web.archive.org/web/20230405134327/http://www.theatrehistory.com/american/musical014.html Information from the Theatre History website]
* [http://www.rnh.com/show/78/Oklahoma%21 RNH Theatricals site]
* [http://www.guidetomusicaltheatre.com/shows_o/oklahoma.htm Plot and production information, guidetomusicaltheatre.com ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405134328/http://www.guidetomusicaltheatre.com/shows_o/oklahoma.htm |date=2023-04-05 }}
* [http://www.musicalheaven.com/Detailed/217.html Information from the Musical Heaven website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611053902/http://www.musicalheaven.com/Detailed/217.html |date=2007-06-11 }}
* [http://www.pbs.org/wnet/gperf/shows/oklahoma/oklahoma.html PBS article on ''Oklahoma!''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018153925/http://www.pbs.org/wnet/gperf/shows/oklahoma/oklahoma.html |date=2008-10-18 }}
* [http://www.deccabroadway.com/product/default.aspx?pid=56721&amp;aid=96945 ''Decca Broadway – Oklahoma!'' web page with CD extracts]

{{Rodgers and Hammerstein}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Mjuzikli 1943.]]</text>
      <sha1>ip2320a5do106obck0qns325sshezv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nezavisna Albanija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151870</id>
    <revision>
      <id>42717137</id>
      <parentid>42712282</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107344" sha1="qw1x9bm2f1552lmjgof3jbloshnk7rp" xml:space="preserve">{{Okvir bivše zemlje svijeta
|ime                = Nezavisna Albanija
|hr_ime             = Nezavisna Albanija
|izvorno_ime        = Shqipëria e Pavarur
|genitiv            = Albanije 
|kontinent          = Evropa
|regija             = Balkan
|država             = Albanija
|status             = [[Nepriznata država|Nepriznata]] [[privremena vlada]]

|era                = 
|godina_start       = [[1912.]]
|godina_kraj        = [[1914.]]
|datum_start        = {{nowrap|[[28. studenog]] [[1912.]]}}
|datum_kraj         = [[21. veljače]] [[1914.]]
|događaj_start      = {{nowrap|[[Deklaracija o nezavisnosti Albanije|Deklaracija nezavisnosti]]}}
|događaj_kraj       = [[Kneževina Albanija|Knez prihvatio tron]]
|događaj_prije      = 
|datum_prije        = 
|događaj1           = 
|datum_događaj1     =
|događaj2           = 
|datum_događaj2     =
|događaj3           = 
|datum_događaj3     = 
|događaj4           = 
|datum_događaj4     = 
|događaj5           = 
|datum_događaj5     = 
|događaj6           = 
|datum_događaj6     = 
|događaj7           = 
|datum_događaj7     = 
|događaj8           =
|datum_događaj8     = 
|događaj9           =
|datum_događaj9     = 
|događaj10          =
|datum_događaj10    = 
|događaj_poslije    = 
|datum_poslije      =

|p1                 = Osmansko Carstvo
|flag_p1            = Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg
|p2                 = 
|flag_p2            = 
|p3                 = 
|flag_p3            = 
|p4                 = 
|flag_p4            = 
|p5                 = 
|flag_p5            = 
|p6                 = 
|flag_p6            = 
|p7                 = 
|flag_p7            = 
|p8                 = 
|flag_p8            = 
|p9                 = 
|flag_p9            = 
|p10                = 
|flag_p10           = 
|p11                = 
|flag_p11           = 
|p12                = 
|flag_p12           =
|p13                =
|flag_p13           = 
|p14                = 
|flag_p14           = 
|p15                = 
|flag_p15           =

|s1                 = Kneževina Albanija
|flag_s1            = Flag of the Principality of Albania (1915).svg
|s2                 = 
|flag_s2            = 
|s3                 = 
|flag_s3            = 
|s4                 = 
|flag_s4            = 
|s5                 = 
|flag_s5            = 
|s6                 = 
|flag_s6            = 
|s7                 = 
|flag_s7            = 
|s8                 = 
|flag_s8            = 
|s9                 = 
|flag_s9            = 
|s10                = 
|flag_s10           = 
|s11                = 
|flag_s11           = 
|s12                = 
|flag_s12           =
|s13                =
|flag_s13           =  
|s14                = 
|flag_s14           = 
|s15                = 
|flag_s15           =

|zastava            = Flag of the Provisional Government of Albania (1912–1914).svg
|zastava_i          = Zastava Albanije
|zastava_tip        = Zastava
|grb                = Emblem of Independent Albania.svg
|grb_i              = Grb Albanije
|grb_tip            = Amblem {{small|(1913–14)}}
|geslo              = 
|himna              = &quot;[[Himni i Flamurit]]&quot;&lt;br&gt;{{small|([[Srpskohrvatski|sh.]] &quot;Himna Zastavi&quot;)}}

|mapa               = Map of Independent Albania.png
|mapa_opis          = Mapa ''[[de iure]]'' granica nezavisne Albanije prema Londonskom sporazumu iz [[1913.]] godine

|glavni_grad        = [[Vlora]]
|glavni_grad_egzil  =
|jezik              = [[albanski jezik]]
|vjera              = [[islam]], [[kršćanstvo]]

|vlada_tip          = [[Parlamentarizam]]
|titula_vođa        = Državni poglavar
|vođa1              = [[Ismail Qemali]]
|godina_vođa1       = 1912. – 1914.
|vođa2              = ''[[Fejzi Alizoti]]'' {{small|(v.d.)}}
|godina_vođa2       = 1914.
|vođa3              = 
|godina_vođa3       = 
|vođa4              = 
|godina_vođa4       = 
|vođa5              = 
|godina_vođa5       = 
|vođa6              = 
|godina_vođa6       = 
|vođa7              = 
|godina_vođa7       = 
|vođa8              = 
|godina_vođa8       = 
|vođa9              = 
|godina_vođa9       = 
|vođa10             = 
|godina_vođa10      =

|titula_zamjenik    = [[Premijer Albanije|Premijer]]
|zamjenik1          = [[Ismail Qemali]]
|godina_zamjenik1   = 1912. – 1914.
|zamjenik2          = [[Međunarodna kontrolna komisija|Kontrolna komisija]]
|godina_zamjenik2   = 1914.
|zamjenik3          = 
|godina_zamjenik3   = 
|zamjenik4          =
|godina_zamjenik4   = 
|zamjenik5          = 
|godina_zamjenik5   = 
|zamjenik6          =
|godina_zamjenik6   = 
|zamjenik7          = 
|godina_zamjenik7   = 
|zamjenik8          =
|godina_zamjenik8   =

|titula_predstavnik = 
|predstavnik1       = 
|godina_predstavnik1= 
|predstavnik2       = 
|godina_predstavnik2= 
|predstavnik3       = 
|godina_predstavnik3= 
|predstavnik4       = 
|godina_predstavnik4= 
|predstavnik5       = 
|godina_predstavnik5= 
|predstavnik6       = 
|godina_predstavnik6= 
|predstavnik7       = 
|godina_predstavnik7= 
|predstavnik8       = 
|godina_predstavnik8=

|legislatura        = Vlorska skupština
|tip_dom1           = Gornji dom
|dom1               = Senat Albanije
|tip_dom2           = 
|dom2               =

|stat_godina1       = 
|stat_površina1     = 
|stat_pop1          = 
|stat_godina2       = 
|stat_površina2     = 
|stat_pop2          = 
|stat_godina3       = 
|stat_površina3     = 
|stat_pop3          = 
|stat_godina4       = 
|stat_površina4     = 
|stat_pop4          = 
|stat_godina5       = 
|stat_površina5     = 
|stat_pop5          =

|valuta             = [[Latinska monetarna unija|LMU]] franak
|broj               = 
|vremenska_zona     =
|internet           =

|danas              = {{flag|Albanija}}

|fusnote            = 
}}
'''Nezavisna Albanija''' ({{jez-alb|Shqipëria e Pavarur}}) je bila međunarodno nepriznata parlamentarna država osnovana u [[Valona|Valoni]] (tada [[Otomansko Carstvo|Osmansko Carstvo]] a danas [[Albanija|Republika Albanija]]) 28. novembra 1912. Njena skupština je bila formirana istog dana dok su vlada nezavisne Albanije i njen senat formirani 4. decembra 1912.

Delegacija Albanije je podnela memorandum učesnicima [[Londonska konferencija 1912-1913|Londonske konferencije]] zahtevajući međunarodno priznanje nezavisne Albanije. Na početku konferencije je doneta odluka da će područje Albanije biti pod suverenitetom Osmanskog Carstva. Zahtevi Albanije za međunarodnim priznanjem koji su bazirani na pravu etničkih Albanaca na samoopredeljenje nisu uvaženi i [[Londonski mir (1913)|Londonski ugovor o miru]] potpisan 30. maja 1913 je podelio teritoriju nezavisne Albanije između [[Kraljevina Srbija|Srbije]], [[Kraljevina Grčka|Grčke]] i [[Kraljevina Crna Gora|Crne Gore]], smanjujući na takav način teritoriju Albanije na centralnu Albaniju pretvorenu u protektorat velikih sila. Ambasadori velikih sila su se ponovo sastali 29. jula 1913 i odlučili da formiraju novu državu, Kneževinu Albaniju kao ustavnu monarhiju. Konačno, Bukureškim ugovorom potpisanim u avgustu 1913 nova nezavisna država je stvorena, [[Kneževina Albanija]], čime je oko 30% etničkih Albanaca ostavljeno van granica nove države&lt;ref&gt;{{Citation |last=Elsie |first=Robert |author= Robert Elsie |authorlink= Robert Elsie |title= Historical dictionary of Albania |url=http://www.worldcat.org/title/historical-dictionary-of-albania/oclc/454375231&amp;referer=brief_results |year=2010 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham  |isbn=9780810873803 |oclc=454375231 |page=lix |chapter= Independent Albania (1912—1944) |chapterurl=http://books.google.rs/books?id=haFlGXIg8uoC&amp;pg=PR59&amp;dq=%22%22Independent+Albania+(1912%22%22robert+elsie&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=L6AtT7TZLsT04QS4gcX_DQ&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22Independent%20Albania%20(1912%22&amp;f=false |quote= ... about 30 percent of the Albanian population were excluded from the new state }}&lt;/ref&gt; jer su živeli na teritoriji Albanije koju su međusobno podelile susedne države.

== Naziv ==
Naziv države koji je preciziran u tekstu Albanske deklaracije o nezavisnosti je Albanija ({{jez-alb|Shqipëria}}).&lt;ref&gt;{{Citation |last=Islami |first=Selim |author= Selim Islami |coauthors=Kristo Frashëri, Aleks Buda |title=Historia e popullit shqiptar |url=http://books.google.rs/books?ei=k5U1T73LHMnJsgbq4sChDA&amp;id=TjgNAQAAIAAJ&amp;dq=Shqip%C3%ABria+e+lir%C3%AB+e+mosvarme&amp;q=%22Shqip%C3%ABria+me+sot%22#search_anchor |year=1968 |publisher=Enti i botimeve shkollare i Republikës Socialiste të Serbisë |location=Prishtinë  |language= Albanian |oclc=1906502 |page= 352 |quote= Propozimet e kryetarit u aprovuan njëzëri e me entusiazëm nga delegatët, te cilët nënshkruan dokumentin historik ku thuhej: „ . . . Shqipëria me sot te bahet ne vehte, e lire ee mosvarme.&quot;}}&lt;/ref&gt; Često se naziva ''&quot;nezavisna Albanija&quot;'' ({{jez-alb|Shqipëria e Mosvarme}})&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pirraku|first=Muhamet|title=Cili Është Mesazhi I Emërtimeve “SHQIPËRIA SHTETËRORE”|url=http://www.albaniapress.com/indeksi?p=lexo_lajmin&amp;id=8652|publisher=AlbaniaPress.com : Agjensia Informative Shqiptare|author=Muhamet Pirraku|date=19. 4. 2009.|year=2009|quote=Shteti i projektuar nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër, më 1913, si: “Principata e Shqipërisë” me shtrirjen vetëm në një pjesë të Bregdetit shqiptar, ... të më pak se një e treta e tokave të shtetit “Shqipëria e Mosvarme” e shpallur në Vlorë, më 28 nëntor 1912 (State designed by the Conference of Ambassadors in London in 1913, as: &quot;The Principality of Albania&quot; ... is less than a third of the terriory of &quot;Independent Albania&quot; declared in Vlora, on November 28, 1912)|access-date=2012-03-28|archive-date=2020-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331163833/http://www.albaniapress.com/indeksi?p=lexo_lajmin&amp;id=8652|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, &quot;''Albanska država&quot;'' &lt;ref&gt;{{Citation |last=Puto |first=Arben |author=Arben Puto| coauthors=[[Academy of Sciences of Albania]] |title=National forces against imperialist dictate in the organization of the Albanian State, 1912-1914  |url=http://www.worldcat.org/title/national-forces-against-imperialist-dictate-in-the-organization-of-the-albanian-state-1912-1914-report/oclc/11497570&amp;referer=brief_results |year= 1983 |publisher= &quot;8 Nëntori&quot; Pub. House |location= Tirana |oclc=11497570}}&lt;/ref&gt; ({{jez-alb|Shteti Shqiptar}}) ili ''&quot;nezavisna država Albanija&quot;''&lt;ref&gt;{{Citation |last=Jansen |first=Suzanne |author=Suzanne Jansen |title=The Kosovo Status Negotiations in 2006 |url=http://www.ams.pvda.nl/binaries/content/assets/ams/Scriptie+Suzanne+Jansen.pdf/Scriptie+Suzanne+Jansen.pdf |date=August 2006 |publisher=[[University of Amsterdam|Universiteit van Amsterdam]] |location=Amsterdam |page=50 |quote=The Proclamation of the Independent State of Albania, 1912 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191029134418/http://www.ams.pvda.nl/binaries/content/assets/ams/Scriptie%2BSuzanne%2BJansen.pdf/Scriptie%2BSuzanne%2BJansen.pdf |archivedate=2019-10-29 |access-date=2015-10-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Zolo |first=Danilo |author=Danilo Zolo |title=Invoking humanity : war, law, and global order |url= http://books.google.rs/books?id=t7KNgpZRnM8C&amp;pg=PA179&amp;dq=%22independent+state+of+albania%22+1912&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=DYQ5T-3KHOKQ4gS7zaChCw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22independent%20state%20of%20albania%22%201912&amp;f=false |year= 2002 |publisher=Continuum |location=London |isbn=9780826456564 |oclc= 47844508 |page=179 |quote= In November 1912 the independent state of Albania was proclaimed at Vlore }}&lt;/ref&gt; ({{jez-alb|Shteti i pavarur shqiptar}})&lt;ref&gt;{{Citation |last=Omari |first=Luan |author=Luan Omari |title=Historia e shtetit dhe e së drejtës në Shqipëri [History of state and law in Albania] |url=http://www.worldcat.org/title/historia-e-shtetit-dhe-e-se-drejtes-ne-shqiperi-2/oclc/164822827&amp;referer=brief_results |volume=2 |year=1994 |publisher= Shtëpia Botuese Luarasi |location=Tiranë |language= Albanian |oclc=164822827 |chapter=Shteti i pavarur shqiptar në vitet 1912-1914 [Independent state of Albania in the years 1912-1914]|quote=Shteti i pavarur shqiptar në vitet 1912-1914 [Independent state of Albania in the years 1912-1914]}}&lt;/ref&gt;.

== Politički sistem ==
Nezavisna Albanija osnovana 28. novembra 1912 je prva Albanska država u modernoj istoriji.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sokalski|first=Henryk J|title=An ounce of prevention: Macedonia and the UN experience in preventive diplomacy|year=2003|publisher=United States Institute of Peace Press|location=Washington, D.C.|url=http://books.google.rs/books?id=YYqiGyoakN8C&amp;pg=PA60&amp;dq=%22the+first+albanian+state%22+1912&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=LjA0T8bHL-uL4gSXmNz0AQ&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22the%20first%20albanian%20state%22%201912&amp;f=false|author=Henryk J Sokalski|page=60|quote=The first Albanian state in modern history emerged in 1912.}}&lt;/ref&gt; Bila je parlamentarna država a ne monarhija.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Barjaba |first=Kosta |author= Kosta Barjaba |title= Albania's democratic elections, 1991-1997 : analyses, documents and data |url=http://books.google.rs/books?ei=LjA0T8bHL-uL4gSXmNz0AQ&amp;id=9sEVAQAAIAAJ&amp;dq=%22the+first+albanian+state%22+1912&amp;q=%22Thus%2C+the+first+Albanian+state+can+be+seen+as+a+parliamentary+state+and+not+as+a+monarchy.%22#search_anchor |year= 2004 |publisher=Edition Sigma |location= Berlin |isbn=9783894042370 |oclc= 57567449 |page= 188  |quote=... the first independent Albanian state was conceived as a parliamentary state.... the High Council ... was elected by the Assembly...Thus, the first Albanian state can be seen as a parliamentary state and not as a monarchy.}}&lt;/ref&gt; Pojedini izvori je tretiraju kao ''Republiku Albaniju'' &lt;ref&gt;{{Citation |last=Gingeras |first=Ryan |author=Ryan Gingeras |title=Sorrowful shores : violence, ethnicity, and the end of the Ottoman Empire, 1912-1923 |url=http://books.google.rs/books?id=KtSfqpmYfXQC&amp;pg=PP48&amp;dq=%22republic+of+albania%22+1912&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=C8U2T86lEPPE4gTD5pWbDA&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22republic%20of%20albania%22%201912&amp;f=false |year= 2009 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford |language= |isbn=9780199561520 |oclc= 251212020 |quote= the declaration of Republic of Albania in 1912 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Greville Pounds |first=Norman John |author=Norman John Greville Pounds |title=Eastern Europe |url=http://books.google.rs/books?id=BIq2AAAAIAAJ&amp;q=%22republic+of+albania%22++independent+1912&amp;dq=%22republic+of+albania%22++independent+1912&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=YOs2T6mWB4z3sgav0dWiDA&amp;redir_esc=y |year=1969 |publisher=Aldine Pub. Co |location=Chicago |oclc=5671 |page=819 |quote= ... policy of seeking autonomy within it was no longer practical. The Albanian leaders therefore turned to one off seeking complete independence and in November 1912 proclaimed the Republic of Albania}}&lt;/ref&gt; ili ''Albansku Republiku''.&lt;ref&gt;{{Citation |last= R King |first=Robert |author=Robert R King |authorlink=Robert R. King |title=Minorities under communism; nationalities as a source of tension among Balkan Communist states |url=http://books.google.rs/books?ei=fcw2T8TRL_Ta4QSH5dWbDA&amp;id=2i1pAAAAMAAJ&amp;dq=%22albanian+republic%22+1912&amp;q=%22+the+Albanian+Republic+was+proclaimed+in+1912%29%22+#search_anchor |year=1973 |publisher= Harvard University Press |location=Cambridge |isbn=9780674576322 |oclc=736902 |page=140 |quote=... the Albanian Republic was proclaimed in 1912)...}}&lt;/ref&gt;

Albanija je postala nezavisna država na osnovu četiri ustavotvorne odluke Skupštine u Valoni od 28. novembra 1912.&lt;ref&gt;{{Citation |last= |first= |author=Universiteti Shtetëror i Tiranës |authorlink= |coauthors=Instituti i Historisë dhe i Gjuhësisë, Universiteti Shtetëror i Tiranës. Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Universiteti Shtetëror i Tiranës. Instituti i Historisë, Instituti i Historisë (Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë), Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë (Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë), Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë. Seksioni e Shkencave Shoqërore |title=Studia Albanica |url=http://books.google.rs/books?ei=vUA0T_OEDMaA4gTRpsypAg&amp;id=B_8VAQAAMAAJ&amp;dq=Shteti+shqiptar+n%C3%AB+vitet+1912-1914&amp;q=I.+Essential+Characteristics+of+the+State+%281912+-+1914%29+Albanian+state+started+its+independent+life+through+four+important#search_anchor |volume=36 |year=2004 |publisher=L'Institut |location= Tirana |oclc=1996482 |page=18 |chapter= Essential Characteristics of the State (1912—1914) |chapterurl= http://books.google.rs/books?ei=vUA0T_OEDMaA4gTRpsypAg&amp;id=B_8VAQAAMAAJ&amp;dq=Shteti+shqiptar+n%C3%AB+vitet+1912-1914&amp;q=I.+Essential+Characteristics+of+the+State+%281912+-+1914%29+Albanian+state+started+its+independent+life+through+four+important#search_anchor |quote=Essential Characteristics of the State (1912—1914) ... Albanian state started its independent life trough four important constitutional decisions that we already know: 1.Albania must become independent and free 2. ... under a temporary government 3. A group of Wise Men have to be elected for supporting and controlling the government 4. A Commission has to be sent to Europe in order to represent the Albanian issue in front of the great Kingdoms }}&lt;/ref&gt;:
# Albanija počev od danas treba da bude samostalna, slobodna i nezavisna
# sa privremenom vladom
# i većem staraca (senatom) izabranim da pomaže i nadgleda rad vlade
# dok će komisija biti poslata u Evropu da brani Albanske interese pred Velikim Silama

== Teritorija ==
Teritorija Nezavisne Albanije je bila mnogo veća od teritorije koju obuhvata savremena Republika Albanija jer se sastojala od teritorija koje su obuhvatale sledeća četiri Osmanska vilajeta: [[Kosovski vilajet|Kosovski]], Bitoljski, Skadarski i Janjinski Vilajet.&lt;ref&gt;{{Citation |last=W. Willoughby |first= Westel |author=Westel W. Willoughby |authorlink=Westel W. Willoughby |coauthors= Charles Ghequiere Fenwick |title=Types of restricted sovereignty and of colonial autonomy |url=http://books.google.rs/books?ei=Sk8tT4vQHsyK4gSlkYy0Dg&amp;id=ttUsAAAAMAAJ&amp;dq=Albania+1912+inauthor%3A%22Westel+Woodbury+Willoughby%22&amp;q=%22+is+composed+of+the+former+Turkish%22#search_anchor|year=1919 |publisher= United States of America, National government publication |location=Washington |oclc=6518463 |page=15 |chapter= Albania (1912—1914) |quote= Albania is composed of former Turkish Provinces of Scutari and Yanina, with parts of Kossovo and Monastir }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Eberhardt  |first= Piotr |author= Piotr Eberhardt |title= Ethnic groups and population changes in twentieth-century Central-Eastern Europe : history, data, and analysis |url=http://books.google.com/books?id=jLfX1q3kJzgC&amp;pg=PA356&amp;dq=%22independence+of+Albania%22&amp;hl=en&amp;ei=7dGBTsfdJ-HS4QT8toVZ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7&amp;ved=0CEUQ6AEwBjgU#v=onepage&amp;q=%22independence%20of%20Albania%22&amp;f=false |year= 2003 |publisher= M.E. Sharpe |location=Armonk, N.Y. |language= |isbn=9780765606655 |oclc= 48383528 |page= 356|quote= The Albanian state at this time was larger than its counterpart today and comprised territories belonging to the former Turkish provinces (vilayets) of Shkoder,... Skopje,...Bitola,... and Janina...}}&lt;/ref&gt; Londonskim mirovnim ugovorom potpisanim 30. maja 1913 je teritorija Albanske države smanjena na njen centralni deo pošto je značajan deo teritorije na koji je Albanija polagala pravo podeljen između [[Balkanski savez|Balkanskih saveznika]] (veliki deo severne i zapadne Albanije je dat Srbiji i Crnoj Gori, dok je južni region [[Čamerija|Čamerije]] postao deo Grčke.&lt;ref&gt;{{harvnb|Vickers|1999|p=70}}{{izdvojeni citat|... the Conference nevertheless awarded the Balkan allies large areas of Albanian-claimed territory... A major part of northern and western Albania went to Serbia and Montenegro, while Greece received the large southern region of Chameria, leaving the Albanian state reduced to the central regions ...}}&lt;/ref&gt; [[Kosovo]] je takođe bilo proglašeno delom nezavisne Albanije u 1912 godini ali je Londonskim ugovorom predato Srbiji na insistiranje [[Rusko Carstvo|Rusije]].&lt;ref&gt;{{Citation |last=Rakowska-Harmstone |first=Teresa |author=Teresa Rakowska-Harmstone |authorlink= |coauthors=Piotr Dutkiewicz, Agnieszka Orzelska |title=New Europe : the impact of the first decade |url=http://books.google.rs/books?ei=PUExT8-3DKn24QSo8-CIBQ&amp;id=cZUdAQAAMAAJ&amp;dq=albania+1912+28+november+included+kosovo&amp;q=%22Kosovo+was+included+in+the+independent+Albania+in+1912%2C+but+was+given+to+the+Serbs+under+the+1913+Treaty+of+London+at+Russia%27s+insistence.+The+subsequent+history+of+the+relations+between+Albanian+Kosovars+and+the+Serbs+has%22#search_anchor |volume=2 |year=2006 |publisher= Institute of Political Studies; Polish Academy of Sciences |location=Warsaw |isbn=9788388490873 |oclc=749805563 |page=37 |quote= Kosovo was included in the independent Albania in 1912, but was given to the Serbs under the 1913 Treaty of London at Russia's insistence. }}&lt;/ref&gt;

Jedini deo Nezavisne Albanije koji je kontrolisala njena vlada je bila teritorija [[Valona|Valone]], [[Berat]]a, [[Fier|Fjera]] i [[Lušnje|Lušnja]].&lt;ref&gt;{{Citation |last=Filipović |first= Gordana |author= Gordana Filipović |coauthors=Margot Milosavljević; Boško Milosavljević; Kordija Kveder; Milica Hrgović; Kristina Zorić; Zvonko Petnički |title= Kosovo-past and present |url=http://books.google.rs/books?ei=qx0rT5iGKsep4gT1gY2cDg&amp;id=1TC5AAAAIAAJ&amp;dq=provisional+government+controlled+only+vlora&amp;q=%22The+provisional+government+of+Ismail+Kemal+held+power+only+in+Vlore+Berat%2C+Fier+and+Lushnje%22#search_anchor  |year= 1989 |publisher=Review of International Affairs |location= Belgrade  |oclc=440832915 |page= 71 |quote=The provisional government of Ismail Kemal held power only in Vlore Berat, Fier and Lushnje }}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
=== Albanski Vilajet ===
[[Datoteka:Skopje train station after Albanian rebellion, August 1912.jpg|thumb|250px|Albanski pobunjenici zauzimaju Skoplje u avgustu 1912]]
{{Main|Albanski vilajet}}
Do septembra 1912 Osmansko carstvo je sprovodilo smišljenu podelu Albanaca na četiri etnički heterogena vilajeta kako bi sprečilo Albansko nacionalno ujedinjenje.&lt;ref&gt;{{Citation |author=Hidryma Meletōn Chersonēsou tou Haimou |title=Balkan studies: biannual publication of the Institute for Balkan Studies |url= http://books.google.rs/books?id=6ZniAAAAMAAJ&amp;q=divided+%22Albanian+vilayet%22&amp;dq=divided+%22Albanian+vilayet%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=C0UsT53cCcfe4QSI9qyVDg&amp;redir_esc=y |volume=8  |year=1967  |publisher= The Institute for Balkan Studies |location=Thessaloniki |oclc=1519050 |page= 30 |quote= Ottoman government, although purposely keeping Albanians administratively divided into separate, ethnically non-homogeneous vilayets, in order to prevent any unification and national development... }}&lt;/ref&gt; Reforme koje su uveli Mladoturci su izazvale [[Albanski ustanak 1912.|pobunu Albanaca]] koja je trajala u periodu januar-avgust 1912.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url          = http://dedgjoluli.org/history1911uprising.php
 |title        = The Highland Uprising of 1911
 |first        = Romeo
 |last         = Gurakuqi
 |author       = Romeo Gurakuqi
 |date=November 2007 |publisher    = Shoqata Dedë Gjo' Luli Association
 |format       = php
 |quote        = It was provoked by the laws passed by the new regime that claimed to loyally implement the old fiscal policy on the extremely impoverished population, impose new heavy taxes upon people, forcefully recruit Albanians for the Turkish army, continue the process of the entire population disarmament, extend its absolute power all over Albania, even over those regions that had always enjoyed certain privileges.
 |access-date  = 2012-03-28
 |archive-date = 2011-07-25
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20110725223246/http://www.dedgjoluli.org/history1911uprising.php
 |dead-url     = yes
}}&lt;/ref&gt; Još u januaru 1912 je [[Hasan Priština]], Albanac koji je bio poslanik u parlamentu Osmanskog carstva, javno upozorio članove parlamenta da će politika koju vodi mladoturska vlada izazvati revoluciju u Albaniji.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.omda.bg/imir/studies/alban_id28.html
 |title       = Albania and Albanian Identities
 |first       = Antonina
 |last        = Zhelyazkova
 |year        = 2000
 |publisher   = International Center for Minority Studies and Intercultural Relations
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/5vd8N3fGg?url=http://www.omda.bg/imir/studies/alban_id28.html
 |archivedate = 2011-01-10
 |quote       = At a parliamentary session in January 1912, ... Albanian deputy Hasan Prishtina warned that the reactionary policy of the Young Turks' government was going to lead to a revolution in Albania.
 |access-date = 2012-03-28
 |deadurl     = yes
}}&lt;/ref&gt; Pobuna je bila uspešna i do avgusta 1912 pobunjenici su uspeli da zauzmu čitav Kosovski vilajet (uključujući [[Novi Pazar]], [[Sjenica|Sjenicu]], [[Priština|Prištinu]] i čak i [[Skoplje]]), deo Skadarskog vilajeta (uključujući [[Elbasan]], [[Përmet]] i [[Leskovik]]), [[Konica|Konicu]] u Janjinskom vilajetu i [[Debar]] u Bitoljskom vilajetu.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last          = Bogdanović
 |first         = Dimitrije
 |authorlink    = Dimitrije Bogdanović
 |editor        = Antonije Isaković
 |title         = Knjiga o Kosovu
 |url           = http://www.kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/index.html
 |volume        = 2
 |origyear      = 1984
 |date=November 2000 |publisher     = [[Serbian Academy of Sciences and Arts]]
 |location      = Belgrade
 |language      = Serbian
 |chapter       = Albanski pokreti 1908-1912.
 |trans-chapter = 
 |chapterurl    = http://www.kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/bogdanovic-kosovo_2.html
 |quote         = ... ustanici su uspeli da ... ovladaju celim kosovskim vilajetom do polovine avgusta 1912, što znači da su tada imali u svojim rukama Prištinu, Novi Pazar, Sjenicu pa čak i Skoplje... U srednjoj i južnoj Albaniji ustanici su držali Permet, Leskoviku, Konicu, Elbasan, a u Makedoniji Debar...
 |access-date   = 2012-03-28
 |archive-date  = 2011-01-31
 |archive-url   = https://web.archive.org/web/20110131025058/http://kosovo.net/sk/rastko-kosovo/istorija/knjiga_o_kosovu/index.html
 |deadurl       = yes
}}&lt;/ref&gt; Vlada Osmanskog carstva je okončala Albansku pobunu time što je 4. septembra 1912 prihvatila sve zahteve pobunjenika koji su se odnosili na uspostavu autonomnog pravnog i administrativnog sistema za Albance u okviru jednog vilajeta, Albanskog vilajeta.&lt;ref name=&quot;Shaw 2002 293&quot;&gt;{{cite book
| last       = Shaw
| first      = Stanford J.
| authorlink = Stanford J. Shaw
| coauthors  = Ezel Kural Shaw
| title         = History of the Ottoman Empire and modern Turkey
| url           = http://books.google.com/?id=AIET_7ji7YAC&amp;pg=PA293&amp;lpg=PA293&amp;dq=demands+of+albanian+rebels+1912#v=onepage&amp;q=demands%20of%20albanian%20rebels%201912&amp;f=false
| volume    = 2
| origyear  = 1977
| year      = 2002
| publisher = The Press Syndicate of University of Cambridge
| location  = United Kingdom
| isbn      = 0-521-29166-6
| page      = 293
| chapter   = Clearing the Decks: Ending the Tripolitanian War and the Albanian Revolt
| quote         = Therefore, with only final point being ignored, on September 4, 1912 the government accepted proposals and the Albanian revolt was over }}&lt;/ref&gt;

=== Prvi balkanski rat ===
{{Main|Prvi balkanski rat}}
[[Datoteka:Serbia montenegro albania1913 01.png|thumb|Teritorija pod kontrolom Albanije nakon osmanskog poraza u Prvom balkanskom ratu|250px]]
Uspeh Albanskih pobunjenika je poslao snažan signal susednim državama da je Osmansko Carstvo slabo..&lt;ref&gt;{{cite book
| last       = Warrander
| first      = Gail 
| coauthors  = Verena Knaus
| title         = Kosovo 
| url       = https://archive.org/details/kosovobradttrave00warr
|date=November 2007 | publisher = The Globe Pequot Press
| location  = United States of America
| isbn      = 1-84162-199-4
| page      = [https://archive.org/details/kosovobradttrave00warr/page/12 12]
| quote         = At the same time the rebellion sent strong signal to Kosovo neighbors that the Ottoman Empire was weak.
}}&lt;/ref&gt; Povrh toga, Srbija se protivila planovima za uspostavljanje Albanskog vilajeta jer je želela da podeli evropsku teritoriju Osmanskog Carstva sa ostalim članicama [[Balkanski savez|Balkanskog saveza]].&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.archive.org/stream/reportofinternat00inteuoft#page/46/mode/2up/search/47
| title       = Report of the International Commission to Inquire into the Causes and the Conduct of the Balkan Wars
| coauthors   = Josef Redlich, Baron d'Estournelles, M. Justin Godart, Walter Shucking, [[Francis W. Hirst]], [[H. N. Brailsford]], Paul Milioukov, Samuel T. Dutton
| year        = 1914
| publisher   = Carnegie Endowment for International Piece
| location    = Washington D.C.
| page        = 47
| quote       = The Servians hastened to oppose the plan of a &quot;Greater Albania&quot; by their plan for partition of Turkey in Europe among the Balkan States into four spheres of influence.
}}&lt;/ref&gt; Dogovoreno je da osvojena teritorija do njene podele ima status [[kondominijum]]a.&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.archive.org/stream/reportofinternat00inteuoft#page/46/mode/2up/search/47
| title       = Report of the International Commission to Inquire into the Causes and the Conduct of the Balkan Wars
| coauthors   = Josef Redlich, Baron d'Estournelles, M. Justin Godart, Walter Shucking, [[Francis W. Hirst]], [[H. N. Brailsford]], Paul Milioukov, Samuel T. Dutton
| year        = 1914
| publisher   = Carnegie Endowment for International Piece
| location    = Washington D.C.
| page        = 49
| quote       = In a few weeks the territories of Turkey in Europe .. by the Balkan allies....in their hands as condominium
}}&lt;/ref&gt;

Albanski lideri, predvođeni Faikom Konicom i [[Фан С. Ноли|Fanom Nolijem]], su organizovali veliki miting 7. oktobra 1913 u [[Boston]]u. Odlučili su da Albanci treba da budu &quot;''potpuno sjedinjeni sa Osmanskom vladom u borbi protiv neprijatelja carstva''&quot; jer ''&quot;ukoliko Turska bude poražena Balkanski saveznici će rasparčati Albaniju&quot;''.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ermenji|1968}}{{izdvojeni citat|&quot;Shoqëria e Zezë për Shpëtim&quot;.  Faik Konitza, Fan Noli e të tjerë nuk besonin se do të thyhej Turqia prej Ballkanikëvet dhe nuk kishin shpresë për Shqipërinë tek mprojtja e Austrisë. Prandaj në një mbledhje të madhe që mbajti Federata Vatra, në Boston, më 7 të Tetorit, udhëheqësit e kolonisë nuk shihnin tjetër mënyrë shpëtimi veçse duke u pështetur tek Turqia. Të gjithë të pranishmit u habitën kur dëgjuan prej krerëvet të tyre se interesi dhe detyra e Shqiptarëvet ishte që &quot;të bashkohëshin plotësisht me qeverinë otomane kundër armiqve të Perandorisë&quot;. Sepse &quot;po të thyhej Turqia, shtetet ballkanikë do t'a coptonin Shqipërinë.&quot;}}&lt;/ref&gt; Ovakva odluka je bila skopčana sa velikim rizikom jer bi u slučaju poraza Osmanskog Carstva učešće Albanaca u Balkanskim ratovima na Osmanskoj strani poslužilo kao opravdanje Balkanskim saveznicima da međusobno podele Albaniju kao bivšu Osmansku provinciju.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ermenji|1968}}{{izdvojeni citat|..Ky mendim ishte i urtë nga njëra anë, por paraqiste rreziqe nga ana tjetër: sikur të thyhej Turqia, siç u thye, Shqiptarët do të pësonin fatin e saj, ose të paktën do t'iu jepnin shtetevet ballkanikë një arësye më shumë përpara fuqivet të mëdha për t'a copëtuar Shqipërinë si një krahinë turke..}}&lt;/ref&gt; Albanci mobilisani u Osmansku armiju su se u suštini više borili za svoju državu nego za Osmansko Carstvo.&lt;ref&gt;{{harvnb|Ermenji|1968}}{{izdvojeni citat|...Natyrisht, Turqia i mobilizoi Shqiptarët, por këta luftuan më fort për të mprojtur vendin e tyre kundër fqinjëvet,...}}&lt;/ref&gt;

Tokom Prvog Balkanskog Rata udružene armije Balkanskih saveznika su nadjačale brojčano i strateški inferiornu Osmansku armiju i brzo ostvarile značajan uspeh. One su okupirale skoro čitavu teritoriju Osmanskog Carstva u Evropi, uključujući i teritoriju Albanskog Vilajeta.&lt;ref&gt;{{harvnb|Jelavich|1999|p=100}}{{izdvojeni citat|...Balkan armies occupied Albanian territory...}}&lt;/ref&gt;

Početkog Novembra 1912 pojedini Albanaci su apelovali kod Franje Josifa II, cara Austrougarskog carstva, objašnjavajući težinu situacije u njihovoj državi jer su delovi četiri vilajeta bili okupirani od strane Balkanskih saveznika.&lt;ref&gt;{{cite book | last = Pearson | first = Owen | title = Albania in the Twentieth Century, A History. Volume I, Albania and King Zog: Independence, republic and monarchy 1908–1939 | publisher = I.B. Tauris | year = 2004 |page=31|quote= appealed to the austrian emperor ... difficult situation of their country as parts of the four vilayets were under the occupation of Balkan allies| isbn = 978-1845110130 | url = http://books.google.com/books?id=3_Sh3y9IMZAC}}&lt;/ref&gt; Austrougarska i Italija su se snažno protivile izlasku Srpske armije na Jadransko more jer je to bilo percipirano kao pretnja njihovoj dominaciji Jadranskim morem zbog opasnosti da Srpska Jadranska luka postane Ruska baza.&lt;ref&gt;{{Citation |last= Hall |first= Richard C. |author= Richard C. Hall |title=The Balkan Wars, 1912-1913: prelude to the First World War |url= http://books.google.com/books?id=ZSllgZ-1D4YC&amp;pg=PA54&amp;dq=November+25+1912+Elbasan&amp;hl=en&amp;ei=qS16TbrjAcWD4QaK3bX8BQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDIQ6AEwAg#v=onepage&amp;q&amp;f=false |origyear=2000 |year= 2002 |publisher= Routledge |location= New York |isbn=0-415-22946-4 |page=54 |quote= The arrival of Serbian army on the Adriatic aroused strong diplomatic opposition from Austria-Hungary and Italy. They perceived the Serbs as a treat to their domination of the Adriatic Sea. In addition they feared that a Serbian Adriatic port could became a Russian base. }}&lt;/ref&gt; [[Ismail Qemali|Ismail Ćemali]], Albanac koji je bio bivši poslanik u Osmanskom carstvu, je osigurao podršku Austrougarske za autonomiju Albanije u okviru Osmanskog Carstva, ali ne i podršku nezavisnosti Albanije.&lt;ref&gt;{{harvnb|Jelavich|1999|p=100}}{{izdvojeni citat|Kemal.. spoke with Habsburg foreign minister, Leopold von Berchtold, .. secured Habsburg support, but for Albanian autonomy rather than independence..}}&lt;/ref&gt;

=== Svealbanski kongres ===
{{See|Svealbanski kongres}}
Ismail Ćemali je pozvao pojedine Albance stanovnike različitih delova Albanskog vilajeta da dođu na Svealbanski kongres&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |title= Ismail Kemal bey Vlora: Memoirs |first= Ismail |last= Qemali |quote= from all parts of the country to Valona, where a national congress was to be held |access-date= 2012-03-28 |archive-date= 2010-06-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100617232905/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Erickson |first= Edward J.|author=Edward J. Erickson |authorlink=Edward J. Erickson |title=Defeat in detail: the Ottoman Army in the Balkans, 1912-1913 |url=http://books.google.com/books?id=3fYuy5iUi_sC&amp;pg=PA197&amp;dq=Yanya+vilayet&amp;hl=en&amp;ei=IpM8TdydJIKg8QO9hdzoCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Yanya%20vilayet&amp;f=false |year= 2003|publisher=Praeger publishers |location=Westport|isbn=0-275-97888-5 |page= 197 |chapter= The Macedonian Campaigns, 1912 |quote=Ismail Kemal Bey convened the Albanian Independence Congress}}&lt;/ref&gt; koji se održavao u Valoni 28. novembra 1912.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |title= Ismail Kemal bey Vlora: Memoirs |first= Ismail |last= Qemali |author= Ismail Qemali |authorlink= Ismail Qemali |quote= ...November 15th-28th, 1912... |access-date= 2012-03-28 |archive-date= 2010-06-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100617232905/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt; Na početku zasedanja Ismail Ćemali je istakao da su prava Albanaca osvojena tokom nedavnih Albanskih pobuna ugrožena i objasnio učesnicima kongresa da bi trebalo da učine sve što mogu da spasu Albaniju.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nosi|2007}}{{izdvojeni citat|..Ismail Kemal bey... took the floor and explained... that they all must strive to do what is necessary to save Albania from the great perils it is now facing.... they began by checking the documents...}}&lt;/ref&gt; Zatim je izvršena provera dokumenata&lt;ref&gt;{{harvnb|Nosi|2007}}{{izdvojeni citat|...Albanians had ... uprisings that had taken ... in particular over the last four years, to preserve their rights and customs....all the steps needed to appease and satisfy the Albanians}}&lt;/ref&gt; jer je bilo odlučeno da se svaka kaza Albanskog vilajeta računa kao jedan glas, nezavisno od broja prisutnih Albanaca iz te kaze.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nosi|2007}}{{izdvojeni citat|.. The issue of voting was then brought to the fore and, after much discussion, it was decided that each region (kaza) should have only one vote, irrespective of the number of delegates it had.....}}&lt;/ref&gt; Učesnici ovog kongresa se u Albaniji smatraju Očevima Osnivačima Albanije.

=== Posle proglašenja nezavisnosti ===
[[Datoteka:Albanian caricature 1913.gif|thumb|Karikatura objavljena u februaru 1913 koja prikazuje Albaniju kako se brani od susednih država. Crna Gora je predstavljena kao majmun, Grčka kao leopard koji napada Janjinu a Srbija kao zmija. Tekst na Albanskom glasi:&quot;Bežite od mene! Krvožedne zveri!&quot;]]
Vojska Kraljevine Srbije je 29 novembra 1912 osvojila Drač bez borbe i uspostavila [[Drački Okrug (Kraljevina Srbija)|Drački okrug]] sa četiri sreza: Drač, Lješ, Elbasan i Tirana.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bogdanović|first=Dimitrije|title=Knjiga o Kosovu: razgovori o Kosovu|year=1990|publisher=Književne novine|url=http://books.google.com/books?id=FbpBAAAAYAAJ&amp;q=%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B7+%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD&amp;dq=%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B7+%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD&amp;hl=en&amp;ei=rww4TsSYNNCp8QOD2-n1Ag&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCgQ6AEwAA|coauthors=Radovan Samardžić|page=208|quote=На освојеном подручју су одмах успостављене грађанске власти и албанска територија је Де Факто анектирана Србији : 29. новембра је основан драчки округ са четири среза (Драч, Љеш, Елбасан, Тирана)....On conquered territory of Albania was established civil government and territory of Albania was de facto annexed by Serbia: On November 29 was established Durres County with four srez (Durres, Lezha, Elbasan, and Tirana)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last= Petrović  |first= Dragoljub S. |author= Dragoljub S. Petrović |authorlink= |firstn=,lastn=,authorn= |editor= |editorn= |editorn-last= |editorn-first= |editor-link= |editorn-link= |others= |title= Heterogenost stanovništva determinanta složenosti rešenja političkog statusa albanskog prostora (Heterogeneity of the population as determinant of the complexity of solving the political status of the Albania) |url=http://www.rastko.rs/rastko-al/zbornik1990/dpetrovic-heterogenost_l.php |year= 1990 |language= Serbian |isbn= |oclc=439985244 |pages= 237–271 |quote= Potom, 29. novembra 1912. formiran je Drački okrug u okviru kojeg su srezovi - Drač, Tirana, Elbasan i Lješ.  ... On November 29, 1912 the Durres County was established and in it there were established the follwing districts - Durres, Tirana, Elbasan and Lezhe }}&lt;/ref&gt; Nove srpske vlasti su bile suočene sa velikim poteškoćama u upravljanju novim okrugom jer su sve udaljene postaje srpske vojske sa malim brojem vojnika bile uništene u roku od nekoliko dana.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Antić|first=Čedomir|title=Kratko slavlje u Draču|journal=[[Večernje novosti]]|date = 2010-01-02 |url=http://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:280057-Kratko-slavlje-u-Dracu|accessdate=|author=Čedomir Antić|trans-title=Short celebration in Durres|language=Serbian|quote=Srpska vlast u Albaniji počela je vremenom da se suočava s velikim teškoćama. Mir stanovništva morao je da bude izdašno plaćan. Delovanje austrougarskih agenata i begova odanih sultanu činilo je ionako loše puteve nesigurnim. Tokom nekoliko dana uništene su usamljene stanice, koje su branili malobrojni srpski vojnici..}}&lt;/ref&gt;

[[Međunarodni odnosi]] Albanije su počeli da funkcionišu na državnom nivou pošto je Albanija proglašena nezavisnom i prvi diplomatski napori njene vlade su bili usmereni ka obezbeđivanju [[Diplomatsko priznanje|međunarodnog priznanja]] za Albansku državu.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Meta |first=Beqir |author=Beqir Meta|authorlink=Beqir Meta |title=The European legacy : toward new paradigms |url=http://www.worldcat.org/title/european-legacy-toward-new-paradigms/oclc/757296639&amp;referer=brief_results |edition= |series= Fourth International Conference of the International Society for the study of European Ideas |volume= 1 |date= |origyear= |year=1996 |publisher= MIT Press |location= Cambridge, Mass. |oclc= 757296639 |page=852 |pages= |nopp= |at= |chapter= International Policy of Albania (1912—21) |chapterurl= http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10848779608579494 |quote= After the proclamation of independence on 28 November 1912 and the establishment of the national government, the international relations of Albania began to be instrumentalized in a state form. The first diplomatic acts of the government were efforts for its recognition and the recognition of the Albanian state... European diplomacy did not regard the government of Vlora as an important element of the Albanian state... The legitimate requests of the new Albanian state were not taken in consideration.}}&lt;/ref&gt; U decembru 1912 delegacija Albanije je uručila memorandum učesnicima [[Londonska konferencija 1912-1913|Londonske konferencije]] zahtevajući, na bazi prava etničkih Albanaca, međunarodno priznanje nezavisne Albanije čija je teritorija sačinjena od čitavog [[Kosovski vilajet|Kosovoskog vilajeta]], zapadne [[Makedonija|Makedonije]] uključujući i [[Skoplje]] i [[Bitola|Bitolj]] kao i čitavu teritoriju [[Epir (region)|Epira]] sve to [[Arta, Grčka|Arte]].&lt;ref&gt;{{Citation |last=Petrović |first=Dragoljub S. |author=Dragoljub S. Petrović |title=Heterogenost stanovništva determinanta složenosti rešenja političkog statusa albanskog prostora (Heterogamy of the population determining the complexity of solution of the political status of the territory of Albania) |url=http://www.rastko.rs/rastko-al/zbornik1990/dpetrovic-heterogenost_l.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120929142837/http://www.rastko.rs/rastko-al/zbornik1990/dpetrovic-heterogenost_l.php |archivedate=2012-09-29 |quote=Albanska delegacija je konferenciji u Londonu u decembru dostavila memorandum u kome se insistira na etničkim pravima. Ta Velika Albanija bi zahvatala Metohiju, Kosovo, zapadnu Makedoniju sa Skopljem i Bitoljem, na jugu čitav Epir do Arte. .... Delegation of Albania submitted to the London conference in December a memo in which they insist on the rights of ethnic Albanians. That Great Albania would encompass Kosovo, western Macedonia with Skopje and Bitola, and on the south the whole Epirus up to Arta. |access-date=2012-03-28 |dead-url= }}&lt;/ref&gt;

Oko 120 vodećih političara i intelektualaca iz Albanije je prisustvovalo Albanskom Kongresu u Trstu u periodu 27. februar - 6. mart 1913 zahtevajući od Velikih Sila priznanje političke i ekonomske nezavisnosti Albanije.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.gazeta-shqip.com/ndryshe/eff5669147fee30b658e83a904e6bca8.html|title=Sotir Kolea, dhunimi i një patrioti (pas vdekjes)|last=Mano|first=Nini|date=3. 7. 2010.|work=Gazeta Shqip|access-date=2012-03-28|archivedate=2011-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111003213455/http://www.gazeta-shqip.com/ndryshe/eff5669147fee30b658e83a904e6bca8.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.albanianlanguage.net/en/noli.html| title= Albanian Voices, 1962 - Fan Noli| first= Robert| last= Elsie| author= Robert Elsie| authorlink= Robert Elsie| publisher= Robert Elsie's personal website| archiveurl= https://www.webcitation.org/5vuKCvYWQ?url=http://www.albanianlanguage.net/en/noli.html| archivedate= 2011-01-21| quote= Congress of Trieste which was organized by his friend and rival Faik bey Konitza| access-date= 2012-03-28| deadurl= no}}&lt;/ref&gt; [[Isa Boljetinac]] i Ismail Ćemali su putovali u London u martu 1913 u cilju pridobijanja podrške Velike Britanije njihovoj novoosnovanoj državi.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Herbert |first=Aubrey |author=Aubrey Herbert |authorlink=Aubrey Herbert |coauthors=Desmond MacCarthy |title=Ben Kendim: a record of eastern travel |url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_3.html |year=1924 |publisher=Hutchinson |location=London |oclc=2339120 |quote=In March 1913, Boletini accompanied Ismail Qemal bey Vlora to London to seek British support for the new country. |access-date=2012-03-28 |archivedate=2012-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022231544/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_3.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; [[Janjina|Janjinu]] su 6. marta zauzele snage [[Kraljevina Grčka|Kraljevine Grčke]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Defeat in Detail: The Ottoman Army in the Balkans, 1912–1913 |last=Erickson |first=Edward J. |year=2003 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=0275978885 | url=http://books.google.com/books?id=3fYuy5iUi_sC |location=Westport, Connecticut|page= 313 | quote =...the fall of Yanya on March 6...}}&lt;/ref&gt; U martu 1913 je grupa od 130 (ili 200) vojnika Kraljevine Srbije ubijena u blizini Prizrena od strane Albanskih pobunjenika u osvetničkoj akciji zbog represije koju je organizovala Srpska vojska.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Aleksić-Pejković |first=Ljiljana  |author=Ljiljana Aleksić-Pejković |title=Naučni skup Srbija 1915. godine |url=http://books.google.rs/books?id=89VmAAAAMAAJ&amp;q=%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0+1913&amp;dq=%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0+1913&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=9fA3T-aQEsTItAaD9-SeDA&amp;redir_esc=y  |year=1986 |publisher= Istorijski institut |location= Belgrade |language= Serbo-Croatian|oclc=18024095 |page=91 |quote=за освету због репресивних мера српске војске марта 1913 масакрирали су на спавању око 130 (или 200) војника једне чете }}&lt;/ref&gt;

U aprilu 1913 armija Kraljevine Srbije se povukla iz Drača ali je ostala u drugim delovima Albanije. Kraljevina Crna Gora je uspela da zauzme Skadar 23. aprila 1913 posle šestomesečne opsade. Međutim, po završetku rata su Velike Sile prisilile Crnu Goru da se povuče iz Skadra u maju 1913.

U maju 1913 delegacija Albanije je zahtevala u Londonu da se imenuje Britanac na poziciju monarha planirane Kneževine Albanije, razmatrajući mogućnost da ponudi tron Obriju Herbertu.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Herbert |first=Aubrey  |author=Aubrey Herbert |authorlink= Aubrey Herbert |title=Albania's Greatest Friend: Aubrey Herbert and the Making of Modern Albania |url=http://books.google.com/books?id=M_0-QfRL8eMC&amp;pg=PA64&amp;dq=all+albanian+national+congress+1912+vlore&amp;hl=en&amp;ei=0fR4TZbHIJHSsgavu_TuBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDIQ6AEwAjgU#v=onepage&amp;q&amp;f=false |year=2011 |publisher= I.B. Tauris &amp; Co. |location=London ; New York |isbn=9781848854444  |oclc= 749900667 |page= 93 |quote=  By May 1913...The Albanian delegates wished for a British sovereign and Ismail Kemal Vlora took the opportunity to ask Aubrey Herbert how he would respond if offered the throne  }}&lt;/ref&gt;

=== Londonski mir ===
{{See|Londonska konferencija 1912-1913|Londonski mir (1913)}}
Velike Sile nisu uvažile zahteve da prizanju nezavisnost Albanije.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Herbert |first=Aubrey  |author=Aubrey Herbert |authorlink= Aubrey Herbert |title=Albania's Greatest Friend: Aubrey Herbert and the Making of Modern Albania |url=http://books.google.com/books?id=M_0-QfRL8eMC&amp;pg=PA64&amp;dq=all+albanian+national+congress+1912+vlore&amp;hl=en&amp;ei=0fR4TZbHIJHSsgavu_TuBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDIQ6AEwAjgU#v=onepage&amp;q&amp;f=false |year=2011 |publisher= I.B. Tauris &amp; Co. |location=London ; New York |isbn=9781848854444  |oclc= 749900667 |page= 64 |quote= The provisional Government applied urgently for international recognition. There was no official response from Great Powers.}}&lt;/ref&gt; Na početku Londonske konferencije u Decembru 1912 ambasadori svih šest Velikih Sila su odbili planove da se formira nezavisna Albanija.&lt;ref&gt;{{harvnb|Giaro|2007|p=185}}{{izdvojeni citat|The plan for independent Albanian state was rejected by the ambassadors of England, Germany, Austria-Hungary, France, Russia and Italy at their conference on 17 December 1912 in London.}}&lt;/ref&gt; Naprotiv, odlučile su da Albanija ostane pod suverenitetom Osmanskog Carstva i da njena vlada ima određenu autonomiju.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Petrović |first=Dragoljub S. |author=Dragoljub S. Petrović |title=Heterogenost stanovništva determinanta složenosti rešenja političkog statusa albanskog prostora (Heterogamy of the population determining the complexity of solution of the political status of the territory of Albania) |url=http://www.rastko.rs/rastko-al/zbornik1990/dpetrovic-heterogenost_l.php |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120929142837/http://www.rastko.rs/rastko-al/zbornik1990/dpetrovic-heterogenost_l.php |archivedate=2012-09-29 |quote=Na početku Londonske konferencije odlučeno je da je Albanija autonomna sa svojom upravom i priznavanjem sultana Turske kao vrhovnog sizerena.... At the beginning of the conference it was decided that Albania should be autonomous with its own government but under Ottoman suzerainty. |access-date=2012-03-28 |dead-url= }}&lt;/ref&gt; Pošto je postalo očigledno da će Osmansko Carstvo izgubiti čitavu teritoriju Makedonije i time kopnenu vezu sa Albanijom, Velike Sile su shvatile da treba da promee svoju odluku.&lt;ref&gt;{{harvnb|Jelavich|1999|p=101}}{{izdvojeni citat|The representatives first decided that an autonomous Albania under continued Ottoman rule would be organized...This decision had to be changed in the spring of 1913, when it became obvious that the Ottoman Empire would lose all of Macedonia and thus its territorial connection with Albania.}}&lt;/ref&gt;

Londonskim ugovorom o miru potpisanim 30. maja 1913 je značajan deo teritorije na koju je nezavisna Albanija polagala pravo podeljen između Balkanskih saveznika čime je teritorija Albanije svedena na njen centralni deo.&lt;ref&gt;{{harvnb|Vickers|1999|p=70}}{{izdvojeni citat|... the Conference nevertheless awarded the Balkan allies large areas of Albanian-claimed territory... leaving the Albanian state reduced to the central regions ...}}&lt;/ref&gt;

=== Posle Londonskog mira ===
U septembru 1913 nezavisna Albanija je tajno pomagala i podržavala [[Ohridsko-Debarski ustanak]] jer je Ismail Ćemali smatrao da je nezavisna Albanija previše slaba da bi se otvoreno sukobila sa Kraljevinom Srbijom.&lt;ref&gt;{{cite book | last= Ćorović | first= Vladimir | authorlink= Vladimir Ćorović | title= Istorija srpskog naroda | url= http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/index_l.html | year= 1997 | publisher= [[Project Rastko]] | location= Banja Luka / Belgrade | language= Serbian | chapter= Балкански ратови | chapterurl= http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/7_20.html | access-date= 2012-03-28 | archive-date= 2013-03-19 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130319070121/http://www.rastko.org.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/index_l.html | deadurl= yes }}&lt;/ref&gt; Čemali je naredio istovremeni napad Albanskih snaga predvođenih Isom Boljetincem i [[Bajram Curi|Bajramom Curijem]] na region [[Prizren]]a.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Aleksić-Pejković |first=Ljiljana  |author=Ljiljana Aleksić-Pejković |title=Naučni skup Srbija 1915. godine |url=http://books.google.rs/books?id=89VmAAAAMAAJ&amp;q=%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0+1913&amp;dq=%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0+1913&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=9fA3T-aQEsTItAaD9-SeDA&amp;redir_esc=y |year=1986 |publisher= Istorijski institut |location= Belgrade |language= Serbo-Croatian|oclc=18024095 |page=302 |quote=Највећи оружани упад изведен је крајем септембра 1913 у западну Македонију и област око Призрена... Исмаил Кемал је наложио избеглим арбанашким првацима, Бајраму Цуру, Иси Бољетинцу,... да са својим људима нападне српске области}}&lt;/ref&gt; Episkupija (Piškopeja) je bila zauzeta 20. septembra 1913.&lt;ref&gt;{{cite book | last= Sinani | first= Rakip | title= Dibra dhe dibranët në faqet e historisë | trans-title= Dibër and the Dibrans in the Pages of History | language = Albanian | publisher = KTISTALINA-KH | year= 2005 | location= Tiranë | page = 150—160 | isbn= 99943-625-8-5}}&lt;/ref&gt; Lokalno albansko i Bugarsko stanovništvo je proteralo Srpske vojnike i državne činovnike i formirale liniju fronta 15km istočno od Ohrida. Lokalna uprava je bila ustanovljena u Ohridu.&lt;ref&gt;Гоцев, Димитър. Национално-освободителната борба в Македония 1912–1915, София 1981, с. 48 (Gotsev, Dimitar. The National Liberation Struggle in Macedonia, Sofia 1981, p. 124, [http://www.macedonia-science.org/virtualna_biblioteka/Hristo_Ognjanov_Makedonija_prezivjana_sudba.pdf Огнянов, Михаил. Македония-преживяна съдба, София 2002, с. 43]&lt;/ref&gt; Oko 100.000 vojnika Kraljevine Srbije je ugušilo ustanak u roku od nekoliko dana. Hiljade su bile ubijene a desetine hiljada stanovnika su pobegle u Bugarsku i Albaniju da bi spasile svoj život. Prema izveštaju Međunarodne Komisije Karnegijeve Fondacije za Međunarodni Mir broj izbeglica Albanske nacionalnosti je bio 25.000.&lt;ref&gt;[http://www.kroraina.com/knigi/en/carnegie/chapter4_2b.html Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars, published by the Endowment Washington, D.C. 1914, p. 182]&lt;/ref&gt;

[[Esad Paša Toptani]], takođe bivši poslanik u parlamentu Osmanskog Carstva, je 16. oktobra 1913 formirao [[Republika Centralna Albanija|Republiku Centralnu Albaniju]] sa administrativnim centrom u Draču.&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html
 |title       = Introduction to Memorandum on Albania, written by Robert Elsie
 |first       = Robert
 |last        = Elsie
 |author      = Robert Elsie
 |authorlink  = Robert Elsie
 |publisher   = Web site of Robert Elsie, specialist on Albanian studies
 |location    = Switzerland
 |quote       = On 16 October 1913, ... Toptani set up a rival government based in Durrës, called the Republic of Central Albania.
 |access-date = 2012-03-28
 |archivedate = 2011-07-17
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20110717005012/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html
 |deadurl     = yes
}}&lt;/ref&gt; Toptanijeva država je takođe bila kratkotrajna i nepriznata a njena teritorija je bila između reka Mat na severu i [[Škumbin]] na jugu. Ona je dodatno podelila već okrnjenu teritoriju Albanije. Toptani je osporavao status privremene vlade i poricao da je Ćemalijeva vlada legitimna ističući da je u pitanju ''&quot;privatna kreacija grupe ljudi&quot;''&lt;ref&gt;{{Citation |last=Lakshman-Lepain |first=Rajwantee |author=Rajwantee Lakshman-Lepain |editor1=Panayote Dimitras |editor1-last=Dimitras |editor1-first=Panayote |editor2=Nafsika Papanikolatos |editor2-last=Papanikolatos |editor2-first=Nafsika |editor3=Mariana Lenkova |editor3-last=Lenkova |editor3-first=Mariana |editor4=Ellen Slusarczyk |editor4-last=Slusarczyk |editor4-first=Ellen |title=Catholics of Albania |url=http://www.greekhelsinki.gr/pdf/cedime-se-albania-catholics.doc |format=doc |date=September 2000 |publisher=Center for Documentation and Information on Minorities in Europe - Southeast Europe (CEDIME-SE) |page=28 |quote=The self-proclaimed provisional government of Ismail Qemal in Vlorë did not receive the general approval of the public and different forces from within the country (e.g. by Esad Pacha Toptani) contested the provisional government's status |access-date=2012-03-28 |archivedate=2011-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926230421/http://www.greekhelsinki.gr/pdf/cedime-se-albania-catholics.doc |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html
 |title       = Memorandum on Albania
 |first       = Essad Pasha
 |last        = Toptani
 |authorlink  = Essad Pasha Toptani
 |date        = April 16, 1919
 |publisher   = Robert Elsie web site
 |location    = Paris, France
 |quote       = governments ... in Vlora under the presidency of Ismail Kemal Bey ... was the personal creation of a number of men
 |access-date = 2012-03-28
 |archivedate = 2011-07-17
 |archiveurl  = https://web.archive.org/web/20110717005012/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1919.html
 |deadurl     = yes
}}&lt;/ref&gt; U julu 1913 Ismail Ćemali je bezuspešno pokušao da primiri Toptanija tako što ga je postavio za Ministra spoljnih poslova.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Herbert |first=Aubrey  |author=Aubrey Herbert |authorlink= Aubrey Herbert |title=Albania's Greatest Friend: Aubrey Herbert and the Making of Modern Albania |url=http://books.google.com/books?id=M_0-QfRL8eMC&amp;pg=PA64&amp;dq=all+albanian+national+congress+1912+vlore&amp;hl=en&amp;ei=0fR4TZbHIJHSsgavu_TuBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDIQ6AEwAjgU#v=onepage&amp;q&amp;f=false |year=2011 |publisher= I.B. Tauris &amp; Co. |location=London ; New York |isbn=9781848854444 |oclc= 749900667 |page= 119 |quote= The political leadership of Albania was divided. Ismail Kemal had attempted to appease the ambitious landowner and soldier Essad Pasha Toptani by appointing him Minister of Interior in July 1913, but Essad proved uncooperative...}}&lt;/ref&gt; Toptani je takođe, kao i Ćemali nešto ranije, bio prisiljen od strane Velikih Sila da se povuče 1. februara 1914.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Elsie |first=Robert |author= Robert Elsie |authorlink= Robert Elsie |title= Historical dictionary of Albania |url=http://www.worldcat.org/title/historical-dictionary-of-albania/oclc/454375231&amp;referer=brief_results |year=2010 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham  |isbn=9780810873803 |oclc=454375231 |page=448 |chapter= Independent Albania (1912—1944) |chapterurl=http://books.google.rs/books?id=haFlGXIg8uoC&amp;pg=PR59&amp;dq=%22%22Independent+Albania+(1912%22%22robert+elsie&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=L6AtT7TZLsT04QS4gcX_DQ&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22Independent%20Albania%20(1912%22&amp;f=false |quote= ... He reluctantly step away when forced to by the Great Powers on 1 February 1914}}&lt;/ref&gt;

U novembru 1913 pro-Osmanske snage u Albaniji su ponudile Albanski tron ministru rata Osmanskog Carstva [[Ahmed Izet-paša|Izet Paši]], koji je bio poreklom Albanac.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html | title= Albania under prince Wied | first= Robert | last= Elsie | author= Robert Elsie | authorlink= Robert Elsie | archiveurl= https://www.webcitation.org/5w00ETUYQ?url=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html | quote= pro-Ottoman forces ...were opposed to the increasing Western influence ...In November 1913, these forces, ..., had offered the vacant Albanian throne to General Izzet Pasha ... War Minister who was of Albanian origin. | archivedate= 2011-01-25 | access-date= 2012-03-28 | deadurl= no }}&lt;/ref&gt; Osmansko Carstvo je poslalo agente da podstiču pobune u nadi da će povratiti Osmanski suverenitet nad Albanijom.&lt;ref&gt;{{cite book | last= Vickers | first= Miranda | title= The Albanians: a modern history | publisher = I.B.Tauris | year= 1999 |quote= ... hopes of restoring Ottoman suzerainty over Albania.... sent agents to encourage insurrection | page=81 |isbn= 978-1860645419 | url = http://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC}}&lt;/ref&gt; Izet Paša je poslao majora Bećira Grebenalija, takođe Albanca, da bude jedan od njegovih glavnih predstavnika u Albaniji. Privremena vlada pod kontrolom Ismaila Ćemalija je zarobila i likvidirala majora Bećira Grebenalija.

== Politika ==
[[Datoteka:28nentor.jpg|thumb|195px|[[Ismail Qemali]] na proslavi prve godišnjice zasedanja skupštine na kojem je deklarisana nezavisnost Albanije]]
=== Deklaracija nezavisnosti ===
{{See|Deklaracija o nezavisnosti Albanije}}
Na početku zasedanja Ismail Ćemali je istakao da je jedini način da se spreči podela teritorije Albanije između Balkanskih saveznika da se ona konstituiše kao nezavisna država odvajanjem od Osmanskog Carstva.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nosi|2007}}{{izdvojeni citat|.. four countries in the Balkans ...agreed to divide the Empire up among themselves, including Albania...only road to salvation was to separate Albania from Turkey...According to Ismail Kemal Bey, the most urgent measures that the Albanian nation must take today are these: that Albania be independent...}}&lt;/ref&gt; Ćemalijev predlog je jednoglasno usvojen i odlučeno je da se potpiše deklaracija o nezavisnosti Albanije u ime konstituisane Skupštine u Valoni ({{jez-alb|Kuvendi i Vlorës}}) čiji su članovi predstavnici svih područja Albanije.&lt;ref&gt;{{Citation |last= |first= |author=Universiteti Shtetëror i Tiranës |authorlink= |coauthors=Instituti i Historisë dhe i Gjuhësisë, Universiteti Shtetëror i Tiranës. Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Universiteti Shtetëror i Tiranës. Instituti i Historisë, Instituti i Historisë (Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë), Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë (Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë), Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë. Seksioni e Shkencave Shoqërore |title=Studia Albanica |url=http://books.google.rs/books?ei=vUA0T_OEDMaA4gTRpsypAg&amp;id=B_8VAQAAMAAJ&amp;dq=Shteti+shqiptar+n%C3%AB+vitet+1912-1914&amp;q=I.+Essential+Characteristics+of+the+State+%281912+-+1914%29+Albanian+state+started+its+independent+life+through+four+important#search_anchor |volume=36 |year=2004 |publisher=L'Institut |location= Tirana |oclc=1996482 |page=18 |chapter= Essential Characteristics of the State (1912—1914) |chapterurl= http://books.google.rs/books?ei=vUA0T_OEDMaA4gTRpsypAg&amp;id=B_8VAQAAMAAJ&amp;dq=Shteti+shqiptar+n%C3%AB+vitet+1912-1914&amp;q=I.+Essential+Characteristics+of+the+State+%281912+-+1914%29+Albanian+state+started+its+independent+life+through+four+important#search_anchor |quote=... Assembly of Vlora...its members were representatives of all regions of Albania}}&lt;/ref&gt; Deklaracijom o nezavisnosti Albanije je Skupština u Valoni odbacila autonomiju koju je Albanskom vilajetu dodelilo Osmansko Carstvo u svojim planovima od samo nekoliko meseci ranije.&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Langer|first1= William Leonard |last2=Ploetz |first2=Karl Julius  |title=[[Encyclopedia of World History|An encyclopedia of world history, ancient, medieval and modern, chronologically arranged]] |url= [http://books.google.com/books?id=wKQ65Se_vUEC&amp;q=%22Assembly+at+Valona%22&amp;dq=%22Assembly+at+Valona%22&amp;hl=en&amp;ei=gVs9Tc_qEca38gOM3KX5CA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CCYQ6AEwATgK]|year=1940 |publisher=Houghton Mifflin company |isbn=0-395-65237-5 |quote=Proclamation of Albanian independence by an assembly at Valona which rejected the grant of autonomy made by Turkish government }}&lt;/ref&gt; Postignut je konsenzus za potpunu nezavisnost.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Erickson |first= Edward J.|author=Edward J. Erickson |authorlink=Edward J. Erickson|title=Defeat in detail: the Ottoman Army in the Balkans, 1912-1913 |url=http://books.google.com/books?id=3fYuy5iUi_sC&amp;pg=PA197&amp;dq=Yanya+vilayet&amp;hl=en&amp;ei=IpM8TdydJIKg8QO9hdzoCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2&amp;ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=Yanya%20vilayet&amp;f=false |year= 2003 |publisher=Praeger publishers |location=Westport |isbn=0-275-97888-5 |page= 197|chapter= The Macedonian Campaigns, 1912 |quote= consensus of the congress was for complete independence }}&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|U Valoni 15/28 Novembra 1328/1912.&lt;br /&gt; Na osnovu govora predsednika Ismaila Kemal Bega, u kojem je govorio o velikim nedaćama sa kojima se danas suočava Albanija, svi delegati su jednoglasno odlučili da će Albanija od danas biti samostalna, slobodna i nezavisna.&lt;ref&gt;{{harvnb|Nosi|2007}}{{quote|TEXT:in Vlora, on the 15th/28th of November 1328/1912.}}&lt;/ref&gt;|[[Deklaracija o nezavisnosti Albanije]]}}

Zasedanje je tada prekinuto i članovi novoformirane nacionalnog parlamenta su otišli u kuću Ismaila Ćemalija, zajedno sa njim se popeli na sprat i izašli na terasu sa koje je Ćemali pred grupom okupljenih ljudi mahao zastavom urađenom po modelu zastave koju je nekada koristio [[Skenderbeg]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sherer|first=Stan|title=Long life to your children!: a portrait of High Albania|publisher=University of Massachusetts Press |year=1997 |pages=20 |isbn=1558490973 |url=http://books.google.com/books?id=ohTXJeMICaoC&amp;pg=PA20&amp;dq=Luigj+Gurakuqi#v=onepage&amp;q=Luigj%20Gurakuqi&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;

=== Vlada i Senat ===
Formiranje vlade nove države je odloženo za četvrtu sednicu skupštine održanu 4. decembra 1912 da bi se sačekao dolazak predstavnika svih krajeva Albanije u [[Valona|Valonu]].&lt;ref&gt;{{Citation |author=Universiteti Shtetëror i Tiranës |authorlink= |coauthors=Instituti i Historisë dhe i Gjuhësisë, Universiteti Shtetëror i Tiranës. Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Universiteti Shtetëror i Tiranës. Instituti i Historisë, Instituti i Historisë (Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë), Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë (Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë), Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë. Seksioni e Shkencave Shoqërore |title=Studia Albanica |url=http://books.google.rs/books?ei=vUA0T_OEDMaA4gTRpsypAg&amp;id=B_8VAQAAMAAJ&amp;dq=Shteti+shqiptar+n%C3%AB+vitet+1912-1914&amp;q=I.+Essential+Characteristics+of+the+State+%281912+-+1914%29+Albanian+state+started+its+independent+life+through+four+important#search_anchor |volume=36 |year=2004 |publisher=L'Institut |location= Tirana |oclc=1996482 |page=18 |chapter= Essential Characteristics of the State (1912—1914) |chapterurl= http://books.google.rs/books?ei=vUA0T_OEDMaA4gTRpsypAg&amp;id=B_8VAQAAMAAJ&amp;dq=Shteti+shqiptar+n%C3%AB+vitet+1912-1914&amp;q=representative#search_anchor |quote=Essential Characteristics of the State (1912—1914) ... The setting up of the government was postponed until the fourth hearing of the Assembly of Vlora, in order to give time to other delegates from all regions of Albania to arrive.}}&lt;/ref&gt; Tokom te sednice članovi skupštine su izabrali Privremenu Vladu Albanije.&lt;ref&gt;{{harvnb|Schmidt-Neke|1987|p=25}}{{izdvojeni citat|Erst auf seiner funften sitzung am 4. Dezember 1912 komplettierte der Nationalcongreß die provisorische Regierung, die folgende Zusammensetzung hatte:}}&lt;/ref&gt; To je bila vlada sastavljena od deset ministara predvođenih Ismailom Ćemalijem do njegovog povlačenja 22 januara 1914.&lt;ref&gt;{{harvnb|Giaro|2007|p=185}}{{izdvojeni citat|... a provisional government, consisting of ten members and led by Vlora, was formed on 4 December.}}&lt;/ref&gt; Skupština je takođe formirala i Senat Albanije ({{jez-alb|Pleqësi}}) koji bio sastavljen od 18 članova skupštine i preuzeo savetodavnu ulogu u pogledu privremene vlade Albanije.&lt;ref&gt;{{harvnb|Giaro|2007|p=185}}{{izdvojeni citat|From its own members congress elected a senate (Pleqësi), composed of 18 members, which assumed advisory role to the government.}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! [[Datoteka:Flag of Albanian Provisional Government 1912-1914.svg|50x55px]]&lt;br /&gt;'''Nezavisna Albanija'''
! [[Datoteka:Albania 1914 Flag.svg|50x55px]]&lt;br /&gt;[[Kneževina Albanija]]
! [[Datoteka:Flag of Albania 1926.svg|50x55px]]&lt;br /&gt;[[Albanska Republika]]
! [[Datoteka:Flag Kingdom Of Albania.svg|50x55px]]&lt;br /&gt;[[Albanska Kraljevina]]
! [[Datoteka:Flag of Albania (1939).svg|50x55px]]&lt;br /&gt;[[Albanska Kraljevina pod Italijom]]
! [[Datoteka:Flag of German occupied Albania.svg|50x55px]]&lt;br /&gt;[[Albanska Kraljevina pod Fašističkom Nemačkom]]
! [[Datoteka:Flag of Albania 1946.svg|50x55px]]&lt;br /&gt;[[Socijalistička Republika Albanija]]
! [[Datoteka:Flag of Albania.svg|50x55px]]&lt;br /&gt;[[Albanija|Republika Albanija]]
|- align=center
|1912–1914
|1914–1925
|1925–1928
|1928–1939
|1939–1943
|1943–1944
|1944–1992
|since 1992
|}

Ismail Ćemali je postavljen na poziciju prvog premijera nezavisne Albanije.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Elsie |first=Robert |author= Robert Elsie |authorlink= Robert Elsie |title= Historical dictionary of Albania |url=http://www.worldcat.org/title/historical-dictionary-of-albania/oclc/454375231&amp;referer=brief_results  |year=2010 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham  |isbn=9780810873803 |oclc=454375231 |page=lix |chapter= Independent Albania (1912—1944) |chapterurl=http://books.google.rs/books?id=haFlGXIg8uoC&amp;pg=PR59&amp;dq=%22%22Independent+Albania+(1912%22%22robert+elsie&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=L6AtT7TZLsT04QS4gcX_DQ&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22Independent%20Albania%20(1912%22&amp;f=false |quote= ... The new provisional government of Albania ...with Ismail Qemal bey Vlora as prime minister}}&lt;/ref&gt; Na istoj sednici održanoj 4. decembra 1912 skupština je imenovala ostale članove vlade&lt;ref&gt;{{harvnb|Schmidt-Neke|1987|p=25}}&lt;/ref&gt;:
* Predsednik vlade (i de fakto šef države): Ismail Ćemali
* Zamenik predsednika vlade: Dom Nikollë Kaçorri
* Ministar Spoljnih Poslova (privremeno): Ismail Ćemali
* Ministar Unutrašnjih Poslova: Myfit Bej Libohova (u julu 1913 Esad Paša Toptani)
* Ministar Rata: General Mehmet Pashë Derralla (iz [[Tetovo|Tetova]] u Makedoniji)
* Ministar Finansija: Abdi Toptani
* Ministar Pravde: Petro Poga
* Ministar Obrazovanja: Luiđ Gurakući
* Ministar Javnih Usluga: Mithat Frašeri (iz [[Janjina|Janjine]] u Grčkoj)
* Ministar Poljoprivrede: Pandeli Cale
* Ministar Pošte i Telegrafa: Lef Nosi

=== Javne usluge ===
[[Datoteka:Shqipenia 16 June 1913.jpg|thumb|100px|Poštanska marka nezavisne Albanije, 16 jun 1913.]]
Samo nedelju dana pošto je Albanija deklarisana nezavisnom formirano je njeno prvo Ministarstvo Pošte i Telegrafa na čijem je čelu bio Lef Nosi. Nezavisna Albanija je preuzela pošte Osmanskog carstva i učinila značajne napore da učini poštanske usluge Albanije prepoznatljivima.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Postal service in Albania|url=http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi&amp;gj=en&amp;kid=2|publisher=http://www.postashqiptare.al|archiveurl=https://www.webcitation.org/65K5lz37R?url=http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi|archivedate=2012-02-09|location=Albania|quote=the Ministry of Post Telegraph Telephone, and the minister was the notable intellectual patriot Lef Nosi. The government of that time took in administration all the post offices inherited from the Ottoman Empire and did rapid efforts for the identification of Albanian postal service.|access-date=2012-03-28|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Pošte nezavisne Albanije su upotrebljavale poštanske pečate Osmanskog carstva sve dok ih krajem aprila i početkom maja 1913 nisu zamenili poštanskim pečatima Albanije. Na njima se u gornjem delu nalazilo ime mesta a u donjem delu naziv države Albanije ({{jez-alb|Shqipenie}}).&lt;ref&gt;{{Citation|last=Albanološki institut u Prištini |first=| author=Albanološki institut u Prištini |title=Gjurmime albanologjike, Volume 9, Issues 1-2|year=1970|publisher= Filozofski fakultet u Prištini. Katedra za albanologiju|location=Priština|url=http://books.google.rs/books?ei=Jtg6T9LsLeim4gTS_6HdCg&amp;id=D5riAAAAMAAJ&amp;dq=shqipenie+1913&amp;q=%22+ali+poni%C3%A4tavane+albanskim+prstenastim+zigovima%2C+koji+nose+u+gornjem+delu+prstena+ime+mesta+au+donjem+ime+zemlje+%E2%80%94+%E2%80%9EShqipenie%22.+Zamena+turskih+zigova+novim+albanskim+zigovima+izvrsena+je+pri+kraju+aprila+i+pocetkom+maja+1913.+%22#search_anchor |page=124|language=Serbian|pages= 123, 124 |quote=&quot;posle proglasa nezavisnosti upotrebljavane i starim turskim žigovima poništavane marke i dopisnice... i posle ... poništavane albanskim prstenastim zigovima, koji nose u gornjem delu prstena ime mesta a u donjem ime zemlje — „Shqipenie&quot;. Zamena turskih zigova novim albanskim zigovima izvrsena je pri kraju aprila i pocetkom maja 1913.&quot; }}&lt;/ref&gt; Emisija prvih poštanskih maraka Albanije je obavljena 5 maja 1913. Albanija je 7 jula 1913 podnela zvaničan zahtev za prijem u [[Svetski poštanski savez]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Postal service in Albania|url=http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi&amp;gj=en&amp;kid=2|publisher=http://www.postashqiptare.al|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120220080718/http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi&amp;gj=en&amp;kid=2|archivedate=2012-02-20|location=Albania|quote=on July 7 1913, presented the official demand to be recruited in Universal Postal Union and International Union of  Telecommunication, entrance which was performed in 1922...|access-date=2012-03-28|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Ovaj zahtev je odbačen a Albanija je postala član Svetskog poštanskog saveza tek 1922.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries/western-europe/albania.html|publisher=Universal Postal Union|title=Albania|quote=Albania ... Date of entry into the UPU:01-03-1922|access-date=2012-03-28|archivedate=2012-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120427191436/http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries/western-europe/albania.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

Kada je Albanija ostvarila nezavisnost od Osmanskog carstva 1912 godine njen pravni sistem je nastavio da funkcioniše po Osmanskom običajnom pravu ({{jez-tur|Mecelle}}) još određeno vreme.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Gsovski  |first= Vladimir |author=Vladimir Gsovski |coauthors=Kazimierz Grzybowski  |title=Government, law, and courts in the Soviet Union and Eastern Europe |url=http://books.google.rs/books?ei=Ou4zT6j0DYnj4QS_zOSjAg&amp;id=VVgdAAAAIAAJ&amp;dq=law+in+albania+in+1912+court+justice+government+independent&amp;q=%22During+its+short+existence+as+an+independent+state+Albania+had+evolved+a+modern+system+of+legislation.+In+1912%22#search_anchor |volume=2 |year=1959 |oclc= 6177860 |page=1187 |quote= ... Albania...In 1912, having achieved its independence from the Ottoman Empire, it continued for some time under the Turkish Civil Code (Mejelle)...}}&lt;/ref&gt;

Posle proglašenja nezavisnosti 28 novembra 1912 zlatnici i srebrnjaci drugih država su bili u opticaju u Albaniji. Sve do 1926 Albanija nije imala svoju valutu. U nezavisnoj Albaniji je zvanična obračunska valuta bio franak [[Latinski Monetarni Savez|Latinskog Monetarnog Saveza]].&lt;ref&gt;{{Citation |author=Banco di Roma |title=The Journal of European economic history |url= http://books.google.rs/books?ei=uOkzT8rvEYjY4QTp743sAQ&amp;id=KYqzAAAAIAAJ&amp;dq=money+in+albania+in+1912+currency+latin+monetary&amp;q=%22Albania+had+no+currency+of+her+own.+Gold+and+silver+coins+of+other+countries+were+used+as+medium+of+exchange%2C+while+the+franc+of+the+Latin+Monetary+Union+served+as+the+official+unit+of+account.+The+dependency+on+specie+preserved+a%22#search_anchor |volume= 16 |year= 1987 |publisher=Banco di Roma |location=Italy |oclc=1784022 |page= 563 |quote= Until 1926 Albania had no currency of her own. Gold and silver coins of other countries were used as medium of exchange, while the franc of the Latin Monetary Union served as the official unit of account....during turbulent period 1912—1925}}&lt;/ref&gt;

Do 1912 obrazovanje u Albaniji je zavisilo od religije đaka. Muslimani su pohađali Osmanske škole, pravoslavni Grčke a u područjima u blizini slovenskih država stanovništvo je pohađalo Srpske ili Bugarske škole dok su katolici pohađali Italijanske ili Austrijske škole.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hurst |first=Cecil |author=Sir Cecil Hurst |authorlink=Cecil Hurst |title=Advisory Opinion submitted to the Permanent Court of International Justice |url=http://www.worldcourts.com/pcij/eng/decisions/1935.04.06_albania.htm |year=1935 |publisher=A.W. Sijthoff’s Publishing Company |location=Leyden |quote=&quot;education in Albania, until 1912, had varied according to religion: the Moslems attended the Ottoman schools; the Orthodox, the Greek schools, and, in the districts adjacent to the Slavs, the Serbian or Bulgarian schools; the Catholics attended the Italian or Austrian schools....&quot; |access-date=2012-03-28 |archive-date=2020-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601133949/http://www.worldcourts.com/pcij/eng/decisions/1935.04.06_albania.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Kada je Albanija proglašena nezavisnom 1912 godine njena vlada je preduzela mere da zatvori strane škole i otvori Albanske.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Temo |first=Sotir |author=Sotir Temo |title=Education in the People's Socialist Republic of Albania |url=http://books.google.rs/books?ei=meAzT8G_A8KDhQfex6GZAg&amp;id=pPkOAQAAIAAJ&amp;dq=education+in+albania+1912&amp;q=%22of+Independence+and+the+creation+of+the+Government+of+Vlora+in+1912%2C+measures+were+taken+for+the+closing%22#search_anchor |year= 1985 |publisher= &quot;8 Nëntori&quot; Pub. House |location=Tirana |oclc=17205001 page=9 |quote=After the Proclamation of Independence and the creation of the Government of Vlora in 1912, measures were taken for the closing of foreign schools and opening Albanian ones.}}&lt;/ref&gt; U periodu 1912–1914 nije bilo mnogo mogućnosti za napredak u pogledu obrazovanja u Albaniji zbog političke nestabilnosti i izbijanja Prvog svetskog rata nedugo pošto je Albanija proglašena nezavisnom 1912 godine.&lt;ref&gt;{{Citation |last= Skendi |first= Stavro |author= Stavro Skendi |title= Albania |url=http://www.worldcat.org/title/albania/oclc/722273&amp;referer=brief_results |year= 1956 |publisher=Mid-European Studies Center of the Free Europe Committee |location=New York |oclc=722273 |page=270 |chapter= Education in Independent Albania (1912—1939) |chapterurl=http://books.google.rs/books?ei=CdozT8XMBIHY4QTqpvScAg&amp;id=qWBpAAAAMAAJ&amp;dq=education+in+albania+1912&amp;q=%22+Education+in+Independent+Albania%2C+1912-1939%22#search_anchor |quote= Since World War I broke out shortly after Albania declared her independence in November 1912, there was a little time for progress in national education}}&lt;/ref&gt; Prva svetovna škola na Albanskom jeziku je otvorena u Skadru 1913 godine.

[[Datoteka:Isa boletini vlora 1912.jpg|thumb|200px|[[Isa Boljetinac]] sa ljudima sa [[Kosovo|Kosova]] na ulicama Valone 1912 godine]]
Grupa boraca sa Kosova predvođenih Isom Boljetincem je bila prvi nukleus oružanih snaga Albanije&lt;ref&gt;{{Citation |title=New Albania |url=http://books.google.rs/books?ei=-IY5T4zGKIjb4QTjo7GhCw&amp;id=rVYoAQAAMAAJ&amp;dq=%22Isa+Boletini%22+%22provisional+government%22&amp;q=%22Isa+Boletini%22+#search_anchor |year= 1989 |publisher=New Albania |location= Tirana |oclc=6335595 |page= 15 |quote= A significant fact is that the Kosovar fighters, headed by the legendary hero Isa Boletini, set out on a long voyage to Vlora and created there the first nucleus of the new Albanian army under the command of the Provisional Government.}}&lt;/ref&gt; koje su osnovane 4. decembra 1912.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Forcat e Armatosura festojnë 99-vjetorin e krijimit të tyre (Armed forces celebrate their 99th anniversary)|url=http://www.mod.gov.al/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1237%3Aforcat-e-armatosura-festojne-99-vjetorin-e-krijimit-te-tyre&amp;catid=42%3Alajme&amp;Itemid=52&amp;lang=sq|publisher=Ministry of Defence (Albania)|author=Ministry of Defence (Albania)|language=Albanin|date = 5. 12. 2011.|year=2011|quote=Gjeneral brigade Agim Lala, pasi bëri një retrospektivë të shkurtër përsa i përket Forcave të Armatosura që nga krijimi i tyre në 4 Dhjetor të vitit 1912 (Brigadier General Agim Lala, after making a brief retrospective of the terms of the Armed Forces since their creation in December 4, 1912)}}&lt;/ref&gt;

Snage za sprovođenje zakona (žandarmerija i policija) nezavisne Albanije su osnovane 13. Januara 1913.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Historik i shkurtër i Policisë së shtetit shqiptar 1912 – 2007 (Brief History of the Albanian State Police 1912 - 2007)|url=http://www.asp.gov.al/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=181&amp;Itemid=124&amp;lang=sq|publisher=Albanian Police|author=Albanian Police|language=Albanian|quote=Pak javë pasi ishte shpallur shteti shqiptar nga Kuvendi i Vlorës, më 13 janar 1913, qeveria e Ismail Qemalit vendosi krijimin e forcave të rendit. Qeveria ngarkoi për të kryer detyrat e një xhandarmërie ... Funksione administrative i kryente policia...|access-date=2012-03-28|archivedate=2012-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120404180213/http://www.asp.gov.al/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=181&amp;Itemid=124&amp;lang=sq|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Oko 70 bivših Osmanskih oficira su bili angažovani kao oficiri snaga za sprovođenje zakona nezavisne Albanije. Prvi direktor policije Albanije je bio Halim Gostivarin dok su prvi komandanti žandarmerije bili Alem Tragjasin, Hysni Toskën, Sali Vranishtin and Hajredin Hekalin. Boja uniforme policije Albanije je bila sivozelena sa crveno-crnim okovratnicima.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Historik i shkurtër i Policisë së shtetit shqiptar 1912 – 2007 (Brief History of the Albanian State Police 1912 - 2007)|url=http://www.asp.gov.al/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=181&amp;Itemid=124&amp;lang=sq|publisher=Albanian Police|author=Albanian Police|language=Albanian|quote=Xhandarmëria caktoi edhe uniformën e rregullt të saj gri-jeshil, jakën kuq e zi, kësulën pa strehë dhe gradat në pjesën e përparshme të jakës...|access-date=2012-03-28|archivedate=2012-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120404180213/http://www.asp.gov.al/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=181&amp;Itemid=124&amp;lang=sq|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== Privreda ==
Privreda Albanije je posle njenog proglašavanja nezavisnom državom 1912 godine bila bazirana na primitivnom ratarstvu i stočarstvu bez značajne industrije i sa veoma malo međudržavne trgovine.&lt;ref&gt;{{Citation |author=Grolier Incorporated |title=The Encyclopedia Americana |url=http://books.google.rs/books?ei=-h01T5fVLOaA4gTeo9nuAQ&amp;id=tQc1AAAAMAAJ&amp;dq=economy+in+albania+in+1912+agricultural&amp;q=%22When+Albania+became+independent+in+1912%2C+its+chief+components+were+primitive+agriculture+and+livestock%22#search_anchor |volume=1 |publisher=Grolier Incorporated |page=479 |quote=When Albania became independent in 1912, its chief components were primitive agriculture and livestock raising. There was no significant industry and little inter-regional or foreign trade}}&lt;/ref&gt; Počev od 1912 Albanija je počela aktivnosti usmerene ka sprovođenju agrarne reforme kojom bi se vlasništvo nad obradivom zemljom prenelo sa velikih zemljoposednika na seljake.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Escolano  |first= Julio |author=Julio Escolano |coauthors= Geoffrey Oestreicher and Pierre Lazar; Marta Ruiz-Arranz, Mario Mansilla and Engin Dalgic  |title=Albania: Selected Issues |url=http://www.worldcat.org/title/albania-selected-issues-and-statistical-appendix/oclc/58542497&amp;referer=brief_results  |date=March 2005 |publisher=International Monetary Fund |location= Washington, D.C. |oclc=58542497 |page=28 |chapter= Land Reform and privatization in Albania, 1912—2005 |chapterurl=http://books.google.rs/books?id=v8b2q5vfC_QC&amp;pg=PA28&amp;dq=%22economy+in+albania+in+1912%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=1Qw1T6OXE8z34QSWztyYAg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22economy%20in%20albania%20in%201912%22&amp;f=false |quote= During independence (1912—44), Albania began pursuing agrarian reforms. These reforms, which aimed to transfer land ownership to peasants, brought about little change, however, as most land remained with the original landowners}}&lt;/ref&gt;

== Posledice ==
[[Datoteka:Albania-CIA WFB Map.png|left|thumb|150px|Mapa Kneževine Albanije, teritorija koja je preostala posle podele Nezavisne Albanije]]
{{See|Kneževina Albanija|Republika Centralna Albanija}}
Mirovni ugovori potpisani u Londonu i Bukureštu 1913 godine su regulisali teritorijalne promene nastale po završetku [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Fry |first=Michael Graham |author= Michael Graham Fry|authorlink= |coauthors=Erik Goldstein, Richard Langhorne |title= Guide to International Relations and Diplomacy|url=http://books.google.com/?id=Z5ndamBABdIC&amp;pg=PA144&amp;dq=london+conference+territories+Balkan+wars#v=onepage&amp;q&amp;f=false |year= 2002 |publisher= Continuum |location= London | isbn = 0-8264-5250-7|page= 145 |quote= Treaty of London consisted simply of cession by the Sultan to the Great Powers of all Ottoman territory in Europe except... It was the Treaty of Bucharest, 13 August 1913, which provided the definitive settlement after the Second Balkan War}}&lt;/ref&gt; Pošto je Londonski mir potpisan ambasadori šest velikih sila su odlučili da formiraju novu državu, Kneževinu Albaniju, kao naslednu kneževinu.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Zolo  |first=Danilo |author=Danilo Zolo |title=Invoking humanity: war, law, and global order |url= http://books.google.com/books?id=20kxq_Au3H8C&amp;pg=PA179&amp;dq=Albanian+national+Congress+1912+vlore&amp;hl=en&amp;ei=9jZ5Tdn7HZeL4gax9LWnBg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=3&amp;ved=0CDIQ6AEwAjgU#v=onepage&amp;q=Albanian%20national%20Congress%201912%20vlore&amp;f=false |year=2002 |publisher=Continuum |location= London ; New York |language= |isbn=9780826456557  |oclc=47844508 |page=179, 180 |quote= With the Peace of London, the Great European powers, in the redistributing the land taken from Turks among the Balkan states, decided to create a new state, Albania.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Llewellyn Smith |first= Sir Michael |author=Sir Michael Llewellyn Smith |editor1=Paschalis Kitromilides |editor1-last= Kitromilides |editor1-first=Paschalis |title=Eleftherios Venizelos : the trials of statesmanship |url=http://books.google.rs/books?id=KQEH4vvG0KwC&amp;pg=PA150&amp;dq=principality+of+Albania+bucharest+1913&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=cf0wT8mdC4HP4QS9ovD4BA&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=principality%20of%20Albania%20bucharest%201913&amp;f=false |origyear=2006 |year=2008 |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh  |isbn=9780748633647 |page=150 |quote=In July 1913 the Powers signed a protocol establishing Albania as an 'autonomous, sovereign, hereditary principality' under their guarantee. They set up a commission to establish the frontiers of the new state. }}&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|'''Tačka 1.''' Osniva se Albanija kao autonomna, suverena i nasledna kneževina po pravu primogeniture, što garantuju šest Sila. Kneza će odrediti šest Sila.&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html | title= The Conference of London | first= Robert | last= Elsie | authorlink= Robert Elsie | archiveurl= https://web.archive.org/web/20110717005551/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html | archivedate= 2011-07-17 | year= 1913 | quote= This decision, reached at the fifty-fourth meeting of the conference on 29 July 1913,..1. Albania is constituted as an autonomous, sovereign and hereditary principality by right of primogeniture, guaranteed by the six Powers. The sovereign will be designated by the six Powers. | ref= harv | access-date= 2012-03-28 | dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;|Odluka ambasadora šest Velikih Sila doneta 29 jula 1913 tokom 54. sednice ''ambasadorske konferencije''}}

Velike Sile su odbile da priznaju Privremenu Vladu Albanije i osnovale su [[Međunarodna kontrolna komisija|Međunarodnu kontrolnu komisiju]] zaduženu da se stara o administraciji novoosnovanom kneževinom do postavljenja novog monarha.&lt;ref&gt;{{harvnb|Jelavich|1999|p=101}}{{izdvojeni citat|Despite the fact that a provisional government under Kemal was in existence, the powers refused to recognize it. Instead they established International Control Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1914_2.html | title = An Uprising in the Six-Month Kingdom | first = Duncan | last = Heaton-Armstrong | author = Duncan Heaton-Armstrong | publisher = Gervase Belfield and Bejtullah Destani (I.B. Tauris, in association with the Centre for Albanian Studies) | year = 2005 | archiveurl = https://www.webcitation.org/5w075eR6Q?url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1914_2.html | archivedate = 2011-01-25 | page = xiv | quote = The Great Powers... established &quot;International Commission of Control as an interim administration until the new monarch arrived. | access-date = 2012-03-28 | deadurl = no }}&lt;/ref&gt; Prva agencija za sprovođenje zakona nove kneževine je bila Međunarodna Žandarmerija.

Mirovnim ugovorom iz Bukurešta, potpisanim 10. avgusta 1913, je stvorena međunarodno priznata Albanija kao nezavisna država.&lt;ref&gt;{{harvnb|Jelavich|1999|p=99}}{{izdvojeni citat|The Threaty of Bucharest of August 1913 ... established independent Albania.}}&lt;/ref&gt; Stvaranje Albanske države 1913 godine&lt;ref&gt;{{Citation |last= King |first= Russell  |author= Russell King |coauthors= Nicola Mai, Stephanie Schwandner-Sievers |title=The new Albanian migration |url=http://books.google.com/books?id=05Mw4-b9oN0C&amp;pg=PA184&amp;dq=%22THE+CREATION+OF+THE+ALBANIAN+STATE%22&amp;hl=en&amp;ei=hNKBTtDfG4HP4QSn8ZVX&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCwQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=%22THE%20CREATION%20OF%20THE%20ALBANIAN%20STATE%22&amp;f=false|year=2005 |publisher= [[Sussex Academic Press]] |location= Brighton, Great Britain ; Portland, Or. |isbn= 9781903900789 |oclc= 56420292 |page= 184 |quote= ... at the time of the creation of Albanian state (1913)}}&lt;/ref&gt; posle Balkanskih ratova je bio njihov jedini politički rezultat.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Courtney |first=Leonard Henry |author=Leonard Henry Courtney, 1st baron |authorlink= Leonard Courtney, 1st Baron Courtney of Penwith|coauthors= Leonard Henry Courtney of Penwith, Lord.|title= Nationalism and war in the Near East |url=http://books.google.com/books?id=w7sVFA9yu5IC&amp;pg=PA341&amp;dq=%22independence+of+Albania%22&amp;hl=en&amp;ei=FpSBTuLkFcbh4QSrkfxO&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CD0Q6AEwBDgK#v=onepage&amp;q=%22independence%20of%20Albania%22&amp;f=false |origyear=1915 |year= 1971 |publisher= Arno |location= New York |language= |isbn=9780405027420 |oclc= 476724951 |page=341 |quote= While the creation of Albania was the only political result of the Balkan wars... }}&lt;/ref&gt;

Kada je Ćemalijeva vlada samostalo sprovela određene aktivnosti, Velike Sile i Međunarodna Komisija za Kontrolu su prinudile Ćemalija da se povuče i napusti Albaniju.&lt;ref&gt;{{harvnb|Vickers|1999|p=82}}{{izdvojeni citat|The Powers were angered by this display of independence by Kemal's government,... as a result, the International Commission forced Kemal to step aside. Kemal subsequently left Albania ...}}&lt;/ref&gt; 
[[Datoteka:Prince Wilhelm of Albania.jpg|thumb|250px|[[Vilhelm od Vida]] i njegova žena Princeza Sofi od Albanije po dolasku u Drač 7. Marta 1914.]]

Međunarodna kontrolna komisija je postepeno preuzela administraciju države i 1914. godine pripremila nacrt ustava ({{jez-alb|Statuti Organik}}) koji je imao 216 članova. Ovaj ustav je bio osnova za stvaranje Nacionalne Skupštine sa zakonodavnim ovlašćenjima u Albaniji koja je bila projektovana kao nasledna ustavna monarhija.&lt;ref&gt;{{harvnb|Jelavich|1999|p=101}}{{izdvojeni citat|International Commission prepared a draft constitution. It provided for the establishment of national assembly,...composed of three representatives from...seven administrative districts... chosen by direct suffrage,... heads of three churches and ten nominees of the prince. .... a four year... ministers ..appointed by the prince}}&lt;/ref&gt; Po ustavu je nova kneževina trebalo da ima, uz nekoliko izuzetaka, istu administrativnu organizaciju kao tokom Osmanskog Carstva.&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html| title= The post - 1989 constitutional course of south east europe| first= Perikli| last= Zaharia| date= 24. 3. 2003.| work= | publisher= Centre for European Constitutional Law| location= Athens| archiveurl= https://www.webcitation.org/5vul5JtIt?url=http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html| archivedate= 2011-01-22| quote= The Ottoman administrative organization , with few exceptions, remained basically unchanged.| access-date= 2012-03-28| deadurl= no}}&lt;/ref&gt; Ona je trebalo da bude podeljena na sedam administrativnih područja, u svakom od njih bi bila izabrana tri predstavnika za nacionalnu skupštinu neposrednim izborima. Princ bi imenovao deset predstavnika a vođe sve tri religije (islam, pravoslavlje i katoličanstvo) bi takođe bili članovi nacionalne skupštine čiji mandat bi trajao četiri godine. Knez bi imao pravo da imenuje članove Ministarskog Saveta koji bi imao izvršna ovlašćenja.&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html| title= The post - 1989 constitutional course of south east europe| first= Perikli| last= Zaharia| date= 24. 3. 2003.| publisher= Centre for European Constitutional Law| location= Athens| archiveurl= https://www.webcitation.org/5vul5JtIt?url=http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html| archivedate= 2011-01-22| quote= A Constitution (Statuti Organik) for the new State, consisting of 216 articles, was elaborated in 1914 by the International Commission. Albania was designated as a hereditary constitutional monarchy. The power of legislation was entrusted to a National Assembly, while the executive power was vested in the Council of Ministers, who were to be appointed by the Prince and accountable to him only.| access-date= 2012-03-28| deadurl= no}}&lt;/ref&gt; Kada je Međunarodna kontrolna komisija 1914 godine uvela monarhističku formu vlasti politički sistem Albanije je postao [[monarhija]].&lt;ref&gt;{{Citation |last=Barjaba |first=Kosta |author= Kosta Barjaba |title= Albania's democratic elections, 1991-1997 : analyses, documents and data |url=http://books.google.rs/books?ei=LjA0T8bHL-uL4gSXmNz0AQ&amp;id=9sEVAQAAIAAJ&amp;dq=%22the+first+albanian+state%22+1912&amp;q=%22Thus%2C+the+first+Albanian+state+can+be+seen+as+a+parliamentary+state+and+not+as+a+monarchy.%22#search_anchor |year= 2004 |publisher=Edition Sigma |location= Berlin |isbn=9783894042370 |oclc= 57567449 |page= 188  |quote=...The Albanian state later became a monarchy. Until the installation of the monarchy,...}}&lt;/ref&gt;

Najveća grupa Albanaca koji su ostali izvan nove države u bili Albanci sa Kosova, kolevke albanskog nacionalizma u 19 veku.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Jürgen Fischer |first=Bernd |author=Bernd Jürgen Fischer |authorlink=Bernd Jürgen Fischer  |title=Albania at war, 1939-1945 |url=http://books.google.rs/books?id=vTZnAAAAMAAJ&amp;pg=PA99&amp;dq=flag+day+albania+28+november&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=lTUsT7GiKsTXtAaPpuX-DA&amp;sqi=2&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=1913&amp;f=false |year= 1999 |publisher=Purdue University Press |location=West Lafayette, Ind. |isbn=9780585063881 |oclc=42922446|page=70 |quote= When Albania's state boundaries were delineated... in 1913, many Albanians were left outside of the new state. The largest group of unredeemed could be found in Kosova, which had served as cradle of Albanian nationalism in the nineteenth century... }}&lt;/ref&gt; [[Treći rajh|Nacistička Nemačka]] i [[Kraljevina Italija|Fašistička Italija]] su iskorišćavale nezadovoljstvo Albanaca nepreciznim etničkim granicama.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Jürgen Fischer |first=Bernd  |author=Bernd Jürgen Fischer |authorlink=Bernd Jürgen Fischer |title=Albania at war, 1939-1945 |url=http://books.google.rs/books?id=vTZnAAAAMAAJ&amp;pg=PA99&amp;dq=flag+day+albania+28+november&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=lTUsT7GiKsTXtAaPpuX-DA&amp;sqi=2&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=1913&amp;f=false  |year= 1999 |publisher=Purdue University Press |location=West Lafayette, Ind. |isbn=9780585063881 |oclc=42922446|page=xi |quote= Fascist Italy and Nazi Germany....exploited Albanian dissatisfaction with the country's ethnically imprecise frontiers}}&lt;/ref&gt;

== Komemoracije ==
Od kada je Albanija 1912 godine deklarisana nezavisnom&lt;ref&gt;{{Citation |last=Elsie |first=Robert |author= Robert Elsie |authorlink= Robert Elsie |title= Historical dictionary of Albania |url=http://www.worldcat.org/title/historical-dictionary-of-albania/oclc/454375231&amp;referer=brief_results  |year=2010 |publisher=Scarecrow Press |location=Lanham  |isbn=9780810873803 |oclc=454375231 |page=lix |chapter= Independent Albania (1912—1944) |chapterurl=http://books.google.rs/books?id=haFlGXIg8uoC&amp;pg=PR59&amp;dq=%22%22Independent+Albania+(1912%22%22robert+elsie&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=L6AtT7TZLsT04QS4gcX_DQ&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22Independent%20Albania%20(1912%22&amp;f=false |quote= ...on 28 November 1912, Albania was finally declared independent. }}&lt;/ref&gt; svaki 28. novembar Albanci ma gde živeli u svetu proslavljaju kao svoj Nacionalni praznik (''Dan Albanske Nezavisnosti'' ili ''Dan Zastave'').&lt;ref&gt;{{Citation |last=L Gall |first=Timothy  |author=Timothy L Gall |title=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life: Europe |url= http://books.google.rs/books?id=jLhZAAAAYAAJ&amp;q=%22Albanian+Independence+Day%22&amp;dq=%22Albanian+Independence+Day%22&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=N2syT4S-CM7E4gTE-JDiBA&amp;redir_esc=y |year= 1998 |publisher=Gale |location= Detroit |isbn=9780787605568 |oclc=36694286 |page= 25 |quote= All Albanians, wherever they are located in the world, joyously commemorate November 28 as Albanian Independence Day (Dita e Flamurit), for it was on that day in 1912 in Albanian seacoast town of Vlora, that the venerable Albanian patriot, Ismail Qemali, first raised Albanian red-and-black double headed eagle flag and proclaimed Albanian independence...}}&lt;/ref&gt; U [[Albanija|Republici Albaniji]] se proslavlja kao državni praznik. Iako nije zvanično državni praznik Repulika Kosovo je 2011 ovaj dan proglasila praznikom na osnovu specijalne odluke predsednika [[Hashim Thaçi|Hašima Tačija]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=Albanians celebrate Flag Day|url=http://infoglobi.com/eng/article/17235|publisher=Info Globi|date=28 November 2011|quote=Kosovo legislation does not include 28 November on the list of official holidays, however under a special decision of the Government PM Hashim Thaci,...today has been announced a holiday.|access-date=2012-03-28|archive-date=2021-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803085110/http://infoglobi.com/eng/article/17235}}&lt;/ref&gt;

Publikacije sa konferencije posvećene proslavi 70 godina nezavisnosti Albanije organizovane u Novembru 1982 od strane Akademije Nauka Albanije su nosile naziv &quot;Snage nacije protiv imperijalističkog diktata u organizaciji Albanske Države, 1912-1914: Izveštaj&quot;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Puto |first= Arben |author= Arben Puto |title=Les forces nationales face au diktat impérialiste dans l'organisation de l'etat Albanais (1912-1914) : rapport : conference nationale consacree au 70e anniversaire de la proclamation de l'independance de l'Albanie, 19 novembre 1982. |url=http://www.worldcat.org/title/forces-nationales-face-au-diktat-imperialiste-dans-lorganisation-de-letat-albanais-1912-1914-rapport-conference-nationale-consacree-au-70e-anniversaire-de-la-proclamation-de-lindependance-de-lalbanie-19-novembre-1982/oclc/500197070&amp;referer=brief_results |year= 1983 |publisher= 8 Nëntori |location= Tiranë |language=French |oclc=500197070 }}&lt;/ref&gt; Akademija Nauka Albanije je 1992 organizovala naučnu konferenciju posvećenu osamdesetogodišnjici nezavisne Albanije i objavila dokument pod nazivom &quot;Organizacija vlade, pravnog sistema i vojske Albanije (1912-1914).&lt;ref&gt;{{Citation |author=École Pratique des Hautes Études |title= Sciences historiques et philologiques |url=http://books.google.rs/books?id=mdqz6jQeEA4C&amp;pg=PA44&amp;lpg=PA44&amp;dq=%22+L%27organisation+administrative,+judiciaire+et+militaire+de+l%27Albanie+(1912-1914)%22&amp;source=bl&amp;ots=5v2v-kPArI&amp;sig=gCKAeN_gADt1VHFo4i_FV2HwHVY&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=OcU7T_iNIYjb4QSWu8SnBg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=%22%20L'organisation%20administrative%2C%20judiciaire%20et%20militaire%20de%20l'Albanie%20(1912-1914)%22&amp;f=false |year=1992 |publisher= |location= Paris |language= French |oclc=2513665 |page=44 |quote=Il a présenté une communication sur « L'organisation administrative, judiciaire et militaire de l'Albanie (1912-1914) » au colloque 80 ans d'indépendance albanaise, organisé par l'Académie des Sciences de ce pays en novembre 1992.}}&lt;/ref&gt; Stogodišnjica osnivanja Nezavisne Albanije se obeležava 2012 godine.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Topi|first=Bamir|title=The address of President Topi to the Nation on New Year’s Eve|url=http://www.noa.al/en/artikull.php?id=132639|newspaper=Albanian National News Agency|date=31. 12. 2012.|author=Bamir Topi|authorlink=Bamir Topi|agency=Albanian National News Agency|location=Tirana, Albania|date=December 2011 |quote=The year 2012, dear Albanians, is the most beautiful historic year. The 100th anniversary of the Independence of Albania|access-date=2012-03-28|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407071237/http://www.noa.al/en/artikull.php?id=132639|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Na dan otvaranja celogodišnje proslave 17. januara 2012 je održana posebna sednica parlamenta Republike Albanije na kojoj su bili prisutni predstavnici sa teritorija [[Kosovo|Kosova]], [[Makedonija|Makedonije]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Preševo|Preševa]] i [[Bujanovac|Bujanovca]], zajedno kao što su bili sto godina ranije.&lt;ref&gt;{{cite web|title=100th anniversary of independence|url=http://top-channel.tv/english/artikull.php?id=4422|publisher=TOP Channel Shqip|archiveurl=https://www.webcitation.org/65N71jA4R?url=http://top-channel.tv/english/artikull.php?id=4422|archivedate=2012-02-11|location=Albania|year=2012|quote=The Albanian Parliament opened with a solemn ceremony the 100th year of Albania’s independence. January 17th was chosen as the opening day for the celebration of the 100th anniversary of independence, since it is the day when the Albanian National hero, Gjergj Kastrioti Skenderbeu died, who symbolizes the unification of all Albanians...Representatives from Kosovo, Macedonia, Montenegro, Presheva and Bujanovci were present in the Albanian Parliament, without partial distinctions, together, as six centuries ago and as 100 years ago,.|access-date=2012-03-28|deadurl=no}}&lt;/ref&gt; ''Ministarstvo za turizam, pitanja kulture, omladine i sporta'' Republike Albanije je 22. decembra 2011 godine objavilo ''&quot;Međunarodno takmičenje za izradu spomenika posvećenog stogodišnjici Deklaracije Nezavisnosti Albanije: 28. novembar 1912 – 28. novembar 2012&quot;''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Competition announcement|url=http://www.iictirana.esteri.it/NR/rdonlyres/3292E0F7-FB2F-4A2F-85E0-EF35175F071D/92752/GARAMONUMENTOCENTENARIOINDIPENDENZA1.pdf|publisher=Republic of Albania, Ministry of Tourism, Culture, Youth and Sports; National Gallery of Arts|author=Republic of Albania, Ministry of Tourism, Culture, Youth and Sports; National Gallery of Arts|page=1|year=2011|quote=Today, on 23.12.2011, in reliance on the Order of the Minister of Tourism, Culture, Youth and  Sports No 289, dated 22.12.2011 on “Announcement of competition for the accomplishment in  sculpture the monumental work dedicated to the “100 anniversary of the Declaration of  Independence of the Albanian State: 28 November 1912 – 28 November 2012”.|access-date=2012-03-28|archivedate=2012-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120225195503/http://www.iictirana.esteri.it/NR/rdonlyres/3292E0F7-FB2F-4A2F-85E0-EF35175F071D/92752/GARAMONUMENTOCENTENARIOINDIPENDENZA1.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

== Galerija ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=&quot;120&quot; heights=&quot;120px&quot; perrow=&quot;5&quot; style=&quot;border: 1px solid #a86; box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); -moz-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); -webkit-box-shadow: 0.1em 0.1em 0.5em rgba(0,0,0,0.75); border-radius: 0.5em; -moz-border-radius: 0.5em; -webkit-border-radius: 0.5em;&quot;&gt;
File:Shqipenia 16 June 1913-1.jpg|16. jun 1913
File:Shqipenia 16 June 1913-2.jpg|16. jun 1913
File:Te Shqipenies 25 October 1913.jpg|25. oktobar 1913
File:Te Shqipenies 25 October 1913-1.jpg|25. oktobar 1913
File:Shqipenia E Lire 1 December 1913.jpg|1. decembar 1913
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Povezano ==
* [[Prizrenska liga]]
* [[Zločini nad Albancima u Balkanskim ratovima]]
* [[Kosovski rat]]

== Reference ==
{{Reflist|2}}

== Izvori ==
* {{citation |url=http://www.ermenji.org/historia/chap23.html |title=Vendi që zë Skënderbeu në historinë e Shqiperisë |last1=Ermenji |first1=Abas |author=Abas Ermenji |authorlink=Abas Ermenji |year=1968 |publisher=Komiteti Kombëtar Demokrat 'Shqipnija ë Lirë' |location=Paris |oclc=504152562 |ref=harv |access-date=2012-03-28 |archive-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315175749/http://www.ermenji.org/historia/chap23.html }}
* {{Cite book|last=Schmidt-Neke|first=Michael|title=Enstehung und Ausbau der Königsdiktatur in Albanien, 1912-1939|url=http://books.google.rs/books?id=vpIFsca3lKYC&amp;pg=PA25&amp;dq=Mehmet+Pash%C3%AB+Derralla&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=llcuT8zfC8jqOcWVmZgO&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Mehmet%20Pash%C3%AB%20Derralla&amp;f=false|year=1987|publisher=Oldenbourg Wissenschaftsverlag|isbn=9783486543216|ref=harv}}
* {{Cite book |last= Jelavich |first= Barbara |author= Barbara Jelavich|title=History of the Balkans: Twentieth century |url=http://books.google.com/books?id=Hd-or3qtqrsC&amp;pg=PA100&amp;dq=albanian+congress+in+trieste+1913&amp;hl=en&amp;ei=Su45Tdn6K4al8QPo7ajBCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&amp;q&amp;f=false |volume=2 |origyear= 1983 |year= 1999 |publisher= The Press Syndicate of University of Cambridge |location= Cambrige, United Kingdom |isbn=0-521-27459-1|ref=harv}}
* {{Cite book| last = Vickers | first = Miranda | title = The Albanians: a modern history | publisher = I.B.Tauris | year = 1999 |isbn=978-1860645419 | url =http://books.google.rs/books?id=IzI0uOZ2j6gC&amp;pg=PA66&amp;dq=albania+1912+government+isa+boletini&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=348tT_38CZGK4gTkvZStDg&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=albania%201912%20government%20isa%20boletini&amp;f=false|ref=harv}}
* {{Cite book |url=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_1.html |title=Dokumenta historike për t'i shërbye historiës tone kombëtare. |first=Lef |last=Nosi |author=Lef Nosi |authorlink=Lef Nosi |isbn=9789995610043 |oclc=230208965 |publisher=Instituti i Historisë |location=Tirana |year=2007 |ref=harv |access-date=2012-03-28 |archive-date=2011-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110507115750/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1912_1.html |deadurl=yes }}
* {{Cite book| last= Giaro | first= Tomasz | title= Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen| url= http://books.google.com/books?id=dmrRCdTQBTcC&amp;pg=PA185&amp;dq=Provisional+government+of+vlore+december+4+1912&amp;hl=en&amp;ei=x5k9TeLYM83A8QO_qMisCA&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=4&amp;ved=0CC4Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Provisional%20government%20of%20vlore%20december%204%201912&amp;f=false | year= 2007| publisher = Vittorio Klosterman GmbH | location= Frankfurt am Main, Germany| isbn=978-3-465-04017-0  | chapter= The Albanian legal and constitutional system between the World Wars |ref=harv |ref=harv}}

{{Nezavisna Albanija|state=expanded}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

{{DEFAULTSORT:Albanija, Nezavisna}}
[[Kategorija:Historija Albanije]]</text>
      <sha1>qw1x9bm2f1552lmjgof3jbloshnk7rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andernach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152572</id>
    <revision>
      <id>42716910</id>
      <parentid>42527223</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LigaDue</username>
        <id>34119</id>
      </contributor>
      <comment>slika</comment>
      <origin>42716910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="jtdej6cuwwa9i97hqvjoginkaeun764" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj (SR)
 | naziv               = Andernah
 | izvorni_naziv       = ''Andernach''
 | slika               = AndernachPanorama1.jpg
 | opis_slike          = Andernah
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = Wappen_Andernach.svg
 | država              = [[Nemačka|Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Rajna-Palatinat]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 29.585&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30.6.2010&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 556
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 53,2
 | gšir                = 50.43972
 | gduž                = 7.40167
 | nadmorska_visina    = 60
 | registarska_oznaka  = MYK
 | pozivni_broj        = 02632
 | poštanski_kod       = 56626
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.andernach.de/ www.andernach.de]
 | gradonačelnik       = ''[[Achim Hütten]]''
 | stranka             = SPD
 | ije                 = da
 }}

'''Andernah''' ({{jez-nem|Andernach}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]]. Jedno je od 86 opštinskih središta okruga [[Okrug Majen-Koblenc|Majen-Koblenc]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 29.585 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 7137003.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Andernach in MYK.PNG|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Majen-Koblenc]]

Andernah se nalazi u saveznoj državi [[Rajna-Palatinat]] u okrugu Majen-Koblenc. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 60 metara. Površina opštine iznosi 53,2&amp;nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 29.585 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 556 stanovnika/km².

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje (SR)}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Dimona]]|[[Izrael]]|partnerstvo|[[1975]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Farnam]]|[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]|partnerstvo|[[1991]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Saint Amand les Eaux]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1959]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Ekeren]]|[[Belgija]]|partnerstvo|[[1979]]}}
{{partnerstvo_gradova_red (SR)|[[Štokerau]]|[[Austrija]]|partnerstvo|[[1984]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje (SR)|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Andernach&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje]&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Andernach}}
* [http://www.andernach.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Njem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Majen-Koblenc}}

[[Kategorija:Gradovi u Rajni-Palatinatu|Andernah]]</text>
      <sha1>jtdej6cuwwa9i97hqvjoginkaeun764</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nojeva barka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152658</id>
    <revision>
      <id>42717178</id>
      <parentid>42592340</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4239" sha1="fisykqpjtl12t1y747kw250smgz0rjc" xml:space="preserve">{{Album (HR)
|ime_albuma     = Nojeva barka
|ime_glazbenika = [[Riblja čorba]]
|vrsta          = studijski album
|s_albuma       = 
|slika          = 
|žanr           = 
|datum          = 16. prosinca 1999.
|snimanje       = 
|trajanje       = 
|izdavač        = Hi-Fi Centar
|producent      = Milan Popović , Miša Aleksić  
|recenzija      = 
|kronologija    = 
|album_prije    = [[Bolje od najboljeg 2]]
|godina0        = 1999
|godina         = 1999
|album_poslije  = [[To je bilo neko lepše i srećnije vreme - vol. 1]]
|godina2        = 2000
|ostalo         = 
}}

'''''Nojeva barka''''', četrnaesti studijski album [[Srbija|srpskog]] rock sastava [[Riblja čorba]]. Objavljen je [[16. 12.|16. prosinca]] [[1999]]. u izdanju diskografske kuće [[Hi-Fi Centar]].&lt;ref name=rib&gt;{{cite web|url=http://www.riblja-corba.com/home/index.php?option=com_wrapper&amp;view=wrapper&amp;Itemid=124|title=''Diskografija''|access-date=2011-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217202512/http://www.riblja-corba.com/home/index.php?option=com_wrapper&amp;view=wrapper&amp;Itemid=124|archive-date=2011-02-17|url-status=dead}} Riblja-corba.com (17. kolovoza 2010.)&lt;/ref&gt;

== Popis pjesama ==
{{Popis pjesama

| collapsed       = 
| naslov          = 
| extra_stupac    = 
| ukupno_trajanje =

| sve_napisao     = 
| svi_tekstovi    = Bora Đorđević
| sva_glazba      =

| autor_pjesme    = 
| autor_teksta    = 
| autor_glazbe    = da

| skladba1        = 16 noći
| napomena1       = 
| autor1          =
| tekst1          = 
| glazba1         = [[Merle Travis]]
| extra1          = 
| trajanje1       = 3:15

| skladba2        = Posle dobrog ručka
| napomena2       = 
| autor2          = 
| tekst2          = 
| glazba2         = Đorđević, Aleksić
| extra2          = 
| trajanje2       =4:23

| skladba3        = Pevač
| napomena3       = 
| autor3          =
| tekst3          = 
| glazba3         = Aleksić
| extra3          = 
| trajanje3       = 3:09

| skladba4        = Nojeva barka
| napomena4       = 
| autor4          =
| tekst4          = 
| glazba4         = Aleksić
| extra4          = 
| trajanje4       =4:52

| skladba5        = Izgubljen slučaj
| napomena5       = 
| autor5          =
| tekst5          = 
| glazba5         = Đorđević
| extra5          = 
| trajanje5       = 5:06

| skladba6        = Gde si
| napomena6       = 
| autor6          =
| tekst6          = 
| glazba6         = [[Momčilo Bajagić Bajaga|Momčilo Bajagić]]
| extra6          = 
| trajanje6       = 4:00

| skladba7        = Gastarbajterska 2
| napomena7       = 
| autor7          =
| tekst7          = 
| glazba7         = Đorđević
| extra7          = 
| trajanje7       = 4:03

| skladba8        = Care
| napomena8       = 
| autor8          =
| tekst8          = 
| glazba8         = Đorđević
| extra8          = 
| trajanje8       = 4:11

| skladba9        = Leksilium pesma
| napomena9       = 
| autor9          =
| tekst9          = 
| glazba9         = Milatović
| extra9          = 
| trajanje9       =4:44

| skladba10        = Vreme ti isteklo
| napomena10       = 
| autor10          = 
| tekst10          = 
| glazba10         = Đorđević
| extra10          = 
| trajanje10       = 4:30

| skladba11        = Princ
| napomena11       = 
| autor11          =
| tekst11          = 
| glazba11         = Božinović
| extra11          = 
| trajanje11       = 4:33

}}

== Izvođači ==
{{col-begin|width=50%}}
{{col-2}}
* [[Bora Đorđević]] - vokal
* [[Vidoja Božinović]] - gitara
* [[Miša Aleksić]] - bas gitara
* [[Vicko Milatović]] - bubnjevi
* [[Vladimir Barjaktarević]] - klavijature
{{col-2}}
* Željko Savić - back vokal, akustična gitara &lt;small&gt;(gost)&lt;/small&gt;
* Saša Đokić - bas gitara &lt;small&gt;(gost)&lt;/small&gt;
* Mirko Tomić - gitara &lt;small&gt;(gost)&lt;/small&gt;
* Branko Marušić Čutura - harmonika &lt;small&gt;(gost)&lt;/small&gt;
* Slavoljub Kolarević - saksofon &lt;small&gt;(gost)&lt;/small&gt;
* Srđan Đaković - truba &lt;small&gt;(gost)&lt;/small&gt;

{{col-end}}
=== Produkcija ===
* Milan Popović, Miša Aleksić - producenti
* Dragutin Jakovljević - snimatelj
* Oliver Jovanović - mastering

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{Riblja čorba}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Riblja čorba]]
[[Kategorija:Albumi 1999.]]</text>
      <sha1>fisykqpjtl12t1y747kw250smgz0rjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napad na kolonu Jugoslavenske narodne armije u Sarajevu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154685</id>
    <revision>
      <id>42717021</id>
      <parentid>42601944</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30645" sha1="jlgbcejis340t5n6unsmwe3pv8fssu9" xml:space="preserve">{{Oružani sukob
|naziv        = Napad na kolonu JNA u Sarajevu
|dio          = [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]]
|slika        = 
|opis slike   = Snage JNA u dobrovoljačkoj ulici 1992. godine
|datum        = [[2. svibnja|2]]- [[3. svibnja]] [[1992.]]
|mjesto       = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]]
|povod        = 
|teritorij    =
|ishod        = 
|sukobljeni1  = [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg|22px]] [[Armija Republike Bosne i Hercegovine]]|sukobljeni2  = [[Datoteka:Flag of FR Yugoslavia.svg|22px]] [[JNA]] |sukobljeni3  = 
|zapovjednik1 = [[Jovan Divjak]]
|zapovjednik2 = [[Milutin Kukanjac]]
|zapovjednik3 = 
|jačina1      = 
|jačina2      = 
|jačina3      = 
|posljedice1  = 2. maja poginulo oko 23 civila i 16 pripadnika [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalne odbrane]].&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt;
|posljedice2  = 2. maja oko 12 poginulih&lt;br /&gt;3. maja oko 6poginulih&lt;br /&gt;ukupno oko 18 poginulih&lt;ref name=&quot;reuters&quot;&gt;{{cite web| publisher=[[Reuters]]| url=http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307| title=Austria won't send Bosnia general to Serbia| date=7. 03. 2011.| accessdate=7. 03. 2011.| archivedate=2012-10-03| archiveurl=https://web.archive.org/web/20121003023842/http://in.reuters.com/article/2011/03/07/idINIndia-55380420110307| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|posljedice3  = 
|bilješke     = 
}}
'''Slučaj Dobrovoljačka''' (znan i kao ''incident u Dobrovoljačkoj ulici'' ili ''napad na kolonu JNA u Sarajevu'') je predmet srpskog Tužilaštva za ratne zločine koji se odnosi na uzastopne događaje 2. i [[3. svibnja]] [[1992]]. godine, s početka [[opsada Sarajeva|opsade Sarajeva]] i [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]].

[[2. maj]]a [[1992]]. godine napadnut je Dom JNA u Sarajevu. Nakon napada, general Milutin Kukanjac izdao je naređenje Milanu Šuputu da sa svojim jedinicama krene u pomoć opkoljenom objektu. Kada je vojna kolona na području Skenderije bila izložena napadu, Kukanjac je potom naredio Marku Labudoviću, koji se sa svojim zaštitnim pukom nalazio u obezbeđenju Vojne bolnice u blizini, da se uputi prema Skenderiji i organizuje evakuaciju poginulih i ranjenih. Međutim, prilikom izvršenja zadatka jedinica je ušla u zasedu koju su postavile snage Teritorijalne odbrane BiH. U sukobima JNA sa [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalnom odbranom]] BiH i žiteljima Sarajeva, poginulo je više desetina ljudi. 

[[3. maj]]a [[1992]]. godine konvoj vojnika [[JNA]] je napuštao Sarajevo prema dogovoru o povlačenju, u zamenu za puštanje na slobodu predsjednika [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] [[Alija Izetbegović|Aliju Izetbegovića]], koga je dan prije zarobila JNA.&lt;ref name=&quot;John F. Burns&quot;&gt;{{cite web| publisher=New York Times| url=http://www.nytimes.com/1992/05/03/world/sarajevo-s-center-erupts-in-war-weakening-yugoslav-truce-effort.html?scp=1&amp;sq=sarajevo%20may%203%201992&amp;st=cse| author=John F. Burns| title=Sarajevo's Center Erupts in War, Weakening Yugoslav Truce Effort| date=3. svibnja 1992| accessdate=7. ožujka 2011}}&lt;/ref&gt; Prilikom prolaska kroz Dobrovoljačku ulicu konvoj je napadnut, i tada je poginulo 6 ljudi iz konvoja.

Prema procenama, u napadu JNA na Sarajevo 2. maja je izginulo oko 35 pripadnika JNA, oko šest civila, i 16 pripadnika [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalne odbrane BiH]].&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;&gt;{{Cite web|title=Slučaj Dobrovoljačka: Falsifikovanje istine|url=http://balkans.aljazeera.net/makale/slucaj-dobrovoljacka-falsifikovanje-istine|access-date=2012-05-03|archivedate=2012-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514225813/http://balkans.aljazeera.net/makale/slucaj-dobrovoljacka-falsifikovanje-istine|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; U napadu na kolonu JNA sledećeg dana je poginulo oko 7 osoba. Procenjuje se da su u dva dana, 2. i 3. maja 1992. godine, u Sarajevu poginula 42 pripadnika JNA.&lt;ref&gt;[http://www.glassrpske.com/novosti/vijesti_dana/Dobrovoljacka-ulica-Srbi-docekani-zvizducima-psovkama-i-uvredama/lat/77828.html Dobrovoljačka: Za zločin odgovorni Ganić i Divjak]&lt;/ref&gt; Srpsko tužilaštvo zbirno prikazuje poginule pripadnike JNA oba dana kao žrve [[ratni zločin|ratnog zločina]].

[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] je utvrdio da je kolona JNA bila legitimni vojni cilj.&lt;ref&gt;[http://www.bigradiobl.com/vijesti/rs-sutra-obiljezava-zlocin-u-dobrovoljackoj RS sutra obilježava stradanje vojnika JNA u Dobrovoljačkoj]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Tribunal u [[Hag]]u te sudovi u [[London]]u i [[Beč]]u ustanovili su da nema dokaza na osnovu kojih bi se moglo utvrditi da je u Dobrovoljačkoj 3. maja data naredba za otvaranje vatre na kolonu JNA, te oslobodili odgovornosti bivše vojno-političke zvaničnike BiH [[Ejup Ganić|Ejupa Ganića]] i [[Jovan Divjak|Jovana Divjaka]].&lt;ref name=&quot;Dva skupa u Dobrovoljačkoj&quot;&gt;[http://www.dw.de/dw/article/0,,15923504,00.html Dva skupa u Dobrovoljačkoj]&lt;/ref&gt;

== Politička pozadina ==
{{main|Raspad SFRJ|Rat u Bosni i Hercegovini}}
Vlada Bosne i Hercegovine je raspisala [[referendum]] o nezavisnosti 29.2. i [[1.3.]] [[1992]]. bez zajedničkog dogovora političkih predstavnika sva tri naroda. Na temelju iskazane volje izašlih (Srbi su uglavnom bojkotovali referendum, iako je glasalo &quot;na tisuće Srba u većim gradovima&quot;&lt;ref name=&quot;Malcolm&quot;&gt;[http://utickibosnjaci.com/video/media/document/393.pdf Povijest Bosne - Noel Malcolm]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) je proglašena nezavisnost Bosne i Hercegovine [[5.4]]. [[1992]]. godine, priznata od država [[Evropska zajednica|Evropske zajednice]] dva dana kasnije. [[27. april]]a 1992. godine stvorena je [[Savezna Republika Jugoslavija]], kao zajednička država [[Republika Srbija|Republike Srbije]] i [[Republika Crna Gora|Republike Crne Gore]] (bez BiH). No, [[Srbija]] je odbijala priznati nezavisnost BiH, a jedinice [[JNA]] su pokušavale zadržati kontrolu nad delovima BiH. Sarajevo je bilo pod opsadom od 5. aprila.

== Napad JNA na Sarajevo 2. maja ==
{{main|Opsada Sarajeva}}
[[Datoteka:Sarajevo May 2 1992.JPG|thumb|Mapa napada JNA na Sarajevo 2. maja 1992. godine]]
[[2. maj]]a [[1992]]. godine jedinice [[JNA]] i srpske paravojne formacije napale su glavni grad [[Sarajevo]] u pokušaju da izvrše [[državni udar]].&lt;ref&gt;[http://www.e-novine.com/region/region-bosna/37069-Poetak-opsade-pokuaj-osvajanja-Sarajeva.html Početak opsade i pokušaj osvajanja Sarajeva]&lt;/ref&gt; Napad je počeo u ranim jutarnjim satima granatiranjem sa utvrđenih položaja na brdima oko Sarajeva. U tri i po ujutru počelo je bombardovanje grada koje je trajalo do pet ujutru.&lt;ref&gt;[http://www.danas.org/content/svjedoci_rata_divjak/1841868.html Јован Дивјак за РСЕ о Добровољачкој]&lt;/ref&gt; Čitav sat i po, [[Ratko Mladić|Mladićevi]] i [[Radovan Karadžić|Karadžićevi]] artiljerci tukli su iz svih oruđa po Predsjedništvu, Skupštini, Narodnom pozorištu, Domu sindikata, po najužem gradskom jezgru, po [[Stari Grad (Sarajevo)|Opštini Stari Grad]], ali i po [[Novo Sarajevo|Novom Sarajevu]].&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt; Nakon artiljerije usledio je napad na centar grada iz tri pravca: Vraca, odnosno Trebevića, Grbavice i Nedžarića, uz korišćenje tenkova, oklopnih transportera i artiljerijskog naoružanja. Ovom iznenadnom akcijom JNA je pokušala da zauzme zgradu Predsjedništva i ostale državne institucije Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt; Predsjednik predsjedništva BiH Alija Izetbegović je bio odsutan, jer se nalazio na mirovnim pregovorima u [[Lisabon]]u. U napadima je izgorjela [[zgrada glavne pošte u Sarajevu]], [[Elektroprivreda BiH]], a veliki dio grada je ostao bez telefonskih veza i bez struje.&lt;ref name=&quot;e-novine.com&quot;&gt;[http://www.e-novine.com/region/region-bosna/63858-Dan-kada-Sarajlije-odbranile-Predsjednitvo.html Dan kada su Sarajlije odbranile Predsjedništvo]&lt;/ref&gt;

Toga dana, građani Sarajeva okupljeni oko [[Teritorijalna odbrana|Teritorijalne odbrane]] BiH, zajedno sa Specijalnom jedinicom MUP-a, uspjeli su spriječiti pripadnike Jugoslovenske narodne armije i srpskih paravojnih snaga da uđu u grad i zauzmu zgradu [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] na Skenderiji te druge važne objekte u jezgru grada.&lt;ref name=&quot;e-novine.com&quot;/&gt; Zatečeni žestokim otporom branilaca grada i suočeni sa velikim gubitcima, u popodnevnim satima preživeli i ranjeni pripadnici JNA se povlače u kasarne. Nakon toga, pripadnici JNA na sarajevskom aerodrom zarobljavaju predsednika [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] [[Alija Izetbegović|Aliju Izetbegovića]], njegovu ćerku Sabinu i [[Zlatko Lagumdžija|Zlatka Lagumdžiju]], predsednika [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske partije BiH]], koji su se avionom Evropske zajednice vraćali sa mirovne konferencije u Lisabonu.&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;John F. Burns&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/iz_sveg_glasa_vicem_knjiga_jovana_divjaka_8_deo/24215109.html Kidnapovanje Alije Izetbegovića]&lt;/ref&gt;

Poslije neuspješnog pokušaja zauzimanja Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine, srpske snage su započele [[opsada Sarajeva|opsadu Sarajeva]]. Zatvoren je krug oko grada u prečniku od oko 60 kilometara. Postavljeni su tenkovi, minobacači, snajperi, topovi.&lt;ref name=&quot;e-novine.com&quot;/&gt;

Procenuje se da je u napadu JNA na Sarajevo 2. maja izginulo najmanje 35 vojnika i starešina JNA, oko šest civila, i 16 pripadnika [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije RBiH]].&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt;

== Napad na kolonu JNA u Sarajevu 3. maja ==
Narednog dana, [[3. maj]]a, preostale snage JNA su pokušale da se evakuišu iz Sarajeva i povežu sa snagama koje su vršile opsadu grada. Oko 13 časova posredstvom kanadskog generala [[Luis Mekenzi|Mekenzija]] (komandant [[UNPROFOR]]-a u [[BiH]]), sa generalom JNA Kukanjcem dogovorena je razmena. Sa Bosanske strane, [[Ejup Ganić]] je obavljao pregovore kako bi dogovorio da se predsjednik i njegova kćerka oslobode, a da se zauzvrat osigura siguran prolaz generala Kukanjca. Nije dogovoreno da vojni konvoj napusti kasarnu sa vojnicima i vojnom opremom.&lt;ref&gt;[http://www.e-novine.com/files.php?force&amp;file=documents/ejup_ganic_presuda/Ejup_Ganic_27_7_2010_BOS_109286030.pdf Presuda u slučaju Ejup Ganić]&lt;/ref&gt; U popodnevnim satima, Alija Izetbegović, njegova ćerka Sabina i Zlatko Lagumdžija, iz kasarne Lukavica gde su proveli noć, vojnim transporterima UNPROFOR-a, zajedno sa generalom McKenzijem, dolaze do komande 2. armijske oblasti.&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt;

Oko 17.30 časova, kolona od 30-ak vozila sa vojnom opremom, uglavnom kamiona, na čelu sa belim terenskim vozilom UNPROFOR-a, polazi sa Trga sporo se krećući ka [[Skenderija|Skenderiji]]. Na čelu kolone je bilo malo terensko vozilo u kome su bili general Mekenzi i Lagumdžija. Pozadi je bio oklopni transporter u kome su se nalazili Alija Izetbegović i general Kukanjac.&lt;ref name=&quot;danas.org&quot;&gt;[http://www.danas.org/content/svjedoci_rata_divjak/1841868.html Jovan Divjak za RSE o Dobrovoljačkoj]&lt;/ref&gt; Dolaskom u Dobrovoljačku ulicu, kolona je presečena i zaustavljena.&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt; Dobrovoljačka ulica (danas Hamdije Kreševljakovića), nalazi se nedaleko od zgrade Predsjedništva Bosne i Hercegovine, u blizini [[Miljacka|Miljacke]]. Desnu obalu Miljacke kontrolisale su snage Teritorijalne odbrane, a stotinjak metara nizvodno snage bosanskih Srba. Na tom mjestu se trebao izdvojiti transporter UNPROFOR-a u kojem se nalazio zatočeni predsjednik Alija Izetbegović. Tokom razgovora Divjaka i Izetbegovića, na začelju, oko 200 do 300 metara dalje, je otvorena vatra na kolonu, na šta je [[Jovo Divjak]] reagovao naredbom iz sveg glasa: &quot;Ne pucaj, ne pucaj!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jovo Divjak viče &quot;Ne pucaj!&quot; u Dobrovoljackoj ulici |url=http://www.slobodnaevropa.org/media/video/1843827.html |access-date=2012-05-03 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305112753/http://www.slobodnaevropa.org/media/video/1843827.html }}&lt;/ref&gt; Prema izjavama svedoka, u napadu na kolonu učestvovali su pripadnici Teritorijalne Odbrane, &quot;Zelenih beretki&quot;, &quot;Patriotske lige&quot;, kao i više samostalnih naoružanih grupa.&lt;ref name=&quot;О Ганићевој одговорности&quot;&gt;[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/543301/%D0%9E+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98+%D0%BE%D0%B4%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8.html О Ганићевој одговорности]&lt;/ref&gt; Komanda tih grupa tada još uvek nije bila objedinjena, a telefonske veze nisu radile.&lt;ref name=&quot;danas.org&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|Mogao sam da vidim kako vojnici teritorijalne odbrane proturaju cevi kroz prozore civilnih automobila, koji su bili deo konvoja, i pucaju. Video sam kako se krv sliva niz vetrobrane kola.... Bio je to definitivno najgori dan u mom životu.&lt;ref&gt;[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/3/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD/885296/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%99%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0,+%D0%B7%D0%BB%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD+%D0%B1%D0%B5%D0%B7+%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B5.html RTS: Dobrovoljačka, zločin bez kazne, 03. maj 2011]&lt;/ref&gt; | general [[Luis Makenzi]], „Čuvar mira - put u Sarajevo“}}

Nakon što je razmjena izvršena, Izetbegović, Kukanjac, ali ni tadašnji komandant UNPROFOR-a, Louis Mekenzi, nisu znali šta se desilo, niti zbog čega je došlo do pucnjave.&lt;ref name=&quot;slobodnaevropa.org&quot;&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/tema_sedmice_ganic/1976474.html Slučaj na kojem se prelamaju ukupni odnosi na Balkanu]&lt;/ref&gt; Jovo Divjak veruje da niko nije izdao naređenje, već je to bila samoinicijativa pojedinaca.&lt;ref name=&quot;danas.org&quot;/&gt; Bivši pripadnik Specijalne jedinice MUP-a BiH Zoran Čegar kaže da je incident nastao zato što je jedan od prisutnih naoružanih ljudi iz Sarajeva otvorio vrata transportera i od pukovnika (misli da je bio Radulović) tražio revolver, a kad mu ovaj mu nije dao, on mu je oteo i pucao u glavu.&quot;&lt;ref name=&quot;Dva skupa u Dobrovoljačkoj&quot;/&gt; Prema navodima srpskog Tužilaštva, kolona je napadnuta na osnovu naredbe koju je izdao Zaim Backović Zagi, pomoćnik komandanta TO:

{{izdvojeni citat|Naređenje za sve jedinice: Sva pokretna vozila neprijatelja uništiti. Pripremiti zapaljive smese i sve paliti. Blokirati jedinicu i odmah po njima. Obarajte stabla da se ne mogu ni milimetra maknuti. Nema prilaza UNPROFOR-ovim vozilima dok predsednik ne bude u Predsedništvu. Odmah, odmah zarobiti sve. Neka sve jedinice koje su blizu Dobrovoljačke dejstvuju po ovoj vojsci.&lt;ref name=&quot;О Ганићевој одговорности&quot;&gt;[http://www.rts.rs/page/stories/ci/story/134/%D0%A5%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0/543301/%D0%9E+%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%98+%D0%BE%D0%B4%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8.html О Ганићевој одговорности]&lt;/ref&gt;}}

Nakon pucnjave, pripadnici TO BiH u zarobili više vozila i oko 215 vojnika JNA.&lt;ref name=&quot;danas.org&quot;/&gt; Podaci o broju ubijenih su protivurečni. [[Jovan Divjak]] procenjuje da je tada na ulici ubijeno oko 7-8 pripadnika Jugoslovenske armije.&lt;ref name=&quot;slobodnaevropa.org&quot;/&gt; Bivši pripadnik Specijalne jedinice MUP-a BiH Zoran Čegar kaže da su nakon incidenta &quot;zatekli šest mrtvih ljudi&quot;, jednu ženu, jednog vojnika, tri pukovnika i jednog potpukovnika.&lt;ref name=&quot;Dva skupa u Dobrovoljačkoj&quot;/&gt; General [[Milutin Kukanjac]], koji je vodio konvoj JNA kroz Dobrovoljačku ulicu, također tvrdi da je 6 ljudi poginulo u napadu.&lt;ref name=&quot;b92&quot;&gt;{{cite web| publisher=B92| url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&amp;mm=03&amp;dd=05&amp;nav_category=64&amp;nav_id=497006| title=Sarajevo ogorčeno zbog Divjaka| date=5. ožujka 2011| accessdate=7. ožujka 2011}}&lt;/ref&gt;

{{izdvojeni citat|Pošto se mnogo manipulisalo, lagalo, izmišljalo o tome kol'ko je stradalo u Dobrovoljačkoj ulici, vreme je jednom da se kaže tačno, a to mogu samo ja. U toj Dobrovoljačkoj ulici oni su napali sanitetsko jedno vozilo i poginuo je jedan vojnik, Tomović Zdravko iz Han Pijeska. Tri pukovnika: Sokić Miro, Radulović dr Budimir i Mihailović Boško. Jedan potpukovnik, Jovanić Boško i jedna žena, muslimanka Šuko Nurmela... Znači, šest osoba je stradalo od 261. Valjda su ovi u Beogradu izgubili strpljenje što mi nismo stradali, što ne stradamo. Te laži koje su prosute oko Dobrovoljačke nešto je najsramnije što se može čuti. Ja sam se borio da to obelodanim. [[Večernje novosti|Novosti]] nisu smele, [[Politika (novine)|Politika]] - ma ni govora. [[Radio-televizija Srbije|Televizija Srbije]] - ma ni govora. [[Radio Beograd]] - ma kakvi. Do dan-danas.&lt;ref&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/tema_sedmice_jovan_divjak/2335988.html Slučaj Divjak: Politička igra sa herojem Sarajeva]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=M5fgD1zsiNA Milutin Kukanjac o broju poginulih pripadnika JNA u Dobrovoljackoj ulici]&lt;/ref&gt;| general [[Milutin Kukanjac]], zapovednik konvoja JNA u povlačenju iz Sarajeva}}

Prema nalazu britanskog suda, koji je bio nadležan za slučaj izručenja Ejupa Ganića Srbiji, ubijeno je sedmoro ljudi.&lt;ref name=&quot;Ruganje s pravdom&quot;&gt;{{Cite web |title=Ruganje s pravdom |url=http://www.e-novine.com/region/region-tema/45530-Ruganje-pravdom.html |access-date=2012-05-03 |archive-date=2016-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307160620/http://www.e-novine.com/region/region-tema/45530-Ruganje-pravdom.html }}&lt;/ref&gt;

== Različita tumačenja ==

Manipulacije &quot;Dobrovoljačkom&quot; traju decenijama. Neke od najgorih su one o broju poginulih, ali i one koje poistovjećuju događaje od 2. maja kada su tenkovi JNA krenuli na zvanične institucije BiH i 3. maja kada se desio napad u Dobrovoljačkoj. Iako je riječ je o dva odvojena događaja, njih mediji u Srbiji dovode u isti kontekst, čime se mitologizira cela priča:

{{izdvojeni citat|Osnovni razlog je da se karakter oba događaja promijeni, da se ta dva događaja praktično spoje u jedan i da se kroz spajanje i gubitaka ljudskih JNA iz 2. maja sa nekolicinom ranjenih i poginulih 3. maja stvori utisak da je sve se to desilo u istom trenutku, iz istog razloga, na istom mjestu i time mitologizira cijela priča o Dobrovoljačkoj ulici.“&lt;ref&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/dobrovoljacka_obiljezavanje_/2026192.html Slučaj Dobrovoljačka ponovo u centru pažnje]&lt;/ref&gt;|[[Svetozar Pudarić]]}}

U medijima se govori i preko 200 zarobljenih pripadnika JNA, ali oni su zapravo ubrzo pušteni.&lt;ref&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/dobrovoljacka/1974825.html Šta se desilo u &quot;Dobrovoljačkoj&quot; 1992.?]&lt;/ref&gt; Tokom rata su na Palama montirali snimak na kojem Jovo Divjak viče “Ne pucaj!“. Iz svakog njegovog uzvika “Ne pucaj! “ isecali su “Ne” a ostatak emitovali uz komentar kako on, srpski izdajnik, poziva na ubijanje vojnika JNA u Dobrovoljačkoj ulici.&lt;ref name=&quot;Radovanović&quot;/&gt;

[[Jovo Divjak]], komandant obrane Sarajeva, nikada nije osporio činjenicu da se u Dobrovoljačkoj ulici desio zločin i da on mora da dobije sudski epilog, zato je odmah poslije rata zahtijevao da događaji u Dobrovoljačkoj moraju da budu procesuirani i to u BiH, u protivnom sve će se izroditi u nakazne forme.&lt;ref name=&quot;Ruganje s pravdom&quot;/&gt; Sarajevski politički analitičar [[Enver Kazaz]] smatra da je u Dobrovoljačkoj „počinjen ratni zločin koji ne služi na čast onima koji baštine oslobodilačku borbu Armije BiH“ i da negirati taj zločin podrazumijeva duvati u njedra negatorima [[genocid]]a.&lt;ref name=&quot;Dva skupa u Dobrovoljačkoj&quot;/&gt;

== Suđenja ==
Srpsko [[Tužilaštvo za ratne zločine]] je predmet „Dobrovoljačka“ preuzelo od [[Vojni sud|Vojnog suda]] u Beogradu pokrenutog još [[1992.]] godine, protiv 19 državljana BiH osumnjičenih za napad na kasarnu u Sarajevu i kolonu JNA u Dobrovoljačkoj ulici, [[2]]. i [[3. maj]]a [[1992]]. godine. Među optuženima za ove ratne zločine nalaze se [[Ejup Ganić]], [[Haris Silajdžić]], [[Hasan Efendić]] tada komandant Teritorijalne odbrane, [[Sefer Halilović]], [[Mustafa Hajrulahović]], [[Zaim Backović]], [[Jovan Divjak]], [[Fikret Muslimović]], [[Kerim Lončarević]], [[Ivo Komšić]], [[Stjepan Kljujić]]. Predstavnici BiH su zaključili da je Srbija prekršila Rimski dogovor jer nije tražila mišljenje [[Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije|Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]] prije podnošenja istrage.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Mackic|first=Erna|title=Serbian Probe into JNA Deaths Alarms Bosnians|url=http://www.balkaninsight.com/en/main/news/18366/|publisher=Balkan Investigative Reporting Network}}&lt;/ref&gt;

Slučaj „Dobrovoljačka” ustupljen je Haškom tribunalu koji je tokom [[2002]]. i [[2003]]. godine sproveo istragu i ispitao dokazni materijal. 2003. godine, zaključivši da nema nikakvog razloga za kaznenu prijavu protiv [[Jovan Divjak|Jovana Divjaka]].&lt;ref name=&quot;Ruganje s pravdom&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title = RULES OF THE ROAD: NO GROUNDS FOR PROSECUTION OF GENERAL DIVJAK| url = http://www.sense-agency.com/icty/rules-of-the-road-no-grounds-for-prosecution-of-general-divjak.29.html?news_id=12580&amp;cat_id=1| publisher = Sense Agency| date = 3. 03. 2011.| accessdate = 7. 03. 2011.| archivedate = 2012-03-16| archiveurl = https://web.archive.org/web/20120316215727/http://www.sense-agency.com/icty/rules-of-the-road-no-grounds-for-prosecution-of-general-divjak.29.html?news_id=12580&amp;cat_id=1| deadurl = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Gutman|first=Roy|title=Serbia pursues Ejup Ganic for war crimes. Or is it a vendetta?|url=http://www.csmonitor.com/World/Europe/2010/0412/Serbia-pursues-Ejup-Ganic-for-war-crimes.-Or-is-it-a-vendetta|publisher=Christian Science Monitor}}&lt;/ref&gt;

1. marta [[2010]]. godine, [[Ejup Ganić]], koji se također našao na popisu, priveden je u [[London]]u zbog [[Interpol]]ove poternice čije raspisivanje je inicirala Srbija, ali je ubrzo oslobođen jer je sudac [[Timothy Workman]] donio presudu prema kojoj je cijeli postupak &quot;politički motiviran&quot; jer je JNA bila neprijateljska vojska koja je ratovala protiv Bosne, te je stoga bila &quot;legitimna meta&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.judiciary.gov.uk/NR/rdonlyres/63FBA6BB-59F4-4BAF-BA78-95FED04AAEC2/0/serbiavganic27072010.pdf|title=The Government of the Republic of Serbia vs. Ejup Ganić|last=Workman|first=Timothy|date=27. 07. 2010.|publisher=City of Westminster Magistrates’ Court|page=3|language=English|accessdate=4 March 2011|archivedate=2011-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110601205811/http://www.judiciary.gov.uk/NR/rdonlyres/63FBA6BB-59F4-4BAF-BA78-95FED04AAEC2/0/serbiavganic27072010.pdf|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Prema nalazu britanskog suda, tada je ubijeno sedmoro ljudi.&lt;ref name=&quot;Ruganje s pravdom&quot;/&gt; Sudija Workman je u svojoj presudi naveo da je sporan samo napad na sanitetsko vozilo u koloni JNA koja se tog dana izvlačila iz Sarajeva:

{{izdvojeni citat|„Smatram da napadom na Dom JNA (2. maja) nije počinjen bilo kakav zločin. (...) Sljedećeg dana, grupa od 30 vozila JNA otišla je iz Doma kako bi vratila Predsjednika Izetbegovića u Predsjedništvo BiH. Također je iskorištena prilika da se organizira evakuacija snaga JNA i vojne opreme iz Doma do određene destinacije van grada. Zahtjev ne sadrži ništa na osnovu čega bi se prekršaj koji se navodno sastoji od izdavanja naredbe za napad na vojni konvoj okarakterizirao teškom povredom Ženevskih konvencija 1949. Međutim, u zahtjevu se spominje vozilo hitne pomoći u sklopu konvoja te da je dr Ganić izdao izričitu naredbu da se navedeno vozilo u konvoju napadne. U toj limitiranoj mjeri se slažem da je navedeni postupak prekršaj koji podliježe izručenju. Nisam uvjeren da je ostatak konvoja imao bilo kakvo pravo na zaštitu ili da su vojnici u 30 vozila bili ratni zarobljenici”.&lt;ref&gt;[http://www.bigradiobl.com/vijesti/rs-sutra-obiljezava-zlocin-u-dobrovoljackoj RS sutra obilježava stradanje vojnika JNA u Dobrovoljačkoj]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|Odluka Gradskog suda u Westminsteru u slučaju Ejup Ganić}}

U presudi britanskog suda konstatovano je da, od „prvog dana ovog saslušanja, postoje prima facie dokazi o zloupotrebi procesa“. U tački 39 presude ističe se da „s obzirom na sve okolnosti i dokaze, sud zaključuje da je reč o zloupotrebi procesa za izručenje jer je, prema zaključku suda, motiv za gonjenje Ejupa Ganića zasnovan na politici, rasi ili religiji“. Tokom izvođenja ključnih dokaza zamenik tužioca za ratne zločine Milan Petrović je, tokom unakrsnog ispitivanja, priznao da je srpsko Tužilaštvo 2007. godine podiglo optužnicu na osnovu lažnih dokaza, odnosno falsifikovanih dokumenata protiv [[Ilija Jurišić|Ilije Jurišića]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Falsifikati i ucene |url=http://pescanik.info/content/view/5459/171/ |access-date=2012-05-03 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831140843/http://pescanik.info/content/view/5459/171/ }}&lt;/ref&gt;

[[2011]]. godine, [[Jovan Divjak]] je priveden u [[Beč]]u zbog identične potjernice. Međutim, [[Austrija]] je odbila predati ga Srbiji sa obrazloženjem da se „ne bi moglo očekivati pošteno suđenje u Beogradu”.&lt;ref name=&quot;reuters&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.e-novine.com/srbija/srbija-tema/63636-Usporavanje-procesa-ratne-zloine.html Usporavanje procesa za ratne zločine]&lt;/ref&gt; Nakon trogodišnje istrage u predmetu „Dobrovoljačka“, međunarodni tužilac u Tužilaštvu BiH [[Jude Romano]] je početkom [[2012]]. godine donijeo odluku o obustavi istrage protiv 14 osoba, jer oni nisu učinili krivična dela za koja se terete:

{{izdvojeni citat|„Protiv Ganić Ejupa, Efenedić Hasana, Backović Zaima, Divjak Jovana, Pušina Jusufa, Švrakić Emina, Vikić Dragana, Muslimović Fikreta, Topić Dževada, Berović Jovice, Jusupović Rešada, Kecman Jusufa, Dolan Damira i Hodžić Ibrahima jer je utvrđeno da u radnjama navedenih osumnjičenih nisu sadržana obilježja krivičnog djela. Nakon opsežne istrage, naredba o obustavi istrage protiv navedenih osumnjičenih donesena je na temelju 352 izjave svjedoka, te 412 materijalnih dokaza koji uključuju dokumente, videozapise, presretnute razgovore i druge dokazne materijale“.&lt;ref&gt;[http://www.slobodnaevropa.org/content/tuzilastvo_bih_obustavilo_istragu_za_dobrovoljacku/24454816.html Tužilaštvo BiH obustavilo istragu protiv Ganića i Divjaka]&lt;/ref&gt;|Portparol Tužilaštva BiH Boris Grubešić}}

Istragom je utvrđeno da je u Dobrovoljačkoj ubijeno 7 i ranjeno 14 osoba nakon što su onesposobljene za borbu. „Istraga u vezi sa ovim radnjama se nastavlja zbog postojanja osnovane sumnje da je počinjeno krivično delo ratnog zločina, jer je na žrtve otvarana vatra nakon što su bile onesposobljene za borbu ili dok su se nalazile u sanitetskom vozilu“, zaključuje Tužilaštvo BiH.&lt;ref name=&quot;Skrivanje istine o Dobrovoljačkoj&quot;&gt;[http://www.e-novine.com/stav/58226-Skrivanje-istine-Dobrovoljakoj.html Skrivanje istine o Dobrovoljačkoj]&lt;/ref&gt;

Nakon ovoga je usledila pritužba [[MUP Republike Srpske|MUP-a Republike Srpske]] Tužiteljstvu BiH na odluku o slučaju Dobrovoljačka.&lt;ref&gt;[http://www.hercegbosna.org/kolumne/politika/prituzba-mup-a-republike-srpske-tuziteljstvu-bih-na-odluku-o-slucaju-dobrovoljacka-5133.html Pritužba MUP-a Republike Srpske Tužiteljstvu BiH na odluku o slučaju Dobrovoljačka]&lt;/ref&gt; Međunarodni tužilac u Tužilaštvu BiH Jude Romano obavijestio je Ministarstvo unutrašnjih poslova [[Republika Srpska|Republike Srpske]] da nema pravo prigovora na odluku Tužilaštva o obustavljanju istrage u &quot;predmetu Dobrovoljačka ulica&quot; jer po članu 224. Zakona o krivičnom postupku BiH samo oštećena strana ima pravo podnijeti pritužbu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.24sata.info/vijesti/bosna-i-hercegovina/85325-Romano-MUP-nema-pravo-prigovora-odluku-slucaju-Dobrovoljacka.html |title=Romano: MUP RS nema pravo prigovora na odluku u slučaju Dobrovoljačka |access-date=2012-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210174818/http://24sata.info/vijesti/bosna-i-hercegovina/85325-Romano-MUP-nema-pravo-prigovora-odluku-slucaju-Dobrovoljacka.html |archive-date=2019-12-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Srpski tužilac [[Vladimir Vukčević]] kaže da će Tužilaštvo nastaviti istragu, jer „raspolaže dokazima o događajima u Dobrovoljačkoj a salušalo je i svedoke koji osumnjičene terete za učešće u zločinu“.&lt;ref name=&quot;Skrivanje istine o Dobrovoljačkoj&quot;/&gt;

Slučaj „Dobrovoljačka“ još uvek nema sudski epilog.

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Opsada Sarajeva]]
* [[Tuzlanska kolona]]

== Vanjske veze ==
* [http://www.danas.org/section/Dobrovoljacka_dossier/1126.html Dosije Dobrovoljačka] (Slobodna Evropa)
* [http://www.e-novine.com/files.php?force&amp;file=documents/ejup_ganic_presuda/Ejup_Ganic_27_7_2010_BOS_109286030.pdf Presuda u slučaju Ejup Ganić]
* [http://balkans.aljazeera.net/makale/slucaj-dobrovoljacka-falsifikovanje-istine Slučaj Dobrovoljačka: Falsifikovanje istine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514225813/http://balkans.aljazeera.net/makale/slucaj-dobrovoljacka-falsifikovanje-istine |date=2012-05-14 }}
* [http://www.e-novine.com/region/region-bosna/37069-Poetak-opsade-pokuaj-osvajanja-Sarajeva.html Početak opsade i pokušaj osvajanja Sarajeva]
* [http://www.e-novine.com/region/region-bosna/63858-Dan-kada-Sarajlije-odbranile-Predsjednitvo.html Dan kada su Sarajlije odbranile Predsjedništvo]
* [http://www.danas.org/content/svjedoci_rata_divjak/1841868.html Jovan Divjak za Slobodnu Evropu o Dobrovoljačkoj]
* [http://www.slobodnaevropa.org/media/video/1843827.html Jovo Divjak viče &quot;Ne pucaj!&quot; u Dobrovoljackoj ulici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305112753/http://www.slobodnaevropa.org/media/video/1843827.html |date=2016-03-05 }} (video)
* [http://www.youtube.com/watch?v=M5fgD1zsiNA Milutin Kukanjac o broju poginulih pripadnika JNA u Dobrovoljackoj ulici] (video) 
* [http://www.hercegbosna.org/kolumne/politika/prituzba-mup-a-republike-srpske-tuziteljstvu-bih-na-odluku-o-slucaju-dobrovoljacka-5133.html Pritužba MUP-a Republike Srpske Tužiteljstvu BiH na odluku o slučaju Dobrovoljačka]

[[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Historija Sarajeva]]
[[Kategorija:Jugoslavenska narodna armija]]</text>
      <sha1>jlgbcejis340t5n6unsmwe3pv8fssu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nina Badrić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155775</id>
    <revision>
      <id>42717163</id>
      <parentid>42680961</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13887" sha1="sjfhykrli6kpr485wqrl5mqleogy18q" xml:space="preserve">{{Glazbenik
| Ime                  = Nina Badrić
| Img                  = Nina badrić.jpg
| Img_capt             = 
| Img_size             = 
| Landscape            = 
| Background           = solo_izvođač
| Rodno_ime            = Nina Badrić
| Pseudonim            = Nina - dobra vila
| Rođenje              = [[4. 7.|4. srpnja]] [[1972]].
| Mjesto rođenja       = {{flagicon|SFRJ}} [[Zagreb]], [[SFRJ]]
| Smrt                 = 
| Prebivalište         = {{flagicon|HRV}} [[Zagreb]], [[Hrvatska]]
| Instrument           = [[pjevanje|Vokal]]
| Žanr                 = [[Pop]], [[rock and Roll|rock]], [[rhythm and blues|ritam i blues]]
| Zanimanje            = [[Muzičar|Glazbenica]]
| Djelatno_razdoblje   = Početkom [[1990-e|1990-ih]] - danas
| Producentska_kuća    = [[Croatia Records]], [[Aquarius Records]]

| Angažman             = 
| URL                  = [http://www.ninabadric.com/ Službene stranice]
| nagrade              = Višestruka osvajačica nagrade [[Porin (nagrada)|Porin]]
| Značajni instrumenti = 
}}
'''Nina Badrić''' ([[Zagreb]], [[4. 7.|4. srpnja]] [[1972]].), [[hrvatska]] je [[pop]] [[pjevač]]ica i višestruka osvajačica prestižne nagrade '''[[Porin (nagrada)|Porin]]'''. Jedna je od najcjenjenijih i najtrofejnijih [[muzičar|glazbenika]] čija se popularnost proširila i izvan granica Hrvatske.

Sa devet godina pjevala je u dječjem zboru 'Zvjezdice', sa kojim je putovala po svijetu, snimila nekoliko albuma i stekla velikog iskustva u zborskom i [[gospel]] pjevanju&lt;ref&gt;[http://www.t-mobile.hr/mf/mf-pages/nina-bio.asp. T-mobile.hr]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Životopis Nine Badrić&lt;/ref&gt;. Svoj prvijenac ''[[Godine nestvarne]]'' objavljuje [[1995]]. godine za [[diskografija|diskografsku kuću]] [[Croatia Records]], ali veći uspjeh dolazi tek nakon dueta sa [[Emilija Kokić|Emilijom Kokić]] i skladbe &quot;Ja sam vlak&quot;&lt;ref&gt;[http://www.muzika.hr/default.aspx?id=6569. Muzika.hr]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Recenzija albuma ''Ljubav za ljubav''&lt;/ref&gt;. [[2002]]. godine u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] proglašena je najboljim stranim izvođačem i dobitnica je glazbenog 'Oscara'. Četiri puta se natjecala na '''[[Dora (festival)|Dori]]''' (Hrvatsko natjecanje za pjesmu Eurovizije).

[[11. 9.|11. rujna]] [[2006]]. godine Nina Badrić se u intimnoj atmosferi u [[bale|istarskim Balama]], udala za svog dugogodišnjeg dečka Bernarda Krasnića&lt;ref&gt;[http://dnevnik.hr/scena/glazba/nina-badric-se-udala.html. Dnevnik.hr]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Udala se Nina Badrić, [[13. 9.|13. rujna]] [[2006]]., 10:46 - Večernji list&lt;/ref&gt;.

== Biografija ==
=== Zvjezdice ===
Nina Badrić rodila se 4. srpnja 1972. godine u Zagrebu. Pohađala je [[osnovna škola|osnovnu školu]] &quot;Otokar Keršovani&quot;, koja kasnije [[1995]]. godine mijenja ime u &quot;Dr. Ivan Merz&quot;&lt;ref&gt;[http://www.os-imerz-zg.skole.hr/skola/povijest Osnovna škola Dr. Ivan Merz Zagreb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221125923/http://www.os-imerz-zg.skole.hr/skola/povijest |date=2008-12-21 }} -Pogled unatrag ili povijest OŠ &quot;Dr. Ivan Merz&quot;&lt;/ref&gt;. Glazbom se počinje baviti već kao devetogodišnja djevojčica, pjevajući u dječjem zboru 'Zvjezdice'. Sa 'Zvjezdicama' je proputovala gotovo čitavi svijet, snimila nekoliko [[album]]a i stekla veliko glazbeno iskustvo u zborskom i [[gospel]] pjevanju. Nina nije prva kojoj su 'Zvjezdice' pomogle u daljnjoj karijeri, pa tako nakon sedam godina provedenih u zboru, Nina odlazi u studijo gdje pjeva prateće vokale izvođačima kao što su [[Parni valjak]], [[Prljavo kazalište]] i drugi.

=== Početak uspjeha ===
Jedan od najzaslužnijih ljudi za njezinu glazbenu karijeru je pokojni [[Dino Dvornik]], koji joj je prema njezinim riječima jako puno pomogao. Dok je pjevušila uz radio u jednom butiku u kojem je radila, na vratima se pojavio Dino Dvornik, koji je tada bio velika hrvatska zvijezda. Dino je tada ugasio radio i rekao joj da sad otpjeva to isto bez pratnje. Bio je vrlo impresioniran onim što je čuo i sutra dan je odmah sa Ninom obišao nekoliko diskografskih kuća po Zagrebu&lt;ref name=&quot;Ex&quot;&gt;{{Cite web |title=Intervju sa Ninom Badrić za časopis Extra |url=http://www.balkanmedia.com/magazin/5271/nina_badric_o_turneji_djetinjstvu.html |access-date=2012-05-17 |archivedate=2011-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110301023445/http://www.balkanmedia.com/magazin/5271/nina_badric_o_turneji_djetinjstvu.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;.

{{izdvojeni citat|Dino mi je tada dao vjetar u leđa i prijateljski zagrljaj, i nikad nisam, niti ću mu to ikada zaboraviti. Tijekom godina postali smo dobri prijatelji. Bio je moja glazbena ikona, htjela sam biti takva, hrabra, drukčija i svoja&lt;ref name=&quot;Ex&quot;/&gt;}}

Kasnije je imala svoj prvi veći nastup na 'Croviziji', gdje je pobijedila sa skladbom &quot;Ostavljam te&quot;, u suradnji sa [[Rajko Dujmić|Rajkom Dujmićem]], [[Jesenko Houra|Jesenkom Hourom]] i svojim prvim menadžerom Danijelom Koletićem. Ubrzo nakon toga potpisuje svoj prvi profesionalni ugovor sa izdavačkom kućom [[Croatia Records]] i 1995. godine objavljuje svoj prvijenac ''[[Godine nestvarne]]''. Tonski snimatelji na albumu bili su Tihomir Borošak i Dejan Parmak, a [[producent|izvršni producent]] bio je Denis Curman, dok se materijal miksao i snimao u studiju Nostradamus. Album je vrlo dobro prošao kod publike, međutim Nina prvi veći uspjeh bilježi u duetu sa pjevačicom Emilijom Kokić i skladbom &quot;Ja sam vlak&quot;.

=== Uspjeh i daljnja karijera ===
Nakon toga slijedi vrijeme Ninine uspješne glazbene karijere, koja dolazi na vrhunac objavljivanjem albuma ''[[Personality]]'' iz [[1997]]. godine, za izdavačku kuću Zg Zoe Music. Album je najprodavaniji u godinama 1997. i 1998., a Nina sa njim osvaja dva [[Porin (nagrada)|Porina]], i to za najbolju žensku vokalnu izvedbu i za najbolji album pop i zabavne glazbe. Također obrada skladbe &quot;I'm so excited&quot; od [[sjedinjene Američke Države|američkog]] [[Rhythm and blues|R&amp;B]] sastava 'The Pointer Sisters', donosi joj i inozemni uspjeh.

Nakon toga [[1999]]. godine objavljuje album ''[[Unique]]'', na kojemu se nalazi 13 kompozicija od kojih se dvije pojavljuju u dvije verzije, &quot;Woman in love&quot; u običnoj i remiks i &quot;Po dobru ti me pamti&quot; u vokalnoj i instrumentalnoj. Na snimanju su sudjelovali brojni hrvatski glazbenici, Boytronic, [[Ilan Kabiljo]], Ante Pecotić, Željko Banić, Pegy, Davor Devčić, Igor Geržina, Mario Igrec, te članice sastava [[Divas]]. Većina materijala snimljena je u studiju 'Croatia Records' i 'J.M. Trooly'.

[[Singl]]om &quot;Nek ti bude kao meni&quot;, Nina najavljuje svoj četvrti album pod nazivom ''[[Nina (album)|Nina]]'', koji izlazi [[2000]]. godine, pod oznakom Croatie Records. Materijal na albumu sastoji se od dvanaest skladbi, a njihovi autori su Darko Juranović (producent albuma), Ivana Husar, Sandra Sagena, Brešković Brothers, Baby Dooks, Miroslav Lesić, Aleksandra Kovač, [[Sonja Kovač]], Predrag Martinjak, Miro Vidović, Nino Mlinac, Fresh Jay i Nina Badrić. Uz ovu ekipu na snimanju, koje se obavljalo u zagrebačkom studiju Morris, sudjelovali su i brojni drugi glazbenici kao što su; Krešimir Tomec ([[Cubismo]]), Daria Hodnik Marinković, Jadranka Krištof, sastav 'XL', Zlatan Došlić (Cubismo), Hrvoje Rupčić (Cubismo), Davor Križić (Cubismo), Renata Sabljak, Robert Vrbančić, Kristijan Zorjan, Josip Grah, D.J. 279 ([[London]]). Album ''Nina'' donosi i drugi singl &quot;Ako kažeš da me ne voliš&quot;, za kojeg je snimljen i [[video|video spot]]&lt;ref&gt;[http://www.posluh.hr/ezine/promo1/promo170.htm Posluh.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120122150844/http://www.posluh.hr/ezine/promo1/promo170.htm |date=2012-01-22 }} - Recenzija albuma ''Nina'' - Nina Basrić&lt;/ref&gt;. [[2003]]. godine objavljuje kompilaciju ''[[Collection]]'' i studijski album ''[[Ljubav (album)|Ljubav]]''. Album ''Ljubav'' sadrži trinaest skladbi, od kojih su dvije objavljene kao singlovi, &quot;Čarobno jutro&quot; (izvedena na natjecanju &quot;Dora&quot;) i &quot;Za dobre i loše dane&quot;. Materijal je snimljen u zagrebačkom studiju Morris, a na njemu je opet sudjelovala brojna skupina [[muzičar|glazbenika]].

Velikim solističkim koncertom kojeg je održala [[14. 2.|14. veljače]] [[2005]]. godine (dan [[Valentinovo]]) u [[Dom sportova|Domu sportova]] u Zagrebu, Nina je obilježila vrhunac svoje glazbene karijere&lt;ref&gt;[http://www.aquarius-records.com/izdanje-opsirnije.php?pID=253 Aquarius-records.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060102131414/http://www.aquarius-records.com/izdanje-opsirnije.php?pID=253 |date=2006-01-02 }} - Nina Badrić - ''Ljubav za ljubav - Live'', osvrt od [[27. 7.|27. srpnja]] [[2005|2005.g]].&lt;/ref&gt;. Koncert je bio i humanitarnog karaktera s kojim je Nina podržala akciju [[UNICEF]]-a za udomljavanje napuštene djece. Posebno za ovu priliku Nina je pripremila svoje stare hitove u novom aranžmanu, koje su obradili Ante Gelo i Darko Juranović. Koncert je sniman i iste godine izlazi uživo album na dvostrukom [[CD]]-u, ''[[Ljubav za ljubav - Live]]'', kojeg objavljuje izdavačka kuća [[Aquarius Records]]. Materijal se sastoji od 23 skladbe, koje su pokrile do tada čitavu Nininu glazbenu karijeru.

U [[novembar|studenom]] [[2007]]. godine, izlazi njezin sedmi studijski album simboličnog naziva ''[[07 (album)|07]]''. Nakon što je njezin zadnji album ''Ljubav'' napunio vrhove svih Top ljestvica, istim putem je krenuo i ''07'', kada se odmah po objavljivanju počeo vrtjeti po svim radio postajama. Album je pripremala u [[london]]skim glazbenim studijima. O samom nazivu albuma Nina je rekla:

{{izdvojeni citat|Sedmi je po redu u mojoj karijeri, sedam  je moj najdraži broj i nekako mi se učinilo zgodno tako nazvati album. Ionako niti jedan svoj album nisam nikada nazvala po samo jednoj pjesmi, jer želim da ljudi sami odaberu svoju najdražu, bez moga sugeriranja.&lt;ref&gt;[http://www.balkanmedia.com/magazin/4908/nina_badric_novi_album_%6007.html Balkanmedija] - Nina Badrić, novi album ''07'', osvrt od [[21. 11.|21. studenog]] [[2007|2007.g]].&lt;/ref&gt;}}

Album otvara skladba &quot;Kralj života moga&quot;, koju u duetu izvodi sa [[Romi|romskom]] divom Ljiljanom Petrović - Buttler. Materijal sadrži još jedan duet, kojeg Nina izvodi sa Montellom Jordanom u skladbi &quot;Ne dam te nikom&quot;&lt;ref&gt;[http://www.clubbing.hr/clanci/resident-dj/nina-badric-predstavila-novi-albumvideo Nina Badrić Predstavlja novi album ''07''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313074340/http://clubbing.hr/clanci/resident-dj/nina-badric-predstavila-novi-albumvideo |date=2016-03-13 }} - Osvrt od [[1. 2.|1. veljače]] [[2008|2008.g]].&lt;/ref&gt;. Album je stvarala više od dvije godine, a na njemu su sudjelovali brojni velik glazbenici, a neki od njih su: Thomas Burić, Dražen Kvočić-Dash, Aleksandra Milutinović, Ljiljana Petrović Buttler, Montell Jordan, te Steve Sidwell.

U studenome 2011. Nina objavljuje novi studijski album, nazvan [[NeBo (album)|Nebo]].

Nina je izabrana da predstavlja Hrvatsku na [[Eurosong 2012|Pjesmi Eurovizije 2012.]] u [[Azerbejdžan|Azerbajdžanu]].

== Diskografija ==
=== Albumi ===
'''Studijski'''
# ''[[Godine nestvarne]]'' - 1995.
# ''[[Personality]]'' - 1997.
# ''[[Unique]]'' - 1999.
# ''[[Nina (album)|Nina]]'' - 2000.
# ''[[Ljubav (album)|Ljubav]]'' - 2003.
# ''[[07 (album)|07]]'' - 2007.
# ''[[NeBo (album)|NeBo]]'' - 2011.

'''Kompilacije'''
# ''[[Collection]]'' (kompilacija) - 2003.
# ''[[Ljubav za ljubav - Live]]'' (uživo) - 2005.

=== Festivali i kompilacije ===
# 1997. - Dance 1
# 1998. - Supergirl
# 2000. - Super Hitovi 1998-2000
# 2001. - Super Hitovi 2000-2001
# 2001. - Tonika 2001
# 2003. - Dora 2003
# 2004. - Galeb i ja
# 2004. - Hrvatski Radijski Festival 2004
# 2005. - Hitomanija 2
# 2005. - Turky party - prvih 10 godina 2
# 2006. - Ja sam zaljubljen
# 2006. - Tulum za dušu Vol. 2

== Nagrade ==
Nina Badrić osvojila je mnoge glazbene nagrade, a između ostalog više puta je pobijedila na dodijeli prestižne diskografske nagrade '''[[Porin (nagrada)|Porin]]'''.
* 1998. Porin za najbolju žensku vokalnu izvedbu - za izvedbe na albumu ''[[Personality]]''
* 1998. Porin za najbolji album pop i zabavne glazbe - ''[[Personality]]''
* 2001. Porin za najbolju žensku vokalnu izvedbu - za izvedbe na albumu ''[[Nina (album)|Nina]]''
* 2004. Porin za najbolju žensku vokalnu izvedbu - za izvedbu skladbe &quot;Čarobno jutro&quot;
* 2004. Porin za pjesmu godine - &quot;Čarobno jutro&quot;
* 2004. Porin za najbolji album pop i zabavne glazbe - ''[[Ljubav (album)|Ljubav]]''
* 2004. Porin za album godine - ''[[Ljubav (album)|Ljubav]]''
* 2008. Porin za najbolju žensku vokalnu izvedbu - za izvedbu skladbe &quot;Da se opet tebi vratim&quot;

Uz Porina, Nina je osvojila brojne nagrade [[Hrvatski radijski festival|Hrvatskog radijskog festivala]] (HRF), dobitnica je [[bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačke]] nagrade 'Index', koja joj je dodijeljena u [[Sarajevo|Sarajevu]] u kategoriji najbolja ženska vokalna izvedba&lt;ref&gt;[http://www.nezavisne.com/muzika/vijesti/31539/Nina-Badric-zbog-muzike-spremna-na-sve.html Nezavisne novine] - Osvrt od [[3. 11.|3. studenog]] [[2008|2008.g]].&lt;/ref&gt;.

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Nina Badrić}}
* [http://www.ninabadric.com/ Službene stranice Nine Badrić]
* [http://www.diskografija.com/umjetnik/nina-badric.htm Diskografija Nine Badrić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224024139/http://www.diskografija.com/umjetnik/nina-badric.htm |date=2008-12-24 }}

{{Hrvatska na Eurosongu}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1972||Badrić, Nina}}

[[Kategorija:Hrvatske pop-pjevačice]]
[[Kategorija:Predstavnici Hrvatske na Eurosongu]]
[[Kategorija:Dobitnici diskografske nagrade Porin]]
[[Kategorija:Biografije, Zagreb]]</text>
      <sha1>sjfhykrli6kpr485wqrl5mqleogy18q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacho Vidal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156949</id>
    <revision>
      <id>42716943</id>
      <parentid>42657754</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="95z1su6yd6m3rjmzuyuhf698y3e8bs2" xml:space="preserve">{{Infokutija porno glumac
| ime            = Nacho Vidal
| slika= Nacho Vidal en el FICEB 2007.jpg
| opis         = Nacho Vidal 2007. godine
| ime_po_rođenju      = Ignacio Jorda Gonzales
| datum_rođenja      = {{birth date and age|df=yes|1973|12|30}}
| mjesto_rođenja     = [[Mataro]], [[Barcelona]], [[Španija|Španjolska]] 
| datum_smrti      = 
| mjesto_smrti     = 
| visina          = 
| težina          = 
| oči       = plave
| kosa      = braon
| etnicitet       = 
| alias           = 
| br_filmova = 
| website        = http://www.nachovidal.com/
| spelling        = U.S.
}}
'''Nacho Vidal''' rođen kao Ignacio Jorda Gonzales&lt;ref name=Notimex&gt;[http://entretenimiento.aol.com/notas/noticias/_a/efemerides-de-espectaculos-del-30-de/n20071229160809990020 Efemérides de espectáculos del 30 de agosto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190822224144/http://entretenimiento.aol.com/notas/noticias/_a/efemerides-de-espectaculos-del-30-de/n20071229160809990020 |date=2019-08-22 }}; [[Notimex]], [[AOL]] Latino Entretenimiento, 29 December 2007&lt;/ref&gt; ([[30. 12.]] [[1973]]) je španjolski pornografski glumac i filmski redatelj.

== Biografija ==
Rođen u provinciji Barcelone, Mataru, Vidal je u vrlo ranoj mladosti s obitelji preselio u [[Valencia|Valenciju]] odakle jedan dio njegove obitelji i dolazi.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.elmundo.es/encuentros/invitados/2004/02/979/ |title=elmundo.es | encuentro digital con Nacho Vidal |publisher=www.elmundo.es |accessdate=2010-01-26|date= 2004-02-26|language= Španski}}&lt;/ref&gt; Iako mu je obitelj bila bogata, zbog naftne krize uskoro su izgubili gotovo sav novac.

U dobi od 14 godina Vidal je prekinuo školovanje i započeo raditi kako bi pomogao obitelji. Kao mladi tinejdžer svirao je u [[punk]] bendu. Također je bio i bokser te se upisao u boksersku španjolsku ligu u Melilli. U dobi od 21 godine započeo je raditi u pornografskom klubu Bagdad u Barceloni gdje je nastupao na pozornici uživo sa svojom tadašnjom djevojkom &quot;Jazmine&quot;. Upravo tamo je upoznao redatelja erotskog filmskog festivala u Barceloni, Josea Mariju Poncea, koji ga je uveo u svijet porno industrije. Mnogo godina nalazio se u vezi s porno glumicom [[Belladonna|Belladonnom]] i čak su jedno vrijeme bili i zaručeni, ali se na kraju ipak nisu vjenčali.

[[31. 5.]] [[2005]]. godine Vidal je najavio svoje povlačenje iz pornografije i oženio se s kolumbijskom manekenkom Franceskom Jaimes.&lt;ref name=&quot;mundo2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.elmundo.es/elmundo/2005/05/31/cultura/1117494856.html|title=Nacho Vidal article on Spain newspaper El Mundo|accessdate=2007-06-17|author=EFE|date=2005-05-31|publisher=El Mundo}}&lt;/ref&gt; Preselili su se u vilu koju je ranije posjedovala njegova obitelj, a koja se nalazila u malom gradiću Enguera, u Valenciji. Tamo su započeli obitelj, ali samo šest tjedana kasnije se razvode i Vidal se vraća pornografiji nekoliko mjeseci nakon najavljene penzije. Vidal također ima kćer iz veze s Rosom Castro iz Venezuele.

Vidal proteže [[Rocco Siffredi|Rocca Siffredija]] koji ga je doveo u Hollywood [[1998]]. godine. U svojoj plodnoj karijeri nastupio je u preko 1500 [[film]]ova, a mnogo ih je i producirao i režirao (od [[2000]]. godine ti filmovi uključuju &quot;she-male&quot; i gay naslove za video kompaniju Evil Angel). Iako je deklarirani heteroseksualac, poznat je po tome što je režirao nekoliko gay filmova kao poklon svojim obožavateljima koje čine mnogi homoseksualci.&lt;ref name=&quot;oficial&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nachovidal.com/|title=Nacho Vidal official website|accessdate=2005-12-10|author=Nacho Vidal|date=2004-10-10|publisher=NachoVidal.com|archive-date=2012-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812022620/http://www.nachovidal.com/}}&lt;/ref&gt; Vidal je izjavio da je vrlo otvorenog duha, ali da je u privatnom životu čisti heteroseksualac.

Pored porno filmova, Vidal je također glumio i u nekoliko popularnih španjolskih filmova i televizijskih serija, uključujući seriju ''Los Simuladores'' i filmove ''Va a ser que nadie es perfecto'' i ''El Alquimista Impaciente''.

== Nagrade ==
* 2012 [[XBIZ Award]] - Foreign Male Performer of the Year&lt;ref name=xbizwinners2012&gt;[http://www.xbizawards.com/winners.php XBIZ Award Winners], ''[[XBIZ]]'', January, 2012&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nacho Vidal}}
* {{official website|http://www.nachovidal.com}}
* {{IMDb name|0896380|Nacho Vidal}}
* {{iafd name|id=NachoVidal|name=Nacho Vidal}}
* {{afdb name|id=6427|name=Nacho Vidal}}

{{Lifetime|1973||Vidal, Nacho}}

[[Kategorija:Španski pornografski glumci]]</text>
      <sha1>95z1su6yd6m3rjmzuyuhf698y3e8bs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olaf II od Norveške</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157883</id>
    <revision>
      <id>42717272</id>
      <parentid>42707821</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6730" sha1="8ezmm1t3oe0cd7psd5muixzp8ngfgth" xml:space="preserve">{{Redirect|Sv. Olaf}}

{{Infokutija svetac
|ime=Sveti Olaf od Norveške
|datum_rođenja=995
|datum_smrti=29. jul {{death year and age|995|1030}}
|datum_slave=29. jul; također 3. august ([[prijenos (relikvije)|prijenos]]) i 16. oktobar ([[preobraćenje]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.manuscripta-mediaevalia.de/gaeste/grotefend/kalender/dioec_68.htm |title=Ecclesiastical calendar of the Archdiocese of Nidaros |publisher=Manuscripta-mediaevalia.de |date= |accessdate=21. V 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ny minnedag 16. oktober&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.katolsk.no/nyheter/2007/10/08-0001.htm |title=Meddelelse fra biskop Bernt Eidsvig Can. Reg. av Oslo |language={{no icon}} |publisher=Katolsk.no |date=2007-10-08 |accessdate=21. V 2012}}&lt;/ref&gt;
|štovanje_u=[[Katolička crkva|Rimokatolička crkva]], [[pravoslavna crkva]], [[luteranska crkva]]
|slika=Olof Overselo.jpg
|širina_slike=200px
|opis=Srednjovjekovni prikaz Svetog Olafa.
|titule=kralj i mučenik
|datum_kanonizacije=1164
|kanonizirao=[[Aleksandar III (papa)|Aleksandar III]]
|atributi=kruna, sjekira, zmaj
|zaštitništvo=teški brak; [[Monarh|kraljevi]]; [[Norveška]], [[Farski Otoci]], [[Åland]]
|glavno_svetište=[[Trondheim]]
}}

'''Olaf II Haraldsson''' (995 – 29. jul 1030) bio je [[spisak norveških kraljeva|kralj Norveške]] od 1015. do 1028.

Olaf je rođen u [[Ringerike]]u. Majka mu je bila [[Åsta Gudbrandsdatter]] a otac [[Harald Grenske]], po predaji praunuk [[Harald Lepokosi|Haralda Lijepokosg]], prvog kralja Norveške. Harald Grenske je umro dok je Åsta Gudbrandsdatter Olafa nosila u utorbi. Kasnije se udala za [[Sigurd Syr|Sigurda Syra]], s kojim je imala nekoliko djece, uključujući budućeg kralja [[Harald Hardrada|Haralda Hardradu]].

Prema navodima sage ''[[Heimskringla]]'' je još kao adolescent nastojao ujediniti [[Norveška|Norvešku]] po uzoru na svog legendarnog pretka. Kao mladić je putovao po [[Baltik]]u, [[Danska|Danskoj]], [[Engleska|Engleskoj]] i konačno završio na dvoru [[Normandija|normandijskog]] vojvode [[Richard II od Normandije|Richarda II]], gdje se [[krštenje|krstio]]. Godine 1015. se iskrcao u Norveškoj i proglasio kraljem, stekavši podršku većine [[malo kraljevstvo|malih kraljeva]]. Sljedeće godine je u [[Bitka kod Nesjara|bitci kod Nesjara]] porazio svog suparnika [[Sveinn Hákonarson|jarla Sveina]].

U sljedećih nekoliko godina je širio kršćanstvo među svojim podanicima, a svoju vlast na otočje [[Orkneyski otoci|Orkney]]. Sa švedskim kraljem [[Olof Skötkonung|Olofom]] je sklopio mirovni sporazum, a 1019. se oženio za njegovu nezakonitu kćer [[Astrid Olofsdotter|Astrid]]. S njom je imao kćer [[Wulfhild od Norveške|Wulfhild]], od koje će, između ostalog, nastati vladarska kuća [[Dinastija Saxe-Coburg|Saxe-Coburg]], a čiji je potomak i današnji kralj [[Harald V od Norveške|Harald V]].

Kada se sukobio sa danskim kraljem [[Knut Veliki|Knutom Velikim]], 1026. je izgubio [[Bitka kod Helgeåe|bitku kod Helgeae]]. Zbog toga je izgubio autoritet među podanicima koji su 1028. digli ustanak i omogućili Knutu da zavlada Norveškom. Olaf se sklonio u [[Kijevska Rusija|Kijevsku Rusiju]], ali se, nakon smrti pro-danskog vazalnog kralja [[Håkon Eiriksson|Haakona Eirikssona]] vratio u Norvešku u pokušaju da povrati prijestolje. U [[Bitka kod Stiklesada|bitci kod Stiklesada]] 1030. je poginuo.

Pet godina kasnije je njegov nezakoniti sin [[Magnus Dobri|Magnus]] postao norveški kralj.

Već godinu dana nakon smrti ga je biskup [[Grymkell]] kanonizirao, a nakon čega je stekao ime Sveti Olaf. Većina historičara drži da nije igrao važnu ulogu u [[pokrštavanje|pokrštavanju]] Norveške niti se odlikovao nekim kršćanskim vrlinama, te njegovu kanonizaciju objašnjava političkim razlozima.

== Porijeklo ==
Ne smatra se vjerojatnim da je Olaf II bio (partrilinealni) potomak [[Harald Lepokosi|Haralda I]].&lt;ref&gt;[[Aschehoug]]s Norgeshistorie, volum 2, pagina 92.&lt;/ref&gt; Preci u ovom popisu se trebaju smatrati legendarnim.
&lt;div style=&quot;clear: both; width: 100%; padding: 0; text-align: left; border: none;&quot; class=&quot;NavFrame&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background:#cdc; text-align:center; border:1px solid #676;&quot; class=&quot;NavHead&quot;&gt;'''Preci Olafa II od Norveške '''
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;NavContent&quot; &gt;
&lt;center&gt;{{ahnentafel-compact5
|style=font-size: 120%; line-height: 110%;
|border=1
|boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0;
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1= 1. '''Olaf II od Norveške'''
|2= 2. [[Harald Grenske]]
|3= 3. [[Åsta Gudbrandsdatter]]
|4= 4. [[Gudrød Bjørnsson]]
|5=
|6= 6. [[Gudbrand Kula]]
|7=  |8= 8. [[Bjørn Farmann]]
|9=
|10=
|11=
|12=
|13=
|14=
|15=
|16= 16. [[Harald Lepokosi|Harald I od Norveške]]
|17= 17. Svanhild
|18=
|19=
|20=
|21=
|22=
|23=
|24=
|25=
|26=
|27=
|28=
|29=
|30=|31=
}}&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Izvori ==
{{Reflist|30em}}

== Literatura ==
* Ekrem, Inger ; Lars Boje Mortensen ; Karen Skovgaard-Petersen ''Olavslegenden Og Den Latinske Historieskrivning I 1100-tallets Norge'' (Museum Tusculanum Press. 2000) {{ISBN|978-87-7289-616-8}}
* Hoftun, Oddgeir ''Kristningsprosessens og herskermaktens ikonografi i nordisk middelalder'' (Oslo. 2008) {{ISBN|978-82-560-1619-8}}
* Myklebus, Morten ''Olaf Viking &amp; Saint'' (Norwegian Council for Cultural Afffairs. 1997) {{ISBN|978-82-7876-004-8}}
* Olavi, Passio ''Lidingssoga og undergjerningane åt den Heilage Ola'' (Oslo. 1970) {{ISBN|82-521-4397-0}}
* Rumar, Lars ''Helgonet i Nidaros : Olavskult och kristnande i Norden'' [Stockholm. 1997) {{ISBN|91-88366-31-6}}.

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Olaf II of Norway}}
* [https://web.archive.org/web/20130213062109/http://www.kongehuset.no/c27047/artikkel/vis.html?tid=27216 St. Olavs Orden] {{no icon}}
* [https://web.archive.org/web/20260303141607/https://www.st-olavsloppet.com/portal/en/ St. Olavsloppet]
* [http://www.vsnrweb-publications.org.uk/Text%20Series/Historia%26Passio.pdf A History of Norway and The Miracles of the Blessed Olafr]
{{S-start}}
{{S-hou|[[Kuća Fairhair|Kuća Vestfold]]||995|July 29|1030|[[Kuća Fairhair]]|name=Olaf II}}
{{S-reg}}
{{S-bef|before=[[Sveinn Hákonarson]]&lt;br /&gt;i [[Håkon Eiriksson|Hákon Eiríksson]]|as=[[Popis norveških monarha|Regent Norveške]]}}
{{S-ttl|rows=2|title=[[Popis norveških monarha|Kralj Norveške]]|years=1015–1028}}
{{S-aft|after=[[Håkon Eiriksson|Hákon Eiríksson]]|as=[[Popis norveških monarha|Regent Norveške]]}}
{{S-bef|before=[[Sweyn Forkbeard]]}}
{{S-aft|after=[[Canute Veliki]]}}
{{S-end}}

{{Monarsi Norveške}}

{{Lifetime|995|1030|Olaf 02 od Norveške}}

[[Kategorija:Norveški monarsi]]
[[Kategorija:Sveci]]</text>
      <sha1>8ezmm1t3oe0cd7psd5muixzp8ngfgth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eskişehir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158158</id>
    <revision>
      <id>42716901</id>
      <parentid>42347582</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <origin>42716901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9911" sha1="2jpvrwvky5re7n9reysm7izvcksfkdm" xml:space="preserve">{{Naselje (HR)
| ime =Eskişehir&lt;br /&gt;{{small|&quot;Stari grad&quot;}}
| ime_genitiv =Eskişehira
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =Eskišehir
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| slika_panorama =Veduta Eskisehir.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike     =Panorama grada Eskişehira

| slika_zastava                =
| slika_zastava_veličina       =
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb                    =
| slika_grb_veličina           =
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =

| slika_lokacijska_karta_država =Turska
| slika_lokacijska_karta_opis   =&lt;center&gt;Eskişehir na karti Turske
| nadimak =
| geslo   =

| širina-stupnjevi =39
| širina-minute    =46
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =30
| dužina-minute    =31
| dužina-oznaka    =E

| lokacija_ime   =[[Spisak država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Turska}}
| lokacija1_ime  =Regija
| lokacija1_info =[[Centralna Anadolija]]
| lokacija2_ime  =[[Turske provincije|Provincija]]
| lokacija2_info =[[Eskişehir (provincija)|Eskişehir]]
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    =
| utemeljenje_datum  =
| utemeljenje1_ime   =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime   =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime   =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač            =
| nazvan_po          =

| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe    =Gradonačelnik
| ime_vođe       =Yılmaz Büyükerşen 
| stranka_vođe   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   = 2 678  [[kvadratni kilometar|km²]]
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža      =
| površina_šira     =
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina            = 788 m
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina       =[[2000]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              =
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          =482 793 &lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         =706 009
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona     =[[UTC+2]]
| utc_pomak          =+3
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj     =26 xxx
| pozivni_broj       =(+90) 222
| gradovi_prijatelji =

| web_stranica =[http://www.eskisehir-bld.gov.tr/ebb.php www.Eskişehir]
| bilješke =
}}
'''Eskişehir''' ili '''Eskišehir''' (doslovno prevedeno '''Starigrad''', od [[Turski jezik|turske]] [[sintagma|sintagme]] ''eski'' = star + ''şehir'' = grad &lt;ref name=brit/&gt;), je grad na zapadu centalne [[Turska|Turske]], administrativni centar [[Eskişehir (provincija)|Provincije 
Eskişehir]] u [[Centralna Anadolija|Centralnoj Anadoliji]].

Sa svojih 482 793 stanovnika u užem centru (706 009 Provincija Eskişehir) &lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/Turkey-C20.html
 | title =''TURKEY: Census Population''
 | accessdate = 31. 05. 2012
 | language=engleski
 | publisher=Citypopulationde
}}&lt;/ref&gt; je jedanaesti grad po veličini u Turskoj, i veliki industrijski centar zapadne [[Mala Azija|Anadolije]].&lt;ref name=brit/&gt;

Prema podatcima Turskog statističkog instituta za [[2011]]. [[metropola|metropolitanski]] Eskişehir imao je 648 396 stanovnika.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları - 2011 |url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |access-date=2012-06-13 |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019075216/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&amp;ENVID=adnksdb2Env&amp;report=wa_buyukbelediye.RDF&amp;p_kod=1&amp;p_yil=2011&amp;p_dil=1&amp;desformat=html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
''Eskişehir'' leži u blizini [[Arheologija|arheoloških]] ostataka [[Antika|antičkog]] [[Frigija|frigijskog]] grada '''Dorylaeuma''' &lt;ref name=brit/&gt;([[Latinski jezik|latinski]]: Dorylaeum; [[Starogrčki jezik|starogrčki]]: Δορύλαιον, Dorýlaion), čiji se brojni artefakti danas čuvaju u lokalnom arheološkom muzeju.

''Eskişehir'' je vjerojatno izrastao za vrijeme [[Bizantsko Carstvo|Bizanta]] iz skupine naselja oko termalnih izvora. Kod tog naselja zbila se velika [[Bitka kod Dorileja]], u kojoj su [[križarski ratovi|križari]] pobijedili [[Seldžuci|Turke Seldžuke]] - [[1097]]. [[Otomansko Carstvo|Osmanlije]] su zavladali tim krajem potkraj [[13. vijek]]a&lt;ref name=brit/&gt;, za njihove vlasti naselje je ostalo malo i beznačajno.

Pravi razvoj današnjeg ''Eskişehira'' odpočeo je dolaskom željeznice [[1894]]. kad je u gradu otpočela proizvodnja opreme za daljnju izgradnju pruge prema [[Bagdad]]u. Tad je počeo i veliki priliv brojnih [[Turci|turskih]] izbjeglica ( [[Krimski Tatari]]) koji se nastavio i u prvoj polovici [[20. vijek]]a, kad su stale pristizati izbjeglice sa [[Balkan]]a iz bivših [[otomansko Carstvo|osmanskih]] zemalja [[Bugarska|Bugarske]], [[Rumunija|Rumunjske]], [[Bosna|Bosne]] i [[Sandžak]]a&lt;ref name=brit/&gt; Grad je pretrpio velika razaranja za vrijeme [[Grčko-turski rat 1919-1922|Grčko-turskog rata 1919-1922]] - tako da je unatoč svom imenu Stari grad, on zapravo Novi grad, jer je nakon tog nanovo podignut.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 |url =http://www.britannica.com/EBchecked/topic/192590/Eskisehir
 | title =''Eskişehir''
 | accessdate = 11. 06. 2012
 | language=engleski
 | publisher=Encyclopædia Britannica Online
}}&lt;/ref&gt;

Vojni [[aerodrom]] u ''Eskişehiru'' je za vrijeme hladnog rata bio sjedište vrhovnog štaba turske avijacije.
== Znamenitosti ==
[[Datoteka:Fiume Eskisehir.jpg|thumb|left|240px|Pogled na centar grada-Tepebaşı]]
Najpoznatiji spomenik tog novog grada je Palača gradske vijećnice Tepebaşı i džamija Kurşunlu iz [[13. vijek]]a.

Najpoznatija atrakcija grada leži u okolici, to su ostaci grada '''Dorylaeuma'''. Grad ima brojne termalne izvore po kojima je poznat širom Turske.
== Geografija ==
''Eskişehir'' leži uz obale rijeke [[Porsuk (rijeka)|Porsuk]] pritoke rijeke [[Sakarya (rijeka)|Sakarya]], udaljen oko 200&amp;nbsp;km zapadno od [[Ankara|Ankare]] i oko 350&amp;nbsp;km istočno od [[Istanbul]]a.&lt;ref name=brit/&gt; Grad je podijeljen na dva dijela, u nizini uz rijeku leži trgovački i industrijski dio grada - ''Odunpazarı'', a na brdašcu rezidencijalni dio grada - ''Tepebaşı''. 
== Klima ==
''Eskişehir'' ima [[Polupustinjska klima|Polupustinjsku klimu]] po [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji klime - BSh]], sa vrućim ljetima i oštrim hladnim zimama. Na Eskişehir prosječno padne na godinu oko 359.9&amp;nbsp;mm oborina.

{{Infookvir vrijeme
|mjesto =&lt;!--Eskişehir|--&gt;Eskişehir
|location = Eskişehir
|Jan-Sij_sr_maks=3.8
|Feb-Velj_sr_maks=6.2
|Mar-Ožu_sr_maks=11.2
|Apr-Tra_sr_maks=16.4
|Maj-Svi_sr_maks=21.8
|Jun-Lip_sr_maks=25.9
|Jul-Srp_sr_maks=28.9
|Aug-Kol_sr_maks=29.2
|Sep-Ruj_sr_maks=25.0
|Okt-Lis_sr_maks=19.8
|Nov-Stu_sr_maks=12.4
|Dec-Pro_sr_maks=5.5
|God_sr_maks=17.18

|Jan-Sij_sr_min=−4.1
|Feb-Velj_sr_min=−3.9
|Mar-Ožu_sr_min=−1.5
|Apr-Tra_sr_min=2.8
|Maj-Svi_sr_min=6.9
|Jun-Lip_sr_min=10.4
|Jul-Srp_sr_min=13.1
|Aug-Kol_sr_min=13.0
|Sep-Ruj_sr_min=8.4
|Okt-Lis_sr_min=4.4
|Nov-Stu_sr_min=0.3
|Dec-Pro_sr_min=−2
|God_sr_min=3.98

|Jan-Sij_obo=39.8
|Feb-Velj_obo=28.7
|Mar-Ožu_obo=31.5
|Apr-Tra_obo=43.2
|Maj-Svi_obo=44.2
|Jun-Lip_obo=25.9
|Jul-Srp_obo=12.7
|Aug-Kol_obo=9.4
|Sep-Ruj_obo=15.6
|Okt-Lis_obo=30.4
|Nov-Stu_obo=34.5
|Dec-Pro_obo=44.0
|God_obo=359.9

|Izvor=&lt;ref name=weat&gt;{{cite web
| url =http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=ESKISEHIR
| title =''Eskişehir'' 
| accessdate = 11. 06. 2012
| publisher =Meteoroloji Genel Müdürlüğü}}&lt;/ref&gt;
}}
== Privreda ==
[[Datoteka:Eskisehir Night.jpg|thumb|right|280px|Noćni tramvaj]]
''Eskişehir'' je jedan od vodećih industrijskih centara Turske, u kom se proizvodi [[šećer]], [[tekstil]], [[cigla]], [[cement]], kemikalije, [[Lokomotiva|lokomotive]], [[vagon]]i, željezničke tračnice, [[kamion]]i i poljoprivredna oprema. Grad je poznat po proizvodnji i obradi lako obradivog kamena sepiolita i po tvornici avionskih motora. U gradu djeluje poznati Istaživalački centar za [[pamuk]].&lt;ref name=brit/&gt;

''Eskişehir'' je veliko željezničko čvorište u kom se račvaju linije [[Istanbul]]-[[Ankara]] i Istanbul-[[Bagdad]].&lt;ref name=brit/&gt;

== Obrazovanje ==
''Eskişehir'' je veliki [[univerzitet]]ski centar, u kom djeluju dva univerziteta; stariji i veći ''[[Anatolijski univerzitet|Univerzitet Anadolija]]'' osnovan [[1958]].&lt;ref name=brit/&gt; sa 22 622 studenata i noviji ''Univerzitet Eskišehir Osmangazi'' osnovan [[1970]]. na kom studira 19 121 studenata.

== Gradovi prijatelji ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{flag|Južna Koreja}}, [[Paju]]
* {{flag|Rusija}}, [[Kazanj]]
* {{flag|Kina}}, [[Changzhou]]
* {{flag|Ukrajina}}, [[Simferopol]]
||
* {{flag|Njemačka}}, [[Berlin]]
* {{flag|Moldavija}}, [[Kišinjev]]
* {{flag|SAD}}, [[Paterson, New Jersey|Paterson]]
* {{flag|Austrija}}, [[Linz]]
|}

== Reference ==
{{Izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/192590/Eskisehir Eskişehir na portalu Encyclopædia Britannica Online] {{en icon}}
* [http://www.eskisehir-bld.gov.tr/ebb.php Službene stranice grada] {{tr icon}}
{{Commonscat|Eskişehir}}

[[Kategorija:Gradovi u Turskoj]]

&lt;!--interwiki--&gt;</text>
      <sha1>2jpvrwvky5re7n9reysm7izvcksfkdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Obri (Konjic)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170584</id>
    <revision>
      <id>42717242</id>
      <parentid>42351138</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8150" sha1="r68vlv8hux4xod7pewvhwutbcg7etf5" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Obri
|slika= 
|opis_slike= 
|grb=
|entitet=Federacija Bosne i Hercegovine
|kanton = 
|opština = [[Konjic]]
|nadm visina= 
|populacija= 286
|poštanski kod= 
|pozivni broj= 
|gšir=  43.7144
|gduž=  17.8469
}}
'''Obri''' su naseljeno mjesto u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u opštini [[Konjic]] koja pripada entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 286 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

== Geografija ==
{{...}}

== Historija ==
U [[Neolit|mlađem kamenom dobu]] područje između Konjica i [[Jablanica|Jablanice]] zasigurno je bilo nastanjeno, što potvrđuje i jedno od najvažnijih nalazišta ovoga doba na sjeverozapadnom [[Balkan]]u. To je neolitsko naselje u [[Lisičići]]ma. Dio je [[Hvarsko-lisičićka kultura|hvarsko-lisičićke kulturne grupe]], rasprostranjene u [[Dalmacija|Dalmaciji]] i u Hercegovini.

Iz [[Bronzano doba|bronzanog doba]] ([[Iliri|ilirskog]]) doba potiče [[Tumuli|tumulus]], na kojem se nalaze i srednjovjekovni grobovi sa [[stećci]]ma. Za lokalitet se veže narodna tradicija obilaženja oko tumulusa i velikog brijesta, koji je tu izrastao. Obilaženje vrše i katolici i muslimani da bi otklonili razne nevolje i tegobe.

Na području sela Obri pronađeni su i spomenici iz [[Bosna i Hercegovina u Rimskom carstvu|antičkog doba]]. Jedna [[Rimsko carstvo|rim]]ska stela sa usadnikom, dobro očuvana, rađena od [[krečnjak]]a, nalazi se u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine]] u [[Sarajevo|Sarajevu]],  veličine: 1,86x0,72x0, 30 m. Sastoji se od pseudoedikule na svodu i profiliranog četvrtastog natpisnog anepigrafskog polja. Svod je ukrašen profilacijom, a počiva na dva pilastra koji imaju korintne kapitele i baze. Kako je gore stela ravna, u praznim kutovima kao dekorativni elemenat urezana je po jedna rozeta. U pročelju edikule na svod prikazuje se u reljefu poprsje pokojnika. Na glavi se ne vidi kosa, a od odjeće zapaža se tunika s dugim rukavima i ogrtač koji pokriva lijevo rame, a zakopčan je fibulom na desnom ramenu. Fibula pripada tipu kopča na sidro. Zanimljiv je položaj desne ruke s dva ispružena prsta. Što bi se moglo nazvati “redegestus“, a pripisuje se retoricima. Ispod opisane likovne kompozicije nalazi se ukras koji liči na neki pojas vezen mnogobrojnim listovima u redove. Na gornjem ravnom završetku ima rupu, najvjerojatnije za dodatak.

U srednjem vijeku selo Obri je bilo u sastavu župe Neretva, koja se prostirala između župa Rame i Koma. Pretpostavlja se da je već polovinom XI. vijeka ova župa bila priključena [[Bosanska banovina|bosanskoj državi]]. Od tada do dolaska bana [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka]] na vlast 1353. godine imala je poseban status u bosanskoj državi. Oko polovine XIV. vijeka u župi Neretvi može se pratiti intenzivnija ekonomska i politička aktivnost bosanskih vladara. Početkom XV. vijeka došlo je do razgraničenja kasnije “Kraljeve zemlje” i feudalne oblasti [[Kosače|Kosača]]. Od 1404. godine do 1463. godine bosanski dio župe Neretve pripada &quot;Kraljevoj zemlji&quot;, a [[hum]]ska Neretva i Kom pripadaju feudalnoj oblasti Kosača – kasnijoj Hercegovini. Granica ovih dviju oblasti je bila rijeka Neretva, od granica župe Kom do granica župe Rame.

== Nacionalni spomenik ==
U naselju se nalazi historijsko područje, raspoređene na tri lokacije. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 4. do 6. novembra 2015. godine donijela je  odluku da se historijsko područje proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]]. Ovu odluku Komisija donijelo je u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]]), [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća).&lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Konjic_Obri%20kompl%20HR.pdf |title= Historijsko područje Obri u Konjicu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 15. 10. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240608025756/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Konjic_Obri%20kompl%20HR.pdf |archive-date= 2024-06-08 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
=== Lokalitet Brijest ===
U Obarskom polju nalazi se uzvišenje (ograđena parcela) podignuto od zemlje, eliptične osnove promjera 30-ak metara, za koje se pretpostavlja da je [[Tumuli|tumulus]]. Na njemu se nalazi kapela građena betonskim blokom, manjih dimenzija. Na ulazu u ograđenu parcelu postavljeni su mermerni stupovi iznad kojih se nalazi poprečna greda, sa piramidalnim završetkom na kojoj se nalazi monogram: A  Ω, a ispod tekst: Na čast sv. Ive – u spomen 1300 godina od pokrštenja Hrvata. Sa suprotne strane nalazi se samo krst.

Kapela je jednostavne osnove 4,05 x 4,16 metara, sa trijemom iznad kojeg je toranj i unutrašnjim pravougaonim prostorom. Toranj je visine 4,58 m, pokriven četverovodnim krovom, te je na njega postavljen metalni križ.  
=== Lokalitet Grebine ===
Jugozapadno od lokaliteta Brijest, na udaljenosti do 185 m zračne linije, nalazi se lokalitet Grebine/Gredine, na kojemu je smještena nekropola sa 19 stećaka; 13 ploča, 5 sanduka, 1 fragment stećka i 1 grobno mjesto. Stećci su raspoređeni na padini manjeg brijega, dijelom su utonuli u zemlju, obrasli su mahovinom i lišajevima. Od ukupnog broja stećaka samo se na jednom nalazi ukras vodenice.&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;  
=== Lokalitet Borak ===
Jugozapadno od lokaliteta Grebine/Gredine na udaljenosti do 320 m zračne linije nalazi se lokalitet Borak, na kojem se nalaze tri stećka; 1 ploča, 1 sanduk i 1 [[Oblici stećaka|sljemenjak]]. Stećci su raspoređeni na izduženom brežuljku, dijelom su utonuli u zemlju, obrasli su mahovinom i lišajevima. Samo jedan stećak je ukrašen običnom trakom i poluokruglim reljefnim ispupčenjem.  
== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Muslimani (narod)|Muslimani]]
| align=&quot;right&quot; | 24
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 259
|- 
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 2
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugoslaveni|Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 1
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 286
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Literatura ==
* [[Pavao Anđelić]], Historijski spomenici Konjica i okoline, I, Skupština općine Konjic, Konjic, 1975.
* [[Evlija Čelebija]], Putopis, Sarajevo Publishing, 1996.
* [[Jusuf Mulić]], Konjic i njegova okolina u vrijeme osmanske vladavine (1464-1878), Općina Konjic, Konjic, 2001.
* [[Jusuf Mulić]], Dvije značajne godišnjice grada Konjica: 620 godina prvog zvaničnog pomena grada i 320 godina od izgradnje bivšeg kamenog mosta, „Hercegovina&quot;, 15-16, časopis za kulturno i historijsko naslijeđe, Arhiv Hercegovine, Mostar, 2003.

== Reference ==
{{reference}}

{{portal|Bosna i Hercegovina}}

{{Konjic}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Konjicu]]
[[Kategorija:Ilirska arheološka nalazišta u Bosni i Hercegovini|O]]
[[Kategorija:Rimska arheološka nalazišta u BiH|O]]
[[Kategorija:Stećci u Konjicu]]</text>
      <sha1>r68vlv8hux4xod7pewvhwutbcg7etf5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ombudsman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170609</id>
    <revision>
      <id>42717277</id>
      <parentid>42592583</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3548" sha1="g9mv3zu3bn4afylyolb43bq1a888e7z" xml:space="preserve">'''Ombudsman''' ([[švedski|šved.]]: poverenik, zastupnik), institucija koju je [[Parlament Švedske|Švedski parlament]] uvedeo [[1809]]. godine u cilju kontrole [[Vlada|izvršne vlasti]]. Reč ''ombudsman'' u švedskom jeziku označava osobu koja „ima sluha za narod“. Ovaj ''parlamentarni poverenik'' imao je za zadatak da spreči da kralj i vlada ignorišu zakone. Ombudsman bi koristio ovlašćenje da od izvršne vlasti zahteva izveštaje o primeni zakona, kao i ovlašćenje da pokreće odgovarajuće postupke radi utvrđivanja odgovornosti upravnih službenika.

Danas je ombudsman inokosni državni organ koji se stara o zaštiti i unapređenju ljudskih sloboda i prava.

== U svetu ==
U zakonodavstvima širom sveta normirane su različite organizacije ove institucije (u Austriji je ova institucija kolegijalno telo) kao i različiti nazivi za ombudsmana: „branilac naroda“ - ''Defensor del pueblo'' u zemljama španskog govornog područja, kao što su Španija, Argentina, Peru i Kolumbija; „parlamentarni zastupnik za administraciju“ - ''Parliamentary Commissioner for Administration'', Šri Lanka, Velika Britanija; „zaštitnik stanovnika“ - ''Protecteur du Citizen'', Kanada; „branilac građana“ - ''Difensore Civico'', Italija, i „zaštitnik građana“ u Srbiji.

== Delatnost zastupnika građana ==

Zaštitnik građana postupa u okviru Ustava, zakona, drugih propisa i opštih akata kao i ratifikovanih međunarodnih ugovora i opšteprihvaćenih pravila međunarodnog prava.

Posebnu pažnju posvećuje zaštiti: prava pripadnika nacionalnih manjina, prava deteta, prava osoba sa invaliditetom, prava lica lišenih slobode i ravnopravnosti polova.

On postupa po pritužbi građana (usmenoj ili pismenoj pritužbi ''Službi zaštitnika građana'', koja po pravilu ne sme biti anonimna, i mora biti ''krajnje sredstvo'') ili po sopstvenoj inicijativi, po pitanjima vezanim za nepropisan rad: organa uprave, [[Republičko javno pravobranilaštvo|republičkog javnog pravobranioca]], odnosno organa i organizacija koja vrše javna ovlašćenja. Pri tom se u obzir uzima i obaveza navedenih organa da pri postupanju sa strankama postupaju sa savesnošću, stučnošću, nepristrasnošću, delotvornošću, uz etičnost i neizbežno poštovanje dostojanstvenosti stranke.
Po pažljivo razmotrenoj pritužbi zaštitnik građana je ovlašćen da na uviđene propuste upozori nadležne organe i zatraži od njih da propuste isprave. Ukoliko to ne učine on može preduzeti radikalnije mere kao što su obaveštavanje Skupštine, Vlade i javnosti, odnosno preporučivanje da se utvrdi odgovornost rukovodilaca organa uprave. Osim ovog procesnog ovlašćenja zaštitnik građana ima pre svega savetodavna ovlašćenja u oblasti unapređenja ljudskih prava, delujući preventivno i edukativno.

Zaštitnik građana nije ovlašćen da kontroliše rad predsednika Republike, Vlade, Narodne skupštine, Ustavnog suda i sudova i javnog tužilaštva.

== Vanjske veze ==
* [http://www.ekonomist.co.yu/magazin/em132/med/m1.htm Ekonomist o ombudsmanu u Srbiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080104192559/http://www.ekonomist.co.yu/magazin/em132/med/m1.htm |date=2008-01-04 }}
* [http://www.ombudsman-apv.org.yu Ombudsman AP Vojvodine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602152407/http://www.ombudsman-apv.org.yu/ |date=2008-06-02 }}
* [https://web.archive.org/web/20171028104228/http://www.ombudsman.rs/ Zaštitnik građana Republike Srbije]

[[Kategorija:Upravno pravo]]
[[Kategorija:Pravo]]</text>
      <sha1>g9mv3zu3bn4afylyolb43bq1a888e7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ozrakovići</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171661</id>
    <revision>
      <id>42717288</id>
      <parentid>42712617</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Okapoanpata</username>
        <id>407030</id>
      </contributor>
      <comment>Dodat novi tekst i uređene sekcije</comment>
      <origin>42717288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="dpujilnauw89em3hi1s8azmzd98jkfc" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Naselje Ozrakovići
|slika= 
|opis_slike= 
|grb=
|entitet=Federacija Bosne i Hercegovine
|kanton = [[Zeničko-dobojski kanton]]
|opština = [[Visoko]]
|nadm visina= 
|populacija= 366
|poštanski kod= 
|pozivni broj = 032
|gšir= 
|gduž= 
}}
'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u [[Visoko]] koja pripada entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 366 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Visoko|Visokom]], smješteno uz obalu rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Zajedno s naseljem Prijeko, čine dio gradskog područja čija je povezanost s ostatkom grada ostvarena putem riječnih mostova.

== Geografija i administrativna podjela ==
Naselje se prostire duž toka rijeke Bosne, a savremena prostorna struktura Ozrakovića primarno se dijeli na tri glavne cjeline i ulice:

* '''Kakanjska ulica''' – obuhvata gornji, glavni putni pravac koji prolazi kroz naselje.
* '''Ulica Ozrakovići (Donji put)''' – predstavlja stariji dio naselja smješten uz samu obalu rijeke Bosne.
* '''Podvanj''' – područje smješteno nizvodno uz rijeku Bosnu, koje pretežno obuhvata nenaseljeni dio u sklopu industrijskog kompleksa.

== Privreda ==
Najveći dio površine naselja obuhvata '''Poslovno-industrijska zona Ozrakovići''', koja predstavlja jedan od ključnih privrednih i industrijskih centara na području grada Visokog.

== Također pogledajte ==

* [[Visoko]]

== Historija ==
{{...}}

== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Muslimani (narod)|Muslimani]]
| align=&quot;right&quot; | 278
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 54
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 19
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 2
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 366
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Bosna i Hercegovina}}
* [http://www.visoko.gov.ba/ Sajt opštine Visoko]

{{Visoko}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Visoko]]</text>
      <sha1>dpujilnauw89em3hi1s8azmzd98jkfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717290</id>
      <parentid>42717288</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Okapoanpata</username>
        <id>407030</id>
      </contributor>
      <comment>/* Također pogledajte */ Zvanični nazivi</comment>
      <origin>42717290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2974" sha1="n1wtbp5tw82myqogtw5hrf51inbxcrw" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Naselje Ozrakovići
|slika= 
|opis_slike= 
|grb=
|entitet=Federacija Bosne i Hercegovine
|kanton = [[Zeničko-dobojski kanton]]
|opština = [[Visoko]]
|nadm visina= 
|populacija= 366
|poštanski kod= 
|pozivni broj = 032
|gšir= 
|gduž= 
}}
'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u [[Visoko]] koja pripada entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 366 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Visoko|Visokom]], smješteno uz obalu rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Zajedno s naseljem Prijeko, čine dio gradskog područja čija je povezanost s ostatkom grada ostvarena putem riječnih mostova.

== Geografija i administrativna podjela ==
Naselje se prostire duž toka rijeke Bosne, a savremena prostorna struktura Ozrakovića primarno se dijeli na tri glavne cjeline i ulice:

* '''Kakanjska ulica''' – obuhvata gornji, glavni putni pravac koji prolazi kroz naselje.
* '''Ulica Ozrakovići (Donji put)''' – predstavlja stariji dio naselja smješten uz samu obalu rijeke Bosne.
* '''Podvanj''' – područje smješteno nizvodno uz rijeku Bosnu, koje pretežno obuhvata nenaseljeni dio u sklopu industrijskog kompleksa.

== Privreda ==
Najveći dio površine naselja obuhvata '''Poslovno-industrijska zona Ozrakovići''', koja predstavlja jedan od ključnih privrednih i industrijskih centara na području grada Visokog.

== Također pogledajte ==

* [[Visoko]]
* Podvanj
* Ulica Ozrakovići 
* Ulica Kakanjska
* Poslovna zona Ozrakovići 

== Historija ==
{{...}}

== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Muslimani (narod)|Muslimani]]
| align=&quot;right&quot; | 278
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 54
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 19
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 2
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 366
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Bosna i Hercegovina}}
* [http://www.visoko.gov.ba/ Sajt opštine Visoko]

{{Visoko}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Visoko]]</text>
      <sha1>n1wtbp5tw82myqogtw5hrf51inbxcrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717293</id>
      <parentid>42717290</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Okapoanpata</username>
        <id>407030</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reference */ https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e</comment>
      <origin>42717293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3447" sha1="bjiqcg3y8p9m40yhfcr9w8mhd98bx3p" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Naselje Ozrakovići
|slika= 
|opis_slike= 
|grb=
|entitet=Federacija Bosne i Hercegovine
|kanton = [[Zeničko-dobojski kanton]]
|opština = [[Visoko]]
|nadm visina= 
|populacija= 366
|poštanski kod= 
|pozivni broj = 032
|gšir= 
|gduž= 
}}
'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u [[Visoko]] koja pripada entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 366 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Visoko|Visokom]], smješteno uz obalu rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Zajedno s naseljem Prijeko, čine dio gradskog područja čija je povezanost s ostatkom grada ostvarena putem riječnih mostova.

== Geografija i administrativna podjela ==
Naselje se prostire duž toka rijeke Bosne, a savremena prostorna struktura Ozrakovića primarno se dijeli na tri glavne cjeline i ulice:

* '''Kakanjska ulica''' – obuhvata gornji, glavni putni pravac koji prolazi kroz naselje.
* '''Ulica Ozrakovići (Donji put)''' – predstavlja stariji dio naselja smješten uz samu obalu rijeke Bosne.
* '''Podvanj''' – područje smješteno nizvodno uz rijeku Bosnu, koje pretežno obuhvata nenaseljeni dio u sklopu industrijskog kompleksa.

== Privreda ==
Najveći dio površine naselja obuhvata '''Poslovno-industrijska zona Ozrakovići''', koja predstavlja jedan od ključnih privrednih i industrijskih centara na području grada Visokog.

== Također pogledajte ==

* [[Visoko]]
* Podvanj
* Ulica Ozrakovići 
* Ulica Kakanjska
* Poslovna zona Ozrakovići 

== Historija ==
{{...}}

== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Muslimani (narod)|Muslimani]]
| align=&quot;right&quot; | 278
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 54
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 19
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 2
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 366
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Reference ==
{{reflist}}&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |title=Katalog prostornih podataka / Metapodaci |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Katalog metapodataka IPP FBiH |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |access-date=2026-11-08 |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba}}&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
{{portal|Bosna i Hercegovina}}
* [http://www.visoko.gov.ba/ Sajt opštine Visoko]

{{Visoko}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Visoko]]</text>
      <sha1>bjiqcg3y8p9m40yhfcr9w8mhd98bx3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717295</id>
      <parentid>42717293</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Okapoanpata</username>
        <id>407030</id>
      </contributor>
      <comment>Sajt grada zvanično informacije</comment>
      <origin>42717295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3648" sha1="q7nee9ff1grekaqjuj62yj3joms20pf" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Naselje Ozrakovići
|slika= 
|opis_slike= 
|grb=
|entitet=Federacija Bosne i Hercegovine
|kanton = [[Zeničko-dobojski kanton]]
|opština = [[Visoko]]
|nadm visina= 
|populacija= 366
|poštanski kod= 
|pozivni broj = 032
|gšir= 
|gduž= 
}}
'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u [[Visoko]] koja pripada entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 366 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Visoko|Visokom]], smješteno uz obalu rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Zajedno s naseljem Prijeko, čine dio gradskog područja čija je povezanost s ostatkom grada ostvarena putem riječnih mostova.

== Geografija i administrativna podjela ==
Naselje se prostire duž toka rijeke Bosne, a savremena prostorna struktura Ozrakovića primarno se dijeli na tri glavne cjeline i ulice:

* '''Kakanjska ulica''' – obuhvata gornji, glavni putni pravac koji prolazi kroz naselje.
* '''Ulica Ozrakovići (Donji put)''' – predstavlja stariji dio naselja smješten uz samu obalu rijeke Bosne.
* '''Podvanj''' – područje smješteno nizvodno uz rijeku Bosnu, koje pretežno obuhvata nenaseljeni dio u sklopu industrijskog kompleksa.

== Privreda ==
Najveći dio površine naselja obuhvata '''Poslovno-industrijska zona Ozrakovići''', koja predstavlja jedan od ključnih privrednih i industrijskih centara na području grada Visokog.

== Također pogledajte ==

* [[Visoko]]
* Podvanj
* Ulica Ozrakovići 
* Ulica Kakanjska
* Poslovna zona Ozrakovići 

== Historija ==
{{...}}

== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Muslimani (narod)|Muslimani]]
| align=&quot;right&quot; | 278
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 54
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 19
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 2
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 366
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Reference ==
{{reflist}}&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |title=Katalog prostornih podataka / Metapodaci |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Katalog metapodataka IPP FBiH |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |access-date=2026-11-08 |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba}}&lt;/ref&gt;

https://visoko.gov.ba/investirajte-u-visoko/prostorni-plan-grada-visoko&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grad Visoko |url=https://visoko.gov.ba/ |access-date=2026-11-08 |website=Grad Visoko |language=bs}}&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
{{portal|Bosna i Hercegovina}}
* [http://www.visoko.gov.ba/ Sajt opštine Visoko]

{{Visoko}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Visoko]]</text>
      <sha1>q7nee9ff1grekaqjuj62yj3joms20pf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717301</id>
      <parentid>42717295</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Okapoanpata</username>
        <id>407030</id>
      </contributor>
      <comment>Lokalitet zvanično priznat</comment>
      <origin>42717301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3652" sha1="e48kf29t9funliyk7dnerm9h9pwbz9d" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Naselje Ozrakovići
|slika= 
|opis_slike= 
|grb=
|entitet=Federacija Bosne i Hercegovine
|kanton = [[Zeničko-dobojski kanton]]
|opština = [[Visoko]]
|nadm visina= 
|populacija= 366
|poštanski kod= 
|pozivni broj = 032
|gšir= 
|gduž= 
}}
'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u [[Visoko]] koja pripada entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine]]. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 366 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Visoko|Visokom]], smješteno uz obalu rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Zajedno s naseljem Prijeko, čine dio gradskog područja čija je povezanost s ostatkom grada ostvarena putem riječnih mostova.

== Geografija i administrativna podjela ==
Naselje se prostire duž toka rijeke Bosne, a savremena prostorna struktura Ozrakovića primarno se dijeli na tri glavne cjeline i ulice:

* '''Kakanjska ulica''' – obuhvata gornji, glavni putni pravac koji prolazi kroz naselje.
* '''Ulica Ozrakovići (Donji put)''' – predstavlja stariji dio naselja smješten uz samu obalu rijeke Bosne.
* '''Podvanj''' – područje smješteno nizvodno uz rijeku Bosnu, koje pretežno obuhvata nenaseljeni dio u sklopu industrijskog kompleksa.

== Privreda ==
Najveći dio površine naselja obuhvata '''Poslovno-industrijska zona Ozrakovići''', koja predstavlja jedan od ključnih privrednih i industrijskih centara na području grada Visokog.

== Također pogledajte ==

* [[Visoko]]
* [[Podvanj]]
* Ulica Ozrakovići 
* Ulica Kakanjska
* Poslovna zona Ozrakovići 

== Historija ==
{{...}}

== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Muslimani (narod)|Muslimani]]
| align=&quot;right&quot; | 278
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 54
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 19
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 2
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 366
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Reference ==
{{reflist}}&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |title=Katalog prostornih podataka / Metapodaci |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Katalog metapodataka IPP FBiH |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |access-date=2026-11-08 |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba}}&lt;/ref&gt;

https://visoko.gov.ba/investirajte-u-visoko/prostorni-plan-grada-visoko&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grad Visoko |url=https://visoko.gov.ba/ |access-date=2026-11-08 |website=Grad Visoko |language=bs}}&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
{{portal|Bosna i Hercegovina}}
* [http://www.visoko.gov.ba/ Sajt opštine Visoko]

{{Visoko}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Visoko]]</text>
      <sha1>e48kf29t9funliyk7dnerm9h9pwbz9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717329</id>
      <parentid>42717301</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <origin>42717329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3544" sha1="6727vgezfkbkcz4gc6na6dgxyrvl3et" xml:space="preserve">{{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini
|mjesto= Naselje Ozrakovići
|slika= 
|opis_slike= 
|grb=
|entitet=Federacija Bosne i Hercegovine
|kanton = [[Zeničko-dobojski kanton]]
|opština = [[Visoko]]
|nadm visina= 
|populacija= 366
|poštanski kod= 
|pozivni broj = 032
|gšir= 
|gduž= 
}}
'''Ozrakovići''' su gradsko naselje u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] u opštini [[Visoko]], smješteno uz obalu rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]]. Zajedno s naseljem Prijeko, čine dio gradskog područja čija je povezanost s ostatkom grada ostvarena putem riječnih mostova. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 366 stanovnika.&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first=. |editor= |title=Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991. |year= |publisher=Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo |isbn= |pages= |chapter=}}&lt;/ref&gt;

== Geografija i administrativna podjela ==
Naselje se prostire duž toka rijeke Bosne, a savremena prostorna struktura Ozrakovića primarno se dijeli na tri glavne cjeline i ulice:

* '''Kakanjska ulica''' – obuhvata gornji, glavni putni pravac koji prolazi kroz naselje.
* '''Ulica Ozrakovići (Donji put)''' – predstavlja stariji dio naselja smješten uz samu obalu rijeke Bosne.
* '''Podvanj''' – područje smješteno nizvodno uz rijeku Bosnu, koje pretežno obuhvata nenaseljeni dio u sklopu industrijskog kompleksa.

== Privreda ==
Najveći dio površine naselja obuhvata '''Poslovno-industrijska zona Ozrakovići''', koja predstavlja jedan od ključnih privrednih i industrijskih centara na području grada Visokog.

== Također pogledajte ==

* [[Visoko]]
* [[Podvanj]]
* Ulica Ozrakovići 
* Ulica Kakanjska
* Poslovna zona Ozrakovići 

== Historija ==
{{...}}

== Stanovništvo ==
{| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;align: left; margin: 0.5em 0 0 0; border-style: solid; border: 1px solid #999; border-right-width: 2px; border-bottom-width: 2px; border-collapse: collapse; font-size: 100%;&quot;
|- 
| style=&quot;background:#ddffdd;&quot; | '''Nacionalnost'''
| colspan=1 style=&quot;background:#ddffdd;&quot; align=&quot;center&quot; | '''1991.'''
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Muslimani (narod)|Muslimani]]
| align=&quot;right&quot; | 278
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Srbi]]
| align=&quot;right&quot; | 54
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Hrvati]]
| align=&quot;right&quot; | 13
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | [[Jugosloveni]]
| align=&quot;right&quot; | 19
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | ostali
| align=&quot;right&quot; | 2
|-
| style=&quot;background:#f3fff3;&quot; | Ukupno
| align=&quot;right&quot; | 366
|}

== Privreda ==
{{...}}

== Reference ==
{{reflist}}&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |title=Katalog prostornih podataka / Metapodaci |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Katalog metapodataka IPP FBiH |url=https://metapodaci.ippfbih.gov.ba/srv/hrv/catalog.search#/metadata/18995656-99bc-4cf3-b885-2fc5463a5d4e |access-date=2026-11-08 |website=metapodaci.ippfbih.gov.ba}}&lt;/ref&gt;

https://visoko.gov.ba/investirajte-u-visoko/prostorni-plan-grada-visoko&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grad Visoko |url=https://visoko.gov.ba/ |access-date=2026-11-08 |website=Grad Visoko |language=bs}}&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
{{portal|Bosna i Hercegovina}}
* [http://www.visoko.gov.ba/ Sajt opštine Visoko]

{{Visoko}}

[[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Visoko]]</text>
      <sha1>6727vgezfkbkcz4gc6na6dgxyrvl3et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opus Dei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175945</id>
    <revision>
      <id>42717298</id>
      <parentid>42566075</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19993" sha1="n12b3h6xph5vk8dxudo2eblpo3l6kdr" xml:space="preserve">{{Infokutija organizacija
| naziv                = Opus Dei&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Prelatura Sanctae Crucis et Operis Dei&lt;/small&gt;
| slika                = Opus Dei cross.svg
| širina_slike         = 150px
| opis                 = [[Pečat]] organizacije
| karta                = Opus Dei expansion.jpg
| mcaption             = [[Karta]] širenja organizacije Opus Dei po [[svijet]]u
| osnivanje            = {{Start date and years ago|1928|10|02|df=y}}
| svrha                = &quot;širenje univerzalnog poziva na svetost&quot;
| sjedište             = Viale Bruno Buozzi 73&lt;br /&gt;{{flagicon|Italija}} [[Rim]], [[Italija]]
| coords               = {{coor dms|41|55|18.4|N|12|29|2.6|E|region:IT_type:landmark|display=inline,title}}
| regija_djelovanja    = [[svijet]]
| glavni_organ         = Glavna skupština&lt;br /&gt;Centralno savjetništvo
| matična_organizacija = [[Katolička crkva]]
| članstvo             = oko 90.000
| vođa_titula          = [[Prelat]]
| vođa_ime             = biskup [[Javier Echevarría]]
| website              = &lt;div class=&quot;plainlinksneverexpand&quot;&gt;[http://www.opusdei.org/ www.opusdei.org]&lt;/div&gt;
}}

'''Opus Dei''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈopus ˈdeiː]]] ([[latinski jezik|lat.]]: djelo Božje; puno ime '''Praelatura Sanctae Crucis et Operis Dei''' [[međunarodni fonetski alfabet|[prelaːˈtuːra ˈsaːŋkte ˈkrutsis et ˈoperis ˈdeiː]]], lat.: Prelatura Svetog Križa i Opusa Dei), [[Katolička crkva|katolička]] organizacija sastavljena od laika i [[svećenik]]a, čiji članovi teže za osobnim [[kršćanstvo|kršćanskim]] savršenstvom i nastoje provesti te ideale i vrijednosti u svojim profesijama i tako mjenjati cjelokupno društvo.&lt;ref name=brit/&gt;

''Opus Dei'' je na glasu kao [[teologija|teološki]] vrlo [[Konzervativizam|konzervativna]] organizacija, koja bezuvjetno prihvaća autoritet [[crkva|crkvene]] [[Hijerarhija|hijerarhije]] i njenih [[dogma|dogmi]]. Dugo je bila predmet brojnih kontraverzi i polemika, često optuživana za tajnovitost rada, [[Okultizam|okultne]] obrede ali i zbog [[politika|političkih]] ambicija.&lt;ref name=brit/&gt;

Od [[2010-ih]] godina ''Opus Dei'' je privukao pažnju širom [[svijet]]a zahvaljujući romanu ''[[The Da Vinci Code]]'' i [[The Da Vinci Code (film)|istoimenom filmu iz 2006]]. godine.

== Historija ==
''Opus Dei'' je osnovan [[1928]]. u [[Španjolska|Španjolskoj]] od strane [[svećenik]]a [[Josemaría Escrivá de Balaguer|Josemaríje Escrivá de Balaguera y Albása]] (proglašen je [[svetac|svetim]] [[2002]]).&lt;ref name=brit/&gt;

Za vladavine [[fašizam|fašističkog]] kaudilja [[Francisco Franco|Francisca Franca]] je izrasla u vodeću crkvenu organizaciju [[Španjolska|Španjolske]] koja je jedina povezivala biznismene, političare i radikalni kler.&lt;ref name=portal/&gt;

Escrivá je 1939. godine objavio knjigu ''Camino'' (&quot;Put&quot;) kao zbirku 999 maksima o duhovnosti namijenjenu ljudima uključenim u sekularni život.&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://www.escrivaworks.org/book/the_way | work=EscrivaWorks.org | title=The Way | accessdate=23. 12. 2013.}}&lt;/ref&gt; U 1940-im Opus Dei je naišao na jednog od prvih kritičara u vidu Wlodimira Ledóchowskog, tadašnjeg &quot;Generala&quot; [[Isusovci|Družbe Isusove]], koji je Vatikanu rekao kako Opus Dei smatra &quot;izuzetno opasnim za Crkvu u Španjolskoj&quot; navodeći njegov &quot;tajnoviti karakter&quot; i nazivajući ga &quot;oblikom kršćanske [[Masonerija|Masonerije]].&quot;&lt;ref&gt;{{en icon}} {{Cite book|last=Allen|first=John L.|title=Opus Dei|url=https://archive.org/details/opusdeiobjective0000alle|publisher=Doubleday|location=New York|page=str. 165|year=2005.|isbn= 9780385514491|oclc=58431864}}&lt;/ref&gt;

Kako je među članovim ''Opusa Dei'' bilo dosta visoko obrazovanih ljudi, tadašnji [[Španjolska|španjolski]] vođa generalisimus [[Francisco Franco]] postavio je nekoliko njihovih članova za [[ministar|ministre]] u svojoj [[vlada|vladi]], koji su mu trebali pomoći da osmisli ekonomsku reformu - [[1956]]. Nakon Francove smrti [[1975]]. i demontaže njegovog režima, oslabio je uticaj ''Opus Deia'' u [[Španjolska|Španjolskoj]], jer su i oni poput drugih morali ući u političku arenu&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt;.

''Opus Dei'' je službeno odobren od strane [[Sveta stolica|Svete stolice]] [[1950]]. kao laička međunarodna organizacija (novi oblik vjerskog udruženja) čiji članovi ''žive po principima evanđelja u svom svakodnevnom svjetovnom životu''. [[Papa]] [[Ivan Pavao II.]] koji je sam bio simpatizer ''Opusa'' proglasio je [[28. novembar|28. novembra]] [[1982]]. ''Opus Dei'', prvom i jedinom osobnom prelaturom u crkvi. Za razliku od svih drugih organizacija, čiji se rad organizira po nekom geografskom principu, i kojima upravljaju lokalni svećenici - ''Opus Dei'' takvih ograničenja nema, pa njegov prelat organizira zajednice i njihov rad u djelovima svijeta po vlastitom nahođenju, i sam odlučuje (uz pomoć vlastitog aparata) koga će primiti u članstvo. Međutim, ''Opus Dei'' podliježe nekim oblicima nadzora od strane lokalnih biskupa.&lt;ref name=brit/&gt;

Time je ''Opus Dei'' dobio status koji nije prethodno odobren niti jednoj katoličkoj [[bratovština|bratovštini]], pa ni redovničkoj zajednici - oni su neka vrsta posebne neteritorijalne biskupije.&lt;ref name=slobodna/&gt;

''Opus Dei'' je na svom početku od svojih novih članova tražio da polože zavjet poslušnosti i čistoće. Međutim, od kad su pod direktnom ingerencijom [[papa|pape]] (njegova prelatura) od svojih novih članova sad samo traže ugovornu obavezu da prođu duhovni nauk, koji uključuje tjedne tečajeve (krugove) i godišnju duhovnu obnovu, uz redovno pohađanje misa i ostalih vjerskih aktivnosti. Novi članovi trebaju proći kroz period kušnje, koji traje najmanje pet godina, prije nego što postanu punopravni članovi. I oni se u tradiciji [[flagelanti|flagelanata]] često samokažnjavaju (i tako podsjećaju na [[Isus]]ovu žrtvu), [[post]]e, apstiniraju od nekih užitaka i nose predmete od [[kostrijet]]i, danas je to najčešće narukvica sa malim (simboličkim) bodljama koju nose oko nadlaktice.&lt;ref name=brit/&gt;
[[Datoteka:Clinica Universidad Navarra-2011-04-21-12-1.jpg|thumb|left|260px|Klinika [[Navarski univerzitet|Univeziteta Navarra]] u [[Pamplona|Pamploni]]]]
''Opus Dei'' se i danas često optužuje za agresivnost u vrbovanju novih članova, kojima se nakon toga ispire mozak, tako što ih se drži izolirane od članova njihovih porodica. S druge strane oni sve te optužbe odbacuju i kontinuirano rastu.&lt;ref name=brit/&gt;

''Opus Dei'' se pored vjerske, naširoko bavi i sasvim običnim svjetovnim djelatnostima; dobrotvornim radom, ali i [[Trgovina|trgovinom]], domaćom radinošću i [[poljoprivreda|poljoprivredom]]. Ipak su najviše fokusirani na obrazovanje, osnovali su i vode brojne srednje i visoke škole i to najčešće ekonomske. Poznati su po [[Navarski univerzitet|Univezitetu Navarra]] iz [[Pamplona|Pamplone]], koji se danas smatra jednim od najboljih [[Španjolska|španjolskih]] [[univerzitet]]a, i po [[peru]]anskom [[Piurski univerzitet|Univezitetu Piura]] iz [[Lima|Lime]], koje je osnovao upravo [[Josemaría Escrivá de Balaguer]], u kojima oni vode glavnu riječ. Oni imaju od [[1964]]. u samom centru [[Rim]]a i [[Papinski univerzitet svetog križa]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/430637/Opus-Dei|title=''Opus Dei''|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|language=engleski|accessdate=18. 12. 2013}}&lt;/ref&gt;

== Struktura Opusa Dei ==
Od [[1982]]. na čelu organizacije je [[prelat]] kojeg biraju sami članovi, kojih ima oko 85 000 članova diljem [[svijet]]a.&lt;ref name=brit/&gt; Aktualni prelat ''Opusa'' je Javier Echevarria vrlo uticajan u [[Vatikan]]u, između brojnih funkcija koje ima on je i savjetnik Kongregacije za duhovništvo katoličke crkve, institucije koja odlučuje o karijeri hiljada [[biskup]]a širom [[svijet]]a, pa nikoga netreba čuditi moć koju ''Opus'' ima.&lt;ref name=&quot;nedeljski&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnevnik.si/nedeljski/aktualno/1042483113|title=''Dvajset let je Opus dei čakal prave dečke''|publisher=Nedeljski Dnevnik|language=slovenski|accessdate=18. 12. 2013}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Od [[1930]].''Opus Dei'' ima ogranak za žene,&lt;ref name=nov/&gt; kako se drže strogo moralnih načela, uvijek grade svoje ustanove namjenjene samo jednom [[spol]]u.&lt;ref name=brit/&gt;

Što se tiče hijerarhijske strukture ''Opus Dei'', ona formalno ne postoji jer su članovi jednaki, ali oni ipak imaju četiri kategorije članova; numerarije, supernumerarije, asocijate (pridruženi) i [[svećenik]]e.&lt;ref name=doznajemo/&gt; '''Numerariji''' koji predstavljaju samo oko 20 % članstva, najvažniji su članovi ''Opusa'', slijede ih '''asocijati''', pa '''supernumerariji''' (koji predstavljaju 70 % članstva) te '''[[svećenik|svećenici]]''' kojih ima samo oko 1900, i predstavljaju samo mali postotak organizacije.&lt;ref name=brit/&gt;
[[Datoteka:Opusdei-hq-us.jpg|thumb|right|260px|[[SAD|Američko]] sjedište Opusa Dei ''Murray Hill Place'' u [[New York]]u]]
''Numerariji'' posvećuju većinu svog vremena organizaciji, i oni su se poput [[svećenik]]a dužni držati [[celibat]]a, žive u isto[[spol]]nim zajednicama ''Opusa''&lt;ref name=slobodna/&gt;, ali rade izvan zajednica, u građanskom društvu, i bave se svojim sekularnim poslom.&lt;ref name=brit/&gt; Oni se zavjetuju ''Opusu'' na siromaštvo, čednost i pokornost, sav svoj prihod dužni su predati (poput nekih [[redovnik]]a) Opusu, od kojega dobivaju džeparac i novac za druge potrebe. Jedan uski krug numerarija radi u administraciji samog ''Opusa''.&lt;ref name=slobodna/&gt;

''Asocijati'' ili pridruženi razlikuju se od numerarija samo po tome što ne žive u zajednicama, najčešće zbog porodičnih razloga, ali se pridržavaju istih zavjeta.&lt;ref name=slobodna/&gt;

''Supernumerariji'' su najbrojniji članovi, oni se mogu slobodno ženiti, ali se i od njih traži da daju financijski doprinos organizaciji, i pokazaju [[kršćanstvo|kršćanske]] vrline u svom svakodnevnom životu.&lt;ref name=brit/&gt;

''Koperati'' (vanjski suradnici) zaprovo i nisu njihovi članovi - ali se njima često služe u svom radu, oni čak i nemoraju biti [[kršćani]], ali prije nego što ih angažiraju moraju tražiti dopuštenje [[Sveta stolica|Svete Stolice]].&lt;ref name=brit/&gt;

=== Poznati članovi i simpatizeri ===
[[Pariz|Pariške]] novine Le Monde Diplomatique, objavile su - [[1995]]. popis tadašnjih istaknutih članova ''Opusa Dei'' u [[Evropa|Evropi]], među inima to su bili; [[Raymond Barre]] (bivši [[Francuska|francuski]] [[premijer]]), [[Valéry Giscard d’Estaing]] (bivši francuski [[predsjednik]]), [[Jacques Santer]] (bivši predsjednik Evropske komisije) i [[Alois Mock]] (bivši [[Austrija|austrijski]] [[ministar]] vanjskih poslova), a simpatizeri; [[José Maria Aznar]] (bivši španjolski premijer), [[Juan Antonio Samaranch]] (bivši predsjednik [[MOK]]-a) i [[nadvojvoda]] [[Otto von Habsburg-Lothringen]].&lt;ref name=slobodna/&gt;

== Opus Dei u Hrvatskoj ==
''Opus Dei'' u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] službeno djeluje od [[2003]]., kad je u [[Zagreb]] stigao prvi regionalni [[vikar]] [[Portugalci|Portugalac]] dr. Jorge Ramos sa pomoćnikom [[svećenik]]om Juliom Guijarrom - Garciom. Te iste godine u posjet [[nadbiskup]]u [[Josip Bozanić|Bozaniću]], došao je aktualni [[prelat]] ''Opusa Dei'' [[Javier Echevarria]], sa kojim je inače od prije znanac i prijatelj. Od [[2010]]. novi vikar je Josep Peguera Poch.&lt;ref name=doznajemo&gt;{{cite web
   |url=http://doznajemo.com/2012/02/04/opus-dei-misteriozna-organizacija-iz-da-vincijevog-koda-kupuje-nekretnine-u-zagrebu/
   |title=''Opus Dei, misteriozna organizacija iz Da Vincijevog koda kupuje nekretnine u Zagrebu''
   |publisher=Doznajemo
   |accessdate=18. 12. 2013
   |archive-date=2013-11-09
   |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109204448/http://doznajemo.com/2012/02/04/opus-dei-misteriozna-organizacija-iz-da-vincijevog-koda-kupuje-nekretnine-u-zagrebu/
   |dead-url=yes
   }}&lt;/ref&gt;
Vrlo je vjerojatno da je ''Opus'' i prije tog djelovao u Hrvatskoj, ali to nije radio javno.

U desetak godina svog djelovanja okupili su nekih 100-tinjak članova,&lt;ref name=jut/&gt; što i nije puno, ali kako među njima vrlo moćnih i uticajnih ljudi njihov uticaj je puno veći. O članovima se baš i puno nezna, jer kao i mnoge druge stvari o sebi oni to nevole javno iznositi. Svoje članstvo u ''Opusu Dei'' javno je priznao Stjepo Bartulica, povjerenik [[predsjednik]]a [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] za vjerske zajednice,&lt;ref name=slobodna/&gt; [[fizičar]] Vuk Brigljević i dr. Pave Žanić (posljednja dvojica su se jako angažirali oko dolaska Opusa Dei u Hrvatsku).&lt;ref name=večernji&gt;{{cite web|url=http://www.vecernji.hr/ljetna-panorama/clan-sam-opusa-dei-ali-nisam-frik-i-ne-bicujem-se-593194?gclid=CMH-8Lu4vbsCFSYHwwodvjcAIQ|title=''Član sam Opusa Dei, ali nisam frik i ne bičujem se''|publisher=Večernji list|accessdate=18. 12. 2013}}&lt;/ref&gt;

Još veći uspjeh postigli su u prikupljanju nekretnina, u Zagrebu imaju dva studentska doma i kulturna centra, jedan za muškarce - Gradec na križanju Držićeve i Vukovarske ulice (otvoren u septembru 2012.) i jedan za žene - Harmica u Kamaufovoj 1.&lt;ref name=jut&gt;{{cite web|url=http://www.jutarnji.hr/kontroverzni-opus-dei-u-centru-zagreba-otvorio-studentski-dom-za-mladice-vrijedan-2-5-milijuna-kn/1064074/|title=''Kontroverzni Opus Dei u centru Zagreba otvorio studentski dom za mladiće vrijedan 2,5 milijuna kn''|publisher=Jutarnji List|accessdate=18. 12. 2013|archive-date=2012-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106061523/http://www.jutarnji.hr/kontroverzni-opus-dei-u-centru-zagreba-otvorio-studentski-dom-za-mladice-vrijedan-2-5-milijuna-kn/1064074|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

''Dom Gradec'' službeno vodi ''Zaklada Dostojanstvo i nada'', koju je osnavao ''Opus Dei''. Za gradnju i opremanje tog doma za 15 studenata utrošeno je oko 2 500 000 [[Hrvatska kuna|kuna]], što su osigurali podizanjem [[kredit]]a, a isplaćuju ga uz pomoć dobrovoljnih donacija pojedinaca i firmi iz [[Hrvatska|Hrvatske]] i svijeta. Domom upravlja predsjednik zaklade, [[fizičar]] Vuk Brigljević inače zaposlen u [[Institut Ruđer Bošković|Institutu Ruđer Bošković]] koji je do [[2003]]. radio u [[Ženeva|ženevskom]] [[CERN]]u. On je inače numerarij i glasnogovrnik ''Opusa Dei''.&lt;ref name=slobodna/&gt; ''Opus'' je kupio za 10 000 000 kuna i vilu na Ribnjaku, za koju je predviđena prenamjena u obrazovnu instituciju.&lt;ref name=slobodna&gt;{{cite web|url=http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/230416/Default.aspx|title=''Opus dei: Koristimo vilu Željke Markić na Šipanu''|publisher=Slobodna Dalmacija|accessdate=18. 12. 2013}}&lt;/ref&gt;

=== Veza Opusa Dei i pokreta U ime obitelji ===
Prema hrvatskim medijima, postoji čvrsta veza između ''Opusa Dei'' i građanskog pokreta [[U ime obitelji]] koji je u proljeće [[2013]]. inicirao raspisivanje [[Hrvatski ustavni referendum 2013.|referenduma]] o promjeni [[ustav]]a i uvođenju definicije da je brak isključivo veza između muškarca i žene (u kom su pri kraju godine i pobjedili). Iako je njihova predsjednica [[Željka Markić]] odbila odgovoriti na izravno pitanje dali je članica ''Opusa'', novinari su pronašli da ona ima vrlo jake veze sa njima. S tom organizacijom je povezuje [[Španjolci|Španjolka]] Maria del Carmen Calvo del Valle, koja je u Hrvatsku došla oko [[2006]]. osnovati ženski ogranak ''Opusa'', nju je Željka Markić zaposlila u svojoj farmaceutskoj firmi Sermon.&lt;ref name=portal/&gt; Uz navedeno, mediji su objavili i da u njezinoj [[šipan]]skoj vili često borave članovi ''Opusa''.&lt;ref name=portal/&gt;

=== Stavovi o ulozi Opusa Dei u Hrvatskoj ===
Poznata hrvatska [[teologija|teologinja]] - Anna-Maria Grünfelder drži da se ''Opus Dei'' želi formalno uključiti u demokraciju, ali da mu je pravi cilj da je iznutra potkopa.&lt;ref name=portal/&gt; Ona to objašnjava činjenicom da je on elitistička organizacija, koja se ne obraća siromašnima nego imućnima, jer vrbuje akademske, društveno aktivne i utjecajne, materijalno dobrostojeće članove društva.&lt;ref name=portal&gt;{{cite web|url=http://www.tportal.hr/vijesti/hrvatska/301054/U-ime-obitelji-su-opasni-radikali-tipicni-za-Opus-Dei.html|title=''U ime obitelji su opasni radikali tipični za Opus Dei!''|publisher=Tportal|accessdate=18. 12. 2013}}&lt;/ref&gt; Ili kako ona sama kaže:
{{izdvojeni citat|Demokracija nije vrijednost u koju oni vjeruju. Po njihovom elitističkom shvaćanju društva više im odgovaraju autoritarni režimi. Čini se da su odabrali Hrvatsku, kao članicu EU, kao alat u suprotstavljanju liberalnim demokracijama na zapadu. Glavni im je cilj usmjeriti društvo u jednom pravcu prema što izraženijoj ulozi Katoličke crkve.|A.-M. Grünfelder&lt;ref name=portal/&gt;}}
Bivši [[ambasador]] u [[Vatikan]]u i sociolog religije, dr. [[Ivica Maštruko]] tvrdi:
{{izdvojeni citat|Manje je bitno, je li ''Opus'' mistična organizacija ili ne. Bitno je da je sastavljena od političara, uglednika i imućnih poduzetnika te klera i tako agresivno širi crkvenu moć. Okuplja veći broj članova nego bilo koja druga redovnička zajednica poput franjevaca i isusovaca. Nije to tajna organizacija, nego dobro organizirana i umrežena s klerom i političkim uglednicima.|I. Maštruko&lt;ref name=portal/&gt;}}

=== Opus Dei u Sloveniji ===
U [[Slovenija|Sloveniji]] ''Opus'' djeluje od [[2003]]. kad je kardinal dr. [[Franc Rode]] (njihov član) održao misu u njihovu čast u prisustvu [[Španjolci|španjolskog]] [[ambasador]]a Pabla Zaldivara Miquelarena koji je tad radio na njihovoj organizaciji. Nakon njega [[prelat]] je postao Andreas Francisco Kramžar ([[Slovenac]] iz [[Argentina|Argentine]] kom je u radu pomagao [[Španjolci|španjolac]] Feliu Torra.&lt;ref name=nedeljski/&gt; U Ljubljani su [[2005]]. godine osnovali ''Zavod Tromostovje'', kog vode Kramžar, Sainz Miguel Colino i Rodriguez Alejandro Lantaro Clodomiro Barril.&lt;ref name=&quot;nedeljski&quot; /&gt; Na Cesti za Rožnu dolinu u [[ljubljana|Ljubljani]] izgradili su četvorokatnu vilu u leto 2010. godine, a iste godine kupili i staru školu iz [[1786]]. kod [[Polzela|Polzele]] za 500.000 [[Euro|eura]] u koju do 2015. namjeravaju uložiti još 2.000.000 [[Euro|eura]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.delo.si/clanek/128259 |title=Opus Dei kupil staro graščino pri Polzeli |publisher=Delo.si |date=2010-03-17 |accessdate=2013-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103122528/http://www.delo.si/clanek/128259 |archive-date=2012-01-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Od [[2010]]. novi slovenski vikar je dr. Rafael Arias. U Sloveniji su objavljeni brojni kritički tekstovi o organizaciji, osobito u [[Mladina|Mladini]] gdje se ukazuje na njihove sumnjive poslove.&lt;ref name=&quot;nedeljski&quot; /&gt;

=== Opus Dei u Srbiji ===
U [[Srbija|Srbiji]] ''Opus'' formalno ne postoji, iako su tri člana [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]] navodno njihovi članovi, koji rade na pripremi [[papa|papine]] posjete [[Beograd]]u.&lt;ref name=nov&gt;{{cite web|url=http://www.treceoko.novosti.rs/code/navigate.php?Id=182&amp;editionId=115&amp;articleId=554|title=''Opus dei dovodi papu u Srbiju?!''|accessdate=18. 12. 2013.|language=srpski|publisher=&quot;Novosti&quot; A.D|archive-date=2013-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130415155437/http://www.treceoko.novosti.rs/code/navigate.php?Id=182&amp;editionId=115&amp;articleId=554|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Opus Dei u Bosni i Hercegovini ===
Iako ih krajem [[2013]]. nije bilo u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] oni sami najavljuju da će uskoro i tamo početi raditi.

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Opus Dei}}
* [http://www.opusdei.org/ Službene stranice Opusa Dei] {{en icon}}
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/430637/Opus-Dei ''Opus Dei''] na portalu [[Encyclopædia Britannica]] {{en icon}}

[[Kategorija:Katolička crkva]]
[[Kategorija:Religijske tradicije i pokreti]]</text>
      <sha1>n12b3h6xph5vk8dxudo2eblpo3l6kdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>On Kawara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176920</id>
    <revision>
      <id>42717279</id>
      <parentid>42407539</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4079" sha1="soo52rbem5f95g3uxejir02rtn9kh9p" xml:space="preserve">{{Infokutija02 umjetnik
| ime = On Kawara
| rodno_ime = Kawara On
| datum_rođenja = {{birth date and age |1933|1|2|df=y}}
| mjesto_rođenja = [[Kariya (Aichi)|Kariya]], [[Aichi]], [[Japan]]&lt;ref name=&quot;EBonline_OnKawara&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1370737/On-Kawara|title=On Kawara - EB online|accessdate=4. IV 2009}}&lt;/ref&gt;
| datum_smrti = [[10. jula]] [[2014.]]
| mjesto_smrti = [[New York]], SAD
| nacionalnost = [[japan]]ska
| polje = [[vizualna umjetnost]], [[konceptualna umjetnost]]
}}

'''On Kawara''' (jap. 河原 温, かわら おん, ''Kawara On''), [[Kariya (Aichi)]], Japan,&lt;ref name=&quot;EBonline_OnKawara&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1370737/On-Kawara|title=On Kawara - EB online|accessdate=4. travnja 2009.}}&lt;/ref&gt; [[2. januara]] [[1933.]] - [[New York]], SAD, [[10. jula]] [[2014.]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://fr.phaidon.com/agenda/art/articles/2014/july/14/on-kawaras-date-paintings-explained/ |title=Archive copy |access-date=2015-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926090116/https://fr.phaidon.com/agenda/art/articles/2014/july/14/on-kawaras-date-paintings-explained/ |archive-date=2021-09-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;), japanski [[konceptualna umjetnost|konceptualni umjetnik]]. Sudjelovao na brojnim skupnim [[umjetnička izložba|izložbama]]. Sudionik [[Venecijanski bienale|Venecijanskog bienala]] 1976. godine.

Pripadao je međunarodnoj generaciji konceptualnih umjetnika koja se pojavila sredinom 1960-ih godina, koja je skidala umjetnost s osobnog osjećaja svevši ju na puku informaciju ili zamisao, uvelike umanjujući objekt umjetnosti. Zajedno s [[Lawrence Weiner|Lawrenceom Weinerom]], [[Joseph Kosuth|Josephom Kosuthom]], [[Hanne Darboven]] i ostalim, osobito je prominentnost dao jeziku.&lt;ref name=&quot;nytimes.com&quot;&gt;[[Roberta Smith]] (15. srpnja 2014.), [http://www.nytimes.com/2014/07/16/arts/design/on-kawara-conceptual-artist-who-found-elegance-in-every-day-dies-at-81.html On Kawara, Artist Who Found Elegance in Every Day, Dies at 81] ''[[New York Times]]''.&lt;/ref&gt;

Poznata djela njegova opusa su slike iz niza ''Pariz-New York'', ''Danas'', ''Naslov i poštanske razglednice'', ''Milijun godina'', ''Stogodišnji kalendari'', ''Čista svijest'' i nekoliko [[umjetnička knjiga|umjetničkih knjiga]].

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.davidzwirner.com/artists/13/ On Kawara - David Zwirner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120222032354/http://www.davidzwirner.com/artists/13/ |date=2012-02-22 }}
* [http://www.davidzwirner.com/artists/13/press.htm Press on the artist by year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418064022/http://www.davidzwirner.com/artists/13/press.htm |date=2009-04-18 }} 
* [http://www.davidzwirner.com/exhibitions/185/ Exhibition &quot;One Million Years&quot; by On Kawara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403002357/http://www.davidzwirner.com/exhibitions/185/ |date=2009-04-03 }} David Zwirner, New York, January 2009
* [http://www.guardian.co.uk/arts/critic/feature/0,1169,852676,00.html A piece on Kawara by Adrian Searle from the ''Guardian'']
* [http://www.diaart.org/exhibitions/introduction/86 An essay by art critic Lynne Cooke on On Kawara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122132233/http://diaart.org/exhibitions/introduction/86 |date=2010-11-22 }} 
* [http://www.ikon-gallery.co.uk/pastExhibitionsOnKawara.htm Consciousness. Meditation. Watcher on the Hills.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061024170418/http://www.ikon-gallery.co.uk/pastExhibitionsOnKawara.htm |date=2006-10-24 }} 20 November 2002 - 26 January 2003 exhibition at [[Ikon Gallery]], [[Birmingham]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]].
* &quot;On Kawara.&quot; Contemporary Artists, 5th ed. St. James Press, 2001.
* [http://japanese.lingualift.com/blog/on-kawara/ On Kawara: Obsessed with dates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626032800/http://japanese.lingualift.com/blog/on-kawara/ |date=2012-06-26 }}

{{Lifetime|1933|2014|Kawara, On}}

[[Kategorija:Japanski slikari]]</text>
      <sha1>soo52rbem5f95g3uxejir02rtn9kh9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Kalabić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177005</id>
    <revision>
      <id>42717150</id>
      <parentid>42470730</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67341" sha1="f7hd67b7ku92mraox3b3mr0lfbmdlrn" xml:space="preserve">{{Vojno lice
| ime =Nikola Kalabić
| slika = Nikola Kalabić.jpg
| opis_slike = Nikola Kalabić
| nadimak =  
| datum_rođenja =[[20.12.1906.]] 
| mesto_rođenja =[[Podnovlje]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]]
| država_rođenja =[[Austro-Ugarska|Austrougarska]] 
| datum_smrti = [[19.01.1946.]]
| mesto_smrti =  [[Valjevo]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]]
| država_smrti =[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] 
|vojska=[[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenska Vojska u Otadžbini]]
|godine_služenja=[[1941]]. — [[1945]].
|čin= major
|jedinica=
|bitke=[[Četnički teror u Srbiji]]&lt;br /&gt;[[Operacija Hajka]]&lt;br /&gt;[[Masakr u Vraniću]]&lt;br /&gt;[[Bitka za Ivanjicu januara 1944.]]&lt;br /&gt;[[Bitka za Srbiju 1944.]]&lt;br /&gt;[[Bitka na Jelovoj gori]]&lt;br /&gt;[[Proboj četnika i Nemaca kroz Sandžak]]&lt;br&gt;[[Završna četnička dejstva u Bosni (1944-1945)]]
|nagrade=
|kasniji_rad=
|potpis=
}}
'''Nikola Kalabić''' (pseudonim: ''Ras Ras''; [[20. 12.|20. decembar]], [[1906]], [[Podnovlje]], kod [[Derventa|Dervente]], [[Austro-Ugarska|Austrougarska]] — [[19. 1.|19. januar]] [[1946]], kod [[Valjevo|Valjeva]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]]&lt;ref name=&quot;postupak&quot;&gt;[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:315927-Kalabic-i-zvanicno-mrtav Kalabić i zvanično mrtav], B. Puzović, Večernje novosti, društvo, 20. januar 2011.&lt;/ref&gt;) je bio komandant Gorske kraljeve garde [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]] i [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnik nemačkog okupatora]] u tokom [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji|Drugog svetskog rata u okupiranoj Jugoslaviji]].

== Predratna biografija ==
Rođen je [[1906]]. u Podnovlju kod [[Derventa|Dervente]], na severu [[Bosna|Bosne]], od oca [[Milan Kalabić|Milana]] i majke Joke. Nikolin otac se razveo od Joke posle [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]], i zatim se ženio još tri puta. Nikolu je u početku vodio sa sobom, tako da se on školovao u mestima očevog službovanja, a nakratko i u [[Novi Pazar|Novom Pazaru]].

[[File:Nikola Kalabic 1927.png|thumb|Nikola Kalabic 1927.]]

Završio je šest razreda gimnazije, a zatim je upisao geodeziju u [[Beograd]]u. Na studijama je upoznao godinu dana mlađu koleginicu Borku, rođenu u Rajkovićima kod [[Valjevo|Valjeva]]. Borka i Nikola su se venčali [[1929]]. godine u Valjevu, a sledeće godine, trećeg avgusta, rodili su im se blizanci Mirjana i Milan. Prvu službu su dobili u Beogradu. Usledio je premeštaj u [[Aranđelovac]], i najzad u Valjevo, gde su Kalabići ostali da žive. Nikola Kalabić je do početka [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] radio u valjevskoj katastarskoj upravi. Kao aktivni pripadnik četničkog udruženja Koste Pećanca odlikovan je 1936. godine Jugoslovenskom krunom.

== Drugi svetski rat ==

Prvi dan rata, [[6. 4.|6. april]] [[1941]]. godine, rezervnog poručnika Nikolu Kalabića zatekao je sa nogom u gipsu zbog povrede u saobraćajnoj nesreći. Skinuo je gips i otišao u [[Šabac]], gde mu je bio ratni raspored. Vratio se kući posle dvadesetak dana, sa pričom o rasulu Jugoslovenske vojske.

=== Odlazak u četnike ===
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.}}
Ubrzo je na [[Bukulja|Bukulji]] pristupio četničkoj organizaciji [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]]. Po okupaciji u Srbiji, a po Pećančevim direktivama, među prvima je počeo formiranje četničkog odreda u Valjevu i [[Kolubara|Kolubari]], u kome je kasnije vršio funkciju obaveštajnog oficira. Za ovaj rad Pećanac je poručnika Nikolu Kalabića nagradio zvanjem vojvode cerskog i valjevskog. 

12. septembra 1941. godine, tokom [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanka u Srbiji]], partizani su zarobili Kalabića i njegovu grupu četnika, tada lojalnih Kosti Pećancu.&lt;ref&gt;Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 143), Prosveta, Beograd, 1957.&lt;/ref&gt;

{{citat|„Drugovi, mi smo, odnosno naša četa je zarobila jednu grupu četnika od 25 ljudi, sa štabom na čelu, geometrom Kalabićem, i došli smo da pitamo šta ćemo s njima. Oni kažu kako smo isto, mi ili oni, a mi znamo da su to ljudi Pećančevi, a on je nama najavio rat do istrebljenja.“&lt;ref&gt;Dragojlo Dudić, Dnevnik 1941 (str. 143), Prosveta, Beograd, 1957.&lt;/ref&gt;|Raport partizanskih kurira Dragojlu Dudiću}}

Nakon uveravanja da su na istoj strani i da se neće boriti protiv njih, partizani su Kalabića oslobodili. Negde u to vreme, Kalabić je prešao kod pukovnika [[Dragoljub Mihailović|Dražu Mihailovića]], na [[Ravna Gora|Ravnu goru]].&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_71.htm&lt;/ref&gt; Njegova prva dužnost bila je komandir prateće čete pukovnika Mihailovića. Od novembra 1941, Kalabić je komandir 26. čete Gorske kraljeve garde.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_71.htm&lt;/ref&gt; 

=== Legalizacija kod Nedićeve vlade ===
{{main|Legalizovani četnici}}

Nakon [[Napad četnika na Užičku republiku|četničkog napada na partizane]] krajem oktobra 1941. godine, i propasti [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]] krajem novembra, Mihailović se odlučio na [[Legalizovani četnici|legalizaciju četničkih odreda]] kod [[Vlada narodnog spasa|Nedićeve vlade]]. Više od polovine Mihailovićevih odredâ, na čelu sa svojim komandantima (pretežno sa područja [[Zapadna Srbija|zapadne Srbije]]), prihvatilo je legalizaciju i na taj način postalo integralnim dijelom kvislinških oružanih formacija.{{sfn|Tomasevich|1975|p=198}}{{sfn|Borković|1979a|p=270}}{{sfn|Petranović|1992|p=271}}&lt;ref&gt;{{harv|Dimitrijević|2020|p=122}}&lt;/ref&gt; Početkom decembra 1941. godine, legalizuje se pet ravnogorskih odredâ; među njima je i onaj pod komandom poručnika Nikole Kalabića.&lt;ref&gt;Kosta Nikolić: Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga 1, Srpska reč, Beograd, 1999, str. 154.&lt;/ref&gt;

Nikola Kalabić je odigrao značajnu ulogu prilikom bekstva Draže Mihailovića sa Ravne gore tokom nemačke [[Operacija Mihailović|operacije Mihailović]] početkom decembra 1941, kada je preko svog oca Milana (žandarmerijskog majora, komandanta 11. odreda Koste Pećanca) omogućio Draži i njegovom štabu prebacivanje u Sandžak, a kasnije i povratak u zapadnu Srbiju.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_1_71.htm&lt;/ref&gt;

Uvidom u dopis upućen iz načelstva Okruga kragujevačkog iz juna 1942. godine,&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 220.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Томанић|2017|p=112}}&lt;/ref&gt; postaje jasno do kog stupnja su ravnogorski četnici, nakon legalizacije, bili integrisani u [[Kolaboracija|kolaboracionističke]] oružane formacije.
Naime, u dokumentu se navode podaci o štabu koji je bio smješten u manastiru Voljavči, a koji je oformio Nikola Kalabić sa nekolicinom oficira iz [[Šumadija|Šumadije]]: 
{{izdvojeni citat|U jednoj kolibi nalazi se radio-stanica; tu se nalaze oficiri – major Palošević, kapetan Dušan Smiljanić, kapetan Marko Muzikravić, potporučnik Živadin Pavlović i Nikola Kalabić. Sa sobom imaju oko 30 vojnika koji vrše kurirsku službu, brinu se za bezbednost i nabavku namirnica; na dan 14. juna održan je u pomenutoj kolibi sastanak, konferencija delegata iz svih okolnih odreda Srpske državne straže (SDS) koji su uglavnom bili ranije u sastavu odmetničkog odreda D. Mihailovića.}}

[[19. 12.|19. decembra]] 1942. godine, Nemci su odveli na Banjicu Nikolinu i Borkinu rodbinu, koju je Kalabić uspeo kasnije da izbavi preko svojih veza.

=== Četnički teror u Srbiji (1943) ===
{{main|Četnički teror u Srbiji 1943-1944}}
[[File:Četnički vojvoda Nikola Kalabić u selu Banji kod Aranđelovca.jpg|thumb|Četnički vojvoda Nikola Kalabić sa pratnjom u selu Banji kod Aranđelovca]]

Četnici Nikole Kalabića su 31. decembra 1942. i 1. januara 1943. u selima Dračić i Ravnje u okolini [[Valjevo|Valjeva]] zaklali devet lica. Ista grupacija je odgovorna za klanje još devet lica u nekoliko valjevskih sela između 17. marta i 8. aprila 1943.&lt;ref&gt;Споменица палим борцима и жртвама фашистичког терора општине Ваљево 1941-
1945, (пр. Бранислав Милосављевић и др.), Ваљево, 1995, стр. 15-149.&lt;/ref&gt; Kalabićevi četnici su 20. marta u Makovištu pokraj [[Kosjerić]]a zaklali pet stanovnika okolnih sela. U selu Stapar kod [[Osečina|Osečine]] Kalabićevi četnici su u noći 7-8. aprila 1943. zaklali petoricu muškaraca iz porodice Spasojević.&lt;ref&gt;{{harv|Radanović|2016|p=98}}&lt;/ref&gt;

Kalabić je [[23. 2.|23. februara]] [[1943]]. godine naredio formiranje Rudničkog letećeg odreda za borbu protiv pripadnika [[narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|narodnooslobodilačkog pokreta]] na širem području planine [[Rudnik (planina)|Rudnik]]:

{{izdvojeni citat|Zadatak Rudničkog letećeg odreda biće: Na reonu odreda uništavanje svih naoružanih komunističkih grupa i pojedinaca, kao i njihovih jataka i obaveštajaca.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_47.htm Naredba komandanta Gorske kraljevske garde od 23. februara 1943. o formiranju Rudničkog letećeg odreda za borbu protiv pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta na širem području planine Rudnik]&lt;/ref&gt;|Naredba o formiranju Rudničkog letećeg odreda za borbu protiv pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta od 23. februara 1943.}}

Kalabićevo &quot;čišćenje komunista&quot; u Srbiji ubrzo se otrglo kontroli. [[Lazar Trklja]], bliski saradnik Draže Mihailovića, izveštava ga o Kalabićevom teroru sredinom 1943. godine:
{{izdvojeni citat|Pojedini organi, Vašim odobrenjem da raščiste sa ljotićevcima i komunistima, zloupotrebljavaju to i pod tom firmom ubijaju naše najbolje i najnacionalnije ljude. Nagon mladog Kalabića za ubijanjem porodična je osobina njegove familije i može nam samo naštetiti.&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knjiga I, Beograd 1999., str. 319.&lt;/ref&gt;|[[Lazar Trklja]]}}

Sredinom 1943. godine, Kalabić je pokušao da se približi Nemcima, ali je odbijen:
{{izdvojeni citat|Pokušaj Kalabića, jednog od vođa pokreta Draže Mihailovića, da nam se približi, odbijen, a njegovi ljudi uhapšeni.&lt;ref name=&quot;Živković&quot;&gt;{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2012-11-11 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 1. juna 1943.}}

Nakon savezničkog iskrcavanja na [[Sicilija|Siciliju]], 10. jula 1943, Draža Mihailović je procijenio da će doći do „glavne akcije”, pa je u tom smislu narednog dana poslao raspis svim komandantima JVuO. Jedna od ključnih mjera je bila eliminisanje lokalnih partizanskih snaga. U naređenju štaba korpusa [[Gorske kraljeve garde]] (jedinica kojom je komandovao Kalabić) od 13. jula 1943. komandantu 2. Orašačke brigade poručniku Milovanu Nedeljkoviću o uništenju pripadnika i simpatizera NOP-a na teritoriji korpusa, između ostalog, stoji:
{{izdvojeni citat|Kako znate i umete hitno organizujte istrebljenje aktivnih Mošinovaca kao i njihovih jataka sa našeg reona. Moraju po cenu svih nas da se isteraju. Noćne zasede i sve trikove upotrebite. Događaji su pred nama. Čiča naređuje pripreme.&lt;ref&gt;Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 813.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини, Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 114.&lt;/ref&gt;}}

O autoritetu Nikole Kalabića među komandnim kadrom Jugoslovenske vojske u otadžbini, kao i o snazi koju je jedinica pod njegovim zapovjedništvom objektivno posjedovala, ubjedljivo svjedoči izvještaj koji je 13. oktobra 1943. godine Draži Mihailoviću poslao kapetan [[Dragiša Ninković]] (pseudonim »Leonardo«), komandant Rudničkog korpusa JVuO:
{{izdvojeni citat|Mora se reći da su komunisti onemogućeni više u ma kakvoj organizaciji u Šumadiji. U svima selima gde su oni izvršili svoju organizaciju njihovi jataci su likvidirani i prema tome naslon komunističkih grupa, koje operišu, na svoje simpatizere je nemogućan, te se može reći da je njihov položaj sasvim kritičan... Glavnu zaslugu za ovo u poslednje vreme ima Kalabić. Da nije Kalabić došao u oplenački, a naročito u orašački srez, svaka naša organizacija u jezgru Šumadije bila bi dovedena u pitanje.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 74, registarski broj 13/3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_39.htm Izveštaj komandanta Rudničkog korpusa od 27. novembra 1943. Draži Mihailoviću o borbama protiv jedinica NOVJ u vremenu od 14. oktobra do 27. novembra]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Борис Томанић, Горска гарда Њ. в. краља Петра Другог у орашачком срезу. Формација, борбе, злочини, Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 118.&lt;/ref&gt;}}

Oslikavajući težinu svakodnevnih borbi koje su četnici vodili protiv jedinica NOVJ na području planine [[Rudnik (planina)|Rudnik]], komandant korpusa Gorske garde Nikola Kalabić piše 16. oktobra 1943. [[Neško Nedić|Nešku Nediću]]: 
{{izdvojeni citat|Ja se nalazim u najgorem kraju Srbije, Orašac i Rudnik. Borba svaki dan sa komunistima, padaju svaki dan, ali se odmah popunjavaju.&lt;ref&gt;Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kut. 27, reg. br. 26/3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_15.htm Zapovest inspektora četničkih jedinica za Srbiju od 16. oktobra 1943. potčinjenim komandantima za napad na jedinice NOVJ na području pl. Rudnika]&lt;/ref&gt;}}

U borbama protiv partizanskog pokreta otpora, Kalabićevi četnici činili su surove zločine. [[3. 11.|3. novembra]] 1943. jedan član Kalabićevog Štaba pisao je Draži Mihailoviću o zločinima Kalabićevih četnika na području Rudnika:
{{izdvojeni citat|1.  — Varošicu Stragare upalili su zato što su od prvog do poslednjeg bili svi pijani. To je bilo prvo delo Kalabića, čim je stupio na tlo svoje teritorije...

2.  — Od celokupnog br. stanja koje su poklali 50% su nevine žrtve. Znam da podnose izveštaj da su poklani kao krivci.

3.  — Narod kada čuje da četnici dolaze u selo, više se plaše nego kada dolaze Nemci, Bugari, Arnauti i svaka druga vera. Jer oni svi kada dolaze ako treba neko da se tera ili ubije oni oteraju ili ubiju, ali ovi prebiju da posle tri dana mora dotična osoba da umre. Navešću Vam samo jedan slučaj, a takvih slučajeva ima dosta. Kalabić lično prebio je u s. Ljubičevac tri čoveka i jednu devojku koji su posle četiri dana pomrli. Nisu bili u stvari krivi ništa. Znam da će Vam podneti izveštaj da su - ustvari krivi. Daklem to istorija čovečanstva nije zapamtila. Narod se čudi čija je to vojska i za koga Kalabić radi, kad su ti ljudi od pamtiveka nacionalisti.

5.  — Kalabić, lično nijedan obrok ne jede bez pečenja.

6.  — Vode borbu sa partizanima oni im se uvek izvuku, oni posle zađu po selima i pokolju onaj nevini narod, i podnose izveštaj kako su u borbi naneli gubitke partizanima...

Mogu samo Vam reći to da narod psuje majku Kralju, Vama — Draži i svima redom, kažu kad je ovakva Garda kakva je ta druga vojska. I podvlačim Vam da je narod jako ogorčen, i nemam izraza kako da se izrazim koliko narod vapije za pomoć. (...) Jer ovakav rad Kalabića, veća je propaganda za partizane, nego što je i oni sami imaju, treba da me razumete.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_26.htm Pismo člana Štaba korpusa Gorske garde od 3. novembra 1943. Draži Mihailoviću o zločinima četnika na području pl. Rudnika]&lt;/ref&gt;}}

Na rad komandanta Gorske kraljeve garde JVuO u svojim je izvještajima često upozoravao i inžinjer [[Petar Milićević]] (pseudonim »Ante«), jedan od Mihailovićevih najpovjerljivih ljudi u okupiranom [[Beograd]]u. Ing. Milićević za kapetana Nikolu Kalabića tvrdi da se kreće u društvu „beznačajnih ličnosti i sumnjivih ženski“, da ima dogovor sa „Nemcima na osnovu koga on Nemcima ne smeta da vrše rekviziciju“ a „Nemci njemu ne smetaju da od naroda uzima novac“, te da njegovi ljudi plijene stoku od seljaka, ne plaćaju i prijete „batinama“ itd.&lt;ref&gt;Biblioteka Instituta za savremenu istoriju, Legat Pavla Miloševića, fascikla I, Ante.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rade Ristanović, Oblici otpora u okupiranom Beogradu (1941-1944). Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Novom Sadu, 2019, str. 494.&lt;/ref&gt;

Pojedini četnički komandanti uvidjeli su da praksa koja podrazumijeva teror nad civilnim stanovništvom mora imati negativne posljedice po ravnogorsku organizaciju. Kapetan [[Dimitrije Antonović]], komandant Jastrebačkog korpusa JVuO, zapisao je u svom ratnom dnevniku (10. novembar 1943. godine): 
{{izdvojeni citat|Narod u duši mora da prizna da su komunisti po delima bolji no ovi naši velikani [Nikola Kalabić, [[Živan Lazović]], [[Jevrem Simić]]]. Posle svega ovoga vrlo često sam primoran da sam sebi priznam da nemam zašto da se borim, jer ne vidim da će biti bolje. Mi smo toliko pokvareni i toliko ogrezli u pokvarenjaštvu da je nemoguće da se od ovoga izrodi nešto bolje. S velikim bolom u duši krijem ovu sumnju i svakim danom sve više i više verujem da ni posle rata ništa bolje neće biti – ako i pobedimo.&lt;ref&gt;Под небом Крушевца. Књижевно-историјски зборник крушевачког краја, (пр. Адам Стошић), Крушевац, 1997, стр. 401-402.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Radanović|2015|p=113}}&lt;/ref&gt;}}

Kapetan Antonović, koji je, pored Jastrebačkog, komandovao i Kosmajskim i Rasinskim korpusom JVuO, izrazio se o Nikoli Kalabiću veoma nepovoljno u svom dnevniku i sljedećeg dana (11. XI 1943):
{{izdvojeni citat|Kalabić je pojahao Dr Ška [pseudonim pukovnika Jevrema Simića — prim.] pa radi šta hoće. Psuju se, pijanče. Kalabić ima samo jedan cilj: što više staviti pod svoju komandu, što slavniji biti! Inače i ne učestvuje u borbi. Oko 90 ljudi sa 15 “zorki“ samo njega čuvaju i kad i u klozet ide prate ga. Inače bez harmonikaša se nikud ne mrda. Pravi velikan. Sposoban ali lukav i prepreden do krajnosti i prvo gleda sebe pa tek onda sve ostalo. Hvata vezu sa svima i ne pita ko su i šta su. Tu su i nedićevci, i ljotićevci, i Nemci, i Bugari, i kurve, i poštene žene, sve, sve...&lt;ref&gt;Под небом Крушевца, Крушевац, 1997, стр. 436.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]&lt;/ref&gt;}}

=== Savezništvo sa Nemcima (1943) ===
{{main|Ugovori o saradnji četnika i Vermahta}}
[[File:Komandant Gorске garde kapetan Nikola Kalabić potpisuje ugovor o saradnji s nemačkim okupatorom 1943.jpg|thumb|Komandant četničke Gorске garde kapetan Nikola Kalabić potpisuje ugovor o saradnji s nemačkim okupatorom 1943]]
[[Datoteka:Zone odgovornosti četnika, prema sporazumu sa Nemcima.png|thumb|Zone odgovornosti četničkih komandanata u okupiranoj Srbiji, prema sporazumu sa Nemcima 1943. [[Jevrem Simić]] i Nikola Kalabić (roze), [[Vojislav Lukačević]] (plavo), [[Ljuba Jovanović Patak]] (zeleno) i [[Mihailo Čačić]] (sivo).]]

Politički i vojno-strateški kontekst u kojem je došlo do potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma o primirju i kooperaciji protiv snaga NOVJ, detaljno je opisan u memoarima specijalnog opunomoćenika za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova [[Hermann Neubacher|Hermanna Neubachera]], u kojima se kapetan Nikola Kalabić pominje kao jedan od potpisnikâ ugovora:
{{izdvojeni citat|Četnici su i ranije sarađivali sa okupatorima protiv zajedničkog neprijatelja, protiv komunista, ali samo u pojedinim slučajevima i uvek u ograničenom, lokalnom okviru. Ovakvim političkim razvojem, kada su Englezi napustili četnike i potpuno prešli na stranu Tita, četnici su u još većoj meri bili gurnuti u naručje Nemaca, od kojih su još jedino mogli da se nadaju da će dobiti oružje i opremu. Uskoro posle otvorenog sukoba sa Englezima, nekoliko četničkih vojvoda obratilo se molbom nemačkom vojnom zapovedniku, s ciljem da zaključe pakt o nenapadanju. Samo se po sebi razume da sam ja dao pristanak, jer je to odgovaralo nemačkim interesima. Na taj način smo izbegli da se borimo na dva fronta, dakle, protiv četnika i partizana. U novembru 1943. zaključen je pakt Nemaca sa četničkim vojvodama: Kalabićem, Keserovićem, Lukačevićem i dr. U ugovoru je stajalo, da će potpisnici pakta poštovati primirje, da se neće napadati, a od slučaja do slučaja će sarađivati u borbi protiv zajedničkog neprijatelja, protiv Titovih partizana.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/172.htm Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], Službeni list SCG, Beograd 2005, strana 160.&lt;/ref&gt;}}

[[27. 11.|27. novembra]] [[1943]]. godine, pukovnik [[Jevrem Simić]] i Nikola Kalabić su zajedno potpisali ugovor sa predstavnicima [[Wehrmacht]]a o zajedničkoj borbi protiv partizana koji je sadržavao navedene stavke:

{{izdvojeni citat|
1.   Primirje u srezovima Umka, Vračar, Grocka, podunavskom, kosmajskom, mladenovačkom, oplenačkom, aranđelovačkom, lepeničkom, kragujevačkom, gružanskom, kačerskom, kolubarskom. Četnici se obavezuju da ne vrše sudsku vlast samovoljno prema Nemcima i pripadnicima nemačke narodne grupe. U ugovor su uključeni nemački Vermaht i policija, bugarske oružane snage, Srpski dobrovoljački korpus, Srpska državna straža, Ruski zaštitni korpus, srpske vlasti i privredna preduzeća, a na četničkoj strani — četničke jedinice kapetana Kalabića i pukovnika Simića.

2.   Primirje treba da stvori podlogu — pretpostavku za zajedničku borbu protiv komunista.

3.   Potvrda Kalabića i Simića da se u potčinjenim jedinicama ne nalaze pripadnici sila koje su sa Nemačkom u ratu. Obaveza Kalabića i Simića da spreče i prekinu obaveštajne puteve koji bi mogli da daju obaveštenja neprijateljima velikonemačkog Vermahta o nemačkim vojnim pokretima.

4.   Uključivanje četničkih jedinica u nemačko borbeno vođstvo prilikom većih zajedničkih borbenih dejstava. Borbene zadatke četničkim jedinicama za ovo vreme određuje nemačko vođstvo.

5.   Izmena štabova za vezu.

6.   Liferovanje nemačke municije za izvođenje zajedničkih borbenih zadataka prema vojničkim potrebama.

8.   Ugovor se ima držati u tajnosti.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sporazum od 27. novembra 1943. između pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm |access-date=2023-05-19 |archive-date=2009-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101024727/http://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;|Sporazum pukovnika Jevrema Simića i kapetana Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ (27. novembra 1943.)}}

U izveštaju od 29. novembra 1943. godine, poslatom štabu [[Armijska grupa F|Armijske grupe »F«]] iz njemačke komande Jugoistoka, navedeno je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Srbija: Nakon pomenutog ugovora sa Lukačevićem, četnički vođa Kalabić sa D.M. jedinicama u centralnoj Srbiji (Beograd — Obrenovac — Lazarevac — planina Rudnik — severno od Kraljeva — Svilajnac) obustavio borbu protiv nemačkog Vermahta radi neometane borbe protiv komunističkih bandi u ovoj oblasti.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=313&amp;roll=485&amp;broj=631 NARA, T313, Roll 485, frame no. 000628.]&lt;/ref&gt;|Večernji izveštaj komande Jugoistoka (Arm.gr. F) od 29. XI 1943.}}

Po sklapanju sporazuma, Kalabić je naredio svojim ljudima &quot;da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane snage ne smeju napadati pa ni razoružavati.&quot; Svaki napad na nemačke okupatore Nikola Kalabić je kažnjavao smrću:

{{izdvojeni citat|Za svako neizvršenje ovog naređenja, učinioca dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/11_48.htm&lt;/ref&gt;}}

[[Datoteka:Milka ilic.jpg|mini|Posmrtni ostaci [[pokolj u Vraniću|ubijenih u Vraniću]], prilikom ekshumacije iz zajedničke grobnice u njivi radi sahrane na groblju.]]

Nakon dogovorene saradnje sa Nemcima, u drugoj polovini decembra 1943. južno od Beograda provedena je akcija &quot;čišćenja komunista&quot;. Koordinatori akcije bili su pukovnik [[Jevrem Simić]], generalni inspektor četničkih odreda i Nikola Kalabić, komandant Korpusa gorske garde, koji su izvršili koncentraciju jedinica i otpočeli takozvano &quot;čišćenje terena&quot;. Na ovu akciju odnosi se sledeće Mihailovićevo naređenje komandantima.
{{izdvojeni citat|Seged, Kiš ([[Živan Lazović]]), Ras-Ras (Nikola Kalabić), Dog-Dog i Romel. Naš avalski korpus sa srezovima [[Opština Grocka|Grocka]], Vračar, [[Umka]] spava dubokim snom. Na svim oblastima u neposrednoj blizini Beograda, nakotili su se komunisti i njihovi simpatizeri. Naređuje se komandantima, i to: majoru Mihailu Jovanoviću, kapetanu Lazoviću, kapetanu Nikoli Kalabiću, dalje Komarčeviću i rudničkom [[korpus]]u da najenergičnije sa juga na sever... čisteći usput i sve srezove, naročito srez kosmajski, naročito je važno što pre očistiti srezove Grocka i Umka.&lt;ref&gt;KNjIGA POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA&lt;/ref&gt;|General [[Dragoljub Mihailović]]}}

Tokom ove akcije izvršeni su svirepi [[zločini četnika u Drugom svetskom ratu|četnički zločini]]: [[pokolj u Vraniću]], [[pokolj u Boleču]] i drugim mestima. Decembra 1943. godine četnici Nikole Kalabića zaklali su u selu Kopljarima kod Aranđelovca 21 seljaka.&lt;ref name=&quot;Presuda&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_3_34.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Presuda Dragoljubu Mihailoviću i ostalima]&lt;/ref&gt;

=== Bitka za Ivanjicu (1944) ===
{{main|Bitka za Ivanjicu 1944.}}
Partizani su januara 1944. godine uspeli da zauzmu [[Ivanjica|Ivanjicu]], ali su intervencijom mnogostruko jačih osovinskih snaga odbijeni.

[[11. januar]]a 1944. godine Nikola Kalabić javlja Draži Mihailoviću da su četnici, Nemci i Bugari na [[tenk]]ovima ušli u Ivanjicu:
{{izdvojeni citat|Nemci i Bugari uz pomoć četnika ušli u Ivanjicu, a tenkovi produžili dalje. Komunisti otstupaju u pravcu Javor — Kušići. Od naših u borbi [[Vuk Kalaitović|Kalait]] i Marković.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm&lt;/ref&gt;}}

O teškim borbama, u kojima su Korpusu Gorske garde pod Kalabićevom komandom (»Rasove trupe«) sadejstvovali i pripadnici [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]], u depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 13. januara 1944. javlja i pukovnik [[Jevrem Simić]] (»Stipe« i »Drška«):
{{izdvojeni citat|U Velikoj Ivanči grupa crvenih oko 300 opkoljena od Rasovih trupa i straže. Borba se čuje i oko Aranđelovca. Rezultat još ne znam. Telefonom javljeno: Oko Arilja i Ivanjice ogorčene borbe, učestvuju i švapski tenkovi. Ovi i našima dali municiju za borbu. Avijacija greškom pobila dosta Bugara i komandanta u Lisanskoj klisuri, ubili 150 partizana. Tvoj Drška.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

[[14. januar]]a 1944. godine Nikola Kalabić javlja Mihailoviću da se Bugari i četnici bore protiv partizana, a Ivanjica je uništena od artiljerije:
{{izdvojeni citat|2700 Bugara otišlo na položaj prema partizanima. Sada se na položaju nalaze snage četničke i poljske straže... Ivanjica je stradala od artiljerije i građanstvo je prilično stradalo. Komunisti oterali i pobili 5 Nemaca iz feldžandarmerije. Pored toga oterali jednog pomorskog kapetana, apotekara i nešto poljske straže.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_3_67.htm&lt;/ref&gt;}}

[[16. 1.|16. januara]] 1944. godine Kalabić obaveštava generala Mihailovića da se protiv partizana na [[Javor]]u zajedno bore četnici, nedićevci, Nemci i Bugari:
{{izdvojeni citat|Na Javoru kod Kušića i Katića još se vodi borba između komunista s jedne i četnika, poljske straže, Nemaca i Bugara s druge strane. Komunista ima oko 3500. Opkoljeni su i sada bi trebalo dotući ih.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_67.htm IZVOD IZ KNJIGE PRIMLJENIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 15. DO 31. JANUARA 1944. GODINE]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saslušanje&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]&lt;/ref&gt;}}

=== &quot;Hajka&quot; na Kalabića (1944) ===
{{main|Operacija Hajka}}
[[Datoteka:Kalabic4be9.jpg|mini|Kalabićevi četnici ispred kafane]]
Krajem februara, s istekom četničko-njemačkih sporazuma o primirju, četnici su formalno opet postali neprijatelj okupacionih snaga. Marta 1944. godine Nemci i Bugari su poveli &quot;lov&quot; na Kalabića, poznat pod šifrom [[Operacija Hajka|Operacija Treibjagd]], nanevši četnicima ozbiljne gubitke. Međutim, usljed [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora partizanskih snaga u Srbiju u proljeće 1944.]] godine, ubrzo je saradnja iznova uspostavljena.

=== Četnički teror u Srbiji (1944) ===
{{main|Četnički teror u Srbiji 1943-1944}}
Proleća [[1944]]. godine Mihailović je odlučio da formira krupne mobilne operativne formacije - jurišne korpuse, i od njih grupe jurišnih korpusa kao formacije u rangu armije. Jedina potpuno formirana bila je Četvrta grupa jurišnih korpusa u zapadnoj i srednjoj Srbiji. Četvrtu grupu jurišnih korpusa činilo je pet jurišnih korpusa, sastavljenih od elitnih brigada iz zapadne i centralne Srbije, kojima je dodeljeno najbolje raspoloživo naoružanje. Nikola Kalabić je bio komandant Drugog jurišnog korpusa, snage oko 1.800 ljudi. U narednom periodu, Kalabić je saradnji sa Nemcima učestvovao u svim većim borbama protiv [[narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|partizana]] u Srbiji: u [[Parohija|Župi]], na [[Jastrebac|Jastrepcu]], u [[Toplica (rijeka)|Toplici]], na [[Kopaonik]]u, ponovo u Župi, na Jelovoj Gori i na prilazima [[Ravna Gora|Ravnoj gori]].

Mihailović je u proleće 1944. godine ponovo naredio komandantu Gorske garde, Nikoli Kalabiću, &quot;da po svaku cenu uništi komunističke delove u oblasti Kosmaja, Venčaca, Bukulje i sve do Beograda&quot;, što se pretvorilo u brutalan [[teror]] nad stanovništvom. U dnevniku 3. brigade Gorske garde iz aprila 1944. o ovim operacijama, pored ostalog, piše:
{{izdvojeni citat|Utorak, 11. april 1944: Danas u selu Dubani streljano šest lica komunističkih jataka i zapaljene su dve kuće komunističkih jataka.

Sreda, 12. april 1944: Danas u [[Senaja|Senaji]] streljani komunistički jataci i to: Spasoje i žena mu Natalija.

Četvrtak, 13. april 1944: 1. i 3. bataljon na svojim reonima rade na prikupljanju žita za predaju našoj vojsci. U samu zoru, tj. noću oko 2 časa krenula je brigada za s. Dubanu ([[Dubona]]) radi blokiranja ovog sela zbog hvatanja komunista. Pri polasku streljali su četiri komunistička jataka ...

Četvrtak, 20. april 1944: Sa 1, 2 i 4. bataljonom oko 4 časa blokirano s. [[Vlaška (Mladenovac)|Vlaška]] i izvršen pretres sela. Pretres sela trajao je do 8 časova, a posle toga pred zborom seljaka likvidiran je Tihomir Avramović iz Vlaške, komunistički jatak koji je ranije bio aktivan komunista...&lt;ref name=&quot;Milovanović&quot;&gt;[https://www.znaci.org/00001/11_62.htm Nikola Milovanović - KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

Selo Vlaška je kažnjeno jer su meštani prethodno terali četničku stražu, i bežali da bi izbegli prisilnu regrutaciju u četničku vojsku.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_106.htm Izveštaj komandanta 3. brigade Korpusa Gorske garde od 3. aprila 1944. o borbama protiv pripadnika NOP-a kod Umčara]&lt;/ref&gt;

U svom pismu od [[24. april]]a Nikola Kalabić lično daje uputstva za klanje partizanskih simpatizera:

{{izdvojeni citat|Dragi Pape, za klanje komunista molim te dobro tu stvar proveri. Ispitaj još bar 3 čoveka. Za te ljude koji treba da se zakolju. Pitaj Peru Miletića, Stevana Beserovca i Živorada Pajića, pa ako oni kažu da su krivi kao komunisti, onda najviše zakoljite: u Jasenici 3, Popučke 2, Garić 2, Grabovica 2, konja pastuva od Zakića mi dovedite, a za njega zna Stanimir. Mene ćeš naći tek drugi dan Uskrsa u večer u Lekovicama kod Stanoja. Nemoj se vraćati dok zadatak ne svršiš.

Želim iskreno da praznik Hristovog voskrsenja dočekate svi zdravi. Doviđenja. Pozdravite mi sve, a tebe najviše pozdravlja tvoj čika Pera.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/11_62.htm&lt;/ref&gt;}}

[[29. 4.|29. aprila]] 1944. godine Nikola Kalabić je predvodio [[Korpus gorske garde]] u napadu na selo [[Drugovac]] kod Smedereva, kada je počinjen zloglasni [[Masakr u Drugovcu|pokolj u Drugovcu]], prilikom kojeg su četnici poubijali veliki broj meštana. Nakon odstupanja partizanskih snaga, četnici su upali u selo i ubili 72 stanovnika, zapalili oko 120 kuća i opljačkali oko 200 domaćinstava. Iz pušaka je ubijen 41 stanovnik, 24 su zaklani, troje je umrlo od batina, a četvoro je izgorelo u zapaljenim kućama.&lt;ref&gt;Радослав Пауновић, Непокорени Друговац, Нови Сад, 1967, стр. 116-121.&lt;/ref&gt; Zločin u Drugovcu predstavlja najmasovnije ubistvo srpskog stanovništva u Srbiji tokom rata koje su četnici počinili u jednom danu.&lt;ref&gt;{{harv|Radanović|2015|p=153}}&lt;/ref&gt;

=== Oslobođenje Srbije ===
{{main|Bitka za Srbiju 1944.}}
[[Datoteka:First Vrede sa četnicima.jpg|thumb|Nemački kapetan Fürst Wrede i četnički komandanti Nikola Kalabić, [[Dragoslav Račić]] i [[Neško Nedić]], nakon potpisanog sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana, u Topoli 11. avgusta 1944. (''nemački izvor'')&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/images/NARA/T311_286/0535.jpg Wredeova zabeleška str.1]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/images/NARA/T311_286/0536.jpg Wredeova zabeleška str.2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/images/NARA/T311_286/0537.jpg Wredeova zabeleška str.3]&lt;/ref&gt;]]

U depeši koju je Draža Mihailović (pseudonim »Hans«) poslao [[5. maj]]a 1944. godine svojim potčinjenim komandantima, navode se podaci o rasporedu četničkih, [[Kvisling|kvislinških]] i okupatorskih snaga u [[Zapadna Srbija|zapadnoj Srbiji]] tokom [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|partizanske ofanzive]]:
{{izdvojeni citat|U pravcu Bukova odbijeni komunistički napadi. Na Bukovima vodili borbu Kalabić i Ajdačić. Vođene borbe na frontu od Bukova — Povlena i od Bukova do Ražane. Isto tako na Subjelu i Previji. Raspored snaga: poljska straža u Mravincima. Kalabić na Bukovima. Od Bukova do Ražane Ajdačić. Ražana, jedan bataljon Nemaca i Kalabićevi. U Kosjeriću naše snage i 1 bataljon dobrovoljaca. U Sečoj Reci, jedna brigada Rakovića i Nemci. Na Vardi jedan bataljon Rusa i jedan bataljon dobrovoljaca. Dub, jedan bataljon Nemaca i jedan bataljon dobrovoljaca.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_165.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 24. maja 1944. godine]&lt;/ref&gt;}}

Ađutant nemačkog generala [[Hans Felber|Hansa Felbera]], u svom ratnom dnevniku beleži kako je general obilazio trupe koje drže front prema partizanima, i u sklopu obilaska sastao se [[7. maj]]a 1944. sa „vođama četnika“ [[Predrag Raković|Predragom Raković]]em i Nikolom Kalabićem.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=807&amp;rec=501&amp;roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000803-804.]&lt;/ref&gt;

U Felberovu izvješću upućenom 13. maja 1944. godine komandantu Jugoistoka generalu [[Maximilian von Weichs|Maximilianu von Weichsu]], navode se sljedeće karakteristike o držanju Mihailovićevih četnika, kao i o stavovima pojedinih ravnogorskih komandanata:
{{izdvojeni citat|Četnici uvjeravaju da su prekinuli sve neprijateljske aktivnosti prema Nijemcima, te da su spremni boriti se protiv komunista do konačne pobjede; operacije vode, sa četničke strane Neško Nedić, sa njemačke major Weyel; iz razgovora vođenih na bojnom polju se vidi da su vođe poput Kalabića i Rakovića voljni sarađivati sa Nijemcima; [četničko] ljudstvo često ima prijateljski pristup, samo rijetko se vide neprijateljska lica; naoružanje im je skromno, manjka mitraljeza; stanje sa zalihama municije, kao i dosad, nejasno.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=727&amp;rec=501&amp;roll=256 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-501, rolna 256, snimci 723-724; Felberov raport von Weichsu, (13.5.44)]&lt;/ref&gt;|Izvještaj generala Hansa Felbera generalu Maximilianu von Weichsu (13. 5. 1944.)}}

Sarađujući sa njemačkim okupatorom u borbi protiv NOVJ, Kalabić je paralelno  održavao redovne kontakte i sa kvislinškom vladom [[Milan Nedić|Milana Nedića]]. U pismu upućenom 18. maja 1944. [[Kragujevac|kragujevačkom]] industrijalcu Stevanoviću, kapetan Kalabić navodi:
{{izdvojeni citat|Primio sam 1,000.000 dinara i 600 kgr konzervi koje ste mi poslali preko Janka.

Zahvaljujem Vam na pažnji koju ste ukazali prema vojnicima Kraljeve Garde i borcima za spas i za dobro Kralja i Otadžbine.

Od Predsednika vlade đenerala Nedića dobio sam preko Janka izvesne pomoći za svoje borce i dobiću ih i nadalje, pa sam uveren da ćete Vi utoliko pre shvatiti i staviti mi na raspoloženje sva svoja sredstva kako bi svoje bose i gladne vojnike i borce organizovao za novu borbu protivu komunizma koji preti celom Srpskom narodu pa i Vama da ga uništi.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—X—35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_62.htm KORPUSI DRAŽE MIHAILOVIĆA POLAŽU ISPIT PRED OKUPATOROM U SRBIJI]&lt;/ref&gt;}}

[[Dragomir Dragi Jovanović]], predsednik [[Beograd]]ske opštine, upravnik grada Beograda i šef [[Srpske državne bezbednosti]] tokom okupacije, o svojim vezama sa članovima Mihailovićevog pokreta, kao i sa samim Kalabićem, pred istražnim organima jugoslovenskih vlasti 1946. godine izjavio je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Prve razgovore i pozdrave Draži Mihailoviću slao sam preko Milana Kalabića, tadanjeg komandanta oružanih odreda, i to koncem 1941. godine, i zatim sam prvi put video jednog čoveka za kojega sam znao da je iz bliže okoline Draže Mihailovića, i to u leto 1942. godine. Taj čovek je bio Nikola Kalabić, komandant kraljeve Gorske garde. On je lično došao kod mene u Beograd i sastali smo se u Beogradskoj opštini. Posle sam se sa njim sastajao koncem 1943. i u toku 1944. godine, osam do devet puta. Sastajali smo se u Šatornji, u Topoli, u Aranđelovcu, kod Mladenovca u banji Selters, kod Ralje, u Ražani i Pranjanima. Na tim sastancima razgovarali smo obično o toku razvitka događaja u Beogradu, o držanju dobrovoljaca, naročito o komunistima, o akcijama koje vode četnici protiv komunista i o Kalabićevim potrebama. Njegovim zahtevima izlazio sam u susret. Pomagao sam ga novcem, odećom, oružjem i municijom.&lt;ref name=&quot;Milan Borković 1944&quot;&gt;[http://www.znaci.org/00001/155_3.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604192713/https://znaci.org/00001/155_3.pdf |date=2023-06-04 }}, str. II/214—215.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_69.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje PORAZ MIHAILOVIĆEVIH SNAGA U SRBIJI I NOVI SPORAZUMI SA OKUPATOROM I KVISLINGOM MILANOM NEDIĆEM]&lt;/ref&gt;}}

U izvještaju za avgust 1944. godine, koji je poslat [[Vrhovna komanda Wehrmachta|Vrhovnoj komandi Wehrmachta]] od strane generala [[Hermanna Behrendsa]], višeg vođe [[Šucštafel|SS]] i policije u okupiranoj Srbiji, procjenjuje se vojno-politička situacija u zemlji i konstatuje da među stanovništvom preovladava mišljenje da se „vreme nemačke okupacije približava svome kraju“:
{{izdvojeni citat|Situacija kod neprijatelja u Srbiji:

Okrug Beograd: Komunisti: Znatno pojačana dejstva Šumadijske, Kosmajske i Podunavske brigade u prostoru Sopot – Lazarevac – Aranđelovac – Azanja – Drugovac. Prepadi na opštine, uništenje znatnog broja vršalica, ubistva činovnika i pojedinih seljaka…

DM: Neprekidne borbe protiv gore navedenih komunističkih bandi. Velika akcija komandanta DM, majora Kalabića, sa oko četiri hiljade ljudi, potpomognuta Dobrovoljačkim korpusom, Srpskom državnom stražom i nemačkim jedinicama je još u toku.&lt;ref&gt;DSUP FNRJ, Nemačka obaveštajna služba, knjiga VIII, Beograd, 1956, str. 903-921.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.noviplamen.net/vesti/cetnicka-kaznena-ekspedicija-u-drugovcu/ |title=Dragoslav Dimitrijević: Četnička kaznena ekspedicija u Drugovcu |access-date=2023-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230819113511/https://www.noviplamen.net/vesti/cetnicka-kaznena-ekspedicija-u-drugovcu/ |archive-date=2023-08-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

Tokom septembra [[1944]]. godine, [[Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO|Četvrta grupa jurišnih korpusa]] pod komandom [[Dragoslav Račić|Dragoslava Račića]], zajedno sa Kalabićevim jedinicama, poražena je od nastupajućih snaga [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] i potisnuta prema [[Beograd]]u. Vojvođanski borci NOVJ koji su porazili ovu grupaciju opisuju da su se Kalabićevi četnici razletali &quot;kao perje&quot;, potpuno nesposobni da se suprotstave.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00003/527.htm Mirko Tepavac: MOJ DRUGI SVETSKI RAT I MIR]&lt;/ref&gt;

U završnoj godini rata, Kalabić je bio komandant Drugog jurišnog korpusa JVuO. Učestvovao je u svim borbama protiv snaga NOVJ, sve do jeseni 1944. godine.  Prolazeći kroz Beograd na putu ka Kragujevcu, kapetan Kalabić je 4. oktobra 1944. u društvu generala [[Miodrag Damjanović|Miodraga Damjanovića]] posjetio generala Milana Nedića. O ovom susretu, general Milan Nedić je 20. januara 1946. isljednicima [[OZNA]]-e, između ostalog, rekao:
{{izdvojeni citat|Kalabić mi je tom prilikom kazao kako Draža vrši koncentraciju svih svojih snaga na prostoru: [[Kraljevo]] – [[Raška]] – [[Požega]] – [[Užice]], a odatle će poći u susret Englezima koji treba da da se iskrcaju u [[Dalmacija|Dalmaciji]] i oko [[Neretva|Neretve]]. Ovom prilikom oborio se na [[Dimitrije Ljotić|Mitu Ljotić]]a što sluša Nemce a ne sluša Dražu. Zatim je naredio svojim ljudima, te uvedoše dva gospodina. Rekao mi je kako su oni izaslanici Sinoda i idu u [[Beč]] u naročitu misiju. Nose i neko strogo poverljivo pismo patrijarhu [[Patrijarh srpski Gavrilo (Dožić)|Gavrilu]]. Tražio je od mene da pođem sa njima, jer im je generalni konzul Kronholc stavio na raspoloženje svoj automobil. Ovo mi je sve bilo zagonetno. Ova ideja potekla je od [[Hermann Neubacher|Hermana Nojbahera]]...&lt;ref&gt;Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta, knj. 3, Srpska reč, Beograd, 1999, str. 356-357.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.republika.co.rs/582-585/19.html Dragoslav Dimitrijević Beli: Istina o četničkoj izdaji (2)]&lt;/ref&gt;}}

Kalabićeve jedinice Nemci su tokom [[3. 10.|3]], [[4. 10.|4.]] i [[5. 10.|5. oktobra]] 1944. vozovima vratili iz Beograda za [[Kraljevo]] da nastave borbu protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]].&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Ratko Parežanin; MOJA MISIJA U CRNOJ GORI, Rim 1974 - strane 17-18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Radomir Milošević - Čeda: ZAKASNELI RAPORT, Interprint, Beograd 1996 - strane 78-79&lt;/ref&gt;
{{izdvojeni citat|Noću, iza ponoći, između 3. i 4. oktobra 1944, krenuli smo iz Beograda, sa železničke stanice u Topčideru... Uveče sam se oprostio sa komandantom Korpusa, generalom Kostom Mušickim... Kod Mušickog je u tom trenutku bio Nikola Kalabić, a u štabu Dobrovoljačkog Korpusa sam primetio i Neška Nedića... Došli su da se dogovaraju sa Dobrovoljačkom komandom i da traže opremu i ostalo. Na brzinu progovorio sam nekoliko reči sa Neškom Nedićem. U vozu su s nama putovali i Kalabićevi četnici. Rekoše nam da idu do Kraljeva, gde se vrši koncentracija četnika za borbu.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;|Nedićev ministar [[Ratko Parežanin]]}}

[[Dragoslav Račić]] je usled nastupanja Crvene Armije 19. oktobra 1944. nameravao da povede borbu protiv Nemaca, ali je Kalabić smatrao takav potez preuranjenim.&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/NARA/AgF/301_565.htm Zbirka dokumenata Armijske grupe F]{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: &quot;Racic beschloss den Kampf gegen den &quot;Okkupator&quot; aufzunehmen trotz abraten von Kalabic, der ein solches Vorgehen mit verfrüht bezeichnet.&quot;&lt;/ref&gt;

=== Povlačenje u Bosnu ===
{{main|Proboj Nijemaca i četnika iz Srbije|Bosanska golgota}}
Nakon [[bitka za Srbiju 1944.|oslobođenja Srbije]], Četvrta grupa jurišnih korpusa je rasformirana, i Kalabić je ponovo na čelu Gorske garde. Zajedno sa Nemcima povlačio se preko [[Sandžak]]a ka [[Bosna (oblast)|Bosni]].

U operacijskom dnevniku Drugog jurišnog korpusa Gorske kraljeve garde, koja je bila u sastavu 4. grupe jurišnih korpusa, o kretanju kroz Sandžak i Bosnu od 1. novembra 1944. do 10. januara 1945. godine, pored ostalog, piše sledeće:
{{izdvojeni citat|Brojno stanje korpusa 2773 čoveka.

4. novembra u 8 h komandant (Nikola Kalabić — nap.) je, sa pratećom četom, ordonans oficirom Đukanovićem i ađutantom p.por. Rajovcem sa kamionima preko Duge Poljane krenuo za [[Novi Pazar]] gde je stigao u 14 časova — posle kraćeg odmora, komandant je sa jednim delom čete produžio za [[Raška|Rašku]], i po završenom poslu vratio se u N. Pazar gde se i zanoćilo.

5. novembra ceo dan je komandant ostao u Novom Pazaru, svršavajući službene poslove sa pukovnikom i g. Pogačnikom (Ljudevit, komandant Nedićeve Srpske granične straže — nap.). Nabavljeno od Nemaca 60.000 municije i 600 granata za laki italijanski bacač.

6. novembra u 10 h komandant je sa pratećom četom kamionima krenuo preko Duge Poljane i stigao u [[Sjenica|Sjenicu]] u 14 časova. Jedinice Garde ostale su na svojim položajima.

7. novembra 1944. god. u 7,30 h komandant je sa deset trojki, ordonans oficirom kap. Đukanovićem i ađutantom Milovanom Rajovcem krenuo sa kamionom u [[Prijepolje]] radi sastanka sa komandantom Srbije [[Miroslav Trifunović|đen. Trifunovićem]]. Usled zakrčenosti puta od nemačkih kolona, vrlo se je sporo kretalo, te se stiglo u Prijepolje tek u 20 h.

8. novembra u 06 h komandant je sa pratnjom krenuo iz Prijepolja i u Sjenicu stigao u 15 h. Komandant se sretno spasao od bombardovanja, jer ga je bombardovanje zateklo u sred Sjenice.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, S—V—1740/14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/11_75.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje VELIKO BEKSTVO]&lt;/ref&gt;}}

U Bosni je nastavio borbu protiv [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske]] u saradnji sa okupatorima, od kojih je krajem 1944. trebovao „puščanu, mitraljesku i bacačku municiju“.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-19 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}&lt;/ref&gt;

U izvještaju od 16. decembra 1944. godine, potpukovnik Warnstorff iz [[Armijska grupa E|Armijske grupe E]] obavještava nadređene o pozitivnom odgovoru na ovaj zahtjev, budući da je „četničkoj grupi Kalabić, koja je na prostoru sjeverno od Rogatice (pl. Devetak) preuzela zadatke obezbjeđenja“ isporučeno 8320 metaka za mašinsku pušku, 45 hiljada metaka puščane municije, 30 hiljada metaka za mitraljeze i 60.000 za teške mitraljeze, kao i 200 ručnih bombi.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1183&amp;rec=311&amp;roll=184 Nacionalna arhiva Vašington, mikrofilm T311, rolna 184, frejm 001177.]&lt;/ref&gt;

U depešama od 20, 21. i 22. decembra 1944, Nikola Kalabić (pseudonimi »Perun« i »Čika Pera«), obavještava Dražu Mihailovića da sadejstvuje protiv snagâ [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]] u istočnoj Bosni zajedno sa jedinicama pod komandom potpukovnika [[Dragutin Keserović|Dragutina Keserovića]] i majora [[Stevan Damjanović|Stevana Leke Damjanovića]], kao i kvislinške [[Srpske granične straže]] (komandant: pukovnik [[Ljudevit Pogačar]]; SGS je skupa sa SDS-om činila okosnicu [[Srpski udarni korpus|Srpskog udarnog korpusa]], koji se 6. oktobra 1944. integrisao u JVuO), te da je »od broja 11« (šifra za Njemce) uspio dobiti dovoljnu količinu streljiva:
{{izdvojeni citat|
(20. XII) Nalazim se severoistočno od Šekovića, sela Selište, Korito i Vidaković. Pogačar je upao u Vlasenicu i ide pravcem ispred Kesera i ako mu to nije pravac. Odlični su borci i dobro su naoružani. Čika Pera.

(21. XII) Treća divizija S.U.K. Pogačareva nalazi se na mome desnom krilu. Danas kreće pravcem selo Dobrić selo D. Bašići selo Paprača selo Osmaci, gde će zanoćiti i čekati dalje naređenje preko moje radio stanice.

(22. XII) Ja i graničari smo juče zauzeli Caparde, Osmak i Kakanj brdo od 22 komunističke divizije koja se povlači od Zvornika. Neprijatelj ostupio ka Majevici. Keser je levo od mene i on imao borbu. Graničari su desno od mene. Sa Lekom nemam vezu ali je sa nama jedan mali deo Sprečanske grupe brigada. Detaljnije ću Vas izvestiti kad prikupim podatke. Od br. 11 snabdeo sam se dobro. Da sam imao mogućnosti snabdeo bi se još.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]&lt;/ref&gt;}}

Major Nikola Kalabić, komandant Grupe korpusa gorske garde, obavijestio je 27. decembra 1944. Vrhovnu komandu JVuO o osipanju četničkih snaga pod njegovom komandom, moleći da se ljudstvo dislocira u blizinu njemačkih trupa: 
{{izdvojeni citat|Meni nije došlo preko 300 ljudi. Od Graničara samnom je jedan i po bataljon. Celu noć smo maršovali pod borbom. Siniša je sa mnom. Ostao sam bez metka. Šta se radi sa nama. Ovo je propast. Bez obzira na sve, ako imate milosti dajte da sklonim ljude u blizini 11. Očajan sam za sve ovo. Ljude, ljude ovolike pogubih džabe.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_156.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba četničke vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 26. februara 1945. godine]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Radanović|2015|p=403}}&lt;/ref&gt;}}

U bojnoj relaciji Štaba 14. srpskog korpusa Štabu 2. armije JA (4. januar 1945) pominje se jačina pojedinih grupacija srpskih četnika u istočnoj Bosni, kao i da je Kalabićeva grupa najbrojnija: 
{{izdvojeni citat|Kalabićeva grupa korpusa ima šest korpusa i jednu brigadu njegove lične pratnje. Korpusi su sledeći: Oplenački jačine oko 300 ljudi pod komandom Negovana Arsenijevića, Kosmajski jačine oko 200 ljudi pod komandom Mome Obradovića, Crnogorski jačine oko 200 ljudi pod komandom Filipa Ajdačića, Zlatiborski jačine oko 350 ljudi pod komandom Strahinje Rogića, Javorski jačine oko 100 ljudi pod komandom majora Cvetića i Mlavski jačine oko 500 ljudi pod komandom Siniše Pazarca. Brigada lične Kalabićeve pratnje je pod komandom Nešića. Ukupno brojno stanje ove grupe korpusa iznosi 2.000 ljudi...&lt;ref&gt;{{harv|Radanović|2016|p=416}}&lt;/ref&gt;}}

[[16. januar]]a 1945. godine pukovnik [[Gojko Borota]] izveštava Dražu Mihailovića da je Kalabić dobio snabdevanje od Nemaca:
{{izdvojeni citat|Nemci nameravaju da prodru preko Vlasenice u Zvornik... žele sudelovanje naše koje bi bilo levo i desno od te linije i zaposedanje očišćene prostorije... Kalabić primio prilično materijala i municije, samo lekova u težini 100 kg.&lt;ref&gt;https://www.znaci.org/00001/4_14_4_156.htm&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Gojko Borota]]}}

Nikola Kalabić uspijeva obezbijediti municiju od okupatora i u narednom periodu. U depeši potpukovniku [[Dragoslav Račić|Dragoslavu Račiću]] (pseudonim »Miki«) koju je general Mihailović uputio 21. februara 1945. godine, između ostalog, navedeno je sljedeće:
{{izdvojeni citat|Primio sam depeše 84 do 86. Zadovoljan sam sa vašim rezultatima. Ja računam, da ste uz zaplenjeno oružje zaplenili i municiju, Broj 11 lako vam je može dostaviti iz Brčkog. Pokušajte. Pre kratkog vremena Kalabić je imao uspeha u tom pogledu.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]&lt;/ref&gt;}}

U maju [[1945]]. godine, četničke jedinice su uništene u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]], od strane Jugoslovenske armije. Sa nekoliko desetina svojih ljudi, Kalabić je uspeo da stigne u okolinu Valjeva.

== Zločini Kalabićevih četnika nad civilima ==

Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u saopštenju od 11. februara 1945. obznanila je pismo Nikole Kalabića od 24. aprila 1943. (potpisano Kalabićevim pseudonimom &quot;Čika Pera&quot;) u kom Kalabić sugeriše podređenima da izvrše klanje 9 lica u selima u okolini Valjeva. U &quot;Saopštenju Državne komisije br. 22.&quot; (Beograd, 1945) objavljen je faksimil ovog pisma:

&quot;Dragi Pape,
Za klanje komunista molim te dobro tu stvar proveri ispitaj još bar 3 čoveka za te ljude koji treba da se zakolju. Pitaj Peru Miletića, Stevana Besarovca i Živorada Pejića pa ako oni kažu da su krivi kao komunisti onda najviše zakoljite u Jasenici 3, Papučke 2, Garić 2, Grabovica 2. Konja pastuva od Zazića mi dovedite a za njega zna Stanimir. Mene ćeš naći tek drugi dan Uskrsa uvečer u Leskovicama kod Stanoja. Nemoj se vraćati dok zadatak ne svršiš. Želim iskreno da praznik Hristova voskresenja dočekate svi zdravi. Doviđenja. Pozdravi sve a tebe najviše pozdravlja
tvoj Čika Pera, 24.4.43.g.&quot;&lt;ref&gt;Саопштења Државне комисије за утврђивање злочина окупатора и њихових помагача, бр. 7-33, Београд, 1945, стр. 323, 325.&lt;/ref&gt;

Nikola Kalabić u depeši od 29. decembra 1943. obavestio je Dražu Mihailovića o pokolju koji su počinili četnici pod njegovom komandom u selu Kopljare pokraj Aranđelovca u noći 25-26. decembra 1943. Najveći broj stradalih bili su pripadnici romskih porodica koje su živele u selu.

&quot;U Kopljarima uhvaćeno na spavanju i poklato 24 aktivna komunista od kojih su 20 cigani, koji su priznali da su bili takozvani &quot;jarugaši&quot;, danju rade svoje poslove kući, a noću u akciji. Sve sam poklao. Ras Rasa&quot;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u naroda Jugoslavije, XIV/3, Beograd, 1983, str. 213.&lt;/ref&gt;

Ovaj pokolj potvrđuju i [[Kvisling|kvislinški]] izvori (&quot;Izveštaj odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova od 30. decembra 1943. o događajima u Srbiji od 24. do 30 decembra&quot;):

&quot;Noću 25/26. om. četnici DM zaklali su u selu Kopljaru, sreza orašačkog, Gavrilović Milutina, opštinskog delovođu, Milanovića Radojicu i Savkovića Tihomira, zemljoradnike i 15 cigana i 4 ciganke i spalili sve ciganske kuće u selu, kao i kuće dvojice seljaka čiji se članovi porodica nalaze u partizanskim redovima. Delo je izvršeno zbog saradnje ubijenih sa partizanima.&quot;&lt;ref&gt;Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u naroda Jugoslavije, I/21, Beograd, 1965, str. 560.&lt;/ref&gt;

U noći između 31. decembra 1943. i 1. januara 1944, pripadnici 1. (oplenačke) brigade Korpusa gorske garde zaklali su devet stanovnika Topole. Među ubijenima bilo je šest žena. Pored ostalih, ubijeni su Dragiša Aksentijević, njegova supruga Mirka, sin Milanko i kćerke Milena i Nadežda. Zaklane su i učiteljica Desanka Jakšić i njena majka Radojka.&lt;ref&gt;Arhiv Jugoslavije, Državna komisija, 110, kutija 549, strana 176.&lt;/ref&gt;

21. aprila 1944. u [[Бања (Аранђеловац)|selu Banja]], pokraj [[Aranđelovac|Aranđelovca]], četnici Korpusa gorske garde, pod komandom [[Negovana Arsenijevića]], zaklali su 10 meštana, uključujući tri žene.&lt;ref&gt;Arhiv Srbije, Zemaljska komisija, k. 142, zl. br. 991, 994, 995.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Коста Николић, Историја равногорског покрета, I-III, Београд, 1999, стр. II/211.&lt;/ref&gt; Među ubijenima bila je i 20-godišnja Kosara Stojić, majka dvomesečne bebe. „Ovo su uradili zato što njenog muža nisu uspeli da uhvate.”&lt;ref&gt;AS, ZK, k. 142, zl. br. 991.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Radanović|2015|p=151}}&lt;/ref&gt;

== Posleratno hvatanje i smrt ==
Pred kraj rata Nikola Kalabić kao i mnogi drugi četnici pokušavali su da se sakriju u zabačenim delovima zemlje, čekajući pokušaj pobune protiv komunističke vlasti. [[OZNA]] (Odeljenje Zaštite Naroda) je krenula sa širokim planom hvatanja bivših pripadnika JVUO i ostalih saradnika okupatora. Tako su uspeli da ga u tajnoj operaciji [[5. 12.|5. decembra]] [[1945]]. uhapse. Prema kasnije objavljenim službenim tvrdnjama vlasti, Kalabić je izrazio želju da sarađuje u hapšenju đenerala Draže Mihajlovića u zamenu za imunitet od krivičnog gonjenja. OZNA je na to pristala, te je Kalabić učestvovao u operaciji tako što je preko svojih veza namamio Mihajlovića u klopku u kojoj je uhapšen u martu [[1946]].

Deo istoričara i istorijskih publicista kao i nacionalistički deo srpske javnosti odbacuje te tvrdnje, smatrajući ih komunističkom propagandom i falsifikatima, odnosno nastojanjem da se ocrne najviše ličnosti JVUO. U tome su kasnije dobili podršku Kalabićeve porodice koja je nastojala sa njega izbrisati stigmu &quot;izdajnika&quot;.&lt;ref&gt;http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:251504-Nista-o-Drazi---nije-bilo-u-sefu Ništa o Draži nije bilo u sefu Novosti, 18. 09.2009.&lt;/ref&gt;

Tačan datum Kalabićeve smrti niti mesto njegove sahrane nisu poznat. U zvaničnim arhivama nema nekakvih podataka o njegovoj sudbini; na temelju svedočanstava iz druge ruke se špekuliše kako je bio &quot;diskretno&quot; [[fizička likvidacija|likvidiran]] mesec-dva posle Draže. 1980-ih, pogotovo nakon emitovanja TV-serije ''[[Poslednji čin]]'', pojavile su se glasine o tome da mu je ipak pošteđen život te da je živeo još dvadeset godina pod novim identitom, bilo u inostranstvu, bilo u samoj Jugoslaviji. Navodilo se da je 1960-ih poginuo u saobraćajnoj nesreći, odnosno da je ubijen u kafanskoj tuči kada se napio i otkrio svoj identitet, odnosno da ga je prepoznala jedna od preživelih žrtava četničkih pokolja.

Kalabić je zvanično proglašen mrtvim tek početkom 2011. godine u sudskom [[vanparnični postupak|vanparničnom postupku]]&lt;ref name=&quot;postupak&quot;/&gt; koji je pokrenula njegova unuka Vesna Dragojević.&lt;ref&gt;http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.293.html:317490-Kalabica-ubili-sest-puta Kalabića ubili šest puta Novosti, 1. februar 2011.&lt;/ref&gt; Prema tom rešenju, kao datum smrti je naveden 13. januar 1946. Rešenje se temelji na iskazu penzionisanog pravoslavnog sveštenika Mijajla Danilovića koji je preneo svedočanstvo dvoje Kalabićevih saboraca prema kome je na taj dan ubijen u OZNA-inog zasedi. Sud je prihvatio to svedočanstvo, jer ga niko nije zvanično osporio, tako da je zvanična verzija Kalabićeve smrti drugačija od one koje su decenijama navodile jugoslovenske vlasti.

Ipak, domaća istoriografija, uključujući istoričare Kostu Nikolića, Bojana Dimitrijevića i Predraga Ostojića, demantuje špekulacije o navodnoj Kalabićevoj pogibiji krajem 1945. i prihvata kao validnu zvaničnu posleratnu verziju o saradnji Nikole Kalabića u lociranju Draže Mihailovića i njegovom hvatanju marta 1946.
O tome pišu K. Nikolić i B. Dimitrijević u biografiji generala Dragoljuba Draže Mihailovića (Beograd, 2011).

&quot;Proučavajući dokumentaciju BIA ustanovili smo da je verzija po kojoj je generala Mihailovića zarobila grupa pripadnika Ozne za Srbiju uz &quot;pomoć&quot; Nikole Kalabića verodostojna. Raspoloživi dokumenti u posedu BIA nedvosmisleno potvrđuju verziju koja je u javnost došla putem literarno obrađenih iskaza pripadnika ove grupe. Nikola Kalabić je prvi put lociran krajem avgusta 1945. 
Prema publicističkim verzijama koje su docnije objavljivali bivši pripadnici Ozne/Udbe, infiltracija Titove službe bezbednosti u ravnogorsku organizaciju počela je u oktobru 1945. (oficir Ozne Milovan Pejanović pisao je o infiltraciji u Kalabićevu grupu na terenu krajem novembra 1945. pod pseudonimom &quot;Ljubo Popović&quot;, pod kojim je kasnije objavio knjigu). Major Ozne Milovan Pejanović je, sudeći prema takvim svedocima, uspeo da nagovori Nikolu Kalabića da dođe u &quot;beogradski ravnogorski štab&quot; na prezimljavanje. Njegovo hvatanje je izvršeno početkom decembra 1945.&quot;&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, Генерал Драгољуб Михаиловић 1893-1946. Биографија, Београд, 2011, стр. 465-466.&lt;/ref&gt;

U arhivi BIA sačuvano je nekoliko kratkih poruka koje je pisao Kalabić uoči hapšenja, kao i pismo-ispovest pisano 19/20. decembra 1945. organima nove vlasti iz zatvora, odnosno Slobodanu Peneziću Krcunu, Aleksandru Rankoviću i Milovanu Đilasu. Apostrofirajući ovo pismo, Nikolić i Dimitrijević ističu: &quot;Ovo je indirektna potvrda o verodostojnosti verzije koju je objavio &quot;Ljubo Popović&quot; (Milovan Pejanović), a neke od pronađenih depeša slažu se vremenski i tematikom sa onima koje je on kao faksimile objavio u svojoj knjizi.&quot;&lt;ref&gt;Коста Николић, Бојан Б. Димитријевић, н.д, стр. 466.&lt;/ref&gt;

== U popularnoj kulturi ==

Događaji vezani uz hvatanje Draže Mihailovića, odnosno verzija prema kojoj je u njemu ključnu ulogu igrao Kalabić, dva puta su ekranizovani u bivšoj Jugoslaviji. Godine 1970. je snimljen igrani film ''[[Klopka za generala]]'', gde se kao lik pojavljuje četnički komandant po imenu &quot;Ras&quot;, temeljen na Kalabiću, a koga tumači [[Ljuba Tadić]]. Godine 1981. je [[Radio-televizija Srbije|Radiotelevizija Beograd]] emitovala [[dokudrama|dokumentarno-dramsku]] mini-seriju ''[[Poslednji čin]]'' gde Kalabića glumi [[Zoran Rankić]]; njegovo tumačenje Kalabićevog lika je izazvalo kontroverze u tadašnjoj javnosti, s obzirom da je prikazan s neoubičajenim simpatijama za nekoga sa zvaničnom reputacijom izdajnika i zločinca.

== Rehabilitacija ==
Godine [[2009]]. rodbina Nikole Kalabića pokrenula je njegovu [[sudska rehabilitacija|sudsku rehabilitaciju]].&lt;ref&gt;http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:241926-Nas-deda-nije-izdao-Drazu Naš deda nije izdao Dražu! Novosti, 06. 06.2009&lt;/ref&gt; Na najavu podnošenja zahteva za rehabilitaciju Nikole Kalabića, istoričar [[Venceslav Glišić]], relevantan poznavalac istorije Drugog svetskog rata na tlu Srbije, izjavio je: 
{{izdvojeni citat|Nikola Kalabić najmanje od svih četnika zaslužuje da bude rehabilitovan. Ovaj osvedočeni izdajnik svog naroda i blizak saradnik okupatora ostao je upamćen po zverstvima nad srpskim civilima. I meni su, dok sam istraživao ovaj period srpske istorije, nuđene kontradiktorne informacije o njegovom životu i smrti. Ali jedina istina je ona koju mi je svojevremeno poverio Aleksandar Ranković - Nikola Kalabić je izdao Dražu Mihailovića.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.293.html:415575-Nikola-Kalabic---izdajnik-ili-zrtva Medijska najava podnošenja zahteva za sudsku rehabilitaciju]&lt;/ref&gt;|Istoričar [[Venceslav Glišić]]}}

Kalabić je zvanično rehabilitovan u maju [[2017]]. godine odlukom Višeg suda u [[Valjevo|Valjevu]]. Tu je odluku, međutim, poništio Apelacioni sud u Beogradu u maju [[2018]]. i vratio na ponovno odlučivanje. Ponovo je rehabilitovan [[8. august]]a [[2022]]. godine. Sud u Valjevu ga je oslobodio pređašnjih optužnica i ništavnima su proglašene odluke o konfiskaciji njegove imovine te je za zvanični datum njegove smrti nedvosmisleno utvrđen [[19. januar]] [[1946]]. godine. Apelacioni sud u Beogradu je [[19. maj]]a [[2023]]. godine potvrdio rješenje Višeg suda u Valjevu, čime je Kalabić i pravomoćno rehabilitovan. U saopćenju suda je navedeno da je prvostepeni sud “pravilno utvrdio da Kalabić nije sarađivao sa okupatorom i da je neosporno utvrđeno da ne postoji nijedan pisani dokument u kome se reguliše saradnja Kalabića sa nemačkom vojnom silom”.

== Literatura ==
{{refbegin|3}}
* {{cite book|ref=harv|last=Tomasevich|first=Jozo|title=Četnici u Drugom svjetskom ratu 1941-1945|url=https://books.google.rs/books/about/%C4%8Cetnici_u_drugom_svjetskom_ratu_1941_19.html?id=GvUCAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|year=1979|publisher=Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb|isbn=}}
* {{Cite book| ref=harv| last=Borković| first = Milan|authorlink = Милан Борковић| title = Kontrarevolucija u Srbiji. Kvislinška uprava u Srbiji 1941—1944 (knjiga 1)|year=1979a| url = https://www.znaci.org/00001/154.htm| publisher = | location = Beograd|id=}}
*  {{Cite book| ref=harv| last=Petranović| first = Branko|authorlink = Бранко Петрановић| title = Srbija u Drugom svetskom ratu 1939—1945|year=1992| url = https://www.znaci.org/00001/92.htm| publisher = Vojnoizdavački i novinski centar| location = Beograd|id=}}
* {{cite book|ref=harv|last=Radanović|first=Milan|title=Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji|year=2016|url= https://www.academia.edu/45434289/KAZNA_i_ZLO%C4%8CIN_Snage_kolaboracije_u_Srbiji_Drugo_dopunjeno_izdanje|publisher=Rosa Luxemburg Stiftung|location=Beograd|isbn=978-86-88745-15-4}}
* {{cite book|ref=harv|last=Dimitrijević|first=Bojan B.|title= Vojska Nedićeve Srbije oružane snage srpske vlade 1941-1945|edition=3.|url=https://issuu.com/novo-videlo/docs/nedic_-_copy |year=2020|publisher=Službeni glasnik|isbn=978-86-519-1811-0}}
{{refend}}

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Povezano ==
* [[Operacija Hajka|Operacija Treibjagd]]
* [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]]
* [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]

== Vanjske veze ==
* [https://www.znaci.org/00001/4_14_3_262.htm Sporazum od 27. novembra 1943. između Jevrema Simića i Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ]
* [https://www.znaci.org/00001/11_82.htm Nikola Milovanovic, HAPŠENJE KALABIĆA]

{{Lifetime|1906|1946|Kalabić, Nikola}}

[[Kategorija:Biografije, Doboj]]
[[Kategorija:Četnici]]
[[Kategorija:Ravnogorski pokret]]
[[Kategorija:Jugoslovenska vojska u otadžbini]]
[[Kategorija:Srbija u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina u Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu]]</text>
      <sha1>f7hd67b7ku92mraox3b3mr0lfbmdlrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odnosi Jugoslavije i Saveznika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177434</id>
    <revision>
      <id>42717251</id>
      <parentid>42652093</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71458" sha1="iz7fiz7s4njjtrszegxa4xx6sd0ghpp" xml:space="preserve">[[Datoteka:Map of participants in World War II.png|thumb|300px|Vojna savezništva [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]:
&lt;br /&gt;* &lt;span style=&quot;color:#63b74e;&quot;&gt;''Tamno zelena''&lt;/span&gt;: [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu]] prije [[Napad na Pearl Harbor|Napada na Pearl Harbor]], uključujući kolonije i okupirane zemlje.
&lt;br /&gt;* &lt;span style=&quot;color:#6f0;&quot;&gt;''Svijetlo zelena''&lt;/span&gt;: Zemlje saveznici, koje su se uključile u rat poslije japanskog [[Napad na Pearl Harbor|Napada na Pearl Harbor]].
&lt;br /&gt;* &lt;span style=&quot;color:#2aacf6;&quot;&gt;''Plavo''&lt;/span&gt;: [[Sile Osovine]] i njihove kolonije
&lt;br /&gt;* &lt;span style=&quot;color:#c6bdc7;&quot;&gt;''Sivo''&lt;/span&gt;: Neutralne zemlje tijekom Drugog svijetskog rata
&lt;br /&gt;** Tamno zelene točkice: zemlje koje su prvotno bile neutralne, ali su tijekom rata anektirane u [[SSSR]]
&lt;br /&gt;** Svijetlo zelene točkice: zemlje koje su tijekom rata prešle iz Sila Osovine na stranu Saveznika
&lt;br /&gt;** Plave točkice: zemlje koje su nakon što su ih osvojile Sile osovina postale njihove marionete]]

[[Datoteka:Royal Air Force- Italy, the Balkans and South-east Europe, 1942-1945. CL3482.jpg|minijatura|Britanski oklopni odred sprovodi Nemce koje su partizani zarobili u Bihaću.]]
[[File:Saveznička isporuka okupiranoj Jugoslaviji.jpg|thumb|Saveznički avioni bacaju vojni materijal u Sloveniji 1944.]]

[[Jugoslavija]] je tokom drugog svetskog rata bila priznata od strane [[Savezničke sile|Saveznika]], iako je bila [[okupirana Jugoslavija|okupirana]] i podeljena od [[sile Osovine|sila Osovine]].

U [[London]]u je sve vreme rata boravila [[jugoslovenska vlada u izbeglištvu]]. Jugoslovenska vlada je od početka pružala podršku Mihailoviću i pokazivala neprijateljstvo prema Titu, koga su smatrali opasnim revolucionarnim pobunjenikom.&lt;ref name=&quot;znaci1&quot;&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/1_9.htm |title=Fitzroy Maclean - Rat Na Balkanu - Glava Ix - Prekretnica |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Zapadni Saveznici su u početku podržali [[četnik]]e kao glavnu silu otpora u okupiranoj Jugoslaviji, ali nakon što su uvideli da su ih Partizani izdali i naglo uzeli teritorije, i da, uvidom, imaju mnogo veću moć i snagu zbog toga, oni su svoju podršku krajem [[1943]]. preusmerili [[partizani]]ma.

[[Četničko-partizanski sukob]] na tlu Jugoslavije nije mogao ostati internog karaktera, jer su [[Britanci]] u početku podržavali Mihailovića, a [[Sovjetski Savez]] tajno KPJ. No, sovjetska vlada tokom rata nije želela da zbog partizana u Jugoslaviji zaoštrava odnose sa Velikom Britanijom, koja je bila patron suparničke strane, četnika.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/92_4.pdf |title=Branko Petranović: Srpski narod u ustanku |format=PDF |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt; Sovjetska vojna misija je došla kod Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije tek nakon britanske misije i punog savezničkog priznanja u Teheranu.

Iako je [[Kominterna]] suspendovala socijalnu [[revolucija|revoluciju]] do poraza fašizma, jugoslovenski komunisti su vodili borbu za smenu starog poretka u okviru strategije [[NOB|narodnooslobodilačke borbe]] protiv okupatora i njegovih saradnika.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt;

Pred kraj rata, Saveznici su uspeli da pristaju da pomognu da [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije]] bude priznata od [[Sporazumi Tito-Šubašić|starog režima]]. [[Demokratska Federativna Jugoslavija]] je sačuvala međunarodni kontinuitet, putem formiranja [[Privremena vlada Demokratske Federativne Jugoslavije|privremene vlade]] i ulaska u [[Ujedinjeni narodi|Ujedinjene narode]] u svojstvu osnivača.

== Ustanak u Srbiji i savezničko priznanje četnika ==
{{main|Ustanak u Srbiji 1941.|Duane Hudson|Operacija Mihailović}}
[[Datoteka:Hadson.jpg|thumb|Kapetan [[Bil Hadson]], prvi britanski oficir za vezu u okupiranoj Jugoslaviji.]]

Zapadni saveznici pridavali su veliki značaj protivosovinskim aktivnostima u okupiranoj [[Evropa|Evropi]]. Kada je izbio partizanski [[ustanak u Srbiji 1941.]] godine, za borbe se ubrzo čulo u savezničkom svetu.

O datumu uspostavljanja radio-veze između Štaba D. Mihailovića i izbegličke kraljevske vlade ima više verzija. Prema Dražinoj izjavi na suđenju, radio-veza je ostvarena 26. septembra 1941.&lt;ref&gt;Stenografske beleške, str. 128&lt;/ref&gt; U elaboratu britanskih obaveštajnih organa stoji da je D. Mihailović avgusta 1941. »uspeo da uspostavi radiovezu sa Britancima«.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/4_14_1_8.htm&lt;/ref&gt; Prema drugim izvorima, veza je uspostavljena polovinom septembra, a počela je da funkcioniše 25. septembra 1941.&lt;ref&gt;Radoje Knežević, Knjiga o Draži, sveska prva, 1941—1943, Vindzor, Kanada — dalje: Knjiga o Draži, I, str. 182 i 183&lt;/ref&gt;

[[Velika Britanija]] je ubrzo poslala misiju kapetana [[Bil Hadson|Bila Hadsona]] i, zbog ideološke bliskosti i lojalnosti jugoslovenskom kralju, obećala punu podršku [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]], pod uslovom da postigne sporazum sa &quot;drugim elementima otpora&quot;. U Srbiju je stigla saveznička misija, a inostrana štampa je počela da gradi mit o herojskom borcu, pukovniku [[Draža Mihailović|Mihailoviću]].

Prvi tovar britanske pomoći četnicima spušten je krajem oktobra 1941. godine, u prostoru između [[Maljen]]a i [[Suvobor]]a. Isporuke su bacane u limenim kantama u kojima se nalazilo oružje, eksploziv, duvan, novac, rublje. Četnici su bili nezadovoljni malom britanskom pomoći i neupotrebljivošću bačenog materijala.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt;

[[Saveznici]] su dogovorili da priznaju Mihailovića za vođu otpora u celoj zemlji, pod uslovom da održi jedinstvo sa [[partizani]]ma. Ali, Mihailović je shvatio da je praktično već postao heroj i da bi bilo povoljnije po njega da umesto koalicije sa partizanima u kojoj su oni jači, njih jednostavno nestane. Nije prošlo ni nedelju dana od prvog susreta sa savezničkom misijom, a Mihailović je poveo koncentričan napad na [[Užička republika|Užičku republiku]], i zatražio [[Sastanak u Divcima|sastanak sa nemačkom komandom]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sr.wikisource.org/sr/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%99%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_30._%D0%BE%D0%BA%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0_1941._%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D0%B0 |title=Извештај капетана Матла претпостављенима од 30. октобра 1941. о разговорима са представницима Драже Михаиловића |language={{sr icon}} |publisher=Sr.wikisource.org |date = 30. 04. 2013. |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;

U danima kada je ušao u [[Saradnja četnika sa Nedićevom vladom|saradnju sa Nedićem]], pregovore sa Nemcima i napao ustanike partizane, pukovnik Mihailović je slao lažne telegrame vladi i Saveznicima. 13. novembra [[Dušan Simović]] javlja Idnu da je primio sledeći telegram od pukovnika Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Komunisti su nas napali i prisilili da se istovremeno borimo protiv Nemaca, komunista, ustaša i drugih grupacija. Uprkos tome, ceo narod je uz kralja. Stotine hiljada naših ljudi nenaoružane, a oni koji jesu nemaju municije.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/5_3.htm&lt;/ref&gt;|Pukovnik [[Dragoljub Mihailović]]}}

Istog dana, [[Dušan Simović]] je intervenisao preko Poslanstva Kraljevine Jugoslavije u [[SSSR]]-u, tražeći da [[Moskva]] hitno izda uputstvo partizanima da se potčine Mihailoviću u zajedničkoj borbi protiv okupatora.&lt;ref&gt;ASSIP, Emigrantska vlada, F-IV, 1941/45.&lt;/ref&gt; Sličnu intervenciju učinili su i Britanci, preko svog ambasadora u SSSR-u. Moskva nije zvanično naložila da se partizanski odredi stave pod komandu Mihailovića, ali je Radio-Moskva prenela propagandne poruke Radio-Londona u prilog Mihailovića.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt;

U vreme istupanja Mihailovića iz ustanka, Simović ga je 15. novembra preko Radio-Londona promovisao za komandanta „svih jugoslovenskih oružanih snaga u zemlji&quot;. Mihailović je 16. novembra Proglasom Srbima, Hrvatima i Slovencima objavio da je postao Komandant celokupne jugoslovenske vojne sile na okupiranoj teritoriji Jugoslavije, čime se svi naoružani pokreti stavljaju pod njegovu komandu.&lt;ref&gt;Zbornik NOR, tom XIV, 1, 76-78.&lt;/ref&gt; Od tada pa nadalje, Mihailović je vodio bespoštedni rat protiv partizana.

{{izdvojeni citat|Tada je nastala i najčudnovatija faktička koalicija u 2. svјetskom ratu, koju su sačinjavali u odnosu na Narodnooslobodilački pokret, kao jedinstvenog protivnika, četnici, Nijemci, Britanci, Nedić, ustaše.|Branko Petranović}}

Britanski oficir za vezu [[Bil Hadson]] je u novembru 1941. prvi prozreo plan, koji je Mihailović nastojao da prikrije od spoljnjeg sveta, da dobije britansko oružje da bi uništio komunističke suparnike, a pod izgovorom da je potrebno da bi se borio protiv Nemaca. Hadsonovu preporuku Britancima da odlože avionske pošiljke dok se ne organizuje zajednička komanda [[pokret otpora|pokreta otpora]], Mihailović je proglasio sabotažom.&lt;ref name=&quot;znaci2&quot;&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin - EMBATTLED MOUNTAIN (Bojovna planina) |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt; Hadson je učestvovao na zajedničkim konferencijama, u traženju načina da se sklopi primirje pre nego što Nemci otpočnu s ofanzivom. Nakon prvog sastanaka 20. novembra u Čačku, Hadson je obavestio Kairo:

{{izdvojeni citat|Moje je mišljenje da Mihailović ima sve kvalifikacije izuzev snage. Partizani su sada jači i on mora prvo njih da likvidira britanskim oružjem prije nego što se ozbiljno okrene Nijemcima. Danas mi je rekao da će ga nedostatak municije prisiliti da se povuče s Ravne gore ako partizani nastave da ga napadaju. Prisustvovao sam jednoj četničko-partizanskoj konferenciji i izložio vaš stav. Partizani uporno traže da zadrže svoj identitet bez obzira u bilo kakvom dogovoru sa četnicima. Oni smatraju da Simovićeva neobaviještenost o partizanskoj vodećoj ulozi u pobuni pokazuje da jugoslavenska vlada ne poznaje situaciju. Partizani smatraju da je narod izgubio svako povjerenje u bivše jugoslavenske oficire, koji su odgovorni za slom. Oni sumnjaju da Mihailović pomaže Nedića i druge proosovinske elemente u borbi protiv komunista. Partizani će nastaviti da se bore protiv Mihailovića ako ovaj ne pristane na njihove uvjete.|Bill Hudson}}

Partizani su bili spremni da se stvori zajednički operativni štab, ali nikako nisu pristajali da prihvate komandu Mihailovića. U međuvremenu je u Londonu, 28. novembra, premijer [[Vinston Čerčil]] zabeležio: &quot;''Sve što je u ljudskoj moći trebalo bi učiniti da se pomogne gerilskim borcima u Jugoslaviji. Molim, izvestite šta je mogućno''.&quot; Istog dana je Idn pisao generalu Simoviću o značaju stvaranja &quot;ujedinjenog fronta svih rodoljuba u Jugoslaviji&quot;, predlažući da se Mihailoviću pošalje poruka kojom će mu se izraziti čestitanja i ujedno ga obavestiti da će se materijalna pomoć i novčana sredstva poslati njemu, &quot;''ali da će davanje naše pomoći biti neposredno povezano s održavanjem ujedinjenog fronta pod njegovim rukovodstvom ... Mi sada tražimo od sovjetske vlade da ubedi partizane da podržavaju ujedinjeni front pod rukovodstvom pukovnika Mihailovića''.&quot;&lt;ref name=&quot;znaci2&quot;/&gt;

Sledeća poruka bila je 29. novembra poslata Hadsonu, da se preda Mihailoviću kao lična poruka od britanske vlade:

{{izdvojeni citat|Vlada NJ. V. najsrdačnije čestita Mihailoviću zbog sporazuma postignutog s partizanima. Ona će biti zahvalna ako Mihailović prenese čestitanja jugoslavenskim rukovoditeljima koji su doprinijeli sporazumijevanju. Pomoć u materijalu i novcu uslijedit će u roku od jednog tjedna ukoliko to vrijeme dopusti. Namjera je Vlade NJ. V. da nastavi slanje pomoći koju bude mogla poslati, ali on mora shvatiti da će ovo zavisiti od održavanja ujedinjene fronte svih domoljuba u Jugoslaviji pod Mihailovićevim rukovodstvom.}}

Ujutro 29. novembra nemačke jedinice su ušle u partizansku &quot;Užičku republiku&quot;, i glavnina preživelih partizanskih jedinica povukla se ka zapadu, u Sandžak. Mihailović je 30. novembra 1941. održao sastanak sa svojim komandantima na Ravnoj gori, gde je odlučeno da legalizuju četničke jedinice u sporazumu sa Nedićem i u zajedničkoj akciji protiv partizana.&lt;ref name=&quot;znaci2&quot;/&gt;

Uprkos svemu, novi predsednik Jugoslovenske vlade u [[London]]u, [[Slobodan Jovanović]], imenovao je Mihailovića za ministra vojske, vazduhoplovstva i mornarice, [[11. januara]] [[1942.]], zbog zasluga koje je postigao sa svojim gerilskim pokretom otpora i dizanjem ustanka protiv Nemaca.&lt;ref name=&quot;RE&quot;/&gt; Jugoslovenska vlada u Londonu je naložila da sve grupe otpora, uključujući i komunističke, treba da se uključe u opštenarodni pokret otpora kojim bi rukovodio [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] prema uputstvima svoje vlade i direktivama savezničkih štabova. Ovim su Četnički odredi Jugoslovenske vojske postali legitimna i međunarodno priznata oružana snaga [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] od strane Saveznika, jer su sve članice antihitlerove koalicije imale uspostavljene diplomatske odnose i akreditovane ambasadore ([[Velika Britanija|V. Britanija]], [[SSSR]], [[Poljska]], [[Francuska]], [[Grčka]], [[Čehoslovačka]] i [[SAD]]) kod Jugoslovenske vlade čiji je ministar vojni bio Draža Mihailović.&lt;ref name=&quot;RE&quot;/&gt; Kralj Petar II ga je na osnovu Ukaza, [[19. januar]]a unapredio u čin divizijskog generala.&lt;ref name=&quot;RE&quot;&gt;Sloboda ili smrt, Radoje i Živan L. Knežević, Sijetl, Vašington, SAD, 1981.&lt;/ref&gt;

Putem svojih sredstava informisanja u cilju stimulisanja otpora stvorili su legendu o komandantu Mihailoviću i njegovim gerilcima.

== Odnos Moskve prema Jugoslaviji ==
{{main|Kominterna}}
{{izdvojeni citat|Kraljevsko jugoslavensko poslanstvo u Moskvi podignuto je u rang veleposlanstva. Tito prosvjeduje|Ratni dnevnik Vrhovne komande Wehrmachta od 9. rujna 1942. g.}}

Šef britanske misije [[Fitzroy MacLean]] ocenjuje da su Rusi tokom rata pokazivali malo interesovanje za Tita.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/1_10.htm |title=Fitzroy Maclean - Rat Na Balkanu - Glava X - Ponovo U Bosni |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt; [[Moskva]] je veoma držala do saveza sa Velikom Britanijom i SAD, da bi mogla rizikovati da zbog partizana u Jugoslaviji dovede u pitanje odnose u vrhu antifašističke koalicije koji su imali sudbonosan značaj za [[Sovjetski Savez]]. [[Staljin]] je veoma dugo odbijao da pruža partizanima vojnu pomoć i zahtevao je od Tita da se s respektom odnosi prema četnicima i Draži Mihailoviću, koji se svim silama borio protiv partizanskih jedinica.&lt;ref name=&quot;Đurić&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nin.co.rs/2001-06/14/18367.html |title=Tito između Hitlera i Staljina |publisher=Nin.co.rs |date = 14. 06. 2001. |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;

[[Kominterna]] je marta 1942. godine uputila kritiku jugoslovenskim komunistima. Za Kominternu je narodnooslobodilački pokret isuviše skretao u „levo&quot;. Zahtevana je revizija dotadašnje politike i stvaranje širokog [[NOB|narodnooslobodilačkog fronta]]. Kominterna je zabranjivala stvaranje [[Proleterske brigade|proleterskih brigada]], tražeći da se izbaci ime „[[proleter]]ska&quot; ispred naziva brigade i da se prestane sa „sličnim lapsusima&quot; koji liju vodu na mlin neprijateljima naroda u zemlji i u inostranstvu.&lt;ref&gt;B. Petranović, Istoriografija i revolucija, Beograd, 1984, 479.&lt;/ref&gt; [[Georgi Dimitrov]], generalni sekretar Komunističke internacionale, je 10. 08. 1942. ponovo upozorio Tita i Kardelja po Staljinovom nalogu:

{{izdvojeni citat|Не називајте ваше пролетерске бригаде пролетерским, већ ударним, понављамо: ударним. Разумете ли - то је од нарочитог политичког значаја, како за уједињење народних снага против окупатора, тако за ваше деловање у земљи и иностранству. Ви водите народноослободилачки рат у којем су радници, сељаци, народна интелигенција и други патриоти, а не пролетерску борбу. Од тога морате увек полазити. Престаните да лијете воду на млин ваших непријатеља, који ће сваку грешку злурадо користити.}}

Sovjetska vlada, obaviještena o prilikama i odnosima na jugoslavenskom ratištu, 16. novembra 1942. godine je upozorila jugoslavensku vladu u izbjeglištvu da je njen vojni ministar Mihailović »obustavio borbe u zemlji, čime je tamo izgubio sav autoritet«. Također je rečeno da se Mihailovićevi »ljudi u zemlji bore samo protiv partizana, i to u sporazumu i zajednički s Talijanima«.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/15.pdf |title=Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988. |format=PDF |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt; Istog meseca, Rusi su predložili slanje svojih viših oficira u Mihailovićev štab. Vlada Slobodana Jovanovića je ovo odbila, tražeći da se prvo obustavi kampanja protiv JVuO, da se pozovu partizani da ne napadaju &quot;odrede jugoslovenske vojske&quot; (četničke odrede) i da se partizani stave pod Mihailovićevu komandu.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/4_14_1_235.htm&lt;/ref&gt;

Istovremeno, novembra 1942. godine, Dimitrov je Titu objašnjavao da se &quot;Jugoslovenski [[Narodnooslobodilački odbor|oslobodilački komitet]]&quot; ne sme tretirati kao vlada, već kao politički organ narodnooslobodilačke borbe. Ne suprotstavljati se emigrantskoj vladi, ne pominjati raspuštanje kraljevine, ni rečju ne pominjati republiku. Ta pitanja će se postaviti tek posle poraza nemačko-italijanskih snaga i oslobađanja zemlje od okupatora. Uostalom, SSSR ima zasad ugovor s jugoslovenskim kraljem i vladom u Londonu, pa bi to moglo imati negativnog uticaja na odnose s Engleskom i Amerikom, upozoravao je Dimitrov Tita.&lt;ref name=&quot;Đurić&quot;/&gt;

Izgleda da Staljin nije imao nikakvih naročitih interesovanja za partizanske pokrete u Jugoslaviji i Grčkoj. Ovo se tumači kao odraz savezničke politike prema Balkanu (podela na interesne zone). [[Grčki partizani|Grčki partizanski pokret]] je usled toga žrtvovan.&lt;ref name=&quot;Đurić&quot;/&gt;

== Srpsko-hrvatski sukob u emigraciji ==
{{main|Srpsko-hrvatski sukob}}
[[Srpsko-hrvatski sukob]] je bio glavna tema sastanaka Jugoslovenske vlade u emigraciji. S druge strane, o [[Četničko-partizanski sukob|četničko-partizanskom sukobu]] se nije uopšte raspravljalo u vladi tokom 1941. i 1942. godine i članovi vlade su bili prilično neobavešteni o tome.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/60_2_9.pdf |title=Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Ispitivanje svedoka i čitanje dokumenata |format=PDF |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;

Dok je borba protiv okupatora besnela u okupiranoj domovini, nacionalistički krugovi Srba i Hrvata u inostranstvu su radili na produbljivanju [[srpsko-hrvatski sukob|srpsko-hrvatskog sukoba]]. [[Jovan Dučić]] je u Americi otvoreno vodio kampanju za stvaranje [[velika Srbija|velike Srbije]].&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;/&gt;

Američka vlada je ovo videla kao potkopavanje ratnog napora u borbi protiv sila Osovine. Ured za ratne informacije u [[Vašington]]u, povodom pisanja [[Amerikanski Srbobran|Amerikanskog Srbobrana]] uperenog protiv Hrvata, ali i Srba koji se izjašnjavaju za Jugoslaviju, [[10. 6.]] [[1943]]. poslao je pismo [[Sima Vrlinić|Simi Vrliniću]], predsedniku Srpskog narodnog saveza u [[Pitsburg]]u, sa zahtevom da prestane pomagati nacističku kampanju nesnošljivosti i rasne mržnje:

{{izdvojeni citat|Njegovi žestoki napadi na sav narod hrvatskog podrijetla, kao i njegovi uvijeni pokušaji da brani kvislinga Nedića, koji podupire nacistički režim u Srbiji često imaju posljedicu koja se može opisati kao pomaganje nacističke kampanje nesnošljivosti, rasne mržnje, pa zato djeluje štetno na ratne napore Amerike… Sve što vi, kao predsjednik Srpskog narodnog saveza, možete učiniti, kako bi došao kraj dosadašnjem razdoru između Amerikanaca srpskog i hvatskog podrijetla – razdoru koji sada dobrim dijelom raspiruje Amerikanski Srbobran – bit će stvaran doprinos ratnim naporima.}}

== Pročetnička kampanja u emigraciji ==
{{izdvojeni citat|Кампања из Америке за Дражу Михаиловића била је страховита. Мало се ко усуђивао у јеку те кампање да устане против Драже Михаиловића. Помагачи и  популаризатори Драже Михаиловића у Америци били су Фотић и Дучић.|Милан Грол}}

Emigrantska vlada navodno nije imala nikakvih verodostojnih obaveštenja da Mihailovićeva organizacija u Jugoslaviji sarađuje sa okupatorom. [[1942]]. godine [[Milan Grol|Grolova]] vlada nije znala da Mihailović ne vodi nikakvu oružanu borbu protiv okupatora, zbog propagandnih izveštaja da je on aktivan i da vrši sabotaže. U Americi je tokom 1942. godine Draža Mihailović bio na &quot;jednoj velikoj visini&quot; ([[Miloš Trifunović (političar)|Miloš Trifunović]]).&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;/&gt; Tek u [[1943]]. godini su došle prve sumnje. Prvo lice na koje je pala sumnja bilo je [[Dobrosav Jevđević]], iako ne po proverenim izveštajima. Prva obaveštenja o saradnji četnika sa okupatorom i borbi protiv partizana počela su dolaziti iz savezničkih krugova.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;/&gt;

Izvesni antikomunistički krugovi u vladi su čak putem direktiva Mihailoviću uticali da se primenjuje [[Obznana|zakon o zaštiti države]] protiv komunista.&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;/&gt;

== Upoznavanje situacije na terenu ==
[[Datoteka:Četničko ostrvo slobode.jpg|thumb|Kolaboracija u Crnoj Gori predstavljena kao &quot;'''Mihailovićevo ostrvo slobode'''&quot; u magazinu &quot;[[Time]]&quot; 25 maja 1942. &quot;''U trenutku kada je Mihailović u velikom stepenu igrao ulogu kvislinga bio je nagrađen najjačom britanskom propagandom''.&quot;&lt;ref name=&quot;Deakin2&quot;&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/5_3.htm |title=William Deakin, BOJOVNA PLANINA |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt; ([[Bil Hadson]])]]

Iako su Britanci podržavali Mihailovića, stvarna situacija na terenu bila je dosta dobro poznata. Već u srpnju 1942. je Glenconner pisao Južnom odjelu Foreign Officea: 
{{izdvojeni citat|»Kao što znamo, svu aktivnost u Jugoslaviji morali bismo zapravo pripisati partizanima. Međutim, kad je riječ o javnoj upotrebi (tog podatka), ne vidim zašto bi bilo štetno da nešto od toga pripišemo u zaslugu Mihailoviću.«&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}''  - {{jez-en|Phyllis Auty}} i Richard Clogg, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 12. Diskusija o izlaganjima {{jez-en|E. Baker}}, {{jez-en|Bailey}}-a, {{jez-en|Maclean}}-a i {{jez-en|Taylor}}-a str. 458-459&lt;/ref&gt;}}

U Mihailovićev štab uputili su misiju za vezu na čelu sa kapetanom [[Bil Hadson|Hadsonom]]. Misija je dignuta na viši nivo imenovanjem pukovnika Bejlija (u decembru 1942.) i kasnije generala Armstronga (u septembru 1943.) za šefa misije. Tokom proleća i leta 1943. saveznici su poslali u Srbiju devet svojih misija u štabove JVUO u cilju održavanja veze i organizovanja diverzija i otpora.

Saveznički eksperti uspeli su da dekodiraju nemačke šifre, tako da su svakog dana imali izveštaje o nemačkom radio-saobraćaju. Bejzil Dejvidson iz [[SOE]] izjavio je da su početkom [[1943]] ti izveštaji počeli stizati i do njega:
{{izdvojeni citat|Mislim da smo intercepte počeli dobivati početkom siječnja 1943. godine i da su oni vjerojatno počeli stizati na moj stol već početkom siječnja. Bilo je veoma jasno da su to intercepti brzojavki [[Sicherheitsdienst]]a u Jugoslaviji, dakle da su krajnje vrijedna obavještenja... Bile su to brzojavke na primjer ovakva sadržaja: »Partizani koji su dosad bili u X ili Y nalaze se u pokretu prema Z. Šaljemo protiv njih četnike.« Drugi faktor od historijskog značenja jest u tome da su ta obavještenja odigrala veoma krupnu ulogu u odluci premijera (Churchilla), do koje je došlo kad je on u veljači 1943. stigao u Kairo da se iniciraju promjene u našoj politici.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 9. Diskusija o referatu {{jez-en|Sweet-Escott}}-a, str. 438&lt;/ref&gt;}}

Tokom 1942. i prve polovine 1943. godine saveznici su preko izveštaja svojih misija, praćenjem osovinske, naročito italijanske, štampe, i putem dešifrovanja neprijateljskog radio-saobraćaja, došli do dva zaključka:

# Mihailovićeve trupe ne pokazuju značajnu protivosovinsku aktivnost
# Jedan broj Mihailovićevih komandanata sarađuje sa osovinskim snagama.

Usled znatno većeg broja izvora, komandant Sredozemlja, general [[Henry Maitland Wilson]], koji se tada nalazio u [[Kairo|Kairu]], imao je jasniju ukupnu sliku o situaciju i činiocima u Jugoslaviji nego pukovnik Bejli koji se nalazio u [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevom]] štabu u Lipovu kod [[Kolašin]]a.

Četnički vođa Dragoljub Mihailović je u govoru četnicima u Lipovu kod Kolašina, [[28. februar]]a 1943, u prisustvu šefa britanske vojne misije, pukovnika W. S. Baileya, napao Britance i govorio da su mu Italijani jedini izvor pomoći. Između ostalog je rekao: 
{{izdvojeni citat|„Sve dok Italijani budu naš jedini pravi izvor pomoći i opšte podrške, saveznici neće uopšte moći uticati na mene da izmenim svoj stav prema njima. Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.“&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 |title=Antifašizam i kolaboracija |publisher=Danas.rs |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/15_15.htm |title=Jovo Popović: Pop izdaje |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;|[[Dragoljub Mihailović]]}}

Zapanjen ovakvim Mihailovićevim izjavama, predsednik britanske vlade [[Vinston Čerčil]] uputio je 28. marta 1943. oštru notu jugoslovenskoj vladi, koja je uručena lično njenom predsedniku Slobodanu Jovanoviću. U njoj je, pored ostalog, stajalo:
{{izdvojeni citat|Izveštaji koje je vlada Njegovog veličanstva dobila od oficira za vezu s generalom Mihailovićem, i iz drugih izvora, ne ostavljaju sumnju da tamo još vlada potpuno nepostojanje jedinstva među raznim elementima otpora, da se između snaga generala Mihailovića i četnika, s jedne s trane, i drugih jedinica otpora, s druge strane, vodi stvarno građanski rat i da se u toj borbi i sam general Mihailović povezao, direktno ili indirektno, s italijanskom okupacionom vojskom. Ovi izveštaji, među kojima ima i takvih kojima vlada Njegovog veličanstva nije bila sklona da veruje, bili su potvrđeni od generala Mihailovića u govoru koji je održao na mesnom skupu 28. februara, a o kome je izvestio tamo prisutni pukovnik Bejli.

Vi ste svesni da je politika vlade Njegovog veličanstva uvek bila: pružiti generalu Mihailoviću punu pomoć u njegovoj borbi protiv Osovine, slati mu svu moguću materijalnu pomoć. Kroz dve godine ona je sprovodila tu politiku do granica svojih mogućnosti i zbog toga je utoliko više preneražena kad vidi reakciju Mihailovića. Smatram da reči izgovorene u uzbuđenju možda ne predstavljaju trezveno razmišljanje i da je general Mihailović privremeno ogorčen zbog male količine pomoći koju mu je vlada Njegovog veličanstva u poslednje vreme mogla slati — nažalost, iz razloga koji su izvan njene kontrole. Vi ćete shvatiti da vlada Njegovog veličanstva ne može preći preko ovog napada niti prihvatiti, bez objašnjenja i prethodnog pretresa, politiku koja je u celosti suprotna njenoj. Ona ne bi nikad mogla opravdati pred britanskom javnošću ili svojim saveznicima svoju dalju pomoć pokretu čiji vođa ne okleva javno izjaviti da su njegovi neprijatelji njegovi saveznici — da li privremeno ili trajno, to nije važno — i da njegovi neprijatelji nisu Nemci i Italijani, upadači u njegovu zemlju, nego njegovi sugrađani Jugosloveni, a na prvom mestu među njima ljudi koji se u ovom času bore i daju svoje živote da oslobode svoju zemlju od jarma stranaca.

Vi ćete, siguran sam, shvatiti da će, ukoliko general Mihailović nije spreman izmeniti svoju politiku prema italijanskom neprijatelju i prema svojim jugoslovenskim sugrađanima, za vladu Njegovog veličanstva zaista biti potrebno da revidira svoju sadanju politiku podupiranja generala Mihailovića...&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond D. M., VK—Y— 456/1&lt;/ref&gt;}}

U duhu Čerčilove note, predsednik vlade [[Slobodan Jovanović]] je 5. aprila 1943. upozorio Mihailovića:
{{izdvojeni citat|Ja moram izjaviti da vaš govor od 28. februara, ako je tačno dostavljen, ne odgovara ne samo pogledima britanske nego ni pogledima jugoslovenske vlade. Nemci i Italijani koji su rasparčali Jugoslaviju i oduzeli našem narodu slobodu jesu naši prvi i glavni neprijatelji. Protiv njih valja udružiti sve borbene snage Jugoslavije ostavljajući na stranu naše unutrašnje razmirice. Svaki građanski rat koji se vodi za vreme neprijateljske okupacije koristi samo neprijatelju i nikom više. Mi razumemo da je bilo prilika kada ste morali primiti borbu s partizanima, ali iz toga još ne sleduje da i saradnja sa Italijanima protiv partizana može biti opravdana. U svakom slučaju vojnu pomoć Velike Britanije mi možemo tražiti samo za borbu protiv Nemaca i Italijana, kao i njihovih satelita, ali ne i za međusobne sukobe. Ma koliko trenutno s pogledom na lokalne prilike italijanska potpora izgleda korisna, ona bi bila skupo plaćena ako bi zbog nje bila dovedena u pitanje ona mnogo važnija i dragocenija potpora koju nam Velika Britanija ukazuje.&lt;ref&gt;AVII, arhivski fond D. M., D/i—XIII—34&lt;/ref&gt;}}

Američki [[ured za strategijske službe]] je u vreme [[četvrta neprijateljska ofanziva|četvrte neprijateljske ofanzive]] od svojih obavještajaca informiran da su »jugoslovenski četnici« — »opremljeni od strane Italijana«, ali i s »nešto ratnog materijala koje su im dali Britanci« — »danas jači nego ikad ranije«, da su upravo u zapadnoj Bosni »dali još jedan doprinos neprijateljskom ratnom naporu«, a »da ironija bude veća, njih danas pomaže jugoslovenska vlada u izgnanstvu više nego ikad pre«.&lt;ref&gt;Zb. NOR, XIV/2, 1017-1018.&lt;/ref&gt;

== Uspostavljanje kontakta sa partizanima ==
{{main|Misija Hidra|William Deakin|Fitzroy MacLean}}
Šef britanske vojne misije, [[Fitzroy MacLean]], objašnjava kakav je u početku bio odnos prema partizanima:
{{izdvojeni citat|Do sada je britanska vlada bila sklona da grupu jugoslovenskih političara, koji su došli u Englesku sa kraljem Petrom 1941. godine, smatra stvarnim predstavnicima jugoslovenskog naroda. Sad je postalo jasno da su ova gospoda tokom godina provedenih u izgnanstvu, što nije neprirodno, izgubila vezu sa onim što se dešavalo u njihovoj zemlji. Srbi, među njima, to je tačno, uspeli su da uspostave radio-vezu sa generalom Mihailovićem, koji je u odsustvu dobio položaj ministra vojske u kraljevskoj jugoslovenskoj vladi. S druge strane, izgleda da su partizanski pokret smatrali za neprijatnu i nevažnu pojavu koju je, uopšte uzev, bilo bolje zanemariti.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/1_11.htm |title=Fitzroy Maclean - Rat Na Balkanu - Glava X{ - Novi Dogovor |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;|[[Fitzroy MacLean]]}}

Još početkom 1942. godine Saveznici uspostavljaju neformalne kontakte sa partizanima (vidi [[Misija Hidra]]). U aprilu 1943. saveznici su uspostavili zvaničan kontakt sa [[partizani]]ma i postepeno počeli da im pružaju materijalnu i propagandnu podršku. Jedan od članova britanske misije, [[Basil Davidson]], govori o nepoverenju sa kojim su ih partizani isprva gledali:
{{izdvojeni citat|Bilo je čudno uvideti da oni misle o nama kao o mogućim, čak verovatnim, neprijateljima. Nama je bilo isuviše lako da zaboravimo da smo naoružali njihove neprijatelje i vodili rat rečima protiv njih; ali njima nije bilo lako da to zaborave.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/3_1_2.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] &quot;It was strange to realize that they thought of us as possible, perhaps even probable, enemies. For us it was all too easy to forget that we had armed their enemies and fought a word-war against them; but it was not so easy for them to forget it.&quot;&lt;/ref&gt;|[[Basil Davidson]]}}

Vremenom je pokret otpora na Balkanu za Saveznike sve više dobijao na značenju. Predsjednik britanske vlade Čerčil je američkom generalu Eisenhoweru u periodu [[kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] izjavio kako zbog naraslih snaga Titovih partizana »Balkan predstavlja za Nijemce veću opasnost nego gubitak Italije«.&lt;ref name=&quot;Pop izdaje&quot;/&gt;

{{izdvojeni citat|Vrijeme je, dakle, bilo na Titovoj strani. On je znao da činjenice govore same za sebe, da diverzije koje partizani vrše u Jugoslavije moraju izgledati savezničkoj komandi vrednima podrške.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/3_1_2.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] &quot;Time was therefore on Tito's side. He knew that the facts would speak for themselves, that the diversion which the partisans were causing in Jugoslavia must seem to the Allied Command worthy of support.&quot;&lt;/ref&gt;|[[Basil Davidson]]}}

== Savezničko upozorenje četnicima ==
Mihailović je neke partizanske sabotaže u Srbiji pokušao da prikaže kao dela četnika. On nakon diverzije kod Vladičinog Hana kada su partizani srušili most u depeši [[Radoslav Đurić|Đuriću]] naređuje: &quot;''Ubuduće misiju ne obaveštavati o akcijama partizana, već sve ono što partizani urade, izvestiti da su vaši odredi uradili''.&quot;&lt;ref name=&quot;Ispitivanje&quot;/&gt;

Saveznici su brzo prozreli Mihailovićevu šaradu, i upozorili ga da odmah počne sa izvođenjem akcija protiv Nemaca. Mihailoviću je postavljen ultimatum i zadat rok da otpočne sa protivosovinskim aktivnostima prema instrukcijama savezničke Komande Sredozemlja. Budući da do tih protivosovinskih aktivnosti [[JVUO]] nije došlo, u decembru 1943. saveznici su doneli odluku da uskrate svaku pomoć Mihailoviću i da svu pomoć i podršku prenesu na partizane.

=== Ibarski telegram ===
{{main|Henry Maitland Wilson}}
Nakon [[bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]], u kojoj su [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage sarađivale sa Italijanima dok se britanska armija borila protiv Italijana u [[Afrika|Africi]], sa aspekta Komande Sredozemlja, situacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] je izgledala ovako: partizanske snage vode borbe i pružaju efikasan otpor [[Sile Osovine|Osovini]]. Međutim, kako izgleda, [[partizani]] su nakon sloma ustanka izgubili oslonac u [[Srbija|Srbiji]]. Tamo još uvek postoje izvesne [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićeve]] snage koje bi se možda mogle navesti da preduzmu nešto korisno za savezničku stvar.

[[Datoteka:Hmwilson1944.jpg|thumb|&quot;''Apsolutno je potrebno da general Mihailović sada počne da izvršava obaveze koje je ranije prihvatio... Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.''&quot; ([[Henry Maitland Wilson]])]]
Na osnovu ovakvog uvida u situaciju, saveznički Komandant Sredozemlja je u maju [[1943]], pre nego što je misija [[SOE]] uopšte stigla do [[Tito]]vog [[Vrhovni štab NOV i POJ|Vrhovnog štaba]], naložio oficiru za vezu, pukovniku Bejliju, da Mihailoviću dostavi čuveni &quot;ibarski telegram&quot;, što je ovaj učinio [[29. maj]]a [[1943]]:
{{izdvojeni citat|Apsolutno je potrebno da general Mihailović sada počne da izvršava obaveze koje je ranije prihvatio i da u ovom trenutku sarađuje u potpunosti... Mihailović ne predstavlja borbenu snagu od nekog značaja zapadno od Kopaonika. Njegove jedinice u Crnoj Gori, Hercegovini i Bosni već su uništene ili tesno sarađuju sa Osovinom. Isto tako je teško reći da njegove jedinice postoje u Hrvatskoj, Sloveniji i Slavoniji... Partizani predstavljaju dobru i efikasnu borbenu snagu u svim krajevima, gde jedino kvislinzi predstavljaju generala Mihailovića.

Zato je odlučeno: obavestićete Mihailovića da britanska Glavna komanda Srednjeg istoka zahteva da on, kao saveznik, prekine svaku saradnju sa Osovinom i da krene na istok, u Srbiju... da odmah ide na Kopaonik sa svim svojim odanim oficirima i ljudima; ako je potrebno, neka se probija silom, oružanim snagama.

Britanska Glavna komanda smatraće ubuduće oblast pod njegovom komandom i uticajem ograničenu na zapadu borbenim elementima koji već postoje na desnoj obali reke Ibar i prema jugu do Skoplja. Na ovu teritoriju britanska Glavna komanda poslaće veliku pomoć vazdušnim putem.

Molimo da sve ovo objasnite Mihailoviću, da mu prenesete ove odluke na što je moguće više kategoričan način i da nastojite da dobijete njegov brzi i nedvosmislen pristanak za njihovo ostvarenje. Vi i cela Britanska misija pratićete Mihailovića na Kopaonik i nastojati da njegova saradnja bude iskrena i uspešna...&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA], Beograd 1973&lt;/ref&gt;}}

Ovaj zahtev Mihailoviću, potekao od nadležne vojne komande, inspirisan ratnim operativnim interesima, ubrzo je povučen na zahtev britanske vlade. Nastupio je period prilagođavanja, odmeravanja i pregovaranja.

=== Decembarski telegram ===
{{main|Henry Maitland Wilson}}
Iako je u međuvremenu [[Dragoljub Mihailović|Mihailović]] poveo akciju protiv nemačkih snaga i snaga NDH koja je &quot;potrajala šest nedelja&quot;&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/171.htm BRITANSKA POLITIKA PREMA POKRETU OTPORA U JUGOSLAVIJI I GRČKOJ], - referati i diskusije sa konferencije iz maja 1973. održane u ''{{jez-en|School of Slavonic and East European Studies (University of London)}}'' - {{jez-en|Phyllis Auty}} i {{jez-en|Richard Clogg}}, urednici, Delo, Ljubljana-Zagreb 1978 - glava 4. Britanska politika prema Draži Mihailoviću, referat {{jez-en|S. W. Bailey}}, str. 341&lt;/ref&gt; (vidi [[napad na Višegrad 1943.]]), saveznički Komandant Sredozemlja [[Henry Maitland Wilson]] ocenio je da se radi o sporednim i kratkotrajnim aktivnostima, uz izbegavanje da se preduzme nešto na komunikacijama značajnim za [[Saveznici|Saveznike]] i za Nemce. Stoga je [[9. decembar|9. decembra]] [[1943]]. poslao [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]] telegram kojim zahteva izvršenje specifikovanih napada na komunikaciji, a koja počinje rečima:
{{izdvojeni citat|'''Sloboda kojom se Nemci služe železničkim prugama od Grčke do Beograda za prevoz i izdržavanje trupa nepodnošljiva je.'''&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/4_14_3_250.htm, Obaveštenje brigadira Armstronga od 9. decembra 1943. Draži Mihailoviću o zahtevu Komande britanskih trupa na Srednjem istoku da četnici izvrše dve sabotaže protiv Nemaca], Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XIV (četnički dokumenti), knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog II&lt;/ref&gt;}}
Ovaj telegram smatra se nekom vrstom ultimatuma [[Dragoljub Mihailović|Mihailoviću]]. Navedeni napadi na komunikacije nikad nisu izvedeni, i general Vilson je sredinom decembra svim savezničkim oficirima pri [[Dragoljub Mihailović|Mihailovićevim]] snagama dao instrukciju da su slobodni da napuste četnike i da se povežu sa najbližim partizanskim snagama. Međutim, ova akcija evakuacije savezničkih oficira iz razloga bezbednosti odvijala se u etapama sve do kraja maja [[1944]].

== Savezničko priznanje partizana ==
{{main|Teheranska konferencija}}
[[File:Sreta Savić-Kolja, Bazil Davidson, Savo Orović, Danilo Lekić-Španac, Maksim Goranović i Stenli.jpg|thumb|Partizani sa britanskom vojnom misijom. S leva: Sreta Savić-Kolja, [[Bazil Davidson]], Savo Orović, Danilo Lekić-Španac, Maksim Goranović i Stenli, radiotelegrafist engleske Vojne misije (Sremska Rača, januara 1944)]]
[[File:Dolazak sovjetske vojne misije.jpg|thumb|Dolazak sovjetske Vojne misije kod Vrhovnog štaba NOV (Medino Polje, kod B. Petrovca, 22. februara 1944)]]
Početkom septembra 1943. Italija je kapitulirala. Pad Italije imao je za posledicu naglo jačanje [[NOVJ]], kako brojčano, tako i po naoružanju, koje je preuzeto od razoružanih Italijana. Ovo je omelo nemačke planove o posedanju italijanskih položaja. S obzirom da su u južnoj Italiji napredovale savezničke snage, izbivši na obalu [[Jadran]]a, velike neposednute oblasti na obali i u unutrašnjosti Jugoslavije predstavljale su kritičan problem za nemačku odbranu.

Partizanski pokret se konsolidirao kako u tehničkom, tako i u političkom smislu. U [[Jajce|Jajcu]] održano [[drugo zasjedanje AVNOJ-a]] je koincidiralo s [[Teheranska konferencija|Teheranskom konferencijom]] kojom su Saveznici odlučili da partizanima, a ne četnicima pružaju pomoć. Saveznički vojni i politički lideri izneli su slične zaključke na međusavezničkim konferencijama u Kairu i [[Teheranska konferencija|Teheranu]] od [[22. novembra]] do [[7. decembra]] [[1943]]:
* &quot;'''Premijer [[Vinston Čerčil|Čerčil]]''': Žalosna je činjenica da gotovo nikakve zalihe nisu dostavljene 222.000 ljudi brojnim pristalicama Tita morskim putem. Ti odlučni (borci) drže u Jugoslaviji onoliko Nemaca koliko mi držimo južno od Rima. Nemci su bačeni u zabunu nakon kolapsa Italije i patriote su osvojile kontrolu nad velikim delovima obale.&quot;&lt;ref&gt;It was a lamentable fact that virtually no supplies had been conveyed by sea to the 222,000 followers of Tito. These stalwarts were holding as many Germans in Yugoslavia as the combined Anglo-American forces were holding in Italy south of Rome. The Germans had been thrown into some confusion after the collapse of Italy and the Patriots had gained control of large stretches of the coast. [https://znaci.org/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strana 385&lt;/ref&gt;
* &quot;'''General [[Dvajt Ajzenhauer|Ajzenhauer]]''' naglasio je vitalni značaj nastavljanja maksimalnih mogućih operacija na uspostavljenom poprištu... On veruje da svu moguću opremu treba slati Titu, jer su Mihailovićeve snage od relativno male vrednosti.&quot;&lt;ref&gt;GENERAL EISENHOWER stressed the vital importance of continuing the maximum possible operations in an established theater... He believed that all possible equipment should be sent to Tito since Mikhailovitch’s forces were of relatively little value. [https://znaci.org/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strana 445&lt;/ref&gt;
* '''General [[Alan Francis Brooke|Bruk]]''' je, prelazeći na Jugoslaviju, rekao da su u toj zemlji Nemci imaju teškoća da održavaju svoje komunikacije. Otuda, sva dobit mora biti izvučena iz svih prilika da se uvećaju nemačke nevolje putem pomaganja partizana. Želimo da se organizuje sistem dopremanja oružja i vazdušne podrške. General Bruk rekao je da je sada 21 nemačka divizija raspoređena u Jugoslaviji do grčke granice.&quot;&lt;ref&gt;Turning to Yugoslavia, GENERAL BROOKE said that since the withdrawal of Italian forces there, the Germans have found it difficult to maintain their communications in that country. Therefore, full advantage must be taken of all opportunities to increase the German difficulties in Yugoslavia by assisting the Partisans. It is desired to organize a system by which arms can be supplied to them and air assistance rendered as well. GENERAL BROOKE said that there were now some 21 German divisions deployed in Yugoslavia as far down as the Grecian border. [https://znaci.org/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strane 528-529&lt;/ref&gt;
* &quot;'''Premijer [[Vinston Čerčil|Čerčil]]''': Izvanredne stvari postižu se u Jugoslaviji od strane Tita, koji radi mnogo više nego što je Mihailović postigao. Nema planova da se u Jugoslaviju pošalje velika armija, ali se Nemcima može zadati udarac kroz pomaganje Titovih snaga putem povećanog snabdevanja.&quot;&lt;ref&gt;Splendid things had been accomplished in Yugoslavia by Tito, who is doing much more than Mihailovich had accomplished. There were no plans to put a large army into Yugoslavia, but a blow could be struck at the Germans by means of assisting the Tito forces through increased supplies. [https://znaci.org/00002/334.htm SEXTANT/EUREKA CONFERENCES (Cairo and Tehran. 22 November-7 December 1943)], strana 519&lt;/ref&gt;

Zahvaljujući probijanju nemačkog sistema šifrovanja radio-saobraćaja, saveznički rukovodioci raspolagali su veoma dobrim informacijama o zbivanjima u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], i doneli su odluku o pružanju što veće moguće pomoći [[NOVJ]] u materijalu i putem taktičkog sadejstva.

Takođe je odlučeno da se Mihailoviću pruži poslednja šansa. Preko britanske misije pri njegovom štabu, od njega je zatraženo da digne u vazduh jedan železnički most koji je od znatnog strategijskog značaja na železničkoj pruzi [[Beograd]] — [[Solun]]. Ako to ne izvrši do određenog datuma, misija će biti povučena, a dostavljanje materijala četnicima obustavljeno.&lt;ref name=&quot;znaci1&quot;/&gt;
{{izdvojeni citat|Posle Nemačke, drugo mesto u našoj mržnji zauzima Engleska. I pored savezništva, materijalnog potpomaganja, učinila je sve da izazove i podrži građanski rat u Jugoslaviji — za koji se tuži na nas! Učinila je sve da se narodnooslobodilački pokret ne održi, kriva je za hiljade i hiljade naših mrtvih. Priznala nas je i počela pomagati jedino kao silu — koju je sve učinila da uništi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/29_6.htm |title=Koča Popović: Beleške Uz Ratovanje |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;|[[Koča Popović]], Ratni dnevnik iz avgusta 1944.}}

== Okretanje četnika Nemcima ==
{{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}}
[[Datoteka:T78-r311-6287984.jpg|thumb|desno|Radio-depeša nemačke komande jugoistoka komandi [[Vermaht]]a o stanju na terenu 14. decembra 1943. U odeljku o [[operacija Kugelblic|operaciji Kugelblic]], u sastavu fronta 1. brdske divizije pominje se, pored ostalih, i borbena grupa [[Vojislav Lukačević|Lukačević]], a u sastavu fronta Vojnoupravnog zapovednika Srbije 24. i borbena grupa [[Filip Ajdačić|Ajdačić]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://znaci.org/00002/T78_331/356_80.htm |title=Nacionalna arhiva Vašington, mikrofilm T78, rolna 331, frejm 6287984 |publisher=Znaci.net |date= |accessdate=04. 05. 2013. }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;]]

Potisnut u Srbiju od partizana, [[Dragoljub Mihailović]] se okrenuo sa pomoć Nemcima, o čemu izveštava nemački komandant Jugoistoka [[Maksimilijan fon Vajhs]]: 
{{izdvojeni citat|Situacija u unutrašnjosti Balkanskog poluostrva, u neposrednoj vezi sa zamišljenim, odnosno stvarnim tokom događaja na području Sredozemnog mora, znatno se zaoštrila... Komunizam u Srbiji ima sve veći uticaj. Veliki deo sabotaža pada na njihov teret... Krvava obračunavanja između grupa D.M. i komunističkih bandi sve su češća i žešća, naročito u istočnoj i centralnoj Srbiji... Crvene snage nameravaju da prodru u Srbiju preko Drine. Mihailović vrši pripreme da ih odbije...  
&lt;br /&gt;
Zbog toga Mihailović već traži vezu sa nemačkim komandama, da ne bi potpao pod komunističku vlast.&lt;ref&gt;[https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%98%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D0%B3_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%B0_%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%9A%D1%83_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%83_1. 11.1943 Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka o stanju na Balkanu 1. 11.1943.]{{dead link}}&lt;/ref&gt;|Izveštaj nemačkog komandanta Jugoistoka fon Vajhsa o stanju na Balkanu od 1. 11.1943.}}

Specijalni nemački izaslanik [[Herman Nojbaher]], poslat da pregovara sa Dražom Mihailovićem, ponudio je četnicima ugovore o uzajamnom nenapadanju i savezništvu u borbi protiv partizana. 19. novembra 1943. četnički komandant Starog Rasa [[Vojislav Lukačević]] prvi je potpisao sporazum sa Vermahtom. Ugovor je predviđao zajedničku borbu protiv komunista, obavezu četnika da neće pomagati pripadnike savezničkih snaga, prepuštanje dogovorenih područja četnicima “radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht”, uključivanje četnika pod nemačko zapovedništvo prilikom većih operacija, redovnu isporuku municije i razmenu štabova za vezu. Uskoru su i drugi ovlašćeni Mihailovićevi komandanti potpisali [[Ugovori o saradnji četnika i Vermahta|sporazume sa Nemcima]] u Srbiji.

Dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 23. novembra 1943. godine beleži da četnici nisu samoinicijativno potpisali ugovore sa Nemcima, već po naređenju Mihailovića, koji se sam neće eksponirati zbog raspoloženja naroda:

{{izdvojeni citat|Mihailović je, prema pouzdanom izvoru, izdao naređenje svojim potčinjenima da sarađuju sa Nemcima, ali on sam ne može s obzirom na raspoloženje naroda u tom pogledu.&lt;ref&gt;KTB OKW, knjiga 6, strana 1304: ''Mihailovic hat nach sicherer Quelle seinen Unterführern den Befehl gegeben, mit den Deutschen zusammenzuarbeiten; er selbst können mit Rücksicht auf die Stimmung der Bevölkerung nicht in diesem Sinne hervortreten''.&lt;/ref&gt;|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta od 23. novembra 1943.}}

O Mihailovićevom nastojanju da se približi [[Wehrmacht]]u izveštava i generalštabni major Warnstorff 9. decembra 1943. godine:
{{izdvojeni citat|„Srbija i Hrvatska: kao i ranije, na ovom prostoru stoje dva suprotstavljena tabora - komunistički pod Titom i nacionalistički pod generalom Mihailovićem. Zbog brojčane premoći i veće borbene vrijednosti, komunisti su u posljednje vrijeme zadali nacionalistima niz teških udaraca. To je rezultiralo u traženju njemačke pomoći od strane nekoliko D.M.- komandanata. Već je došlo i do niza sporazuma, kojim se D.M.-jedinice obavezuju na obustavljanje neprijateljstava protiv Wehrmachta, čime im se omogućuje nesmetana borba protiv komunista.“ &lt;ref&gt;NAW, T-311, Roll 175, 000895: Prikaz neprijateljskog stanja u Sredozemlju od strane generalštabnog majora Warnstorff-a (dodatak zabilješki sa sastanka kod načelnika štaba Grupe armija „E“ od 9. decembra 1943.).&lt;/ref&gt;|Nemački prikaz stanja u Sredozemlju generalštabnog majora Warnstorff-a od 9. decembra 1943.}}

Velika većina četničkih snaga van Srbije već se čvrsto vezala za Nemce, a tokom novembra i decembra [[1943]]. i veliki broj zapovjednika u Srbiji ([[Vojislav Lukačević]], [[Nikola Kalabić]], [[Jevrem Simić]], [[Ljuba Jovanović]]) potpisali su sporazume sa Nemcima. Obaveštenje nemačkog komandanta Jugoistoka o sklopljenom sporazumu sa Lukačevićem, vrlo brzo je došlo do Čerčila, i imalo je presudan značaj u odluci o napuštanju Mihailovića.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/293.htm Cripps, John (2001). &quot;Mihailovic or Tito? How the Codebreakers Helped Churchill Choose] (Chapter 13 pp237-263)&quot;. In Smith, Michael; Erskine, Ralph. Action This Day. London: Bantam. {{ISBN|0593 049101}}.&lt;/ref&gt;

Mihailović se ubrzo i sam upustio u pregovore sa [[Herman Nojbaher|Hermanom Nojbaherom]], koji je u izveštaju svojoj komandi ocenio da je Draža Mihajlović &quot;toliki antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVICA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt; Nojbaher svedoči o neobičnoj praksi jugoslovenskog kralja koji nagrađuje četnike zbog borbi protiv okupatora dok oni piju sa okupatorom i bore se protiv partizana:

{{izdvojeni citat|Jedan četnički vođa upravo je primio vest da je dobio odlikovanje za hrabrost od kralja i to zbog zasluga u borbi protiv okupatora. Kada je primio tu vest, baš je boravio kao gost kod italijanskog komandanta sa kojim je u to vreme sarađivao u borbi protiv crvenih partizana. Četnici su međutim, bili prijatelji sa Saveznicima, a formalno su bili pod komandom kralja Petra II. Kada je italijanski komandant doznao da je četnički vojvoda primio visoko priznanje od kralja, nije propustio da mu čestita, a šljivovica, koja je uvek prisutna na jugoslovenskom tlu, pobrinula se za dobro i svečano raspoloženje.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/172_7.pdf |title=Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN |format=PDF |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;|[[Hermann Neubacher]]}}

== Četničko proterivanje Britanaca ==

U skladu sa novim savezništvom sa Nemcima, general Mihailović je pristupio sistematskom proterivanju Britanaca. 22. novembra 1943. godine Draža javlja majoru Milošu Radojloviću, komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa:

{{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim... Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe... Prema tome se upravljajte... Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;}}

23. novembra 1943. godine general Mihailović daje instrukcije [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]] kako treba ponižavati &quot;Perinog šefa&quot;, tj. britanskog generala [[Charles Douglas Armstrong|Čarlsa Armstronga]], šefa vojne misije u Mihailovićevom štabu:

{{izdvojeni citat|Izmišljajte stotinu razloga naravno opravdanih da se dolazak Perinog šefa odgodi. A kad budemo rešili da ga najzad povedemo kod Vas onda ćete doći lično da ga primite, jer taj dripac ne zaslužuje nikakvu pratnju. Zato će te ga Vi lično kao kufer voditi jer je to bezobrazan tip koga treba da vodi majstor kao Vi.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;}}

24. novembra 1943. godine general Mihailović naređuje majoru [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] da batali sabotaže ukoliko Englezi ne plate, da sve snage usmeri protiv partizana i da likvidira kanadskog antifašistu [[Čarls Robertson|Čarlsa Robertsona]]:

{{izdvojeni citat|Na Solunu je postojala grčka izreka: Nema pari, nema traka truka. Prema ovome ako nam ne pošalju avione nećemo rušiti objekte... Što se tiče komunista mi smo u stavu nužne odbrane na celoj teritoriji Jugoslavije, i to je opravdanje za akciju protiv njih. U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja... Pazite dobro da li vaš šef misije održava vezu sa Robertsonom. Robertsona ako uhvatite odmah ga likvidirajte.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;}}

30. novembra 1943. godine general Mihailović naređuje [[Ljuba Patak|Ljubi Patku]], komandantu Timočkog korpusa, da protera britanskog majora Erika Grinvuda koji hoće da vrši sabotaže bez njegovog dopuštenja:

{{izdvojeni citat|Kod vas je tamo engleski major Grinvud sa telegrafistom. To je posledica prosjačenja materijala. Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku po mom naređenju jer je pošao na teren bez mog odobrenja. Ponavljam najurite ga kao kučku i izvestite.&lt;ref name=&quot;znaci.org&quot;&gt;https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm&lt;/ref&gt;}}

Krajem 1943. godine, Britanci u Srbiji su se našli u nezavidnoj situaciji, gonjeni od Nemaca a odbačeni od četnika. 9. decembra britanski kapetan Edgar Hargrivz iz [[Homolje|Homolja]] izveštava da je njegova pozicija vrlo ozbiljna i da saveznička misija &quot;ne dobija nikakvu pomoć od četnika ili seljaka, nego se potuca naokolo, kroz mećave i kišu, bez pratioca, nepoželjna gde god dođe&quot;.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/11_48.htm&lt;/ref&gt; Sutradan, 10. decembra 1943. godine kapetan Hargrivz je zarobljen, dok je kapetan Naš poginuo prilikom napada nemačkih trupa na njihovu misiju na mestu Podvižak kod sela Luke.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/4_14_3_50.htm&lt;/ref&gt;

10. decembra 1943. Draža Mihailović naređuje svojim ljudima da maksimalno otežaju položaj britanskih misija, pa čak i da sabotiraju njihove radio stanice:

{{izdvojeni citat|Naređujem prema svim engleskim misijama sledeći postupak:

1. — Najveća, veća nego do sada, učtivost i hladnoća.

2. — Preprečiti im svaku vezu sa komunistima na terenu.

3. — Ne dozvoliti im apsolutno nijedan podatak ni o čemu.

4. — Onemogućiti im uopšte snabdevanje benzinom, tako da što skorije prestanu njihove stanice. U njihov benzin sipati šećer, ali to da niko ne primeti. Ovo čuvati u najvećoj tajnosti i benzin im što pre uskratiti pod izgovorom da ga nema...&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/11_47.htm&lt;/ref&gt;}}

== Raskid Saveznika sa četnicima ==
Premijer [[Velika Britanija|Velike Britanije]] [[Vinston Čerčil]] doneo je [[17. februar]]a [[1944]]. formalnu odluku o povlačenju podrške Mihailoviću. U britanskom parlamentu Čerčil je 22. februara postupak vlade objasnio na sledeći način: 
{{izdvojeni citat|Razlog zašto smo obustavili snabdevanje Mihailovića oružjem i nismo mu dali podršku bio je jednostavan. On se nije borio protiv neprijatelja i, štaviše, neki njegovi potčinjeni pravili su sporazume sa neprijateljem.&lt;ref name=&quot;Meklejn11&quot;/&gt;|[[Winston Churchill]]}}

On je u svom govoru još dodao i to:
{{izdvojeni citat|Veoma vešto vođeni, organizovani na principu gerile, partizani su u isti mah neuhvatljivi i smrtno opasni. Oni se nalaze čas tu, čas tamo, oni su svuda i na svakom mestu. Nemci su protiv njih organizovali ofanzive velikih razmera, pa ipak su partizani svaki put, čak i kada su bivali opkoljeni, izmicali nanoseći mnogo muka i žrtava neprijatelju. Partizanski pokret je ubrzo brojno pretekao snage generala Mihailovića. Ne samo Hrvati i Slovanci, već se i veliki broj Srba pridružio maršalu Titu, tako da on u ovom trenutku ima preko četvrt miliona ljudi za sobom i velike količine oružja zaplenjenog od neprijatelja ili Italijana; ovi ljudi su organizovani u znatan broj divizija i korpusa.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00002/411.pdf&lt;/ref&gt;|[[Winston Churchill]]}}

[[Datoteka:Sir Winston S Churchill.jpg|thumb|&quot;''Razlog zašto smo obustavili snabdevanje Mihailovića oružjem i nismo mu dali podršku bio je jednostavan. On se nije borio protiv neprijatelja i, štaviše, neki njegovi potčinjeni pravili su sporazume sa neprijateljem''.&quot;&lt;ref name=&quot;Meklejn11&quot;/&gt; ([[Winston Churchill]])]]
Nakon toga saveznička pomoć usmerena je na jačanje snaga [[NOVJ]] u [[Srbija|Srbiji]]. Jedan od učesnika u događajima, [[Ficroj Meklejn]] ovako je opisao taj preokret u savezničkoj politici:
{{izdvojeni citat|Strategijski značaj Srbije bio je očigledan. Ona se nalazila na železničkoj pruzi Beograd - Solun, komunikaciji od životne važnosti za neprijatelja. Njen bi značaj bio povećan ako se iskrcaju saveznici negde na Balkanu, što je u to vreme još uvek bila mogućnost koja je dolazila u obzir.

Do tada smo Srbiju smatrali za prvenstveno četnički domen. Materijal koji smo im tamo ranije dostavljali izbacivan je Mihailoviću. Ali rezultati su, po mišljenju Komande Bliskog istoka, bili razočaravajući. Naročito nije dolazilo ili veoma malo do presecanja saobraćaja na pruzi Beograd - Solun. Kao što se sećate, Mihailoviću je dat ograničen period vremena, u kome je trebalo da izvrši određenu operaciju. Ovo vreme je sad isteklo, a on nije ispunio ovaj zahtev i zato je doneta važna odluka da se Saveznička misija povuče iz njegovog štaba i da mu se obustavi dalje dostavljanje materijala...

Pošto je odlučeno da se četnici odbace, zadatak naše politike bio je da što pre pomognemo jačanje partizana u Srbiji... Sada su srpski partizani imali visok stepen prioriteta za dobijanje materijala...&lt;ref name=&quot;Meklejn11&quot;&gt;{{cite web|url=https://znaci.org/00001/1_11.htm |title=Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU glava 11 - NOVI DOGOVOR |publisher=Znaci.net |date= |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;|[[Ficroj Meklejn]]}}

Savezničke misije su do maja 1944. povučene iz štabova JVUO, što je izazvalo određene političke probleme:
{{izdvojeni citat|Odluka, doneta iz vojnih razloga, da se Mihailoviću uskrati pomoć i pruži podrška Titu, automatski je postavila i politički problem. Na prvom mestu ona je izazvala najsnažniji otpor kraljevske jugoslovenske vlade i grupe oko kralja Petra, iako se sam kralj na kraju prećutno složio. Drugo, ona je postavila i pitanje da li će, s naše strane, posle vojnog priznavanja Tita kao saveznika, uslediti u bilo kojoj meri i političko priznavanje.&lt;ref name=&quot;fitzroy&quot;&gt;Fitzroy MacLean: Eastern Approaches, 1949.&lt;/ref&gt;|[[Ficroj Meklejn]]}}

Evakuacija Britanaca je potrajala punih pet meseci. Na kraju, u noći izmedu 29. i [[30. maj]]a 1944. godine, na aeredrom u južnoj Italiji sletela su četiri aviona [[DC3]], koji su evakuisali poslednjih 45 savezničkih oficira i vojnika od četnika. Među njima nije bilo [[Charles Douglas Armstrong|generala Armstronga]] i nekoliko drugih, kojeg su četnici zadržali kao taoce za prtljag oduzet Lukačeviću i Baćoviću. Međutim, već sutradan Mihailović je bio prinuđen da oslobodi Armstronga i ostale članove misije, iako Lukačevićev i Baćovićev prtljag nije vraćen. Tako je [[31. maj]]a 1944. godine i poslednji zvanični predstavnik Velike Britanije napustio Mihailovićev štab.&lt;ref name=&quot;https://znaci.org/00001/11_64.htm&quot;&gt;https://znaci.org/00001/11_64.htm&lt;/ref&gt;

== Raskid kralja Petra II sa četnicima ==
{{main|Petar II Karađorđević}}
[[Datoteka:Petar_II_Karađorđević.jpg|thumb|Kralj [[Petar II Karađorđević|Petar II]] je pozvao četnike da stupe u Narodnooslobodilačku vojsku, a one koji to odbiju osudio kao izdajnike koji &quot;zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune&quot; radi pravdanja saradnje sa neprijateljem.]]
[[13. april]]a 1944. Čerčil je informisao kralja Petra da će, ukoliko ne ukloni Dražu Mihailovića iz emigrantske vlade, Velika Britanija početi da tretira jugoslovenskog kralja i njegovu vladu kao saradnike Osovine.&lt;ref name=&quot;https://znaci.org/00001/11_64.htm&quot;/&gt;

[[29. avgust]]a 1944. godine kralj Petar je doneo ukaz O. Br. 881 kojim se general [[Dragoljub Mihailović]] razrešava dužnusti načelnika Štaba Vrhovne komande u okupiranoj Jugoslaviji i stavlja na raspolaganje ministru vojske, mornarice i vazduhoplovstva.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/11_67.htm&lt;/ref&gt;

12. septembra 1944. jugoslovenski kralj [[Petar II Karađorđević]] je javno pozvao sve borce da pristupe Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije, a one koji to odbiju osudio kao izdajnike koji &quot;zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune&quot; radi pravdanja saradnje sa neprijateljem:

{{izdvojeni citat|U ovom sudbonosnim i za Jugoslaviju velikim danima, kada pobedonosne armije Sovjetskog Saveza stoje na našoj granici s jedne strane, a američke i britanske s druge strane, kada je dan naše slobode u punom svanuću, pozivam sve Srbe, Hrvate i Slovence da se ujedinite i pristupite Narodnooslobodilačkoj vojsci pod maršalom Titom. (...) tom našom narodnom vojskom, koja je jednodušno priznata, podržavana i pomagana od naših velikih saveznika, Velike Britanije, Sovjetskog Saveza i Sjedinjenih Država Amerike.
&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Svi oni, koji se oslanjaju na neprijatelja protiv interesa svog vlastitog naroda i njegove budućnosti, i koji se ne bi odazvali ovom pozivu, neće uspeti da se oslobode izdajničkog žiga, ni pred narodom ni pred istorijom. Ovom mojom porukom vama, odlučno osuđujem zloupotrebu imena kralja i autoriteta krune, kojom se pokušavalo opravdati saradnja sa neprijateljem i izazvati razdor među borbenim narodom u najtežim časovima njegove istorije, koristeći time samo neprijatelju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D0%B2_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%99%D0%B0_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B0_II_%D0%BD%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%9A%D0%B5_%D0%9D%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%BE%D1%98_%D0%B2%D0%BE%D1%98%D1%81%D1%86%D0%B8_%D0%88%D1%83%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%98%D0%B5 |title=Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije |language={{sr icon}} |publisher=Sr.wikisource.org |date = 28. 04. 2013. |accessdate = 04. 05. 2013.}}&lt;/ref&gt;|Poziv kralja Petra II na pristupanje Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije (12. septembra 1944.)}}

Sav prestiž koji su četnici do tada uživali zbog savezničke pomoći, prenet je na partizane. Efekat je povećan i vešću da je Tito postigao sporazum sa kraljem Petrom, i kraljevom proklamacijom kojom je pozvao svoje podanike da pruže partizanima podršku, što je razbilo tvrđenje generala Mihailovića da se on bori za kralja.&lt;ref&gt;https://znaci.org/00001/1_14.htm&lt;/ref&gt;

Uprkos pozivu jugoslovenskog kralja, [[Dragoljub Mihailović]] i &quot;Jugoslovenska vojska u otadžbini&quot; u [[Bitka za Srbiju 1944.|bici za Srbiju]] su se borili na strani Nemaca.

== Saradnja NOVJ i Saveznika‎ ==
{{main|Balkansko ratno vazduhoplovstvo|Operacija Brezna|Operacija Ratweek|Bitka za Srbiju 1944.}}
[[Datoteka:Oslobođena teritorija septembra 1944.jpg|minijatura|Oslobođena i poluoslobođena teritorija u vreme izbijanja Sovjetske armije na jugoslovensku granicu, 6 septembra 1944.]]
Velika kombinovana operacija trupa na zemlji i vazduhoplovstva protiv vitalnih komunikacija, izvedena je u prvoj nedelji septembra [[1944]]. u saradnji [[NOVJ]] i savezničkog vazduhoplovstva. Ona je poznata po svom kodnom nazivu &quot;[[Operacija Ratweek]]&quot;, i imala je veliki značaj za dalje odvijanje rata u [[Evropa|Evropi]].

== Podela interesa u Jugoslaviji ==
{{main|Sporazumi Tito-Šubašić}}
Oktobra [[1944]], u isto vreme kad su antifašistički pokreti bili spremni da preuzmu vlast, [[Čerčil]] i [[Staljin]] dogovorili su se o posleratnoj podeli sfera uticaja u jugoistočnoj Evropi: [[Grčka]] će pasti pod britansku kontrolu; ostale zemlje će, sa izuzetkom Jugoslavije, za koju je nagodba bila 50:50, biti prepuštene Sovjetskom Savezu.&lt;ref name=&quot;Čitanka&quot;&gt;{{Cite web |url=http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf |title=Istorijska čitanka, Drugi svetski rat |access-date=2012-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119161149/http://cdsee.org/jhp/pdf/workbook4_srb_ed2.pdf |archive-date=2022-01-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tumačenja ==
Mnogi autori genezu stavova [[Saveznici|Saveznika]] prema zbivanjima u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] objašnjavaju prevashodno političkim motivima. Oni su na kraju i igrali značajnu ulogu. Međutim, u ovom periodu, od leta [[1943]]. do leta [[1944]], još je bila dominantna koncepcija da je osnovi cilj da se vojno porazi [[Nemačka]], da treba raditi sve što je moguće da joj se nanese što veća štata, dok je sve drugo od sekundarnog značaja.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/1.htm Ficroj Meklejn: RAT NA BALKANU]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wikipedia1&quot;&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Yugoslavia_and_the_Allies&lt;/ref&gt; Politička teorija geneze savezničkog stava prema Jugoslaviji zasniva se takođe na netačnoj pretpostavci o zanemarljivo malom značaju zbivanja u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] na rat kao celinu.

[[Datoteka:Saveznički komandosi na Visu.jpg|thumb|Saveznički komandosi na [[Vis]]u]]
Nasuprot ovoj koncepciji, upravo je armija, a ne politika, vršila pritisak i preduzimala korake u ovoj evoluciji.

Nasuprot [[teorija zavere|teoriji zavere]] Dejvida Martina,&lt;ref&gt;Dejvid Martin, Mreža dezinformacija: Čerčilova jugoslovenska greška, Beograd : Prosveta, 1991&lt;/ref&gt; saveznički Komandant Sredozemlja je u vrlo maloj meri zavisio od informacija prikupljenih preko [[SOE]]. On je imao više izvora kvalitetnih i iscrpnih informacija:
* Saveznički eksperti uspeli su da dekodiraju nemačke šifre serije Ultra,&lt;ref name=&quot;wikipedia1&quot;/&gt; tako da je general Vilson imao svakog dana na svom stolu izveštaj o nemačkom radio-saobraćaju. 
* Osovinska štampa, naročito u [[Italija|Italiji]], dosta je pisala o operacijama u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], pri čemu je otvoreno prikazivala široku saradnju sa četnicima.
* Saveznički oficiri u Jugoslaviji, naročito Bil Hadson, uspeli su u drugoj polovini [[1942]]. da putem radio-poruka do neke mere opišu situaciju na terenu na kome su se kretali.&lt;ref&gt;[https://znaci.org/00001/5_2.htm Vilijam Dikin, BOJOVNA PLANINA, Beograd 1973]&lt;/ref&gt;

Istoričar [[Branko Petranović]], uprkos vojnom faktoru, smatra da je britansko napuštanje Mihailovića bilo više određeno njihovim saznanjem da on nije više kohezivni činilac [[Jugoslavija|Jugoslavije]] (mada to nije bio ni od početka) nego borbenim defetizmom četničkog pokreta.&lt;ref name=&quot;Petranović&quot;/&gt;

== Poznati saveznički oficiri i članovi misija u Jugoslaviji ==
* [[Albert B. Seitz]] (kod JVUO)
* [[Basil Davidson]] (kod NOVJ)
* [[Charles Douglas Armstrong]] (kod JVUO)
* [[Charles Robertson]] (kod NOVJ)
* [[Duane Hudson]] (kod JVUO)
* [[Fitzroy MacLean]] (kod NOVJ)
* [[Jack Churchill]] (komandos kod NOVJ)
* [[Neil Selby]] (kod JVUO)
* [[Randolph Churchill]] (kod NOVJ)
* [[Robert Harbold McDowell]] (kod JVUO)
* [[Terence Atherton]] (kod NOVJ)
* [[Walter R. Mansfield]] (kod JVUO)
* [[William Bailey]] (kod JVUO)
* [[William Deakin]] (kod NOVJ)

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Povezano ==
* [[Savezničko bombardovanje Jugoslavije u Drugom svjetskom ratu]]
* [[Chetniks! The Fighting Guerrillas]]
* [[Operacija Ratweek]]
* [[Operacija Vazdušni most]]

== Vanjske veze ==
* [http://sr.wikisource.org/wiki/Izve%C5%A1taj_%C5%A1efa_britanske_vojne_misije_o_govoru_Dra%C5%BEe_Mihailovi%C4%87a_od_28._februara_1943. Izveštaj šefa britanske vojne misije o govoru Draže Mihailovića od 28. februara 1943.]

{{Drugi svjetski rat u Jugoslaviji}}

[[Kategorija:Saveznici i Drugi svetski rat u Jugoslaviji| ]]</text>
      <sha1>iz7fiz7s4njjtrszegxa4xx6sd0ghpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neil Young</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182363</id>
    <revision>
      <id>42717051</id>
      <parentid>42564285</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5899" sha1="k6526058pbkztz40mwujjblqlc16y2q" xml:space="preserve">{{other people}}

{{Infokutija muzičar
| Ime = Neil Young
| Slika = Neil Young - Per Ole Hagen.jpg
| Slika_opis = Young svira u [[Oslo|Oslu]] 2009.
| Širina_slike = 250
| Landscape           = yes
| Background          = solo_singer
| Ime_po_rođenju = Neil Percival Young
| Alias               = Bernard Shakey,&lt;ref name=&quot;rose&quot; /&gt; Phil Perspective, Shakey Deal, Clyde Coil, Ol' Neil, Joe Canuck, Joe Yankee,&lt;ref name=&quot;rose&quot;&gt;''[[Charlie Rose (talk show)|Charlie Rose]]'' video: &quot;[http://video.google.com/videoplay?docid=-6222184045890256947&amp;ei=eUufS62zDqSIqQP176GXDA&amp;q=neil+young+charlie+rose&amp;hl=en&amp;view=3# Neil Young].&quot;&lt;/ref&gt; Marc Lynch,&lt;ref name=&quot;rose&quot; /&gt; Pinecone Young&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=qrbp9Tv9tHw |title=The Making of Le Noise: the new album from Neil Young |publisher=YouTube |date=2010-09-14 |accessdate=30. IV 2012}}&lt;/ref&gt;
| Rođenje = {{birth date and age|df=yes|1945|11|12}}&lt;br /&gt;[[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanada]]
| Porijeklo = [[Winnipeg]], [[Manitoba]], Kanada
| Žanr = [[Rock and Roll|Rock]], [[folk rock]], [[country rock]], [[experimental rock]], [[hard rock]]
| Zanimanje = [[muzičar]], [[tekstopisac]], [[muzički producent|producent]], [[filmski reditelj|režiser]], [[scenarist]]
| Instrument          = [[gitara]], [[pjevanje|vokali]], [[usna harmonika]], [[klavir]]
| Period = 1960–
| Diskografska_kuća = [[Reprise Records|Reprise]], [[Motown]], [[Geffen Records|Geffen]]
| Povezani_izvođači     = &lt;!-- See [[Template:Infobox musical artist#Parameters]] --&gt;[[The Squires (Neil Young bend)|The Squires]], [[The Mynah Birds]], [[Buffalo Springfield]], [[Crosby, Stills, Nash &amp; Young]], [[Crazy Horse (band)|Crazy Horse]], [[The Stray Gators]], [[The Stills-Young Band]], [[The Ducks]], [[Northern Lights (kanadski bend)|Northern Lights]], [[Pearl Jam]], [[Booker T. Jones]], [[Leon Russell]], [[Elton John]]
| URL = {{URL|neilyoung.com}}
| Znameniti_instrumenti = &quot;[[Old Black]]&quot;&lt;br /&gt;[[Martin D-45]]&lt;br /&gt;[[Neil young#Gitare|&quot;Hank&quot;]]&lt;br /&gt;[[Gretsch White Falcon]]
}}

'''Neil Percival Young''',&lt;ref&gt;McDonough, Jimmy (2002) p. 37&lt;/ref&gt; [[Order of Canada|OC]],&lt;ref name=&quot;gg.ca&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=13469|title=Governor General Announces 57 New Appointments to the Order of Canada|work=Office of the Secretary to the Governor General|accessdate=2009-12-30|date=30. XII 2009|archive-date=2013-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827132612/http://www.gg.ca/document.aspx?id=13469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Order of Manitoba|OM]]&lt;ref name=OM&gt;{{cite web|title=Lieutenant Governor's Awards|url=http://www.lg.gov.mb.ca/awards/order/register.html|publisher=Lieutenant Governors office of Manitoba|year=2009|accessdate=26. I 2010|archive-date=2012-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120904035454/http://www.lg.gov.mb.ca/awards/order/register.html}}&lt;/ref&gt; (12. novembar 1945 -) je [[Kanada|kanadski]] [[rock and Roll|rock]] [[kantautor]] koji se smatra jednim od najvažnijih muzičara svoje generacije.&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;&gt;[{{Allmusic|class=artist|id=p5896|pure_url=yes}}] Neil Young. Thomas Erlewine, Stephen. allmusic.&lt;/ref&gt;

Karijeru je započeo 1960. u domovini prije nego što se 1966. doselio u [[Kalifornija|Kaliforniju]] gdje je zajedno sa [[Stephen Stills|Stephenom Stillsom]] i [[Richie Furay|Richiejem Furayom]] osnovao znameniti rock bend ''[[Buffalo Springfield]]''. Poslije njegovog raspada je nastavio solo-karijeru, a 1969. se kao četvrti član priključio bendu [[Crosby, Stills &amp; Nash]] s kojim povremeno nastupa do današnjih dana. Opus mu karakterizira često eksperimentiranje sa različitim stilovima - od akustične gitare bliske [[folk rock]]u, preko &quot;električnih&quot; pjesama [[hard rock]]a, pri čemu je surađivao sa bendom [[Crazy Horse (bend)|Crazy Horse]]. Često ga se naziva &quot;kumom [[grunge]]a&quot; s obzirom na uticaj koji je imao kod vodećih izvođača tog stila.

Young je također poznat i po svom političkom aktivizmu, odnosno pjesmama koje se tiču [[Politika SAD|američke politike]], iako se Young nikada nije odrekao kanadskog državljanstva. Godine 1970. je napisao pjesmu [[Ohio (pjesma)|Ohio]] posvećenu [[Masakr na Kent Stateu|masakru na Kent Stateu]], a 1989. je, kritizirajući politiku tadašnjeg predsjednika [[George H. W. Bush|Georgea H. W. Busha]] napisao ''[[Rockin' in the Free World]]'' koja je kasnije korištena u filmu [[Fahrenheit 911]]. Godine 1985. je bio suosnivač dobrotvornog koncerta [[Farm Aid]], čiji je cilj financijska pomoć siromašnim američkim farmerima. Young je poznat po tome što je 2004. u jednoj pjesmi izrazio nadu da bi [[Barack Obama]], tada nepoznati senator, mogao postati predsjednik, a što se na kraju ostvarilo.

Young ima troje djece - sinove Zekea i Bena i kćer Amber Jean.

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* [http://www.neilyoung.com/ Neil's Garage – Official website]
* {{Allmusic|class=artist|id=p5896|label=Neil Young}}
* {{IMDb name|id=0949918|name=Neil Young}}
* [http://www.youngtownmuseum.com/ Youngtown Rock and Roll Museum – Omemee, Ontario] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130527195611/http://www.youngtownmuseum.com/ |date=2013-05-27 }}
* {{Worldcat id|lccn-n82-63191}}
* {{NYTtopic|people/y/neil_young}}
* [https://web.archive.org/web/20090607105611/http://moviesbooksandmusic.today.com/2009/05/02/crazy-horse-at-the-fillmore-1970/ Review of Crazy Horse at the Fillmore 1970]
* [http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/neil-young/dont-be-denied/1152/ &quot;Neil Young: Don't be Denied&quot;], PBS, ''American Masters'', TV documentary, 2009
* [http://sugarmtn.org/ Sugar Mountain] - a compilation of set lists from Neil Young's concert performances

{{Lifetime|1945||Young, Neil}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Neil Young| ]]
[[Kategorija:Kanadski gitaristi]]
[[Kategorija:Kanadski aktivisti]]
[[Kategorija:Kanadski pjevači]]</text>
      <sha1>k6526058pbkztz40mwujjblqlc16y2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova BH</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188363</id>
    <revision>
      <id>42717188</id>
      <parentid>42581464</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="crl3830yrqbkeizsgmdubuv9t7o1e0m" xml:space="preserve">{{Kutijica TV mreža 
|ime_mreže = Nova BH
|logo_mreže = [[Datoteka:Nova BH 2021 logo.svg|120px]]
|država = {{zastava|Bosna i Hercegovina}}
|tip_mreže = [[Televizija|televizijska mreža]]
|udeo_u_gledanosti = 
|dostupnost = nacionalna (zemaljski, putem kablovske i IPTV)
|format_slike = 16:9
|stara imena = 
|vlasnik = [[Junajted grupa]]
|važni_ljudi = 
|početak_emitovanja = [[9. oktobar]] [[2018]].
|kraj_emitovanja = 
|osnivač = 
|vebsajt = [http://www.novabh.tv www.novabh.tv]
}}
'''Nova BH''' je [[televizija|komercijalna televizijska stanica]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] sa nacionalnom pokrivenošću, koja je emitovanje počela [[9. oktobar|9. oktobra]] [[2018]]. Od [[2003]]. do [[2018]]. godine emitovala se pod imenom '''Pink BH'''. Nastala je udruživanjem niza komercijalnih i lokalnih televizija iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] i [[Federacija Bosna i Hercegovina|Federacije Bosne i Hercegovine]]: TV Kometa Sarajevo, Nezavisna TV Banja Luka, TV Step Bijeljina, TV Patrija Doboj i TV GLS Srbac u jednu televiziju, koja je od osnivanja bila deo srpske [[Pink medija grupa|Pink Medija Grupe]] [[Željko Mitrović|Željka Mitrovića]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mediaonline.ba/ba/vijesti.asp?ID=767 |title=Archive copy |access-date=2018-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181013014254/http://www.mediaonline.ba/ba/vijesti.asp?ID=767 |archive-date=2018-10-13 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Pod trenutnim imenom emituje program od [[9. oktobra]] [[2018.]] godine.
 
Za vrlo kratko vreme uspela je osvojiti gledaoce širom [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], kratkim formama emisija koje su postale trgovačke oznake ove televizijske kuće, ali i velikim televizijskim projektima kao što su jutarnji program ''Balkan Net'' i ''Udri muški'' ili zabavni šou ''Pile i Maca Show'' itd. izvanrednim stranim serijskim programom i domaćim serijama.

[[Ro:Nova BH]]

== Promena vlasničke strukture ==
Nakon više od 15 godina postojanja televizije Pink BH, [[24. april]]a [[2018]]. tadašnji vlasnik [[Željko Mitrović]] je potvrdio da se vode pregovori o prodaji Pink BH.&lt;ref&gt;http://pink.rs/vesti/74528/pink-international-company-i-zeljko-mitrovic-potpisali-saglasnost-direct-mediji-o-akviziciji-televizija-pink-m-i-pink-bh&lt;/ref&gt; [[5. jun]]a [[2018]]. [[Željko Mitrović]] i [[Pink medija grupa]] su potvrdili medijima da  će se razvoj grupe usredsrediti na poslovanje u [[Srbija|Srbiji]] i [[Evropa|Evropi]], kao i da je Pink BH prodat [[Junajted grupa|Junajted grupi]]. Usled promene vlasničke strukture, usledio je &quot;rebranding&quot; televizija, koji podrazumeva i promenu imena u Nova BH, koja je stupila na snagu [[9. oktobar|9. oktobra]] [[2018]]. godine, te je tako Bosna i Hercegovina dobila novu nacionalnu televiziju.&lt;ref&gt;https://www.klix.ba/biznis/pink-bh-mijenja-ime-u-nova-bh-startao-novi-kablovski-kanal-pink-media-bh/180909070&lt;/ref&gt;

Poznata mlada imena TV-[[novinarstvo|novinarstva]] Bosne i Hercegovine učestvovala su i danas učestvuju u radu Pink BH i Nove BH, a među najpoznatijim izdvajaju se [[Aleksandar Hršum]], [[Almir Čehajić Batko]], [[Dragan Marinković]], [[Rabija Gatarić]], [[Tanja Đurović]], [[Naida Imamović]], [[Aida Alilović]], [[Sabahudin Topalbećirević]] i mnogi drugi.

== Program ==
Nova BH emituje svoj program proizveden u Sarajevu, koji se emitovao i za vrijeme postojanja televizije Pink BH, kao što su [[Zabranjeni forum]], [[Danas kod nas]], [[Info top]], [[Na kraju sedmice]] i druge. Osim ovih, Nova BH emituje programske sadržaje hrvatske [[Nova TV (Hrvatska)|Nove TV]], poput serije [[Na granici (TV serija)|Na granici]], šou-a [[Supertalent]], te rijaliti program [[Farma (Hrvatska)|Farma]], ali i emisije proizvedene u okviru srpske [[Grand produkcija|Grand produkcije]], [[Zvezde Granda]], [[Nikad nije kasno]], [[Praktična žena]], [[Nedeljno popodne kod Lee Kiš]] i mnoge druge.
Dajrekt medija otkupila je prava na emitovanje fudbalskih utakmica nacionalnih timova Bosne i Hercegovine i Crne Gore na svojim televizijama Nova BH, odnosno Nova M u naredne četiri godine. Tako će Nova BH prenositi sve utakmice reprezentacije BiH u okviru [[Liga nacija (fudbal)|Lige nacija]], potom kvalifikacije za [[Evropsko prvenstvo u fudbalu 2020.|Evropsko prvenstvo 2020.]], ali i kvalifikacije BiH za [[Svetsko prvenstvo u fudbalu 2022.|Svetsko prvenstvo 2022.]] u [[Katar]]u. Neizostavan deo programa Nove BH biće i [[Liga šampiona]] u ciklusu 2018-2021.

== Povezano ==
* [[Nova TV (Hrvatska)]]
* [[Nova M]]
* [[Junajted grupa]]

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Nastanci 2018.]]
[[Kategorija:TV-stanice u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Sarajevo]]</text>
      <sha1>crl3830yrqbkeizsgmdubuv9t7o1e0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osman-aga Temišvarski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189558</id>
    <revision>
      <id>42717335</id>
      <parentid>42441726</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9221" sha1="9noy86g0y7yy5jy4bgb74tkyxcltqxn" xml:space="preserve">{{Infokutija pisac
| ime = Temeşvarlı Osman Ağa
| slika = 
| širina_slike  = 
| opis = 
| datum_rođenja = 1671.
| mjesto_rođenja = [[Temišvar|Temeşvar]]
| datum_smrti = 1725.
| mjesto_smrti = [[Istanbul]]
| zanimanje =
| jezik = [[turski jezik|turski]]
| nacionalnost = 
| žanr = 
| pokret = 
| znamenita_djela = &lt;div&gt;
*
*
* &lt;/div&gt;
| uticaj_od=
| uticaj_na = 
| potpis= 
}}

[[Datoteka:Central europe 1683.png|desno|mini|300px|Karta Europe 1683.]]

''' [[Osman-aga Temišvarski]]''' ([[Temišvar]] 1671.- [[Istanbul]]&lt;ref&gt;[[#Čaušević|Čaušević 2004.]], str. 118&lt;/ref&gt; 1725.&lt;ref&gt;Njegovi posljedni datirani zapisi potječu iz 1725., nakon čega mu se gubi svaki trag, tako da je točna godina njegove smrti nepoznata.&lt;/ref&gt;) bio je [[Turci|turski]] prevoditelj, vojnik [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]] te autor rijetke autobigrafije iz tog razdoblja, ''Autobiografija Osman-age Temišvarskog'', u kojoj je opisao svoje zarobljeništvo u [[Habsburška Monarhija|Habsburškoj monarhiji]]. To je bio jedini očuvani primjer turske autobiografije o zarobljeništvu u drugoj zemlji u tom razdoblju, sve do 19. stoljeća.&lt;ref name=&quot;VII&quot;&gt;[[#Čaušević|Čaušević 2004.]], str. VII&lt;/ref&gt; Također je autor knjige o diplomaciji (Kitâb-i insâ) te jedne nepotpune, ''Njemačka povijest'' (Nemçe tarıhi).&lt;ref&gt;[[#Čaušević|Čaušević 2004.]], str. IX&lt;/ref&gt;

== Život ==
Temišvar je grad u [[Banat]]u, današnja [[Rumunjska]], koji se našao u sklopu Osmanskog carstva nakon turskih osvajanja u 16. stoljeću. Osman-aga se rodio u tom gradu - njegov otac zvao se Ahmed-aga, pripadnik pješaštva koji se u Temišvar doselio iz [[Beograd]]a, a njegova majka je bila žena koja se doselila iz [[Slankamen]]a. U 25 godina braka imali su devetero djece, ali je preživjelo samo petero. Kada su umrli roditelji, djeci je dodijeljen skrbnik. Kada je počela [[opsada Beča 1683.]], pojačali su se sukobi između austrijskih i turskih snaga.

Kao vojnik Osmanskog carstva, Osman-aga je zarobljen u tvrđavi Solymos, [[Lipova]], s 17 ili 18 godina, u akciji generala Caraffa. Njegov gospodar je postao poručnik Fischer. U blizini [[Arad (Arad, Rumunjska)|Arada]], Fischer je od njega zatražio novac za otkup, ukupno 60 zlatnika. Jedan zarobljeni turski časnik, Ibrahim, pristao je biti mu jamac uz uvjet da i njega otkupi za još deset dukata u [[Szeged]]u. Osman-aga se vratio u Temišvar po novac te uputio u Szeged kako bi otplatio dug zajedno s još četvoricom bivših zarobljenika. Kada su čuli da je Fischer otišao prema [[Osijek]]u i Erdutu, krenuli su tim smjerom, ali je naišao na brod na [[Dunav]]u čiji su ga vlasnici opljačkali. Osman-aga je uspio pobjeći i ponovno sresti Fischera te mu dati novac, ali ga je ovaj prevarom zadržao i odveo duboko u Slavoniju, do Siska i [[Ivanić]]a, gdje je jedva preživio tešku prehladu te neuspješno pokušao pobjeći u Bosnu, natrag u Osmansko carstvo. Predviđeno je da bude prodan Mlećanima kao rob, ali je na intervenciju jednog svećenika to spriječeno.

Tijekom boravka u Hrvatskoj, dospio je u kućanstvo generala grofa Staubenberga kao konjušar. Novi vlasnik ga je premjestio na svoj posjed u [[Kapfenberg]]u (današnja Austrija). Stekao je naklonost grofice, ali se nije htio vezati nego napustiti mjesto - te noći, grofičina sluškinja, Margot, potajno je ušla u njegovu staju gdje je noćio i izjavila da je zaljubljena u njega, ali on nije htio spavati s njom iako je bila privlačna jer nije htio da zatrudni. Osman-aga je premješten u [[Beč]] u kućanstvo grofičina šurjaka, koji ga je pak prepustio članu Dvorskog vijeća grofu Christophu Tiedmayeru von Schallenbergu. Osman-aga je tamo naposlijetku ostao sedam godina te čak i naučio zanat slastičara. Usavršio je njemački tako da ga nitko nije razlikovao od domorodaca. Opisao je razne pustolovine iz tog razdoblja, među njima kako je jedva izvukao živu glavu nakon jedne svađe u krčmi s prijateljima.
[[Datoteka:Belagerung belgrad 1717.jpg|desno|mini|300px|Umjetnički prikaz [[opsada Beograda 1717.|opsade Beograda]] 1717.]] 
1699. potpisan je [[mir u Srijemskim Karlovcima]] te su mnogi turski zarobljenici zamijenjeni za austrijske ili mađarske. Osman-aga se odlučio na bijeg sa još jednim Turčinom i dvije djevojke dok su grof i njegova supruga bili u nekim toplicama. Falsificirao je grofov rukopis na jednom dokumentu u kojem piše kako je slobodan čovjek i kako se tobože želi doseliti u Bačku. Njih četvero se ukrcalo na brod i Dunavom spustili do [[Budim]]a. U [[Novi Sad|Novom Sadu]] su privedeni zbog sumnje u njihove dokumente te smiješteni u kućni pritvor do dolaska potvrde iz Beča. Tijekom ta tri tjedna, Osman-aga je tražio vodiče koji bi ih prebacili na osmanski teritorij, no bez uspjeha - jedan navodni vodič, Sava, oduzeo je od njega dva puta novac unaprijed, ali ga je samo potrošio u krčmi ne održavši obećanje. Najzad, Osman-aga je sreo nekog Srbina, Petra, koji mu je organizirao prijevoz ćamcem preko Dunava te kočiju do prelaska granice. Međutim, dok su bili u kočiji, susreli su ih neki [[hajduci]] i zarobili kako bi ih vratili natrag, jer su čuli vijest o nagradi za turske bjegunce. Iako je potrošio sav novac, Osman-aga ih je ipak uspio nagovoriti da njih četvero puste u Beograd jer će im tamo isplatiti više novca od potjernice. Tamo je Osman-aga sve ispričao Uzunu Ahmed-baši. Vraćen mu je novac te je postao tumač osmanskih vlasti za njemački jezik.

Oženio se i dobio osmero djece, ali je od njih ostalo živo samo dvoje - kćer i sin. 17 godina je živio u Temišvaru te stekao veliki imetak. Međutim, morao je s obitelji napustiti Temišvar 1716. koji su zauzele austrijske snage. Tijekom opsade Beograda 1717. izgubio je velik dio imovine te ženu i deset rođaka kad je eksplodiralo skladište baruta. Nakon toga se ponovno oženio i dobio troje djece, od koje je jedno umrlo. Preselio se u Istanbul gdje je živio u neimaštini. Njegovi zadnji zapisi datirani su 1725., nakon čega mu se gubi svaki trag.

== Povijest autobiografije ==
Za objavljivanje autobiografije najviše su zaslužni austrijski orijentalist Heinz Griesbach, koji je prvi radio na Osman-aginu autografu, te Richard Franz Kreutel i Otto Spies, koji su njegov prijevod dopunili vlastitim te objavili pod nazivom ''Život i pustolovine prevoditelja Osman-age''. &lt;ref name=&quot;XI&quot;&gt;[[#Čaušević|Čaušević 2004.]], str. XI&lt;/ref&gt; Oni su uspijeli &quot;dešifrirati&quot; njemačka osobna imena, toponime, zvanja, činove i druge izraze nečitko napisane [[arapsko pismo|arapskim pismom]]. Također su identificirali razne povijesne ličnosti opisane u knjizi.&lt;ref name=&quot;XI&quot;/&gt;

Nakon njemačkog objavljivanja knjige, ista je nakon izvjesnog vremena objavljena i u Turskoj, ali su autori u prvom izdanju proizvoljno i netočno prevodili tekst, a katkad čak i izmišljali događaje kako bi bio &quot;zanimljiviji&quot;. &lt;ref name=&quot;XII&quot;&gt;[[#Čaušević|Čaušević 2004.]], str. XII-XIII&lt;/ref&gt; Harun Tolasa je pak uspio donekle ispraviti tu nepravdu kad je tri godine nakon njegove smrti (1983.) objavljena puno vjernija autobiografija. &lt;ref name=&quot;XII&quot;/&gt;

Dosta je pitanja ostavila činjenica što se Osman-aga u životopisu nevješto izražava: rečenice mu nisu uvijek dovršene a povremeno im nedostaje predikatni glagol ili su greške u glagolskim rekcijama čudne. &lt;ref&gt;[[#Čaušević|Čaušević 2004.]], str. XIV&lt;/ref&gt; Prevoditelj [[Ekrem Čaušević]] stoga smatra da Osman-aga nije bio etnički Turčin, već sin konvertita slavenskog porijekla u čijoj se kući nije uvijek govorio [[turski jezik]].&lt;ref name=&quot;XV&quot;&gt;[[#Čaušević|Čaušević 2004.]], str. XV&lt;/ref&gt; Kreutel također zastupa istu tezu te napominje kako je Osman-aga s dvadesetak godina govorio razne balkanske jezike ([[hrvatski]], [[srpski]], [[mađarski]] i [[rumunjski]]). &lt;ref name=&quot;XV&quot;/&gt; Tolasa pak smatra da je autor bio &quot;rumelijski Turčin&quot;, tj. Turčin koji se rodio i odrastao na Balkanu u slavenskom i mađarskom okruženju, daleko od prave turske sredine.

U članku s naslovom &quot;Lingvističko istraživanje o turskome jeziku Osman-agine Autobiografije i etničkome podrijetlu njezina autora&quot;, objavljenom 2018. godine (https://web.archive.org/web/20180626061939/http://www.osmanlimirasi.net/dergiayrinti/temesvarli-osman-aganin-esaret-hatiralari-adli-eserinde-kullandigi-turkce-ve-etnik-kokeni-hakkinda-dilbilimsel-bir-inceleme-ss-23-31_167) Čaušević je iznio uvjerljive argumente koji jednoznačno upućuju na zaključak da su Osman-agini predci najvjerojatnije bili hrvatskoga podrijetla.

== Djela ==
* ''Nemçe Tarihi'' (1722)
* ''Gâvurların Esiri'' (1724)

== Izvori ==
=== Reference ===
{{izvori}}
=== Literatura ===
* {{Cite book|ref=Čaušević|title=Autobiografija Osman-age Temišvarskog [Die Autobiographie des Dolmetschers Osman Aga aus Temeschwar]|location=Zagreb|year=2004|publisher=Srednja Europa|last=Temišvarski, Kreutel &amp; Spies|first=Osman-aga, Richard Franz &amp; Otto|editor=[[Ekrem[[Kategorija:Turski pisci]] Čaušević]]|isbn=9536979233}}

{{Authority control}} 
[[Kategorija:Biografije, Turska|T]]
[[Kategorija:Rođeni 1671.|T]]
[[Kategorija:Biografije, Temišvar|T]]
[[Kategorija:Habsburška Monarhija]]
[[Kategorija:Turski pisci]]</text>
      <sha1>9noy86g0y7yy5jy4bgb74tkyxcltqxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odbjegli planet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189598</id>
    <revision>
      <id>42717248</id>
      <parentid>42674200</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6524" sha1="f3vsuz2yqyfl5e9sxj2bjdabjfhesov" xml:space="preserve">[[Datoteka:InterstellarPlanet.tif|desno|mini|Umjetnički prikaz odbjeglog planeta koji ne kruži oko nijedne zvijezde]]
'''Odbjegli planet''' (također poznat i kao '''međuzvjezdani planet''' ili '''planet siroče''') je pojam za [[planeta|planet]] koji je izbačen iz [[zvjezdani sustav|zvjezdanog sustava]] te slobodno pluta svemirom, tj. kruži izravno oko [[galaksija|galaksije]] te [[gravitacija|gravitacijski]] nije okovan za nijednu zvijedu.&lt;ref&gt;[http://www.space.com/searchforlife/seti_orphan_planets_050224.html ''Orphan Planets: It's a Hard Knock Life''], [http://www.space.com/ Space.com], 24. veljače 2005., Preuzeto 5. veljače 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20010521192001/http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/free_floaters_010403-1.html ''Free-Floating Planets -- British Team Restakes Dubious Claim''], Space.com, 18. travnja 2001., Preuzeto 5. veljače 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://astrobiology.arc.nasa.gov/news/expandnews.cfm?id=783 ''Orphan 'planet' findings challenged by new model''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090322091340/http://astrobiology.arc.nasa.gov/news/expandnews.cfm?id=783 |date=2009-03-22 }}, [http://astrobiology.nasa.gov/ NASA Astrobiology], 18. travnja 2001., Preuzeto 5. veljače 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1999/07/06/health/sunless-airless-and-full-of-life.html?scp=4&amp;sq=rogue%20planets&amp;st=cse|publisher=[[The New York Times|New York Times]]|title=''Sunless, Airless, And Full Of Life?''|author=Warren E. Leary|date=6. lipnja 1999.|accessdate=6. srpnja 2011.}}&lt;/ref&gt; Nedavno su neki astronomi procijenili da teorijski postoji dva puta više &quot;odbjeglih planeta&quot; veličine [[Jupiter (planeta)|Jupitera]] nego zvijezda.&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Free-Floating Planets May be More Common Than Stars''|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-147|publisher=Jet Propulsion Laboratory|accessdate=18 May 2011|author=Whitney Clavin|coauthors=Trent Perrotto|date=18 May 2011|date=May 2011 |archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020085751/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2011-147|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110522065705/http://news.yahoo.com/s/ap/20110518/ap_on_sc/us_sci_wandering_planets '''Exciting' find: Possible planets without orbits''], AP News via Yahoo News, 18. svibnja 2011.&lt;/ref&gt;

Postoje i planetoidni objekti koji nikada nisu bili dio nekog sustava nego su nastali slično kao i zvijezde. Nazvani su &quot;pod-smeđi patuljci&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html ''Working Group on Extrasolar Planets - Definition of a &quot;Planet&quot;''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060916161707/http://www.dtm.ciw.edu/boss/definition.html |date=2006-09-16 }} POSITION STATEMENT ON THE DEFINITION OF A &quot;PLANET&quot; (IAU)&lt;/ref&gt;

[[Cha 110913-773444]] je vjerojatno jedan od takvih odbačenih planeta, ili se je formirao kao takav sam od sebe.&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;[http://archives.cnn.com/2000/TECH/space/10/06/space.planets.reut/index.html ''Rogue planet find makes astronomers ponder theory''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081105145638/http://archives.cnn.com/2000/TECH/space/10/06/space.planets.reut/index.html |date=2008-11-05 }} [[CNN]], 2000. Preuzeto 06. srpnja 2011.&lt;/ref&gt;

== Zadržavanje topline u svemiru ==
Godine [[1998]]. [[David J. Stevenson]] je iznio teoriju&lt;ref name=&quot;Stevenson 1998&quot;&gt;{{cite journal
|url=http://www.gps.caltech.edu/uploads/File/People/djs/interstellar_planets.pdf
|journal=Nature
|year=1998
|title=''Possibility of Life-Sustaining Planets in Interstellar Space''
|first=David J.
|last=Stevenson
|doi=10.1038/33152
|volume=392
|pages=497
|pmid=9548254
|last2=Stevens
|first2=CF
|issue=6675
|bibcode=1998Natur.392..497M
|access-date=2012-11-29
|archive-date=2008-12-02
|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202233607/http://www.gps.caltech.edu/uploads/File/People/djs/interstellar_planets.pdf
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; prema kojoj planeti koji putuju svemirom mogu sadržavati debelu atmosferu koja se ne bi smrznula zbog velikog [[tlak]]a [[vodik]]a koji zadržava toplinu.

Smatra se da se tijekom nastanka nekog planetnog sustava nekoliko tijela izbacuje u svemir.&lt;ref&gt;{{cite journal| last=Lissauer| first= J.J.| title= ''Timescales for Planetary Accretion and the Structure of the Protoplanetary disk''| journal= Icarus| volume= 69| issue=2| pages=249.–265.| year=1987 | doi=10.1016/0019-1035(87)90104-7| bibcode=1987Icar...69..249L}}&lt;/ref&gt; Zbog nedostatka svjetla i infracrvenog zračenja, planet veličine [[Zemlja (planet)|Zemlje]] teoretski bi mogao zadržati atmosferu od vodika i helija.

[[Geotermalna energija]] mogla bi također stvoriti dovoljno veliku količinu topline da održi vodu podalje od točke smrzavanja.&lt;ref name=&quot;Stevenson 1998&quot;/&gt; Dakle, mogući su [[ekstrasolarni planet|egzoplaneti]] s [[ocean]]ima. Neki nagađaju da bi teorijski bilo moguće da ostanu geološki aktivni kroz dugo razdoblje da se stvori geodinamični zaštitni sloj [[magnetosfera|magnetosfere]] te mogući [[vulkan]]izam u oceanima koji bi stvorili izvor energije za [[život]].&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stevenson 1998&quot;/&gt; No ovakvi bi planeti bili teški za otkriti zbog slabog mikrovalnog zračenja koje odašilju. Pošto bi to bio svijet bez Sunca, u stalnom potpunom mraku izuzev zvijezda na nebu, ne bi bila moguća [[fotosinteza]], nego bi život dobivao energiju [[kemosinteza|kemosintezom]].

Prema jednoj studiji, otprilike 5 % planeta veličine Zemlje bi zadržalo svoje satelite nakon izbacivanja iz zvjezdanog sustava. Veći satelit bio bi izvor značajnog plimnog geološkog grijanja.&lt;ref&gt;{{cite journal| url=http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/523103 | title=''The Survival Rate of Ejected Terrestrial Planets with Moons'' | first=John H. | last= Debes | coauthors= Steinn Sigurðsson |date=October 2007 | journal=The [[Astrophysical Journal]] Letters | volume=668 | issue=2 | pages=L167–L170 | doi=10.1086/523103 | bibcode=2007ApJ...668L.167D}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Ekstrasolarni planet|Egzoplanet]]

== Izvori ==
{{izvori|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.space.com/scienceastronomy/060605_planemos.html Novi svijetovi bi mogli postati minijaturni sunčevi sustavi] Robert Roy Britt (SPACE.com), 2006.
* [https://web.archive.org/web/20110418030316/http://www.technologyreview.com/printer_friendly_blog.aspx?id=26365 Odbjegli planeti mogli bi biti pogodni za život]

[[Kategorija:Vansolarne planete]]
[[Kategorija:Astronomija]]</text>
      <sha1>f3vsuz2yqyfl5e9sxj2bjdabjfhesov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narodni pokret Otpor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190887</id>
    <revision>
      <id>42717030</id>
      <parentid>42607301</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:57:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6690" sha1="f8nansfkg5x89fafk4oplq73dglcoa2" xml:space="preserve">{{Politička partija 4 (SR)
| ime                       = Narodni pokret Otpor
| izvorno_ime               = 
| logo                       = Otpor-serbian.jpg
| veličina                   = 200p
| logo_opis                  = Logo Otpora
| predsednik                = 
| lider                       = 
| vođa1_titula              = 
| vođa1_ime                   = 
| vođa2_titula                = 
| vođa2_ime                   = 
| vođa3_titula                = 
| vođa3_ime                   = 
| sekretar              = 
| portparol             = 
| osnivač                    = 
| slogan                     =
| osnovana                   = [[10. 10.|10. oktobar]] [[1998]].
| raspuštena                 = [[septembar]] [[2004]].
| prethodne stranke          =
| naslednik                 = [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratska stranka]]
| sedište                   = [[Beograd]]
| država                     = {{zastava|Srbija}}
| novine                    = 
| mladi ogranak              = 
| studentsko krilo           =
| broj_članova             = 70.000
| broj_članova_godina        = 2000.
| ideologija              =  
| pozicija                   = 
| međunarodno_članstvo        =  
| evropsko_članstvo = 
| boje                       = 
| internet_stranica          = http://www.otpor.com/ 
| napomena                  = 
}}
'''Otpor!''' je bio omladinski pokret u [[Srbija|Srbiji]] koji je revolucionarnim metodama i pomoću zapadne finansijske pomoći&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://inthesetimes.com/article/wikileaks-docs-expose-famed-serbian-activists-ties-to-shadow-cia |title= Wikileaks Docs Expose Famed Serbian Activist’s Ties to ‘Shadow CIA’ |last1= Gibson |first1= Carl |last2= Horn |first2= Steve |date= 2. 12. 2013 |website= |publisher= inthesetimes.com |accessdate= 22. 1. 2025 }}&lt;/ref&gt; vodio borbu za svrgavanje [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] sa vlasti 2000. godine.

== Nastanak ==
Pokret je formiran u oktobru [[1998]]. godine kao odgovor na nove zakone o univerzitetima i medijima koji nisu odgovarali studentima. U početku, Otpor je imao samo aktiviste na [[beograd]]skom univerzitetu. Posle [[NATO]] bombardovanja [[Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]], Otpor je započeo političku kampanju protiv jugoslovenskog predsednika [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Širom zemlje, policija je suzbijala aktivnosti Otpora, skoro 2000 aktivista je uhapšeno, neke su i prebili. Tokom predsedničke kampanje u septembru [[2000]]. godine, Otpor je započeo svoju kampanju „Gotov je“ izražavajući nezadovoljstvo Miloševićem. Ta kampanja je bila jedan od ključnih poteza koji su doprineli padu Miloševićeve vlade.

Otpor je na vrhuncu svoje delatnosti imao preko 70.000 aktivista.

== Politička partija ==
Posle pada Miloševića, pokret je obećao da će suzbijati korupciju. Međutim, izgubio je mnogo aktivista, jer više nije bilo toliko velike mete posle Miloševića, te je sa padom napetosti u društvu opalo i zanimanje za Otpor. Otpor se transformisao u političku stranku, a na parlamentarnim izborima [[2003]]. godine, osvojili su samo 62.116 (1,63%) glasova. Na kraju se Otpor utopio u [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratsku stranku]] (na čelu sa [[Boris Tadić|Borisom Tadićem]]) u septembru [[2004]]. godine.

Po ugledu na Otpor, osnovane su mnoge prozapadne organizacije u [[Gruzija|Gruziji]], [[Ukrajina|Ukrajini]], [[Albanija|Albaniji]], oblasti Obrona u [[Rusija|Rusiji]], [[Uzbekistan]]u, [[Libanon|Libanu]], [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[Kirgistan]]u, [[Egipat|Egiptu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vesti-online.com/Vesti/Svet/113797/Otpor-rusi-i-Mubaraka |title=Archive copy |access-date=2012-12-09 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704123016/http://www.vesti-online.com/Vesti/Svet/113797/Otpor-rusi-i-Mubaraka |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Strana podrška i uticaji ==

[[The New York Times|Njujork Tajms]] je pisao da je Otpor funkcionisao zahvaljujući velikom prilivu novca iz prvenstveno SAD. Samo jedna od američkih organizacija je za rušenje Miloševića odvojila 25 miliona dolara. Od toga je Otpor, kako kažu, potrošio nekoliko stotina hiljada dolara samo u jednoj godini&lt;ref name=&quot;NYTM&quot;&gt;[http://www.nytimes.com/library/magazine/home/20001126mag-serbia.html -{New York Times Magazine: Who Really Brought Down Miloshevic? 26. novembar 2000.}-]&lt;/ref&gt;

Danijel Karingart iz Međunarodnog republikanskog instituta tvrdi da im je institut dao 1,8 miliona dolara tokom 2000. godine&lt;ref name=&quot;NYTM&quot;/&gt;.

Mnogi antirežimski a ujedno i prozapadni pokreti, imaju slična obeležja poput Otpora, pa se često smatra da ove organizacije imaju logističku podršku iz istog centra sa Zapada.&lt;ref&gt;http://www.nezavisne.com/komentari/kolumne/Otpor-jedna-karijera-127521.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.pecat.co.rs/2010/04/otpor-udario-i-na-putina/&lt;/ref&gt;

Neki studenti koji su predvodili Otpor su koristili [[Srpski jezik|srpske]] prevode knjiga Džina Šarpa o mirnom protestu kao teoretsku bazu za svoju kampanju.&lt;ref&gt;http://www.danas.rs/dodaci/vikend/ljudi_pocinju_da_shvataju_da_imaju_vecu_moc_od_diktatora.26.html?news_id=210958&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{izvori}}
== Povezano ==
* [[Narodni pokret Otpor u Novom Sadu]]

== Vanjske veze ==
&lt;!--* [http://www.otpor.rs Vebsajt Otpora]
* [http://www.otpor.com Vebsajt Otpora]--&gt;
* [http://www.studentskiprotest.org/word/Studentski%20protest%2096-97.doc O iniciranju studentskog protesta 96/97. i događajima koji su prethodili formiranju Otpora]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20061031091108/http://www.unesco.org/courier/2001_03/uk/droits.htm Otpor: omladina koja je svrgnula Miloševića]
* [https://web.archive.org/web/20020414021645/http://www.pbs.org/weta/dictator/otpor/ Svrgavanje diktatora: Otpor]
* [http://www.aeinstein.org/organizations.php3?action=printContentItem&amp;orgid=88&amp;typeID=16&amp;itemID=300 Od diktature do demokratije, od Džin Šarpa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060404191007/http://www.aeinstein.org/organizations.php3?action=printContentItem&amp;orgid=88&amp;typeID=16&amp;itemID=300 |date=2006-04-04 }} (srpski, engleski)
* [http://www.politika.rs/rubrike/Politika/Nenasilni-borac.sr.html Nenasilni borac - Srđa Popović („Politika“, 4. decembar 2011)]
* [http://teme.junis.ni.ac.rs/teme3-2011/teme%203-2011-13.pdf OTPOR! – OD STUDENTSKOG POKRETA DO POLITIČKE PARTIJE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121112200153/http://teme.junis.ni.ac.rs/teme3-2011/teme%203-2011-13.pdf |date=2012-11-12 }}

[[Kategorija:Politika Srbije]]
[[Kategorija:Društveni pokreti]]</text>
      <sha1>f8nansfkg5x89fafk4oplq73dglcoa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opatija Affligem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196699</id>
    <revision>
      <id>42717283</id>
      <parentid>42404043</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2125" sha1="036kifo6skiyaseafjbx84qdg557f1h" xml:space="preserve">[[Datoteka:Affligem - Abdij van Affligem.jpg|thumb|Opatija Affligem]]

'''Opatija Affligem''' je [[benediktinci|benediktinski]] samostan u [[Belgija|belgijskoj]] općini [[Affligem]], smješten u [[Flamanski Brabant|Flamanskom Brabantu]], oko 19,2&amp;nbsp;km sjeverozapadno od [[Bruxelles]]a. Službeno je posvećen 1086. godine, te je predstavljao najvažniji samostan [[Vojvodstvo Brabant|Vojvodstva Brabant]], stekavši nadimak ''Primaria Brabantiae''.

Službeno je osnovan 28. juna 1062. od strane šest pustinjaka, vitezova koji su se nastojali iskupiti za svoj nasilni način života. Zemlju su im darovali [[Hermann II, grof palatin|Hermann II]], [[palatin (titula)|grof palatin]] [[Lotaringija|Lotaringije]] (1061–1085) i njegov zaštitnik [[Anno II od Kölna|Anno II]] (u. 1075). Grofovi Brabanta i [[Leuven]]a su kasnije postali zaštitnici (''[[Vögte]]'') samostana 1085/1086. Brojni članovi njihovih porodica su sahranjeni u samostanu. U 12. vijeku je samostan postao poznat po strogom pridržavanju [[klinijevci|klinijevskih]] reformi. U njemu su djelovali znameniti redovnici kao teolog [[Jan van Ruusbroec]] i [[Benedictus van Haeften|Benedict van Haeften]], autor umjetničkih djela. Samostan je raspušten 1796. nakon što su za vrijeme [[Rat Prve koalicije|rata Prve koalicije]] Belgiju okupirali [[Francuska revolucija|revolucionarni]] Francuzi. Obnovljen je 1869/70.

Samostan je poznat i po [[pivara|pivari]] koja je djelovala 1074. a čiju tradiciju danas nastavlja pivara Op-Ale u susjednom selu [[Opwijk]], u vlasništvu [[Heinken International]].

== Grobovi ==
* [[Godfrey I od Leuvena]]
* [[Adeliza of Leuven]], kraljica Engleske
* [[Marie od Francuske, vojvotkinja Brabanta]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{nl icon}} [http://www.abdijaffligem.be/ Affligem Abbey]
* Affligem Abbey image: [https://web.archive.org/web/20070928011130/http://www.lachope.com/photos/affligem/facade_abbaye_aff.jpg]
* Affligem Stamp image: [http://www.philagodu.be/GENERALCULTUREL/TOURISME/JPEG/2149_abb_affligem.jpg]

{{coord|50.9242|4.114|display=title}}

[[Kategorija:Benediktinski samostani]]</text>
      <sha1>036kifo6skiyaseafjbx84qdg557f1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napuštanje nuklearne energije</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197092</id>
    <revision>
      <id>42717025</id>
      <parentid>41581610</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12684" sha1="ab21dl4j5t4x8krj9yz9zpbvo4wx3yd" xml:space="preserve">'''Napuštanje nuklearne energije''' je izraz kojim se opisuje, najčešće postepeni, prekid korištenja [[nuklearna energija|nuklearne energije]] za proizvodnju električne struje od strane današnjih država. Do njega obično dolazi uslijed djelovanja [[antinuklearni pokret|antinuklearnog pokreta]] i zabrinutosti javnosti zbog nuklearnog zagađenja i drugih negativnih posljedica vezanih uz korištenje nuklearne energije. Ono obično podrazumijeva zatvaranje nuklearnih elektrana, pri čemu bi u njima proizvođenu energiju trebali nadoknaditi [[obnovljivi izvori energije|obnovljivi]] i drugi izvori.

[[Nuklearna energija u Austriji|Austrija]] prva je započela za zatvaranje nuklearnih elektrana (1978), a ubrzo nakon toga [[Nuklearna energija u Švedskoj|Švedska]] (1980), [[Nuklearna energija u Italiji|Italija]] (1987), [[Nuklearna energija u Belgiji|Belgija]] (1999), and [[Nuklearna energija u Njemačkoj|Njemačka]] (2000). [[Austrija]] i [[Nuklearna energije u Španjolskoj|Španjolska]] otišle su toliko daleko da donose zakone o zabrani gradnje novih nuklearnih elektrana. Nekoliko drugih zemalja u [[nuklearne elektrane u Europi|Europi]] raspravljaju o napuštanju nuklearne energije.

Nakon [[nuklearna katastrofa u Fukushimi|nuklearne katastrofe Fukushima]] u ožujku 2011., Njemačka je trajno zatvorila 8 svojih reaktora i obećala da je do 2022 zatvoriti i ostale.&lt;ref name=&quot;Annika Breidthardt&quot;/&gt; Talijani su velikom većinom glasali da Italija također ostane zemlja bez nuklearne energije.&lt;ref&gt;{{cite web  | url= http://referendum.interno.it/referendum/refe110612/RFT0003.htm  | title= Italy Nuclear Referendum Results  | date= 13. VI 2011  | access-date= 2012-12-18  | archive-date= 2012-03-25  | archive-url= https://web.archive.org/web/20120325171121/http://referendum.interno.it/referendum/refe110612/RFT0003.htm  }}&lt;/ref&gt; Švicarska i Španjolska su zabranile gradnju novih nuklearnih reaktora.&lt;ref name=nweek11&gt;{{cite web |url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2011/11/27/post-fukushima-nuclear-power-changes-latitudes.html |title= Nuclear Power Goes Rogue |author= [[Henry Sokolski]] |date= 28. XI 2011 |work=Newsweek }}&lt;/ref&gt; Japanski premjer pozvao je da se Japan znatno prestane oslanjati na nuklearnu energiju.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bloomberg.com/news/2011-10-28/nuclear-promotion-dropped-in-japan-energy-policy-after-fukushima.html |title=Nuclear Promotion Dropped in Japan Energy Policy After Fukushima |author=Tsuyoshi Inajima and Yuji Okada  |date=28. X 2011 |work=Bloomberg }}&lt;/ref&gt; Tajvanski predsjednik učinio je isto. Meksiko je obustavio izgradnju 10 novih nuklearnih reaktora u korist razvoja postrojenja na prirodni plin.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bloomberg.com/news/2011-11-02/mexico-scraps-plans-to-build-as-many-as-10-nuclear-plants-focus-on-gas.html |title=Mexico Scraps Plans to Build 10 Nuclear Power Plants in Favor of Using Gas |author=Carlos Manuel Rodriguez  |date=4. XI 2011   |work=Bloomberg Businessweek }}&lt;/ref&gt; Belgija razmatra odluku o zatvaranju svojih nuklearnih elektrana možda već do 2015.&lt;ref name=nweek11/&gt;

U studenom 2011. zemlje poput [[Antinuklearni pokret u Australiji|Australija]], [[Antnuklearni pokret u Austriji|Austrija]], [[Nuklearna energija u Danskoj|Danska]], [[Nuklearna energija u Grčkoj|Grčka]], [[Nuklearna energija u Irskoj|Irska]], [[Nuklearna energija u Italiji|Italija]], Latvija, Lihtenštajn, [[Nuklearna energija u Luksemburgu|Luksemburg]], [[Nuklearna energija u Malti|Malta]], [[Nuklerna energija u Portugalu|Portugal]], [[Nuklearna energija u Izrael|zrael]], [[Nuklearna energija u Maleziji|Malezija]], [[Novozelandska nenuklearna zona|Novi Zeland]], i [[Nuklearna energija u Norveškoj|Norveška]] i dalje su se protivile nuklearnoj energiji.&lt;ref name=gl2011&gt;{{cite web |url=http://www.greenleft.org.au/node/47834 |title=Germany: Nuclear power to be phased out by 2022 |author=Duroyan Fertl |date=5. VI 2011 |work=Green Left }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.economist.com/node/18441163 |title=Nuclear power: When the steam clears  |author= |date=24. III2011 |work=The Economist |page= }}&lt;/ref&gt;

Međutim, većina ovih zemalja i dalje koristi i financijski podržava nuklearnu energiju i njezina istraživanja, uključujući [[Evropska unija|EU]] koja financira [[ITER]] projekt.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/4629239.stm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ncpst.ie/news-and-events/association_euratom_dcu.html |access-date=2012-12-18 |archivedate=2009-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090323151208/http://www.ncpst.ie/news-and-events/association_euratom_dcu.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Prelged ==
[[Antinuklearni pokret|Popularni pokret protiv nuklearne energije]] stekao je snagu u zapadnom svijetu, na temelju zabrinutosti radi nekoliko [[Popis nuklearnih i radijacijskih nesreća|nuklearnih nesreća]] i zbrinjavanja [[radioaktivni otpad|nuklearnog otpada]]. Kritičari koji se protive nuklearnoj energiji smatraju da je izrazito opasna, te da je to skup način kuhanja vode za proizvodnju električne energije.&lt;ref&gt;Helen Caldicott (2006). ''Nuclear Power is Not the Answer to Global Warming or Anything Else'', Melbourne University Press, {{ISBN|0-522-85251-3}}, p. xvii&lt;/ref&gt; Ključnu ulogu u zaustavljanju nuklearnih postrojenja u mnogim zemljama imale su dvije nesreće, [[Nesreća na Three Mile Islandu]] u SAD-u 1979. i [[Černobil katastrofa]] 1986. Glavni protivnici nuklearne energije su organziacije [[Prijatelji Zemlje]] , [[Greenpeace]], [[Institute for Energy and Environmental Research|Institut za energetiku i zaštitu okoliša]], [[Nuclear Information and Resource Service|Služba za informacije i resurse o nuklearnoj energiji]] i [[Sortir du nucléaire (Francuska)]].

Nekoliko zemalja, posebno [[Evropa|Europskih]], napustile su korištenje nuklearne energije još 1987.&lt;ref name=&quot;berssele&quot;&gt;[http://www10.antenna.nl/wise/index.html?http://www10.antenna.nl/wise/551/5290.html Netherlands: Court case on closure date Borssele NPP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716182200/http://www10.antenna.nl/wise/index.html?http://www10.antenna.nl/wise/551/5290.html |date=2012-07-16 }}, article from anti-nuclear organization (WISE), dated June 29, 2001.&lt;/ref&gt; Na referendumima u [[Austrija|Austriji]] (1978), [[Švedska|Švedskoj]] (1980) i [[Italija|Italiji]] (1987) izglasano je ukidanje nuklearne energije, dok je oporba u Irskoj ukinula svoj tadašnji nuklearni program. Zemlja koje nemaju nuklearne elektrane ili imaju ograničen broj novih nuklearnih postrojenja su [[Australija]], [[Austrija]], [[Nemačka|Njemačka]], [[Grčka]], [[Italija]], [[Isrka]] i [[Norveška]].&lt;ref name=&quot;nuclearoutlook&quot;&gt;[http://www.world-nuclear.org/sym/1999/birol.htm Nuclear Power in the World Energy Outlook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023045858/http://www.world-nuclear.org/sym/1999/birol.htm |date=2012-10-23 }}, by the [[Uranium Institute]], 1999. Note that Norway has two research reactors, at [http://www.ife.no/departments/reactor_operation/index_html-en?set_language=en&amp;cl=en Kjeller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426125610/http://www.ife.no/departments/reactor_operation/index_html-en?set_language=en&amp;cl=en |date=2012-04-26 }} and [http://www.ife.no/hrp/index_html?set_language=en&amp;cl=en Halden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204034034/http://www.ife.no/hrp/index_html?set_language=en&amp;cl=en |date=2012-02-04 }}, producing an insignificant amount of power.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nuclearfree&quot;&gt;[http://www10.antenna.nl/wise/index.html?http://www10.antenna.nl/wise/478/aai.html Anti-nuclear resolution of the Austrian Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060223141723/http://www10.antenna.nl/wise/index.html?http%3A%2F%2Fwww10.antenna.nl%2Fwise%2F478%2Faai.html |date=2006-02-23 }}, as summarised by an anti-nuclear organisation (WISE).&lt;/ref&gt; [[Poljska]] je zaustavila gradnju nuklearnih postrojenja.&lt;ref name=&quot;nuclearoutlook&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;polandnuclearstop&quot;&gt;[http://www.euronuclear.org/e-news/e-news-8/newsfrompoland.htm Nuclear news from Poland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716182142/http://www.euronuclear.org/e-news/e-news-8/newsfrompoland.htm |date=2012-07-16 }}, article from the Web site of the [[European Nuclear Society]], April 2005.&lt;/ref&gt; Iako se još uvijek oslanjaju uglavnom na nuklearnu energiju, [[Belgija]], [[Nemačka|Njemačka]], [[Španija|Španjolska]], and [[Švedska]] oslučile su ne graditi nova nuklearna postrojenja i namjeravaju ukinuti nuklearnu energiju.&lt;ref name=&quot;nuclearoutlook&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;germanynuclearstop&quot;&gt;[http://www.dw-world.de/dw/article/0,1564,1029748,00.html Germany Starts Nuclear Energy Phase-Out], article from [http://www.dw-world.de/ Deutsche Welle], November 14, 2003.&lt;/ref&gt;

Parlamentarna odluka u [[Finska|Finskoj]] o dozvoli za igradnju [[Popis nuklearnih reaktora#Finska|petine]] nuklearnih postrojenja je vrlo značajna jer je prva takva odluka u Zapadnoj Europi u više od 10 godina.

Zemlje koje namjeravaju zatvoriti [[nuklearne eleketrane]] moraju pronaći druge načine za proizvodnju električne energije ili će biti prisiljene postati ovisne o uvozu. Dakle, rasprava o ukidanju nuklearne energije zaoravo je usko povezana sa [[komercijalizacija obnovljivih izvora energije|komercijalizacijom obnovljivih izvora energije]]. Alternativu nuklearne energije uključuju [[hidroelektrika]], [[vjetroelektrane]], [[solarna energija]], [[biomasa]] i drugi [[obnovljivi izvori energije]].

Na primjer, očekuje se da će trenutno izbacivanje nuklearne energije i prelaženje na druge oblike Njemačku stajati oko 340 milijarde dolara i više od 10 godina potrebnih ulaganja (što predstavlja više od 3% njemačkoj BDP-a).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.technologyreview.com/featured-story/428145/the-great-german-energy-experiment/ |title=Archive copy |access-date=2012-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023050014/http://www.technologyreview.com/featured-story/428145/the-great-german-energy-experiment/ |archive-date=2012-10-23 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Nažalost, u Njemačkoj se povećala emisija ugljičnog dioksida i cijena električne energije.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.globe-net.com/articles/2011/june/3/german-nuclear-phase-out-ignites-push-for-coal,-gas/?sub= |access-date=2012-12-18 |archivedate=2011-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111016020203/http://globe-net.com/articles/2011/june/3/german-nuclear-phase-out-ignites-push-for-coal,-gas/?sub= |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Povećana potražnja za prirodnim plinom u Njemačkoj sve će više povećati ovisnost Njemačke o Rusiji.&lt;ref&gt;http://online.wsj.com/article/SB10001424053111904563904576584831235317422.html The Wall Street Journal Russia to Extend Life of Aging Reactors Chernobyl-Style Design Is Among Those That Nuclear Official Says Would Stay in Service; West Has Pushed for Shutdowns&lt;/ref&gt; Stoga, izbacivanje nuklearne energije u Njemačkoj dovelo je do mnogo neželjenih posljedica. Isključivanje više nuklearnih postrojenja i poticajući Rusiju, Njemačka je nastavila koristiti svoje starije i opasnije reaktore.

Manjak električne energij nakon gašenja nuklearnih postrojenja, Njemačku prisiljava da se i dalje oslanja na susjedne zemlje, uključujući i uvoz električne energije iz francuskih nuklearnih postrojenja.&lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4295389.stm | work=BBC News | title=Germany split over green energy | date=2005-02-25}}&lt;/ref&gt;

== Veze ==
* [[Nuklearna energija]]
* [[Nuklearna renesansa]]

== Izvori ==
{{izvori|refs=

&lt;ref name=&quot;Annika Breidthardt&quot;&gt;{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/2011/05/30/us-germany-nuclear-idUKTRE74Q2P120110530 |title=German government wants nuclear exit by 2022 at latest |author=Annika Breidthardt |date=30. V 2011 |work=Reuters |access-date=2012-12-18 |archivedate=2015-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150604164150/http://uk.reuters.com/article/2011/05/30/us-germany-nuclear-idUKTRE74Q2P120110530 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

}}

== Literatura ==
* William D. Nordhaus, ''The Swedish Nuclear Dilemma – Energy and the Environment''. 1997. Hardcover, {{ISBN|0-915707-84-5}}.
* [[Bernard Leonard Cohen]], ''The Nuclear Energy Option: An Alternative for the 90's''. 1990. Hardcover. {{ISBN|0-306-43567-5}}. [http://www.phyast.pitt.edu/~blc/ Bernard Cohen's homepage] contains the full text of the book.
* [http://www.francenuc.org/ La France Nucleaire] Nuclear France: Materials and Sites (online book in English and French)

[[Kategorija:Energetika]]
[[Kategorija:Nuklearna fizika]]</text>
      <sha1>ab21dl4j5t4x8krj9yz9zpbvo4wx3yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>New Forest</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202483</id>
    <revision>
      <id>42717131</id>
      <parentid>41859160</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3701" sha1="g8ygzn229dl09ofcao6mowz794zn7ix" xml:space="preserve">'''New Forest''' (na [[engleski jezik|engleskom]] doslovno: &quot;Nova šuma&quot;) je [[šuma|šumska]] oblast na [[Jugoistočna Engleska|jugoistoku Engleske]] koja čini istoimeni [[nacionalni park]]. Predstavlja najprostraniju teritoriju zaštićene, odnosno netaknute prirode u inače gusto nastanjenom području Jugoistočne Engleske; pokriva područje na jugozapadu grofovije [[Hampshire]], kao i dijelove jugoistočnog [[Wiltshire]]a i istočnog [[Dorset]]a. Bilo je nastanjeno još od [[prahistorija|prahistorije]], ali je godine 1079. engleski kralj [[William I Osvajač|William Osvajač]] nasilno protjerao tamošnje stanovnike kako bi stvorio [[kraljevska šuma|kraljevsku šumu]] i u njoj lovio [[jelen]e. Dva Williamova sina - princ [[Richard od Normandije|Richard]] i kralj [[William II od Engleske|William II Riđi]] - su poginuli u lovu u New Forestu, što je lokalni [[folklor]] tumačio kao Božju kaznu za protjerivanje seljaka. 

== Vanjske veze ==
{{Commonscat}}
* [http://www.newforestgateway.org New Forest Gateway – Film, TV, Picture Resource / Historical Book Publications Online]
* [http://www.newforestnpa.gov.uk/about-us New Forest National Park Authority]
* [http://www.thenewforest.co.uk The Official New Forest Visitors Website, Visitors Resources and Official Information on visiting and enjoying the forest]
* [http://www.jncc.gov.uk/ProtectedSites/SACselection/sac.asp?EUCode=UK0012557 SAC designation including extensive technical description of habitats and species] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013172051/http://www.jncc.gov.uk/ProtectedSites/SACselection/sac.asp?EUcode=UK0012557 |date=2010-10-13 }}
* Designation as a national park:
** [http://www.defra.gov.uk/news/2004/040628a.htm Minister says yes to New Forest National Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000549/http://www.defra.gov.uk/news/2004/040628a.htm |date=2007-09-27 }} ([[DEFRA]] press release, 28 June 2004)
** [http://www.defra.gov.uk/news/2005/050224a.htm New Forest National Park becomes a reality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000336/http://www.defra.gov.uk/news/2005/050224a.htm |date=2007-09-27 }} ([[DEFRA]] press release, 24 February 2004)
** [http://www.countryside.gov.uk/LAR/archive/presscentre/newforest05.asp The New Forest National Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927203629/http://www.countryside.gov.uk/LAR/archive/presscentre/newforest05.asp |date=2007-09-27 }} ([[Countryside Agency]] press release, 1 March 2005)
** [http://www.planning-inspectorate.gov.uk/newforest/index.htm New Forest National Park Inquiry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927082453/http://www.planning-inspectorate.gov.uk/newforest/index.htm |date=2011-09-27 }} from the [[Planning Inspectorate]]
** [http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/new_designations/NewForest/NewForestNPboundary.asp Maps of the boundary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070618015627/http://www.countryside.gov.uk/LAR/Landscape/DL/new_designations/NewForest/NewForestNPboundary.asp |date=2007-06-18 }}
* [http://www.chm.org.uk/detail.asp?m=812 UK Clearing House Mechanism for Biodiversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215174728/http://www.chm.org.uk/detail.asp?m=812 |date=2018-12-15 }}
* [https://web.archive.org/web/20220123002951/http://www.natural-england.org.uk/ourwork/conservation/designatedareas/sssi/default.aspx Natural England website] (SSSI information)
* {{dmoz|/Regional/Europe/United_Kingdom/England/Hampshire/New_Forest/}}

[[Kategorija:Šume u Ujedinjenom Kraljevstvu]]
[[Kategorija:Geografija Engleske]]
[[Kategorija:Nacionalni parkovi]]
[[Kategorija:William Osvajač]]</text>
      <sha1>g8ygzn229dl09ofcao6mowz794zn7ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada Marin Držić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203893</id>
    <revision>
      <id>42717011</id>
      <parentid>41157416</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11589" sha1="fey9ifuw9yp18excxwhwvnmt46c0jkv" xml:space="preserve">'''Nagrada za dramsko djelo &quot;Marin Držić&quot;''' je [[književnost|književna]] nagrada koju dodjeljuje Ministarstvo kulture [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u svrhu poticanja hrvatskog dramskog i kazališnog stvaralaštva. Pod tim imenom Nagrada se dodjeljuje od 1991. godine, a prethodila joj je Stimulacija za dramsko stvaralaštvo. Nagrađuje se u tri razine: prva, druga i treća nagrada.

Ime nosi po slavnom hrvatskom komediografu [[Marin Držić|Marinu Držiću]].

Svečana dodjela Nagrade 'Marin Držić' tradicionalno se održava na otvorenju Festivala hrvatske drame i autorskog kazališta &quot;[[Marulićevi dani]]&quot; u Splitu, uz javno čitanje nagrađenih tekstova tijekom Festivala.

U konkurenciju ulaze dramska djela hrvatskih autora koja nisu ni izvođena ni objavljena u godini koja konkurira za nagradu. Osim novčane nagrade i brončane skulpture akademskog kipara Damira Mataušića koje dobivaju nagrađeni pisci, Ministarstvo kulture sufinancira kazalištima izvođenje nagrađenog djela. Od 2007. drame se objavljuju u knjizi u izdanju Disputa iz Zagreba. 

== Dosadašnje nagrade ==
* '''1991.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Branko Hećimović]], [[Čedo Prica]], [[Božidar Violić]]&lt;br /&gt;
Nitko nije udovoljio zahtjevima za nagradu.

* '''1992.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Branko Hećimović]], [[Nikola Vončina]], [[Zvonimir Mrkonjić]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. - &lt;br /&gt;
2. [[Pavo Marinković]]: '''Disamenina čast''' &lt;br /&gt;
3. [[Milan Grgić]]: '''Stranka ljubavi''', [[Fadil Hadžić]]: '''Puni pogodak''' i [[Čedo Prica]]: '''Atelier'''

* '''1993.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Viktor Žmegač]], Nikola Vončina, [[Branimir Donat]] &lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. - &lt;br /&gt;
2. [[Tahir Mujičić]] i [[Boris Senker]]: '''Kerempuhovo'''&lt;br /&gt;
3. [[Pavo Marinković]]: '''Glorietta'''

* '''1994.''': 
Stručno povjerenstvo: [[Nikola Vončina]], [[Branimir Donat]], [[Ana Lederer]] &lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. - &lt;br /&gt;
2. [[Ivo Brešan]]: '''Julije Cezar'''&lt;br /&gt;
3. [[Miro Gavran]]: '''Kad umire glumac''' i [[Borislav Vujčić]]: '''Post mu neću ćaćin'''

* '''1995.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Ana Lederer]], [[Hrvoje Hitrec]], [[Marin Carić]] &lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Lada Kaštelan]]: '''Giga i njezini'''&lt;br /&gt;
2. [[Pavo Marinković]]: '''Solumov kraj'''&lt;br /&gt;
3. [[Borislav Vujčić]]: '''Asfodel''' i Maja Gregl: '''Alma i njezini umjetnici'''

* '''1996.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Ana Lederer]], [[Marin Carić]], [[Matko Raguž]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Ivo Brešan]]: '''Nihilist iz Velike Mlake'''&lt;br /&gt;
2. [[Ivan Bakmaz]]: '''Josip Prekrasni''' i Borislav Vujčić: '''Na slijepom kolosijeku'''&lt;br /&gt;
3. [[Hrvoje Barbir Barba]]: '''Telmah''' i [[Trpimir Jurkić]]: '''Milosrdni Samarijanac'''

* '''1997.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Nikola Batušić]], [[Tomislav Durbešić]], [[Asja Srnec-Todorović]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Dubravko Mihanović]]: '''Bijelo''' &lt;br /&gt;
2. - &lt;br /&gt;
3. [[Renato Ryan Orlić]]: '''Između dva neba'''

* '''1998.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Sanja Nikčević]], [[Borna Baletić]], [[Darko Lukić]] &lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Ivana Sajko]]: '''Naranča u oblacima'''&lt;br /&gt;
2. [[Denis Peričić]]: '''Pekel na zemli'''&lt;br /&gt;
3. [[Pavo Marinković]]: '''Snažni ljudi malog grada''' i [[Ivan Vidić]]: '''Bakino srce'''

* '''1999.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Nikola Vončina]], [[Maja Gregl]], [[Nina Kleflin]] &lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Jurica Pavičić]]: '''Trovačica'''&lt;br /&gt;
2. [[Marijana Nola]]: '''Ljudi-ribe''' i [[Tomislav Zajec]]: '''Atentatori'''&lt;br /&gt;
3. [[Tena Štivičić]]: '''Nemreš pobjeć od nedelje'''

* '''2000.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Ana Lederer]], [[Sanja Ivić]], [[Darko Lukić]] &lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Borislav Vujčić]]: '''Pir pepela''' &lt;br /&gt;
2. [[Filip Nola]]: '''Jukebox, Melita!'''&lt;br /&gt;
3. [[Ivana Sajko]]: '''Rebro kao zeleni zidovi''' i [[Milko Valent]]: '''Gola Europa'''

* '''2001.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Sanja Ivić]], [[Željka Udovičić]], [[Zoran Mužić]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Ivan Vidić]]: '''Octopussy'''&lt;br /&gt;
2. [[Ana Prolić]]: '''Slučaj Hamlet''' &lt;br /&gt;
3. [[Arijana Čulina]]: '''Splitska kvatrologija''', [[Šime Storić]]: '''Mrtvac poginuti ne može''' i [[Davor Špišić]]: '''Jug 2'''

* '''2002.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Ivica Buljan]], [[Arijana Čulina]], [[Zoran Mužić]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Milko Valent]]: '''Ground Zero Aleksandra'''&lt;br /&gt;
2. [[Predrag Raos]]: '''Zdravi razum'''&lt;br /&gt;
3. [[Omer Rak]]: '''Pupak usrid svita''' i [[Ivana Sajko]]: '''Misa za predizbornu šutnju, mrtvaca iza zida i kopita u grlu'''

* '''2003.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Sanja Nikčević]], [[Boris B. Hrovat]], [[Dejan Šorak]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Dubravko Mihanović]]: '''Žaba'''&lt;br /&gt;
2. [[Amir Bukvić]]: '''Aristotel u Bagdadu''' i [[Miro Gavran]]: '''Zabranjeno smijanje'''

3. [[Ivan Letinić]]: '''Sedam godina života''' i [[Darko Lukić]]: '''Nada iz ormara'''

* '''2004.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Boris B. Hrovat]], [[Sanja Nikčević]], [[Branka Cvitković]] &lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Miro Gavran]]: '''Nora danas''' &lt;br /&gt;
2. [[Marijana Nola]]: '''Fantazija''' i [[Gordana Ostović]]:'''Parsifal'''&lt;br /&gt;
3. [[Zdenka Heršak]]: '''Kazalište u kući''' i [[Maja Sviben]]: '''Točka izvorišta'''

* '''2005.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Boris B. Hrovat]], [[Branka Cvitković]], [[Vlatko Perković]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Boris Senker]]: '''(P)lutajuće glumište majstora Krona'''&lt;br /&gt;
2. [[Gordana Ostović]]: '''Slijepe ulice''' i [[Ana Đokić-Pongrašić]]: O''' zmaju koji je [[kokice]] jeo i jednu lažnu princezu sreo'''&lt;br /&gt;
3. [[Ivor Martinić]]: '''Jednostavno nesretni''' i [[Jelka Pavišić]]: '''Vjenčanje'''

* '''2006.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Branka Cvitković]], [[Boris B. Hrovat]], [[Nino Škrabe]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt; 
1. [[Vlatka Vorkapić]]: '''Judith French'''&lt;br /&gt;
2. [[Marijana Nola]]: '''Zločestobija''' i [[Slobodan Šnajder]]: '''Kosti u kamenu'''&lt;br /&gt;
3. [[Željko Ivanjek]]: '''Legenda o Josipi ili ljubavni sud''', [[Tahir Mujičić]]: '''Babina guica''' i [[Milan Rakovac]]: '''Riva i druxi'''

* '''2007.:''' 
Stručno povjerenstvo: [[Boris B. Hrovat]], [[Branka Cvitković]], [[Nino Škrabe]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt;
1. [[Tomislav Zajec]]: '''Dorothy Gale'''&lt;br /&gt;
2. [[Pavo Marinković]]: '''Tri o maturi''' i [[Matko Sršen]]: '''Darsa'''&lt;br /&gt;
3. [[Elvis Bošnjak]]: '''Žlice i žileti''', [[Vladimir Stojsavljević]]: '''Nikola Sedmi''', [[Lana Šarić]]: '''Neboder'''

* '''2008.:'''
Stučno povjerenstvo: [[Boris B. Hrovat]], [[Branka Cvitković]], [[Nino Škrabe]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt;
1. [[Davor Špišić]]: '''Alabama'''&lt;br /&gt;
2. [[Damir Petričević]]: '''Prolaznici''' i [[Slobodan Šnajder]]: '''Kako je Dunda spasila domovinu'''&lt;br /&gt;
3. [[Miro Gavran]]: '''Najluđa predstava na svijetu''', [[Nenad Stazić]]: '''Otac tuđe djece''', [[Yves-Alexandre Tripković]]: '''Krizantema'''&lt;br /&gt;

* '''2009.:'''
Stučno povjerenstvo: [[Boris B. Hrovat]], [[Branka Cvitković]], [[Nino Škrabe]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt;
1. [[Slobodan Šnajder]]: '''Enciklopedija izgubljenog vremena'''&lt;br /&gt;
2. [[Sanja Ivić]]: '''Tartufferie''' i [[Tomislav Zajec]]: '''Spašeni'''&lt;br /&gt;
3. [[Amir Bukvić]]: '''Tko je srušio Berlinski zid''', [[Nina Mitrović]]: '''Susret''', [[Nina Horvat]]: '''Dok nas smrt ne rastavi'''&lt;br /&gt;

* '''2010.:'''
Stučno povjerenstvo: [[Boris B. Hrovat]], [[Branka Cvitković]], [[Nino Škrabe]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt;
1. [[Zlatko Sviben]]: '''Odsjev magle'''&lt;br /&gt;
2. [[Jasen Boko]]: '''O kupusu i bogovima''' i [[Irena Škorić]]: '''Libreto'''&lt;br /&gt;
3. [[Hrvoje Hitrec]]: '''Asasian (urbana bajka)''', [[Marijana Nola]]: '''Dubrovačke legende (grad iz snova)''', [[Karmela Špoljarić]]: '''Nula kuna po minuti'''&lt;br /&gt;

* '''2011.:'''
Stučno povjerenstvo: [[Marija Kohn]], [[Daša Drndić]], [[Oliver Frljić]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt;
1. - &lt;br /&gt;
2. [[Ivana Sajko]]: '''Krajolik s padom'''&lt;br /&gt;
3. [[Damir Šodan]]: '''Chick lit'''&lt;br /&gt;

* '''2012.:'''
Stručno povjerenstvo: [[Mario Kovač]], [[Nina Violić]], [[Helena Sablić Tomić]]&lt;br /&gt;
Nagrađeni:&lt;br /&gt;
1. [[Kristina Gavran]]: '''Spremni'''&lt;br /&gt;
2. [[Zdenko Mesarić]]: '''Snježna kugla''' i [[Tomislav Zajec]]: '''Trebalo bi prošetati psa'''&lt;br /&gt;
3. [[Maja Hrgović]]: '''Prekrasne ruševine''', [[Vedrana Vrhovnik]]: '''Počivali u miru kuće svoje''' i [[Dino Pešut]]: '''L.U.Z.E.R.I'''&lt;br /&gt;

*'''2013.:'''
Stručno povjerenstvo: [[Mario Kovač]], [[Nina Violić]], [[Helena Sablić Tomić]]&lt;br&gt;
Nagrađeni:&lt;br&gt;
1. [[Dino Pešut]]: '''(Pret)posljednja panda ili statika'''&lt;br&gt;
2. [[Ružica Aščić]]: '''U meni raste''' i  [[Valentina Galijatović]]: '''Kod Peregrinovih'''&lt;br&gt;
3. [[Marina Vujčić]]: '''Umri ženski'''&lt;br&gt;

*'''2014.:'''
Stručno povjerenstvo: [[Mario Kovač]], [[Jelena Miholjević]], [[Helena Sablić Tomić]]&lt;br&gt;
Nagrađeni:&lt;br&gt;
1. [[Tomislav Zajec]]: '''Ono što nedostaje'''&lt;br&gt;
2. [[Ružica Aščić]]: '''Košnice'''&lt;br&gt;
3. [[Denis Peričić]], [[Anita Peričić]]: '''Hiperborealni konj''' i [[Ivan Vidić]]: '''Noćni život'''

*'''2015.:'''
Stručno povjerenstvo: [[Mario Kovač]], [[Jelena Miholjević]], [[Helena Sablić Tomić]]&lt;br&gt;
Nagrađeni:&lt;br&gt;
1. [[Dino Pešut]]: '''Veliki hotel Bezdan'''&lt;br&gt;
2. [[Davor Špišić]]: '''Na gumama su...'''&lt;br&gt;
3. [[Sanja Porobija]]: '''Zašto da išta mijenjam?''' i [[Una Vizek]]: '''Nema života na Marsu'''&lt;br&gt;

*'''2016.:'''
Stručno povjerenstvo: [[Ksenija Marinković]], [[Mario Kovač]], [[Dubravko Mihanović]]&lt;br&gt;
Nagrađeni:&lt;br&gt;
1. [[Davor Špišić]]: '''Zidarija'''&lt;br&gt;
2. [[Dora Delbianco]]: '''Kad je stao svijet''' i [[Dino Pešut]]: '''Stela, poplava'''&lt;br&gt;
3. [[Marina Vujčić]]: '''Podmornica''' i [[Damir Markovina]]: '''Paščad'''&lt;br&gt;

*'''2017.:'''
Stručno povjerenstvo: [[Branka Cvitković]], [[Mario Kovač]], [[Magdalena Lupi Alvir]]&lt;br&gt;
Nagrađeni:&lt;br&gt;
1. [[Una Vizek]]: '''Ja od jutra nisam stao'''&lt;br&gt;
2. [[Vedrana Vrhovnik]]: '''Snijeg'''&lt;br&gt;
3. [[Elvis Bošnjak]]: '''Usidrene''' i [[Dino Pešut]]: '''Olympia Stadion (trilogija)'''&lt;br&gt;

== Višestruki dobitnici ==
Portal [[Teatar.hr]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://teatar.hr/31111/drzic-u-brojevima/ |title=Teatar.hr: ''Držić u brojevima'' |access-date=2010-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927210210/https://www.teatar.hr/31111/drzic-u-brojevima/ |archive-date=2021-09-27 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; je objavio popis najčešće nagrađenih autora. 

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
!Br.
!Ime autora
!Broj nagrada
|-
|  1.
| [[Pavo Marinković]]
| '''5'''
|- 
|  1.
| [[Dino Pešut]]
| '''5'''
|-
|  1.
| [[Tomislav Zajec]]
| '''5'''
|- 
| 2.
| [[Miro Gavran]]
| '''4'''
|- 
| 2.
| [[Marijana Nola]]
| '''4'''
|-
| 2.
| [[Ivana Sajko]]
| '''4'''
|- 
| 2.
| [[Davor Špišić]]
| '''4'''
|-
| 2.
| [[Borislav Vujčić]]
| '''4'''
|-
| 3.
| [[Slobodan Šnajder]]
| '''3'''
|-
| 3.
| [[Ivan Vidić]]
| '''3'''
|-
|}

Po dvije nagrade imaju sljedeći autori: [[Ružica Aščić]], [[Ivo Brešan]], [[Elvis Bošnjak]], [[Amir Bukvić]], [[Dubravko Mihanović]], [[Tahir Mujičić]], [[Gordana Ostović]], [[Denis Peričić]], [[Boris Senker]], [[Milko Valent]], [[Vedrana Vrhovnik]], [[Una Vizek]] i [[Marina Vujčić]].

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=180 Ministarstvo kulture RH: Nagrada za dramsko djelo &quot;Marin Držić&quot;]

[[Kategorija:Nagrada Marin Držić| ]]
[[Kategorija:Nastanci 1991.]]
[[Kategorija:Hrvatske književne nagrade|Marin Držić]]</text>
      <sha1>fey9ifuw9yp18excxwhwvnmt46c0jkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacistička umjetnost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>209100</id>
    <revision>
      <id>42717002</id>
      <parentid>42687828</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13837" sha1="90wtchxy1ewsucw1j0gt76l51ilhskd" xml:space="preserve">[[Datoteka:Arno Breker Der Sieger (1939).jpg|mini|[[Skulptura]] ''Pobjednik'' [[skulptor]]a [[Arno Breker]]a iz [[1939]].]]
'''Nacistička umjetnost''' oficijalno zvana '''Njemačka umjetnost''' ([[nemački jezik|njemački]]: ''Deutsche Kunst'') bila je službeno odobrena [[umetnost|umjetnost]] [[Treći rajh|Nacističke Njemačke]] od [[1933]]. do [[1945]]. To zapravo i nije bio nikakav poseban stil u umjetničkom pogledu, već [[ideologija]] u ruhu romantičnog realizma.

[[Nacionalsocijalizam|Nacisti]] su zabranili sve tada moderne stilove (brojne izme), kao degeneriranu umjetnost, nasuprot tome htjeli su da njihova umjetnost bazira na tradicionalnim klasičnim stilovima, i da promovira njihovu [[ideologija|ideologiju]] [[Blut und Boden|krvi i tla]], uz to da bude [[Rasa|rasno]] čista - [[Arijska rasa|arijevska]], bez ikakvih tuđih doprinosa ili upliva.

Preferirane teme bile su pastoralni prizori običnih njemačkih seljaka u radu po poljima i uopće narod (volk), pejzaži koji su trebali oživjeti ljubav prema domovini (heimat), idealizirani aktovi i kipovi besprijekorno građenih muškaraca i žena, sposobnih da rađaju. Sve se ukratko vrtilo oko idealizacije njemačke nacije. 
Muzika se trebala vratiti njemačkim korijenima, bez ikakvog upliva [[jazz]]a i ritma (koji se prezirao), kao i svih eksperimenata sa antonalnom muzikom. Filmovi, drame i izdavaštvo su [[Cenzura|cenzurirani]], smanjen je import stranih djela a nasuprot tome povećana domaća produkcija.

''Nacistička umjetnost'' imala je puno sličnosti sa ''[[Socijalistički realizam|Socijalističkim realizmom]]'' koji je nešto ranije postao službena umjetnost [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] pa neki [[Historija umjetnosti|historičari umjetnosti]] oba stila radije zovu '''Herojski realizam'''.

Poznati umjetnici koje su [[nacionalsocijalizam|nacisti]] cijenili i unajmljivali bili su [[Skulptor|kipari]] [[Josef Thorak]] i [[Arno Breker]], [[slikar]]i [[Werner Peiner]], [[Adolf Wissel]], [[Ivo Saliger]] i [[Conrad Hommel]] i [[ahitekt]] [[Paul Troost]].

== Historija ==

=== Nastanak stila ===
Ispočetka ni sami nacisti nisu bili načisto kakva im umjetnost treba, [[Alfred Rosenberg]] je [[1922]]. u partijskim novinama ''Völkischer Beobachter'' (Narodni izvjestitelj) predložio da to bude - [[ekspresionizam]] kao napredni revolucionarni njemački stil. To je žestoko napao Edmund Steppes, koji je nasuprot tome predložio da to bude stara njemačka umjetnost, u maniri dunavske škole [[Albrecht Altdorfer|Albrechta Altdorfera]].
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1979-105-02, Berlin, Ehrenhof der Neuen Reichskanzlei.jpg|thumb|left|220px|[[Palača]] Reichskanzleia u [[Berlin]]u]]
Na kraju se upleo [[Adolf Hitler]] koji je i sam imao slikarskih ambicija, njemu se osobno nisu sviđali modernistički eksperimenti, za njega je umjetnički vrhunac bila [[antika]] i realistički prikaz svijeta, od kog se nije odlijepio, - tako da je njegov stav prevladao. On je [[1929]]. osnovao ''Ligu za njemačku kulturu'' ([[nemački jezik|njemački]]: ''Kampfbund für deutsche Kultur''), koja se trebala boriti protiv modernističkih tendencija ([[apstrakcija]], i brojni izmi) ali i protiv [[sjedinjene Američke Države|američkog]] kulturnog utjecaja, kao što je tad bio [[jazz]].&lt;ref name=dolfi&gt;{{cite web
 | url =http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/kunst/index.html
 | title =''NS-Kunst und Kultur''
 | accessdate = 21. 02. 2013
 | language=njemački
 | publisher=Deutsches Historisches Museum Berlin
}}&lt;/ref&gt;
Odmah po stupanju na vlast [[31. 1.|31. januara]] [[1933]]. [[Adolf Hitler]], poduzeo je akcije za čišćenje njemačkog kulturnog prostora od degeneracija, od slavnih [[Spaljivanje knjiga|palaža nepoželjnih knjiga]], do otpuštanja nepoželjnih umjetnika i muzičara iz državnih institucija, smjenjivanja nepoželjnih direktora, kustosa koji bi pokazivali sklonost prema degenerativnim modernim umjetničkim pravcima.

=== Osnivanje Carske komore kulture ===
Zakonom izglasanim [[22. 9.|22. septembra]] [[1933]]. osnovana je ''Carska komora kulture'' ([[nemački jezik|njemački]]: ''Reichskulturkammer''), pod okriljem [[Joseph Goebbels|Goebbelsovog]] ''Ministarstva za prosjetu i propagandu'', sa sedam podkomora za [[radio]], [[teatar]], [[Muzika|muziku]], [[film]], [[Književnost|literaturu]], [[Likovna umjetnost|likovnu umjetnost]] i [[Novinarstvo|novine]]. U komoru su primani samo [[Rasa|rasno]] čisti članovi, prvenstveno oni koji su bili članovi [[nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacističke partije]] ili su joj se bar povinovali. Sam [[Joseph Goebbels|Goebbels]] je jasno rekao da će samo članovima komore biti dozvoljeno da nešto rade na kulturi, i da je komora otvorena samo za one koji ispunjavaju kriterije da postanu njeni članovi, a svi ostali štetni i nepoželjni elementi bit će eliminirani iz njemačke kulture. 
Već do [[1935]]. Carska komora kulture imala je 100 000 članova.

=== Izložba Degenerirane umjetnosti ===
[[Datoteka:Ausstellung entartete kunst 1937.jpg|thumb|left|220px|[[Joseph Goebbels]] na izložbi Entartete kunst]]
Iz [[nemačka|njemačkih]] [[muzej]]a je do [[1937]]. konfiscirano oko 5 000 djela moderne umjetnosti, od toga 1 052 slika [[Emil Nolde|Emila Noldea]], 759 [[Erich Heckel|Ericha Heckela]], 639 [[Ernst Ludwig Kirchner|Ernsta Kirchner]], 508 [[Max Beckmann|Beckmanna]], kao i sva djela stranih umjetnika poput [[Aleksandar Arhipenko|Arhipenka]], [[Marc Chagall|Chagalla]], [[James Ensor|Ensora]], [[Henri Matisse|Matissa]], [[Pablo Picasso|Picassa]] i [[Vincent van Gogh|van Gogha]]. Od tog je napravljen izbor od 650 slika, skulptura, grafika i knjiga iz 32 muzeja i organizirana velika izložba ''Degenerirane umjetnosti'' ([[nemački jezik|njemački]]: Entartete Kuns), otvorena [[19. 7.|19. jula]] [[1937]]. u [[Minhen|Münchenu]].&lt;ref name=nazi/&gt; Na otvorenju izložbe govorio je [[Joseph Goebbels]] on je rekao da Izložba degenerativne umjetnosti treba pokazati njemačkoj javnosti
''Kako je duboko perverzni židovski duh ušao u njemački kulturni život, a to se može vidjeti na izložbi u gomili zastrašujućih i užasavajućih oblika''.&lt;ref name=nazi/&gt;

Nakon zatvaranja krajem novembra, postala je putujuća i prezentirana je 11 gradova. Cilj te vrlo tendenciono postavljene izložbe, - bio je da izvrgne ruglu moderna umjetnost, i pokaže kao ružnoću koja nikada nemože postati lijepa, i da nakraju jednostavno narodski kaže - ''da je to prodaja muda pod bubrege'', čeg se je najbolje kloniti, jer su to djela pomračenih umova.

Inače ono što je paradoksalno termin - ''degenerirana umjetnost'' skovao je [[jevreji|židovski]] [[filozof]] [[Max Nordau]], koji je na kraju
[[19. vijek]]a, zaključio da su svi oblici moderne umjetnosti, osobito u slikarstvu - degeneracija (nazadovanje).
Nordau je inače bio zajedno sa [[Theodor Herzl|Theodorom Herzlom]] jedan od pionira [[Cionizam|cionizma]].&lt;ref name=nazi&gt;{{cite web
 | url =http://schikelgruber.net/naziart2.html
 | title =''German Art in its Nazi Expression''
 | accessdate =21. 02. 2013
 | language =engleski
 | publisher =MCAHIER
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20130312181456/http://schikelgruber.net/naziart2.html
 | archive-date =2013-03-12
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;
Nakon četiri mjeseca trajanja, izložbu je posjetilo 2 000 000 ljudi, što je bilo za ono vrijeme fantastična brojka, to je bilo tri puta više nego što je bilo na paralelnoj - ''Velikoj izložbi Njemačke umjetnosti''.

=== Velika izložba Njemačke umjetnosti ===
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146-1990-073-26, München, Haus der Deutschen Kunst.jpg|thumb|right|260px|Kuća Njemačke umjetnosti u [[Minhen|Münchenu]]]]
Dan prije otvorenja ''Degenerirane umjetnosti'' [[18. 7.|18. jula]] [[1937]]., otvorena je uz veliku pompu i prisutnost samog [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] u novoizgrađenoj ''Kući njemačke umjetnosti'' u [[Minhen|Münchenu]] - ''Velika izložba njemačke umjetnosti'' (Große Deutsche Kunstausstellung) na kojoj su izložena djela 250 poželjnih slikara i kipara. Selekciju radova izvršili su organizatorica Gerdy Troost , Hitler i Goebbels. Izložba je jasno pokazala koje teme ''Nacistička umjetnost'' želi vidjeti;
* 40 % su bili [[pejzaž]]i,
* 30 % [[portret]]i običnih ljudi
* 11 % portreti historijskih ličnosti
* 10 % prikaz životinja
* 7 % [[mrtva priroda|mrtve prirode]] &lt;ref name=great&gt;{{cite web
 | url =http://schikelgruber.net/artists2.html
 | title =''THE  EXPOSITIONS OF THE GREAT GERMAN ART 1937-1944 MUNICH''
 | accessdate =21. 02. 2013
 | language =engleski
 | publisher =MCAHIER
 | archive-date =2013-10-06
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131006102118/http://schikelgruber.net/artists2.html
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;
Nakon te, održavane su svake godine do [[1944]]. ''Velike izložbe'' u istom prostoru, ali kad je počeo rat počele su se mijenjati i teme, - sve su više to bili vojnici u borbi kako ih je slikao Paul Matthias Padua, a sve manje prizori sa prve izložbe, iako su idilični [[pejzaž]]i ostali jedna od važnijih tema sve do kraja [[1945]].&lt;ref name=great/&gt;

=== Muzika ===
Odmah po dolasku na vlast [[nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacististi]] su naredili muzikolozima, pisanje nove historije njemačke muzike, koja je trebala biti napisana u duhu njihove ideologije i mitologije [[Richard Wagner]] i [[Hans Pfitzner]] su proglašeni najvećim kompozitorima prošlosti, jer su oni najbolje oslikavali duh njemačkog naroda (Volksgemeinschaft) isto tako cijenili su se i [[Johann Sebastian Bach|Bach]], [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Anton Bruckner|Bruckner]] ali ne i [[Felix Mendelssohn|Mendelssohn]] ili [[Gustav Mahler|Mahler]] jer su bili [[Jevreji|Židovi]]. Isto tako potpuno je odbačena [[atonalna muzika]] [[Arnold Schoenberg|Arnolda Schoenberga]] i njegovih sljedbenika.

=== Slikarstvo ===
Kad je slikarstvo očišćeno od degeneriranih utjecaja, slikalo se u duhu akademskog realizma, a veliko značenje se pridavalo nazivima slika, koje su se zvale; Plodna zemlja, Oslobođena zemlja, Na straži, Niz vjetar i buru ili Blagoslov zemlje.

[[Nacionalsocijalizam|Nacisti]] nisu željeli imati nikakve veze sa [[Materijalizam|materijalizmom]] i [[Gustave Courbet|courbetovim]] [[Realizam (umetnost)|realizmom]] (kog su [[Sovjetski Savez|Sovjeti]] volili) pa su termin realizam rijetko koristili, iako im je slikarstvo u suštini bilo realističko.
Slikari su trebali stvoriti idealne slike za vječnost, osim pejzaža i prorode, teme su bile i idealizirani likovi muškaraca i žena - fizički savršenih.

Puno se slikalo seljake, kao simbol jednostavnog života u skladu sa prirodom i ljepote njemačkih zemalja (lebensrauma). Oni su oslikavani kako rade na tradicionalni način, bez ikakve mehanizacije, i u znoju lica svog proizvode hranu. Kako s razbuktavao rat, povećavao se broj slika herojskog sadržaja, sa prikazima žrtava i pobjeda.

=== Skulptura ===
Karakteristike nacističke skulpture bile su monumentalnost i idealizirani prikaz golih aktova muškaraca (manje žena) koje su urbi et orbi trebale pokazati savršenstvo [[Arijska rasa|arijevske]] rase. Skulpturi se poklanjala veća pažnja, pa se tako na godišnjim - ''Velikim izložbama njemačke umjetnosti'', izlagalo više skulptura nego slika, a [[Arno Breker]] je bio prava zvijezda, koji je zbog svoje zanatske vještine dobivao najviše narudžaba.

=== Arhitektura ===
[[Datoteka:Bundesarchiv Bild 146III-373, Modell der Neugestaltung Berlins (&quot;Germania&quot;).jpg|thumb|right|240px|Maketa budućeg [[Berlin]]a]]
[[Adolf Hitler|Hitler]] je obožavao [[Arhitektura|arhitekturu]] [[Antički Rim|Antičkog Rima]], on je imao i neku teoriju da je [[Antički Rim]] bio prvo [[Arijska rasa|arijevsko]] [[carstvo]] u kom su i [[Germani]] dali veliki doprinos. Pa su se u skladu sa njegovim vizijama gradili monumentalni objekti - nalik na [[Antika|antičke]] [[hram]]ove, ali je to nakraju bila ipak samo [[Historicizam|historicistička]] [[arhitektura]]. U većini slučajeva su to bili sportski stadioni, prostori za masovna okupljanja, gradili su se i [[Slavoluk|slavoluci]] i [[oltar]]i pobjede. [[Adolf Hitler|Hitler]] je imao velike ambicije izgraditi novi monumentalni [[Berlin]], koji zbog zahuktalog rata nikad nije uspio realizirati.

=== Dizajn ===
Nacisti su veliku pažnju posvećivali [[dizajn]]u, ono što je opet paradoksalno iako nisu trpjeli [[Bauhaus]] zbog [[Jevreji|Židova]] koji su ga vodili ([[Walter Gropius|Gropiusa]], [[Ludwig Mies van der Rohe|Mies van der Rohea]] i [[Komunizam|komunista]] [[Hannes Meyer|Meyera]]) ipak su praktički usvojili njegove postulate o jednostavnim formama kao o najboljim nosiocima simboličkih poruka.

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Art styles approved by Nazi regime}}
* [http://www.skidmore.edu/academics/fll/german/enemy/Naziart/workart.html Works of Art from Nazi Germany (galerija slika i skulptura)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130627030249/http://www.skidmore.edu/academics/fll/german/enemy/Naziart/workart.html |date=2013-06-27 }} {{en icon}}
* [http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/politart.htm Nazi Political Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718073922/http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/politart.htm |date=2012-07-18 }} {{en icon}}
* [http://thecensureofdemocracy.150m.com/art7.htm The Visualisation Of National Socialist Ideology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201044356/http://thecensureofdemocracy.150m.com/art7.htm |date=2010-02-01 }} {{en icon}}
* [http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/kunst/index.html NS-Kunst und Kultur] {{en icon}}

[[Kategorija:Nacistička umjetnost| ]]
[[Kategorija:Njemačka umjetnost]]
[[Kategorija:Nacizam|Umjetnost]]
[[Kategorija:Umjetnički pravci]]
[[Kategorija:Realizam]]</text>
      <sha1>90wtchxy1ewsucw1j0gt76l51ilhskd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naši i vaši</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210256</id>
    <revision>
      <id>42717042</id>
      <parentid>42416698</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3825" sha1="buchjo0pkv7f1u20ory8sobbl1pu8mn" xml:space="preserve">{{Infokutija TV
  | naziv_emisije = Naši i vaši
  | format = [[humor]]istična serija
  | trajanje = cca 35 min
  | kreator  = [[Mario Raguž]]&lt;br /&gt;[[Vanča Kljaković]]
  | nastupaju = [[Dijana Bolanča]]&lt;br /&gt;[[Hrvoje Klobučar]]&lt;br /&gt;[[Slavko Brankov]]
  | zemlja = {{flagcountry|HRV}}
  | jezik = [[hrvatski jezik|hrvatski]] 
  | kanal = [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]
  | u_hrv = 
  | početak = [[2000]].
  | kraj = [[6. 7.]] [[2002]].
  | br_sezona = 2
  | br_epizoda = 22&lt;ref&gt;[http://dnevnik.hr/showbizz/film-tv/zavirite-u-jesensku-shemu-nove-tv.html Broj epizoda]&lt;/ref&gt; 
}}

'''''Naši i vaši''''' je [[hrvatska]] [[humor]]istična [[Televizijska serija|TV serija]] u čija se pilot epizoda emitirala [[2000]]. godine na [[Hrvatska radiotelevizija|HRT-u]]. Prva sezona serije imala je 7 epizoda, a druga i posljednja sezona brojila je 15 epizoda.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&amp;mreza=2&amp;datum=2010-12-06 |title=Broj epizoda |access-date=2010-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101207072554/http://raspored.hrt.hr/?raspored=1&amp;mreza=2&amp;datum=2010-12-06 |archive-date=2010-12-07 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Radnja ==

[[Student]]ica [[sociologija|sociologije]] Iva, podrijetlom [[Hercegovina|Hercegovka]], i njezin kolega s [[fakultet]]a Neno, [[Zagreb|Zagrepčanin]], objave roditeljima da će se oženiti jer očekuju dijete. I jedni i drugi roditelji protive se svadbi, no kad konačno dođe do prošnje, stvari se krenu razvijati neočekivanim tijekom.

== Epizode ==
=== Sezona 1 (2000./2001.) ===
* S1E1 - '''Pilot''' ([[2000]].)
* S1E2 - '''Deda i baba''' ([[2001]].)
* S1E3 - '''Školovanje''' ([[2001]].)
* S1E4 - '''Moda''' ([[2001]].)
* S1E5 - '''Podstanari''' ([[2001]].)
* S1E6 - '''Zdravljak''' ([[2001]].)
* S1E7 - '''Promocija''' ([[2001]].)

=== Sezona 2 (2001./2002.) ===
* S2E1 - '''Doček''' ([[31. 12.|31. prosinca]] [[2001]].)
* S2E2 - '''Adaptacija''' ([[30. 3.|30. ožujka]] [[2002]].)
* S2E3 - '''Bez imena''' ([[6. 4.|6. travnja]] [[2002]].)
* S2E4 - '''Ročnik''' ([[13. 4.|13. travnja]] [[2002]].)
* S2E5 - '''Neki to vole vruće''' ([[20. 4.|20. travnja]] [[2002]].)
* S2E6 - '''Uskrs''' ([[27. 4.|27. travnja]] [[2002]].)
* S2E7 - '''Mirovina''' ([[4. 5.|4. svibnja]] [[2002]].)
* S2E8 - '''Poduzeće''' ([[11. 5.|11. svibnja]] [[2002]].)
* S2E9 - '''Komadić sreće''' ([[25. 5.|25. svibnja]] [[2002]].)
* S2E10 - '''Virtuoz''' ([[1. 6.|1. lipnja]] [[2002]].)
* S2E11 - '''Srebrni pir''' ([[8. 6.|8. lipnja]] [[2002]].)
* S2E12 - '''Prošnja''' ([[15. 6.|15. lipnja]] [[2002]].)
* S2E13 - '''Svadba''' ([[22. 6.|22. lipnja]] [[2002]].)
* S2E14 - '''Zajednički život''' ([[29. 6.|29. lipnja]] [[2002]].)
* S2E15 - '''Garsonijera''' ([[6. 7.|6. srpnja]] [[2002]].)

== Glumačka postava ==
=== Glavna glumačka postava ===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! width=&quot;150&quot; style=&quot;background:#4CBB17&quot;|Glumac/glumica
! width=&quot;150&quot; style=&quot;background:#4CBB17&quot;|Lik
! width=&quot;100&quot; style=&quot;background:#4CBB17&quot;|Sezona u seriji
|-
| [[Hrvoje Klobučar]]
| Nenad &quot;Neno&quot; Smolek
| 1-2
|-
| [[Dijana Bolanča]]
| Iva Rašelić
| 1-2
|-
| [[Slavko Brankov]]
| Stjepan &quot;Štef&quot; Smolek
| 1-2
|-
| [[Mirjana Majurec]]
| Biserka &quot;Biba&quot; Smolek
| 1-2
|-
| [[Emil Glad]]
| Franjo &quot;Franc&quot; Smolek
| 1-2
|-
| [[Filip Radoš]]
| Antun &quot;Antiša&quot; Rašelić
| 1-2
|-
| [[Mirela Brekalo]]
| Milka Rašelić
| 1-2
|-
| [[Semka Sokolović-Bertok]]
| Stana Rašelić
| 1-2
|-
| [[Vedran Mlikota]]
| Jure Rašelić
| 1-2
|-
| [[Ljubomir Kerekeš]]
| Grga
| 2
|-
| [[Galiano Pahor]]
| Flavio
| 2
|}

=== Gostujuće uloge ===
{{Glavni|Popis gostujućih uloga u &quot;Naši i vaši&quot;}}

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{IMDb title|id=0313108|title=Naši i vaši}}

{{TVSvijek|2000|2002}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Hrvatske TV-serije]]
[[Kategorija:Humoristične serije]]</text>
      <sha1>buchjo0pkv7f1u20ory8sobbl1pu8mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natalizumab</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216039</id>
    <revision>
      <id>42717035</id>
      <parentid>42694157</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29579" sha1="eht1df232nz8fbfqrs3fkuxl993q028" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| type = mab
| image = 
| mab_type = mab
| source = zu/o
| target = alfa-4 [[integrin]]
| CAS_number = 189261-10-7
| ATC_prefix = L04
| ATC_suffix = AA23
| ATC_supplemental = 
| PubChem = 
| DrugBank = BTD00083
| chemical_formula = 
| molecular_weight = 149 kDa
| bioavailability = n/a
| protein_bound = 
| metabolism = 
| elimination_half-life = 11 ± 4 dana
| licence_EU= Natalizumab
| licence_US= Natalizumab
| pregnancy_AU = C
| pregnancy_US = C
| legal_status = samo na recept
| routes_of_administration = [[IV]]
}}
'''Natalizumab''' je [[humanizovano antitelo|humanizovano]] [[monoklonalno antitelo]] protiv [[celularni adhezioni molekul|celularnog adhezionog molekula]] [[integrin|α4-integrina]]. Natalizumab se koristi u tretmanu [[multipla skleroza|multiple skleroze]] i [[Kronova bolest|Kronove bolesti]]. Ovaj lek zajednički prodaju kompanije [[Biogen Idec]] i [[Élan]] kao '''Tysabri''', a ranije be bio poznat pod imenom '''Antegren'''. Natalizumab se administrira [[Intravenozna terapija|intravenoznom infuzijom]] svakih 28 dana. Za ovaj lek se misli da dejstvuje putem redukovanja sposobnosti [[upala|inflamatornih]] [[Imunski sistem|imunih ćelija]] da se vežu za i prođu kroz ćelijske slojeve duž [[creva|intestinalne]] i [[krvno-moždana barijera|krvno-moždane barijere]]. Efektivnost natalizumaba u tretiranju simptoma obe bolesti, sprečavanju relapsa, gubitka vida, gubljenja kognitivnih sposobnosti i [[statistički značaj|značajnog]] poboljšanja [[kvalitet života|kvaliteta života]] ljudi sa multiplom sklerozom, kao i prevencije relapsa [[Kronova bolest|Kronove bolesti]].

Natalizumab je bio odobren [[2004]]. od strane [[Administracija za hranu i lekove|FDA]]. On je naknadno bio [[Spisak lekova povučenih sa tržišta‎|povučen sa tržišta]] nakon uspostavljanja veze sa tri slučaja retkog neurološkog stanja [[progresivna multifokalna leukoencefalopatija]] (PML) kad je administriran u kombinaciji sa [[interferon beta-1a|interferonom beta-1a]], još jednim [[imunosupresivi|imunosupresivnim lekom]] često korišćenim u tretmanu multiple skleroze. Nakon razmatranja bezbednosnih informacija, i pošto nije bilo drugih smrtnih slučajeva, ovaj lek je vraćen na tržište u [[Sjedinjene Američke Države|SADu]] [[2006]]. godine sa posebnim ograničenjima za izdavanje recepata. Juna [[2009]], deset PML slučajeva je bilo poznato. Međutim, dvadeset četiri [[PML]] slučaja su prijavljena od kako je lek ponovo uveden oktobra [[2009]] godine. Ovakvo naglo povećane broja fatalnih slučaja je podstaklo razmatranje uslova za primenu ovog leka od strane [[Evropska medicinska agencija|Evropske medicinske agencije]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.emea.europa.eu/pdfs/human/press/pr/67119009en.pdf |title=European Medicines Agency, Press Office, Committee for Medicinal Products for Human Use |accessdate=Oct 22 2009 |archivedate=2009-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091227131325/http://www.emea.europa.eu/pdfs/human/press/pr/67119009en.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/companyNewsAndPR/idUSLT39797520091029 |title=REUTERS ''EU agency reports 24th case of Tysabri infection''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=June2009&gt;{{cite news |title=Biogen reports 10th case of PML brain infection |agency=Reuters |author=Clarke, Toni with Steve Orlofsky and Lisa Von Ahn |date=29 June 2009 |url=http://news.yahoo.com/s/nm/20090629/hl_nm/us_biogen }}&lt;/ref&gt; Do januara [[2010]] broj [[PML]] slučaja pripisanih natalizumabu je bio 31. [[Administracija za hranu i lekove|FDA]] nije donela odluku da se ovaj lek povuče sa tržišta zato što njegova klinička koristnost nadmašuje rizike vezane za njegovu upotrebu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.webmd.com/multiple-sclerosis/news/20080801/ms-drug-tysabri-tied-to-brain-infection |title=MS Drug Tysabri Tied to Brain Infection. ''WebMD.com'' August 1, 2008.}}&lt;/ref&gt; U [[Evropska unija|Evropskoj Uniji]], ovaj lek je bio odobren za ljudsku upotrebu samo u tretmanu [[multipla skleroza|multiple skleroze]], i samo kao [[monoterapija]] zbog inicijalnih [[PML]] slučajeve. Za kasnije fatalne slučajeve, proizvođači leka tvrde da su vezani za upotrebu ranijih medikacija od strane preminulih korisnika.

Biogen Idec je najavio početak [[kliničko ispitivanje|kliničkog ispitivanja]] za Tysabri kao potencijalnog ''prvi-u-klasi'' tretmana za [[rak]] u septembru [[2008]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boston.com/business/ticker/2008/09/biogen_idec_tes.html |title=Biogen Idec testing Tysabri as a cancer treatment |date=5. 9. 2008. |accessdate=5. 9. 2008. |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029201555/http://www.boston.com/business/ticker/2008/09/biogen_idec_tes.html |archive-date=2013-10-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Indikacije ==

Natalizumab je odobren od strane [[Administracija za hranu i lekove|FDA]] za tretman [[multipla skleroza|multiple skleroze]] i [[Kronova bolest|Kronove bolesti]]. Ovaj lek je odobren je za tretman multiple skleroze u [[Evropa|Evropi]], ali je trenutno pod razmatranjem od strane [[EMEA]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fiercepharma.com/story/tysabri-safety-falls-under-emea-scrutiny/2009-10-26 |title=Tysabri safety falls under EMEA scrutiny }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = PREU&gt;{{cite web | url = http://www.emea.europa.eu/pdfs/human/press/pr/15260806en.pdf | title = Press release - European Medicines Agency: Committee for Medicinal Products for Human Use 24-27 April 2006 | date = 28. 04. 2006. | publisher = [[European Medicines Agency]] | format = PDF | accessdate = 2. 4. 2008. | archive-date = 2007-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070710205028/http://www.emea.europa.eu/pdfs/human/press/pr/15260806en.pdf | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

=== Multipla skleroza ===
{{further-lat|[[Multipla skleroza]] }}

Natalizumab je evaluiran u dva randomizovana, duplo-slepa, placebo-kontrolisana ispitivanja kod ljudi sa multiplom sklerozom. Obe studije su obuhvatale individue sa MS koje su prošle kroz bar jedan klinički relaps u toku prethodne godine i koje su imale Kurtckeovu [[Multipla Skleroza#EDSS skala|EDSS]] vrednost između 0 i 5. U tim ispitivanjima za natalizumab je pokazano da redukuje relapse kod individua sa MS za 68% u poređenju sa [[placebo]]m, margina koja je daleko veća nego kod drugih odobrenih MS terapija.&lt;ref name = Polman&gt;{{cite journal |author=Polman CH, O'Connor PW, Havrdova E, ''et al.'' |title=A randomized, placebo-controlled trial of natalizumab for relapsing forms of multiple sclerosis |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-03-02_354_9/page/898 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=354 |issue=9 |pages=899–910 |year=2006 |pmid=16510744 |doi=10.1056/NEJMoa044397 |last12=Lynn |first12=F |last13=Panzara |first13=MA |last14=Sandrock |first14=AW |last15=Affirm |first15=Investigators}}&lt;/ref&gt; Natalizumab je takođe usporio progresiju onesposobljenosti kod pacijenata sa relapsnom MS.&lt;ref name = Polman/&gt;&lt;ref name = EU&gt;{{cite web | url = http://www.emea.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/tysabri/H-603-PI-en.pdf | format = PDF | title = TYSABRI:  ANNEX I&amp;nbsp;– SUMMARY OF PRODUCT CHARACTERISTICS | publisher = [[European Medicines Agency]] | accessdate = 9. 3. 2008. | archive-date = 2007-08-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070820004935/http://www.emea.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/tysabri/H-603-PI-en.pdf | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; U kombinaciji sa [[interferon beta-1a|interferonom beta-1a]] (IB1A), relapsiranje i razvoj invalidnosti su redukovani više nego samo sa IB1A.&lt;ref name=&quot;pmid18354844&quot;/&gt; Dodatna korist upotrebe natalizumaba za pacijente sa relapsnom MS je umanjenje gubitka vida,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Balcer LJ, Galetta SL, Calabresi PA, ''et al.'' |title=Natalizumab reduces visual loss in patients with relapsing multiple sclerosis |url=https://archive.org/details/sim_neurology_2007-04-17_68_16/page/1298 |journal=Neurology |volume=68 |issue=16 |pages=1299–304 |year=2007 |pmid=17438220 |doi=10.1212/01.wnl.0000259521.14704.a8 |last12=Phillips |first12=JT |last13=Polman |first13=CH |last14=Radue |first14=EW |last15=Rudick |first15=RA |last16=Stuart |first16=WH |last17=Wajgt |first17=A |last18=Weinstock-Guttman |first18=B |last19=Wynn |first19=DR |last20=Lynn |first20=F |last21=Panzara |first21=MA}}&lt;/ref&gt; značajno povećanje proporcije individua be daljih manifestacija bolesti,&lt;ref&gt;{{cite conference | first = S | last = Galetta | coauthors = ''et al.'' | title = Natalizumab Increases the Proportion of Patients Free of Clinical or MRI Disease Activity in Relapsing Multiple Sclerosis | date = 18. 04. 2008. | booktitle = unpublished/unpresented conference poster | url = http://www.abstracts2view.com/aan2008chicago/view.php?nu=AAN08L_P02.156 | accessdate = 11. 03. 2008. | archivedate = 2008-03-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080321095120/http://www.abstracts2view.com/aan2008chicago/view.php?nu=AAN08L_P02.156 }}; industry publication - {{cite web | url = http://www.elan.com/news/full.asp?ID=1061738 | title = New TYSABRI Data to Be Presented at the European Committee for Treatment and Research in Multiple Sclerosis | publisher = Élan | accessdate = 9. 3. 2008. | date = 11. 10. 2007. | archive-date = 2007-10-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071029041416/http://www.elan.com/news/full.asp?ID=1061738 }}&lt;/ref&gt; znatno poboljšanje kvaliteta života kod relapsirajućih individua,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Rudick RA, Miller DM |title=Health-related quality of life in multiple sclerosis : current evidence, measurement and effects of disease severity and treatment |journal=CNS drugs |volume=22 |issue=10 |pages=827–39 |year=2008 |pmid=18788835 |doi= 10.2165/00023210-200822100-00004|url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Rudick RA, Miller D, Hass S, ''et al.'' |title=Health-related quality of life in multiple sclerosis: effects of natalizumab |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2007-10_62_4/page/335 |journal=Ann. Neurol. |volume=62 |issue=4 |pages=335–46 |year=2007 |pmid=17696126 |doi=10.1002/ana.21163 |last12=Miller |first12=DH |last13=O'connor |first13=PW |last14=Phillips |first14=JT |last15=Polman |first15=CH |last16=Radue |first16=EW |last17=Stuart |first17=WH |last18=Wajgt |first18=A |last19=Weinstock-Guttman |first19=B |last20=Wynn |first20=DR |last21=Lynn |first21=F |last22=Panzara |first22=MA |last23=Affirm And Sentinel |first23=Investigators}}&lt;/ref&gt; redukcija gubitka kognitivnih sposobnosti,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.pslgroup.com/dg/265832.htm | title = New Data on Natalizumab Demonstrate Significant Improvement in Cognitive Function in Patients With Multiple Sclerosis | publisher = Doctor's Guide | date = 28. 09. 2006. | accessdate = 9. 3. 2008. | archive-date = 2008-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080211191749/http://www.pslgroup.com/dg/265832.htm | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; redukcija hospitalizacije i upotrebe [[kortikosteroid|steroida]],&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.webwire.com/ViewPressRel.asp?aId=21727 | title = New Pharmacoeconomic Data On TYSABRI Demonstrate Significant Reduction In Steroid Use And Hospitalizations In Patients With Multiple Sclerosis | publisher = webwire | date = 06. 10. 2006. | accessdate = 9. 3. 2008. }}&lt;/ref&gt; i prevencija formiranja novih [[lezija]].&lt;ref name = Polman/&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Miller DH, Soon D, Fernando KT, ''et al.'' |title=MRI outcomes in a placebo-controlled trial of natalizumab in relapsing MS |url=https://archive.org/details/sim_neurology_2007-04-24_68_17/page/1390 |journal=Neurology |volume=68 |issue=17 |pages=1390–401 |year=2007 |pmid=17452584 |doi=10.1212/01.wnl.0000260064.77700.fd |last12=Hutchinson |first12=M |last13=Havrdova |first13=E |last14=Lublin |first14=FD |last15=Giovannoni |first15=G |last16=Wajgt |first16=A |last17=Rudick |first17=R |last18=Lynn |first18=F |last19=Panzara |first19=MA |last20=Sandrock |first20=AW |last21=Affirm |first21=Investigators}}&lt;/ref&gt; Za oko 6% of individua koje su primale natalizumab je nađeno da razvijaju trajna [[Antitelo|antitela]] za ovaj lek, što umanjuje njegovu efikasnost&lt;ref name=&quot;pmid18354844&quot;&gt;{{cite journal |author= |title=Natalizumab: new drug. Multiple sclerosis: risky market approval |journal=Prescrire Int |volume=17 |issue=93 |pages=7–10 |year=2008 |pmid=18354844 |doi= |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18360634&quot;&gt;{{cite journal |author=Hutchinson M |title=Natalizumab: A new treatment for relapsing remitting multiple sclerosis |journal=Ther Clin Risk Manag |volume=3 |issue=2 |pages=259–268 |year=2007 |pmid=18360634 |doi=10.2147/tcrm.2007.3.2.259 |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&amp;pubmedid=18360634 |accessdate=2008-04-22 |pmc=1936307 }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Calabresi PA, Giovannoni G, Confavreux C, ''et al.'' |title=The incidence and significance of anti-natalizumab antibodies: results from AFFIRM and SENTINEL |url=https://archive.org/details/sim_neurology_2007-10-02_69_14/page/n69 |journal=Neurology |volume=69 |issue=14 |pages=1391–403 |year=2007 |pmid=17761550 |doi=10.1212/01.wnl.0000277457.17420.b5 |last12=Radue |first12=EW |last13=Rudick |first13=RA |last14=Stuart |first14=WH |last15=Lublin |first15=FD |last16=Wajgt |first16=A |last17=Weinstock-Guttman |first17=B |last18=Wynn |first18=DR |last19=Lynn |first19=F |last20=Panzara |first20=MA |last21=Affirm And Sentinel |first21=Investigators}}&lt;/ref&gt; i proizvodi reakcije tokom [[infuzije]] leka, kao i hipersenzitivnost.&lt;ref name=&quot;pmid18354844&quot;/&gt; Natalizumab je odobren u [[Sjedinjene Američke Države|SADu]] i [[Evropska unija|Evropskoj Uniji]]. On je indiciran kao [[monoterapija]] (ne kombinuje se sa drugim lekovima) za tretman visoko aktivne relapsno remitujuće MS uprkos prethodnih tretmana.&lt;ref name = EU/&gt; Natalizumab daje ograničeno poboljšanje efikasnoti u poređenju sa drugim tretmanima za MS, ali zbog nedostatka informacija o njegovoj dugotrajnoj upotrebi, kao i potencijalno fatalnih ishoda, rezervisanost je izražena u pogledu upotrebe ovog leka izvan opsega komparativnog istraživanja sa postojećim medikacijama.&lt;ref name=&quot;pmid18354844&quot;/&gt;

=== Kronova bolest ===
{{Further-lat|[[Kronova bolest]]}}

Nekoliko randomizovanih kontrolisanih ispitivanja su demonstrirala da je natalizumab efektivan u povećanju stope [[remisija (medicina)|remisije]]&lt;ref name=&quot;pmid12510039&quot;&gt;{{cite journal |author=Ghosh S, Goldin E, Gordon F, Malchow H, Rask-Madsen J, Rutgeerts P, Vyhnálek P, Zádorová Z, Palmer T, Donoghue S |title=Natalizumab for active Crohn's disease |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-01-02_348_1/page/24 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=348 |issue=1 |pages=24–32 |year=2003 |pmid=12510039 |doi=10.1056/NEJMoa020732}}&lt;/ref&gt; i održavanja bez-simptomskog stanja&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Feagan BG, Sandborn WJ, Hass S, Niecko T, White J |title=Health-related quality of life during natalizumab maintenance therapy for Crohn's disease |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-gastroenterology_2007-12_102_12/page/2737 |journal=Am. J. Gastroenterol. |volume=102 |issue=12 |pages=2737–46 |year=2007 |pmid=18042106 |doi=10.1111/j.1572-0241.2007.01508.x}}&lt;/ref&gt; kod pacijenata sa [[Kronova bolest|Kronovom bolesti]]. Natalizumab je možda podesan za pacijente koji nisu reagovali na medikacije koje blokiraju [[TNF-alfa]] kao što je [[infliksimab]].&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Michetti P, Mottet C, Juillerat P, ''et al.'' |title=Severe and steroid-resistant Crohn's disease |journal=Digestion |volume=76 |issue=2 |pages=99–108 |year=2007 |pmid=18239400 |doi=10.1159/000111023}}&lt;/ref&gt; Postoje podaci koji podržavaju ideju da kombinovani tretman Kronove bolesti sa natalizumabom i [[infliksimab]]om može biti koristan u induciranju remisije.&lt;ref name = Sands&gt;{{cite journal |author=Sands BE, Kozarek R, Spainhour J, ''et al.'' |title=Safety and tolerability of concurrent natalizumab treatment for patients with Crohn's disease not in remission while receiving infliximab |journal=Inflamm. Bowel Dis. |volume=13 |issue=1 |pages=2–11 |year=2007 |pmid=17206633 |doi=10.1002/ibd.20014 |url=}}&lt;/ref&gt; Tretman adolescentnih pacijenata sa natalizumabom je demonstrirao efektivnost sličnu onoj što je zapažena kod odraslih pacijenata.&lt;ref name = Hyams&gt;{{cite journal |author=Hyams JS, Wilson DC, Thomas A, ''et al.'' |title=Natalizumab therapy for moderate to severe Crohn disease in adolescents |journal=J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr. |volume=44 |issue=2 |pages=185–91 |year=2007 |pmid=17255829 |doi=10.1097/01.mpg.0000252191.05170.e7 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?an=00005176-200702000-00006}}&lt;/ref&gt;

Januara [[2008]], [[Administracija za hranu i lekove|FDA]] je odobrila natalizumab za indukcije remisije i održavanja remisije za umereno do jake [[Kronova bolest|Kronove bolesti]].&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.fda.gov/bbs/topics/NEWS/2008/NEW01775.html | publisher = [[Food and Drug Administration]] | title = FDA Approves Tysabri to Treat Moderate-to-Severe Crohn's Disease | date = 14. 01. 2008. | accessdate = 9. 3. 2008. | archive-url = https://web.archive.org/web/20090523235718/http://www.fda.gov/bbs/topics/NEWS/2008/NEW01775.html | archive-date = 2009-05-23 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Ovaj lek nije odobren za ovakvu upotrebu u [[Evropska unija|Evropskoj Uniji]] zbog zabrinutosti da rizik/korist odnos nije dovoljno povoljan.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.emea.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/natalizumab/H-624-RAR-en.pdf | title = Refusal CHMP assessment report for natalizumab | format = PDF | date = 15. 11. 2007. | publisher = [[European Medicines Agency]] | accessdate = 2. 4. 2008. }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{PDF|[http://www.emea.europa.eu/pdfs/human/opinion/Natalizumab_Q&amp;A_53096407en.pdf lay-summary]|78.5&amp;nbsp;KB}}&lt;/ref&gt;

== Nepoželjni efekti ==
Uobičajeni nepoželjni efekti obuhvataju [[iscrpljenost]] i [[Alergija|alergijske reakcije]] sa niskim rizikom od [[Anafilaktični šok|anafilaksije]],&lt;ref name=&quot;pmid17876741&quot;&gt;{{cite journal |author=Horga A, Horga de la Parte JF |title=[Natalizumab in the treatment of multiple sclerosis] |language=Spanish; Castilian |journal=Rev Neurol |volume=45 |issue=5 |pages=293–303 |year=2007 |pmid=17876741 |doi= |issn=}}&lt;/ref&gt; [[glavobolja|glavobolju]], [[mučnina|mučninu]], [[prehlada|prehladu]] i pogoršanje [[Kronova bolest|Kronove bolesti]] kod malog dela pacijenata.&lt;ref name = Sands/&gt; Adolescenti oboleli od [[Kronova bolest|Krovom bolesti]] doživljavaju glavobolje, [[groznica|groznicu]] i pogoršanje [[Kronova bolest|bolesti]].&lt;ref name = Hyams/&gt; Natalizumab je [[Kontraindikacija|kontraindiciran]] za ljude sa poznatom hipersenzitivnošću na lek ili njegove komponente, i kod pacijenata sa [[PML]] istorijom.

[[Post-prodajni nadzor]] je [[2008]] je pokazao da 0.1% pacijenata koji koriste natalizumab doživljavaju klinički značajna oštećenja [[jetra|jetre]], što je navelo [[Administracija za hranu i lekove|FDA]], [[EMEA]] i proizvođače da preporuče da se upotreba leka obustavi kod pacijenata sa [[хепатитис А|žuticom]] ili drugom evidencijom značajnog oštećenja jetre.&lt;ref name=&quot;FDA Safety Alerts for Drugs&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fda.gov/medwatch/safety/2008/safety08.htm#Tysabri |title=FDA MedWatch - 2008 Safety Information Alerts |publisher=[[Food and Drug Administration]] |accessdate=5. 4. 2008. |date=28. 02. 2008. |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525085008/http://www.fda.gov/medwatch/safety/2008/safety08.htm#Tysabri |archive-date=2009-05-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;EMEA press release&quot;&gt;{{cite web |url=http://emea.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/tysabri/PR_Tysabri_13948908en.pdf |format=PDF |title=EMEA concludes new advice to doctors and patients for Tysabri (natalizumab) needed |accessdate=5. 4. 2008. |date=20. 03. 2008. |publisher=[[European Medicines Agency]] |pages= |language=English |quote= }}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Q&amp;A&gt;{{cite web | url = http://emea.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/tysabri/Q&amp;A_Tysabri_14590808en.pdf | format = PDF | title = Questions and answers on Tysabri and liver injury | publisher = [[European Medicines Agency]] | date = 20. 03. 2008. | accessdate = 14. 04. 2008. | archive-url = https://web.archive.org/web/20091008210056/http://www.emea.europa.eu/humandocs/PDFs/EPAR/tysabri/Q%26A_Tysabri_14590808en.pdf | archive-date = 2009-10-08 | url-status = dead }}; [http://www.nelm.nhs.uk/Record%20Viewing/vR.aspx?id=591422 lay-summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611111842/http://www.nelm.nhs.uk/Record%20Viewing/vR.aspx?id=591422 |date=2008-06-11 }}, [http://www.medscape.com/viewarticle/570796 second summary]&lt;/ref&gt; Ova stopa uporediva sa drugim imunosupresivnim lekovima.&lt;ref name=&quot;titleMultiple Sclerosis - Natalizumab (Tysabri) Can Rarely Cause Liver Problems&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.healthcentral.com/multiple-sclerosis/c/6639/21073/liver/ |title=Multiple Sclerosis - Natalizumab (Tysabri) Can Rarely Cause Liver Problems |author=Kenneth Gross, M.D. |date = 3. 3. 2008. |accessdate = 5. 4. 2008. |format= |work=}}&lt;/ref&gt; Evidencija [[hepatotoksičnost]]i u obliku povećanih nivoa [[bilirubin]]a i [[transaminaza|transaminaze]] u krvi se može javiti već nakon šest dana nakon inicijalne doze; reakcije su nepredvidive i mogu se javiti čak i ako pacijent ne reaguje na prethodni tretman.&lt;ref name = DHP&gt;{{cite web | url = http://www.fda.gov/medwatch/safety/2008/Tysabri_dhcp_letter.pdf | format = PDF | title = Important safety information:  Dear Healthcare Practitioner letter | publisher = Biogen Idec and Élan | date = 1. 2. 2008. | accessdate = 11. 04. 2008. | last = Panzara | first = M | coauthors = Francis V | archive-url = https://web.archive.org/web/20090512083812/http://www.fda.gov/medwatch/safety/2008/Tysabri_dhcp_letter.pdf | archive-date = 2009-05-12 | url-status = dead }}; [http://www.medpagetoday.com/ProductAlert/Prescriptions/tb/8522 lay summary]&lt;/ref&gt;

Natalizumab je takođe bio povezan sa [[melanom]]om, mada ova asocijacija nije jasna.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Mullen JT, Vartanian TK, Atkins MB |title=Melanoma complicating treatment with natalizumab for multiple sclerosis |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-02-07_358_6/page/646 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=358 |issue=6 |pages=647–8 |year=2008 |pmid=18256405 |doi=10.1056/NEJMc0706103}}&lt;/ref&gt; Dugoročni efekti leka su nepoznati&lt;ref name=&quot;pmid18389881&quot;&gt;{{cite journal |author=van Bronswijk H, Dubois EA, van Gerven JM, Cohen AF |title=[New drugs; natalizumab] |language=Dutch; Flemish |journal=Ned Tijdschr Geneeskd |volume=152 |issue=9 |pages=499–500 |year=2008 |pmid=18389881 |doi= |url=}}&lt;/ref&gt; i bila je izražena zabrinutost u vezi rizika od [[infekcija|infekcije]] i [[rak]]a.&lt;ref name=&quot;pmid18354844&quot;/&gt;

[[Progresivna multifokalna leukoencefalopatija]], jedna oportunistička infekcija uzrokovana [[JC virus]]om, koja se tipično javlja kod pacijenata koji su [[Imunodeficijencija|imuno-kompromitovani]], se razvila kod sedam pacijenata koji su koristili natalizumab &lt;ref name=&quot;BloombergDec152008&quot;&gt;{{cite news |first = Robert T. |last = Greene |title = Biogen, Elan Report Brain Illness in Tysabri Patient | url = http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&amp;sid=ahUhAZaAQqgs&amp;refer=home | agency = Bloomberg.com | date = December 15, 2008 | accessdate = December 21, 2008 | language = English}}&lt;/ref&gt;; tri slučaja su primećena u kliničkim ispitivanjima [[2006]]&lt;ref name=&quot;pmid15947080&quot;&gt;{{cite journal |author=Van Assche G, Van Ranst M, Sciot R, ''et al.'' |title=Progressive multifocal leukoencephalopathy after natalizumab therapy for Crohn's disease |journal=N. Engl. J. Med. |volume=353 |issue=4 |pages=362–8 |date=July 2005 |pmid=15947080 |doi=10.1056/NEJMoa051586 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2005-07-28_353_4/page/362}}&lt;/ref&gt; što je dovelo do privremenog povlačenja leka sa tržišta; dva slučaja su prijavljene [[Administracija za hranu i lekove|FDAu]] avgusta [[2008]] &lt;ref name=&quot;FDAAug2008&quot;&gt;{{Cite web | url= http://www.fda.gov/cder/drug/InfoSheets/HCP/natalizumab2008HCP.htm | title= Natalizumab Injection for Intraveneous &lt;nowiki&gt;[''sic'']&lt;/nowiki&gt; Use (marketed as Tysabri) | accessdate= December 22, 2008 | author= U.S. Food and Drug Administration | date= August 2008 | archive-url= https://web.archive.org/web/20081219002812/http://www.fda.gov/cder/drug/InfoSheets/HCP/natalizumab2008HCP.htm | archive-date= 2008-12-19 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;; i dva slučaja su objavljena decembra [[2008]] &lt;ref name=BloombergDec152008/&gt;. Nedavna preliminarna studija sugestira da pacijenti koji koriste ovaj lek duže od 12 meseci imaju jedanaest puta veći [[PML]] rizik.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Chen Y et al. |title=Asymptomatic reactivation of JC virus in patients treated with natalizumab |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-09-10_361_11/page/1066 |journal=N Engl J Med |year=2009 |volume=361 |pages=1067}}&lt;/ref&gt;

== Mehanizam akcije ==
[[Datoteka:AntibodyChains.svg|thumb|200px|Struktura generičnog [[antitelo|antitela]]]]

Natalizumab je [[humanizovano antitelo|humanizovano]] [[monoklonalno antitelo]] protiv alfa-4 (α4) [[integrin]]a. Ovo je prvi lek u klasi selektivnih inhibitora adhezionih molekula. [[α4-integrin|Integrin α4]] je neophodan za omugućavanje ulaza [[leukocit|belih krvnih zrnaca]] u [[organ]]e. [[Mehanizam akcije]] natalizumaba se veruje da je inhibicija prelaska tih imunih ćelija iz krvnih sudova.&lt;ref name=Rice2005&gt;{{cite journal |author=Rice GP, Hartung HP, Calabresi PA |title=Anti-alpha4 integrin therapy for multiple sclerosis: mechanisms and rationale |url=https://archive.org/details/sim_neurology_2005-04-26_64_8/page/1336 |journal=Neurology |volume=64 |issue=8 |pages=1336–42 |year=2005 |pmid=15851719 |doi=10.1212/01.WNL.0000158329.30470.D0 }}&lt;/ref&gt;

=== Multipla skleroza ===
Simptom-uzrokujuće [[lezija|lezije]] [[multipla skleroza|multiple skleroze]] se veruje da nastaju kad [[upala|inflamatorne]] ćelije kao što su [[T-limfocit]]i prođu kroz [[krvno-moždana barijera|krvno-moždanu barijeru]] putem interakcije sa receptorima na [[endotel|endotelnim ćelijama]]. Natalizumab izgleda da umanjuje prenos imunih ćelija u [[centralni nervni sistem]] putem interakcije sa [[VLA-4|α4β1-integrin receptor molekulima]] na ćelijskoj površini. Ovaj efekat izgleda da se javlja na endotelnim ćelijama koje izražavaju [[VCAM-1]] gen, i [[parenhima]]l ćelijama koje izražavaju [[osteopontin]] gen. Kod životinja koje se koriste u MS modelima, ponovljeno doziranje natalizumaba je reduciralo migraciju [[leukocit]]a u moždane parenhime, i došlo je do umanjenja lezija, mada je neizvesno da li je to klinički značajno kod ljudi.&lt;ref name=&quot;Tysabri label&quot;&gt;{{cite web |url=http://tysabri.com/en_US/tysb/footer/TYSABRI-pi.pdf |format=PDF|title=Final TYSABRI PI |accessdate = 13. 03. 2008. |work=}}&lt;/ref&gt;

Individue obelele od [[multipla skleroza|multiple sklerozeđđ koje su dozirane sa natalizumabom su demonstrirale povećanje broja [[CD34]]-izražavajućih ćelija, sa pikom ekspresije nakon 72 sata.&lt;ref name=&quot;pmid18235044&quot;&gt;{{cite journal |author=Zohren F, Toutzaris D, Klarner V, Hartung HP, Kieseier B, Haas R |title=The monoclonal anti-VLA4 antibody natalizumab mobilizes CD34+ hematopoietic progenitor cells in humans |journal=[[Blood]] |volume= 111|issue= 7|pages= 3893|year=2008 |pmid=18235044 |doi=10.1182/blood-2007-10-120329 |url=http://www.bloodjournal.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=18235044}}&lt;/ref&gt;

=== Kronova bolest ===

Interakcija [[α4β7 integrin]]a i [[adresin]] (isto poznatih kao MADCAM1) endotelnih ćelijskih receptora se veruje da doprinosi hroničnoj inflamaciji creva koja uzrokuje [[Kronova bolest|Kronovu bolest]]. [[Adresin]] je prvenstveno izražen u endotelnim [[venula]]ma u [[tanka crevima|tankim crevima]] i on je kritičan u vođenju [[T-limfocit]]a i [[limfni sistem|limfatičnim tkivima]]. Mesta aktivne inflamacije creva kod obolelih od [[Kronova bolest|Kronove bolesti]] imaju povišeno izražavanje adresina, što sugeriše da možda postoji veza između inflamacije i ovoj receptora. Natalizumab može da blokira interakciju između [[α4β7 integrin]]a i [[adresin]]a na mestima [[upala|inflamacije]]. [[Životinjski model]]i su utvrdili povišene nivoe [[VCAM-1]] ekspresije kod miševa sa [[iritabilni crevni sindrom|iritabilnim crevnim sindromom]] (IBS) i [[VCAM-1]] gen može isto tako da igra ulogu u [[Kronova bolest|Kronovoj bolesti]] mada njegova uloga još uvek nije razjašnjena.&lt;ref name = &quot;Tysabri label&quot;/&gt;

== Povezano ==
* [[Antitelo]]

== Literatura ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.tysabri.com/ Tysabri Natalizumab]
* [http://www.elan.com/Products/united_states/tysabri_information_center.asp Elanov Tysabri informacioni center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629051735/http://www.elan.com/Products/united_states/tysabri_information_center.asp |date=2009-06-29 }}
* [http://www.biogenidec.com/site/019_2.html Biogenov Tysabri informacioni center]
{{-}}
{{Grupe lekova}}
{{Imunosupresanti}}
{{HumanizovaniMonoklonali}}

[[Kategorija:Monoklonalna antitela]]
[[Kategorija:Imunosupresanti]]
[[Kategorija:Lijekovi povučeni sa tržišta]]</text>
      <sha1>eht1df232nz8fbfqrs3fkuxl993q028</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruska Republika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219682</id>
    <revision>
      <id>42716907</id>
      <parentid>42457008</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J-1000101</username>
        <id>399823</id>
      </contributor>
      <comment>popravio infokutiju</comment>
      <origin>42716907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5959" sha1="it5sc35y43lcddc19z9cdelybbace7d" xml:space="preserve">{{about|kratkotrajnom državnopravnom entitetu na području današnje Rusije 1917. godine|suvremenu državu|Ruska Federacija|suvremene ruske republike|Federalni subjekti Rusije}}

{{Infokutija bivša zemlja
|konvencionalno_dugo_ime = Ruska Republika
|domaće_ime  = Российская республика&lt;br /&gt;''Rosijskaja respublika''
|kratko_ime  = Rusija
|ime_genitiv = Rusije
|kontinent = Eurazija
|zemlja = Rusija
|status = &lt;div style=&quot;padding-bottom:0.3em;&quot;&gt;[[privremena vlada]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(15. mart &amp;ndash; 14. septembar 1917)&lt;/small&gt;&lt;/div&gt; [[republika]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(14. septembar &amp;ndash; 7. novembar 1917)&lt;/small&gt;
|p1 = Ruska Imperija
|zastava_p1 = Flag of Russia.svg
|s1 = Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika{{!}}&lt;small&gt;Ruska SFSR&lt;/small&gt;
|zastava_s1 = Socialist red flag.svg
|s2 = Transkavkaska Demokratska Federativna Republika{{!}}&lt;small&gt;Transkavkaska DFR&lt;/small&gt;
|zastava_s2 = Flag of the Transcaucasian Federation.svg
|s3 = Kraljevina Finska (1918){{!}}&lt;small&gt;Kraljevina Finska&lt;/small&gt;
|zastava_s3 = Flag of Finland 1918-1920 (State).svg
|s4 = Estonija{{!}}&lt;small&gt;Estonija&lt;/small&gt;
|zastava_s4 = Flag of Estonia.svg
|s5 = Kneževina Kurland i Semigalija (1918){{!}}{{nowrap|&lt;small&gt;Kurland i Semigalija&lt;/small&gt;}}
|zastava_s5 = Flag of Courland (state).svg
|s6 = Kraljevina Litvanija (1918){{!}}&lt;small&gt;Kraljevina Litvanija&lt;/small&gt;
|zastava_s6 = Flag of Lithuania 1918-1940.svg
|s7 = Kraljevina Poljska (1916-1918){{!}}&lt;small&gt;Kraljevina Poljska&lt;/small&gt;
|zastava_s7 = Flag of Poland.svg
|s8 = Bjeloruska Narodna Republika{{!}}&lt;small&gt;Bjeloruska NR&lt;/small&gt;
|zastava_s8 = Flag of Belarus (1991-1995).svg
|s9 = Moldavska Demokratska Republika{{!}}&lt;small&gt;Moldavska DR&lt;/small&gt;
|zastava_s9 = Flag of the Moldavian Democratic Republic.svg
|s10 = Ukrajinska Država{{!}}&lt;small&gt;Ukrajinska Država&lt;/small&gt;
|zastava_s10 = Flag of Ukrainian People's Republic 1917.svg
|s11 = Donska Republika{{!}}&lt;small&gt;Donska Republika&lt;/small&gt;
|zastava_s11 = Flag of Don Cossacks.svg
|s12 = Kubanska Narodna Republika{{!}}&lt;small&gt;Kubanska NR&lt;/small&gt;
|zastava_s12 = Flag of Kuban People's Republic.svg
|s13 = Planinska Republika Sjevernog Kavkaza{{!}}&lt;small&gt;Planinska Republika&lt;/small&gt;
|zastava_s13 = Flag of the Mountainous Republic of the Northern Caucasus.svg
|s14 = Alaška Autonomija{{!}}&lt;small&gt;Alaška Autonomija&lt;/small&gt;
|zastava_s14 = Flag of the Alash Autonomy.svg
|slika_zastava = Flag of Russia.svg
|zastava = Zastava Rusije
|slika_grb = Coat of arms of the Russian Republic (1917).svg
|grb = Grb Rusije
|državna_himna  = [[Rabočaja Marseljeza]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Radnička Marseljeza&lt;small&gt; 
|slika_karta = Russian Republic in 1917.svg
|slika_karta_opis = Područja pod kontrolom Ruske Republike
|glavni_grad = {{nowrap|[[Sankt Peterburg|Petrograd &lt;small&gt;(danas Sankt Peterburg)&lt;/small&gt;]]}}
|domaći_jezici = [[Ruski jezik|ruski]]
|vlast_tip = [[Ruska privremena vlad|Privremena vlada]]
|titula_vođa = [[Ministri-predsjednici Ruske privremene vlade|Ministar predsjednik]]
|vođa1 = Georgij Ljvov
|godina_vođa1 = 15. mart &amp;ndash; 21. jul 1917
|vođa2 = Aleksandar Kerenski
|godina_vođa2 = 21. jul  &amp;ndash; 7. novembar 1917
|legislature = 
|era = prvi svjetski rat
|događaj_početak = [[Februarska revolucija]]
|datum_početak = 15. mart
|godina_početak  = 1917
|datum_događaj1 = 14. septembar
|događaj1 = proglašena republika
|godina_događaj1 = 1917
|događaj_kraj = [[Oktobarska revolucija]]
|datum_kraj = 7. novembar
|godina_kraj = 1917
|valuta = [[Ruska rublja|rublja]]
|danas = {{unbulleted list |{{flagcountry|Rusija}} |{{flagcountry|Finska}} |{{flagcountry|Poljska}} |{{flagcountry|Estonija}} |{{flagcountry|Latvija}} |{{flagcountry|Litva}} |{{flagcountry|Bjelorusija}} |{{flagcountry|Moldova}} |{{flagcountry|Ukrajina}} |{{flagcountry|Gruzija}} |{{flagcountry|Armenija}} |{{flagcountry|Azerbejdžan}} |{{flagcountry|Kazahstan}} |{{flagcountry|Uzbekistan}} |{{flagcountry|Turkmenistan}} |{{flagcountry|Kirgistan}} |{{flagcountry|Tadžikistan}} }}
}}
{{Istorija Rusije}}

'''Ruska Republika''' ({{lang-rus|Российская республика|r=Rosijskaja respublika}}) je bio kratkotrajni državno-pravni entitet koji je 1917. postojao na području [[Ruska Imperija|Ruske Imperije]] u prvim mjesecima nakon izbijanja [[Ruska revolucija 1917|ruske revolucije]] kao njen ''[[de iure]]'' nasljednik. Nastao je nakon [[Februarska revolucija|februarske revolucije]] i abdikacije posljednjeg cara [[Nikolaj II od Rusije|Nikolaja II]], koga je zamijenila [[Ruska privremena vlada|Privremena vlada Rusije]] ({{lang-ru|Временное правительство России}}). Ona je [[priznanje vlade|međunarodno priznata]], prije svega od strane dotadašnjih ruskih saveznika iz [[Antanta|Antante]], kojima se obavezala da će kao i njeni carski prethodnici, nastaviti voditi [[prvi svjetski rat]]. Njen autoritet je, međutim, od samog početka bio načet dubokom nepopularnošću rata, okupacijom zapadnih dijelova zemlje od strane [[Centralne sile|Centralnih sila]], brojnim [[nacionalizam|nacionalističkim]] i [[separatizam|separatističkim]] pokretima u ne-ruskim područjima, ali najviše od svega revolucionalnom agitacijom od strane [[radikalna ljevica|radikalno lijevih]] grupa na čelu sa [[Ruska komunistička partija|Boljševičke partije]] koje su formirale vlastite organe vlasti poznate kao [[sovjeti]]. Tako stvoreno [[dvovlašće]] je okončano [[Oktobarska revolucija|Oktobarskom revolucijom]] 1917. kada je Privremena vlada oborena; na najvećem dijelu njenog teritorija su boljševici osnovali [[Ruska SFSR|Rusku Sovjetsku Republiku]], koja će kasnije postati poznata kao Ruska SFSR, odnosno začetak [[SSSR|Sovjetskog Saveza]].

== Glavne institucije ==
* [[Državna duma Ruskog Carstva]]
* [[Privremeno vijeće Ruske Republike]]
* [[Kongres sovjeta]]
* [[Ruska privremena vlada]]
* [[Direktorat (Rusija)]]

== Povezano ==
* [[Petrogradski sovjet]]

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Ruska revolucija]]</text>
      <sha1>it5sc35y43lcddc19z9cdelybbace7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nahilu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219738</id>
    <revision>
      <id>42717014</id>
      <parentid>42218163</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2045" sha1="58kh5dz5k20l2j31mhfwiqnha4by9fc" xml:space="preserve">{{Otok
| ime           = Nahilu
| izvorno ime   = {{fa icon}} نخیلو
| karta         = 
| karta opis    = 
| lokacija      = [[Perzijski zaljev]]
| arhipelag     = 
| širina-stupnjevi = 27 | širina-minute = 49 | širina-sekunde = 20 | širina-oznaka = N
| dužina-stupnjevi = 51 | dužina-minute = 28 | dužina-sekunde = 17 | dužina-oznaka = E
| iso-regija    = IR-06
| država        = {{flag|Iran}}
| gl. naselje   = nema
| površina      = 0,75
| obalna linija = 
| stanovništvo  = nenaseljen
| slika         = 
| slika opis    = 
}}

'''Nahilu''' ([[Perzijski jezik|perz.]] نخیلو) je [[ostrvo|otočić]] smješten u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] odnosno [[iran]]skoj [[Bušeherska pokrajina|Bušeherskoj pokrajini]]. Od [[Kopno|kopna]] na sjeveroistoku udaljen je 5&amp;nbsp;km, a od susjednog otoka [[Džabrin]]a na sjeverozapadu 3 [[kilometar|km]]. Otok ima površinu od 0,75 [[kvadratni kilometar|km²]] i maksimalna [[nadmorska visina]] mu je 3 [[Metar|m]]. Zona oko [[Ušće|ušća]] rijeke [[Mand]] uključujući otoke Nahilu i [[Omol-Karam]] ima visok stupanj [[bioraznolikost]]i i [[stanište]]m je [[Morske kornjače|morskim kornjačama]] odnosno raznim vrstama [[ptica]]. Cjelokupna zona pripada [[Zaštićeno područje Mand|Zaštićenom području Mand]], a njen dio od Nahilua do gradića [[Dajer]]a godine [[2008]]. izdvojen je u [[Nacionalni park Nahilu-Dajer]].

== Veze ==
* [[Perzijski zaljev]]
* [[Popis iranskih otoka]]

== Vanjske veze ==
* {{eng icon}} Iran Daily: [https://web.archive.org/web/20241127174600/http://www.newsxs.com/en/go/8323785/2041/ ''Dayer-Nakhiloo National Park: A Birds Paradise'']
* {{eng icon}} Asghar Mobaraki: [http://www.ioseaturtles.org/pom_detail.php?id=109 ''Sea turtle situation, studies and conservation in the Islamic Republic of Iran''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307053353/http://ioseaturtles.org/pom_detail.php?id=109 |date=2016-03-07 }}

[[Kategorija:Otoci u Iranu]]
[[Kategorija:Otoci Perzijskog zaljeva]]
[[Kategorija:Bušeherska pokrajina]]</text>
      <sha1>58kh5dz5k20l2j31mhfwiqnha4by9fc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Omol-Karam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219746</id>
    <revision>
      <id>42717278</id>
      <parentid>42218217</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2121" sha1="pdf2sz9snyrh0pav87dmafrzmhwct82" xml:space="preserve">{{Otok
| ime           = Omol-Karam
| izvorno ime   = {{fa icon}} ام‌الکرم
| karta         = 
| karta opis    = 
| lokacija      = [[Perzijski zaljev]]
| arhipelag     = 
| širina-stupnjevi = 27 | širina-minute = 50 | širina-sekunde = 2 | širina-oznaka = N
| dužina-stupnjevi = 51 | dužina-minute = 33 | dužina-sekunde = 34 | dužina-oznaka = E
| iso-regija    = IR-06
| država        = {{flag|Iran}}
| gl. naselje   = nema
| površina      = 0,38
| obalna linija = 
| stanovništvo  = nenaseljen
| slika         = 
| slika opis    = 
}}

'''Omol-Karam''' ([[Perzijski jezik|perz.]] ام‌الکرم) je [[ostrvo|otočić]] smješten u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] odnosno [[iran]]skoj [[Bušeherska pokrajina|Bušeherskoj pokrajini]]. Otok ima površinu od 0,38 [[kvadratni kilometar|km²]] i od [[Kopno|kopna]] na istoku udaljen je 0,5 [[kilometar|km]]. Izduženog je oblika i proteže se duljinom od 1800 [[Metar|m]] u smjeru [[istok]]-[[zapad]], a maksimalna [[nadmorska visina]] mu je 2 [[Metar|m]]. Zona oko [[Ušće|ušća]] rijeke [[Mand]] uključujući otoke Omol-Karam i [[Nahilu]] ima visok stupanj [[bioraznolikost]]i i [[stanište]]m je [[Morske kornjače|morskim kornjačama]] odnosno raznim vrstama [[ptica]]. Cjelokupna zona pripada [[Zaštićeno područje Mand|Zaštićenom području Mand]], a njen dio od Nahilua do gradića [[Dajer]]a (uključujući Omol-Karam) godine [[2008]]. izdvojen je u [[Nacionalni park Nahilu-Dajer]].

== Veze ==
* [[Perzijski zaljev]]
* [[Popis iranskih otoka]]

== Vanjske veze ==
* {{eng icon}} Iran Daily: [https://web.archive.org/web/20241127174600/http://www.newsxs.com/en/go/8323785/2041/ ''Dayer-Nakhiloo National Park: A Birds Paradise'']
* {{eng icon}} Asghar Mobaraki: [http://www.ioseaturtles.org/pom_detail.php?id=109 ''Sea turtle situation, studies and conservation in the Islamic Republic of Iran''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307053353/http://ioseaturtles.org/pom_detail.php?id=109 |date=2016-03-07 }}

[[Kategorija:Otoci u Iranu]]
[[Kategorija:Otoci Perzijskog zaljeva]]
[[Kategorija:Bušeherska pokrajina]]</text>
      <sha1>pdf2sz9snyrh0pav87dmafrzmhwct82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi Varoš</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227442</id>
    <revision>
      <id>42717203</id>
      <parentid>42398931</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="nwmcewdfxjfhiu9eywc9pvg1f5grtpb" xml:space="preserve">{{Naselje u Hrvatskoj
|ime=Novi Varoš
|regija=
|županija = [[Brodsko-posavska županija|Brodsko-posavska]] 
|karta2       = Brodsko-posavska županija 
|županija = [[Brodsko-posavska županija]]
|općina = [[Stara Gradiška]]
|mikroregija = 
|najgrad = 
|površina = 
|nadvisina =
|z. širina = 45.194
|z. dužina = 17.213
|brojstan2011 = 204
|gustoća = 
|domaćinstva = 
|pošta = 35435 Stara Gradiška
|pozbroj = +385(0)35
|autooznaka = NG
|slika = |
|slika_opis = 
}}
'''Novi Varoš''' je naselje u općini [[Stara Gradiška]] u [[Brodsko-posavska županija|Brodsko-posavskoj županiji]].

== Geografija ==
Novi Varoš se nalazi sjeverno od Stare Gradiške na cesti prema [[Okučani]]ma.

== Stanovništvo ==
Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine Novi Varoš je imao 187 stanovnika od toga 181 [[Hrvati|Hrvata]],&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_03/h01_01_03_zup12-4120.html |title=Popis stanovništva 2001. Općina Stara Gradiška, www.dzs.hr |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225515/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_03/h01_01_03_zup12-4120.html |archive-date=2015-09-23 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; dok je prema zadnjem popisu stanovništva iz [[2011.]] godine imao 204 stanovnika &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Popis stanovništva Republik Hrvatske 2011., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup12_4120.html |access-date=2013-06-11 |archive-date=2013-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115162737/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup12_4120.html }}&lt;/ref&gt;

{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 500
 |dimy    = 370
 |stanmax = 525
 |crta1   = 100
 |crta2   = 50
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |a16     = 2011
 |p1      = 248
 |p2      = 316
 |p3      = 325
 |p4      = 398
 |p5      = 401
 |p6      = 509
 |p7      = 525
 |p8      = 466
 |p9      = 410
 |p10     = 512
 |p11     = 455
 |p12     = 381
 |p13     = 353
 |p14     = 318
 |p15     = 181
 |p16     = 204
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}

== Reference ==
{{reflist}}

{{Mrva-naselje hr}}

[[Kategorija:Naselja u Brodsko-posavskoj županiji]]</text>
      <sha1>nwmcewdfxjfhiu9eywc9pvg1f5grtpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narcizam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228103</id>
    <revision>
      <id>42717027</id>
      <parentid>42177555</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="s8nzo1zb15akptma8h5tb70w9rd7tnm" xml:space="preserve">[[Datoteka:Michelangelo Caravaggio 065.jpg|thumb|Michelangelo Merisi da Caravaggio: „Narzis“]]
'''Narcizam''' je pojam koji se odnosi na osobinu [[samoljublje|samoljublja]]. Označava pretjerano divljenje samom sebi s [[bahatost|bahatim]] ponašanjem i nedostatkom razumijevanja za druge ljude, koje vidi samo kao alat za postizanje vlastitih ciljeva.

Strukturni je poremećaj ličnosti, u kojem narcis zahtijeva i od svoje okoline (koju nastoji kontrolirati i koristiti) da budu zavidni primjerice na njega i na njegova dostignuća.

Primijenjen na [[društvena skupina|društvenu skupinu]] ponekad pojam ''narcizam'' koristi za označavanje [[elitizam|elitizma]] ili ravnodušnosti prema položaju drugih ljudi.

== Povezano ==
*[[Dunning-Krugerov efekt]]
*[[Megalomanija]]
*[[Ponos]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20250219210056/https://www.farmaceuti.com/forum/index.php?topic=1087.0%3Bwap2 farmaceuti.com]
* [http://www.psiha.com.hr/?p=57 psiha.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511190426/http://www.psiha.com.hr/?p=57 |date=2009-05-11 }}

[[Kategorija:Psihologija]]</text>
      <sha1>s8nzo1zb15akptma8h5tb70w9rd7tnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/U radu4</title>
    <ns>2</ns>
    <id>232970</id>
    <revision>
      <id>42716878</id>
      <parentid>42716045</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T13:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Evolucijski značaj */</comment>
      <origin>42716878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24518" sha1="qwyhrld9mq7cjt9qn5smvn69hcd4j5w" xml:space="preserve">[[Image:SSL12022p.jpg|thumb|300px|right|Trofalaksa kod azijsko-australijskog [[tkalački mravi|tkalačkog mrava]] ''[[Oecophylla smaragdina|O. smaragdina]]'', [[Tajland]]]]
'''Trofalaksa''' je direktan prijenos tekućine i hrane (izlučene, sekretirane ili regurgirane) između jedinki,&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Meurville |first1=Marie-Pierre |last2=Adria C. LeBoeuf |date=2021 |title=Trophallaxis: the functions and evolution of social fluid exchange in ant colonies (Hymenoptera: Formicidae) |url=https://myrmecologicalnews.org/cms/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=1576&amp;Itemid=439 |journal=Myrmecological News |volume=31 |pages=1–30 |doi=10.25849/MYRMECOL.NEWS_031:001}}&lt;/ref&gt; obično putem hranjenja usta na usta ([[stomodeum|stomodealno]]) ili sa analnog otvora na usta ([[proktodeum|proktodealno]]). Uz hranjive tvari, trofalaksa može obuhvatati ​​prijenos molekula kao što su proteini, hormoni,&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite journal |last1=LeBoeuf |first1=Adria C |last2=Waridel |first2=Patrice |last3=Brent |first3=Colin S |last4=Gonçalves |first4=Andre N |last5=Menin |first5=Laure |last6=Ortiz |first6=Daniel |last7=Riba-Grognuz |first7=Oksana |last8=Koto |first8=Akiko |last9=Soares |first9=Zamira G |last10=Privman |first10=Eyal |last11=Miska |first11=Eric A |last12=Benton |first12=Richard |last13=Keller |first13=Laurent |date=2016-11-29 |title=Oral transfer of chemical cues, growth proteins and hormones in social insects |journal=eLife |language=en |volume=5 |article-number=e20375 |doi=10.7554/eLife.20375 |pmid=27894417 |pmc=5153251 |doi-access=free |issn=2050-084X}}&lt;/ref&gt; organizmi poput [[simbioza|simbionata]] i informacija koje služe kao oblik komunikacije.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=E.|first1=Suárez, Mark|last2=L.|first2=Thorne, Barbara|date=2000-01-01|title=Rate, Amount, and Distribution Pattern of Alimentary Fluid Transfer via Trophallaxis in Three Species of Termites (Isoptera: Rhinotermitidae, Termopsidae)|journal=Annals of the Entomological Society of America|language=en|volume=93|issue=1|page=145|doi=10.1603/0013-8746(2000)093[0145:RAADPO]2.0.CO;2|s2cid=85794841 |issn=0013-8746}}&lt;/ref&gt; Trofalaksiju koriste neke [[ptice]], [[sivi vuk]]ovi, [[Desmodontinae|vampirski šišmiši]], a najrazvijenija je kod [[eusocijalni insekti|eusocijalnih insekata]] poput [[mrav]]a,&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; [[osa]], [[pčela]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wcislo |first=William T. |date=2016 |title=Trophallaxis in weakly social bees (Apoidea) |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/een.12289 |journal=Ecological Entomology |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=37–39 |doi=10.1111/een.12289 |bibcode=2016EcoEn..41...37W |issn=1365-2311}}&lt;/ref&gt; i [[termit]]a. Poput [[laktacija|laktacije]], trofalaksa prenosi društveno prenesene materijale&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hakala |first1=Sanja Maria |last2=Fujioka |first2=Haruna |last3=Gapp |first3=Katharina |last4=Gasperin |first4=Ornela De |last5=Genzoni |first5=Eléonore |last6=Kilner |first6=Rebecca M. |last7=Koene |first7=Joris M. |last8=König |first8=Barbara |last9=Linksvayer |first9=Timothy A. |last10=Meurville |first10=Marie-Pierre |last11=Negroni |first11=Matteo A. |last12=Palejowski |first12=Hugo |last13=Wigby |first13=Stuart |last14=LeBoeuf |first14=Adria C. |date=2023-05-01 |title=Socially transferred materials: why and how to study them |url=https://www.cell.com/trends/ecology-evolution/abstract/S0169-5347(22)00290-7 |journal=Trends in Ecology &amp; Evolution |language=English |volume=38 |issue=5 |pages=446–458 |doi=10.1016/j.tree.2022.11.010 |issn=0169-5347 |pmid=36543692 |bibcode=2023TEcoE..38..446H }}&lt;/ref&gt; između tijela.

== Etimologija ==
Riječ trofalaksa potiče od grčkih riječi ''trophé'', što znači &quot;hrana&quot;, i ''allaxis'', što znači &quot;razmjena&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/trophallaxis|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323030632/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/trophallaxis|archive-date=March 23, 2018|title=trophallaxis {{!}} Definition of trophallaxis in US English by Oxford Dictionaries|website=Oxford Dictionaries {{!}} English|access-date=2018-03-22}}&lt;/ref&gt; a uveo ju je [[entomologija|entomolog]] [[William Morton Wheeler]] 1918. godine.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wheeler |first=W. M. |year=1918 |title=A study of some ant larvae with a consideration of the origin and meaning of social habits among insects |journal=[[Proc. Am. Philos. Soc.]] |volume=57 |issue=4 |pages=293–343 |jstor=983940 }}&lt;/ref&gt; Wheelerova izvorna koncepcija bila je mnogo šira nego što se to obično smatra. Opisao je evoluciju trofalakse kao &quot;stalno šireći vrtlog&quot; koji je otpočeo kao međusobni trofički odnos između roditelja i potomka, ali se proširio i počeo obuhvatati sve složenije i složenije odnose.

== Evolucijski značaj ==
Filogenetske analize pokazuju da je trofalaksa igrala glavnu ulogu u evolucijskoj diverzifikaciji [[mrav]]a.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Meurville |first1=Marie-Pierre |last2=Silvestro |first2=Daniele |last3=LeBoeuf |first3=Adria C. |date=2025-02-16 |title=Ecological change and conflict reduction led to a social circulatory system in ants |journal=Communications Biology |language=en |volume=8 |issue=1 |page=246 |doi=10.1038/s42003-025-07688-7  |doi-access=free|issn=2399-3642 |pmc=11830068 |pmid=39955384}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa se razvila u lozama mrava prije otprilike 130 i 90 miliona godina, što se poklopilo s pojavom [[cvjetnice|cvjetnica]] koje su pružale nove izvore tekuće hrane poput [[nektar]]a i [[medljika|medljike]]. Loze koje su razvile trofalaksu pokazale su veće neto stope diverzifikacije u usporedbi s lozama koje ne vrše trofalaksu.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Evolucija trofalakse bila je snažno povezana sa smanjenim reproduktivnim sukobima unutar kolonija i omogućila je evoluciju većih, složenijih društava.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Čini se da je ovo ponašanje, bilo između odraslih ili kao način hranjenja mladih,&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Matte |first1=Arthur |last2=LeBoeuf |first2=Adria C. |date=2025-03-04 |title=Innovation in ant larval feeding facilitated queen–worker divergence and social complexity |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=122 |issue=9 |article-number=e2413742122 |doi=10.1073/pnas.2413742122 |pmc=11892636 |pmid=39999174 |bibcode=2025PNAS..12213742M }}&lt;/ref&gt; bila ključna inovacija koja je doprinijela [[dominacija (ekologija)|ekološkoj dominaciji]] ove glavne društvene loze insekata, olakšavajući efikasnu distribuciju resursa, velike kolonije, visok dimorfizam između matica i radnika,&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; složenu komunikaciju razmjenjivanjem tekućina&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Hakala |first1=Sanja M |last2=Meurville |first2=Marie-Pierre |last3=Stumpe |first3=Michael |last4=LeBoeuf |first4=Adria C |date=2021-11-02 |title=Biomarkers in a socially exchanged fluid reflect colony maturity, behavior, and distributed metabolism |journal=eLife |language=en |volume=10 |article-number=e74005 |doi=10.7554/eLife.74005 |pmid=34725037 |pmc=8608388 |doi-access=free |issn=2050-084X}}&lt;/ref&gt; i sofisticiranu [[podjela rada|podjelu rada]] među hiljadama jedinki.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Greenwald |first1=Efrat |last2=Eckmann |first2=Jean-Pierre |last3=Feinerman |first3=Ofer |date=2019-08-05 |editor-last=Grilli |editor-first=Jacopo |title=Colony entropy—Allocation of goods in ant colonies |journal=PLOS Computational Biology |language=en |volume=15 |issue=8 |article-number=e1006925 |doi=10.1371/journal.pcbi.1006925 |doi-access=free |issn=1553-7358 |pmc=6681937 |pmid=31381557 |bibcode=2019PLSCB..15E6925G }}&lt;/ref&gt;

Trofalaksa se u prošlosti koristila za podršku teorijama o porijeklu društvenog ponašanja kod insekata.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Roubaud |first=E. |year=1916 |title=Recherches biologiques sur les guepes solitaires et sociales d'Afrique. La genese de la vie sociale et l'evolution de l'instinct maternel chez les vespides|language=fr |journal=Ann Sci Nat |volume=1 |pages=1–160 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Wcislo|first1=W. T.|last2=Gonzalez|first2=V. H.|date=2006-05-01|title=Social and ecological contexts of trophallaxis in facultatively social sweat bees, Megalopta genalis and M. ecuadoria (Hymenoptera, Halictidae)|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=53|issue=2|pages=220–225|doi=10.1007/s00040-005-0861-6|s2cid=30106024 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; Švicarski psiholog i entomolog [[Auguste Forel]] također je vjerovao da je dijeljenje hrane ključno za mravlje društvo i koristio je ilustraciju toga kao [[naslovnica|naslovnicu]] svoje knjige ''Društveni svijet mrava u poređenju s čovjekom''.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Journal of the History of the Behavioral Sciences|volume=38|issue=2|pages=133–156|year=2002|doi=10.1002/jhbs.10033 |pmid=11954038|title=Brave new worlds: Trophallaxis and the origin of society in the early twentieth century |last=Sleigh |first=Charlotte}}&lt;/ref&gt; Proktodealna trofalaksa omogućila je [[termiti]]ma da prenose celulolitičke flagelate koji su omogućili probavu drveta i učinili je efikasnom.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brune|first1=Andreas|last2=Dietrich|first2=Carsten|date=2015-10-15|title=The Gut Microbiota of Termites: Digesting the Diversity in the Light of Ecology and Evolution|journal=Annual Review of Microbiology|language=en|volume=69|issue=1|pages=145–166|doi=10.1146/annurev-micro-092412-155715|pmid=26195303|issn=0066-4227|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Osim društvenosti, trofalaksa se kod mnogih vrsta razvila kao metoda ishrane odraslih ili mladih jedinki,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Keeping|first=Malcolm G.|date=1997-03-01|title=Social behavior and brood decline in reproductive-phase colonies ofBelonogaster petiolata (Degeer) (Hymenoptera: Vespidae)|journal=Journal of Insect Behavior|language=en|volume=10|issue=2|pages=265–278|doi=10.1007/BF02765559|bibcode=1997JIBeh..10..265K |s2cid=41829420 |issn=0892-7553}}&lt;/ref&gt; preživljavanje srodnika,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; prijenos simbionata,&lt;ref name=&quot;Kitade 2004 215–220&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kitade|first=Osamu|date=2004|title=Comparison of Symbiotic Flagellate Faunae between Termites and a Wood-Feeding Cockroach of the Genus ''Cryptocercus''|journal=Microbes and Environments|language=en|volume=19|issue=3|pages=215–220|doi=10.1264/jsme2.19.215|issn=1342-6311|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; prijenos [[imunitet]]a,&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Hamilton|first1=Casey|last2=Lejeune|first2=Brian T.|last3=Rosengaus|first3=Rebeca B.|date=2011-02-23|title=Trophallaxis and prophylaxis: social immunity in the carpenter ant Camponotus pennsylvanicus |journal=Biology Letters|volume=7|issue=1|pages=89–92|doi=10.1098/rsbl.2010.0466 | pmc  = 3030872 | pmid = 20591850 }}&lt;/ref&gt; prepoznavanje kolonije&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Dahbi|first1=Abdallah|last2=Hefetz|first2=Abraham|last3=Cerdá|first3=Xim|last4=Lenoir|first4=Alain|date=1999-07-01|title=Trophallaxis Mediates Uniformity of Colony Odor in Cataglyphis iberica Ants (Hymenoptera, Formicidae)|journal=Journal of Insect Behavior|language=en|volume=12|issue=4|pages=559–567|doi=10.1023/A:1020975009450|bibcode=1999JIBeh..12..559D |s2cid=24571599 |issn=0892-7553}}&lt;/ref&gt; i oblik komunikacije prilikom potrage za hranom.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Gil|first1=Mariana|last2=Marco|first2=Rodrigo J. De|date=2005-02-15|title=Olfactory learning by means of trophallaxis in Apis mellifera|journal=Journal of Experimental Biology|language=en|volume=208|issue=4|pages=671–680|doi=10.1242/jeb.01474|issn=0022-0949|pmid=15695759|bibcode=2005JExpB.208..671G |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa se čak razvila i kao parazitska strategija kod nekih vrsta u svrhu uzimanja hrane od domaćina.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Reed|first1=H. C.|last2=Akre|first2=R. D.|date=1983-09-01|title=Colony behavior of the obligate social parasiteVespula austriaca (Panzer) (Hymenoptera: Vespidae)|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=30|issue=3|pages=259–273|doi=10.1007/BF02223984|s2cid=29667161 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa također može rezultirati širenjem hemikalija, poput [[feromon]]a, kroz čitavu koloniju, što je bitno za funkcioniranje društvene kolonije.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=The Insects Structure and Function|last=Chapman|first=R. F.|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-0-521-11389-2|location=New York, USA|page=42}}&lt;/ref&gt;

Vrste su razvile anatomske karakteristike koje im omogućavaju sudjelovanje u trofalaksi, kao što je proventrikulus kod usjeva mrava vrste ''[[Formica fusca]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ova struktura djeluje kao ventil za povećanje kapaciteta za skladištenje hrane.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Slično tome, medonosna pčela (''[[Apis mellifera]]'') je u stanju da izboči svoje rilce i srkne nektar iz otvorenih mandibula pčele-donora.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Određeni mehanizmi su se također razvili radi pokretanja dijeljenja hrane, kao što je strategija senzorne eksploatacije prisutna kod kukavica kao parazita legla.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|date=2013-10-21|title=Bird brood parasitism|journal=Current Biology|language=en|volume=23|issue=20|pages=R909–R913|doi=10.1016/j.cub.2013.08.025|pmid=24156805|issn=0960-9822|last1=Stevens|first1=Martin|doi-access=free|bibcode=2013CBio...23.R909S }}&lt;/ref&gt; Naime, ove ptice su razvile žarko obojena grla koji stimuliraju domaćina da im dadne hranu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Beskičmenjaci == 
[[File:Black-ants.jpg|thumb|Trofalaksa kod [[stolarski mravi|stolarskih mrava]] ''Camponotus'' sp.]]
Trophallaxis is a form of social feeding in many insects that contributes to collective metabolism in some cases&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; and the formation of social bonds in others.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; It has been suggested that it may have evolved to reduce or avoid aggression from nest mates.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Liebig |first1=Jürgen |last2=Heinze |first2=Jürgen |last3=Hölldobler |first3=Bert |date=1997 |title=Trophallaxis and Aggression in the Ponerine Ant, Ponera coarctata: Implications for the Evolution of Liquid Food Exchange in the Hymenoptera |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1439-0310.1997.tb00180.x |journal=Ethology |language=en |volume=103 |issue=9 |pages=707–722 |doi=10.1111/j.1439-0310.1997.tb00180.x |bibcode=1997Ethol.103..707L |issn=0179-1613}}&lt;/ref&gt; Trophallaxis serves as a means of [[animal communication|communication]], at least [[Bee learning and communication|in bees]], like ''[[Megalopta genalis|M. genalis]],''&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Wcislo|first1=W. T.|last2=Gonzalez|first2=V. H.|date=2006-05-01|title=Social and ecological contexts of trophallaxis in facultatively social sweat bees, Megalopta genalis and M. ecuadoria (Hymenoptera, Halictidae)|journal=Insectes Sociaux|volume=53|issue=2|pages=220–225|doi=10.1007/s00040-005-0861-6|s2cid=30106024 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; and ants.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite journal|date=1995-01-01|title=Allocation of liquid food to larvae via trophallaxis in colonies of the fire ant, Solenopsis invicta|journal=Animal Behaviour|language=en|volume=50|issue=3|pages=801–813|doi=10.1016/0003-3472(95)80140-5|issn=0003-3472|last1=Cassill|first1=Deby Lee|last2=Tschinkel|first2=Walter R.|citeseerx=10.1.1.737.1879|s2cid=18395869 }}&lt;/ref&gt; Trophallaxis in ''M. genalis'' is part of a social exchange system, where dominant bees are usually the recipients of food.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; It increases longevity of bees that have less access to food and decreases aggression between nest mates.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; In the red fire ant, colony members store food in their crops and regularly exchange this food with other colony members and larvae to form a sort of &quot;communal stomach&quot; for the colony.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; This is also true for certain species of ''Lasioglossum'', such as the sweat bee  ''[[Lasioglossum hemichalceum]]''.  ''L. hemichalceum'' will often exchange food with other members regardless of whether they are nestmates or not.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Kukuk|first1=P. F.|last2=Sage|first2=G. K.|date=1994-12-01|title=Reproductivity and relatedness in a communal halictine beeLasioglossum (Chilalictus) hemichalceum|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=41|issue=4|pages=443–455|doi=10.1007/BF01240647|s2cid=26041482 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; This is because cooperation among non-relatives offers more benefit than cost to the group.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Many wasps, like ''[[Protopolybia exigua]]'' and ''[[Belonogaster petiolata]]'', exhibit foraging behavior where adults perform trophallaxis with adults and between adults and larvae.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Rocha|first1=Agda|last2=Giannotti|first2=Edilberto|last3=Bichara-Filho|first3=Carlos|date=2009-01-01|title=Resources Taken to the Nest by Protopolybia exigua (Hymenoptera, Vespidae) in Different Phases of the Colony Cycle, in a Region of the Médio São Francisco River, Bahia, Brazil|url=https://www.researchgate.net/publication/261833590|journal=Sociobiology|volume=54|pages=439–456}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ''P. exigua'' carry nectar, wood pulp and macerated prey in its crop from the field to the nest for transfer; for larvae survival they carry amounts of prey proportional to the amount of larvae in the nest.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;  Voluntary trophallaxis in ''[[Xylocopa pubescens]]'' bees has led to the nest guarding behavior that the species is known for.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|last=van der Blom|first=Jan|date=1988|title=Social Behaviour in Carpenter Bee Xylocopa pubescens (Spinola)|journal=Ethology International Journal of Behavioural Biology|volume=79|issue=4|pages=281–294|doi=10.1111/j.1439-0310.1988.tb00717.x}}&lt;/ref&gt; This bee species allows one adult to forage and bring nectar back for the rest of the nest population as a way to continually defend the nest while obtaining nutrients for all members of the colony.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

In termites,&lt;ref name=&quot;Kitade 2004 215–220&quot;/&gt; proctodeal trophallaxis is crucial for replacing the gut [[endosymbionts]] that are lost after every molt. Gut symbionts are also transferred by anal trophallaxis in wood-eating termites and cockroaches.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Klass|first1=Klaus-Dieter|last2=Nalepa|first2=Christine|last3=Lo|first3=Nathan|date=March 2008|title=Wood-feeding cockroaches as models for termite evolution (Insecta: Dictyoptera): Cryptocercus vs. Parasphaeria boleiriana|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=3|pages=809–817|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.028|issn=1055-7903|pmid=18226554 |bibcode=2008MolPE..46..809K }}&lt;/ref&gt; Transfer of gut symbionts in these species is essential to digest wood as their food source. [[Carpenter ant]]s transfer immunity through trophallaxis by the direct transfer of antimicrobial substances, increasing disease resistance and social immunity of the colony.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

In some species of ants, it may play a role in spreading the colony odour that identifies members,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dahbi|first1=A.|last2=Hefetz|first2=A.|last3=Cerda|first3=X.|last4=Lenoir|first4=A.|year=1999|title=Trophallaxis mediates uniformity of colony odor in ''Cataglyphis iberica'' ants (Hymenoptera, Formicidae)|journal=Journal of Insect Behavior|volume=12|issue=4|pages=559–567|doi=10.1023/A:1020975009450|bibcode=1999JIBeh..12..559D |s2cid=24571599 }}&lt;/ref&gt; though this has been debated.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

Honey bee foragers use trophallaxis in associative learning to form long-term olfactory memories, in order to teach nest mates foraging behavior and where to search for food.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Beyond these well-characterized functions, trophallaxis also forms an extensive social network connecting most colony members through chains of liquid transfer&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gernat |first=Tim |last2=Rao |first2=Vikyath D. |last3=Middendorf |first3=Martin |last4=Dankowicz |first4=Harry |last5=Goldenfeld |first5=Nigel |last6=Robinson |first6=Gene E. |date=2018-02-13 |title=Automated monitoring of behavior reveals bursty interaction patterns and rapid spreading dynamics in honeybee social networks |url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1713568115 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=115 |issue=7 |pages=1433–1438 |doi=10.1073/pnas.1713568115 |issn=0027-8424 |pmc=5816157 |pmid=29378954}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gernat |first=Tim |last2=Jagla |first2=Tobias |last3=Jones |first3=Beryl M. |last4=Middendorf |first4=Martin |last5=Robinson |first5=Gene E. |date=2023-01-27 |title=Automated monitoring of honey bees with barcodes and artificial intelligence reveals two distinct social networks from a single affiliative behavior |url=https://www.nature.com/articles/s41598-022-26825-4 |journal=Scientific Reports |language=en |volume=13 |issue=1 |doi=10.1038/s41598-022-26825-4  |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=9883485 |pmid=36707534}}&lt;/ref&gt;, but the significance of this network remains unknown.

In addition, ''[[Vespula austriaca]]'' wasps also engage in trophallaxis as a form of parasitism with its host to obtain nutrients.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite journal|title = Colony behavior of the obligate social ''Vespula austriaca'' (Panzer) (Hymenoptera: Vespidae)|last1 = Reed|first1 = H.C.|date = 1983|journal = Insectes Sociaux|doi = 10.1007/bf02223984|last2 = Akre|first2 = R.D.|issue = 3|volume = 30|pages = 259–273| s2cid=29667161 }}&lt;/ref&gt; ''V. austriaca'' is an obligate parasite species that invades the nests of host species and obtains food by constraining the host with their legs and forcing trophallaxis.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

== Kičmenjaci ==
[[File:Pygoscelis antarctica feeding a chick.jpg|thumb|Dijeljenje hrane između roditelja i ptića [[orgličasti pingvin|ogrličastog pingvina]] (''Pygoscelis antarctica'').]]
[[Kičmenjaci]] poput nekih vrsta ptica, [[sivi vuk|sivih vukova]] i vampirskih šišmiša također hrane svoje mlade regurgitacijom hrane kao oblikom trofalakse. Dijeljenje hrane kod kičmenjaka je oblik reciprociteta koji pokazuju mnoge društvene vrste.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Carter|first1=Gerald|last2=Wilkinson|first2=Gerald|date=2013-11-01|title=Does food sharing in vampire bats demonstrate reciprocity? |journal=Communicative &amp; Integrative Biology|volume=6|issue=6|article-number=e25783|doi=10.4161/cib.25783 |pmc=3913674|pmid=24505498}}&lt;/ref&gt;

Divlji vukovi prenose hranu u svom želucu mladuncima ili ženkama i dijele je regurgitacijom, kao oblikom trofalakse.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Mech|first1=L David|last2=Wolf|first2=Paul C|last3=Packard|first3=Jane M|date=1999-11-01|title=Regurgitative food transfer among wild wolves|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=77|issue=8|pages=1192–1195|doi=10.1139/z99-097|bibcode=1999CaJZ...77.1192M |s2cid=85746335 |issn=0008-4301|url=http://digitalcommons.unl.edu/usgsnpwrc/380|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Vukovi koji primaju hranu često ližu ili njuškaju njušku vuka koji ju pruža kako bi ga naveli na povraćanje.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Vampirski šišmiši dijele krv sa srodnicima regurgitacijom, čime povećavaju svoju [[adaptivna vrijednost|adaptivnu vrijednost]] selekcijom srodnika.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Ptice povrate hranu i direktno je prenose u usta svog potomstva kao dio roditeljske brige, poput &quot;[[ptičje mlijeko|ptičjeg mlijeka]]&quot; koje majke golubice prenose u usta svojih mladih.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lehrman|first=Daniel S.|date=1955-01-01|title=The Physiological Basis of Parental Feeding Behavior in the Ring Dove (Streptopelia Risoria)|journal=Behaviour|language=en|volume=7|issue=1|pages=241–285|doi=10.1163/156853955X00094|issn=1568-539X}}&lt;/ref&gt; Kukavica, parazit legla, je još jedna vrsta ptica koja vrši trofalaksu. Kukavica koristi mimikriju, poput oponašanja boja i uzoraka ljuske jaja domaćina, kako bi smjestila svoje mlade u gnijezdo domaćina, gdje će biti hranjeni i odgajani bez ikakvih troškova za majku kukavicu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Mladunci kukavice često mogu oponašati poziv moljakanja cijelog gnijezda mladunaca domaćina i imaju intenzivno obojena usta; oboje djeluje kao [[superstimulans|natprirodni stimulans]], potičući pticu-domaćina da im daje hranu umjesto vlastitim mladuncima putem trofalakse.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Povezano ==
* [[Evolucijski modeli dijeljenja hrane]]
* [[Regurgitacija]]
* [[Superorganizam]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}

{{načini ishrane}}

[[Kategorija:Načini ishrane]]
[[Kategorija:Ekologija insekata]]</text>
      <sha1>qwyhrld9mq7cjt9qn5smvn69hcd4j5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716908</id>
      <parentid>42716878</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T18:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beskičmenjaci */</comment>
      <origin>42716908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24777" sha1="1ieyj59c1bqncfro3zhjjdq7qgl0ths" xml:space="preserve">[[Image:SSL12022p.jpg|thumb|300px|right|Trofalaksa kod azijsko-australijskog [[tkalački mravi|tkalačkog mrava]] ''[[Oecophylla smaragdina|O. smaragdina]]'', [[Tajland]]]]
'''Trofalaksa''' je direktan prijenos tekućine i hrane (izlučene, sekretirane ili regurgirane) između jedinki,&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Meurville |first1=Marie-Pierre |last2=Adria C. LeBoeuf |date=2021 |title=Trophallaxis: the functions and evolution of social fluid exchange in ant colonies (Hymenoptera: Formicidae) |url=https://myrmecologicalnews.org/cms/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=1576&amp;Itemid=439 |journal=Myrmecological News |volume=31 |pages=1–30 |doi=10.25849/MYRMECOL.NEWS_031:001}}&lt;/ref&gt; obično putem hranjenja usta na usta ([[stomodeum|stomodealno]]) ili sa analnog otvora na usta ([[proktodeum|proktodealno]]). Uz hranjive tvari, trofalaksa može obuhvatati ​​prijenos molekula kao što su proteini, hormoni,&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite journal |last1=LeBoeuf |first1=Adria C |last2=Waridel |first2=Patrice |last3=Brent |first3=Colin S |last4=Gonçalves |first4=Andre N |last5=Menin |first5=Laure |last6=Ortiz |first6=Daniel |last7=Riba-Grognuz |first7=Oksana |last8=Koto |first8=Akiko |last9=Soares |first9=Zamira G |last10=Privman |first10=Eyal |last11=Miska |first11=Eric A |last12=Benton |first12=Richard |last13=Keller |first13=Laurent |date=2016-11-29 |title=Oral transfer of chemical cues, growth proteins and hormones in social insects |journal=eLife |language=en |volume=5 |article-number=e20375 |doi=10.7554/eLife.20375 |pmid=27894417 |pmc=5153251 |doi-access=free |issn=2050-084X}}&lt;/ref&gt; organizmi poput [[simbioza|simbionata]] i informacija koje služe kao oblik komunikacije.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=E.|first1=Suárez, Mark|last2=L.|first2=Thorne, Barbara|date=2000-01-01|title=Rate, Amount, and Distribution Pattern of Alimentary Fluid Transfer via Trophallaxis in Three Species of Termites (Isoptera: Rhinotermitidae, Termopsidae)|journal=Annals of the Entomological Society of America|language=en|volume=93|issue=1|page=145|doi=10.1603/0013-8746(2000)093[0145:RAADPO]2.0.CO;2|s2cid=85794841 |issn=0013-8746}}&lt;/ref&gt; Trofalaksiju koriste neke [[ptice]], [[sivi vuk]]ovi, [[Desmodontinae|vampirski šišmiši]], a najrazvijenija je kod [[eusocijalni insekti|eusocijalnih insekata]] poput [[mrav]]a,&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; [[osa]], [[pčela]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wcislo |first=William T. |date=2016 |title=Trophallaxis in weakly social bees (Apoidea) |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/een.12289 |journal=Ecological Entomology |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=37–39 |doi=10.1111/een.12289 |bibcode=2016EcoEn..41...37W |issn=1365-2311}}&lt;/ref&gt; i [[termit]]a. Poput [[laktacija|laktacije]], trofalaksa prenosi društveno prenesene materijale&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hakala |first1=Sanja Maria |last2=Fujioka |first2=Haruna |last3=Gapp |first3=Katharina |last4=Gasperin |first4=Ornela De |last5=Genzoni |first5=Eléonore |last6=Kilner |first6=Rebecca M. |last7=Koene |first7=Joris M. |last8=König |first8=Barbara |last9=Linksvayer |first9=Timothy A. |last10=Meurville |first10=Marie-Pierre |last11=Negroni |first11=Matteo A. |last12=Palejowski |first12=Hugo |last13=Wigby |first13=Stuart |last14=LeBoeuf |first14=Adria C. |date=2023-05-01 |title=Socially transferred materials: why and how to study them |url=https://www.cell.com/trends/ecology-evolution/abstract/S0169-5347(22)00290-7 |journal=Trends in Ecology &amp; Evolution |language=English |volume=38 |issue=5 |pages=446–458 |doi=10.1016/j.tree.2022.11.010 |issn=0169-5347 |pmid=36543692 |bibcode=2023TEcoE..38..446H }}&lt;/ref&gt; između tijela.

== Etimologija ==
Riječ trofalaksa potiče od grčkih riječi ''trophé'', što znači &quot;hrana&quot;, i ''allaxis'', što znači &quot;razmjena&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/trophallaxis|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323030632/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/trophallaxis|archive-date=March 23, 2018|title=trophallaxis {{!}} Definition of trophallaxis in US English by Oxford Dictionaries|website=Oxford Dictionaries {{!}} English|access-date=2018-03-22}}&lt;/ref&gt; a uveo ju je [[entomologija|entomolog]] [[William Morton Wheeler]] 1918. godine.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wheeler |first=W. M. |year=1918 |title=A study of some ant larvae with a consideration of the origin and meaning of social habits among insects |journal=[[Proc. Am. Philos. Soc.]] |volume=57 |issue=4 |pages=293–343 |jstor=983940 }}&lt;/ref&gt; Wheelerova izvorna koncepcija bila je mnogo šira nego što se to obično smatra. Opisao je evoluciju trofalakse kao &quot;stalno šireći vrtlog&quot; koji je otpočeo kao međusobni trofički odnos između roditelja i potomka, ali se proširio i počeo obuhvatati sve složenije i složenije odnose.

== Evolucijski značaj ==
Filogenetske analize pokazuju da je trofalaksa igrala glavnu ulogu u evolucijskoj diverzifikaciji [[mrav]]a.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Meurville |first1=Marie-Pierre |last2=Silvestro |first2=Daniele |last3=LeBoeuf |first3=Adria C. |date=2025-02-16 |title=Ecological change and conflict reduction led to a social circulatory system in ants |journal=Communications Biology |language=en |volume=8 |issue=1 |page=246 |doi=10.1038/s42003-025-07688-7  |doi-access=free|issn=2399-3642 |pmc=11830068 |pmid=39955384}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa se razvila u lozama mrava prije otprilike 130 i 90 miliona godina, što se poklopilo s pojavom [[cvjetnice|cvjetnica]] koje su pružale nove izvore tekuće hrane poput [[nektar]]a i [[medljika|medljike]]. Loze koje su razvile trofalaksu pokazale su veće neto stope diverzifikacije u usporedbi s lozama koje ne vrše trofalaksu.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Evolucija trofalakse bila je snažno povezana sa smanjenim reproduktivnim sukobima unutar kolonija i omogućila je evoluciju većih, složenijih društava.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Čini se da je ovo ponašanje, bilo između odraslih ili kao način hranjenja mladih,&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Matte |first1=Arthur |last2=LeBoeuf |first2=Adria C. |date=2025-03-04 |title=Innovation in ant larval feeding facilitated queen–worker divergence and social complexity |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=122 |issue=9 |article-number=e2413742122 |doi=10.1073/pnas.2413742122 |pmc=11892636 |pmid=39999174 |bibcode=2025PNAS..12213742M }}&lt;/ref&gt; bila ključna inovacija koja je doprinijela [[dominacija (ekologija)|ekološkoj dominaciji]] ove glavne društvene loze insekata, olakšavajući efikasnu distribuciju resursa, velike kolonije, visok dimorfizam između matica i radnika,&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; složenu komunikaciju razmjenjivanjem tekućina&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Hakala |first1=Sanja M |last2=Meurville |first2=Marie-Pierre |last3=Stumpe |first3=Michael |last4=LeBoeuf |first4=Adria C |date=2021-11-02 |title=Biomarkers in a socially exchanged fluid reflect colony maturity, behavior, and distributed metabolism |journal=eLife |language=en |volume=10 |article-number=e74005 |doi=10.7554/eLife.74005 |pmid=34725037 |pmc=8608388 |doi-access=free |issn=2050-084X}}&lt;/ref&gt; i sofisticiranu [[podjela rada|podjelu rada]] među hiljadama jedinki.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Greenwald |first1=Efrat |last2=Eckmann |first2=Jean-Pierre |last3=Feinerman |first3=Ofer |date=2019-08-05 |editor-last=Grilli |editor-first=Jacopo |title=Colony entropy—Allocation of goods in ant colonies |journal=PLOS Computational Biology |language=en |volume=15 |issue=8 |article-number=e1006925 |doi=10.1371/journal.pcbi.1006925 |doi-access=free |issn=1553-7358 |pmc=6681937 |pmid=31381557 |bibcode=2019PLSCB..15E6925G }}&lt;/ref&gt;

Trofalaksa se u prošlosti koristila za podršku teorijama o porijeklu društvenog ponašanja kod insekata.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Roubaud |first=E. |year=1916 |title=Recherches biologiques sur les guepes solitaires et sociales d'Afrique. La genese de la vie sociale et l'evolution de l'instinct maternel chez les vespides|language=fr |journal=Ann Sci Nat |volume=1 |pages=1–160 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Wcislo|first1=W. T.|last2=Gonzalez|first2=V. H.|date=2006-05-01|title=Social and ecological contexts of trophallaxis in facultatively social sweat bees, Megalopta genalis and M. ecuadoria (Hymenoptera, Halictidae)|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=53|issue=2|pages=220–225|doi=10.1007/s00040-005-0861-6|s2cid=30106024 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; Švicarski psiholog i entomolog [[Auguste Forel]] također je vjerovao da je dijeljenje hrane ključno za mravlje društvo i koristio je ilustraciju toga kao [[naslovnica|naslovnicu]] svoje knjige ''Društveni svijet mrava u poređenju s čovjekom''.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Journal of the History of the Behavioral Sciences|volume=38|issue=2|pages=133–156|year=2002|doi=10.1002/jhbs.10033 |pmid=11954038|title=Brave new worlds: Trophallaxis and the origin of society in the early twentieth century |last=Sleigh |first=Charlotte}}&lt;/ref&gt; Proktodealna trofalaksa omogućila je [[termiti]]ma da prenose celulolitičke flagelate koji su omogućili probavu drveta i učinili je efikasnom.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brune|first1=Andreas|last2=Dietrich|first2=Carsten|date=2015-10-15|title=The Gut Microbiota of Termites: Digesting the Diversity in the Light of Ecology and Evolution|journal=Annual Review of Microbiology|language=en|volume=69|issue=1|pages=145–166|doi=10.1146/annurev-micro-092412-155715|pmid=26195303|issn=0066-4227|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Osim društvenosti, trofalaksa se kod mnogih vrsta razvila kao metoda ishrane odraslih ili mladih jedinki,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Keeping|first=Malcolm G.|date=1997-03-01|title=Social behavior and brood decline in reproductive-phase colonies ofBelonogaster petiolata (Degeer) (Hymenoptera: Vespidae)|journal=Journal of Insect Behavior|language=en|volume=10|issue=2|pages=265–278|doi=10.1007/BF02765559|bibcode=1997JIBeh..10..265K |s2cid=41829420 |issn=0892-7553}}&lt;/ref&gt; preživljavanje srodnika,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; prijenos simbionata,&lt;ref name=&quot;Kitade 2004 215–220&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kitade|first=Osamu|date=2004|title=Comparison of Symbiotic Flagellate Faunae between Termites and a Wood-Feeding Cockroach of the Genus ''Cryptocercus''|journal=Microbes and Environments|language=en|volume=19|issue=3|pages=215–220|doi=10.1264/jsme2.19.215|issn=1342-6311|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; prijenos [[imunitet]]a,&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Hamilton|first1=Casey|last2=Lejeune|first2=Brian T.|last3=Rosengaus|first3=Rebeca B.|date=2011-02-23|title=Trophallaxis and prophylaxis: social immunity in the carpenter ant Camponotus pennsylvanicus |journal=Biology Letters|volume=7|issue=1|pages=89–92|doi=10.1098/rsbl.2010.0466 | pmc  = 3030872 | pmid = 20591850 }}&lt;/ref&gt; prepoznavanje kolonije&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Dahbi|first1=Abdallah|last2=Hefetz|first2=Abraham|last3=Cerdá|first3=Xim|last4=Lenoir|first4=Alain|date=1999-07-01|title=Trophallaxis Mediates Uniformity of Colony Odor in Cataglyphis iberica Ants (Hymenoptera, Formicidae)|journal=Journal of Insect Behavior|language=en|volume=12|issue=4|pages=559–567|doi=10.1023/A:1020975009450|bibcode=1999JIBeh..12..559D |s2cid=24571599 |issn=0892-7553}}&lt;/ref&gt; i oblik komunikacije prilikom potrage za hranom.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Gil|first1=Mariana|last2=Marco|first2=Rodrigo J. De|date=2005-02-15|title=Olfactory learning by means of trophallaxis in Apis mellifera|journal=Journal of Experimental Biology|language=en|volume=208|issue=4|pages=671–680|doi=10.1242/jeb.01474|issn=0022-0949|pmid=15695759|bibcode=2005JExpB.208..671G |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa se čak razvila i kao parazitska strategija kod nekih vrsta u svrhu uzimanja hrane od domaćina.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Reed|first1=H. C.|last2=Akre|first2=R. D.|date=1983-09-01|title=Colony behavior of the obligate social parasiteVespula austriaca (Panzer) (Hymenoptera: Vespidae)|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=30|issue=3|pages=259–273|doi=10.1007/BF02223984|s2cid=29667161 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa također može rezultirati širenjem hemikalija, poput [[feromon]]a, kroz čitavu koloniju, što je bitno za funkcioniranje društvene kolonije.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=The Insects Structure and Function|last=Chapman|first=R. F.|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-0-521-11389-2|location=New York, USA|page=42}}&lt;/ref&gt;

Vrste su razvile anatomske karakteristike koje im omogućavaju sudjelovanje u trofalaksi, kao što je proventrikulus kod usjeva mrava vrste ''[[Formica fusca]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ova struktura djeluje kao ventil za povećanje kapaciteta za skladištenje hrane.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Slično tome, medonosna pčela (''[[Apis mellifera]]'') je u stanju da izboči svoje rilce i srkne nektar iz otvorenih mandibula pčele-donora.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Određeni mehanizmi su se također razvili radi pokretanja dijeljenja hrane, kao što je strategija senzorne eksploatacije prisutna kod kukavica kao parazita legla.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|date=2013-10-21|title=Bird brood parasitism|journal=Current Biology|language=en|volume=23|issue=20|pages=R909–R913|doi=10.1016/j.cub.2013.08.025|pmid=24156805|issn=0960-9822|last1=Stevens|first1=Martin|doi-access=free|bibcode=2013CBio...23.R909S }}&lt;/ref&gt; Naime, ove ptice su razvile žarko obojena grla koji stimuliraju domaćina da im dadne hranu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Beskičmenjaci == 
[[File:Black-ants.jpg|thumb|Trofalaksa kod [[stolarski mravi|stolarskih mrava]] ''Camponotus'' sp.]]
Trofalaksa je oblik društvenog hranjenja kod mnogih insekata, koji u nekim slučajevima doprinosi kolektivnom metabolizmu&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; i formiranju društvenih veza kod drugih.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Sugerirano je da je možda evoluirala kako bi se smanjila ili izbjegla agresija između članova gnijezda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Liebig |first1=Jürgen |last2=Heinze |first2=Jürgen |last3=Hölldobler |first3=Bert |date=1997 |title=Trophallaxis and Aggression in the Ponerine Ant, Ponera coarctata: Implications for the Evolution of Liquid Food Exchange in the Hymenoptera |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1439-0310.1997.tb00180.x |journal=Ethology |language=en |volume=103 |issue=9 |pages=707–722 |doi=10.1111/j.1439-0310.1997.tb00180.x |bibcode=1997Ethol.103..707L |issn=0179-1613}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa služi kao sredstvo [[Komunikacija životinja|komunikacije]], barem [[učenje i komunikacija kod pčela|kod pčela]] poput ''[[Megalopta genalis|M. genalis]]''&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Wcislo|first1=W. T.|last2=Gonzalez|first2=V. H.|date=2006-05-01|title=Social and ecological contexts of trophallaxis in facultatively social sweat bees, Megalopta genalis and M. ecuadoria (Hymenoptera, Halictidae)|journal=Insectes Sociaux|volume=53|issue=2|pages=220–225|doi=10.1007/s00040-005-0861-6|s2cid=30106024 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; i mrava.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite journal|date=1995-01-01|title=Allocation of liquid food to larvae via trophallaxis in colonies of the fire ant, Solenopsis invicta|journal=Animal Behaviour|language=en|volume=50|issue=3|pages=801–813|doi=10.1016/0003-3472(95)80140-5|issn=0003-3472|last1=Cassill|first1=Deby Lee|last2=Tschinkel|first2=Walter R.|citeseerx=10.1.1.737.1879|s2cid=18395869 }}&lt;/ref&gt; Trofalaksa kod ''M. genalis'' je dio sistema društvene razmjene, gdje su dominantne pčele obično primaoci hrane.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Ona povećava životni vijek pčela koje imaju manji pristup hrani i smanjuje agresiju između članova gnijezda.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Kod [[Solenopsis invicta|crvenog vatrenog mrava]], članovi kolonije skladište hranu u svojim usjevima i redovno je razmjenjuju s drugim članovima kolonije i larvama kako bi formirali neku vrstu &quot;zajedničkog želuca&quot; za koloniju.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; To vrijedi i za određene vrste roda ''[[Lasioglossum]]'', kao što je pčela ''[[Lasioglossum hemichalceum]]''. ''L. hemichalceum'' će često razmjenjivati ​​hranu s drugim pripadnicima iste vrste bez obzira na to da li su članovi istog gnijezda ili ne.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Kukuk|first1=P. F.|last2=Sage|first2=G. K.|date=1994-12-01|title=Reproductivity and relatedness in a communal halictine beeLasioglossum (Chilalictus) hemichalceum|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=41|issue=4|pages=443–455|doi=10.1007/BF01240647|s2cid=26041482 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; To je zato što saradnja među jedinkama koje nisu u srodstvu nudi više koristi nego troškova za čitavu grupu.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Mnoge ose, poput ''[[Protopolybia exigua]]'' i ''[[Belonogaster petiolata]]'', pokazuju ponašanje traženja hrane gdje odrasli vrše trofalaksu s odraslima i između odraslih jedinki i larvi.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Rocha|first1=Agda|last2=Giannotti|first2=Edilberto|last3=Bichara-Filho|first3=Carlos|date=2009-01-01|title=Resources Taken to the Nest by Protopolybia exigua (Hymenoptera, Vespidae) in Different Phases of the Colony Cycle, in a Region of the Médio São Francisco River, Bahia, Brazil|url=https://www.researchgate.net/publication/261833590|journal=Sociobiology|volume=54|pages=439–456}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ''P. exigua'' unosi nektar, drvenu kašu i omekšani plijen u gnijezdo radi prijenosa na druge jedinke; radi preživljavanja larvi, one nose količine plijena proporcionalne količini larvi u gnijezdu.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Dobrovoljna trofalaksa kod pčela vrste ''[[Xylocopa pubescens]]'' dovela je do ponašanja čuvanja gnijezda po kojem je ta vrsta poznata.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|last=van der Blom|first=Jan|date=1988|title=Social Behaviour in Carpenter Bee Xylocopa pubescens (Spinola)|journal=Ethology International Journal of Behavioural Biology|volume=79|issue=4|pages=281–294|doi=10.1111/j.1439-0310.1988.tb00717.x}}&lt;/ref&gt; Ova vrsta pčela omogućava jednoj odrasloj jedinci da traži hranu i donosi nektar za ostatak populacije gnijezda kao način kontinuirane odbrane gnijezda, a istovremeno pribavlja hranjive tvari za sve članove kolonije.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Kod termita,&lt;ref name=&quot;Kitade 2004 215–220&quot;/&gt; proktodealna trofalaksa je ključna za zamjenu crijevnih [[endosimbiont|endosimbionata]] koji se gube nakon svakog presvlačenja. Crijevni simbionti se također prenose analnom trofalaksom kod termita i žohara koji se hrane drvetom.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Klass|first1=Klaus-Dieter|last2=Nalepa|first2=Christine|last3=Lo|first3=Nathan|date=March 2008|title=Wood-feeding cockroaches as models for termite evolution (Insecta: Dictyoptera): Cryptocercus vs. Parasphaeria boleiriana|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=3|pages=809–817|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.028|issn=1055-7903|pmid=18226554 |bibcode=2008MolPE..46..809K }}&lt;/ref&gt; Prijenos crijevnih simbionta kod ovih vrsta je neophodan za probavu drveta kao izvora hrane. [[Camponotus|Mravi drvodjelci]] prenose imunitet putem trofalakse direktnim prijenosom antimikrobnih supstanci, povećavajući otpornost na bolesti i društveni imunitet kolonije.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Kod nekih vrsta mrava, može ona igrati ulogu u širenju mirisa kolonije koji identificira njene članove,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dahbi|first1=A.|last2=Hefetz|first2=A.|last3=Cerda|first3=X.|last4=Lenoir|first4=A.|year=1999|title=Trophallaxis mediates uniformity of colony odor in ''Cataglyphis iberica'' ants (Hymenoptera, Formicidae)|journal=Journal of Insect Behavior|volume=12|issue=4|pages=559–567|doi=10.1023/A:1020975009450|bibcode=1999JIBeh..12..559D |s2cid=24571599 }}&lt;/ref&gt; iako su o tome i dalje u toku rasprave.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

Pčele-sakupljačice meda koriste trofalaksu u asocijativnom učenju kako bi formirale dugoročna olfaktorna sjećanja, kako bi naučile članove gnijezda ponašanju traženja hrane, kao i gdje je tražiti.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Pored ovih dobro okarakteriziranih funkcija, trofalaksa također formira opsežnu društvenu mrežu koja povezuje većinu članova kolonije putem lanaca prijenosa tekućine,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gernat |first=Tim |last2=Rao |first2=Vikyath D. |last3=Middendorf |first3=Martin |last4=Dankowicz |first4=Harry |last5=Goldenfeld |first5=Nigel |last6=Robinson |first6=Gene E. |date=2018-02-13 |title=Automated monitoring of behavior reveals bursty interaction patterns and rapid spreading dynamics in honeybee social networks |url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1713568115 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=115 |issue=7 |pages=1433–1438 |doi=10.1073/pnas.1713568115 |issn=0027-8424 |pmc=5816157 |pmid=29378954}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gernat |first=Tim |last2=Jagla |first2=Tobias |last3=Jones |first3=Beryl M. |last4=Middendorf |first4=Martin |last5=Robinson |first5=Gene E. |date=2023-01-27 |title=Automated monitoring of honey bees with barcodes and artificial intelligence reveals two distinct social networks from a single affiliative behavior |url=https://www.nature.com/articles/s41598-022-26825-4 |journal=Scientific Reports |language=en |volume=13 |issue=1 |doi=10.1038/s41598-022-26825-4  |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=9883485 |pmid=36707534}}&lt;/ref&gt; ali značaj te mreže ostaje nepoznat.

Osim toga, ose vrste ''[[Vespula austriaca]]'' također vrše trofalaksu kao oblik parazitizma sa svojim domaćinom kako bi prikupile hranjive tvari.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite journal|title = Colony behavior of the obligate social ''Vespula austriaca'' (Panzer) (Hymenoptera: Vespidae)|last1 = Reed|first1 = H.C.|date = 1983|journal = Insectes Sociaux|doi = 10.1007/bf02223984|last2 = Akre|first2 = R.D.|issue = 3|volume = 30|pages = 259–273| s2cid=29667161 }}&lt;/ref&gt; ''V. austriaca'' je obligatna parazitska vrsta koja napada gnijezda vrsta-domaćina i pribavlja hranu ograničavajući domaćina nogama i prisiljavajući ga na trofalaksu.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

== Kičmenjaci ==
[[File:Pygoscelis antarctica feeding a chick.jpg|thumb|Dijeljenje hrane između roditelja i ptića [[orgličasti pingvin|ogrličastog pingvina]] (''Pygoscelis antarctica'').]]
[[Kičmenjaci]] poput nekih vrsta ptica, [[sivi vuk|sivih vukova]] i vampirskih šišmiša također hrane svoje mlade regurgitacijom hrane kao oblikom trofalakse. Dijeljenje hrane kod kičmenjaka je oblik reciprociteta koji pokazuju mnoge društvene vrste.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Carter|first1=Gerald|last2=Wilkinson|first2=Gerald|date=2013-11-01|title=Does food sharing in vampire bats demonstrate reciprocity? |journal=Communicative &amp; Integrative Biology|volume=6|issue=6|article-number=e25783|doi=10.4161/cib.25783 |pmc=3913674|pmid=24505498}}&lt;/ref&gt;

Divlji vukovi prenose hranu u svom želucu mladuncima ili ženkama i dijele je regurgitacijom, kao oblikom trofalakse.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Mech|first1=L David|last2=Wolf|first2=Paul C|last3=Packard|first3=Jane M|date=1999-11-01|title=Regurgitative food transfer among wild wolves|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=77|issue=8|pages=1192–1195|doi=10.1139/z99-097|bibcode=1999CaJZ...77.1192M |s2cid=85746335 |issn=0008-4301|url=http://digitalcommons.unl.edu/usgsnpwrc/380|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Vukovi koji primaju hranu često ližu ili njuškaju njušku vuka koji ju pruža kako bi ga naveli na povraćanje.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Vampirski šišmiši dijele krv sa srodnicima regurgitacijom, čime povećavaju svoju [[adaptivna vrijednost|adaptivnu vrijednost]] selekcijom srodnika.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Ptice povrate hranu i direktno je prenose u usta svog potomstva kao dio roditeljske brige, poput &quot;[[ptičje mlijeko|ptičjeg mlijeka]]&quot; koje majke golubice prenose u usta svojih mladih.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lehrman|first=Daniel S.|date=1955-01-01|title=The Physiological Basis of Parental Feeding Behavior in the Ring Dove (Streptopelia Risoria)|journal=Behaviour|language=en|volume=7|issue=1|pages=241–285|doi=10.1163/156853955X00094|issn=1568-539X}}&lt;/ref&gt; Kukavica, parazit legla, je još jedna vrsta ptica koja vrši trofalaksu. Kukavica koristi mimikriju, poput oponašanja boja i uzoraka ljuske jaja domaćina, kako bi smjestila svoje mlade u gnijezdo domaćina, gdje će biti hranjeni i odgajani bez ikakvih troškova za majku kukavicu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Mladunci kukavice često mogu oponašati poziv moljakanja cijelog gnijezda mladunaca domaćina i imaju intenzivno obojena usta; oboje djeluje kao [[superstimulans|natprirodni stimulans]], potičući pticu-domaćina da im daje hranu umjesto vlastitim mladuncima putem trofalakse.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Povezano ==
* [[Evolucijski modeli dijeljenja hrane]]
* [[Regurgitacija]]
* [[Superorganizam]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}

{{načini ishrane}}

[[Kategorija:Načini ishrane]]
[[Kategorija:Ekologija insekata]]</text>
      <sha1>1ieyj59c1bqncfro3zhjjdq7qgl0ths</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napoléon (film, 1927)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233694</id>
    <revision>
      <id>42717024</id>
      <parentid>42454156</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13795" sha1="7bj93pdjv3p29pivn5byjg76rl4m8ic" xml:space="preserve">{{Infokutija film
|tip = nijemi
|naslov =Napoléon
|slika =Choumoff - Albert Dieudonné Napoleon.jpg
|opis =[[Albert Dieudonné]] kao [[Napoleon I od Francuske|Napoleon]]
|režija=[[Abel Gance]]
|producent =Abel Gance
|scenario =Abel Gance
|uloge =[[Albert Dieudonné]]&lt;br /&gt;[[Gina Manès]]&lt;br /&gt;[[Antonin Artaud]]&lt;br /&gt;[[Edmond Van Daële]]
|muzika =[[Arthur Honegger]] (francuska verzija 1927)&lt;br /&gt;[[Werner Heymann]] (njemačka verzija 1927)&lt;br /&gt;[[Carl Davis]] (britanska verzija 1980)&lt;br /&gt;[[Carmine Coppola]] (američka verzija 1981)
|fotografija =[[Jules Kruger]]
|montaža  =[[Marguerite Beaugé]] (1927)&lt;br /&gt;brojni drugi u kasnijim verzijama
|distributer    =[[Gaumont Film Company|Gaumont]] (Evropa)
|premijera ={{film date|1927|4|7|df=yes}}
|trajanje =330 min. (najčešća verzija; postoje brojne druge)
|zemlja ={{flagcountry|FRA}}
|jezik =[[nijemi film]] sa međutitlovima
}}

'''''Napoléon''''' (ili '''''Napoléon vu par Abel Gance''''', doslovno &quot;Napoleon viđen od Abela Gancea&quot;) je [[Francuska|francuski]] crno-bijeli [[nijemi film|nijemi]] [[historijski film]] snimljen 1927. godine u režiji [[Abel Gance|Abela Gancea]]. Radnja prikazuje rane godine francuskog vojskovođe i državnika [[Napoleon Bonaparte|Napoleona Bonapartea]] (čiji lik tumači [[Albert Dieudonné]]), odnosno opisuje njegovo školovanje u predrevolucionarnoj plemićkoj vojnoj školi [[Brienne-le-Château]], učešće u burnim [[Francuska revolucija|revolucionarnim zbivanjima]], prve uspjehe u [[Rat Prve koalicije|ratu Prve koalicije]] a završava s početkom trijumfalnog [[Italijanski pohod 1796|pohoda na Italiju]] 1796. godine. Gance je originalno planirao da ovaj film bude samo prvi u ciklusu od šest filmova koji su trebali opisati cjelokupni Napoleonov život i vladavinu; od te je namjere odustao nakon spoznaje da bi zahtjevala financijske resurse iznad njegove mogućnosti. Međutim, čak i u tako okljaštrenom obliku, Ganceov ''Napoleon'' je, prije svega zahvaljujući inovativnom korištenju pokretne kamere i drugim tehnikama stvaranja spektakularnih filmskih prizora stekao reputaciju jednog od najvažnijih ostvarenja svog vremena. Posebno se u tome ističe završna scena [[triptiha]] (kasnije nazvana [[Polyvision]]) u kojoj su tri projektora stvarala sliku u formatu 4:1 (umjesto dotada standardnih 1,33:1). Zbog svoje izuzetne dužine (od pet i pol sati), kao i zbog toga da su nedugo nakon premijere u kina došli publici daleko atraktivniji prvi [[zvučni film]]ovi, ''Napoleon'' nije doživio željeni komercijalni uspjeh, te je relativno brzo pao u zaborav. Tek 1950-ih je doživio renesansu kao inspiraciju sineastima [[francuski Novi val|francuskog Novog vala]], a od 1968. traju nastojanja da se prikaže u svom originalnom obliku. U tome su se najviše istakli britanski filmski historičar [[Kevin Brownlow]] i američki sineast [[Francis Ford Coppola]].

== Vizualni stil ==

Bruno Kragić je za [[Filmski leksikon]] analizirao kako je &quot;kamera sasvim oslobođena statičnosti (zahvaljujući izumu laganih, nosivih kamera), pa film obiluje nizom subjektivnih dinamičnih kadrova, vožnji i [[panorama]]. Gance je tako kameru vezao na leđa galopirajućega konja odakle je snimala krajolik da bi dočarala subjektivne kadrove jahača, političku raspravu u francuskoj skupštini snimio je postavivši kameru na vrh njihala odakle je ona, njišući se, izmjenično prikazivala predstavnike desnice i ljevice ([[žirondinci|žirondinaca]] i [[Jakobinci|jakobinaca]]), dok je topovska bitka pri [[Bitka za Toulon|opsadi Toulona]] dočarana i kadrovima koji su simulirali perspektivu topovske kugle (kamere su bile pričvršćene uz lopte bacane u zrak). Završni su prizori filma snimljeni u tehnici [[polivizija|polivizije]], koja se sastojala u istodobnoj projekciji standardnih slika (od 35 mm) na tri ekrana. Taj je postupak Gance rabio na dva načina: kadrove na srednjem ekranu (npr. krupni plan Napoleona ili orla) simbolički je kontrapunktirao s totalima vojske koja maršira u svrhu efekta montaže unutar kadra, odnosno na sva je tri ekrana projicirao totale koji su tvorili jednu masovnu scenu.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://film.lzmk.hr/clanak.aspx?id=1166|title=Napoleon (1927)|publisher=Filmski leksikon|author=Bruno Kragić|accessdate=22. srpnja 2013}}&lt;/ref&gt;

== Glavne uloge ==
* [[Albert Dieudonné]] ... [[Napoleon|Napoléon]]&lt;ref&gt;Brownlow 1983, pp. 261–263&lt;/ref&gt;
* [[Vladimir Roudenko]] ... Napoléon Bonaparte (dijete)
* [[Edmond Van Daële]] ... [[Maximilien Robespierre]]
* [[Alexandre Koubitzky]] ... [[Georges Danton]]
* [[Antonin Artaud]] ... [[Jean-Paul Marat]]
* [[Abel Gance]] ... [[Louis de Saint-Just]]
* [[Gina Manès]] ... [[Joséphine de Beauharnais]]
* [[Marguerite Gance]] ... [[Charlotte Corday]]
* [[Yvette Dieudonné]] ... [[Élisa Bonaparte]]
* [[Philippe Hériat]] ... [[Antoine Saliceti]]
* [[Annabella (actress)|Annabella]] ... Violine Fleuri
* [[Nicolas Koline]] ... Tristan Fleuri

== Različite verzije ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:#ccf; width=9%&quot;  | Datum
! style=&quot;background:#ccf; width=15%&quot; | Naslov
! style=&quot;background:#ccf; width=15%&quot; | Dužina
! style=&quot;background:#ccf; width=15%&quot; | Montažer
! style=&quot;background:#ccf; width=15%&quot; | Muzika
! style=&quot;background:#ccf; width=15%&quot; | Mjesto premijere
! style=&quot;background:#ccf; width=15%&quot; | Triptih
! style=&quot;background:#ccf; width=9%&quot; | Format

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | april 1927.
| ''Napoléon''
| 5400 m (4:10)
| {{sortname|Marguerite|Beaugé|Marguerite Beaugé}}
| {{sortname|Arthur|Honegger|Arthur Honegger}}
| [[Pariška opera]]
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | maj 1927.
| ''Napoléon'' (''version définitive'')
| 12800 m (9:22)
| {{sortname|Abel|Gance|Abel Gance}}
| {{sortname|Arthur|Honegger|Arthur Honegger}}
| Apollo Theatre, Pariz
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | oktobar 1927.
| ''Napoléon'' (UFA)
| ispod 3:00
| [[Universum Film AG]]
| {{sortname|Werner|Heymann|Werner Heymann}}
| Njemačka i Centralna Evropa
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | novembar 1927.
| ''Napoléon''
| ukupno 4:10, dvije projekcije, neke scene ponovljene
| {{sortname|Abel|Gance|Abel Gance}}
| {{sortname|Arthur|Honegger|Arthur Honegger}}
| Marivaux Theatre, Pariz
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | zima 1927–28
| ''Napoléon''
| različite
|
|
| francuske provincije
|
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | o. 1928
| ''Napoleon'' (''version définitive'' poslana u SAD sa 29 rola)
| {{convert|29000|ft|m}} (6:43)
| {{sortname|Abel|Gance|Abel Gance}}
|
| nema
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | mart-april 1928.
| ''Napoléon'' (Gaumont)
| prikazan u dva dijela ukupnog trajanja 3:00
| [[Gaumont Film Company]]
| {{sortname|Arthur|Honegger|Arthur Honegger}}
| Gaumont-Palace
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | jun 1928.
| ''Napoleon'' (britanska verzija 1928)
| 11400 m (7:20)
| {{sortname|Abel|Gance|Abel Gance}}
| {{sortname|Arthur|Honegger|Arthur Honegger}}
| UK
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | januar 1929.
| ''Napoleon'' (USA 1929)
| {{convert|8000|ft|m}} (1:51)
| [[Metro-Goldwyn-Mayer]]
|
| SAD
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | ca. 1928
| ''Napoléon'' (Pathé-Rural)
| 17 rola
|
|
| francuska sela
| nema
| 17,5&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1928
| ''Napoléon'' (Pathé-Baby)
| 9 rola
|
|
| za kućne projektore
| nema
| 9,5&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1929
| ''Napoléon'' (Pathescope)
| 6 rola
|
|
| britanski kućni projektori
| nema
| 9,5&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1935
| ''Napoléon Bonaparte vu et entendu par Abel Gance''
| {{convert|13000|ft|m}}, later {{convert|10000|ft|m}}
| {{sortname|Abel|Gance|Abel Gance}}
| {{sortname|Henri|Verdun|Henri Verdun}}
|
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1935
| ''Napoléon Bonaparte'' (verzija Film-Office)
| {{convert|5000|ft|m}}
| {{sortname|Abel|Gance|Abel Gance}}
| {{sortname|Henri|Verdun|Henri Verdun}}
|
| nema
| 16&amp;nbsp;mm&lt;br /&gt;9,5&amp;nbsp;mm&lt;br /&gt;8&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1935
| ''Napoléon Bonaparte'' (verzija Studio 28)
|
|
|
|
| crno-bijeli
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1965
| ''Napoléon''
|
| {{sortname|Henri|Langlois|Henri Langlois}}
|
| Cinematheque Francaise
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1970
| ''Bonaparte et la Révolution''
| 4:45 na brzini 20 fps (4:00 na 24 fps)
| {{sortname|Abel|Gance|Abel Gance}}
|
|
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1980
| ''Napoléon'' (Brownlow 1980)
| 4:50 na 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| [[National Film Theatre]], London
| crno-bijeli
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1980
| ''Napoleon'' (Coppola)
| 4:00 na 24 fps
| {{sortname|Francis Ford|Coppola|Francis Ford Coppola}}
| {{sortname|Carmine|Coppola|Carmine Coppola}}
| SAD
| crno-bijeli
| 35&amp;nbsp;mm&lt;br /&gt;70&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1983
| ''Napoléon'' (Brownlow 1983)
| 5:13 na 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| Cinematheque Francaise
| crno-bijeli
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1983
| ''Napoléon'' (Brownlow 1983, TV-verzija)
| 4:50 at 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| [[Channel 4]] (britanski TV-kanal)
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1989
| ''Napoleon'' (Brownlow 1980)
| 4:50 na 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Marius|Constant|Marius Constant}}
| [[Cité de la Musique]], Pariz
| nema
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 1989
| ''Napoléon'' (Brownlow 1989, TV-verzija)
| 4:50 at 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| [[Channel 4]] (britanski TV-kanal)
| u boji, letterboxed u formatu 4:3
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2000
| ''Napoléon'' (Brownlow 2000)
| 5:30 na  20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| [[Royal Festival Hall]]
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2004
| ''Napoléon'' (Brownlow 2004)
| 5:32 na 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| [[Royal Festival Hall]]
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2012
| ''Napoléon'' (Brownlow 2004)
| 5:32 na 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| [[Paramount Theatre (Oakland, California)]]
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|- style=&quot;background:#fffff6&quot;
| align=&quot;center&quot; | 2013
| ''Napoléon'' (Brownlow 2004)
| 5:32 na 20 fps
| {{sortname|Kevin|Brownlow|Kevin Brownlow}}
| {{sortname|Carl|Davis|Carl Davis}}
| [[Royal Festival Hall]]
| u boji
| 35&amp;nbsp;mm
|-

|}

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{IMDb title|id=0018192|title=Napoléon}}
* [http://www.silentera.com/PSFL/data/N/Napoleon1927.html ''Napoléon''], SilentEra.com
* [http://www.silentera.com/info/napoleonRestoration.html The 2000 restoration], SilentEra.com
* [https://web.archive.org/web/20251006090535/https://www.napocinepedia.net/les-napoleon-d-abel-gance-f23/ Site Napo Ciné Pédia] site based upon Napoleon on screen
* [http://www.americancinemapapers.com/files/LONDON_1980.htm 1980 London screening]
* [http://books.google.com/books?id=z2OsUBz6SdUC&amp;pg=PA17&amp;lpg=PA17&amp;dq=1980+london+napoleon+screening&amp;source=bl&amp;ots=8wgtgs6ZL-&amp;sig=-uQlk4mOt90WOLMPEAeEoCt1YDI&amp;hl=en&amp;ei=EDQuTv_lOYfZ0QGR0aChAQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CDUQ6AEwBA#v=onepage&amp;q=1980%20london%20napoleon%20screening&amp;f=false 1980 London screenings, announcement]
* [http://www.musicweb-international.com/film/2004/Dec04/napoleon.html 2004 London screening, symphony review]
* [http://soma.sbcc.edu/users/davega/FILMST_113_mobile/Filmst113_ExFilm_toOrg/Fragments%20of%20a%20Great%20Event%20Viewed%20from%20a%20Tiny%20Room_%20Abel%20Gance%27s%20Napole%CC%81on,%20Film%20History%20and%20Conservation.pdf 2004 London review]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.photoplay.co.uk/film_pages/nap.html Brownlow's 2004 version]
* [http://www.in70mm.com/news/2010/brownlow/part_1/index.htm Kevin Brownlow interview with Mark Lyndon - Part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717081016/http://www.in70mm.com/news/2010/brownlow/part_1/index.htm |date=2013-07-17 }}
* [http://www.in70mm.com/news/2011/napoleon/index.htm Projecting “Napoleon” – une pièce de resistance]. Details of 2004 projection.
* [http://mubi.com/notebook/posts/movie-poster-of-the-week-abel-gances-napoleon Various ''Napoléon'' movie posters], Adrian Curry in ''Notebook''
* [http://www.napoleonbonaparte.es/monograficos/65-cinematografia/559-napoleon-abel-gance.html Crítica de la película en NapoleonBonaparte.es] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111206193959/http://www.napoleonbonaparte.es/monograficos/65-cinematografia/559-napoleon-abel-gance.html |date=2011-12-06 }} {{es icon}}

{{Abel Gance}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Francuski filmovi]]
[[Kategorija:Nijemi filmovi]]
[[Kategorija:Historijski filmovi]]
[[Kategorija:Epski filmovi]]</text>
      <sha1>7bj93pdjv3p29pivn5byjg76rl4m8ic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Optička astronomija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239632</id>
    <revision>
      <id>42717297</id>
      <parentid>41158989</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4606" sha1="ek9epf39yetsrp44jdqaygrcakse7i9" xml:space="preserve">[[Datoteka:Aerial View of the VLTI with Tunnels Superimposed.jpg|mini|desno|300px|Najveći teleskop na svijetu je europski [[Vrlo veliki teleskop]] (VLT) u [[Čile]]u. Čine ga četiri 8,2 m teleskopa.]]
[[Datoteka:KeckObservatory.jpg|mini|desno|300px|Dvojni [[teleskopi Keck]]]]

'''Optička astronomija''' je dio [[astronomija|astronomije]], koja promatra [[Nebesko tijelo|nebeska tijela]] u području [[svjetlost|vidljive svjetlosti]]. Skupljanje svjetlosti s neba za [[astronom]]a je još uvijek glavni izvor informacija o [[svemir]]u. Osim [[Sunce|Sunca]], većina je nebeskih tijela vrlo udaljena i stoga razmerno slaba sjaja. [[Teleskop]] mora skupljati što više svjetlosti - što je više ima, njegova je [[informacija]] bogatija. Postoje dvije vrste teleskopa: [[Reflektorski teleskop|reflektori]] svjetlost skupljaju zrcalom, dok refraktori u tu svrhu koriste [[Leća (optika)|leće]]. Većina suvremenih profesionalnih teleskopa su reflektori sa zrcalima višemetarskih [[promjer]]a, postavljeni na vrhove [[planina]], iznad poremećaja uzrokovanih [[Turbulencija|vrtloženjem zraka]] u donjim slojevima [[Zemljina atmosfera|atmosfere]]. &lt;ref&gt;[http://www.freewebs.com/astro-znanje/documents/Vrste.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310223555/http://www.freewebs.com/astro-znanje/documents/Vrste.html |date=2012-03-10 }} &quot;Optička astronomija&quot;, www.freewebs.com, 2011.&lt;/ref&gt;

Što je [[zrcalo]] teleskopa veće, skupi više svjetlosti pa se vidi više pojedinosti nebeskog objekta. Zrcala promjera većeg od 8 [[metar]]a imaju svoja ograničenja. Prvo je atmosfera: i slika vrlo velikog zrcala neoštra je zbog stalno pokretnog [[zrak]]a. Drugo ograničenje je sama veličina: što je zrcalo veće, teže ga je prevoziti i rukovati njime. Posljednji naraštaj zemaljskih teleskopa na različite domišljate načine zaobilazi ova ograničenja. Jedan od načina rješenja tog problema je [[aktivna optika]], a ona se sastoji od izrade reflektora iz više dijelova, a na spojevima su mali '''aktuatori''' ([[elektromotor]]i) koji se automatski podešavaju, ovisno o utjecaju [[temperatura|temperature]], [[vjetar|vjetra]] i same [[težina|težine]] [[konstrukcije]]. To je sporiji optički sustav, za razliku od [[Adaptivna optika|adaptivne optike]], koji je brzi odzivni sustav, gdje se odziv mjeri u nekoliko sekundi.

Dvojni [[teleskopi Keck]] (Keck I i Keck II) nalaze se na 4200 [[metar|m]] visokom vrhu Mauna Kee na [[Havaji]]ma, visoko iznad [[oblak]]a i [[vodena para|vodene pare]] nižih slojeva [[Troposfera|atmosfere]]. Zrcala teleskopa imaju promjer od 10 m. Jedno zrcalo te veličine savinulo bi se pod vlastitom težinom, pa je umjesto toga svako zrcalo načinjeno od 36 šestostranih dijelova. Svaki dio teži 400 [[kg]], ima promjer od 1,8 m i debeo je 7,7 cm. Prvo segmentirano zrcalo na svijetu nalazi se na teleskopu Keck 1, završenom 1992. Oba Keckova teleskopa rabe aktivne optičke sustave za ispravljanje izobličenja uzrokovanih težinom zrcala ili vjetrom. Položaj zrcala nadzire [[računalo]], podešavajući svaki dio dva puta u sekundi s točnošću koja je tisuću puta veća od debljine [[Kosa|ljudske vlasi]]. Posljedica toga je da se 36 segmenata ponaša kao jedna neprekinuta staklena površina. &lt;ref&gt; [http://www.zvjezdarnica.com/?akcija=svemir&amp;id=10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111105010113/http://www.zvjezdarnica.com/?akcija=svemir&amp;id=10 |date=2011-11-05 }} &quot;Astronomski instrumenti&quot;, www.zvjezdarnica.com, 2011.&lt;/ref&gt;

Najveći teleskop na svijetu je europski [[Vrlo veliki teleskop]] ili VLT ([[Engleski jezik|engl]]. ''Very Large Telescope'') u [[Čile]]u. Čine ga četiri 8,2 m [[teleskop]]a - svaki milijardu puta snažniji od ljudskog [[oko|oka]]. Povezani računalom, teleskopi skupe toliko svjetlosti koliko i jedno 16,4 m zrcalo. Kad se povežu s tri druga 1,8 m teleskopa Južnog europskog opservatorija, njima se može vidjeti mnogo pojedinosti na nebu - recimo i [[astronaut]] koji hoda [[Mjesec|Mjesečevom površinom]].

Kako se atmosfera stalno giba, naš je pogled na zvijezde stalno zamagljen. Kod [[Adaptivna optika|adaptivne optike]] jaki [[laser]] stvara pokraj [[zvijezda|zvijezde]] koju se promatra umjetnu zvijezdu visoko u atmosferi. Računalo izračunava kako se svjetlost zvijezde izobličuje prolaskom kroz atmosferu. Potom stalno pokretno savitljivo zrcalo oblikuje tako da se svjetlost skupi u točku, čime se izoštrava slika svega što teleskop vidi. Tim se sustavom smanjuje utjecaj Zemljine atmosfere na oštrinu slike teleskopa.

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Astronomija]]</text>
      <sha1>ek9epf39yetsrp44jdqaygrcakse7i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Njemačka marka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239956</id>
    <revision>
      <id>42717174</id>
      <parentid>42328794</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31292" sha1="btd9adkhnzzkz7hlet04umhm707mssn" xml:space="preserve">{{Infokutija valuta (BS)
|ime_valute          =Njemačka marka
|izvorno_ime         =Deutsche Mark
|slika_1             =1 mark brd 1967 retouched.jpg
|opis_1              =Kovanica od 1 DM iz [[1967]]
|slika_2             =
|opis_2              =
|iso_kod             =DEM
|korisnik_država     =[[Njemačka]] (1948-2002)&lt;br /&gt; [[Crna Gora]] (1999-2002)&lt;br /&gt;[[Kosovo]] (1999-2002)
|stopa_inflacije     =
|izvor_datum_inf     =
|najmanja_jedinica   =Pfenning
|kovanice            =1, 2, 5, 10, 50 Pfennig, 1, 2, 5 DM
|novčanice           =5 DM, 10 DM, 20 DM, 50 DM, 100 DM, 200 DM, 500 DM, 1000 DM
|oznaka              =DM
|nacionalna_banka    =Njemačka savezna banka &lt;br /&gt; ''Deutsche Bundesbank''
|web_banka           =www.bundesbank.de/
|štamparija          =
|web_tiskara         =
|kovnica             =
|web_kovnica         =
}}
'''Njemačka marka''' ([[Njemački jezik|njem.]] ''Deutsche Mark'' skrać. '''DM''') je bila valuta Savezne Republike Njemačke u periodu od [[21. juni|21. juna]] 1948 do 31. decembra [[2001]]. Uvedena je putem novčane reforme [[1948]] na području američke, britanske i francuske okupacione zone, zamjenjujući Reichsmark (Marku Trećeg Reicha). Nedugo poslije, i u ruskoj okupacionoj zoni uvodi se [[24. juli|24. jula]] 1948 nova valuta [[Marka Njemačke Demokratske Republike|istog naziva]] (Deutsche Mark) koja ostaje valuta [[Njemačka Demokratska Republika|Njemačke Demokratske Republike]] (DDR-a) do [[31. juli|31. jula]] [[1964]]. Poslije osnivanja Savezne Republike Njemačke (Zapadne Njemačke) [[23. maj]]a [[1949]], marka ostaje njena zvanična valuta, kao i valuta u zapadnom [[Berlin]]u. Nakon ujedinjenja Njemačke, marka postaje valuta Njemačke sve do uvođenja eura.&lt;ref name=&quot;dmbeendg&quot;&gt;[http://www.gesetze-im-internet.de/dmbeendg/BJNR240210999.html Zakon o ukidanju opticaja banknota i kovanica njemačke marke]&lt;/ref&gt; Ipak, po provedenim anketama, mnogi Nijemci još uvijek preračunavaju iznose iz eura u marke i većinom smatraju da je marka bila mnogo stabilnija valuta od eura. Po podacima Savezne njemačke banke (Bundesbank) u novembru 2008 u opticaju je bilo oko 14 milijardi njemačkih maraka, koje još nisu konvertovane u [[euro|eure]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rund 14 Milliarden Deutsche Mark immer noch in Umlauf |url=http://nexem.info/die-welt/rund-14-milliarden-deutsche-mark-immer-noch-in-umlauf--2286/ |access-date=2013-08-26 |archivedate=2009-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107162703/http://www.nexem.info/die-welt/rund-14-milliarden-deutsche-mark-immer-noch-in-umlauf--2286/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Marka je izdavana u obliku kovanica i novčanica. Postojale su ukupno četiri serije novčanica.

== Historija ==
=== Uvođenje njemačke marke ===
Nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], ranija njemačka valuta Reichsmarka više nije bila pogodna za opticaj, pošto nije imala pokriće u nacionalnom proizvodu niti je imala povjerenje stanovništva. Neposredno poslije rata, pored gotovo bezvrijedne Reichsmarke, bila je najviše raširena razmjena dobara odnosno [[trampa]]. Pošto su se interesi savezničkih sila u to vrijeme počeli značajno razilaziti, naročito interesi ''zapadnih'' saveznika ([[Francuska|Francuske]], SAD-a i Velike Britanije) s jedne strane i [[SSSR]]-a s druge, ''zapadni'' saveznici su nastojali što je moguće više razviti zone pod svojim utjecajem te provesti valutnu reformu i uvesti novu stabilnu valutu.

Plan uvođenja nove valute je bio pod najstrožijom tajnom. Određeni dijelovi plana su usaglašeni na takozvanoj ''Konklavi u Rothwestenu''. Tom prilikom su se u Rothwestenu (dolina Fulde) od [[21. april]]a do [[8. juni|8. juna]] [[1948]] godine sastali predstavnici jedanaest njemačkih banaka kao i vodeći njemački ekonomisti sa predstavnicima tri okupacione sile i sačinili nacrt četiri zakona ''o novim postavkama novčanih poslova'' koji su regulisali uvođenje nove valute.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prvi zakon o novom uređenju novčanih poslova (''Erstes Gesetz zur Neuordnung des Geldwesens'') |url=http://www.verfassungen.de/de/de45-49/bizone-waehrungsgesetz48.htm |access-date=2013-08-26 |archivedate=2009-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205130631/http://verfassungen.de/de/de45-49/bizone-waehrungsgesetz48.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drugi zakon o novom uređenju novčanih poslova (''Zweites Gesetz zur Neuordnung des Geldwesens'') |url=http://www.verfassungen.de/de/de45-49/bizone-emissionsgesetz48.htm |access-date=2013-08-26 |archivedate=2007-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071022093700/http://www.verfassungen.de/de/de45-49/bizone-emissionsgesetz48.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Treći zakon o novom uređenju novčanih poslova (''Drittes Gesetz zur Neuordnung des Geldwesens'') |url=http://www.verfassungen.de/de/de45-49/bizone-umstellungsgesetz48.htm |access-date=2013-08-26 |archivedate=2009-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204112942/http://verfassungen.de/de/de45-49/bizone-umstellungsgesetz48.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Četvrti zakon o novom uređenju novčanih poslova (''Viertes Gesetz zur Neuordnung des Geldwesens'') |url=http://www.verfassungen.de/de/de45-49/bizone-festgeldkontogesetz48.htm |access-date=2013-08-26 |archivedate=2009-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207154545/http://verfassungen.de/de/de45-49/bizone-festgeldkontogesetz48.htm |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Već u martu 1948 godine iz ovih zakona proizilazi i zakon o uspostavljanju Banke njemačkih zemalja (''Bank der deutscher Länder''). Danas u Rothwestenu postoji muzej u kojem su sačuvani predmeti i dokumenti iz ovog vremena. O uvođenju nove valute, stanovništvo je obaviješteno [[18. juni|18. juna]] 1948 godine putem radija, samo tri dana prije uvođenja marke.

Njemačka marka (''D-Mark'') uvedena je u opticaj [[21. juni|21. juna]] 1948 godine u zapadnim okupacionim zonama (pokrajine [[Schleswig-Holstein]], [[Hamburg]], [[Bremen (pokrajina)|Bremen]], [[Donja Saksonija]], [[Sjeverna Rajna-Vestfalija]], [[Hessen]], [[Porajnje-Falačka]], Baden, Würtemberg-Baden, Würtemberg-Hohenzollner i [[Bavarska]]) kao i u [[Zapadni Berlin|zapadnom Berlinu]] [[24. juni|24. juna]] 1948 godine. Podjela novih novčanica se vršila na mjestima gdje su se dotad dijelile markice za hranu. Svaki građanin je dobijao po 60 maraka i to 40 maraka odmah a ostatak dva mjeseca kasnije.&lt;ref name=&quot;teuro&quot;&gt;[http://einestages.spiegel.de/static/topicalbumbackground/2199/der_teuro_von_1948.html „Der Teuro von 1948“] na ''Spiegel-online.de'' povodom 60. godišnjice valutne reforme&lt;/ref&gt; Preduzeća su dobijala 60 DM po radniku.

Raniji novac, marka Trećeg Reicha (''Reichsmark'' ili RM) se mijenjala za nove marke po kursu 100 RM za 6,50 DM, dok je za pretvaranje potraživanja vrijedio kurs 10 RM za 1 DM. Jedino su tekuća potraživanja poput plata i stanarina bila pretvarana u DM po kursu 1:1. Otpisi dugovanja, [[hipoteka|hipoteke]] i slični uzajamni odnosi su pretvarani u odnosu 10 RM:1 DM, kao i rezerve premija osiguranja i privatna osiguranja te stambena štednja i stambeni fondovi (''Bausparkassen'').

Kao posljedica valutne reforme 1948, značajno je smanjena količina novca u opticaju. Prema analizama Međunarodne klirinške banke, na ovaj način je Reichsmarka zamijenjena sa novom njemačkom markom u odnosu 12,6 RM:1DM.&lt;ref&gt;G. Schmölders: ''Währungsreform'' u: ''Handwörterbuch der Betriebswirtschaft'', Bd. 4, 3. izdanje, 1961, str. 6133&lt;/ref&gt; Ponovno su stupile na snagu uobičajene funkcije novca, a [[Centralna banka]] je kontrolisala izdavanje novca. U periodu od 27. juna do [[8. august]]a 1948 godine, izdavanje novca je bilo dosta ograničeno i svodilo se samo na zamjenske kredite. Tek od oktobra 1948, u većoj mjeri dolazi do izdavanja novca od strane Centralne banke.

Nova valuta je dovela i do znatnog porasta cijena, što je rezultiralo općim štrajkom 12. novembra 1948 godine. U tom jedinom općem štrajku u historiji Savezne Republike Njemačke učestvovalo je oko 9 miliona ljudi.&lt;ref name=&quot;teuro&quot;/&gt;

U saveznoj pokrajini [[Saarland]], Reichsmarka je već u junu 1947 godine zamijenjena [[Saar marka|Saar-markom]]. Nakon pripojenja Saarlanda Njemačkoj 1. januara [[1957]] godine, postepeno se Saar-marka zamjenjuje njemačkom markom, ali tek od [[7. juli|7. jula]] [[1959]] godine i monetarnog sporazuma sa Francuskom, njemačka marka postaje službena valuta u Saarlandu.

U ruskoj okupacionoj zoni i kasnije DDR-u, više kao jedinstveni znak valute u periodu od kraja juna 1948 do 1964 također je služila njemačka marka (DM). Od [[1964]] zvanična valuta DDR-a se naziva marka njemačke Centralne banke (''Mark der Deutschen Notenbank'' ili MDN) a od 1968 do kraja juna 1990 marka DDR-a (''Mark der DDR'' ili M).

U Zapadnom Berlinu uvođenje njemačke marke je bilo povod za blokadu Berlina.

=== Marka pod kontrolom Bundesbanke ===
Njemačka marka je ispočetka izdavana od strane Banke njemačkih zemalja, koja je [[1957]] godine postala [[Njemačka savezna banka]] (''Deutschen Bundesbank''). Pored zvaničnih izdanja, Bundesbanka je od [[1960]] do 1988 izdavala savezne [[trezor]]ske zapise i serije zamjenskih novčanica kao rezervu novca u kriznim periodima. DM je imala, i dalje ima, ugled kao ''tvrda'' valuta. Ovo proizilazi iz usporedbe sa unutrašnjom kupovnom moći sa ostalim valutama. Jedna statistička studija iz [[1977]]&lt;ref&gt;Roeper, Hans: ''Die D-Mark – Vom Besatzungskind zum Weltstar'', Frankfurt a. M., Societäts-Verlag, 1978, str. 282, {{ISBN|3-7973-0322-X}}&lt;/ref&gt; uspoređuje unutrašnje kupovne moći nekoliko valuta u odnosu na [[1950]] godinu u slijedećim zemljama (''tabela desno''):
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; width: auto; line-height: 1.4em;&quot;
|-
!Država
!Ost. kup. moći&lt;br /&gt; 1977 u odnosu&lt;br /&gt; na 1950
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|UK}} [[Velika Britanija]]
|align=&quot;desno&quot;|18%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|JAP}} [[Japan]]
|align=&quot;desno&quot;|19%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|FRA}} [[Francuska]]
|align=&quot;desno&quot;|21%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|ITA}} [[Italija]]
|align=&quot;desno&quot;|22%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|ŠVE}} [[Švedska]]
|align=&quot;desno&quot;|23%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|HOL}} [[Holandija]]
|align=&quot;desno&quot;|27%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|BEL}} [[Belgija]]
|align=&quot;desno&quot;|35%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|SAD}} [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]
|align=&quot;desno&quot;|40%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|ŠVI}} [[Švicarska]]
|align=&quot;desno&quot;|42%
|-
|border = &quot;1&quot;|{{ZD|NJE}} Njemačka
|align=&quot;desno&quot;|44%
|}
Iako je to bio velik pad vrijednosti njemačke marke od gotovo pola, ipak je bio mnogo manji nego u većini razvijenih zemalja. U oko 50 godina od uvođenja marke 1948 godine do uvođenja [[euro|eura]] [[1999]] godine njena kupovna moć je opala na oko četvrtinu.

[[Inflacija|Stopa inflacije]] u ovom vremenskom periodu bila je prosječno oko 3 posto što je više nego što danas ima euro. Gubljenje vrijednosti marke se može ogledati i u visokoj stopi rasta, koja obično vodi u do veće inflacije. U skladu sa procesima [[reunifikacije Njemačke]] [[1990]] godine, i u bivšoj DDR uvodi se zapadnonjemačka marka. To je za Nijemce iz DDR-a bila vjerovatno jedna od najvećih promjena u toku reunifikacije, jer je zapadnonjemačka marka tamo važila kao simbol privrednog čuda i prosperiteta.

Kurs zamjene istočnonjemačkih maraka je varirao u zavisnosti od starosti građana: osobe starije od 60 godine mogle su mijenjati do 6.000 DDR maraka u DM po kursu 1:1. Za osobe do 40 godina ograničenje je bilo 4.000 DDR maraka, a za djecu mlađu od 14 godina 2.000 DDR maraka. Čak i plate, stipendije, penzije, zakupnine i druge stalne isplate su zamijenjene po ovom kursu. Sva imovina koja je prelazila preko ovih ograničenja kao i obaveze i dugovi, pretvarana je po kursu od 2 DDR marke za 1 DM.

=== Marka nakon uvođenja eura ===
Od uvođenja eura 1. januara [[1999]] godine njemačka marka je prestajala postojati kao nezavisna valuta i do 2002 godine je postojala kao podjedinica eura. Kovanice i novčanice su i dalje bile u opticaju sve do ponoći [[31. decembar|31. decembra]] [[2001]] godine.&lt;ref name=&quot;dmbeendg&quot;/&gt; Nakon toga marke i pfeninge je bilo moguće određeno vrijeme besplatno zamijeniti za eure i cente u filijalama Bundesbanke. Većina trgovina i banaka je primala marke, više na dobrovoljnoj bazi, uporedo sa eurima sve do [[28. februar]]a [[2002]] godine. Pojedine trgovine povremeno su pokretale akcije primanja starih njemačkih maraka pri kupovini robe, čak i nekoliko godina nakon uvođenja eura.&lt;ref&gt;[http://www.badische-zeitung.de/schopfheim/grosse-umtauschaktion-alter-mark-schopfheimer-marktplatz--4165137.html Große Umtauschaktion für alter D-Mark; Badischen Zeitung]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.welt.de/print-welt/article343325/Der_lange_Abschied_von_der_Mark.html Der lange Abschied von der Mark; Welt Online]&lt;/ref&gt;

== Oblici izdanja ==
U opticaju su bile izdane kovanice i novčanice njemačkih maraka.

=== Kovanice ===
Postojale su slijedeće kovanice njemačkih maraka:
{|class=&quot;wikitable centered&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; 
|- bgcolor=&quot;#DCE5E5&quot;
! width=&quot;10%&quot;| Nazivna&lt;br /&gt; vrijednost
! width=&quot;21%&quot;| Slika
! width=&quot;25%&quot;| Metal
! width=&quot;12%&quot;| Prečnik
! width=&quot;10%&quot;| Debljina
! width=&quot;10%&quot;| Masa
! width=&quot;12%&quot;| Period opticaja
|-
| 1 pfennig
| 
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Čelik|Čelična]] jezgra&lt;br /&gt;sa premazom [[bakar|bakra]]
| 16,5&amp;nbsp;mm
| 1,38&amp;nbsp;mm
| 2&amp;nbsp;g
| 1948–2001
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2 pfenniga
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| style=&quot;text-align:left&quot; | 95%-tna [[legura]] bakra
| rowspan=&quot;2&quot; | 19,25&amp;nbsp;mm
| rowspan=&quot;2&quot; | 1,52&amp;nbsp;mm
| 3,25&amp;nbsp;g
| 1950–1968
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |Čelična jezgra&lt;br /&gt;sa premazom bakra
| 2,9&amp;nbsp;g
| 1968–2001
|-
| 5 pfenniga
| 
| style=&quot;text-align:left&quot; |Čelična jezgra&lt;br /&gt;sa premazom [[mesing]]a
| 18,5&amp;nbsp;mm
| 1,7&amp;nbsp;mm
| 3&amp;nbsp;g
| 1949–2001
|-
| 10 pfenniga
| 
| style=&quot;text-align:left&quot; |Čelična jezgra&lt;br /&gt;sa premazom mesinga
| 21,5&amp;nbsp;mm
| 1,7&amp;nbsp;mm
| 4&amp;nbsp;g
| 1949–2001
|-
| 50 pfenniga
| [[Datoteka:50-PF-Coin-German.jpg|frameless]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | Bakar/[[nikl]]
| 20&amp;nbsp;mm
| 1,58&amp;nbsp;mm
| 3,5&amp;nbsp;g
| 1949–2001
|-
| 1 marka
| [[Datoteka:1 mark brd 1967 retouched.jpg|frameless]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | Bakar/nikl
| 23,5&amp;nbsp;mm
| 1,75&amp;nbsp;mm
| 5,5&amp;nbsp;g
| 1950–2001
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2 marke
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| style=&quot;text-align:left&quot; | Bakar/nikl
| rowspan=&quot;2&quot; | 26,75&amp;nbsp;mm
| rowspan=&quot;2&quot; | 1,79&amp;nbsp;mm
| rowspan=&quot;2&quot; | 7&amp;nbsp;g
| 1951–1973
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Magnimat]]
| 1970–2001
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |5 maraka
| rowspan=&quot;2&quot; | 
| style=&quot;text-align:left&quot; | legura [[srebro]]/bakar
| rowspan=&quot;2&quot; | 29&amp;nbsp;mm
| rowspan=&quot;2&quot; | 2,07&amp;nbsp;mm
| 11,2&amp;nbsp;g
| 1951–1975
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | Magnimat
| 10&amp;nbsp;g
| 1975–2001
|}
Nadalje, kovale su se i komemorativne kovanice:
* komemorativna kovanica od 5 DM, kovana od [[1952]]–1980 od srebra, a od [[1980]]–[[1986]] od magnimata
* komemorativna kovanica od 10 DM, kovana 1970–1972 (sve sa oznakom godine [[1972]] povodom [[XX Olimpijske igre - München 1972.|Olimpijskih igara 1972.]]) te u periodu [[1987]]–[[2001]].

Kovanje kovanica od 50 pfenniga otpočelo je 1949 godine sa oznakom ''Banke njemačkih zemalja''. Naredne godine, 1950, ta oznaka je zamijenjena sa natpisom ''Savezna republika Njemačka'' (''Bundesrepublik Deutschland''). Međutim, kovnica u [[Karlsruhe]] (oznaka ''G'') određeno vrijeme je ''zaboravila'' promijeniti stari natpis, te pustila u opticaj oko 30 hiljada kovanica od 50 pfenniga. Danas su te kovanice s pogrešnim natpisom veoma cijenjene kod kolekcionara, a vrijednost im se kreće i do 700 eura, u zavisnosti od očuvanosti.&lt;ref&gt;[http://www.yatego.com/muenzkontor/p,4559b6f70e66c,44fec1aee2cc34_2,50-pfennig--bank-deutscher-länder--1950-g?sid=13Y1232970620Y1de64f0297138e9e1d yatego.com]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.preisroboter.de/redirect.php?prid=492830254&amp;prz=d33c402a9cb328e86f6a5a85491be2b3 www.preisroboter.de]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Novčanice ===
Postojale su četiri serije novčanica.

==== Prva serija ====
Prva serija novčanica njemačke marke izdana je 1948 godine u sklopu valutne reforme, od strane Banke njemačkih zemalja pod upravom zapadnih saveznika. Sam dizajn prve serije se dosta oslanjao na [[američki dolar]]. Nije postojao natpis institucije koja je izdala novčanice. Pošto su za potrebe reforme iskovane samo kovanice od 1 pfenniga, neophodno je bilo štampanje i izdavanje novčanica od jedne i dvije DM. Unutar ove serije postojala su dva različita izdanja novčanica od 20 i 50 DM. Od [[24. juni|24. juna]] 1948, proširen je opticaj zapadnonjemačke marke i na tri zapadna sektora [[Berlin]]a. Te novčanice su bile označene oznakom '''B'''. U svakodnevnom govoru, novčanice sa oznakom '''B''' su nazvane ''Bären-Mark'' (medvjeđje marke).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=20. juni 1948: &quot;Bären-Mark&quot; |url=http://www.ewz.euv-frankfurt-o.de/DPDMZ/html_d/g_berlin_geschichte.html |access-date=2013-08-26 |archivedate=2007-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070618053159/http://www.ewz.euv-frankfurt-o.de/DPDMZ/html_d/g_berlin_geschichte.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Karakteristika ove serije da osim ''guilloche'' (giloša - uzorak) nemaju nikakvih sigurnosnih oznaka.

==== Druga serija ====
[[Datoteka:10dm.jpg|mini|desno|Prednja strana novčanice od 10 DM iz druge serije]]
Druga serija je izdana [[1949]] također od strane Banke njemačkih zemalja, a umjesto natpisa ''Banknote'' (novčanica) postojala je oznaka ''Bank deutscher Länder''. Djelimično su novčanice (naročito od 10 i 20 DM) bile gotovo identične s novčanicama iz prve serije. Kao sigurnosne oznake, sve novčanice iz ove serije su, kao i one iz prve, imale ''guilloche'', mada su novčanice od 5 i 10 pfenniga i 5 i 50 DM imala i vodeni žig. Novčanica od 5 DM imala je ugrađene i sigurnosne niti.

==== Treća serija ====
Treća serija novčanica je izdana od strane Njemačke savezne banke (''Deutsche Bundesbank'') u periodu između [[1960]] i [[1965]] godine (interna oznaka Bundesbanke: ''BBK I''). Njihov dizajn se drastično razlikovao od ranije dvije serije. Da bi se ublažila politička diskusija, svi motivi i osobe koji su prikazani na prednjim stranama novčanica ograničeni su na stare slike i crteže, dok su na stražnjoj strani bili prikazani tradicionalni simboli poput listova [[hrast]]a, poznatih građevina u Njemačkoj ili motiva iz njemačke [[heraldika|heraldike]]. Od [[1977]] sve izdane novčanice treće serije su imale na stražnjoj strani oznaku [[autorsko pravo|autorskih prava]]. Zbog dugog perioda tokom kojeg su bile u opticaju, te svog konzervativnog i prepoznatljivog izgleda, za mnoge ljude su novčanice iz ove serije predstavljale pravu vrijednost i sigurnost koju je pružala njemačka valuta.

==== Četvrta serija ====
Četvrta i zadnja serija njemačkih maraka izdana je [[1989]] godine i bila je neophodna zbog napredovanja u tehničkoj izradi novčanica. Sve češće je dolazilo do falsificiranja starih novčanica, tako da su od ove serije uvedene i nove sigurnosne oznake. Također, uvedena je i nova novčanica sa nominalnom vrijednosti od 200 DM.

Pri odabiru motiva koji su prikazani na novčanicama, primjećuje se da se svjesno birala ravnoteža između broja [[muškarac]]a i [[žena]] prikazanih na novčanicama, kao i uravnoteženost između oblasti u kojoj je svaka osoba djelovala ([[književnost]], [[muzika]], prirodne nauke, društvene nauke i slično). Neposredno nakon uvođenja ovih novčanica vodile su se diskusije da li uopće postoji uravnoteženost između spolova (pošto su na novčanici od 1000 DM prikazana [[braća Grimm]], te je tako broj muškaraca bio veći od broja žena), a bilo je govora i o ukupnoj sumi novčanica sa likovima muškaraca i žena (ukupno 625 DM sa ženskim likovima a 1260 DM sa muškim).

Stražnja strana svih novčanica prikazuje motive iz oblasti djelovanja ili života osobe sa prednje strane novčanice. Cjelokupni dizajn novčanica načinio je Reinhold Gerstetter, u to vrijeme glavni grafičar Savezne štamparije.

{| class=&quot;wikitable center&quot; style=&quot;text-align:center&quot; 
|- bgcolor=&quot;#DCE5E5&quot;
! width=&quot;8%&quot; |Nominalna&lt;br /&gt;vrijednost
! width=&quot;34%&quot; |Prednja&lt;br /&gt;strana
! width=&quot;34%&quot; |Stražnja&lt;br /&gt;strana
! width=&quot;12%&quot; |Veličina
! width=&quot;12%&quot; |Prvo&lt;br /&gt;izdanje
|-
| 5&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Bettina von Arnim]] (1785-1859), spisateljica;
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;Brandenburška kapija
| 122&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;62&amp;nbsp;mm
| [[27. oktobar]] 1992
|-
| 10&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Carl Friedrich Gauss]] (1777-1855), matematičar, astronom, geodet i fizičar
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;Sekstant iz doba Gaußa kao i nacrt po njegovom premjeravanju područja [[Hannover]]a
| 130&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;65&amp;nbsp;mm
| [[16. april]] 1991
|-
| 20&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Annette von Droste-Hülshoff]] (1797-1848), pjesnikinja; u pozadini historijske građevine grada [[Meersburg]]a
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;Pero za pisanje i bukva, kao uspomena na novelu ''Die Judenbuche''
| 138&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;68&amp;nbsp;mm
| [[30. mart]] 1992
|-
| 50&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | [[Datoteka:50 DM Serie4 Vorderseite.jpg|frameless|centar]]&lt;br /&gt;[[Johann Balthasar Neumann|Balthasar Neumann]] (1687-1753), arhitekta iz doba [[barok]]a, u pozadini građevine iz [[Würzburg]]a
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;Stepenište dvorca u [[Würzburg]]u i nacrt benediktinske crkve ''Abteikirche'' u [[Neresheim]]u
| 146&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;71&amp;nbsp;mm
| [[30. septembar]] [[1991]]
|-
| 100&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Clara Schumann]] (1819-1896), prema slici [[Andreas Staub|Andreasa Stauba]], kompozitor i pijanistica; u pozadini građevine starog [[Leipzig]]a i jedna lira.
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;Koncertni klavir iz Hoch's konzervatorijuma u [[Frankfurt am Main|Frankfurtu]]
| 154&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;74&amp;nbsp;mm
| [[1. oktobar]] 1990
|-
| 200&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Paul Ehrlich]] (1854-1915), liječnik i serolog, u pozadini historijske građevine u Frankfurtu am Main, kao i molekula arsfenamina, kojeg je Ehrlich otkrio.
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[mikroskop]]
| 162&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;77&amp;nbsp;mm
| [[1. oktobar]] [[1990]]
|-
| 500&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Maria Sibylla Merian]] (1647-1717), istraživač i slikarka; u pozadini građevine iz [[Nürnberg]]a
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Maslačak]] sa larvom moljca
| 170&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;80&amp;nbsp;mm
| [[27. oktobar]] 1992
|-
| 1000&amp;nbsp;DM
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;[[Wilhelm Grimm|Wilhelm]] (1786-1859) i [[Jacob Grimm]] (1785-1863), sakupljači jezičkog i kulturnog blaga Njemačke, u pozadini građevine u [[Kassel]]u.
| style=&quot;vertical-align:top; text-align:left&quot; | &lt;br /&gt;Njemački rječnik i gradska biblioteka Berlin
| 178&amp;nbsp;mm&amp;nbsp;×&amp;nbsp;83&amp;nbsp;mm
| 27. oktobar [[1992]]
|}

== Opticaj u gotovini ==
{| class=&quot;wikitable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; width: auto; line-height: 1.4em;&quot;
|+ '''Količina gotovine od 250 milijardi DM u 2000 god.'''
|- bgcolor=&quot;#DCE5E5&quot;
! Vrsta
! Udio u&lt;br /&gt;količini&lt;br /&gt; gotovine
! Vrijednost&lt;br /&gt;opticaja
|-
| Kovanice
| style=&quot;text-align:right&quot; | 6 %
| style=&quot;text-align:right&quot; | 15&amp;nbsp;mlrd.&amp;nbsp;DM
|-
| novčanice od 100 DM
| style=&quot;text-align:right&quot; | 36 %
| style=&quot;text-align:right&quot; | 89&amp;nbsp;mlrd.&amp;nbsp;DM
|-
| novčanice od 1000 DM
| style=&quot;text-align:right&quot; | 31 %
| style=&quot;text-align:right&quot; | 78&amp;nbsp;mlrd.&amp;nbsp;DM
|-
| ostale novčanice
| style=&quot;text-align:right&quot; | 26 %
| style=&quot;text-align:right&quot; | 68&amp;nbsp;mlrd.&amp;nbsp;DM
|}

Neposredno nakon uvođenja marke, istraživanja sprovedena [[1950]] godine pokazala su da je u opticaj pušteno oko 8 milijardi DM. Pedeset godina poslije, po podacima iz 2000 godine, širom svijeta bilo je oko 250 milijardi maraka u opticaju, što je preko 31 put više. Međutim, povećanje realnog [[bruto domaći proizvod|bruto domaćeg proizvoda]] u tih 50 godina iznosilo je samo 8 puta, što djelimično objašnjava smanjivanje realne kupovne moći njemačke valute. 
Tokom vremena, među stanovništvom Njemačke stekao se dojam da je novčanica od 5 maraka bila relativno rijetka.&lt;ref&gt;Mehlhausen, Wolfgang; Grabowski, Hans Ludwig: [http://books.google.de/books?id=386_3pjN3NgC&amp;pg=PT73&amp;dq=5+dm+schein+selten#PPT73,M1 ''Handbuch Geldscheinsammeln''] Gietl Verlag, 2004 ({{ISBN|3-9248-6190-2}}), str. 72&lt;/ref&gt; Najveći udio novčanica u opticaju [[2000]] godine imala je novčanica od 100 DM - 38%. Nakon nje slijedi novčanica od 1000 DM sa udjelom od 33% ukupnog opticaja, međutim ta novčanica se u svakodnevnim transakcijama veoma rijetko pojavljivala.&lt;ref&gt;Creutz, Helmut: ''Das Geld Syndrom: Wege zu einer krisenfreien Wirtschaftsordnung'' Aachen: Verlagshaus Mainz, 2004 ({{ISBN|3-928493-46-9}}), str. 41&lt;/ref&gt;

== Krivotvorenja ==

Njemačka marka je bila druga valuta na svijetu po učestalosti krivotvorenja; samo je [[američki dolar]] češće krivotvoren od marke. U toku [[1996]] godine u cijelom svijetu je pronađeno i oduzeto krivotvorenih maraka u iznosu od oko 40 miliona DM. Od svih [[krivotvorenje|krivotvorenih]] novčanica u tabeli je prikaz udio svake novčanice:&lt;ref&gt;[http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-falschgeld_aid_166132.html &quot;Brennpunkt: Falschgeld&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111131046/http://www.focus.de/panorama/boulevard/brennpunkt-falschgeld_aid_166132.html |date=2012-01-11 }} na Focus.de online (8. septembar 1997)&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; width: auto; line-height: 1.4em;&quot;
|+ '''Udio svake novčanice u krivotvorenim markama'''
|- bgcolor=&quot;#DCE5E5&quot;
! Nominalna&lt;br /&gt;vrijednost
! Udio
|-
| 5&amp;nbsp;DM
| 0,1 %
|-
| 10&amp;nbsp;DM
| 2,2 %
|-
| 20&amp;nbsp;DM
| 4,8 %
|-
| 50&amp;nbsp;DM
| 2,7 %
|-
| 100&amp;nbsp;DM
| 63,5 %
|-
| 200&amp;nbsp;DM
| 21,4 %
|-
| 500&amp;nbsp;DM
| 2,6 %
|-
| 1000&amp;nbsp;DM
| 2,7 %
|}

Po tim procjenama, najčešće su se krivotvorile novčanice od 100 i 200 DM. Novčanice manje vrijednosti se gotovo nikako nisu krivotvorile, vjerovatno zbog neisplativosti (za istu sumu je bilo potrebno krivotvoriti veći broj novčanica). Međutim i novčanice od 500 i 1000 DM su veoma rijetko krivotvorene iz razloga što su se brže otkrivale, ali i zbog nepovjerenja stanovništva (građani su se više plašili primiti novčanicu veće vrijednosti upravo iz straha da se ne radi o krivotvorenoj novčanici).

Posebnu popularnost u vezu krivotvorenja stekao je tokom [[1970te|1970tih]] Günter Hopfinger pod nadimkom ''Blütenrembrandt'' (''cvijetni Rembrandt''). On je ručno nacrtao 300 novčanica od 1000 DM treće serije i nakon što su ga uhapsili, osuđen je na četiri godine zatvora. Na novčanicama od 50 i 100 DM druge serije, bilo je odštampano upozorenje potencijalnim plagijatorima: ''Wer Banknoten nachmacht oder verfälscht, oder nachgemachte oder verfälschte sich verschafft und in Verkehr bringt, wird mit Zuchthaus nicht unter zwei Jahren bestraft'' (bos. ''Ko krivotvori novčanicu ili je nabavi i pusti u opticaj, bit će kažnjen kaznom u vaspitno-popravnom domu na ne manje od dvije godine''). Ovo upozorenje je kasnije odštampano na svim novčanicama treće serije, uz izmjenu kazne KPD (''Zuchthaus'') u kaznu [[zatvor]]a (''Gefängniss''). Na novčanicama četvrte serije ovo upozorenje nije štampano.

== Vrijednost prema drugim valutama ==
Prvobitno je kurs marke prema američkom dolaru bio tačno određen. Poslije 1970tih godina i raspada sistema iz [[Bretton Woods]]a, kursevi svih valuta, pa i marke su ponovno postali slobodni.&lt;ref name=&quot;Planet Wissen&quot;&gt;[http://www.planet-wissen.de/pw/Artikel,,,,,,,DA0F022BEBCBE73AE030DB95FBC3753F,,,,,,,,,,,,,,,.html Historija njemačke marke] na ''Planet Wissen.de''&lt;/ref&gt; Najviši nivo prema američkom dolaru, marka je dostigla [[19. april]]a [[1995]] godine kada je vrijedila 0,73421 US$ (odnosno 1$ = 1,3620 DM).&lt;ref name=&quot;Deutsche Bundesbank&quot;&gt;Deutsche Bundesbank: [http://www.bundesbank.de/statistik/statistik_zeitreihen.php?lang=de&amp;open=&amp;func=row&amp;tr=WJ5009 Zeitreihe WJ5009: Devizni kurs Frankfurtske berze]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Najniži nivo prema dolaru, marka je imala u periodu od 3. do [[9. april]]a [[1956]] kada je vrijedila 0,23718 US$ (odnosno 1$ = 4,2161 DM).&lt;ref name=&quot;Deutsche Bundesbank&quot;&gt;Deutsche Bundesbank&lt;/ref&gt;

Prema švicarskom franku i [[japanski jen|japanskom jenu]], marka je sve više gubila na vrijednosti, naprimjer, 100 [[švicarski franak|švicarskih franaka]] je [[1972]] vrijedilo 83,537 DM, a [[1998]] čak 121,414 DM.&lt;ref&gt;Deutsche Bundesbank: [http://www.bundesbank.de/statistik/statistik_zeitreihen.php?lang=de&amp;open=&amp;func=row&amp;tr=WJ5016 Zeitreihe WJ5016: Devizni kurs Frankfurtske berze /100&amp;nbsp;CHF = …&amp;nbsp;DM /]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Međutim, kurs marke prema britanskoj funti je u periodu od [[1955]] (1GBP=11,7376 DM) je opao na 1 GBP=2,2620 DM u [[1995]] godini.&lt;ref&gt;Deutsche Bundesbank: [http://www.bundesbank.de/statistik/statistik_zeitreihen.php?lang=de&amp;open=&amp;func=row&amp;tr=WJ5005 Zeitreihe WJ5005: Frankfurtske berze /1&amp;nbsp;gBP = ...&amp;nbsp;DM/]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Upotreba marke u balkanskim zemljama ==
Zbog široke upotrebe njemačke marke, ona je za [[Balkan|balkanske zemlje]] bila isto toliko značajna koliko i za Njemačku. U nekim zemljama Balkana poput [[Kosovo|Kosova]] i [[Crna Gora|Crne Gore]], marka je bila jedino sredstvo plaćanja. U zemljama poput [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i [[Bugarska|Bugarske]], domaće valute ([[konvertibilna marka]] i [[bugarski lev]]) bile su vezane za DM i domaće novčanice samo su reflektovale njemačke marke deponovane u centralnim bankama tih zemalja. Prema nekim zvaničnim procjenama, na Balkanu je bilo u opticaju oko 17 milijardi maraka, a neki smatraju da ih je bilo i mnogo više. U svim ovim zemljama su u toku 2002 marke zamijenjene eurima, ali još uvijek se euri ''preračunavaju'' u marke.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/bs/features/setimes/articles/2002/08/020805-ZORAN-001 |title=Balkan Countries Say Farewell to &quot;Beloved&quot; German Mark |access-date=2009-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622002410/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/bs/features/setimes/articles/2002/08/020805-ZORAN-001 |archive-date=2008-06-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Vanjske veze ==
* {{Commonscat|Category:Deutsche Mark}}

== Reference ==
{{reference}}

[[Kategorija:Valute zamijenjene eurom]]
[[Kategorija:Ekonomija Njemačke]]</text>
      <sha1>btd9adkhnzzkz7hlet04umhm707mssn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nosači aviona klase Nimitz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240994</id>
    <revision>
      <id>42717185</id>
      <parentid>42484741</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14540" sha1="rydf673hhjinmeg7ut6zu8a0grjn4iz" xml:space="preserve">{{Infookvir brod
|ime broda                     = Nosač zrakoplova klase Nimitz
|slika broda                   = [[Datoteka:USS Nimitz 1997.jpg|300px]]
|opis slike                    = USS Nimitz 1997. godine
|država pripadnosti            = {{flag|Sjedinjene Države}}
|zastava broda                 = [[Datoteka:Flag of the United States.svg|75px]]
|imenjak                       = 
|klasa broda                   = [[Nosači zrakoplova klase Nimitz]]
|naručitelj broda              = [[SAD]]
|brodogradilište               = Newport News Shipbuilding
|kobilica položena             = 
|porinuće                      = 
|kum broda                     = 
|brod nabavljen                = 
|stavljen u službu             =  
|povučen iz službe             = 
|ponovno stavljen u službu     = 
|ponovno stavljen izvan službe = 
|izvan službe                  = &lt;!--privremeno--&gt;
|preimenovan                   = 
|reklasificiran                = 
|preinake                      = 
|zapljenjen                    = 
|status                        = u službi
|matična luka                  = 
|istisnina                     = 78.280 tona prazan &lt;br /&gt; 101.196 tona pun
|dužina broda                  = 340 m
|širina broda                  = 78 m
|visina                        = 
|gaz                           = 12 m
|pogon                         = 2× Westinghouse A4W nuklearni reaktor &lt;br /&gt; 4× parne turbine
|brzina                        = 30+ čvorova (56+ km/h)
|doplov                        = &lt;!--dolet kod aviona--&gt;
|izdržljivost                  = &lt;!--podvodna autonomija za podmornice--&gt;
|dubina zarona                 = &lt;!--pod vodom za podmornice--&gt;
|brodski čamci                 = 
|kapacitet                     = &lt;!--npr. tereta--&gt;
|posada                        = 
|trupe                         = &lt;!--kod vojnih brodova--&gt;
|radari                        = &lt;!--radari, sonari i drugi senzori--&gt;
|elektronika                   = &lt;!--Sprave za elektroničko ratovanje--&gt;
|naoružanje                    = 16-24 raketa zemlja-zrak &lt;br /&gt; 4 CIWS za uništavanje protubrodskih projektila
|streljivo                     = 
|oklop                         = 
|avioni                        = 85
|zrakoplovna oprema            = &lt;!--za nosače aviona--&gt;
|geslo                         = 
|nadimak                       = 
|počasti                       = 
|napomene                      = 
}}
'''Nosači zrakoplova klase Nimitz''' su najveći [[nosač zrakoplova|nosači zrakoplova]] i najveći [[kapitalni brod]]ovi ikad sagrađeni. Prvi ovakav brod klasificiran je kao '''CVN 68''' ('''CV''' označava nosače zrakoplova, '''N''' označava nuklearni pogon, a broj označava redni broj broda npr. ovo je '''68'''. nosač zrakoplova u povijesti [[SAD]]-a).

[[USS Nimitz (CVN-68)]] je prvi brod u klasi i u službu je ušao [[1975.]] godine. [[USS George H. W. Bush (CVN-77)]] je deseti i posljednji brod ove klase kojeg gradi Northrop Grumman Newport News i planirano je da će ući u službu [[2009.]] godine. Iako su brodovi ove klase najveći i najteži brodovi ikad sagrađeni, nisu i najduži. Najduži je ipak [[USS Enterprise (CVN-65)|USS Enterprise]] koji je ujedno i prvi nosač zrakoplova na nuklearni pogon.

Nasljednik klase Nimitz biti će [[Nosači zrakoplova klase Gerald R. Ford|klasa Ford]].

== Karakteristike ==

[[Datoteka:Nimitz.gif|Službeni USN bočni nacrt]]
* '''Konstruktor:''' [[Northrop Grumman Newport News|Newport News Shipbuilding Company]], u Newport News, Virginia
* '''Pogon:''' Dva A4W nuklearna reaktora s 4 turbine
* '''Dužina:''' 333 metra
* '''Širina sletne palube:''' 76,8 - 78,4 metra
* '''Širina (vodena linija):''' 41 metar
* '''Istisnina:''' 98.235–104.112 tona (borbena)
* '''Brzina:''' 30+ čvorova (56+ km/h)
* '''Zrakoplovi:''' 85
** '''Zrakoplovi trenutno aktivni na nosačima klase Nimitz uključuju:''' [[F/A-18 Hornet|F/A-18C/D Hornet]] / [[F/A-18 Super Hornet|F/A-18E/F Super Hornet]], [[EA-18G Growler]], [[EA-6B Prowler]], [[E-2 Hawkeye]], [[C-2 Greyhound]], [[SH-60 Seahawk|SH/HH-60 Seahawk]], i [[T-45 Goshawk]]
* '''Cijena:''' oko 4,5 milijardi [[Američki dolar|američkih dolara]] svaki
* '''Domet:''' neograničen, do 20 godina služenja bez punjenja
* '''Prosječni godišnji operativni trošak:''' 160 milijuna [[Američki dolar|američkih dolara]]
* '''Životni vijek:''' 50+ godina 
* '''Posada:''' Posada broda: 3.200; Avioni: 2,480
* '''Naoružanje: '''
** [[NATO]] [[RIM-7 Sea Sparrow]] lanseri: tri ili četiri (ovisi i modifikacijama) 
** 20&amp;nbsp;mm [[Phalanx CIWS]] topova: tri na USS Nimitz (CVN-68) i USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69) i četiri na USS Carl Vinson (CVN-70) i novijim nosačima, osim USS Theodore Roosevelt (CVN-71) i USS George Washington (CVN-73) koji imaju tri. (USS ''Ronald Reagan'' nema nijedan, Naoružan je sa [[RIM-116 Rolling Airframe Missile]] sustavom tijekom konstrukcije)
** '''RIM-116 rakete:''' Dvije na USS Nimitz (CVN-68), USS George Washington (CVN-73) i USS Ronald Reagan (CVN-76). Ove rakete će bit montirane i na ostale nosače ove klase.
* '''Datum prve plovidbe:''' [[3. svibnja]] [[1975.]] -USS Nimitz (CVN-68)

== Brodovi u klasi ==
''Lista brodova u klasi Nimitz:''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navy.mil/navydata/fact_display.asp?cid=4200&amp;tid=200&amp;ct=4 |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017130812/http://www.navy.mil/navydata/fact_display.asp?cid=4200&amp;tid=200&amp;ct=4 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== USS ''Nimitz'' (CVN-68) ===
{{glavni|USS Nimitz (CVN-68)}}

[[Datoteka:USS Nimitz in Victoria Canada 036.jpg|mini|lijevo|200px|USS Nimitz]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[22. lipnja]] [[1968.]]
* Porinut: [[13. svibnja]] [[1972.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u službu: [[3. svibnja]] [[1975.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Naval Air Station North Island u [[San Diego]], [[Kalifornija]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/68.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2012-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511032101/http://www.navsource.org/archives/02/68.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://www.navysite.de/cvn/cvn68.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''Dwight D. Eisenhower'' (CVN-69) ===
{{glavni|USS Dwight D. Eisenhower (CVN-69)}}

[[Datoteka:US Navy 000722-N-7412M-005 USS Eisenhower ^ USS George Washington.jpg|mini|lijevo|200px|USS Dwight D. Eisenhower]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[15. kolovoza]] [[1970.]]
* Porinut: [[11. listopada]] [[1975.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u službu: [[18. listopada]] [[1977.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Naval Station Norfolk u Norfolk, [[Virginia]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/69.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2012-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511032101/http://www.navsource.org/archives/02/69.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://www.navysite.de/cvn/cvn69.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''Carl Vinson'' (CVN-70) ===
{{glavni|USS Carl Vinson (CVN-70)}}

[[Datoteka:Uss_carl_vinson_cvn-70.jpg|mini|lijevo|200px|USS Carl Vinson]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[11. listopada]] [[1975.]]
* Porinut: [[15. ožujka]] [[1980.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u službu: [[13. ožujka]] [[1982.]]
* Status: U aktivnoj službi, od [[12. travnja]] [[2010.]] nalazi se u mornaričkoj bazi Norfolk, [[San Diego]], [[Kalifornija]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;http://www.navytimes.com/news/2010/04/navy_vinson_home_041210w/&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''Theodore Roosevelt'' (CVN-71) ===
{{glavni|USS Theodore Roosevelt (CVN-71)}}

[[Datoteka:uss theodore roosevelt cvn-71.jpg|mini|lijevo|200px|USS Theodore Roosevelt]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[31. listopada]] [[1981.]]
* Porinut: [[27. listopada]] [[1984.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u službu: [[25. listopada]] [[1986.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Naval Station Norfolk u Norfolk, [[Virginia]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.navsource.org/archives/02/71.htm |title=Archive copy |access-date=2010-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817214538/http://www.navsource.org/archives/02/71.htm |archive-date=2013-08-17 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://navysite.de/cvn/cvn71.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''Abraham Lincoln'' (CVN-72) ===
{{glavni|USS Abraham Lincoln (CVN-72)}}

[[Datoteka:US_Navy_020421-N-8794V-001_USS_Lincoln_-_Gulf_of_Alaska.jpg|mini|lijevo|200px|USS Abraham Lincoln]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[3. studenog]] [[1984.]]
* Porinut: [[13. veljače]] [[1988.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u službu: [[11. studenog]] [[1989.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Naval Station Everett u [[Everett]], [[Washington (savezna država)|Washington]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/72.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130818170233/http://www.navsource.org/archives/02/72.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://www.navysite.de/cvn/cvn72.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''George Washington'' (CVN-73) ===
{{glavni|USS George Washington (CVN-73)}}

[[Datoteka:US Navy 040201-N-5319A-003 The nuclear powered aircraft carrier USS George Washington (CVN 73) and the Air Wing of Carrier Air Wing Seven (CVW-7) transit the Straits of Gibraltar.jpg|mini|lijevo|200px|USS George Washington]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[25. kolovoza]] [[1986.]]
* Porinut: [[21. srpnja]] [[1990.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u službu: [[4. srpnja]] [[1992.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Yokosuka Naval Base, [[Yokosuka]], [[Japan]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/73.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2015-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150109043649/http://www.navsource.org/archives/02/73.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://www.navysite.de/cvn/cvn73.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''John C. Stennis'' (CVN-74) ===
{{glavni|USS John C. Stennis (CVN-74)}}

[[Datoteka:Stennis.jpg|mini|lijevo|200px|USS John C. Stennis]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[13. ožujka]] [[1991.]]
* Porinut: [[11. studenog]] [[1993.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u uporabu: [[9. prosinca]] [[1995.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Naval Base Kitsap u [[Bremerton]], [[Washington (savezna država)|Washington]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/74.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2008-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202045225/http://www.navsource.org/archives/02/74.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://www.navysite.de/cvn/cvn74.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''Harry S. Truman'' (CVN-75) ===
{{glavni|USS Harry S. Truman (CVN-75)}}

[[Datoteka:USS Harry S. Truman (CVN-75) with the Italian aircraft carrier ITS Giuseppe Garibaldi (C-551).jpg|mini|lijevo|200px|USS Harry S. Truman]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Newport News Shipbuilding u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[29. studenog]] [[1993.]]
* Porinut: [[7. rujna]] [[1996.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u uporabu: [[25. srpnja]] [[1998.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Naval Station Norfolk u Norfolk, [[Virginia]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/75.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2012-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515000327/http://www.navsource.org/archives/02/75.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://navysite.de/cvn/cvn75.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''Ronald Reagan'' (CVN-76) ===
{{glavni|USS Ronald Reagan (CVN-76)}}

[[Datoteka:USSRONALDREAGANgoodshot.jpg|mini|lijevo|200px|USS Ronald Reagan]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Northrop Grumman Newport News u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[12. veljače]] [[1998.]]
* Porinut: [[4. ožujka]] [[2001.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u uporabu: [[12. srpnja]] [[2003.]]
* Status: U aktivnoj službi, nalazi se u Naval Air Station North Island in [[San Diego]], [[Kalifornija]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/76.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2013-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817203123/http://www.navsource.org/archives/02/76.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://navysite.de/cvn/cvn76.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

=== USS ''George H. W. Bush'' (CVN-77) ===
{{glavni|USS George H. W. Bush (CVN-77)}}

[[Datoteka:US Navy 100127-N-1854W-070 The Nimitz-class aircraft carrier USS George H.W. Bush (CVN 77) is underway in the Atlantic Ocean conducting sea trials.jpg|mini|lijevo|200px|USS George H. W. Bush]]
* Brodogradilište: {{flag|Sjedinjene Države}} (Northrop Grumman Newport News u Newport News, [[Virginia]])
* Kobilica položena: [[6. rujna]] [[2003.]]
* Porinut: [[9. listopada]] [[2006.]]
* Korisnik: {{flag|Sjedinjene Države}}
* Uveden u uporabu: [[10. siječnja]] [[2009.]]
* Status: Pokusne vježbe bi trebale biti završene do [[2010.]]
&lt;small&gt;Izvori:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.navsource.org/archives/02/77.htm |access-date=2013-09-04 |archive-date=2012-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121027022236/http://www.navsource.org/archives/02/77.htm }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;http://navysite.de/cvn/cvn77.html&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
{{-}}

== Izvori ==
{{izvori|2}}

{{Commonscat|Nimitz class aircraft carriers}}
{{Klasa Nimitz}}

[[Kategorija:Nosači aviona klase Nimitz| ]]
[[Kategorija:Američki nosači aviona|Nimitz]]
[[Kategorija:Klase nosača aviona|Nimitz]]</text>
      <sha1>rydf673hhjinmeg7ut6zu8a0grjn4iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nasimšaher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245345</id>
    <revision>
      <id>42717032</id>
      <parentid>42452507</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:02:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="9uud1k1qp43hg8e5ckg7vbu0bfc3gjl" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime = Nasimšaher
| ime_genitiv = Nasimšahera
| izvorno_ime = &lt;small&gt;{{fa icon}} نسیم‌شهر&lt;/small&gt;
| slika_panorama = 
| veličina_slike =
| opis_slike     =

| nadimak =
| geslo   =

| slika_lokacijska_karta_država = Iran
| slika_lokacijska_karta_opis   = Nasimšaher na karti [[Iran]]a
| slika_lokacijska_karta_2      = Teheranska pokrajina
| slika_lokacijska_karta_opis_2 = Nasimšaher na karti [[Teheranska pokrajina|Teheranske pokrajine]]

| širina-stupnjevi = 35
| širina-minute    = 34
| širina-oznaka    = N
| dužina-stupnjevi = 51
| dužina-minute    = 10
| dužina-oznaka    = E

| lokacija_ime   = [[Popis država|Država]]
| lokacija_info  = {{flag|Iran}}
| lokacija1_ime  = [[Iranske pokrajine|Pokrajina]]
| lokacija1_info = [[Teheranska pokrajina]]
| lokacija2_ime  = [[Iranski okruzi|Okrug]]
| lokacija2_info = [[Baharestanski okrug]]
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    = 
| utemeljenje_datum  = 
| osnivač            = 
| nazvan_po          = 
 
| vremenska_zona     = [[IRST]]
| utc_pomak          = +3:30
| vremenska_zona_DST = [[IRDT]]
| utc_pomak_DST      = +4:30
| poštanski_broj     =
| pozivni_broj       =
| gradovi_prijatelji =

| visina            = 1065 m

| stanovništvo_godina       = 2006.
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              = 135.846&lt;ref name=&quot;IranPop2006&quot;&gt;{{fas icon}}{{eng icon}} {{cite book|last=Statistical Centre of Iran|title=2.8. Citis with a population of 100,000 and more|url=http://amar.sci.org.ir/Detail.aspx?Ln=E&amp;no=98494&amp;S=TP|location=Teheran|publisher=Iranian ministry of the Interior|year=2006.|access-date=2013-10-08|archivedate=2016-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310231836/http://amar.sci.org.ir/detail.aspx?ln=e&amp;no=98494&amp;s=tp|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          = 
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| web_stranica = [http://www.nasimshahr.ir/ www.nasimshahr.ir]

| bilješke =

}}

'''Nasimšaher''' ([[Perzijski jezik|perz.]] نسیم‌شهر, ili Akbarabad&lt;ref name=&quot;IranPop2006&quot;/&gt;) je [[grad]] u [[Teheranska pokrajina|Teheranskoj pokrajini]] na sjeveru [[Iran]]a. Nalazi se neposredno uz [[Islamšaher]] i [[Golestan (grad)|Golestan]], oko 15 [[km]] jugozapadno od [[Teheran]]a. S glavnim gradom izravno je povezan [[Autocesta 5 (Iran)|autocestom 5]] koja se prema jugozapadu preko [[Robatkarim]]a nastavlja sve do [[Bandar-e Homeini]]ja na obali [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. Nasimšaher je sjedište [[Baharestanski okrug|Baharestanskog okruga]] i prema popisu stanovništva iz [[2006.]] godine u gradu je živjelo 135.846 ljudi&lt;ref name=&quot;IranPop2006&quot;/&gt;.

== Veze ==
* [[Teheranska pokrajina]]

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{fa icon}} [https://web.archive.org/web/20120723074804/http://nasimshahr.ir/ Službene stranice grada Nasimšahera]

{{Gradovi u Iranu}}

[[Kategorija:Gradovi u Iranu]]
[[Kategorija:Teheranska pokrajina]]</text>
      <sha1>9uud1k1qp43hg8e5ckg7vbu0bfc3gjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246606</id>
    <revision>
      <id>42717053</id>
      <parentid>42585495</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="o3fqr4r1u4mqzg4aeuaafibfaj0zac0" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime = Neka
| ime_genitiv = Neke
| izvorno_ime = &lt;small&gt;{{fa icon}} نکا&lt;/small&gt;
| slika_panorama = 
| veličina_slike =
| opis_slike     =

| nadimak =
| geslo   =

| slika_lokacijska_karta_država = Iran
| slika_lokacijska_karta_opis   = Neka na karti [[Iran]]a

| širina-stupnjevi = 36
| širina-minute    = 39
| širina-oznaka    = N
| dužina-stupnjevi = 53
| dužina-minute    = 18
| dužina-oznaka    = E

| lokacija_ime   = [[Popis država|Država]]
| lokacija_info  = {{flag|Iran}}
| lokacija1_ime  = [[Iranske pokrajine|Pokrajina]]
| lokacija1_info = [[Mazandaran]]
| lokacija2_ime  = [[Iranski okruzi|Okrug]]
| lokacija2_info = [[Nečki okrug]]
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    = 
| utemeljenje_datum  = 
| osnivač            = 
| nazvan_po          = 
 
| vremenska_zona     = [[IRST]]
| utc_pomak          = +3:30
| vremenska_zona_DST = [[IRDT]]
| utc_pomak_DST      = +4:30
| poštanski_broj     =
| pozivni_broj       =
| gradovi_prijatelji =

| visina            = 34 m

| stanovništvo_godina       = 2006.
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              = 46.152
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          = 
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| web_stranica = [http://www.neka.ir/ www.neka.ir]

| bilješke =

}}

'''Neka''' ([[Perzijski jezik|perz.]] نکا) je [[grad]] u pokrajini [[Mazandaran]] na sjeveru [[Iran]]a. [[Geografija Irana|Geografski]] je smješten na sjevernom podnožju masiva [[Alborz]] odnosno u dolini rijeke [[Rud-e Neka|Rud-e Neke]], oko 20 [[km]] južno od obale [[Kaspijsko more|Kaspijskog mora]]. Od pokrajinskog sjedišta [[Sari (grad)|Sarija]] udaljen je 20 [[km]] istočno, a od [[Behšaher]]a 20&amp;nbsp;km zapadno. Okolicom grada prevladava [[Sredozemna klima|umjerena kaspijska klima (&lt;tt&gt;Csa&lt;/tt&gt;)]] s godišnjom količinom [[padalina]] od oko 1500 [[mm]]. [[Ekonomija Irana|Ekonomija]] Neke temelji se pretežito na [[Industrija|industriji]]: jugoistočno od grada nalazi se velika [[cementara]] tvrtke ''Mazandaran Cement'', a gravitiraju mu i [[Termoelektrana Neka|Termoelektrana Neka (Šahid Salimi)]] (najveća u državi&lt;ref&gt;{{en icon}} {{cite book|last=Floor|first=Willem M.|coauthors=Hourcade, Bernard; Balland, Daniel|title=Barq|series=[[Encyclopædia Iranica]]|publisher=Columbia University|location=New York|url=http://www.iranicaonline.org/articles/barq|date=15. 12. 1988.}}&lt;/ref&gt;), [[SADRA]]-ino [[brodogradilište]] i [[Amirabadska luka]] koji se nalaze na kaspijskoj obali. Godine [[2007.]] najavljen je projekt izgradnje [[naftovod]]a od Neke do [[Džask]]a u [[Hormuzgan]]u&lt;ref&gt;{{en icon}} {{cite book|author=Press TV|title=Iran to build Caspian-Oman oil pipeline|publisher=[[Press TV]]|location=Tehran|url=http://edition.presstv.ir/detail/20909.html|date=28. 8. 2007.|access-date=2013-10-14|archivedate=2016-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310161937/http://edition.presstv.ir/detail/20909.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;. Međugradska državna [[Cesta 22 (Iran)|cesta 22]] povezuje Neku s [[Rostamkola|Rostamkolom]], [[Behšaher]]om i [[Gorgan]]om na istoku odnosno [[Sari (grad)|Sarijem]] na zapadu, a lokalne ceste spajaju ga i s industrijskim područjima na sjeveru odnosno ruralnim naseljima na [[Alborz|planinskom]] jugu. Usporedno s cestom 22 proteže se i [[željeznička pruga]] čija se stanica nalazi na sjeveru grada, a 5,0 [[km]] zapadno nalazi se aerodrom [[Aerodrom Dašt-e Naz|Dašt-e Naz]]. Prema popisu stanovništva iz [[2006.]] godine u Neki je živjelo 46.152 ljudi.

== Veze ==
* [[Mazandaran]]

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{fa icon}} [https://web.archive.org/web/20131014103101/http://www.neka.ir/ Službene stranice grada Neke]

[[Kategorija:Gradovi u Iranu]]
[[Kategorija:Mazandaran]]</text>
      <sha1>o3fqr4r1u4mqzg4aeuaafibfaj0zac0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novšaher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247396</id>
    <revision>
      <id>42717211</id>
      <parentid>42585598</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2424" sha1="127btty7c9i22x71c2ur2jm02wj6jcc" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime = Novšaher
| ime_genitiv = Novšahera
| izvorno_ime = &lt;small&gt;{{fa icon}} نوشهر&lt;/small&gt;
| slika_panorama = Overview of Nowshahr.jpg
| veličina_slike =
| opis_slike     = [[Panorama]] Novšahera

| nadimak =
| geslo   =

| slika_lokacijska_karta_država = Iran
| slika_lokacijska_karta_opis   = Novšaher na karti [[Iran]]a

| širina-stupnjevi = 36
| širina-minute    = 39
| širina-oznaka    = N
| dužina-stupnjevi = 51
| dužina-minute    = 30
| dužina-oznaka    = E

| lokacija_ime   = [[Popis država|Država]]
| lokacija_info  = {{flag|Iran}}
| lokacija1_ime  = [[Iranske pokrajine|Pokrajina]]
| lokacija1_info = [[Mazandaran]]
| lokacija2_ime  = [[Iranski okruzi|Okrug]]
| lokacija2_info = [[Novšaherski okrug]]
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    = 
| utemeljenje_datum  = 
| osnivač            = 
| nazvan_po          = 
 
| vremenska_zona     = [[IRST]]
| utc_pomak          = +3:30
| vremenska_zona_DST = [[IRDT]]
| utc_pomak_DST      = +4:30
| poštanski_broj     =
| pozivni_broj       = (+98) 191
| gradovi_prijatelji =

| visina            = -21 m

| stanovništvo_godina       = 2011.
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo              = 43.378
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže          = 
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire         = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| web_stranica = [http://www.nowshahr.ir/ www.nowshahr.ir]

| bilješke =

}}

'''Novšaher''' ([[Perzijski jezik|perz.]] نوشهر, dosl. ''Novi grad'') je [[Luka|lučki]] [[grad]] u pokrajini [[Mazandaran]] na sjeveru [[Iran]]a. Prema popisu stanovništva iz [[2011.]] godine u Novšaheru je živjelo 43.378 ljudi.
&lt;!--

[[Kork-Rud]]
[[Gerdekal-Rud]]
[[Mašelak-Rud]]

* Kurkursarska plaža
* Kapurčalska plaža

--&gt;
== Veze ==
* [[Mazandaran]]

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* {{fa icon}} [https://web.archive.org/web/20130903184506/http://www.nowshahr.ir/ Službene stranice grada Novšahera]
;Ostali projekti
{{WProjekti
|commonscat   = Nowshahr
|commonscatsh = Novšaher
}}

[[Kategorija:Novšaher| ]]
[[Kategorija:Gradovi u Iranu]]
[[Kategorija:Luke u Iranu]]
[[Kategorija:Kaspijsko more]]
[[Kategorija:Mazandaran]]</text>
      <sha1>127btty7c9i22x71c2ur2jm02wj6jcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nipplepeople</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250202</id>
    <revision>
      <id>42717165</id>
      <parentid>42553364</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25157" sha1="sy3rlqastg8zlirltllucen4ujwojik" xml:space="preserve">{{Muzičar/ka/Bend
| bgcolour      = 
| ime          = Nipplepeople
| image         = Nipplepeople Ljubljana.jpg
| veličina_slike     = 
| opis_slike       = Nipplepeople na koncertu u [[Љубљана|Ljubljani]] 2012.
| ime_po_rođenju     = 
| datum_rođenja     = 
| mesto_rođenja      = 
| datum_osnivanja = [[2008]].
| mesto_osnivanja = [[Zagreb]]
| datum_raspada = 
| datum_smrti     = 
| mesto_smrti    = 
| druga_imena     = 
| zvanični_sajt      = [https://nipplepeople.blogspot.com/ nipplepeople.blogspot.com]
| žanr = [[Elektropop]]
| instrumenti  = 
| glas =
| profesija =
| period =
| muzička_kuća = Yammat Fm
| veza =
| sadašnji_članovi/ce = 
| bivši_članovi/ce    = 
| ostalo    =
|imdb           =
}}
'''Nipplepeople''' je hrvatska [[elektropop]] grupa osnovana [[2008.]] godine. Nipplepeople čini tajanstveni maskirani dvojac. U jedina dva intervjua do sada, a u jednom od njih su odgovore dali samo s glazbenim brojevima&lt;ref&gt;[http://www.buro247.hr/glazba/ekspert/8530.html Glazba otkriva sve o Nipplepeople] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915052133/http://buro247.hr/glazba/ekspert/8530.html |date=2013-09-15 }}, Buro24/7.hr, 30.8.2012.&lt;/ref&gt;, objasnili su svoju tajanstvenost u moru žutila na glazbenoj sceni željom da stave svoju glazbu u prvi plan.&lt;ref&gt;Slađana Vignjević: [http://izlasci.net/hrvatska/01-08-2011/ekskluzivni-intervju-s-nipplepeople-om Ekskluzivni intervju s Nipplepeople-om], Izlasci.net, 1.8.2011.&lt;/ref&gt; Stekli su popularnost širom regije hit singlom ''Sutra'' te nastupima na renomiranim ljetnim festivalima: EXIT, Hartera, Terraneo, Summer Fest, Beer Fest...

== Singlovi ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Datoteka:Single Nipplepeople Broj.jpeg|nipplepeople Broj
Datoteka:Single Nipplepeople Sutra.jpeg|nipplepeople Sutra
Datoteka:Tebi christmas 72.jpg|nipplepeople Tebi (xmas edition)
Datoteka:Nevolimte NIPPLEPOPLE acc.jpg|nipplepeople Ne volim te
Datoteka:Bolji nipplepeople 72.jpg|nipplepeople Bolji
Datoteka:Tebi SINGLE cover.jpg|nipplepeople Tebi
Datoteka:Nipplepeople balkan express single.jpeg |nipplepeople Balkan express
Datoteka:Frka single cover.jpeg|nipplepeople Frka
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;
=== Broj ===
Prvi singl ''Broj'' im je odmah zasjeo na prvo mjesto domaće top ljestivice Plavog Radija &quot;9-tercu&quot; i tamo ostao nekoliko tjedana u veljači i ožujku 2009. Glazbena kritika ga je opisala kao &quot;perverzno veseli trip-hop na hrvatskom&quot;. Spot za ovaj single je tek objavljen u veljači 2011. i to kao nastup u živo u emisiji Hitorama [[MTV Adria|MTV Adrie]].&lt;ref&gt;[http://www.mtv.com.hr/tv/mtv-premijera/mtv-premijera-nipplepeople-broj MTV Premijera: Nipplepeople - &quot;Broj&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000418/http://www.mtv.com.hr/tv/mtv-premijera/mtv-premijera-nipplepeople-broj |date=2016-03-04 }}, MTV Adria&lt;/ref&gt;

=== Sutra ===
Sljedeći singl ''Sutra'' izlazi tek godinu dana kasnije no postaje veliki regionalni hit. Najizvođeniji je domaći singl (domaći Airplay chart) na nacionalnoj postaji - Otvorenom radiju u veljači, ožujku, travnju i lipnju. Te najizvođenija domaća pjesma na Otvorenom u 2010. godini. Ujedno je singl Sutra bio 6 tjedana u top 5 na domaćoj top listi singlova Otvorenog radija a od toga dva tjedna i na prvom mjestu. Četiri tjedna na bio na prvom mjestu top liste Radio Rijeke - Crockodil, dva tjedna na prvom mjestu urbane top liste Radio Splita, na drugom mjestu HR top 20 liste Hrvatskog radija i na drugom mjestu [[HRT|HRT-ove]] glazbene emisije Hit Depo. Također je osvojio mnoge druge lokalne radio top ljestvice: UNIDU, Martin, Istra, Drniš, Šibenik, Ritam, Centar... Te je proveo nekoliko tjedana na domaćoj top ljestvici - Domaćica [[MTV Adria|MTV Adrie]]. Dobio je i [[Loud &amp; Queer]] nagradu za &quot;Singl godine&quot; 2010.&lt;ref&gt;[http://www.clubbing.rs/content/view/4923/2/ &quot;Loud &amp; Queer&quot; godišnje nagrade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305075353/http://www.clubbing.rs/content/view/4923/2/ |date=2016-03-05 }}, Clubbing.rs, 17.1.2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://vimeo.com/18843127 NipplePeople video zahvalnica za Loud And Queer godišnje dodele nagrada], Vimeo&lt;/ref&gt; ''Sutra'' je i iznimno slušana na [[YouTube]]u gdje ima preko 2 milijuna pogleda.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/results?search_query=nipplepeople+sutra&amp;search_sort=video_view_count Pregled &quot;nipplepeople sutra&quot; video isječaka], Youtube&lt;/ref&gt; Singl je bio višestruko remixiran s obzirom da su nipplepeople ponudili sirovi materijal za skidanje te objavili natječaj u kojem su nudili suradnju i objavu remixa na Yammat kompilaciji.&lt;ref&gt;[http://nipplepeople.blogspot.com/2010/05/nipplepeople-rezultati-remix-natjecaja.html Rezultati remix natječaja i neke sitnice...], nipplepeople.blog, 12.5.2010.&lt;/ref&gt; I nakon natječaja se stalno pojavljuju novi remixi iz svih krajeva svijeta pa i Japana i renomiranih grupa kao što je Inje.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=_5Kzd8sEHo0 Nipplepeople - Sutra (Inje remix)], Youtube&lt;/ref&gt;

=== Tebi ===
Ovaj singl je prvi put objavljen za Božić 2010. u akustičnom izdanju nazvanom - XMAS edition&lt;ref&gt;[http://nipplepeople.blogspot.com/2010/12/nipplepeople-wish-u-happy-holidays.html Nipplepeople wish u happy holidays], nipplepeople.blog, 21.12.2010.&lt;/ref&gt;, no završno izdanje je objavljeno tek nakon dugih porođajnih muka početkom 2014. Taj dugoočekivani singl je bio najintimnija pjesma ove grupe do tog trenutka.&lt;ref&gt;[http://www.mtv.com.hr/tv/mtv-premijera/mtv-premijera-pipschipsvideoclips-i-nipplepeople MTV premijera: Pipschips&amp;Videoclips i Nipplepeople] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304014214/http://www.mtv.com.hr/tv/mtv-premijera/mtv-premijera-pipschipsvideoclips-i-nipplepeople |date=2016-03-04 }}, MTV Adria&lt;/ref&gt; Ubrzo je predstavljen i neobičan glazbeni video u najboljoj mističnoj tradiciji ove grupe.&lt;ref&gt;[http://www.24sata.hr/show/neobicni-nipplepeople-izdali-neobicni-spot-za-singl-tebi-357529 Neobični Nipplepeople izdali neobični spot za singl 'Tebi'], 24 sata, 13.3.2014.&lt;/ref&gt; Singl je nakon par tjedan počeo osvajati lokalne i nacionalne radio postaje, između ostalih zasjeo je na prvo mjesto top lista Radio Dubrovnika&lt;ref&gt;[http://radio.hrt.hr/radio-dubrovnik/emisija/cro-top-20-domaca-top-lista/263/ Cro-top 20 - domaća top lista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140322152006/http://radio.hrt.hr/radio-dubrovnik/emisija/cro-top-20-domaca-top-lista/263 |date=2014-03-22 }}, Radio Dubrovnik, 25.3.2014.&lt;/ref&gt; i Hrvatskog radija&lt;ref&gt;[http://radio.hrt.hr/clanak/top-20-22-ozujka-2014/47808/ TOP 20 - 22. ožujka 2014.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306060146/http://radio.hrt.hr/clanak/top-20-22-ozujka-2014/47808/ |date=2016-03-06 }}, Hrvatski radio, 25.3.2014.&lt;/ref&gt;

=== Ne Volim Te ===
Novi single je predstavljen na koncetru koji održan za Noć muzeja 2011. u beogradskom [[Muzej nauke i tehnike Beograd|Muzeju nauke i tehnike]].&lt;ref&gt;[http://www.nadlanu.com/pocetna/vodic/muzika/Nipplepeople-quotNe-volim-tequot-specijalno-za-Noc-muzeja-u-Beogradu-VIDEO.a-106173.136.html Nipplepeople: &quot;Ne volim te&quot; specijalno za Noć muzeja u Beogradu (VIDEO)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520030253/http://nadlanu.com/pocetna/vodic/muzika/Nipplepeople-quotNe-volim-tequot-specijalno-za-Noc-muzeja-u-Beogradu-VIDEO.a-106173.136.html |date=2011-05-20 }}, Na Dlanu, 15.5.2011.&lt;/ref&gt; Pjesma ''Ne volim te'' nostalgična je plesna elektronika koje je izazvala toplu reakciju publike.&lt;ref&gt;[http://www.mtv.com.hr/vijesti/nipplepeople-predstavlja-novi-singl-ne-volim-te Nipplepeople predstavlja novi singl 'Ne volim te'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304030257/http://www.mtv.com.hr/vijesti/nipplepeople-predstavlja-novi-singl-ne-volim-te |date=2016-03-04 }}, MTV Adria, 19.5.2011.&lt;/ref&gt; Jedna od recenzija ovako je predstavila ''Ne volim te'': &quot;Kao i sve što smo prethodno od njih čuli i ovo je djuskavo, nežno i romantično. Pastelna muzika tera vas da sanjarite sve dok pesma traje. Pesma je prava muzika za predstojeće leto.&quot;&lt;ref&gt;Mirjana Arsić: [http://www.partyclips.net/nipplepeople-objavili-novi-singl-ne-volim-te-video/ Nipplepeople objavili novi single &quot;Ne Volim te&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305161204/http://www.partyclips.net/nipplepeople-objavili-novi-singl-ne-volim-te-video/ |date=2016-03-05 }}, Party Clips, 25.5.2011.&lt;/ref&gt; Glazbeni video u vlastitoj produkciji je predstavljen tek sljedeće godine. Radi se o montaži snimaka s nastupa zajedno s hrpom fotografija iz djetinjstva nipplepeople dvojca koji je za ovaj spot prvi put skinuo maske.&lt;ref&gt;[http://www.index.hr/xmag/clanak/premijerno-pogledajte-novi-spot-nipplepeople-ne-volim-te/598289.aspx Premijerno pogledajte novi spot Nipplepeople &quot;Ne volim te&quot;], Index.hr, 9.2.2012.&lt;/ref&gt;

=== Bolji ===
Pred ljeto 2012. izašli su sa singlom ''Bolji''. Ovaj singl nije imao onu hitoidnost na prvu kakvu su imali prethodni singlovi, ali nakon nekoliko slušanja uvlačio se pod kožu. Recenzije su ga još i ovako opisivale: &quot;Jednostavna stvar, dovoljno plesna za disko podije a i dovoljno melankolična za utapanje u vlastitoj tuzi, Nipplepeople pokazuju da je moguće raditi pop glazbu koja će biti zanimljiva, moderna i bez ikakvog doticaja s onim što se kod nas obično trpa pod taj termin&quot;&lt;ref&gt;[http://www.zlihadzo.com/2012/05/30/novi-singlovi-iz-zemlje-drzavnih-matura-i-neznanja-hladno-pivo-tbf-sara-renar-cant-fake-nature-nellcote-moskva-justins-johnson-nipplepeople/ Novi singlovi iz zemlje državnih matura i neznanja: Hladno pivo, TBF, Sara Renar, Can’t Fake Nature, Nellcote, Moskva, Justin’s Johnson, Nipplepeople] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141201195051/http://www.zlihadzo.com/2012/05/30/novi-singlovi-iz-zemlje-drzavnih-matura-i-neznanja-hladno-pivo-tbf-sara-renar-cant-fake-nature-nellcote-moskva-justins-johnson-nipplepeople/ |date=2014-12-01 }}, Zlihadzo.com, 30.5.2012.&lt;/ref&gt; Krajem iste godine predstavljen je još jedan glazbeni spot u vlastitoj produkciji, ovaj put za singl ''Bolji''.&lt;ref&gt;[http://www.index.hr/black/clanak/ekskluzivno-na-indexu-novi-video-spot-grupe-nippplepeople/645325.aspx Exkluzivno na indexu: Novi spot grupe nipplepeople], Index.hr, 6.11.2012.&lt;/ref&gt;

=== Balkan Express ===
Lipnja [[2015]]. godine, grupa objavljuje svoj novi singl ''Balkan Express''. Prema ocjeni portala ELLE, riječ je o „plesnom i radifoničnom hitu, koji donosi dah kreativnih 80-tih, romantično-nostalgično putovanje mitskom rutom upakirano u zvuk koji kao da je izašao iz najfinijih diskografskih momenata majstora poput [[Denis &amp; Denis]].”&lt;ref&gt;[http://www.elle.hr/lifestyle/nipplepeople-objavili-novi-singl/ Nipplepeople obajvili novi singl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303125358/http://www.elle.hr/lifestyle/nipplepeople-objavili-novi-singl/ |date=2016-03-03 }}, ELLE.hr, 17.6.2015.&lt;/ref&gt; Animirani video spot za pjesmu, u režiji Dalibora Barića, je usljedio par mjeseci kasnije, početkom [[2016]]. godine. Istovremeno pjesma dobija i svoj prvi remix.&lt;ref&gt;Vedran Harča: [http://www.vijesti.rtl.hr/scena/1891494/tajanstveni-electro-pop-tandem-nipplepeople-predstavlja-balkan-express/ Tajanstveni electro-pop tandem Nipplepeople predstavlja 'Balkan Express'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302155609/http://www.vijesti.rtl.hr/scena/1891494/tajanstveni-electro-pop-tandem-nipplepeople-predstavlja-balkan-express/ |date=2016-03-02 }}, vijesti.rtl.hr, 7.1.2016.&lt;/ref&gt;

===Frka===
U ožujku [[2017]]. godine, nipplepeople je predstavio obradu hita [[Zdenka Kovačiček|Zdenke Kovačiček]] iz 1981. Autor glazbe je Kire Mitrev, a tekst je preuzet iz knjige poezije Slavice Maras &quot;Konstatacija jedne mačke&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.jutarnji.hr/spektakli/domace-zvijezde/video-kako-je-nasa-jazz-i-rock-diva-zarila-i-palila-armenijom-ne-znamo-sto-nam-je-draze-na-urnebesnoj-snimci-iz-1988-plesni-koraci-ili-moda/5811715/ VIDEO: KAKO JE NAŠA JAZZ I ROCK DIVA ŽARILA I PALILA ARMENIJOM Ne znamo što nam je draže na urnebesnoj snimci iz 1988., plesni koraci ili moda...], Jutarnji.hr, 24.03.2017.&lt;/ref&gt; Tekst ispred svoga vremena i u modernoj obradi je oduševio slušatelje, a pjesma je već po izlasku najavljena kao ona koja će &quot;obilježiti proljeće&quot; i &quot;koju će teško biti izbaciti iz glave&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.mtv.rs/vesti/nipplepeople-obradili-pesmu-zdenke-kovacicek Nipplepeople obradili pesmu Zdenke Kovačiček]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, MTV.rs, 23.03.2017.&lt;/ref&gt;

== Diskografija ==
[[Datoteka:Yammat kompliacija.jpeg|minijatura|Yammat kompilacija]]
=== Yammat kompilacija ===
U srpnju 2010. je izašla ''Yammat kompilacija'' koja je predstavila šest različitih izvođača Yammat etikete i njihovih 16 pjesama. Nipplepeople se predstavio sa singlovima ''Sutra'' i ''Broj'' a također su obogatili i najnoviji singl grupe Yammat ''Želim'' sa sjajnim back-vokalima ali i neobičnom suradnjom s grupom Agramsville, i to u pjesmi ''Sanjam''. Potonji su pobjedili na remikserskom natječaju za pjesmu ''Sutra'', a njihov zajednički singl bio je, nakon svega samo pitanje trenutka.&lt;ref&gt;[http://she.hr/print/?pid=10320 Yammat kompilacija], She.hr&lt;/ref&gt; Recenzenti su pozitivno ocijenili ovaj album pa je tako na tportalu ocijenjen s 8/10, opisujući ga kao promociju karakteristične zagrebačke škole urbane plesne glazbe.&lt;ref&gt;[http://www.tportal.hr/showtime/glazba/77279/Yammat-kompilacija.html Yammat kompilacija], tportal.hr, 15.7.2010.&lt;/ref&gt;; muzika.hr je za &quot;Kompilaciju&quot; rekla da je vrlo slušljiv i ujednačen album&lt;ref&gt;[http://www.muzika.hr/clanak/27975/albumi/kompilacija-yammat-zvuka.aspx Kompilacija 'Yammat zvuka'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230022929/http://www.muzika.hr/clanak/27975/albumi/kompilacija-yammat-zvuka.aspx |date=2012-12-30 }}, Muzika.hr, 4.10.2010.&lt;/ref&gt;; a SoundGuardian ja ponajviše hvalio Nipplepeople za koji su napisali da je za tri klase bolji od sveg ostalog na kompilaciji&lt;ref&gt;[http://www.soundguardian.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=15679 Yammat - &quot;Kompilacija&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193929/http://www.soundguardian.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=15679 |date=2016-03-04 }}, SoundGuardian,13.08.2010.&lt;/ref&gt; ''Yammat kompilacija'' je nominirana za [[Porin]] 2011 u kategoriji &quot;Najbolji album s raznim izvođačima&quot;&lt;ref&gt;[http://www.porin.info/18-porin/nominacije-3 Objavljene nominacije za Porin 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112082251/http://www.porin.info/18-porin/nominacije-3 |date=2014-11-12 }}, Diskografska nagrada Porin&lt;/ref&gt;

== Kritike ==
Francuski portal &quot;Electro and pop&quot; bez obzira na jezičnu barijeru ostao je također oduševljen atomsferom i ritmom koju stvaraju nipplepeople.&lt;ref&gt;[http://www.electroandpop.com/2010/05/les-lendemains-avec-nipplepeople.html Les lendemains avec nipplepeople] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311122418/http://www.electroandpop.com/2010/05/les-lendemains-avec-nipplepeople.html |date=2016-03-11 }}Electro and Pop, 10.5.2010.&lt;/ref&gt; Također su oduševili urednika portala &quot;We All Want Someone To Shout For&quot; koji ih je prozvao &quot;one of the coolest finds of 2010&quot; (otkriće 2010.) nakon što je iznio hrpu pohvala na singlove Broj i Sutra koji se mogu sažeti u rečenicu &quot;This is electronic music done right!&quot; (to je elektronička glazba napravljena kako spada) &lt;ref&gt;[http://www.weallwantsomeone.org/2010/02/23/a-delightful-croation-band-nipplepeople/ A delightful Croatian band: Nipplepeople] weallwantsomeone.org, 23.2.2010.&lt;/ref&gt; Tportal ih je 2011. uvrstio u popis &quot;deset najvećih glazbenih nada domaće scene&quot; te ih ovako predstavio: &quot;Njihove pjesme 'Broj' i 'Sutra', osvojile su vrhove domaćih top ljestvica svojom zaraznom i pitkom pop elektronikom koja referira na 80-e, nudeći istovremeno suvremeni urbani zvuk plesne elektronske glazbe.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.tportal.hr/showtime/glazba/119283/Tko-su-nove-snage-hrvatske-glazbene-scene.html Koje su nove snage hrvatske glazbene scene?], tportal.hr, 29.3.2011.&lt;/ref&gt;

== Nastupi ==
[[Datoteka:Nipplepeople plakat.jpeg|minijatura|Plakat za nastup u Splitu]]
Debi nastup su imali u travnju 2010. u KC Grad u [[Beograd]]u&lt;ref&gt;[http://nipplepeople.blogspot.com/2010/04/nipplepeople-livekc-grad-beograd.html#comments Nipplepeople, live@KC Grad, Beograd, 10.04.2010], nipplepeople.blog&lt;/ref&gt;, a premijerni nastup u Hrvatskoj, te prvi festival u nizu na [[split]]skom Atlantisu festivalu krajem srpnja iste godine.&lt;ref&gt;[http://www.jutarnji.hr/nipplepeople-izabrali-atlantis-festival/848655/ Nipplepeople izabrali Atlantis festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304182505/http://www.jutarnji.hr/nipplepeople-izabrali-atlantis-festival/848655/ |date=2016-03-04 }}, Jutarnji list, 21.07.2010&lt;/ref&gt; U rujnu 2010. u [[zagreb]]ačkom klubu Sirup su imali i prvi samostalni nastup u Hrvatskoj.&lt;ref&gt;[http://nipplepeople.blogspot.com/2010/09/zagreb-sirup-2409-dj-marmat-dj-ivna.html Zagreb, Sirup, 24.09., Sicko Disko - nipplepeople LIVE], nipplepeople.blog, 15.9.2010.&lt;/ref&gt;. Veliku čast su doživjeli i pozivom na 6. Runjićeve večeri &lt;ref&gt;[http://nipplepeople.blogspot.com/2010/10/6-runjiceve-veceri-bilo-nam-je-prvi-put.html 6. Runjićeve večeri], nipplepeople.blog, 5.10.2010.&lt;/ref&gt; na kojim je prisustvovao i predsjednik [[Ivo Josipović|Josipović]]&lt;ref&gt;[http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/video-josipovica-uspavala-glazba-na-runjicevim-vecerima.html Josipovića uspavala glazba na Runjićevim večerima], Dnevnik.hr:, 04.10.2010.&lt;/ref&gt;, tom prigodom su izveli preradu pjesme [[Zdenko Runjić|Zdenka Runjića]] koju inače izvodi [[Meri Cetinić]] - Živjela ljubav, a još jedno priznanje s tim da su i zatvorili večer finalnom izvedbom.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=8HmgccUQ2LU 6. HRT: 6. Runjićeve večeri - Finale], Youtube&lt;/ref&gt; Godinu su završili tamo gdje su je i započeli, u Beogradu koji ih je izvrsno prihvatio. [[Loud &amp; Queer]] u suradnji sa [[MTV]]-em organizirao je koncert koje je predstavio beogradski i zagrebački elektropop: Inje i nipplepeople.&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/events/101214833284042/?ref=3&amp;ref_newsfeed_story_type=regular MTV Presents : NipplePeople &amp; inje LIVE! powered by Loud And Queer / 26.11.], Facebook event&lt;/ref&gt;

Slijedi ljeto 2011e prepuno nastupa na renomiranim ljetnim festivalima: 9. 7. na [[EXIT|EXIT festivalu]] u [[Petrovaradinska tvrđava|Petrovaradinu]]&lt;ref&gt;[http://www.tportal.hr/showtime/glazba/133970/KinoKlub-i-Nipplepeople-na-Exit-Music-Live.html KinoKlub i Nipplepeople na Exit Music Live], tportal.hr, 16. 6. 2011.&lt;/ref&gt;, 16. 7. na Main Stageu Hartere u [[Rijeka|Rijeci]]&lt;ref&gt;[http://www.novilist.hr/Scena/Glazba/Spremni-otidite-na-Harteru-Saznajte-kad-nastupaju-vasi-omiljeni-izvodaci-i-koje-su-cijene-ulaznica Večeras počinje sedmo izdanje popularnog glazbenog festivala], Novi List, 14. 7. 2011.&lt;/ref&gt; i 12. 8. na Terraneo Festivalu u [[Šibenik]]u.&lt;ref&gt;[http://www.muzika.hr/clanak/31883/najave/vise-od-50-izvodaca-u-aerozoni-festivala-terraneo.aspx Više od 50 izvođača u Aerozoni festivala Terraneo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905005023/http://www.muzika.hr/clanak/31883/najave/vise-od-50-izvodaca-u-aerozoni-festivala-terraneo.aspx |date=2011-09-05 }}, muzika.hr, 6. 6. 2011.&lt;/ref&gt; Na jesen 2011. su imali mini turneju po hrvatskim gradovima: 22. 10. Stereo Dvorana Rijeka&lt;ref&gt;[http://www.mojarijeka.hr/zabava/nipplepeople-rasplesao-stereo-dvoranu Nipplepeople rasplesao Stereo dvoranu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305164254/http://www.mojarijeka.hr/zabava/nipplepeople-rasplesao-stereo-dvoranu |date=2016-03-05 }}, Moja Rijeka, 23. 10. 2011.&lt;/ref&gt;, 23. 10. Boćarski dom u Zagrebu kao predgrupa Hurtsima&lt;ref&gt;[http://www.mtv.com.hr/vijesti/nipplepeople-predgrupa-grupi-hurts-2310-u-bocarskom-domu?utm_source=twitterfeed&amp;utm_medium=twitter Nipplepeople predgrupa grupi Hurts 23.10. u Boćarskom domu!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304011547/http://www.mtv.com.hr/vijesti/nipplepeople-predgrupa-grupi-hurts-2310-u-bocarskom-domu?utm_source=twitterfeed&amp;utm_medium=twitter |date=2016-03-04 }}, MTV Adria, 4. 10. 2011.&lt;/ref&gt;, 2. 12. u klubu Kameleon u Splitu. Premijerni nastup u Sloveniji su imali početkom 2012. u [[Ljubljana|Ljubljani]] u Kinu Šiška kad su nastupali zajedno s [[Lollobrigida Girls|Lollobrigidom]].&lt;ref&gt;[http://www.siol.net/Scena/Glasba/Novice/2012/02/Lollobrigida_in_Nipplepeople_v_Kinu_Siska.aspx Lollobrigida in Nipplepeople v Kinu Šiška], Planet Siol.net, 21.02.2012.&lt;/ref&gt; Na ljeto 2012. su zajedno s [[Hladno pivo|Hladnim Pivom]] nastupali na Summer Festu na plaži Jaz u [[Budva|Budvi]]&lt;ref&gt;[http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektakli/tabid/79/articleType/ArticleView/articleId/181946/Default.aspx Hladno pivo i dvojac Nipplepeople na prvom Summer Festu Budva], Slobodna Dalmacija, 23.07.2012.&lt;/ref&gt;, a na [[Trg bana Jelačića (Zagreb)|Trgu Bana Jelačića]] su nastupali u sklopu spektakla Ritam Mladosti&lt;ref&gt;[http://www.index.hr/black/clanak/zagreb-je-spreman-za-veliki-vikend-spektakl-ritam-mladosti/620327.aspx Zagreb je spreman za veliki vikend spektakl Ritam mladosti], Index.hr, 13.6.2012.&lt;/ref&gt;

Skoro cijelu 2013. grupa je pauzirala zbog porodiljnog dopusta ženskog dijela dueta da bi se krajem godine 2013. vratili na scenu još jednim nastupom u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.mtv.rs/koncerti/najave/nipple-people-konacno-u-beogradu Nipplepeople konačno u Beogradu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610012822/http://www.mtv.rs/koncerti/najave/nipple-people-konacno-u-beogradu |date=2015-06-10 }}, MTV Adria, 02.12.2013.&lt;/ref&gt; Nakon nastupa u beogradskom Magacinu Depo u rujnu [[2014]]. godine, grupa najavljuje da se moguće povlači&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/zabava/vesti/bend-nipplepeople-odlazi-u-penziju/nfmcbwg Bend &quot;Nipplepeople&quot; odlazi u penziju], blic.rs, 13. 09. 2014&lt;/ref&gt;, no izgleda da se ova najava nije obistinila, jer je grupa u 2015. izbacila novi hit, te nastupila u Domu kulture [[Студентски град (Београд)|Studentski grad]] na [[Нови Београд|Novom Beogradu]]&lt;ref&gt;[http://www.mtv.rs/vesti/najave/nipplepeople-spremaju-besplatan-koncert-u-dksg Nipplepeople spremaju besplatan koncert u DKSG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022948/http://www.mtv.rs/vesti/najave/nipplepeople-spremaju-besplatan-koncert-u-dksg |date=2016-03-04 }}, mtv.rs, 15.10.2105.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.danas.rs/danasrs/scena/nipplepeople_u_dksg.561.html?news_id=309751 Nipplepeople u DKSG], danas.rs, 16.10.2015.&lt;/ref&gt;, kao i na Zagreb Calling festivalu&lt;ref&gt;[http://www.24sata.hr/show/dvojac-nipplepeople-otvarit-ce-drugu-vecer-zagreb-callinga-420006 Dvojac Nipplepeople otvarit će drugu večer Zagreb Callinga], 24sata.hr, 19.05.2015.&lt;/ref&gt;, te za vrijeme adventa u istom gradu.&lt;ref&gt;[http://muzika.20minuta.hr/clanak/56149/vijesti/od-nipplepeople-od-djecaka-iz-vode-na-europskom-trgu-u-adventu.aspx Od Nipplepeople od Dječaka iz vode na Europskom trgu u Adventu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303192653/http://muzika.20minuta.hr/clanak/56149/vijesti/od-nipplepeople-od-djecaka-iz-vode-na-europskom-trgu-u-adventu.aspx |date=2016-03-03 }}, muzika.20minuta.hr, 28.11.2015.&lt;/ref&gt;

2016. godinu obilježili su nastupi u Beogradu&lt;ref&gt;[http://www.story.rs/zabava/desavanja/67625/sezona-u-znaku-dobrog-zvuka-nouvelle-vague-koop-i-nipplepeople-stizu-u-beograd Sezona u znaku dobrog zvuka: Nouvelle Vague, Koop i Nipplepeople stižu u Beograd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428032330/http://www.story.rs/zabava/desavanja/67625/sezona-u-znaku-dobrog-zvuka-nouvelle-vague-koop-i-nipplepeople-stizu-u-beograd |date=2016-04-28 }}, Story.rs, 24.03.2016.&lt;/ref&gt;, prvi nastup u Mostaru&lt;ref&gt;[http://okcabrasevic.org/nipplepeople-21-05-21h/ NIPPLEPEOPLE – 21.05. @21h]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, OCK abrašević&lt;/ref&gt;, koncert u splitskom Đardinu zajedno s grupom ROLO&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/events/791994867566743/ Koncert - Nipplepeople &amp; ROLO], Facebook, 4.06.2016&lt;/ref&gt;, nastup na [[Motovun Film Festival|Motovun film festivalu]]&lt;ref&gt;[http://www.motovunfilmfestival.com/news/view-news/title/od-punka-i-repa-preko-elektronike-do-tarantele Od punka i repa preko elektronike do tarantele]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 13.07.2016&lt;/ref&gt;, drugi nastup u Rijeci u klubu Crkva&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/events/577023652498961/ Nipplepeople u Crkvi], 04.11.2016.&lt;/ref&gt;, te prvi nastup u Osijeku&lt;ref&gt;[http://mixeta.net/2016/10/23/nipplepeople-osijeku-after-bolji-partya/ Nipplepeople u Osijeku ili after je bolji od partya], 23.11.2016.&lt;/ref&gt;.

U ožujku 2017. u klubu Sax! nakon pauze nastupanja u Zagrebu od čak dvije godine bend je promovirao novi singl Frka.&lt;ref&gt;[http://music-box.hr/2017/03/02/tajanstveni-i-senzualni-duo-nipplepeople-nakon-dvije-godine-najavljuju-novi-zagrebacki-koncert/ Tajanstveni i senzualni duo Nipplepeople nakon dvije godine najavljuju novi zagrebački koncert], MUSIC-BOX, 2.32017.&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{reflist|2}}

[[Kategorija:Hrvatski glazbeni sastavi]]</text>
      <sha1>sy3rlqastg8zlirltllucen4ujwojik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Duma/U radu5</title>
    <ns>2</ns>
    <id>252974</id>
    <revision>
      <id>42717232</id>
      <parentid>42716558</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <origin>42717232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15126" sha1="81exkdglx85xd2izmzg8wgw6x0f0hsh" xml:space="preserve">{{short description|Animal and human predatory behavior}}
[[File:Stoat and chipmunks.png|thumb|right|[[Hermelin]] ubija suvišan broj [[Tamiina|vjeverica]] ([[Ernest Thompson Seton]], 1909)]]
[[File:Multiple sheep kill.jpg|thumb|Veći broj ovaca koje je ubila [[puma]]]]

'''Surplus killing''', also known as '''excessive killing''', '''henhouse syndrome''',&lt;ref name=&quot;LSM148&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Moskowitz|first=David|title=Wolves in the Land of Salmon.|date=4 February 2013|publisher=Timber Press|isbn=978-1604692273|pages=144}}&lt;/ref&gt; or '''overkill''',&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mysterud|first=Ivar|date=1980|title=Bear Management and Sheep Husbandry in Norway, with a Discussion of Predatory Behavior Significant for Evaluation of Livestock Losses|url=http://www.jstor.org/stable/3872873|journal=Bears: Their Biology and Management|volume=4|pages=233–241|doi=10.2307/3872873|jstor=3872873|issn=1936-0614|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; is a common behavior exhibited by [[predator]]s, in which they kill more [[prey]] than they can immediately eat and then they either [[hoarding (animal behavior)|cache]] or abandon the remainder. The term was invented by Dutch biologist Hans Kruuk after studying [[spotted hyena]]s in [[Africa]]&lt;ref name=&quot;Hyena&quot;&gt;{{cite book | author= Kruuk, Hans | title= The Spotted Hyena: A study of predation and social behaviour | year= 1972 | isbn= 0-563-20844-9 | page= [https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 335] | publisher= BBC Books | url-access= registration | url= https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 }}&lt;/ref&gt; and [[red fox]]es in [[England]].&lt;ref name=&quot;RWTF&quot;&gt;{{cite book | author=Macdonald, David | title=Running with the Fox | year=1987 | isbn=0-04-440199-X | page= 224 | publisher=Unwin Hyman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|doi = 10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|title = Surplus killing by carnivores|year = 2009|last1 = Kruuk|first1 = Hans|journal = Journal of Zoology|volume = 166|issue = 2|pages = 233–244|url-access = subscription}}&lt;/ref&gt;

== Vrste ==
Some animals which have been observed engaging in surplus killing hunt alone, while some are mainly [[pack hunter]]s. Humans also engage in surplus killing.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Living with Coyotes |date=2005-12-31 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.7560/706323-005/html |pages=42–52 |chapter=Four Surplus Killing |publisher=University of Texas Press |doi=10.7560/706323-005 |isbn=978-0-292-79696-6 |s2cid=243782280 |access-date=2022-08-10}}&lt;/ref&gt;

The behavior has been observed in [[brown bear]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lincoln|first1=Alexandra E|last2=Quinn|first2=Thomas P|date=2019-03-04|title=Optimal foraging or surplus killing: selective consumption and discarding of salmon by brown bears|journal=Behavioral Ecology|volume=30|issue=1|pages=202–212|doi=10.1093/beheco/ary139|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807080708/http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|url-status=dead|archive-date=August 7, 2011|title=Far North Grizzlies Develop Taste for Muskoxen, Alaska Science Forum|date=June 21, 2011}}&lt;/ref&gt; [[American black bear]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Horstman|first1=Louise P.|last2=Gunson|first2=John R.|date=1982|title=Black Bear Predation on Livestock in Alberta|url=https://www.jstor.org/stable/3781799|journal=Wildlife Society Bulletin |volume=10|issue=1|pages=34–39|jstor=3781799}}&lt;/ref&gt; [[polar bear]]s,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[leopard]]s,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[lion]]s,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kruuk|first=Hans|date=1972|title=Surplus killing by carnivores|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|journal=Journal of Zoology|language=en|volume=166|issue=2|pages=233–244|doi=10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[lynx]]es,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Odden|first1=John|last2=Linnell|first2=John D. C.|last3=Moa|first3=Pål Fossland|last4=Herfindal|first4=Ivar|last5=Kvam|first5=Tor|last6=Andersen|first6=Reidar|date=2002|title=Lynx Depredation on Domestic Sheep in Norway|url=https://www.jstor.org/stable/3802876|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=66|issue=1|pages=98–105|doi=10.2307/3802876|jstor=3802876|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[Wolf|wolves]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Miller|first1=Frank L.|last2=Gunn|first2=Anne|last3=Broughton|first3=Eric|date=2011-02-14|title=Surplus killing as exemplified by wolf predation on newborn caribou|url=https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/z85-045|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=63|issue=2|pages=295–300|language=en|doi=10.1139/z85-045|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[coyote]]s,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ewer|first=R. F.|title=Ethology ofmammals|publisher=Logos Press Ltd.|year=1968|location=London}}&lt;/ref&gt; [[red fox|red foxes]],&lt;ref name=&quot;RWTF&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot; /&gt; [[dog]]s,&lt;ref name=&quot;WN&quot; /&gt; [[marten]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brzeziński|first1=Marcin|last2=Rodak|first2=Łukasz|last3=Zalewski|first3=Andrzej|date=2014|title=&quot;Reversed&quot; intraguild predation: red fox cubs killed by pine marten|journal=Acta Theriologica|volume=59|issue=3|pages=473–477|doi=10.1007/s13364-014-0179-8|pmid=24954928|pmc=4058055}}&lt;/ref&gt; [[weasel]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Oksanen|first1=Tarja|last2=Oksanen|first2=Lauri|last3=Fretwell|first3=Stephen D.|date=1985|title=Surplus Killing in the Hunting Strategy of Small Predators|url=https://www.jstor.org/stable/2461358|journal=The American Naturalist|volume=126|issue=3|pages=328–346|doi=10.1086/284420|jstor=2461358|s2cid=84799770|issn=0003-0147|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[honey badger]]s,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Shen|first1=Zuolin|last2=Wei|first2=Junjie|date=2018-06-01|title=Hopf bifurcation analysis in a diffusive predator-prey system with delay and surplus killing effect|journal=Mathematical Biosciences and Engineering|volume=15|issue=3|pages=693–715|doi=10.3934/mbe.2018031|pmid=30380326|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[mink]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2002-03-01|title=Surplus killing by introduced predators in Australia—evidence for ineffective anti-predator adaptations in native prey species?|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|journal=Biological Conservation|language=en|volume=103|issue=3|pages=283–301|doi=10.1016/S0006-3207(01)00139-2|last1=Short|first1=Jeff|last2=Kinnear|first2=J.E.|last3=Robley|first3=Alan|bibcode=2002BCons.103..283S|url-access=subscription|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200936/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[raccoon]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hartman|first1=Lisa H.|last2=Gaston|first2=Anthony J.|last3=Eastman|first3=Donald S.|date=1997|title=Raccoon Predation on Ancient Murrelets on East Limestone Island, British Columbia|url=https://www.jstor.org/stable/3802594|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=61|issue=2|pages=377–388|doi=10.2307/3802594|jstor=3802594|url-access=subscription|doi-access=free|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200939/https://www.jstor.org/stable/3802594|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[spotted hyena|spotted hyenas]],&lt;ref name=&quot;Hyena&quot; /&gt; [[orcas]],&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-12-11|title=Suspected surplus killing of harbor seal pups (Phoca vitulina) by killer whales (Orcinus orca)|url=https://www.cascadiaresearch.org/publications/suspected-surplus-killing-harbor-seal-pups-phoca-vitulina-killer-whales-orcinus-orca|access-date=2021-08-09|website=Cascadia Research|language=en}}&lt;/ref&gt; [[zooplankton]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Montagnes|first1=David|last2=Fenton|first2=Andy|date=24 September 2012|title=Prey-abundance affects zooplankton assimilation efficiency and the outcome of biogeochemical models|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304380012002268|journal=Ecological Modelling|volume=243|pages=1–7|doi=10.1016/j.ecolmodel.2012.05.006|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[damselfly]] [[naiad (insect)|naiad]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lounibos|first1=L. P.|last2=Makhni|first2=S.|last3=Alto|first3=B. W.|last4=Kesavaraju|first4=B.|date=March 2008|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of Corethrella appendiculata: Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey|journal=Journal of Insect Behavior|volume=21|issue=2|pages=47–54|doi=10.1007/s10905-007-9103-2|pmid=19081802|pmc=2600435|bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt; and [[spider]]s.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Primjeri ==
In [[Tasmania]], in a single dog attack, 58 [[little penguin]]s were killed.&lt;ref name=&quot;WN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2018/10/17/Dog-attack-kill-58-penguins-in-Tasmania/9631539800130/|title=Dog attack kills 58 penguins in Tasmania|last=Adamczyk|first=Ed|date=2018-10-17|website=UPI|language=en-AU|access-date=2020-04-04}}&lt;/ref&gt; In [[mainland Australia]], a single fox once killed around 74 penguins over several days, eating almost nothing.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2017-08-10/penguins-killed-by-fox-victoria-middle-island/8794828|title=Penguins killed in fox attack on Victoria's Middle Island|last=Peacock|first=Sue|date=2017-08-10|website=ABC News|language=en-AU|access-date=2019-09-26}}&lt;/ref&gt; One leopard in [[Cape Province]], [[South Africa]] killed 51 sheep and lambs in a single incident.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Stuart |first1=C. T. |year=1986 |title=The incidence of surplus killing by Panthera pardus and Felis caracal in Cape Province, South Africa |journal=Mammalia |volume=50 |issue=4 |pages=556–558 |issn=0025-1461 | doi = 10.1515/mamm.1986.50.4.553 }}&lt;/ref&gt; Similarly, two [[caracal]] in Cape Province killed 22 sheep in one night, eating only part of the buttock of one carcass.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Skinner |first1=J. D. |year=1979 |title=Feeding behaviour in Caracal ''Felis caracal'' |journal=Journal of Zoology |volume=189 |issue=4 |pages=523–525 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1979.tb03979.x }}&lt;/ref&gt; Up to 19 spotted hyenas once killed 82 [[Thomson's gazelle]] and badly injured 27, eating just 16%.&lt;ref name=LSM148&gt;{{cite book|last=Mills|first=L. Scott|title=Conservation of wildlife populations: demography, genetics, and management|date=17 December 2012|publisher=Wiley-Blackwell|location=Hoboken, NJ|isbn=9780470671504|pages=148|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;

In late autumn, [[least weasel]]s often surplus-kill [[vole]] and then dig them up and eat them on winter days when it is too cold to hunt. In March 2016, a pack of 9 grey wolves in Wyoming was found to have killed 19 [[elk]]. John Lund, of the Wyoming Game and Fish Department, said that he had never documented surplus killings that extreme from grey wolves.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|title=Wyoming wolf pack kills 19 elk in rare 'surplus killing'|access-date=2016-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404194628/http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|archive-date=2016-04-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In Florida, laboratory experiments documented cases of surplus killing in larvae of the predatory midge ''[[Corethrella]] appendiculata'' against specific larval stages of different species of mosquitoes of the genus ''[[Toxorhynchites]]''.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=L.P. Lounibos, S. Mahkni, B.W.Alto, B. Kesavaraju|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of ''Corethrella appendiculata'': Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey | journal=Journal of Insect Behavior|volume=21 |number=2 |pages=47–54|date=Mar 2008 |doi= 10.1007/s10905-007-9103-2 |pmid=19081802 |pmc=2600435 |bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt;

== Mogući uzroci ==
In surplus killing, predators eat only the most-preferred animals and animal parts. Bears engaging in surplus killing of [[salmon]] are more likely to eat unspawned fish because of higher muscle quality, and high-energy parts such as brains and eggs.&lt;ref name=LSM148/&gt; Surplus killing can deplete the overall [[food supply]], waste predator energy and risk them getting injured. Nonetheless, researchers say animals surplus-kill whenever they can, in order to procure food for offspring and others, to gain valuable killing experience, and to create the opportunity to eat the carcass later when they are hungry again.&lt;ref name=LSM148/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hansen|first=Kevin|title=Bobcat: master of survival|url=https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans|url-access=limited|year=2006|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0195183037|pages=[https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans/page/n130 114]|edition=[Online-Ausg.]}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Stari Ephraim]]
* [[Tri prsta okruga Harding]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Bibliografija ==
* Jennifer L. Maupin and Susan Reichert, ''[http://beheco.oxfordjournals.org/cgi/content/full/12/5/569 Superfluous killing in spiders]''.
* Joseph K. Gaydos, Stephen Raverty, Robin W. Baird, and Richard W. Osborne, ''[http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 SUSPECTED SURPLUS KILLING OF HARBOR SEAL PUPS (PHOCA VITULINA) BY KILLER WHALES (ORCINUS ORCA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929115317/http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 |date=2011-09-29 }}''.
* William G. George and Timothy Kimmel, ''[https://web.archive.org/web/20110617101214/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v094n04/p0782-p0783.pdf#search=%22surplus%20killing%22 A Slaughter of Mice by Common Crows]''.
* Wildlife Online: Foxes-Surplus Killing, ''[http://www.wildlifeonline.me.uk/questions_answers_foxes.html#kill Why do foxes kill to excess...]''.
* For Wolves: Ralph Maughan Wolf Report, ''[http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm Jackson Trio makes some surplus kills] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907172227/http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm |date=2006-09-07 }}''.
* High Country News, Zachary Smith, ''[http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 Wolf pack wiped out for ‘surplus killing’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822081003/http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 |date=2006-08-22 }}''.
* Victor Van Ballenberghe, ''[https://web.archive.org/web/20060917142923/http://wolfsongalaska.org/tech_info.html Technical Information on Wolf Ecology and Wolf/Prey Relationships]''.
* Pierre-Yves Daoust, Andrew Boyne, Ted D’Eon, ''[https://web.archive.org/web/20070708185226/http://wildlife1.usask.ca/newsletters/newsletter9-2.htm#terns Surplus killing of Roseate Terns and Common Terns by a mink]''.

Kategorija:Etologija
Kategorija:Načini ishrane</text>
      <sha1>81exkdglx85xd2izmzg8wgw6x0f0hsh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717234</id>
      <parentid>42717232</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <origin>42717234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15126" sha1="g7rl5wg1b9u77vlz8lj1ji6k0uism8x" xml:space="preserve">[[File:Stoat and chipmunks.png|thumb|right|[[Hermelin]] ubija suvišan broj [[Tamiina|vjeverica]] ([[Ernest Thompson Seton]], 1909)]]
[[File:Multiple sheep kill.jpg|thumb|Veći broj ovaca koje je ubila [[puma]]]]

'''Surplus killing''', also known as '''excessive killing''', '''henhouse syndrome''',&lt;ref name=&quot;LSM148&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Moskowitz|first=David|title=Wolves in the Land of Salmon.|date=4 February 2013|publisher=Timber Press|isbn=978-1604692273|pages=144}}&lt;/ref&gt; or '''overkill''',&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mysterud|first=Ivar|date=1980|title=Bear Management and Sheep Husbandry in Norway, with a Discussion of Predatory Behavior Significant for Evaluation of Livestock Losses|url=http://www.jstor.org/stable/3872873|journal=Bears: Their Biology and Management|volume=4|pages=233–241|doi=10.2307/3872873|jstor=3872873|issn=1936-0614|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; is a common behavior exhibited by [[predator]]s, in which they kill more [[prey]] than they can immediately eat and then they either [[hoarding (animal behavior)|cache]] or abandon the remainder. The term was invented by Dutch biologist Hans Kruuk after studying [[spotted hyena]]s in [[Africa]]&lt;ref name=&quot;Hyena&quot;&gt;{{cite book | author= Kruuk, Hans | title= The Spotted Hyena: A study of predation and social behaviour | year= 1972 | isbn= 0-563-20844-9 | page= [https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 335] | publisher= BBC Books | url-access= registration | url= https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 }}&lt;/ref&gt; and [[red fox]]es in [[England]].&lt;ref name=&quot;RWTF&quot;&gt;{{cite book | author=Macdonald, David | title=Running with the Fox | year=1987 | isbn=0-04-440199-X | page= 224 | publisher=Unwin Hyman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|doi = 10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|title = Surplus killing by carnivores|year = 2009|last1 = Kruuk|first1 = Hans|journal = Journal of Zoology|volume = 166|issue = 2|pages = 233–244|url-access = subscription}}&lt;/ref&gt;

== Vrste ==
Some animals which have been observed engaging in surplus killing hunt alone, while some are mainly [[pack hunter]]s. Humans also engage in surplus killing.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Living with Coyotes |date=2005-12-31 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.7560/706323-005/html |pages=42–52 |chapter=Four Surplus Killing |publisher=University of Texas Press |doi=10.7560/706323-005 |isbn=978-0-292-79696-6 |s2cid=243782280 |access-date=2022-08-10}}&lt;/ref&gt;

The behavior has been observed in [[brown bear]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lincoln|first1=Alexandra E|last2=Quinn|first2=Thomas P|date=2019-03-04|title=Optimal foraging or surplus killing: selective consumption and discarding of salmon by brown bears|journal=Behavioral Ecology|volume=30|issue=1|pages=202–212|doi=10.1093/beheco/ary139|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807080708/http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|url-status=dead|archive-date=August 7, 2011|title=Far North Grizzlies Develop Taste for Muskoxen, Alaska Science Forum|date=June 21, 2011}}&lt;/ref&gt; [[American black bear]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Horstman|first1=Louise P.|last2=Gunson|first2=John R.|date=1982|title=Black Bear Predation on Livestock in Alberta|url=https://www.jstor.org/stable/3781799|journal=Wildlife Society Bulletin |volume=10|issue=1|pages=34–39|jstor=3781799}}&lt;/ref&gt; [[polar bear]]s,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[leopard]]s,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[lion]]s,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kruuk|first=Hans|date=1972|title=Surplus killing by carnivores|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|journal=Journal of Zoology|language=en|volume=166|issue=2|pages=233–244|doi=10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[lynx]]es,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Odden|first1=John|last2=Linnell|first2=John D. C.|last3=Moa|first3=Pål Fossland|last4=Herfindal|first4=Ivar|last5=Kvam|first5=Tor|last6=Andersen|first6=Reidar|date=2002|title=Lynx Depredation on Domestic Sheep in Norway|url=https://www.jstor.org/stable/3802876|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=66|issue=1|pages=98–105|doi=10.2307/3802876|jstor=3802876|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[Wolf|wolves]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Miller|first1=Frank L.|last2=Gunn|first2=Anne|last3=Broughton|first3=Eric|date=2011-02-14|title=Surplus killing as exemplified by wolf predation on newborn caribou|url=https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/z85-045|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=63|issue=2|pages=295–300|language=en|doi=10.1139/z85-045|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[coyote]]s,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ewer|first=R. F.|title=Ethology ofmammals|publisher=Logos Press Ltd.|year=1968|location=London}}&lt;/ref&gt; [[red fox|red foxes]],&lt;ref name=&quot;RWTF&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot; /&gt; [[dog]]s,&lt;ref name=&quot;WN&quot; /&gt; [[marten]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brzeziński|first1=Marcin|last2=Rodak|first2=Łukasz|last3=Zalewski|first3=Andrzej|date=2014|title=&quot;Reversed&quot; intraguild predation: red fox cubs killed by pine marten|journal=Acta Theriologica|volume=59|issue=3|pages=473–477|doi=10.1007/s13364-014-0179-8|pmid=24954928|pmc=4058055}}&lt;/ref&gt; [[weasel]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Oksanen|first1=Tarja|last2=Oksanen|first2=Lauri|last3=Fretwell|first3=Stephen D.|date=1985|title=Surplus Killing in the Hunting Strategy of Small Predators|url=https://www.jstor.org/stable/2461358|journal=The American Naturalist|volume=126|issue=3|pages=328–346|doi=10.1086/284420|jstor=2461358|s2cid=84799770|issn=0003-0147|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[honey badger]]s,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Shen|first1=Zuolin|last2=Wei|first2=Junjie|date=2018-06-01|title=Hopf bifurcation analysis in a diffusive predator-prey system with delay and surplus killing effect|journal=Mathematical Biosciences and Engineering|volume=15|issue=3|pages=693–715|doi=10.3934/mbe.2018031|pmid=30380326|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[mink]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2002-03-01|title=Surplus killing by introduced predators in Australia—evidence for ineffective anti-predator adaptations in native prey species?|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|journal=Biological Conservation|language=en|volume=103|issue=3|pages=283–301|doi=10.1016/S0006-3207(01)00139-2|last1=Short|first1=Jeff|last2=Kinnear|first2=J.E.|last3=Robley|first3=Alan|bibcode=2002BCons.103..283S|url-access=subscription|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200936/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[raccoon]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hartman|first1=Lisa H.|last2=Gaston|first2=Anthony J.|last3=Eastman|first3=Donald S.|date=1997|title=Raccoon Predation on Ancient Murrelets on East Limestone Island, British Columbia|url=https://www.jstor.org/stable/3802594|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=61|issue=2|pages=377–388|doi=10.2307/3802594|jstor=3802594|url-access=subscription|doi-access=free|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200939/https://www.jstor.org/stable/3802594|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[spotted hyena|spotted hyenas]],&lt;ref name=&quot;Hyena&quot; /&gt; [[orcas]],&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-12-11|title=Suspected surplus killing of harbor seal pups (Phoca vitulina) by killer whales (Orcinus orca)|url=https://www.cascadiaresearch.org/publications/suspected-surplus-killing-harbor-seal-pups-phoca-vitulina-killer-whales-orcinus-orca|access-date=2021-08-09|website=Cascadia Research|language=en}}&lt;/ref&gt; [[zooplankton]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Montagnes|first1=David|last2=Fenton|first2=Andy|date=24 September 2012|title=Prey-abundance affects zooplankton assimilation efficiency and the outcome of biogeochemical models|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304380012002268|journal=Ecological Modelling|volume=243|pages=1–7|doi=10.1016/j.ecolmodel.2012.05.006|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[damselfly]] [[naiad (insect)|naiad]]s,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lounibos|first1=L. P.|last2=Makhni|first2=S.|last3=Alto|first3=B. W.|last4=Kesavaraju|first4=B.|date=March 2008|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of Corethrella appendiculata: Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey|journal=Journal of Insect Behavior|volume=21|issue=2|pages=47–54|doi=10.1007/s10905-007-9103-2|pmid=19081802|pmc=2600435|bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt; and [[spider]]s.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Primjeri ==
In [[Tasmania]], in a single dog attack, 58 [[little penguin]]s were killed.&lt;ref name=&quot;WN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2018/10/17/Dog-attack-kill-58-penguins-in-Tasmania/9631539800130/|title=Dog attack kills 58 penguins in Tasmania|last=Adamczyk|first=Ed|date=2018-10-17|website=UPI|language=en-AU|access-date=2020-04-04}}&lt;/ref&gt; In [[mainland Australia]], a single fox once killed around 74 penguins over several days, eating almost nothing.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2017-08-10/penguins-killed-by-fox-victoria-middle-island/8794828|title=Penguins killed in fox attack on Victoria's Middle Island|last=Peacock|first=Sue|date=2017-08-10|website=ABC News|language=en-AU|access-date=2019-09-26}}&lt;/ref&gt; One leopard in [[Cape Province]], [[South Africa]] killed 51 sheep and lambs in a single incident.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Stuart |first1=C. T. |year=1986 |title=The incidence of surplus killing by Panthera pardus and Felis caracal in Cape Province, South Africa |journal=Mammalia |volume=50 |issue=4 |pages=556–558 |issn=0025-1461 | doi = 10.1515/mamm.1986.50.4.553 }}&lt;/ref&gt; Similarly, two [[caracal]] in Cape Province killed 22 sheep in one night, eating only part of the buttock of one carcass.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Skinner |first1=J. D. |year=1979 |title=Feeding behaviour in Caracal ''Felis caracal'' |journal=Journal of Zoology |volume=189 |issue=4 |pages=523–525 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1979.tb03979.x }}&lt;/ref&gt; Up to 19 spotted hyenas once killed 82 [[Thomson's gazelle]] and badly injured 27, eating just 16%.&lt;ref name=LSM148&gt;{{cite book|last=Mills|first=L. Scott|title=Conservation of wildlife populations: demography, genetics, and management|date=17 December 2012|publisher=Wiley-Blackwell|location=Hoboken, NJ|isbn=9780470671504|pages=148|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;

In late autumn, [[least weasel]]s often surplus-kill [[vole]] and then dig them up and eat them on winter days when it is too cold to hunt. In March 2016, a pack of 9 grey wolves in Wyoming was found to have killed 19 [[elk]]. John Lund, of the Wyoming Game and Fish Department, said that he had never documented surplus killings that extreme from grey wolves.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|title=Wyoming wolf pack kills 19 elk in rare 'surplus killing'|access-date=2016-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404194628/http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|archive-date=2016-04-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In Florida, laboratory experiments documented cases of surplus killing in larvae of the predatory midge ''[[Corethrella]] appendiculata'' against specific larval stages of different species of mosquitoes of the genus ''[[Toxorhynchites]]''.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=L.P. Lounibos, S. Mahkni, B.W.Alto, B. Kesavaraju|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of ''Corethrella appendiculata'': Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey | journal=Journal of Insect Behavior|volume=21 |number=2 |pages=47–54|date=Mar 2008 |doi= 10.1007/s10905-007-9103-2 |pmid=19081802 |pmc=2600435 |bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt;

== Mogući uzroci ==
In surplus killing, predators eat only the most-preferred animals and animal parts. Bears engaging in surplus killing of [[salmon]] are more likely to eat unspawned fish because of higher muscle quality, and high-energy parts such as brains and eggs.&lt;ref name=LSM148/&gt; Surplus killing can deplete the overall [[food supply]], waste predator energy and risk them getting injured. Nonetheless, researchers say animals surplus-kill whenever they can, in order to procure food for offspring and others, to gain valuable killing experience, and to create the opportunity to eat the carcass later when they are hungry again.&lt;ref name=LSM148/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hansen|first=Kevin|title=Bobcat: master of survival|url=https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans|url-access=limited|year=2006|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0195183037|pages=[https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans/page/n130 114]|edition=[Online-Ausg.]}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Stari Ephraim]]
* [[Tri prsta okruga Harding]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Bibliografija ==
* Jennifer L. Maupin and Susan Reichert, ''[http://beheco.oxfordjournals.org/cgi/content/full/12/5/569 Suvišno ubijanje kod pauka]''.
* Joseph K. Gaydos, Stephen Raverty, Robin W. Baird, and Richard W. Osborne, ''[http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 SUMNJA NA SUVIŠNO UBIJANJE MLADUNACA OBIČNIH TULJANA (PHOCA VITULINA) OD STRANE KITOVA UBICA (ORCINUS ORCA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929115317/http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 |date=2011-09-29 }}''.
* William G. George i Timothy Kimmel, ''[https://web.archive.org/web/20110617101214/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v094n04/p0782-p0783.pdf#search=%22surplus%20killing%22 Pokolj miševa od strane običnih vrana]''.
* Wildlife Online: Foxes-Surplus Killing, ''[http://www.wildlifeonline.me.uk/questions_answers_foxes.html#kill Zašto lisice ubijaju u prekomjernim količinama...]''.
* Za vukove: Ralph Maughan Wolf Report, ''[http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm Jackson Trojka ostvaruje nekoliko dodatnih ubistava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907172227/http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm |date=2006-09-07 }}''.
* High Country News, Zachary Smith, ''[http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 Čopor vukova istrijebljen zbog &quot;prekomjernog ubijanja&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822081003/http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 |date=2006-08-22 }}''.
* Victor Van Ballenberghe, ''[https://web.archive.org/web/20060917142923/http://wolfsongalaska.org/tech_info.html Tehničke informacije o ekologiji vuka i odnosima vuka i plijena]''.
* Pierre-Yves Daoust, Andrew Boyne, Ted D’Eon, ''[https://web.archive.org/web/20070708185226/http://wildlife1.usask.ca/newsletters/newsletter9-2.htm#terns Suvišno ubijanje dugorepih i običnih čigri od strane kuna]''.

Kategorija:Etologija
Kategorija:Načini ishrane</text>
      <sha1>g7rl5wg1b9u77vlz8lj1ji6k0uism8x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717339</id>
      <parentid>42717234</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <origin>42717339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14976" sha1="gnpxf5awja6n1u1wk846r4vibhxziyf" xml:space="preserve">[[File:Stoat and chipmunks.png|thumb|right|[[Hermelin]] ubija suvišan broj [[Tamiina|vjeverica]] ([[Ernest Thompson Seton]], 1909)]]
[[File:Multiple sheep kill.jpg|thumb|Veći broj ovaca koje je ubila [[puma]]]]

'''Suvišno ubijanje''', također poznato kao '''prekomjerno ubijanje''' ili '''sindrom kokošinjca''',&lt;ref name=&quot;LSM148&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Moskowitz|first=David|title=Wolves in the Land of Salmon.|date=4 February 2013|publisher=Timber Press|isbn=978-1604692273|pages=144}}&lt;/ref&gt; je uobičajeno ponašanje [[predator]]a prilikom kojeg ubijaju više [[plijen]]a nego što mogu odmah pojesti, a zatim ostatak ili sakriju ili napuste. Termin je izmislio holandski biolog [[Hans Kruuk]] nakon proučavanja [[pjegava hijena|pjegavih hijena]] u [[Africi]]&lt;ref name=&quot;Hyena&quot;&gt;{{cite book | author= Kruuk, Hans | title= The Spotted Hyena: A study of predation and social behaviour | year= 1972 | isbn= 0-563-20844-9 | page= [https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 335] | publisher= BBC Books | url-access= registration | url= https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 }}&lt;/ref&gt; i [[crvena lisica|crvenih lisica]] u [[Engleskoj]].&lt;ref name=&quot;RWTF&quot;&gt;{{cite book | author=Macdonald, David | title=Running with the Fox | year=1987 | isbn=0-04-440199-X | page= 224 | publisher=Unwin Hyman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|doi = 10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|title = Surplus killing by carnivores|year = 2009|last1 = Kruuk|first1 = Hans|journal = Journal of Zoology|volume = 166|issue = 2|pages = 233–244|url-access = subscription}}&lt;/ref&gt;

== Vrste ==
Neke životinje za koje je zabilježeno da ubijaju suvišne brojeve plijena obično love same, dok su neke druge uglavnom [[lov u čoporu|lovci u čoporima]]. Ta praksa je također prisutna kod ljudi.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Living with Coyotes |date=2005-12-31 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.7560/706323-005/html |pages=42–52 |chapter=Four Surplus Killing |publisher=University of Texas Press |doi=10.7560/706323-005 |isbn=978-0-292-79696-6 |s2cid=243782280 |access-date=2022-08-10}}&lt;/ref&gt;

Ovo ponašanje je uočeno kod [[mrki medvjed|mrkih medvjeda]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lincoln|first1=Alexandra E|last2=Quinn|first2=Thomas P|date=2019-03-04|title=Optimal foraging or surplus killing: selective consumption and discarding of salmon by brown bears|journal=Behavioral Ecology|volume=30|issue=1|pages=202–212|doi=10.1093/beheco/ary139|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807080708/http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|url-status=dead|archive-date=August 7, 2011|title=Far North Grizzlies Develop Taste for Muskoxen, Alaska Science Forum|date=June 21, 2011}}&lt;/ref&gt; [[Američki crni medvjed|američkih crnih medvjeda]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Horstman|first1=Louise P.|last2=Gunson|first2=John R.|date=1982|title=Black Bear Predation on Livestock in Alberta|url=https://www.jstor.org/stable/3781799|journal=Wildlife Society Bulletin |volume=10|issue=1|pages=34–39|jstor=3781799}}&lt;/ref&gt; [[polarni medvjed|polarnih medvjeda]],&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[leopard]]a,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[lav]]ova,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kruuk|first=Hans|date=1972|title=Surplus killing by carnivores|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|journal=Journal of Zoology|language=en|volume=166|issue=2|pages=233–244|doi=10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[ris]]ova,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Odden|first1=John|last2=Linnell|first2=John D. C.|last3=Moa|first3=Pål Fossland|last4=Herfindal|first4=Ivar|last5=Kvam|first5=Tor|last6=Andersen|first6=Reidar|date=2002|title=Lynx Depredation on Domestic Sheep in Norway|url=https://www.jstor.org/stable/3802876|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=66|issue=1|pages=98–105|doi=10.2307/3802876|jstor=3802876|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[vuk]]ova,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Miller|first1=Frank L.|last2=Gunn|first2=Anne|last3=Broughton|first3=Eric|date=2011-02-14|title=Surplus killing as exemplified by wolf predation on newborn caribou|url=https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/z85-045|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=63|issue=2|pages=295–300|language=en|doi=10.1139/z85-045|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[kojot]]a,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ewer|first=R. F.|title=Ethology ofmammals|publisher=Logos Press Ltd.|year=1968|location=London}}&lt;/ref&gt; [[crvena lisica|crvenih lisica]],&lt;ref name=&quot;RWTF&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot; /&gt; [[pas]]a,&lt;ref name=&quot;WN&quot; /&gt; [[kuna]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brzeziński|first1=Marcin|last2=Rodak|first2=Łukasz|last3=Zalewski|first3=Andrzej|date=2014|title=&quot;Reversed&quot; intraguild predation: red fox cubs killed by pine marten|journal=Acta Theriologica|volume=59|issue=3|pages=473–477|doi=10.1007/s13364-014-0179-8|pmid=24954928|pmc=4058055}}&lt;/ref&gt; [[lasica]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Oksanen|first1=Tarja|last2=Oksanen|first2=Lauri|last3=Fretwell|first3=Stephen D.|date=1985|title=Surplus Killing in the Hunting Strategy of Small Predators|url=https://www.jstor.org/stable/2461358|journal=The American Naturalist|volume=126|issue=3|pages=328–346|doi=10.1086/284420|jstor=2461358|s2cid=84799770|issn=0003-0147|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[Medojedni jazavac|jazavaca medojeda]],&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Shen|first1=Zuolin|last2=Wei|first2=Junjie|date=2018-06-01|title=Hopf bifurcation analysis in a diffusive predator-prey system with delay and surplus killing effect|journal=Mathematical Biosciences and Engineering|volume=15|issue=3|pages=693–715|doi=10.3934/mbe.2018031|pmid=30380326|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[lasica]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2002-03-01|title=Surplus killing by introduced predators in Australia—evidence for ineffective anti-predator adaptations in native prey species?|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|journal=Biological Conservation|language=en|volume=103|issue=3|pages=283–301|doi=10.1016/S0006-3207(01)00139-2|last1=Short|first1=Jeff|last2=Kinnear|first2=J.E.|last3=Robley|first3=Alan|bibcode=2002BCons.103..283S|url-access=subscription|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200936/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[rakun]]a,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hartman|first1=Lisa H.|last2=Gaston|first2=Anthony J.|last3=Eastman|first3=Donald S.|date=1997|title=Raccoon Predation on Ancient Murrelets on East Limestone Island, British Columbia|url=https://www.jstor.org/stable/3802594|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=61|issue=2|pages=377–388|doi=10.2307/3802594|jstor=3802594|url-access=subscription|doi-access=free|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200939/https://www.jstor.org/stable/3802594|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[pjegava hijena|pjegavih hijena]],&lt;ref name=&quot;Hyena&quot; /&gt; [[orka|orki]],&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-12-11|title=Suspected surplus killing of harbor seal pups (Phoca vitulina) by killer whales (Orcinus orca)|url=https://www.cascadiaresearch.org/publications/suspected-surplus-killing-harbor-seal-pups-phoca-vitulina-killer-whales-orcinus-orca|access-date=2021-08-09|website=Cascadia Research|language=en}}&lt;/ref&gt; [[zooplankton]]a,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Montagnes|first1=David|last2=Fenton|first2=Andy|date=24 September 2012|title=Prey-abundance affects zooplankton assimilation efficiency and the outcome of biogeochemical models|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304380012002268|journal=Ecological Modelling|volume=243|pages=1–7|doi=10.1016/j.ecolmodel.2012.05.006|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[nimfa (biologija)|nimfi]] [[Zygoptera|vodenih djevica]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lounibos|first1=L. P.|last2=Makhni|first2=S.|last3=Alto|first3=B. W.|last4=Kesavaraju|first4=B.|date=March 2008|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of Corethrella appendiculata: Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey|journal=Journal of Insect Behavior|volume=21|issue=2|pages=47–54|doi=10.1007/s10905-007-9103-2|pmid=19081802|pmc=2600435|bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt; i [[pauk]]a.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Primjeri ==
In [[Tasmania]], in a single dog attack, 58 [[little penguin]]s were killed.&lt;ref name=&quot;WN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2018/10/17/Dog-attack-kill-58-penguins-in-Tasmania/9631539800130/|title=Dog attack kills 58 penguins in Tasmania|last=Adamczyk|first=Ed|date=2018-10-17|website=UPI|language=en-AU|access-date=2020-04-04}}&lt;/ref&gt; In [[mainland Australia]], a single fox once killed around 74 penguins over several days, eating almost nothing.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2017-08-10/penguins-killed-by-fox-victoria-middle-island/8794828|title=Penguins killed in fox attack on Victoria's Middle Island|last=Peacock|first=Sue|date=2017-08-10|website=ABC News|language=en-AU|access-date=2019-09-26}}&lt;/ref&gt; One leopard in [[Cape Province]], [[South Africa]] killed 51 sheep and lambs in a single incident.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Stuart |first1=C. T. |year=1986 |title=The incidence of surplus killing by Panthera pardus and Felis caracal in Cape Province, South Africa |journal=Mammalia |volume=50 |issue=4 |pages=556–558 |issn=0025-1461 | doi = 10.1515/mamm.1986.50.4.553 }}&lt;/ref&gt; Similarly, two [[caracal]] in Cape Province killed 22 sheep in one night, eating only part of the buttock of one carcass.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Skinner |first1=J. D. |year=1979 |title=Feeding behaviour in Caracal ''Felis caracal'' |journal=Journal of Zoology |volume=189 |issue=4 |pages=523–525 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1979.tb03979.x }}&lt;/ref&gt; Up to 19 spotted hyenas once killed 82 [[Thomson's gazelle]] and badly injured 27, eating just 16%.&lt;ref name=LSM148&gt;{{cite book|last=Mills|first=L. Scott|title=Conservation of wildlife populations: demography, genetics, and management|date=17 December 2012|publisher=Wiley-Blackwell|location=Hoboken, NJ|isbn=9780470671504|pages=148|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;

In late autumn, [[least weasel]]s often surplus-kill [[vole]] and then dig them up and eat them on winter days when it is too cold to hunt. In March 2016, a pack of 9 grey wolves in Wyoming was found to have killed 19 [[elk]]. John Lund, of the Wyoming Game and Fish Department, said that he had never documented surplus killings that extreme from grey wolves.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|title=Wyoming wolf pack kills 19 elk in rare 'surplus killing'|access-date=2016-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404194628/http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|archive-date=2016-04-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In Florida, laboratory experiments documented cases of surplus killing in larvae of the predatory midge ''[[Corethrella]] appendiculata'' against specific larval stages of different species of mosquitoes of the genus ''[[Toxorhynchites]]''.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=L.P. Lounibos, S. Mahkni, B.W.Alto, B. Kesavaraju|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of ''Corethrella appendiculata'': Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey | journal=Journal of Insect Behavior|volume=21 |number=2 |pages=47–54|date=Mar 2008 |doi= 10.1007/s10905-007-9103-2 |pmid=19081802 |pmc=2600435 |bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt;

== Mogući uzroci ==
Prilikom suvišnog ubijanja, predatori jedu samo one životinje koje preferiraju, i to samo preferirane dijelove tijela. Medvjedi koji ubijaju suvišne brojeve [[losos]]a vjerovatnije će jesti ribu koja se još nije mrijestila, zbog većeg kvaliteta mišića i dijelova s ​​visokom količinom energije, poput mozga i jaja.&lt;ref name=LSM148/&gt; Suvišno ubijanje može iscrpiti ukupne zalihe hrane, rasipati energiju predatora i dovesti do ozljeda. Ipak, istraživači tvrde da životinje ubijaju suvišne brojeve jedinki kad god mogu, kako bi pribavile hranu za potomstvo i druge jedinke svoje vrste, stekle vrijedno iskustvo u pogledu lova i stvorile priliku da pojedu strvinu kasnije, kada ponovo budu gladne.&lt;ref name=LSM148/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hansen|first=Kevin|title=Bobcat: master of survival|url=https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans|url-access=limited|year=2006|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0195183037|pages=[https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans/page/n130 114]|edition=[Online-Ausg.]}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Stari Ephraim]]
* [[Tri prsta okruga Harding]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Bibliografija ==
* Jennifer L. Maupin and Susan Reichert, ''[http://beheco.oxfordjournals.org/cgi/content/full/12/5/569 Suvišno ubijanje kod pauka]''.
* Joseph K. Gaydos, Stephen Raverty, Robin W. Baird, and Richard W. Osborne, ''[http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 SUMNJA NA SUVIŠNO UBIJANJE MLADUNACA OBIČNIH TULJANA (PHOCA VITULINA) OD STRANE KITOVA UBICA (ORCINUS ORCA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929115317/http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 |date=2011-09-29 }}''.
* William G. George i Timothy Kimmel, ''[https://web.archive.org/web/20110617101214/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v094n04/p0782-p0783.pdf#search=%22surplus%20killing%22 Pokolj miševa od strane običnih vrana]''.
* Wildlife Online: Foxes-Surplus Killing, ''[http://www.wildlifeonline.me.uk/questions_answers_foxes.html#kill Zašto lisice ubijaju u prekomjernim količinama...]''.
* Za vukove: Ralph Maughan Wolf Report, ''[http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm Jackson Trojka ostvaruje nekoliko dodatnih ubistava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907172227/http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm |date=2006-09-07 }}''.
* High Country News, Zachary Smith, ''[http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 Čopor vukova istrijebljen zbog &quot;prekomjernog ubijanja&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822081003/http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 |date=2006-08-22 }}''.
* Victor Van Ballenberghe, ''[https://web.archive.org/web/20060917142923/http://wolfsongalaska.org/tech_info.html Tehničke informacije o ekologiji vuka i odnosima vuka i plijena]''.
* Pierre-Yves Daoust, Andrew Boyne, Ted D’Eon, ''[https://web.archive.org/web/20070708185226/http://wildlife1.usask.ca/newsletters/newsletter9-2.htm#terns Suvišno ubijanje dugorepih i običnih čigri od strane kuna]''.

Kategorija:Etologija
Kategorija:Načini ishrane</text>
      <sha1>gnpxf5awja6n1u1wk846r4vibhxziyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257502</id>
    <revision>
      <id>42717012</id>
      <parentid>42716808</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Novembar/Studeni */</comment>
      <origin>42717012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51832" sha1="hw0trfwtiobqvd4nouaq2kn6eqd40tr" xml:space="preserve">{{Godina nav|2026}}
{{otheruses}}
{{Godina u drugim kalendarima|2026}}

Godina '''2026''' (MMXXVI) je [[redovna godina koja počinje u četvrtak]].

* UN-ova Međunarodna godina: pašnjaka i stočara; volontera za održivi razvoj; zemljoradnica.
* Nove godine: 火马 [[Kineska nova godina|kineska]] 17. 2.; ☪ islamska 16. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 11/12. 9.
* Uskrs: ✝ zapadni 5. 4.; 🞣 istočni 12. 4.
* Bajram: Ramazanski 20. 3.; Kurban 27. 5.

== Događaji ==
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - Bugarska je 21. članica [[eurozona|eurozone]], 1,95583 [[bugarski lev|leva]] za euro.
* 1. 1. - Požar u baru u [[Crans-Montana|Crans-Montani]], stradalo je 40 ljudi.
* 1. 1. - Demokratski socijalista [[Zohran Mamdani]] je gradonačelnik [[New York]]a.
* [[2. 1.]] - Šesti dan protesta u Iranu, iniciranih ekonomskom krizom. [[Donald Trump|Trump]] izjavljuje da će intervenisati ako demonstranti budu ubijani.
* 2. 1. - [[Ciudad de la Paz (Ekvatorska Gvineja)|Ciudad de la Paz]] je novi glavni grad [[Ekvatorska Gvineja|Ekvatorske Gvineje]], u kontinentalnom delu zemlje, umesto [[Malabo]]a na ostrvu [[Bioko]].
* 2 - 4. 1. - Jemenski građanski rat: jemenska vlada je uz saudijsku pomoć povratila teritorije izgubljene u ofanzivi Južnog prijelaznog vijeća prošlog mjeseca (muhafaze [[Hadramaut (muhafaza)|Hadramaut]] i [[Al-Mahra (muhafaza)|Al-Mahra]]). Na otoku [[Sokotra]] su blokirani turisti.
[[Datoteka:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima (cropped).jpg|120px|mini|lijevo|[[Nicolás Maduro|Maduro]]]]
* [[3. 1.]] - Operacija ''Absolute Resolve'': američki udari u [[Venecuela|Venecueli]] i hvatanje predsednika [[Nicolás Maduro|Nicolása Madura]] i njegove supruge po optužbi za trgovinu narkoticima. Trump izjavljuje da će SAD upravljati zemljom do tranzicije, najavljuje dolazak američkih naftnih kompanija. V.d. predsednika je [[Delcy Rodríguez]].
* [[6. 1.]] - Grenlandska kriza: lideri nekoliko evropskih zemalja reafirmiraju podršku Danskoj i [[Grenland]]u povodom novih američkih potraživanja.
* 6. 1. - Kontroverza oko chatbota [[Grok]] koji generira seksualizirane slike žena i djevojčica.
* 6 - 10. 1. - Sukob između sirijske prelazne vlade i kurdskih Sirijskih demokratskih snaga u [[Alep]]u - po sporazumu o primirju, SDF napušta grad. Vlada zatim preduzima ofanzivu 13-tog.
* [[7. 1.]] - Snage međunarodno priznate jemenske vlade ulaze u [[Aden]].
* [[8. 1.]] - Pojačanje protesta u Iranu, praćeno gašenjem interneta i oružanim suzbijanjem - stradale su hiljade demonstranata.
* 8. 1. - Rat u Ukrajini: hipersonična balistička raketa [[Orešnik]] je uveče upotrebljena protiv [[Lavov]]a.
* [[14. 1.]] - Zlato je ove sedmice prelazilo 4.600 dolara za uncu, vrhunac 4.638.
* [[17. 1.]] - Trump objavljuje da uvodi dodatne carine za osam evropskih zemalja koje učestvuju u vojnoj vežbi ''Arctic Endurance'' i protive se američkom zauzeću Grenlanda (u Davosu 21-og ih otkazuje, kaže da neće primenjivati silu i da je postigao okvirni sporazum sa gen. sek. NATO-a).
* 17. 1. - U Paragvaju je potpisan sporazum o slobodnoj trgovini između [[EU]] i [[Mercosur]] (potrebna je ratifikacija).
* 17. 1. - Na snazi je sporazum UN o zaštiti oceana (kolokvijalno ''High Seas Treaty''), za očuvanje i održivo korištenje morske bioraznolikosti izvan nacionalne jurisdikcije.
* [[20. 1.]] - U Zagrebu prikazan film &quot;[[Svadba (2026.)|Svadba]]&quot; - najgledaniji hrvatski film.
* 20. 1. - Politička kriza u Bugarskoj (traje od 2021): predsednik [[Rumen Radev]] je podneo ostavku; potpredsednica [[Ilijana Jotova]] postaje prva žena predsednik 23-ćeg.
* [[21. 1.]] - Blokada Filozofskog fakulteta u Novom Sadu zbog otkaza prof. Jeleni Kleut - policija je izbacila iz zgrade studente, profesore i građane.
* [[22. 1.]] - Trump i predstavnici nekoliko zemalja su u Davosu potpisali povelju [[Odbor mira|Odbora mira]] (''Board of Peace''), koji je u novembru pomenut u rezoluciji SB UN 2803 kao prelazno upravno i nadzorno telo za Gazu.
* 22. 1. - SAD su napustile [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetsku zdravstvenu organizaciju]].
* [[23. 1.]] - Američki organ je produžio licencu Naftnoj industriji Srbije do 20. februara (mađarski MOL je objavio 19-tog da će preuzeti NIS od Gaspromnjefta).
* [[24. 1.]] - Kriza u [[Minneapolis, Minnesota|Minneapolisu]]: nakon Renée Good 7-og, agenti ICE (Sprovođenje imigracije i carina) ubili su i Alexa Prettija.
* 10 - [[25. 1.]] - Evropsko prvenstvo u vaterpolu, Beograd: Srbija 1, Hrvatska 6, Crna Gora 7. U all-star timu su [[Milan Glušac]], [[Dušan Mandić]] i [[Strahinja Rašović]].
* [[26. 1.]] - Talačka kriza u Gazi: Izraelci su našli telo poslednjeg taoca.
* [[27. 1.]] - Samit EU-Indija u New Delhiju: postignut je sporazum o slobodnoj trgovini (potrebna ratifikacija).
* 27. 1. - [[Južni Sudan]]: vladine snage, preds. [[Salva Kiir Mayardit|Salve Kiira]], pokrenule ofanzivu u državi Jonglei kako bi povratile pozicije koje su prošlog meseca zauzele opozicione snage zatvorenog bivšeg potpredsednika [[Riek Machar|Rieka Machara]].
* [[28. 1.]] - Urušavanje rudnika [[koltan]]a Rubaya na istoku DR Kongo: stradalo je preko 400 ljudi.
* 28. 1.]] - [[Sarah Mullally]] je prva žena [[nadbiskup Canterburyja]].
* [[29. 1.]] - U [[Konjuh (Kruševac)|Konjuhu]] kod Kruševca zaplenjeno pet tona marihuane.
* 29. 1. - Trump je potpisao izvršno naređenje o carini za zemlje koje snabdevaju [[Kuba|Kubu]] naftom; Meksiko je još pre dva dana otkazao isporuku - na Kubi se zaoštrava energetska kriza.
* [[30. 1.]] - Predsednik Vučić je potpisao paket od pet izmena i dopuna pravosudnih zakona, tzv. Mrdićeve zakone.
[[Datoteka:EFTA00001815 - Stone-walled driveway leads to a luxurious villa with palm trees and a coastal view featuring a black utility vehicle parked on the concrete pad.jpg|mini|Na &quot;Epsteinovom otoku&quot; 2019. ([[Little Saint James]], [[Američki Djevičanski Otoci]])]]
* 30. 1. - Ministarstvo pravde SAD je objavilo 3,5 miliona dokumenata u vezi [[Jeffrey Epstein|Jeffreya Epsteina]]; novi fokus na bivšeg princa Andrewa i britanskog političara Petera Mandelsona.
* 30. 1. - Nakon što je dostigla 5.500 dolara za uncu, cena zlata pada 9%, najviše od 1983.

=== Februar/Veljača ===
* 15. 1. - [[1. 2.]] - [[EHF Euro 2026.]] (Danska, Švedska Norveška): Danska 1, Hrvatska 3, Srbija 19, Crna Gora 23. U all-star timu je [[Mario Šoštarić]]. Doček rukometaša u Zagrebu 2-og je organizirala Vlada RH.
* [[3. 2.]] - Islamisti ubili 160-200 ljudi u dva sela u zapadnoj nigerijskoj državi Kwara.
* [[5. 2.]] - Istekao ugovor [[Novi START]] o redukciji nuklearnog naoružanja iz 2010. (Rusija je suspendovala učešće 2023).
* 5. 2. - U Makedoniji je počela akcija u kojoj je zaplenjeno 40 tona marihuane.
* [[6. 2.]] - [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones IA]] je prvi put prešao 50.000.
* 6 - 22. 2. - Zimske olimpijske igre u [[Milano|Milanu]] i [[Cortina d'Ampezzo|Cortini d'Ampezzo]].
* [[8. 2.]] - Izbori za predsjednika Republike Srpske (od novembra): nakon ponavljanja glasanja na 136 biračkih mjesta, potvrđena je pobjeda [[Siniša Karan|Siniše Karana]] iz SNSD (inauguracija 17-og).
* 8. 2. - Vanredni izbori u [[Japan]]u: [[Liberalna demokratska partija (Japan)|LDP]] premijerke [[Sanae Takaichi]] dobija dvotrećinsku većinu.
* 8. 2. - [[Super Bowl]] LX u [[Santa Clara, California|Santa Clari]]: [[Seattle Seahawks]] - [[New England Patriots]] 29:13; u poluvremenu je nastupio portorikanski reper [[Bad Bunny]].
* [[12. 2.]] - Trump opozvao klasifikaciju gasova staklene bašte kao pretnje javnom zdravlju iz 2009, kao i standarde za emisije iz vozila.
* 12. 2. - [[Vještačka inteligencija]]: kineska kompanija [[ByteDance]] objavila aplikaciju ''Seedance 2.0'' za generiranje videa - hollywoodski studiji prete tužbom za povredu intelektualnih prava.
* [[19. 2.]] - Bivši princ Andrew je bio pritvoren zbog prestupa na javnoj funkciji.
* 19. 2. - Bivši južnokorejski predsednik Yoon Suk Yeol osuđen na doživotnu kaznu za pobunu kada je proglasio ratno stanje u decembru 2024.
* [[20. 2.]] - Vrhovni sud SAD presudio da predsednik nema pravo da uvodi carine prema zakonu iz 1977 (carine od 2. 4. 2025). Trump sutradan objavljuje globalne carine od 10% po zakonu iz 1962, što ubrzo povećava na 15%.
* [[22. 2.]] - Fatalno ranjen ''El Mencho'', lider meksičkog narko-kartela Jalisco Nova Generacija - njegovi ljudi izvode više paljevinskih napada, blokada puteva i sukoba sa vlastima.
* [[26. 2.]] - Eskalacija u Konfliktu Pakistana i Afganistana: afganski Talibani napadaju pakistanske položaje (nakon pakistanskih udara od 21-og), Pakistan kaže da je u punom ratu sa Afganistanom.
* [[27. 2.]] - MUP objavio da je Hrvatska očišćena od mina.
* [[28. 2.]] - Počinje Operacija Lav koji riče/Epska furija, izraelsko-američki udari na Iran sa željom promene režima. 
** Ubijen je Vrhovni lider [[Ali Hamenei]] sa još nekoliko vojnih čelnika. Pogođena je škola za devojčice u Minabu na jugu zemlje, iranski mediji izveštavaju o 165 mrtvih.
** Iran uzvraća na Izrael i ciljeve u Persijskom zalivu.

=== Mart/Ožujak ===
[[Datoteka:Op epic fury timeline 100hrs - pentagon - mar4 - straight.jpg|mini|Prvih 100 sati rata u Zalivu]]
* [[1. 3.]] - Dron pogodio britansku bazu Akrotiri na Kipru.
* 1. 3. - Masakru u Abiemnomu na severu [[Južni Sudan|Južnog Sudana]]: omladinci, moguće [[Nuer]]i, napali su [[Dinka (narod)|Dinke]], ubijeno je najmanje 169 ljudi.
* [[2. 3.]] - Obnovljen sukob između [[Hezbolah]]a i Izraela. Evakuacije sa juga Libana, gađanje meta na jugu Bejruta.
* [[3. 3.]] - Još jedan odron u rudnicima [[koltan]]a Rubaya u prov. [[Nord-Kivu|Severni Kivu]], [[DR Kongo]], sa preko 200 mrtvih (u januaru je stradalo preko 400 ljudi).
* [[4. 3.]] - Iranska fregata IRIS Dena je torpedovana blizu Šri Lanke.
* [[5. 3.]] - Izbori u [[Nepal]]u, prvi od protesta Gen Z prošlog septembra: skoro dvotrećinska većina za Nacionalnu nezavisnu partiju, repera i gradonačelnika Katmandua [[Balen Shah]]a.
* [[6. 3.]] - Kosovska predsednica [[Vjosa Osmani]] raspustila skupštinu dan nakon neuspelog biranja novog predsednika; &quot;[[Samoopredeljenje (politička stranka)|Samoopredeljenje]]&quot; se obraća Ustavnom sudu.
* 7/[[8. 3.]] - Pogođeni rezervoari nafte kod Teherana, grad je obavijen dimom, pada crna kiša. Za novog Vrhovnog lidera Irana je izabran sin prethodnog, [[Mojtaba Khamenei]].
* [[9. 3.]] - Cena nafte prelazi 100 dolara po barelu, prvi put od 2022. Promet [[Hormuški tjesnac|Hormuškim tjesnacom]] je znatno otežan.
* [[13. 3.]] - Gađane su vojne mete na iranskom ostrvu i naftnom terminalu [[Hark]].
* [[15. 3.]] - [[98. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[One Battle After Another]]'', ukupno šest nagrada od 13 nominacija, uključujući novu kategoriju za [[kasting]]; ''[[Sinners (film iz 2025.)|Sinners]]'', četiri od rekordnih 16; ''[[Frankenstein (film iz 2025.)|Frankenstein]]'' tri od devet; ''[[KPop Demon Hunters]]'' dve od dve; ''[[Sentimental Value]]'' jedna, međunarodna, od devet; ''[[Hamnet (film)|Hamnet]]'' jedna od osam; ''[[Marty Supreme]]'' ništa od devet.
* [[16. 3.]] - U pakistanskom udaru je pogođena bolnica, centar za rehabilitaciju narkomana, u Kabulu - lokalni izvori tvrde da ima na stotine mrtvih.
* 16. 3. - Započete su izraelske kopnene operacije na jugu Libana - narednih dana se ruše mostovi na reci [[Litani]].
* 16. 3. - Nestanak struje na celoj Kubi (i opet 21-og).
* [[17. 3.]] - U izraelskim napadima u Teheranu, ubijeni su tajnik Vrhovnog vijeća nacionalne sigurnosti [[Ali Laridžani]] i komandant Basidža, paravojne dragovoljačke milicije u okviru Revolucionarne garde, Golamreza Solejmani (sljedeće noći i ministar obavještajnih dijela Esmail Hatib).
* [[18. 3.]] - Prvi, izraelski, napad na iransku hidrokarbonsku proizvodnju: najveće gasno polje, Južni Pars, koje deli sa [[Katar]]om. Iran odgovara udarom i velikom štetom na katarskom kompleks Ras Laffan za likvefakciju gasa. Ovo povlači obustavu rada kompanije QAFCO, koja proizvodi 14% svetske [[Urea|uree]].&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/visual-guide-gulf-fertiliser-blockade ‘Food security timebomb’: a visual guide to the Gulf fertiliser blockade]. theguardian.com 3 Apr 2026&lt;/ref&gt;
* [[20. 3.]] - Iranci su ispalili dve rakete prema bazi Diego Garcia u sredini Indijskog okeana - jedna se raspala, druga presretnuta.
* 20 - 22. 3. - Svetsko prvenstvo u dvoranskoj atletici, [[Toruń]]: srebro za [[Angelina Topić|Angelinu Topić]] u skoku u vis.
* [[21. 3.]] - Nakon što je u Iranu gađano nuklearno postrojenje Natanz, iranske rakete pogađaju izraelska mesta Arad i [[Dimona]], nedaleko od nuklearnog centra.
* [[22. 3.]] - Parlamentarni izbori u Sloveniji: vladajuće [[Gibanje Svoboda]] je opalo, ali je jedan mandat ispred Janšine [[Slovenska demokratska stranka|SDS]].
* 22. 3. - Lokalni izbori u Francuskoj, drugi krug. Socijalisti zadržali Pariz.
* [[24. 3.]] - Potpisan ugovor o slobodnoj trgovini između EU i Australije.
* 25 - 26. 3. - Sud u Novom Meksiku odredio 375 milona dolara globe Meti (Facebook i Instagram) jer je omogućila seksualnu eksploataciju dece; sutradan u Los Angelesu sud nalazi da su Meta i YouTube stvorili adiktivne proizvode koji štete mladim korisnicima.
* [[26. 3.]] - Nevrijeme u Hrvatskoj.
* 26. 3. - Uveče, studentkinja pala sa petog sprata Filozofskog fakulteta u Beogradu.
* [[28. 3.]] - Jemenski Husi su ispalili prvu raketu prema Izraelu tokom Iranskog rata.
* [[29. 3.]] - Lokalni izbori u 10 opština Srbije (Aranđelovac, Bajina Bašta, Bor, Kladovo, Knjaževac, Kula, Lučani, Majdanpek, Sevojno, Smederevska Palanka). Bilo je nasilja, [[Srpska napredna stranka|naprednjaci]] uglavnom pobeđuju, sa smanjenom podrškom.
* [[31. 3.]] - BiH pobijedila Italiju na penale i plasirala se na Svjetsko prvenstvo; Italija nije uspjela treći put zaredom.

=== April/Travanj ===
[[Datoteka:Orion POV- Destination and Home (art002e009567).jpg|mini|[[Artemis II]]: brod Orion, Mĕsec i Zemlja]]
* [[1. 4.]] - [[10. 4.]] - NASA-ina misija [[Artemis II]], sa posadom oko Meseca, prva iznad niske orbite od 1972; 6/7. 4. su obišli oko Meseca, na rekordnoj udaljenosti od 406.771 km od Zemlje.
* [[3. 4.]] - U Iranu je oboren američki [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15E]]: pilot je ubrzo spasen a oficir za oružne sisteme 5-tog (prilikom spašavanja Amerikanci uništili dva svoja aviona [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]] i dva mala helikoptera [[MD Helicopters MH-6 Little Bird|MH-6]]). Oboren i [[Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II|A-10]] kod Hormuškog tjesnaca.
* [[5. 4.]] - Objavljeno da je blizu [[Kanjiža|Kanjiže]] pronađen eksploziv kod gasovoda koji vodi prema Mađarskoj.
* [[7. 4.]] - Trump: &quot;jedna civilizacija će umreti večeras&quot; ako Iran ne prihvati sporazum. Sledeće noći je dogovoreno primirje na dva tjedna i otvaranje Tjesnaca.
* [[8. 4.]] - Izrael smatra da Liban nije obuhvaćen primirjem, u jakim udarcima na Bejrut je stradalo preko 200 ljudi. Iran zatvara Tjesnac i gađa zaljevske zemlje.
* [[12. 4.]] - Bez rezultata u pregovorima SAD-Iran u Islamabadu; Trump objavljuje blokadu Hormuškog tjesnaca.
[[Datoteka:Bastion of Hungarian Freedom 2026 (44).jpg|mini|Budimpešta 2026.]]
* 12. 4. - Parlamentarni izbori u Mađarskoj: partija ''Tisza'' [[Péter Magyar|Pétera Magyara]] pobjeđuje sa dvotrećinskom većinom zastupnika; [[Viktor Orbán|Orbán]] i [[Fidesz]] su proveli četiri mandata i 16 godina na vlasti.
* [[13. 4.]] - SAD uvele pomorsku blokadu Irana.
* [[16. 4.]] - Prvi ukrajinski napad na rafineriju i naftni terminal u [[Tuapse]]u, na crnomorskoj ruskoj obali - još tri talasa do 2. maja izazivaju veliku materijalnu i ekološku štetu.
* [[17. 4.]] - Iran otvara Tjesnac tijekom lebanonskog primirja, ali ga zatvara već sutradan zbog nastavljene američke blokade.
* [[19. 4.]] - Izbori u Bugarskoj, osmi za pet godina: Progresivna Bugarska bivšeg predsednika [[Rumen Radev|Radeva]] dobija apsolutnu većinu mandata.
* [[23. 4.]] - Deblokirana pomoć EU od 90 milijardi eura za Ukrajinu.
* [[25. 4.]] - [[Rat u Maliju]] i [[Rat u Sahelu]]: koordinirani napadi džihadista iz JNIM i [[Azavad|tuareških pobunjenika]] u više gradova [[Mali]]ja.
* 25. 4. - Čovek je pucao blizu Večere dopisnika iz Bele kuće, kojoj su prisustvovali i čelnici SAD.
* [[26. 4.]] - [[Sabastian Sawe]] je istrčao Londonski maraton za manje od dva sata.
* [[28. 4.]] - RH i BiH potpisali u Dubrovniku sporazum o gradnji plinovoda [[Južna interkonekcija]].
* 28. 4. - Kosovski parlament ne uspeva izabrati novog predsednika - raspušten je, izbori će biti u junu.

=== Maj/Svibanj ===
* [[1. 5.]] - [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] su napustili [[OPEC]].
* [[2. 5.]] - Ministarstvo obrane SAD objavilo da će povući 5.000 vojnika iz Njemačke (od ca. 36.000).
* 2. 5. - Na holandskom kruzeru ''MV Hondius'' na Atlantiku je umrla druga osoba od [[hantavirus]]a, treća ukupno (brod stiže na Tenerife 10-tog, odakle ide evakuacija).
* [[4. 5.]] - Američka operacija ''Project Freedom'': pratnja brodova u [[Hormuški tjesnac|Hormuškom tjesnacu]] (sutradan pauzirana). Iranci su gađali naftnu luku u Al Fudžajri.
* [[7. 5.]] - Lokalni izbori u UK: uspeh za [[Reform UK]] i Zelene. Nacionalistički [[Plaid Cymru]] ima najviše mandata u Velškoj skupštini (laburisti su bili dominantni od 1922). U Škotskoj je pobedila [[Škotska nacionalna stranka]]. Veliki gubici za vladajuće laburiste na lokalu u Engleskoj.
* [[11. 6.]] - [[Christian Schmidt]] potvrđuje da odlazi s pozicije [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]].
* 13 - 15. 5. - Trumpova državna poseta Kini.
* [[14. 5.]] - Kriza na Kubi: ministar energije izjavljuje da nema više nafte i dizela.
* 14. 5. - Potvrđena epidemija Bundibugyo, /bundibudžo/, [[ebola|ebole]] u provinciji [[Ituri]] DR Kongo (moguće da je počela još pre dva meseca). Bolest je prisutna i u Ugandi. [[SZO]] 17-tog objavljuje vanrednu situaciju od međunarodnog interesa.
* 14. 5. - U napadu na Kijev ima 24 mrtvih, Ukrajina tri dana kasnije upućuje rafal prema Moskvi i Bjelgorodu.
* [[15. 5.]] - Uhapšen načelnik beogradske policije Veselin Milić i još 11 osoba, među kojima tri policajca, tri dana nakon pucnjave u restoranu „27&quot; na [[Senjak]]u i nestanka 52-godišnjeg muškarca (telo pronađeno u buretu, 21-og u Inđiji).
* 15 - 29. 5. - Prikazuju se uspešni filmovi koji sa započeli kao postovi na YouTubeu: natprirodni horor ''Obsession'' (15.) i SF psihološki horor ''Backrooms'' (29. 5.).
* 12 - [[16. 5.]] - Pesma Evrovizije u Beču. Pet zemalja bojkotira zbog učešća Izraela. Prva je [[Dara (bugarska pjevačica)|Dara]] iz Bugarske (&quot;Bangaranga&quot;), 15. Lelek iz Hrvatske (&quot;Andromeda&quot;), 17. Lavina iz Srbije (&quot;Kraj mene&quot;).
* [[18. 5.]] - Tužba protiv Službe unutrašnjih prihoda (IRS) od strane preds. Trumpa i njegovih sinova rešena nagodbom: vlada SAD formira fond od blizu 1,8 milijardi dolara, ''Anti-Weaponization Fund'', za nadoknadu predsednikovim saveznicima koji tvrde da su nepravedno istraživani. U dodatku nagodbe se kaže da IRS prekida sve preglede poreskih prijava.
* [[20. 5.]] - Vazdušna uzbuna u [[Vilnius]]u zbog drona blizu beloruske granice.
* 20. 5. - Velika porota u Majamiju optužila [[Raúl Castro|Raúla Castra]] i dr. za ubistvo u obaranju dve emigrantske cesne 1996.
* 20. 5. - Pojas presvete Bogorodice stigao iz svetogorskog manastira [[Vatoped]]a u Beograd, izložen je u Hramu Svetog Save do 6. juna, privukao je preko pola miliona poklonika. 
* [[23. 5.]] - Miting &quot;Ti i ja, Slavija&quot;, u Beogradu, sa preko 180.000 okupljenih. Sukobi kod Pionirskog parka. Železnički saobraćaj u zemlji obustavljen ranije tokom dana.
* [[24. 5.]] - Rusija gađala Ukrajinu sa 600 dronova i 90 raketa, uključujući hipersonični Orešnik, dva dana nakon što je u Starobjeljsku u Luganskoj oblasti pogođen pedagoški univerzitet, sa 21 žrtvom.
* 24 - 28. 5. - Preds. Vučić u poseti Kini.
* [[25. 5.]] - Objavljena papina enciklika ''Magnifica humanitas'': o očuvanju ljudske osobe u doba umjetne inteligencije.
* [[26. 5.]] - Najtopliji majski dan u Engleskoj, malo preko 35 stepeni u [[Kraljevski botanički vrtovi u Kewu|vrtovima Kew]] u Londonu; toplotni val je na zapadu Evrope. U Indiji i Pakistanu ovih dana je preko 45 stepeni.
* [[29. 5.]] - Prilikom ruskog napada na ukrajinske luke na Dunavu, jedan dron je pogodio zgradu u rumunskom [[Galați|Galacu]].
* [[30. 5.]] - Građanskom inicijativom je uklonjen naprednjački fasadni baner sa beogradske [[Palata Albanija|Palate Albanija]], jer su bili ugroženi ptići [[Bela čiopa|belih čiopa]].
* [[31. 5.]] - Izraelci zauzeli strateški položaj zamka Beaufort kod Nabatije u Libanu.

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* [[1. 6.]] - Protesti u Albaniji, nazvani Flamingo revolucija - protivljenje gradnji luksuznog odmarališta kod Valone (ostrvo Sazan i laguna Narta, na inicijativu [[Jared Kushner|Jareda Kushnera]]) šire se i na Tiranu, pošto su aktivisti napadnuti od lokalnog obezbeđenja.
* 2. i 9. 6. - Antiimigrantska osećanja u Ujedinjenom Kraljevstvu: objavljivanje snimka hapšenja Henryja Nowaka u [[Southampton]]u, pred smrt nakon što ga je ubo Sik, i 9-tog napad nožem na čoveka u [[Belfast]]u izazivaju proteste odn. nemire.
* [[3. 6.]] - Oko 90 državljana Srbije vraćeno sa aerodroma u Tivtu, policija Crne Gore ih je ocenila kao &quot;rizik po bezbednost&quot;.
* 3. 6. - Ukrajinski dronovi pogodili naftni terminal u Sankt Peterburgu, na dan početka ekonomskog foruma, dan nakon što je u ruskim napadima poginulo 23 ljudi.
* [[4. 6.]] - Pripadnik [[UNIFIL]] stariji vodnik Milovan Jovanović umro je od posledica minobacačke vatre na jugu Libana.
* 4. 6. - [[Janez Janša]] je četvrti put premijer Slovenije.
* [[5. 6.]] - Samit EU–Zapadni Balkan u Tivtu.
* [[7. 6.]] - Vanredni izbori na Kosovu: Kurtijevo Samoopredeljenje 53/120 mandata (-4).
[[Datoteka:2026-06-08 Ballroom construction and UFC arena White House Washington DC 13-23-11.jpg|mini|Borilište i gradilište kod Bele kuće]]
* 7. 6. - Izbori u Armeniji: proeuropska stranka premijera [[Nikol Pašinjan|Pašinijana]] zadržava većinu.
* 7. 6. - Iran ispalio rakete na Izrael, nakon dva meseca, zbog izraelskih udara na Bejrut.
* [[9. 6.]] - Pošto je oboren američki [[Boeing AH-64 Apache|Apache]], dolazi do novog ciklusa udara sa Iranom.
* [[10. 6.]] - Papa je blagoslovio Kulu Isusa Krista bazilike [[Sagrada Família]] u Barceloni, visine 172,5 metara.
* 11. 6. - 19. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]] u Sjevernoj Americi.
** Bosna i Hercegovina: 12. 6. 1:1 sa Kanadom; 18. 6. gubi od Švicarske 4:1; 24. 6. pobjeđen Katar 3:1 - ide dalje.
** Hrvatska: 17. 6. gubi od Engleske 4:2; 23. 6. pobjeđena Panama 1:0; 27. 6. pobjeđena Gana 2:1 - ide dalje.
* [[12. 6.]] - Firma [[SpaceX]] je izašla na berzu. [[Elon Musk]] je prvi bilioner (1.000 milijardi).
* [[13. 6.]] - [[New York Knicks]] prvaci NBA nakon 53 godine.
* [[14. 6.]] - Objavljeno da je postignut sporazum o okončanju rata između Irana i SAD. Zbog nastavljenih dejstava u Libanu, sporazum i otvorenost Hormuskog moreuza se više puta dovode u pitanje.
* 14. 6. - ''UFC Freedom 250'': borilačka priredba na Južnom travnjaku Bele kuće. 
* [[15. 6.]] - U Kijevu su pogođeni saborna crkva Kijevo-pečerske lavre i Filmski studio Dovženko.
* [[18. 6.]] - Najveći napad na Moskvu od 2022, opet pogođena velika rafinerija u Kapotnji, na Moskvu pada crna kiša.
* 18. 6. - Kriza vođstva Laburističke partije u UK: gradonačelnik Manchestera Andy Burnham je ubedljivo dobio na dopunskim izborima za parlament.
* [[19. 6.]] - Više javno tužilaštvo u Beogradu sumnjiči studente da su simulirali upotrebu zvučnog topa u martu 2025.
* [[20. 6.]] - Protestni skup u Novom Sadu.
* [[22. 6.]] - Britanski premijer [[Keir Starmer]] objavljuje da podnosi ostavku.
* ca. 24. 6. - Val toplote na zapadu Evrope. Oboren junski rekord u Engleskoj (37,3 stepena 26-tog), u Francuskoj prosečno najtoplije ikada, s temperaturama do 44,3 stepena.
* [[24. 6.]] - Dva jaka potresa u [[Venezuela|Venezueli]], preko 6.500 mrtvih.
* [[27. 6.]] - Naprednjački skup u Beogradu. Preds. Vučić najavljuje da će podneti ostavku.
* 27. 6. - Toplota se premešta u srednju Evropu: rekordi u Nemačkoj (41,5 stepen), Češkoj (40,6), Danskoj (37).
* [[28. 6.]] - Studentski skup &quot;Sve se vidi na Vidovdan&quot; u Kraljevu.
* [[29. 6.]] - Najtopliji junski dan u Beogradu, 38,9 stepeni.
* [[30. 6.]] - Preko milion nedokumentovanih migranata i tražioca azila se prijavilo za regularizaciju statusa u Španiji.
* 30. 6. - Protesti protiv imigracije u Južnoj Africi.

=== Jul/Juli/Srpanj ===
[[Datoteka:DamonNolanHathaway-byPhilipRomano.jpg|mini|180px|Pred premijeru &quot;Odiseje&quot;]]
[[Datoteka:Enzo Fernandez Pau Cubarsi Argentina v Spain 19 July 2026-208.jpg|180px|mini|Finale Svjetskog kupa]]
* [[1. 7.]] - Američki diplomata Louis Chrishock je imenovan za v.d. [[Visoki predstavnik za BiH|Visokog predstavnika za BiH]], dok EU i SAD ne postignu kompromis (Rusija ga ne prihvata).
* 1. 7. - [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2026.|FIFA Svjetsko prvenstvo]]: 
** Bosna i Hercegovina: 1/2. 7. gubi od SAD 2:0.
** Hrvatska: 2/3. 7. gubi od Portugala 2:1.
* [[2. 7.]] - U jakom napadu na Kijev gine 30 ljudi.
* [[5. 7.]] - Američkom igraču Bolagunu suspendovana posledica crvenog kartona u meču sa BiH (SAD gube od Belgije 4:1). 
* [[6. 7.]] - Državna sahrana [[Ali Hamenei]]a (4 - 9. 7.): milioni ljudi učestvuju u pogrebnoj procesiji u Teheranu. Kovčeg je 8. 7. pronesen i iračkim gradovima Nadžaf i Kerbala.
* [[8. 7.]] - Nakon razmene vatre, Trump kaže da je primirje sa Iranom &quot;završeno&quot;. Uveče novi udari.
* ca. 9. 7. - Treći talas vrućine na zapadu Evrope.
* [[10. 7.]] - Putnik Ryanaira iz Srbije zamalo izleteo kroz razbijeni prozor.
* [[11. 7.]] - Povijesno nizak vodostaj [[Drava|Drave]] kod Osijeka, -173.
* 11. 7. - Pisac [[Vladimir Arsenijević]] pretučen ispod Brankovog mosta; komemoracija žrtvama Srebrenice otkazana.
* [[15. 7.]] - Ukrajinski predsednik Zelenski smenio ministra odbrane Mihajla Fedorova, što izaziva proteste.
* [[16. 7.]] - Preds. Trump u obraćanju naciji tvrdi da su se Kinezi mešali u izbore 2020.
* [[17. 7.]] - U američkoj bazi u Jordanu poginula dva američka vojnika, nastavljaju se međusobni udari.
* 17. 7. - Prikazan je film &quot;[[Odiseja (2026.)|Odiseja]]&quot; [[Christopher Nolan|Christophera Nolana]].
* [[18. 7.]] - Ukrajinski dronovi uništili dva skladište online maloprodaje ''Wildberries'' u okolini Moskve.
* [[19. 7.]] - Finale Svjetskog prvenstva: '''Španija''' - Argentina 1:0 u produžecima. Prethodnog dana, u meču za treće mesto, Francuska - Engleska 4:6. 
[[Datoteka:Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg|120px|mini|[[Andy Burnham]]]]
* [[20. 7.]] - [[Andy Burnham]] je novi britanski premijer, sedmi od 2016.
* 20. 7. - Nikaragvanski predsednik [[Daniel Ortega]] kaže da u zemlji više neće biti izbora.
* [[23. 7.]] - Nafta je prelazila 100 dolara, nakon što su jemenski Husi gađali dva tankera u Crvenom moru.
* [[24. 7.]] - Pošto su istekle carine uvedene u februaru, preds. Trump je uveo nove od 10% ili 12.5% za niz zemalja, uključujući EU, po klauzuli o prinudnom radu.
* 24/25. 7. - Pauzirani američki napadi na Iran - nastavljaju se 29-tog, nakon iranskog pokušaja protiv Jordana.
* [[25. 7.]] - Petoro planinara iz Bosne i Hercegovine stradalo na [[Elbrus]]u.
* 25. 7. - Omladinski pokret &quot;bubašvaba/žohara&quot; u Indiji: ministar obrazovanja je dao ostavku nakon desetak dana protesta zbog skandala sa procurivanjem ispita.
* ca. 2x. 7. - Veliki požari na zapadu Evrope: 50.000 ha u Ávili, zapadno od Madrida, najveći ikad u Španiji; preko 42.000 ha zapadno od [[Bordeaux]]a u Francuskoj, evakuirano je 220.000 ljudi. Još jedan talas vrućine.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/27/france-and-spain-race-to-contain-huge-wildfires-before-fresh-heatwave-begins France and Spain race to contain huge wildfires before fresh heatwave begins] theguardian.com Mon 27 Jul 2026&lt;/ref&gt;
* [[26. 7.]] - [[Tadej Pogačar]] je osvojio peti [[Tour de France]].
* [[28. 7.]] - Predložena ''FIFA Forward Enterprise'', komercijalna filijala [[FIFA]]-e koja bi privatnim investitorima omogućila udeo u organizovanju takmičenja - izaziva dosta protesta, tako da se odustaje.
* [[30. 7.]] - Možda 60.000 ljudi ilegalno ulaze iz Maroka u španjolsku [[Ceuta|Ceutu]], sutradan se polovica vraća, ubrzo skoro svi. 
* [[31. 7.]] - Objavljene analize pokazuju da je otpad zakopan u [[Gospić]]u opasan - 33.000 tona.
* jul - Najtopliji jun-jul na zapadu Evrope. Najtopliji jul u svetskim morima. Najtopliji mesec ikada u SAD.

=== Avgust/August/Kolovoz ===
* jul/avgust - Vrućina u regionu, Dunav i druge reke historijski niske. Centar za razminiranje Srbije tokom meseca uklanja nemačka plovila [[Operacija Dunavski vilenjak|potopljena 1944]]. kod Prahova&lt;ref&gt;[https://klima101.rs/dunav-nizak-vodostaj-ratni-brodovi-motocikl-rimski-most-mamuti/ U toku je izvlačenje potopljene nemačke flote kod Prahova: Šta je sve izronilo iz presahlog Dunava?]. klima101.rs 14/08/2026&lt;/ref&gt;
* [[2. 8.]] - U Južnoj Koreji izmereno rekordnih 42,5°C.
* [[5. 8.]] - Požar u [[Deliblatska peščara|Deliblatskoj peščari]], zahvatiće preko 3.500 ha. Požar je i na [[Stolovi]]ma kod Kraljeva.
* ca. 6. 8. - Rekordne temperature u Austriji, Slovačkoj i Mađarskoj, 41-42°C.
* [[7. 8.]] - U Mecci potpisan obrambeni pakt između [[Turska|Turske]], [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]] i [[Pakistan]]a.
* [[8. 8.]] - [[Volodimir Zelenskij]] u poseti Beogradu.
* [[10. 8.]] - Zemljotres u kolumbijskom departmanu [[Chocó (departman)|Chocó]], 330 mrtvih.
* [[12. 8.]] - Totalno [[pomračenje Sunca]] na zapadu Evrope.&lt;ref&gt;[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 Total Solar Eclipse of 2026 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150320164625/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=20260812 |date=2015-03-20 }}, ''NASA''&lt;/ref&gt;
* [[13. 8.]] - Peti talas vrućine na zapadu Evrope.
* [[14. 8.]] - Požar u [[Omiš]]u, stradala je jedna osoba.
[[Datoteka:Пожар Делиблатска пешчара, ситуација 23.08.2026.png|160px|mini|Požar u Deliblatskoj peščari, stanje 23. 8.]]
* 15/16. 8. - Zapaljen automobil tužioca u [[Valjevo|Valjevu]], građani i studenti se okupljaju sledeće večeri.
* [[16. 8.]] - Poljski autobus, na povratku iz Međugorja, sleteo s puta u Mađarskoj - 12 mrtvih.
* 16. 8. - Prosvjed u [[Gospić]]u zbog ilegalnog odlaganja otpada.
* [[17. 8.]] - Rekordni niz: 23. uzastopni tropski dan u Beogradu&lt;ref&gt;[https://klima101.rs/rekord-tropskih-dana-beograd/ U Beogradu je oboren rekord: Ovo je sada najduži niz uzastopnih dana sa temperaturom preko 30 °C]. klima101.rs 17/08/2026&lt;/ref&gt; (od 30. 7. do 7. 8. devet dana od 35 i više stepeni, do 38&lt;ref&gt;[https://www.accuweather.com/sr/rs/belgrade/298198/august-weather/298198 Beograd, Srbija Mesečna prognoza | AccuWeather]&lt;/ref&gt;). Novi tropski dani već 19. 8. do 5. 9..
** Zagreb ≥ 30 stupnjeva od 27. 7. (4 - 6. 8. 38 st.). Sarajevo ≥ 30 stupnjeva 29. 7. do 17. 8. i od 19. 7. 
* [[19. 8.]] - Nacionalni dug SAD prešao 40.000 milijardi dolara, oko 123% GDP.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2026/aug/20/us-national-debt-republicans ‘Starve the beast’? The $40tn cost of Republicans’ false promises to cut spending]. theguardian.com Thu 20 Aug 2026&lt;/ref&gt;
* [[20. 8.]] - Objavljeno da se Demokratska autonomna administracija severne i istočne Sirije (ranije poznata i kao [[Sirijski Kurdistan]]) u potpunosti integrisala u [[Sirija|sirijsku]] državu.
* 20 - 21. 8. - Izvanredna sjednica Sabora zbog otpada u Gospiću.
* [[21. 8.]] - Dronovi pogađaju šoping centar u [[Krivi Rog|Krivom Rogu]], 16 mrtvih.
* 21. 8. - Nastavlja se požar u Deliblatskoj peščari: nakon ruskog aviona, Srbija prihvata i pomoć iz EU.
* 21. 8. - Trgovački pregovori između SAD i Kanade prekinuti bez dogovora, uvode se nove carine (Trump 27. 8. potpisao naređenje da se [[jezero Ontario]] promeni u jezero Amerika).
[[Datoteka:Mudslide at Gyirong Port 2 (screenshot).png|mini|Bujica na graničnom prelazu Kine i Nepala]]
* [[26. 8.]] - Razorna bujična poplava na granici Nepala i Kine, s velikim brojem poginulih.
* [[28. 8.]] - Umro je kralj [[Harald V od Norveške]], nasljeđuje ga sin [[Haakon VIII od Norveške|Haakon VIII]].
* [[29. 8.]] - Dron pogodio skladište kod Buče u Ukrajini - u eksplozijama gine 38 ljudi.
* 29. 8. - Referendum o nastavku pregovora o članstvu [[Island]]a u EU: odbijeno sa 52,8%.
* 29. 8. - [[Filip Hrgović]] osvaja u Londonu IBF titulu u teškoj kategoriji, pobedom nad Mosesom Itaumom.
* [[30. 8.]] - Lansiranje [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman|Svemirskog teleskopa Nancy Grace Roman]], za osmatranje u spektru od plave do infracrvene.
* avgust - Mesec je globalno 1,65 stepeni iznad predindustrijskog nivoa, deli rekord sa julom 2023.
* avgust - Rat u Ukrajini: pojačana ruska upotreba mlaznih dronova.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/articles/c804d9lyj2jo Russia's new jet-powered drones outpacing Ukraine's air defences with daily launches]. bbc.com 2026-09-10&lt;/ref&gt;

=== Septembar/Rujan ===
[[Datoteka:&quot;Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku&quot;, Trg bana Jelačića, 5. srpnja 2026 - 3.jpg|180px|mini|lijevo|&quot;Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku&quot;]]
* [[2. 9.]] - Najmanje 14 aktivista u Srbiji je targetirano spywareom u vreme lokalnih izbora prošlog marta.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2026/sep/03/serbians-targeted-with-advanced-spyware Serbians targeted with spyware in country’s ‘largest documented wave of surveillance’]. theguardian.com 3 Sep 2026&lt;/ref&gt;
* 2. 9. - Potpisan naftni sporazum između SAD i Venecuele.
* [[5. 9.]] - Prosvjed &quot;Hodaj za Liku, hodaj za Hrvatsku&quot; u Zagrebu.
* [[6. 9.]] - Izbori u nemačkoj pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]: [[AfD]] 43,8%, [[CDU]] 17,2%.
[[Datoteka:Sahrana Ratka Mladića 2, Beograd.jpg|180px|mini|Sahrana Ratka Mladića]]
* [[7. 9.]] - [[Ratko Mladić]] sahranjen u Beogradu.
* [[8. 9.]] - Jemenski Husi su lansirali balističke rakete i dronove na nekoliko meta u Saudi Arabiji. U toku su pojačane borbe između Husa i zvanične jemenske vlade.
* 8. 9. - SAD uništile pet iranskih tankera, na šta se odgovara udarima na brodove i na američku bazu u Jordanu.
* [[9. 9.]] - U Srbiji raspisani izbori, za 25. oktobar: lista &quot;Aleksandar Vučić - Ujedinjena Srbija&quot; predala potpise 12-tog, &quot;Studentska lista - studenti pobeđuju&quot; (3) 14-tog.
* [[10. 9.]] - Jemenski Husi zauzimaju lučki grad [[Moka (Jemen)|Moka]], sutradan i ostrvo Perim u moreuzu [[Bab-el-Mandeb]].
* [[11. 9.]] - Saudijski naftovod Istok-Zapad zatvoren zbog napada sa jugoistoka Iraka (opet radi 22-og).
* [[12. 9.]] - Dario Amodei, direktor [[Anthropic]]a, poziva na usporenje razvoja AI zbog mogućnosti izmicanja kontroli.
* [[13. 9.]] - Izbori u Švedskoj: leva opozicija dobija tri mandata više od vladajućih.
* [[16. 9.]] - [[Hashim Thaçi]] prvostepeno osuđen u Hagu, pred specijalističkom većem za Kosovo, na 25 godina zatvora; Jakup Krasniqi 25, Kadri Veseli 18, Rexhep Selimi 13 godina.
* 18 - 20. 9. - Izbori u Rusiji: uobičajena velika većina za [[Jedinstvena Rusija|Jedinstvenu Rusiju]], nije dozvoljeno učešće partije [[Jabloko]].
* [[20. 9.]] - Zemaljski izbori u Nemačkoj: AfD ima najviše glasova u [[Mecklenburg-Zapadna Pomeranija|Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji]] (CDU ispod cenzusa) a u [[Berlin]]u ''[[Die Linke]]''.
* [[21. 9.]] - ''Veoma jaki'' [[El Niño]] već dostiže rekordnih 3,05 stepeni, a maksimum je obično u novembru/decembru. Atlantska sezona uragana ima rekordni period bez uragana.
* [[22. 9.]] - Potpisan sigurnosni sporazum SAD-Danska-Grenland.
* [[23. 9.]] - Pobunjenička koalicija više etničkih organizacija pokrenula ofanzivu protiv etiopske vlade.
* [[24. 9.]] - [[Xi Jinping]] u poseti Washingtonu.
* [[27. 9.]] - [[OpenAI]] je pauzirao trening najnovijih modela nakon nekoliko izveštaja o neočekivanom ponašanju na sajtovima nekoliko vlada od letos.
* 27. 9. - Aleksandar Vučić podnosi ostavku jer cilja mesto premijera; v.d. predsednika Republike je predsednica skupštine Ana Brnabić.
* 27. 9. - Drumcreeski konflikt: [[Oranžisti]] su pokušali umanjeni marš Cestom Garvaghy u [[Portadown]]u, nakon 28 godina zabrane - konfrontacija sa katolicima traje nekoliko dana.
* [[28. 9.]] - Štrajk [[Zagrebački električni tramvaj|ZET]] i podružnica [[Zagrebački holding|Zagrebačkog holdinga]] (proglašen nezakonitim 30-tog).
* [[30. 9.]] - Flydubai Flight 1073: nakon incidenta u kokpitu, avion koji je leteo prema Tel Avivu je spušten u Saudi Arabiji.

=== Oktobar/Listopad ===
* [[1. 10.]] - Prekid diplomatskih odnosa [[Etiopija|Etiopije]] i [[Eritreja|Eritreje]], nakon ulaska eritrejskih snaga u [[Regija Afar|Afar]], zatim i [[Regija Tigraj|Tigreju]]. 
* [[2. 10.]] - Energetska kriza: lideri G7 odlučili pustiti 100 miliona barela nafte i [[dizel]]a iz rezervi (Trump je pretio zabranom izvoza dizela).
* 2. 10. - Laborantkinja sa [[irkutsk]]og protivkužnog instituta umrla od pneumonije - ruski zvaničnici kažu da su svi kontakti negativni na kugu.
* [[3. 10.]] - Etiopska vojska u [[Mek'ele]]u, glavnom gradu Tigreje.
* [[4. 10.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|20px|Grb BiH]] Izbori u BiH. Članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]]: [[Denis Bećirović]], [[Željka Cvijanović]], [[Darijana Filipović]].
* [[5. 10.]] - Stambena kriza u Španjolskoj: premijer [[Pedro Sánchez]] zakazuje izvanredne izbore za 29. 11., nakon što je parlament odbio dva dekreta.
* 5 - 15. 10. - U rumunskim i bugarskim vodama Crnog mora pogođeno sedam brodova, tri potopljeno - sumnja se na ruske dronove.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/business/2026/oct/18/drone-attacks-ships-black-sea-russia-ukraine-war Intensifying drone attacks on ships in Black Sea bring war ever closer to Nato shores]. theguardian.com Sun 18 Oct 2026&lt;/ref&gt;
* [[6. 10.]] - Obrazovna kriza u Francuskoj: protesti i blokade škola u više gradova.
* [[7. 10.]] - [[Justina Shiroka Pula]] izabrana za predsjednicu Kosova.
* [[9. 10.]] - U Risnu uhapšen ruski bloger Mihail Zvinčuk, sa bloga Rybar, zatim protjeran.
* 9. 10. - Trump objavljuje da je postigao dogovor sa Putinom za kupovinu dizela (11-tog tvrdi da je dogovorio &quot;energetsko primirje&quot;).
* 8. i 10. 10. - Husi gađaju [[rijad]]ski aerodrom: 15 poginulih, preko 300 ranjenih.
* [[12. 10.]] - Izraelski premijer Netanyahu naredio istragu vojnika i oficira intervjuisanih za dokumentarac ''[[NAZA]]'', o načinu odlučivanja o ciljevima u Gazi.
* [[13. 10.]] - Ukrajinska vojska uveče izjavljuje da je sistem [[Starlink]], tj. vojna verzija Starshield, ograničen na terminale do 160 km/h - onemogućeni ukrajinski dronovi za napad i odbranu.
* [[14. 10.]] - Studentski protesti u Albaniji: požar u jednom ministarstvu i dve banke.
* [[15. 10.]] - Hajduk - Ajax 2:1. Utakmica bila prekidana zbog bakljade, izvikivane antisemitske parole.
* [[16. 10.]] - Trump je pauzirao paket sankcija Rusiji iz Grahamovog zakona.
&lt;gallery&gt;
Puerta-del-sol-2026-10-02-franklin-vasquez-soliz-09.jpg|Protesti u Madridu
Protests in Tirana, Albania, 2026.jpg|Protesti u Albaniji
Blocage de l'A8 durant la manifestation du 17 octobre 2026 à Aix-en-Provence 33.jpg|Blokada auto puta u [[Aix-en-Provence]]
&lt;/gallery&gt;
* [[17. 10.]] - Demonstracije podrške srednjoškolcima u Francuskoj, praćene nasiljem marginalnih grupa, paljevinama i pljačkom. Izgorela većnica u [[Limoges]]u. Neredi su i u [[Milano|Milanu]].
* [[19. 10.]] - Provincija [[Alberta]] odobrava sa 75% ostanak u Kanadi.
* 19. 10. - Rat u Sudanu, masakr na pijaci Amiet u specijalnom području [[Abyei]]: vojska je gađala rezervoar goriva i pijacu koje koriste pobunjenici, ima preko 220 mrtvih.
* [[20. 10.]] - ''PHP2Shell'': objavljeno je postojanje ranjivosti u jeziku [[PHP]]; narednih dana brojni sajtovi su offline tokom ispravke, a hakeri pokušavaju iskoristiti situaciju.
* [[22. 10.]] - Veliki predizborni skup studentske liste na beogradskoj Slaviji.
[[Datoteka:2026-10-22 Studenti pobedjuju Vukov spomenik.jpg|mini|&quot;Studenti pobeđuju!!!&quot;]]
* [[25. 10.]] - [[Datoteka:Standard of the President of the National Assembly of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika skupštine Srbije]] [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2026.|Vanredni izbori u Srbiji]]. Uz izlaznost od 69%, ''Studentska lista osvaja apsolutnu većinu'' od 140 mandata (nakon ponovljenih izbora na nekim mestima). U parlament ulazi još samo lista Ujedinjena Srbija, 103 mandata, i liste manjina.
* 25. 10. - Predsjednički izbori u Brazilu, drugi krug: preds. [[Lula da Silva]] je reizabran sa 51,79%, pobjedom nad Fláviom Bolsonarom (ovaj odlazi u SAD).
* [[27. 10.]] - Izbori u Izraelu. Netanyahuova koalicija ima najviše mandata ali gubi apsolutnu većinu.
* [[28. 10.]] - Sudar vlakova nedaleko od Toleda u Španjolskoj, 69+ mrtvih.
* 28. 10. - Maloletnik napao nožem policajca ispred izraelske ambasade u Beogradu - ustreljen je.
* [[29. 10.]] - Blizu Brčkog pao italijanski [[Boeing CH-47 Chinook|Chinook]], četvoro mrtvih.
* [[31. 10.]] - Narodna banka Srbije oduzela dozvolu za rad beogradskoj Alta banci. Vlasnik Davor Macura priveden 3. 11. pod sumnjom da je iz banke izneo oko 45 milijardi dinara (oko 383 miliona eura).

=== Novembar/Studeni ===
* [[1. 11.]] - [[Ilijana Jotova]] je dobila svoj predsednički mandat u Bugarskoj.
* [[2. 11.]] - Rat u Ukrajini: najmanje 29 mrtvih u udaru na centar raspodele pomoći u selu Komišuvaha u Zaporoškoj oblasti.
* 2. 11. - Sajber napadi u najmanje 10 evropskih zemalja izazivaju otapanje zamrzivača u supermarketima.
* [[3. 11.]] - Izbori na sredini mandata u SAD: &quot;Plavi val&quot;, [[Demokratska stranka (Sjedinjene Američke Države)|Demokrati]] osvajaju oba doma [[Kongres SAD|Kongresa SAD]].
* [[5. 11.]] - [[Russell Brand]] osuđen u Londonu za seksualno nasilje.
* 3 - [[6. 11.]] - Preko 50 letova iznad Evrope prekinuto zbog pretnji bombom.
* [[7. 11.]] - Šest ubijenih na glavnom trgu u [[Krakov]]u.
* 7. 11. - Predsednik [[Paragvaj]]a Santiago Peña opozvan i uhapšen, nakon pada banke Ueno, u kojoj je većina stanovništva imala račun.

== Predviđeni događaji ==

* [[14. 11.]] - Prva Pesma Evrovizije Azija.
* [[15. 11.]] - [[Voyager 1]] će biti udaljen jedan [[Svjetlosna godina|svetlosni]] dan od Zemlje.
* 19. 11. - Najavljena igra ''[[Grand Theft Auto VI]]''.

=== Nepoznati datumi ===
* decembar? - [[Datoteka:Flag of the President of Serbia.svg|25px|Standarta predsednika Srbije]] Predsednički izbori u Srbiji.

== Rođenja ==

== Smrti ==
{{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2026.}}
=== Januar/Siječanj ===
* [[1. 1.]] - [[Nexhat Daci]], kosovski političar, akademik ANUK (* [[1944]])
* [[2. 1.]] - [[Dejan Đurović]], glumac, spiker, voditelj (* [[1938]])
* [[5. 1.]] - [[Aldrich Ames]], špijun (* [[1941]])
* [[10. 1.]] - [[Erich von Däniken]], ufolog (* [[1935]])
* [[19. 1.]] - [[Valentino Garavani|Valentino]], modni kreator (* [[1932]])
* 19. 1. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica (* [[1936]])
* [[20. 1.]] - [[Beti Đorđević]], pevačica (* [[1946]])
* [[23. 1.]] - [[Dalibor Brun]], pjevač (* 1944)
* [[30. 1.]] - [[Catherine O'Hara]], glumica (* [[1954]])

=== Februar/Veljača ===
* [[3. 2.]] - [[Saif al-Islam Gaddafi]], libijski političar (* [[1972]])
* [[6. 2.]] - [[Miro Vuksanović]], književnik, akademik SANU (* [[1944]])
* [[7. 2.]] - [[Gordana Marić]], glumica, profesorka FDU (* 
* [[13. 2.]] - [[Ljiljana Pavić]], scenaristkinja (* [[1938]])
* 13. 2. - [[Tatjana Ječmenica]], teniserka, trener, selektor (* [[1978]])
* [[15. 2.]] - [[Robert Duvall]], glumac (* [[1931]])
* [[17. 2.]] - [[Jesse Jackson]], aktivist za ljudska prava (* [[1941]])
* [[18. 2.]] - [[Borislav Paravac]], bivši član Predsjedništva BiH (* [[1943]])
* 18. 2. - Ljiljana Zelen Karadžić (* [[1945]])
* [[20. 2.]] - [[Mirjana Kapetanović]], bh. književnica i novinarka (* [[1959]])
* [[21. 2.]] - [[Vladislav Jovanović]]. srpski diplomata (* [[1933]])
* 21. 2. - [[Dan Simmons]], književnik (* [[1948]])
* [[23. 2.]] - [[Dragoljub Dimitrijević]], vajar, profesor FPU (* [[1950]])
* [[25. 2.]] - [[Antonio Tejero]], neuspeli španski pučista (* [[1932]])
* [[27. 2.]] - [[Neil Sedaka]], kantautor, pijanist (* [[1939]])
* [[28. 2.]] - [[Ali Hamenei]], Vrhovni lider Irana (* [[1939]])

=== Mart/Ožujak ===
* [[8. 3.]] - [[B. Wongar]] (Sreten Božić), književnik (* 1932)
* 8. 3. - [[Vladimir Rakočević]], matematičar, akademik SANU (* [[1953]])
* [[14. 3.]] - [[Jürgen Habermas]], filozof, socijalni teoretičar (* [[1929]])
* [[17. 3.]] - [[Patrijarh gruzijski Ilija II]] (* [[1933]])
* 17. 3. - [[Ali Laridžani]], iranski političar (* [[1958]])
* [[19. 3.]] - [[Chuck Norris]], glumac, majstor borilačkih vještina (* [[1940]])
* 19. 3. - [[Umberto Bossi]], talijanski političar (* [[1941]])
* [[20. 3.]] - [[Robert Mueller]], bivši šef FBI, specijalni istražilac (* [[1944]])
* 20. 3. - [[Božo Koprivica]], književnik, dramaturg (* [[1950]])
* [[22. 3.]] - [[Lionel Jospin]], bivši francuski premijer (* [[1937]])
* 22. 3. - [[Hermann Huppen]], stripotvorac (* [[1938]])
* 22. 3. - [[Radoje Čupić]], glumac (* [[1958]])
* [[26. 3.]] - [[James Tolkan]], glumac (* [[1931]])
* [[30. 3.]] - [[Carlos Westendorp]], španjolski diplomat, bivši VP u BiH (* [[1937]])

=== April/Travanj ===
* [[5. 4.]] - [[Vlatko Cvrtila]], profesor, gepolitički analitičar (* [[1965]])
* [[6. 4.]] - [[Christian Schwarz-Schilling]], njemački diplomat, bivši VP u BiH (* [[1930]])
* [[8. 4.]] - [[Duško Vujošević]], košarkaški trener (* [[1959]])
* [[9. 4.]] - [[Afrika Bambaataa]], pionir hip-hopa (* [[1957]])
* [[23. 4.]] - [[Rexhep Qosja]], književnik (* [[1936]])

=== Maj/Svibanj ===
* [[1. 5.]] - [[Alex Zanardi]], vozač F1, paraolimpijac (* [[1966]])
* [[6. 5.]] - [[Ted Turner]], osnivač CNN (* [[1938]])
* 6. 5. - [[Vladimir Cvetković]], košarkaš, funkcioner FK Crvena Zvezda (* [[1941]])
* 6. 5. - [[Rajko Kasagić]], bivši premijer RS (* [[1942]])
* [[16. 5.]] - [[Predrag Koraksić]] Corax, karikaturista (* [[1933]])
* 16. 5. - [[Félicien Kabuga]], finansijer genocida u Ruandi (* [[1933]])
* [[21. 5.]] - [[Julienne Bušić]], otmičarka (* [[1948]])
* 21. 5. - [[Kyle Busch]], vozač NASCAR (* [[1985]])
* [[22. 5.]] - [[Dick Parry]], saksofonist ''Pink Floyd''-a (* [[1942]])
* [[25. 5.]] - [[Sonny Rollins]], džez saksofonista (* [[1930]])
* [[26. 5.]] - [[Dragoljub Mićunović]], filozof, srpski političar iz DS, DC (* [[1930]])

=== Jun/Juni/Lipanj ===
* 4. 6 - [[Anthony Head]], glumac (* [[1954]])
* 4. 6 - [[Merdžane Satrapi]], autorica (* [[1969]])
* [[11. 6.]] - [[David Hockney]], umetnik (* [[1937]])
* [[20. 6.]] - [[Slavenka Drakulić]], književnica i publicistkinja (* [[1949]])
* [[22. 6.]] - [[Alan Greenspan]], bivši predsednik Federalne rezerve (* [[1926]])
* 22. 6. - [[Edin Numankadić]], likovni umjetnik (* [[1948]])

=== Jul/Juli/Srpanj ===
* [[3. 7.]] - [[Zrinko Ogresta]], scenarist i redatelj (* [[1958]])
* [[8. 7.]] - [[Bonnie Tyler]], pjevačica (* [[1951]])
* [[10. 7.]] - [[Đorđe Kadijević]], reditelj, scenarista (* [[1933]])
* [[11. 7.]] - [[Lindsey Graham]], američki političar (* [[1955]])
* [[13. 7.]] - [[Sam Neill]], glumac (* [[1947)
* [[20. 7.]] - [[Kevin Keegan]], fudbaler i trener (* [[1951]])
* [[21. 7.]] - [[Olivera Katarina]], glumica i pevačica (* [[1940]])
* 21. 7. - [[Damir Šaban]], glumac (* [[1958]])
* [[30. 7.]] - [[Milivoj Puhlovski]], redatelj i scenarist (* [[1947]])
* [[31. 7.]] - [[Franco Baresi]], fudbaler, trener (* [[1960]])

=== Avgust/August/Kolovoz ===
* [[8. 8.]] - [[Ivo Šlaus]], fizičar, član HAZU (* [[1931]])
* [[12. 8.]] - [[Zhu Rongji]], bivši kineski premijer (* [[1928]])
* [[14. 8.]] - [[Yayoi Kusama]], umetnica (* [[1929]])
* [[15. 8.]] - [[Milena Zupančič]], glumica (* [[1946]])
* [[16. 8.]] - [[Hayden Panettiere]], glumica (* [[1989]])
* [[18. 8.]] - [[Vedrana Rudan]], književnica, novinarka (* [[1949]])
* [[25. 8.]] - [[Dolly Parton]], country muzičarka (* [[1946]])
* 25. 8. - [[Tim Curry]], glumac (* [[1946]])
* [[27. 8.]] - [[Ratko Mladić]], komandant VRS, osuđenik za ratne zločine (* [[1942]])
* [[28. 8.]] - [[Harald V od Norveške]] (* [[1937]])
* [[30. 8.]] - [[Stjepan Jimmy Stanić]], pjevač, glazbenik (* [[1929]])
* 30. 8. - [[Slobodan Šnajder]], pisac i publicist (* [[1948]])
* [[31. 8.]] - [[Édouard Balladur]], bivši francuski premijer (* [[1929]])

=== Septembar/Rujan ===
* [[2. 9.]] - [[Raif Dizdarević]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ (* [[1926]])
* 2. 9. - [[Gloria Steinem]], feministica, novinarka (* [[1934]])
* 2. 9. - [[Ivan Gudelj]], nogometaš (* [[1960]])
* [[8. 9.]] - [[Tung Chee-hwa]], hongkonški političar (* [[1937]])
* 8. 9. - [[Vlasta Maček]], šahistkinja (* [[1952]])
* [[11. 9.]] - [[Emma Bonino]], talijanska političarka (* [[1948]])
* [[14. 9.]] - [[Bob Mackie]], modni kreator (* [[1939]])
* [[15. 9.]] - [[Flora Brovina]], pesnikinja, aktivistkinja (* [[1949]])
* 15. 9. - [[Nebojša Radunović]], ginekolog, profesor, akademik SANU (* [[1954]])
* [[24. 9.]] - [[Milan Panić]], američki biznismen, premijer SRJ (* [[1929]])
* [[25. 9.]] - [[Zejnel Zejneli]], novinar i književnik (* [[1950]])
* [[28. 9.]] - [[Slavko Perović]], pevač (* [[1934]])
* 28. 9. - [[Andrea Zlatar-Violić]], teoretičarka književnosti, bivša ministrica kulture RH (* [[1961]])

=== Oktobar/Listopad ===
* [[1. 10.]] - [[Biljana Plavšić]], bivša predsjednica RS, osuđena za ratne zločine (* [[1930]])
* [[5. 10.]] - [[Jeffrey Archer]], pisac, britanski političar (* [[1940]])
* [[6. 10.]] - [[Eva Marie Saint]], glumica (* [[1924]])
* 6. 10. - [[Bisera Alikadić]], književnica (* [[1939]])
* [[9. 10.]] - [[Goran Bare]], vokal &quot;Majki&quot; (* [[1965]])
* [[12. 10.]] - [[Radiša Gačić]], društveno-politički radnik SRS i SFRJ (* [[1938]])
* [[25. 10.]] - [[Walter Koenig]], glumac (* [[1936]])
* [[27. 10.]] - [[Ibrahim Hadžić]], književnik, bivši urednik Školskog programa TVB (* 1944)
* [[28. 10.]] - [[Patrick Stewart]], glumac (* [[1940]])
* 28. 10. - [[Elke Sommer]], glumica (* [[1940]])
* [[29. 10.]] - [[Josip Pečarić]], matematičar, akademik HAZU (* [[1948]])
* [[31. 10.]] - [[Mišo Kovač]], pjevač (* [[1941]])

=== Novembar/Studeni ===
* [[2. 11.]] - [[Marin Srakić]], bivši đakovačko-osječki nadbiskup (* [[1937]])
* [[4. 11.]] - [[Tinto Brass]], filmski redatelj i scenarist (* [[1933]])

== Nobelove nagrade ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Francis Halzen]] (odlučujući doprinos Neutrinskoj opservatoriji ''IceCube'' i otkriće visokoenergetskih [[neutrino|neutrina]] [[Neutrinska astronomija|astrofizičkog porekla]])
* [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Henri B. Kagan]] i [[Kensō Soai]] (otkriće nelinearnih efekata i [[autokataliza|autokatalize]] u asimetričnoj organskoj sintezi)
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Karl Deisseroth]], [[Peter Hegemann]] i [[Georg Nagel]] (otkrića u vezi svetlosno regulisanih [[Jonski kanal|jonskih kanala]] i [[Optogenetika|optogenetike]])
* [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Anne Carson]] (&quot;razigrani dijalog sa klasičnom tradicijom&quot;)
* [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Navi Pillay]] (napori za promociju mira i međunarodnog prava)
* [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Robert Ernest Hall]] i [[Michael Dean Woodford]] (rad na [[Mikroekonomija|mikroekonomskim]] temeljima [[Makroekonomija|makroekonomske]] [[Politika stabilizacije|stabilizacije]])

=== Veze ===
[[Godišnji kalendar]]

== Reference ==
{{izvori}}

{{Commonscat}}

[[Kategorija:2026.| ]]</text>
      <sha1>hw0trfwtiobqvd4nouaq2kn6eqd40tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2027.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257504</id>
    <revision>
      <id>42716987</id>
      <parentid>42695915</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alekol</username>
        <id>2231</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nepoznati datumi */</comment>
      <origin>42716987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="a58emxtd9uh5g9t0nwr6erphzfsoarl" xml:space="preserve">{{Godina nav|2027}}
{{otheruses}}
{{Godina u drugim kalendarima|2027}}

Godina '''2027''' (MMXXVII) će biti [[redovna godina koja počinje u petak]].

* UN-ova Međunarodna godina: pravne pismenosti; održivog i izdržljivog turizma.
* Nove godine: 火羊 [[Kineska nova godina|kineska]] 6. 2.; ☪ islamska ca. 6. 6.; ✡ [[Roš Hašana]] 1/2. 10.
* Uskrs: ✝ zapadni 28. 3.; 🞣 istočni 2. 5.
* Bajram: Ramazanski 9. 3.; Kurban 17. 5.

== Događaji ==

== Predviđeni događaji ==
* 13 - 31. 1. - Svjetsko prvenstvo u rukometu – Njemačka 2027.
* 18. 4. i 2. 5. - Predsednički izbori u Francuskoj.
* 11 - 15. 5. - Pesma Evrovizije u [[Burgas]]u.
* 15. 5. - 15. 8. - Specijalizovana izložba EXPO 2027 u Beogradu, &quot;Igraj za čovečanstvo: sport i muzika za sve&quot;.
* [[2. 8.]] - Pomračenje Sunca na severu Afrike, nazvano &quot;Pomračenje stoleća&quot; jer traje 6:32 min na pristupačnom kopnu. U sh. krajevima pokriveno 60 do 70% diska.
* 27. 8. - 12. 9. - Svetsko prvenstvo u košarci, [[Katar]].
* 1. 9. - Preporučeni datum nezavisnosti Autonomnog Regiona [[Bougainville (otok)|Bougainville]] od [[Papua Nova Gvineja|Papue Nove Gvineje]].

=== Nepoznati datumi ===
* mart - Planirano lansiranje [[ESA]]-inog svemirskog teleskopa ''PLATO'' za traženje [[egzoplaneta]], naročito onih nalik Zemlji, u nastanjivoj zoni oko zvezda nalik Suncu.
* prije 30. 6. - Parlamentarni izbori u Crnoj Gori.

== Rođenja ==

== Smrti ==

== Nobelove nagrade ==

=== Veze ===
[[Godišnji kalendar]]

== Reference ==
{{izvori}}

{{Commonscat}}

[[Kategorija:2027.| ]]</text>
      <sha1>a58emxtd9uh5g9t0nwr6erphzfsoarl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nervno tkivo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1220002</id>
    <revision>
      <id>42717124</id>
      <parentid>42299413</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10295" sha1="aly8nkeav5stuyk9wy0hg2qwo951jqz" xml:space="preserve">[[Datoteka:Peripheral nerve, cross section.jpg|mini|300p|Nervno tkivo]]

'''Nervno tkivo''' je vrsta [[Tkivo (biologija)|tkiva]] koja obezbeđuje reakcije organizma na promene u spoljašnjoj sredini u kojoj organizam živi i promene u brojnim sredinama unutar organizma.Građeno je od nervnih ćelija. Funkcija ovog tkiva je komunikacija [[organizam|organizma]] sa spoljašnjom sredinom, i komunikacija između delova organizma, tako da ovo tkivo u stvari ima ulogu da prima informacije i da ih sprovodi do različitih delova tela. Dobijene informacije, nervni sistem dovodi u vezu, kombinuje i obezbeđuje odgovarajući odgovor na njih.

== Neuroni i glijske ćelije ==
[[Datoteka:Pyramidal hippocampal neuron 40x.jpg|mini|desno|300p|Piramidalni neuron [[hipokampus]]a]] 
Nervno tkivo se sastoji iz dve grupe ćelija:
* osnovnih ćelija, nervnih ćelija ([[neuron]]a), vrpčastih ćelija koje prenose informaciju, i 
* pratećih ćelija [[glija|glije]] ([[grčki jezik|gr.]] ''glia''= [[lepak]]), izgrađena od nekoliko vrsta razgranatih ćelija koje potpomažu neuronima u obavljanju funkcije i ishranjuju ih.

=== Nervna ćelija ===
Neuron je visokospecijalizovana ćelija koja ima :
* karakterističan oblik
* sposobnost primanja, prenošenja i stvaranja [[nervni impuls|nervnog impulsa]]
* sposobnost obrazovanja [[sinapsa|sinapsi]] preko kojih se vrši prenos nervnog impulsa sa jedne nervne ćelije na drugu ili na ćeliju efektornog organa
* sposobnost stvaranja [[neurotransmiter]]a.

Nervne ćelije imaju telo ([[perikarion]]) sa koga polaze dve vrste citoplazmatskih nastavaka pomoću kojih su obaveštene kako o promeni u spoljašnjoj sredini tako i tome kako na tu promenu treba da odreaguju :
* [[dendrit]]e koji dopiru do različitih organa; primaju i prenose nadražaje kojima se viši centri u nervnom sistemu obaveštavaju o dešavanjima u spoljašnjoj i unutrašnjoj sredini;
* [[akson]]i koji dopiru do mišića (glatkih ili poprečno-prugastih).
{{poseban članak|neuron}}

=== Sinapse ===
[[Datoteka:Synapse v int.png|mini|300p|Šema hemijske sinapse: A - presinaptički neuron, B - sinaptička pukotina, C - postsinaptički neuron]]
Sinpse predstavljaju dodirna mesta aksona jednog neurona sa aksonom, dendritom ili telom drugog neurona. Svaka sinapsa se sastoji od:
* [[presinaptička membrana|presinaptičke membrane]]
* [[sinaptična pukotina|sinaptične pukotine]]
* [[postsinaptička membrana|postsinaptičke membrane]].

Sinapse mogu biti:
* '''hemijske''' kod kojih se prenošenje nadražaja vrši pomoću posrednika, hemijskog medijatora, neurotransmitera
* '''električne''' ('''neksusi''') koje odgovaraju [[međućelijske veze|pukotinastim međućelijskim spojevima]].

Hemijska sinapsa obrazovana između motornog neurona i poprečno-prigaste mišićne ćelije naziva se [[motorna ploča]] ili nervno-mišićna sinapsa. 
{{poseban članak|sinapsa}}

=== Glijalne ćelije ===
[[Datoteka:Gfapastr5.jpg|300p|mini|desno|Astrociti]]
Prateće ćelije, ćelije neuroglije nazivaju se još i potporne ćelije jer se porede sa ćelijama [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]]. Međusobno se razlikuju zavisno od toga kome delu nervnog sistema pripadaju, centralnom ili perifernom, kao i po embrionalnom poreklu.

Potporne ćelije CNS-a nazivaju se zajednički [[neuroglija]] i pripadaju im:
* [[makroglijske ćelije]], pripadaju im: 
** [[astrocit]]i
** [[oligodendrocit]]i
* [[mikroglijske ćelije]]
* [[ćelije horoidnih pleksusa]],
* [[ependimske ćelije]], oblažu nervnu cev sa unutrašnje strane

Glijske ćelije PNS su:
* [[Švanove ćelije]], nazvane po nemačkom [[histolog]]u [[Teodor Švan|Teodoru Švanu]] (Theodor Schwann,1810-1882.); kod najvećeg broja perifernih nerava oko aksona obrazuju [[mijelinski omotač]]; 
* [[amficit]]i.
{{poseban članak|glijalne ćelije}}

== Podela nervnog tkiva ==

Nervno tkivo čini morfološku osnovu [[nervni sistem|nervnog sistema]]. Prema histo-anatomskom i fiziološkom gledištu moguće je razlikovati:
* [[centralni nervni sistem]] (CNS), koji embrionalno poreklo u najvećoj meri vodi od [[neuroektoderm]]a i njegove nervne ćelije su organizovane tako da podsećaju na tkivo; izgrađen je od sive i bele mase; pripadaju mu dva osnovna dela:
** [[mozak]] i
** [[kičmena moždina]];
* [[periferni nervni sistem]] (PNS), koji vodi poreklo od materijala [[nervna kresta|nervne kreste]] ili [[ektodermalna plakoda|ektodermalnih plakoda]] i čiji su neuroni organizovani tako da ne liče ni na jedno od postojećih životinjskih tkiva (epitelnog, mišićnog ili vezivnog); nervne ćelije ovog dela nervnog sistema organizovane su u:
** nerve i
** ganglije.

=== Histološke strukture CNS-a ===

U CNS-u dolazi do udruživanja nervnih ćelija i ćelije neuroglije sa elementima [[vezivno tkivo|vezivnog tkiva]] u sivu i belu masu, a površina ovog dela nervnog sistema pokrivena je moždanim ovojnicama.

'''Moždane ovojnice''' (moždanice) su vezivni omotači izgrađeni od rastresitog i gustog vezivnog tkiva koji pokrivaju površinu CNS-a i imaju zaštitnu i metaboličku ulogu. Kod [[sisari|sisara]] postoje tri moždanice:
* tvrda moždanica (''dura mater'');
* paučinasta moždanica(''arachnoidea'')
* meka moždanica (''pia mater'')
{{poseban članak|moždanice}}

'''Siva i bela masa CNS-a'''

Sivu masu CNS-a grade tela nervnih ćelija, dendriti i određene glijske ćelije, dok se bela masa odlikuje aksonima kojima su pridodate određene glijske ćelije. Razlike postoje i u položaju koji zauzimaju u CNS-u. U svim anatomskim delovima mozga siva masa zauzima površinski položaj i naziva se kora (''cortex''), dok se bela nalazi ispod nje. U produženoj i kičmenoj moždini to nije slučaj već je siva masa u obliku latiničnog slova H, a bela se nalazi oko nje.

Neuroni koji grade koru mozga su međusobno veoma različiti kako po funkcijama tako i po morfološkim osobinama (obliku, veličini) i raspoređene su u slojevima. Iako raspoređene u slojevima sve ove ćelije su međusobno povezane preko nastavaka, dendrita i aksona.
{{poseban članak|Siva i bela masa CNS-a}}

'''Krvno-moždana barijera'''

Za efikasno funkcionisanje CNS-a neophodna je stabilna unutrašnja sredina koju obezbeđuje krvno-moždana (hemato-encefalitična) barijera. Ona se ostvaruje na tri nivoa:
* funkcionalnom, osobinom [[endotel]]skih ćelija kapilara mozga da spreče kretanje molekula između arterijske krvi i neurona;
* morfološkom, endotelske ćelije su u direktnom kontaktu sa glijalnim ćelijama;
* biohemijskom, u krvnim sudovima mozga je prisutna velika količina enzima koji razlažu neurotransmitere i tako sprečavaju da oni iz krvi pređu u moždano tkivo.

Ova barijera ne postoji kod [[novorođenče|novorođenčadi]] već se obrazuje u toku prve godine života što se vremenski piklapa sa pojavom glijalnih ćelija.
{{poseban članak|Krvno-moždana barijera}}

=== Histološke strukture PNS-a ===

Nervne ćelije PNS-a organizovane su u dve vrste struktura nerve i ganglije i uspostavljaju veze između nervnog sistema i ostalih delova organizma.

'''Nervi'''

Nervi su snopovi nervnih vlakana (aksona) obavijeni vezivnim omotačima. Histološki posmatrano nervi se sastoje od:
* mijeliniziranih ili nemijeliniziranih aksona
* Švanovih ćelija
* amficita
* strukturnih komponenti vezivnog tkiva: [[fibroblast]]a i [[kolagena vlakna|kolagenih vlakana]]
* pridruženih kapilara.

Mijelizirana vlakna (bela vlakna) sastoje se od jednog aksona okruženog mijelinskim omotačem, dok su nemijelizovana (siva) vlakna izgrađena od nekoliko aksona umetnutih u citoplazmu Švanove ćelije. Mijelinski omotač u CNS stvaraju oligodendrociti, a u PNS-u Švanove ćelije.

Komponente vezivnog tkiva obrazuju trostruke omotače:
* [[epineurium]]
* [[perineurium]]
* [[endoneurium]].
{{poseban članak|nerv}}

'''Ganglije'''

Ganglije su izgrađene od tela neurona, početnih delova aksona i svih ostalih pratećih ćelija i ćelija drugih tkiva koje su već navedena kao važeće za nerve. Obavijene su trostrukim omotačima kao i nervi.

Posmatrano anatomsko-funkcionalno ganglije mogu biti:
* spinalne
* vegetativne (ganglije autonomnog sistema).
{{poseban članak|ganglija}}

== [[Histogeneza]] nervnog tkiva ==

Celokupno nervno tkivo čoveka potiče od dela ektoderma koji se naziva '''[[neuroektoderm]]''' koji prvobitno u obliku ploče procesom [[neurulacija|neurulacije]] postaje [[nervna cev]] od koje potiče veći deo nervnog tkiva:
* od glavenih dve trećine postaće [[mozak]];
* od kaudalne trećine nastaje [[kičmena moždina]];
* od nervnog kanala (šupljine nervne cevi) nastaće [[moždana komora|moždane komore]] i centralni kanal kičmene moždine;
* od neuroepitelnih ćelija koje zadržavaju sposobnost deobe i daju dve osnovne vrste ćelija:

1. [[neuroblast]]e od koji se nastati nervne ćelije;

2. [[glioblast]]i od kojih će postati glijske ćelije.
{{poseban članak|histogeneza nervnog tkiva}}

== Literatura ==
* Guyton,A. C, Hall, J. E:''Medicinska fiziologija'', Savremena administracija, Beograd, 1999.
* Davidović, Vukosava: Uporedna fiziologija, ZUNS, Beograd, 2003.
* Ćurčić, B: Razviće životinja, [[Naučna knjiga]], Beograd, 1990.
* Mariček, Magdalena; Ćurčić, B; Radović, I: Specijalna zoologija, [[Naučna knjiga]], Beograd, 1996.
* Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
* ''Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.''
* ''Pantić, V: Embriologija, [[Naučna knjiga]], Beograd, 1989.''
* Petrović, V. M, Radojčić, R, M: Uporedna fiziologija (drugi deo), ZUNS, Beograd, 1994.
* ''Popović S: Embriologija čoveka, Dečje novine, Beograd, 1990.
* ''Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.''
* Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20080907101549/http://www.bionet-skola.com/w/Nervno_tkivo Nervno tkivo na sajtu BioNet Škola] {{sr}}
* [http://www.lab.anhb.uwa.edu.au/mb140/CorePages/Nervous/Nervous.htm Histology at uwa.edu.au Članak o nervnom tkivu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024155705/http://www.lab.anhb.uwa.edu.au/mb140/CorePages/Nervous/Nervous.htm |date=2011-10-24 }} {{en}}

[[Kategorija:Nervni sistem]]
[[Kategorija:Nervno tkivo]]</text>
      <sha1>aly8nkeav5stuyk9wy0hg2qwo951jqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netscape</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1228077</id>
    <revision>
      <id>42717127</id>
      <parentid>42707395</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8067" sha1="jofph912wjk9lfx1xz10sf3dsi0db8i" xml:space="preserve">{{For|web preglednik koji je stvorila korporacija|Netscape (preglednik)}}
{{Infobox company
| name  = Netscape Communications
| logo  =[[Datoteka:Netscape logo.svg|200px]]
| type          = filijala [[AOL]]-a
| caption        =
| fate          =
| successor     =
| foundation    = 1994
| location      = [[Mountain View, California|Mountain View]], [[Kalifornija]], SAD (kao nezavisno poduzeće)&lt;br /&gt;[[Dulles, Virginia|Dulles]], [[Virginia]], SAD&lt;br /&gt;(nakon što je postao dio AOL-a)
| industry      = Internet, Software, &amp; Telecommunication
| key_people    = [[Marc Andreessen]] i [[James H. Clark|Jim Clark]] (osnivači); [[James Barksdale]] (CEO)
| products      = [[Internet suite]]&lt;br /&gt;[[web preglednik]]&lt;br /&gt;[[pružatelj Internet usluga]]&lt;br /&gt;[[web portal]]
| num_employees = 2.500&lt;ref&gt;[http://news.cnet.com/AOL-meeting-to-address-Netscape-integration/2100-1023_3-223411.html &quot;AOL meeting to address Netscape integration&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130608154925/http://news.cnet.com/AOL-meeting-to-address-Netscape-integration/2100-1023_3-223411.html |date=2013-06-08 }}. Cnet News. March 23, 1999. Retrieved July 1, 2012.&lt;/ref&gt;
| parent        = [[AOL]] (od 1998)
| subsid        =
| website       = [http://isp.netscape.com isp.netscape.com]
| homepage      = [http://isp.netscape.com isp.netscape.com]
}}

'''Netscape Communications''' (ranije poznata kao '''Netscape Communications Corporation''' i kolokvijalno kao '''Netscape''') je [[SAD|američka]] kompanija za računalne usluge, najpoznatija po svom [[web preglednik]]u po imenu [[Netscape Navigator]]. Kada je bila nezavisna, sjedište joj je bilo u [[Mountain View, California|Mountain Viewu]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]].&lt;ref&gt;Swartz, Jon. &quot;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/1997/10/02/BU33867.DTL Company takes browser war to Netscape's lawn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117051308/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F1997%2F10%2F02%2FBU33867.DTL |date=2011-11-17 }}.&quot; ''[[San Francisco Chronicle]]''. Thursday October 2, 1997. pristup 29. XII 2009.&lt;/ref&gt;

Netscapeov web preglednik je nekada dominirao u [[Udio korištenja web preglednika|udjelu korisnika]], ali ga je najvećim dijelom izgubio u korist [[Internet Explorer]]a tokom [[prvi browserski rat|prvog browserskog rata]]. Udio korisnika je pao od preko 90 posto sredinom 1990-ih do manje od 1 posto na kraju 2010.

Netscapeu se pripusuje razvoj [[Transport Layer Security|protokola Secure Sockets Layer]] (SSL) za zaštitu online komnikacija, a koji se dan-danas koristi,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://publib.boulder.ibm.com/infocenter/iseries/v5r3/index.jsp?topic=/rzain/rzainhistory.htm |title=History of SSL at IBM.com |publisher=Publib.boulder.ibm.com |accessdate=29. X 2012}}&lt;/ref&gt; kao i [[JavaScript]]a, najkorištenijeg jezika za komunikacije klijenata sa skriptama web-stranica.

Netscapeoveom dionicama se trgovalo na burzi od 1995. do 2000. kada je poduzeće otkupio [[AOL]] u tranzakciji sklapanja interesa vrijednoj 10 milijardi US$.&lt;ref name=AOL1999&gt;[http://www.thefreelibrary.com/America+Online+Inc.+Completes+Acquisition+of+Netscape+Communications...-a054131091 &quot;America Online Inc. Completes Acquisition of Netscape Communications Corp.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305051252/http://www.thefreelibrary.com/America+Online+Inc.+Completes+Acquisition+of+Netscape+Communications...-a054131091 |date=2016-03-05 }}. Business Wire. March 17, 1999. pristup 1. VII 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Morn1999&gt;[http://news.morningstar.com/articlenet/article.aspx?id=741 &quot;What's $10 Billion to AOL?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107021707/http://news.morningstar.com/articlenet/article.aspx?id=741 |date=2017-11-07 }}. Morningstar. April 5, 1999. pristup 1. VII 2012.&lt;/ref&gt; Nedugo prije otkupa od strane AOL-.a, Netscape je izdao izvorni kod za svoj preglednik i stvorio [[Mozilla Organization]] kako bi koordinirao budući razvoj svog proizvoda.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wired.com/techbiz/media/news/1998/11/16466 |title=Mozilla Stomps Ahead Under AOL |publisher=Wired.com |accessdate=29. X 2012 |archiveurl=https://archive.today/20130209120552/http://www.wired.com/techbiz/media/news/1998/11/16466 |archivedate=2013-02-09 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt; Mozilla Organization je ponovno napisala cijeli izvorni kod preglednika u [[Gecko (layout engine)|Gecko]] engineu za renderiranje;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://home.netscape.com/newsref/pr/newsrelease821.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20011213173622/http://home.netscape.com/newsref/pr/newsrelease821.html |archivedate=2001-12-13 |title=Press Release |publisher=Web.archive.org |date=2001-12-13 |accessdate=29. X 2012}}&lt;/ref&gt; i sva buduća izdanja Netscapea su se temeljila na ovom kodu. Gecko engine se kasnije koristio za pokretanje preglednika [[Firefox]].

Pod AOL.omn se razvoj Netscapeovog preglednika nastavio do decembra 2007. godine kada je Tom Drapeau, direktor AOL-ovog Netscape Branda, objavio da će kompanija prestati podržavati Netscapeove softverske proizvode na dan 1. marta 2008.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://browser.netscape.com/| title=The Netscape Archive| accessdate=24. V 2008| archive-date=2007-06-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070630143634/http://browser.netscape.com/| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Netscapeov brend se još uvijek koristi od strane AOL-a za popust pri [[pružanje Internetskih usluga|pružanju internetskih usluga]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1468516/000119312512076633/d281886d10k.htm |title=FORM 10-K |publisher=Sec.gov |accessdate=29. X 2012}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Reflist|30em}}

== Literatura ==
* [[James H. Clark|Clark, Jim]], ''Netscape Time: The Making of the Billion-Dollar Start-Up That Took On Microsoft'', New York : St. Martin's Press, 1999.
* Fortune, [http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/07/25/8266639/ &quot;Remembering Netscape: The Birth Of The Web&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314175938/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2005/07/25/8266639/ |date=2014-03-14 }}, July 25, 2005.
* [http://www.notenoughshaders.com/2012/07/13/why-netscape-almost-didnt-exist/ Not Enough Shaders - Why Netscape Almost Never Happened] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314191929/http://www.notenoughshaders.com/2012/07/13/why-netscape-almost-didnt-exist/ |date=2014-03-14 }} - Online gaming history between Nintendo and Netscape, July 2012

== Vanjske veze ==
* [http://netscape.aol.com/ AOL.com – Netscape]
* [http://archive.netscape.com/releases The Netscape Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226083916/http://archive.netscape.com/releases |date=2008-02-26 }}
* [http://blog.netscape.com/ The Netscape Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080103040327/http://blog.netscape.com/ |date=2008-01-03 }}
* [http://www.ufaq.org/ The Netscape Unofficial FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070628165327/http://www.ufaq.org/ |date=2007-06-28 }}
* [http://sillydog.org/narchive/ Netscape Browser Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225024617/http://sillydog.org/narchive/ |date=2010-12-25 }}, SillyDog701
* [http://www.holgermetzger.de/Netscape_History.html A Netscape Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713192957/http://www.holgermetzger.de/Netscape_History.html |date=2006-07-13 }}, Holger Metzger
* [https://web.archive.org/web/20110430183843/http://home.mcom.com/ Mosaic Communications Corporation]
* [http://groups.google.com/groups/search?q=andreessen+wanted+mosaic+silicon+valley+insane+hours+pizza Mosaic Communications, early job ads]
* [http://www.getburn.com/netscape-navigator/1254.html/ Netscape navigator 9.0.06 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025083435/http://www.getburn.com/netscape-navigator/1254.html |date=2011-10-25 }}
* [http://www.dejavu.org/1995win.htm Netscape 1.0 emulator]

[[Kategorija:Bivše američke kompanije]]
[[Kategorija:Kompjuterske kompanije]]</text>
      <sha1>jofph912wjk9lfx1xz10sf3dsi0db8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Androstadienon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1233867</id>
    <revision>
      <id>42717099</id>
      <parentid>42654686</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Innerstream</username>
        <id>161472</id>
      </contributor>
      <origin>42717099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="ibdr2td70zs1u4rymw3bxj1n14mydrt" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Androstadienone.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Androstadienon
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = 
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Androstadienone}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life =  
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 4075-07-4
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = none
| ATC_suffix        = 
| ATC_supplemental  = 
| PubChem           = 92979
| PubChemSubstance  = 
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = 
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 83932
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = 
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=19 |H=26 |O=1 
| molecular_weight  = 270,409
| smiles            = C[C@@]12CC[C@H]3[C@@H](CCC4=CC(=O)CC[C@@]34C)[C@@H]1CC=C2
| StdInChI          = 1S/C19H26O/c1-18-9-3-4-16(18)15-6-5-13-12-14(20)7-11-19(13,2)17(15)8-10-18/h3,9,12,15-17H,4-8,10-11H2,1-2H3/t15-,16-,17-,18+,19+/m0/s1
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = HNDHDMOSWUAEAW-LTFXXXRZSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Androstadienon''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 19 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 270,409 [[Jedinica atomske mase|''Da'']].
		
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 1
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 0
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 0
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 4,1
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573|noedit}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -5,5
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286|noedit}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|''Å''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 17,1 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Androstadienone}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/ Androstadienone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905220825/https://www.drugbank.ca/drugs |date=2018-09-05 }}

[[Kategorija:Steroidi]]
[[Kategorija:Ketoni]]</text>
      <sha1>ibdr2td70zs1u4rymw3bxj1n14mydrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Estratetraenol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234897</id>
    <revision>
      <id>42717100</id>
      <parentid>42655654</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Innerstream</username>
        <id>161472</id>
      </contributor>
      <origin>42717100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3503" sha1="r8mhxmxx9a099dsbkgyy1wny4843pip" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| IUPAC_name        = 
| image             = Estratetraenol.svg
| width             = 
| alt               = 
| image2            = 
| width2            = 
| alt2              = 
| imagename         = 
| drug_name         = Estratetraenol
| caption           =

&lt;!-- Clinical data --&gt;
| tradename         = 
| Drugs.com         = {{drugs.com-lat|monograph|Estratetraenol}}
| MedlinePlus       = 
| licence_EU        = 
| licence_US        = 
| DailyMedID        = 
| pregnancy_AU      = 
| pregnancy_US      = 
| pregnancy_category= 
| legal_AU          = 
| legal_CA          = 
| legal_UK          = 
| legal_US          = 
| legal_status      = 
| dependency_liability = 
| routes_of_administration =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
| bioavailability   = 
| protein_bound     = 
| metabolism        = 
| elimination_half-life =  
| excretion         =

&lt;!-- Identifiers --&gt;
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number        = 1150-90-9
| CAS_supplemental  = 
| ATCvet            = 
| ATC_prefix        = none
| ATC_suffix        = 
| ATC_supplemental  = 
| PubChem           = 101988
| PubChemSubstance  = 
| IUPHAR_ligand     = 
| DrugBank_Ref      = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank          = 
| ChemSpiderID_Ref  = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID      = 
| UNII_Ref          = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII              = 
| KEGG_Ref          = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG              = 
| ChEBI_Ref         = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI             = 
| ChEMBL_Ref        = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL            = 
| synonyms          =

&lt;!-- Chemical data --&gt;
|C=18 |H=22 |O=1 
| molecular_weight  = 254,367
| smiles            = C[C@]12CC[C@H]3[C@@H](CCc4cc(O)ccc34)[C@@H]1CC=C2
| StdInChI          = 1S/C18H22O/c1-18-9-2-3-17(18)16-6-4-12-11-13(19)5-7-14(12)15(16)8-10-18/h2,5,7,9,11,15-17,19H,3-4,6,8,10H2,1H3/t15-,16-,17+,18+/m1/s1
| StdInChIKey_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI_comment  = 
| StdInChIKey       = CRMOMCHYBNOFIV-BDXSIMOUSA-N
| StdStdInChI_Ref   = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| density           = 
| melting_point     = 
| melting_high      = 
| melting_notes     = 
| boiling_point     = 
| boiling_notes     = 
| solubility        = 
| specific_rotation = 
| sec_combustion    = 
}}
'''Estratetraenol''' je [[organsko jedinjenje]], koje sadrži 18 [[atom]]a [[ugljenik]]a i ima [[Molekulska masa|molekulsku masu]] od 254,367 [[Jedinica atomske mase|''Da'']].
		
== Osobine ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Osobina !! Vrednost
|-
| [[Vodonična veza|Broj akceptora vodonika]] || 1
|-
| [[Vodonična veza|Broj donora vodonika]] || 1
|-
| [[Geometrija molekula|Broj rotacionih veza]] || 0
|-
| [[Particioni koeficijent]]&lt;ref&gt;{{cite doi/10.1021/jp980230o|noedit}}&lt;/ref&gt; (''ALogP'') || 4,5
|-
| [[Rastvorljivost]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11749573|noedit}}&lt;/ref&gt; (''logS'', log(''mol/L'')) || -5,4
|-
| [[Polarna površina molekula|Polarna površina]]&lt;ref&gt;{{cite pmid|11020286|noedit}}&lt;/ref&gt; (''PSA'', [[Angstrem (jedinica)|''Å''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;]]) || 20,2 
|}

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{GoodmanGilman10th}}
* {{FoyePrinciplesMedChem6th}}
{{refend}}
== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
{{Commonscat-lat|Estratetraenol}}
* [http://www.drugbank.ca/drugs/ Estratetraenol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180905220825/https://www.drugbank.ca/drugs |date=2018-09-05 }}

[[Kategorija:Alkoholi]]
[[Kategorija:Steroidi]]</text>
      <sha1>r8mhxmxx9a099dsbkgyy1wny4843pip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nefazodon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1236514</id>
    <revision>
      <id>42717047</id>
      <parentid>42507973</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4436" sha1="8nrvgy6w9vko5y07s5xpk64eilgsjuy" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| verifiedrevid = 462258980
| IUPAC_name = 1-(3-[4-(3-hlorofenil)piperazin-1-il]propil)-3-etil-4-(2-fenoksietil)-1''H''-1,2,4-triazol-5(4''H'')-on
| image = Nefazodone.svg
| width =
| image2 = Nefazodone ball-and-stick model.png
| width2 =

&lt;!--Clinical data--&gt;
| tradename =  
| Drugs.com = {{drugs.com-lat|monograph|nefazodone-hydrochloride}}
| MedlinePlus = a695005
| pregnancy_category = C
| legal_status = Rx-only
| routes_of_administration = Oralnot

&lt;!--Pharmacokinetic data--&gt;
| bioavailability = 20% (promenljiva)
| protein_bound = &gt;99%
| metabolism = [[jetra|Hepatički]] (aktivni [[metabolit]]i, uključujući [[1-(3-hlorofenil)piperazin|mCPP]])&lt;ref name=Lexi-Comp&gt;{{cite web |url=http://www.merck.com/mmpe/lexicomp/nefazodone.html |title=Nefazodone |date=September 2008 |author=Lexi-Comp |work=The Merck Manual Professional}} Retrieved on November 29, 2008.&lt;/ref&gt;
| elimination_half-life = 2–4 sato
| excretion = Urin (55%), fekalije (20–30%)

&lt;!--Identifiers--&gt;
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number = 83366-66-9
| ATC_prefix = N06
| ATC_suffix = AX06
| PubChem = 4449
| IUPHAR_ligand =
| DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}}
 | DrugBank = DB01149
| ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 4294
| UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 59H4FCV1TF
| KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D08257
| ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 7494
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 623

&lt;!--Chemical data--&gt;
| C=25 | H=32 | Cl=1 | N=5 | O=2 
| molecular_weight = 470,01 g/mol
| smiles = Clc4cccc(N3CCN(CCCN1/N=C(\N(C1=O)CCOc2ccccc2)CC)CC3)c4
| InChI = 1/C25H32ClN5O2/c1-2-24-27-31(25(32)30(24)18-19-33-23-10-4-3-5-11-23)13-7-12-28-14-16-29(17-15-28)22-9-6-8-21(26)20-22/h3-6,8-11,20H,2,7,12-19H2,1H3
| InChIKey = VRBKIVRKKCLPHA-UHFFFAOYAP
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C25H32ClN5O2/c1-2-24-27-31(25(32)30(24)18-19-33-23-10-4-3-5-11-23)13-7-12-28-14-16-29(17-15-28)22-9-6-8-21(26)20-22/h3-6,8-11,20H,2,7,12-19H2,1H3
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = VRBKIVRKKCLPHA-UHFFFAOYSA-N
}}

'''Nefazodon''' (''Serzon'', ''Nefadar'') je [[antidepresiv]]. Njegova prodaja je prekinuta [[2003]]. u nekim zemljama zbog retke pojave [[hepatotoksičnost]]i (oštećenja jetra), koje može da dovede do potrebe za [[transplant jetra|transplantom jetre]], pa i smrti. Učestalos ozbiljnog oštećenja jetre je oko 1 na svakih 250.000 do 300.000 pacijenata godišnje.&lt;ref name=&quot;pi&quot;&gt;[http://www.rxlist.com/cgi/generic/nefaz.htm Rxlist.com: &quot;Nefazodone Prescribing Information&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080825023312/http://www.rxlist.com/cgi/generic/nefaz.htm |date=2008-08-25 }}, accessed 8 January 2007.]&lt;/ref&gt; Prodaja je prekinuta [[2004]]. u [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]] i [[Kanada|Kanadi]]. Nekoliko generičkih formulacija nefazodona je još uvek dostupno.&lt;ref name=&quot;fdaob&quot;&gt;[http://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/ob/docs/obdetail.cfm?Appl_No=020152&amp;TABLE1=OB_Disc ''FDA Orange Book''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303215605/http://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/ob/docs/obdetail.cfm?Appl_No=020152&amp;TABLE1=OB_Disc |date=2016-03-03 }}, accessed 15 January 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{Cite web |url=http://mentalhealth.about.com/od/psychopharmacology/a/serzone504.htm |title=About.com: &quot;Serzone Pulled from U.S. Market&quot;, accessed 15 January 2006. |access-date=2014-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121118233804/http://mentalhealth.about.com/od/psychopharmacology/a/serzone504.htm |archive-date=2012-11-18 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Hemija ==
Nefazadon je [[piperazin]]sko [[hemijsko jedinjenje|jedinjenje]] koje sadrži 1,2,4-triazol-3-onski prsten.

[[Datoteka:Nefazodone syn.png|800px]]

== Reference ==
{{Reflist|2}}

== Povezano ==
* [[Etoperidon]]
* [[Lubazodon]]
* [[Trazodon]]
* [[Vilazodon]]

== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}

{{-}}
{{Antidepresivi-lat}}
{{Adrenergici-lat}}
{{Dopaminergici-lat}}
{{Serotonergici-lat}}
{{Hipnotici i sedativi-lat}}

[[Kategorija:Inhibitori preuzimanja serotonina-norepinefrina]]
[[Kategorija:Lijekovi povučeni sa tržišta]]
[[Kategorija:Fenolni etri]]
[[Kategorija:Triazoli]]
[[Kategorija:Laktami]]
[[Kategorija:Ureje]]
[[Kategorija:Piperazini]]
[[Kategorija:Organohloridi]]</text>
      <sha1>8nrvgy6w9vko5y07s5xpk64eilgsjuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orotična kiselina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1236754</id>
    <revision>
      <id>42717320</id>
      <parentid>42388567</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="p0o15n7jcg5fs1ip2ab71zqlfm4j5q6" xml:space="preserve">{{Drugbox-lat
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 265738220
| IUPAC_name = 1,2,3,6-tetrahydro-2,6-dioxo-4-pyrimidinecarboxylic acid
| image = Orotic acid.svg
| width = 150px
| image2 =
| width2 =
| CAS_number_Ref = {{cascite|correct|}}
| CAS_number = 65-86-1
|  CASNo_Ref = {{cascite}}
| ATC_prefix = none
| ATC_suffix = 
| ATC_supplemental = 
| PubChem = 967
| IUPHAR_ligand =
| ChEMBL_Ref =
| ChEMBL =
| DrugBank_Ref =
| DrugBank = EXPT02447
| C=5 | H=4 | N=2 | O=4
| molecular_weight = 156.10 g/mol
| smiles =
| InChI  =
| InChIKey  =
| StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|  StdInChI = 1S/C5H4N2O4/c8-3-1-2(4(9)10)6-5(11)7-3/h1H,(H,9,10)(H2,6,7,8,11)
| StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}}
|  StdInChIKey = PXQPEWDEAKTCGB-UHFFFAOYSA-N
| bioavailability = 
| protein_bound = 
| metabolism = 
| elimination_half-life = 
| pregnancy_category = 
| legal_status = 
| routes_of_administration = 
}}
'''Orotična kiselina''' je [[heterociklično jedinjenje|heterociklična]] [[kiselina]]. Ona je isto tako poznata kao '''pirimidin karboksilna kiselina'''. Nekad se verovalo da je ona deo [[vitamin B]] kompleksa i nazivana je '''vitamin B&lt;sub&gt;13&lt;/sub&gt;'''. U današnje vreme je poznato da ona nije [[vitamin]], i da može biti proizvedena u telesnoj [[intestinalna flora|intestinalnoj flori]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vitamin B13 (Orotic Acid) |url=http://www.dietandfitnesstoday.com/vitaminB13.php |access-date=2014-04-05 |archive-date=2014-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140210100453/http://www.dietandfitnesstoday.com/vitaminB13.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Husebye&quot;&gt;{{cite journal |author=Husebye E, Skar V, Høverstad T, Melby K |title=Fasting hypochlorhydria with gram positive gastric flora is highly prevalent in healthy old people |journal= Gut |volume=33 |issue= |pages=1331-1337 |year=1992 |pmid= |doi=10.1136/gut.33.10.1331 |url=http://gut.bmj.com/content/33/10/1331.abstract }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Greenbaum&quot;&gt;{{cite journal |author=Greenbaum SB |title=Orotic acid antagonist: &quot;6-Uracilsulfonic Acid, a Sulronic Acid Analog of Orotic Acid |journal=J. Am. Chem. Soc. |volume=76 |issue=23 |pages=6052–6054 |year=1954 |pmid= |doi= |url= }}&lt;/ref&gt;

Soli, orotati, se nekad koriste kao [[mineralni nosač]]i u nekim [[dijetarnim suplementima]], da poveća njihovu [[bioraspoloživost]]. [[Litijum orotat]] je najfrekventnije korišćen u tom pogledu.

== Bolesti orotične kiseline ==
Nagomilavanje orotične kiselina može dovesti do [[orotička acidurija|orotičke acidurije]]. To može biti simptom uvećanja količine [[amonijak]]a usled [[metabolička oboljenja|metaboličkih oboljenja]], kao što je poremećaj [[ciklus ureje|ciklusa ureje]].

Kod [[nedostatak ornitin transkarbamilaza|nedostatka ornitin transkarbamilaze]], poremećaju ciklusa ureje, višak karbamoil fosfata se konvertuje u orotičnu kiselinu. To tipično dovodi do povećane ekskrecije urinarne orotićne kiseline, zato što ona nije odgovarajuće korišćena te se mora eliminisati.

Orotična kiselina može biti mutagena (prouzrokovati [[mutacija|mutacije]]) i somatičkim ćelijama sisara. Ona je takođe mutagena za [[bakterija|bakterije]] i [[kvasac]].

== Povezano ==
* [[Biosinteza pirimidina]]
* [[Dihidroorotat dehidrogenaza]]

== Literatura ==
{{Reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Medicina|Hemija}}
* {{MeSH name|Orotic+Acid}}
* [http://www.ggc.org/Diagnostics/Biochemical/orotic_acid.htm Pregled na ggc.org]
* [http://www.greatvistachemicals.com/vitamins-vitamin/orotic-acid.html Pregled na greatvistachemicals.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407065724/http://www.greatvistachemicals.com/vitamins-vitamin/orotic-acid.html |date=2010-04-07 }}
* [https://web.archive.org/web/20230213003723/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja01652a056 Potencijalni metabolički antagonist]
{{-}}
{{Nukleotidni metabolički intermedijeri-lat}}
{{Vitamini-lat}}

[[Kategorija:Vitamini]]
[[Kategorija:Pirimidini]]</text>
      <sha1>p0o15n7jcg5fs1ip2ab71zqlfm4j5q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natrijum askorbat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1265022</id>
    <revision>
      <id>42717038</id>
      <parentid>42694165</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="j9szvy0tw0gfub9k6vzce3chd9kkxnz" xml:space="preserve">{{chembox-lat
| Verifiedfields = 
| UNII_Ref = {{fdacite|changed|FDA}}
| UNII = S033EH8359
| verifiedrevid = 414219642
| Reference = &lt;ref&gt;[https://www.sigmaaldrich.com/US/en/product/aldrich/268550 (+)-Sodium L-ascorbate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220301223159/https://www.sigmaaldrich.com/US/en/product/aldrich/268550 |date=2022-03-01 }} at Sigma-Aldrich&lt;/ref&gt;
| Name = Natrijum &lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-askorbat
| ImageFile = sodium ascorbate.png
| ImageSize = 200px
| IUPACName = Natrijum (2''R'')-2-[(1''S'')-1,2-dihidroksietil]-4-hidroksi-5-okso-2''H''-furan-3-olat
| OtherNames = Mononatrijum askorbat; E301
| Section1 = {{Chembox Identifiers-lat
|  Abbreviations = 
| CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}}
| CASNo = 134-03-2
| PubChem = 23667548
| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 591665
| SMILES = OC1=C([O-])[C@]([C@@H](O)CO)([H])OC1=O.[Na+]
}}
| Section2 = {{Chembox Properties-lat
|  Formula = 
| C=6|H=7|Na=1|O=6 
| Appearance = 
| Density = 
| MeltingPt = 220&amp;nbsp;°C (razlaže se)
| BoilingPt = 
| Solubility = }}
| Section3 = {{Chembox Hazards-lat
| MainHazards = 
| FlashPt = 
| Autoignition = }}
}}

'''Natrijum askorbat''' je u većoj meri [[Bioraspoloživost|biodostupan]] od [[vitamin C|vitamina C]], te se može koristiti kao alternativa [[askorbinska kiselina|askorbinske kiseline]]. Molekulska formula ovog [[hemijsko jedinjenje|hemijskog jedinjenja]] je C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;NaO&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;. [[Natrijum]]ska [[so]] [[askorbinska kiselina|askorbinske kiseline]] (vitamina C) je poznata kao [[mineralni askorbat]]. Natrijum askorbat normalno sadrži 131&amp;nbsp;mg natrijuma po 1,000&amp;nbsp;mg of askorbinske kiseline.

Kao [[Prehrambeni aditivi|prehrambeni aditiv]], on ima [[E broj]] E301 i koristi se kao [[antioksidans]] i [[regulator kiselosti]]. On je odobren za upotrebu kao prehrambeni aditiv između ostalog u [[Evropska unija|EU]]&lt;ref&gt;UK Food Standards Agency: {{cite web |url=http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist |title=Current EU approved additives and their E Numbers |accessdate=27. 10. 2011. |archive-date=2010-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007124435/http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]&lt;ref&gt;US Food and Drug Administration: {{cite web |url=http://www.fda.gov/Food/FoodIngredientsPackaging/FoodAdditives/ucm191033.htm#ftnT |title=Listing of Food Additives Status Part II |accessdate=27. 10. 2011. |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108002304/http://www.fda.gov/Food/FoodIngredientsPackaging/FoodAdditives/ucm191033.htm#ftnT |archive-date=2011-11-08 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, [[Australija|Australiji]] i [[Novi Zeland|Novom Zelandu]].&lt;ref&gt;Australia New Zealand Food Standards Code}{{cite web |url=http://www.comlaw.gov.au/Details/F2011C00827 |title=Standard 1.2.4 - Labelling of ingredients |accessdate = 27. 10. 2011.}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{Portal-lat|Hemija}}
* [http://lpi.oregonstate.edu/ss01/bioavailability.html Biodostupnost različitih formi vitamina C]

[[Kategorija:Askorbati]]
[[Kategorija:Prehrambeni aditivi]]
[[Kategorija:Jedinjenja natrijuma]]
[[Kategorija:Vitamin C]]
[[Kategorija:Provitamini]]</text>
      <sha1>j9szvy0tw0gfub9k6vzce3chd9kkxnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ortopedska pomagala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1355344</id>
    <revision>
      <id>42717322</id>
      <parentid>42309510</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8593" sha1="0xippnu58rkl66vvihh8q38ua7j288j" xml:space="preserve">{{Medicinska oprema |
  Naziv           = Ortopedska pomagala |
  Slika           = Orthese.JPG|
  Tekst uz sliku  = Ortopedsko pomagalo za kičmeni stub|
  Primena         = ''[[Ortopedija]], [[Fizijatrija]]'' |
}}
'''Ortopedska pomagala''' su tehničke sprave koje služe uspostavljanju i popravljanju oštećenja lokomotornog sistema, korekciji estetskih nedostataka tela i pružaju pomoć invalidnim licima i obaljanju fizioloških pokreta i kretanju.

== Podela ==
==== Proteze ====
[[Datoteka:Tammy Duckworth wheelchair.jpg|desno|mini|245p|Proteze na donjim udovima]]
{{Glavni članak|Proteza}}
[[Proteza]] od [[grčki|grčke]] reči ({{jez-gr|πρόσθεσις}}, „dodatak“), je tehnička sprava (pomagalo), koja treba da funkcionalno i estetski nadomeste deo tela koji nedostaje, najčešće nedostajući ud ili deo uda (ekstremiteta), pa se prema toj nameni dele na;

'''Proteze za [[ruka|gornje udove]]''' 
# estetska proteza šake;
# podlakatna (transradijalna) estetska proteza;
# podlakatne (transradijalne) mehaničke proteze sa ugrađenom šakom;
# nadlakatna (transhumeralna) estetska proteza;
# nadlakatne (transhumeralne) mehaničke proteze;
# estetska proteza posle dezartikulacije ramena.

'''Proteze za [[noga|donje udove]]''' 
# proteza za stopalo;
# potkolene (transtibijalne) proteze;
# proteze posle dezartikulacije kolena;
# natkolene (transfemoralne) proteze;
# proteza posle dezartikulacije kuka.

[[Proteza]] se obično koriste za zamenu delova tela nakon [[povreda]] (traume) ili za zamenu nedostajućih delova tela od rođenja (kongenitalne anomalije udova) ili kao dodatak ili nadoknada oštećenim delovima tela nakon operativnih zahvata (zbog tumora gangrene itd).

Funkcionalni delovi proteze su; 
* ''kontaktno ležite'', preko koga je ceo patrljak u kontaktu sa protezom.
* ''moduli ili nosive jedinice proteze'', koji su međusobno povezani mehanički podesivim zglobovima. Moduli su građeni uglavnom od čelika, a ležišta od plastike i silikona, koji jako dobro prianja, ali je i skup.
* ''estetski deo ili obloga proteze'', prekriva nosivi deo proteze i svojim izgledom imitira prirodni ud.

==== Ortoze (ortotička sredstva) ====
[[Datoteka:Orthotics.jpg|desno|mini|245p|Ortoze]]
{{Glavni članak|Ortoza}}
 
[[Ortoza]] (ortotičko sredstvo) je ortopedsko pomagalo koje vodi, podupire, rasterećuje, fiksira (stabilizuje) ili ispravlja postojeći deo tela, i pomaže ili kontroliše lokone funkcije (statički, dinamički) kod različitih tipova oštećenja lokomotornog aparat.&lt;ref&gt;{{hr}}[http://www.plivazdravlje.hr/medicinski-leksikon/442/Ortoza?plivahealth%5Bterm%5D=442 Medicinaski leksikon Pliva Zagreb], Pristupljeno 08/2010.&lt;/ref&gt;

Ortoze se izrađuju od niskotemperaturnih termoplastičnih materijala, od visokotemperaturnih termoplastičnih materijala i od karbonskih vlakana i metala, ali su najčešće izrađuju kombinovanom primenom više vrsta materijala (fleksibilnijijih ili čvršći materijala) u zavisnosti od njihove namene.

Izbor ortoze određen je biomehanikom funkcionalnog deficita i zato se prema njihovoj nameni dele na korektivne i stabilizacione;
* ''Korektivne ortoze'', se primenjuju za lečenje deformiteta i njihovu delimičnu ili potpune korekciju i/ili zaustavljanje njihove delje progresije. 
* Stabilizacione ortoze, se primenjuju za potporu ugroženom delu tela.

==== Ortopedske cipele ====

Ortopedske [[cipele]] su specijalno dizajnirana i po meri [[bolesnik]]a (individualnom otisku stopala) izrađena medicinska obuća koja se primenjuje kod [[bolest]]i ili deformiteta [[stopalo|stopala]], kod kojih bolesnici ne mogu da koriste konfekcijsku obuću. Ortopedske cipele sa ulošcima propisuje lekar - specijalista [[fizikalna medicina|fizikalne medicine]] i [[ortoped]], ili vaskularni [[hirurg]] (kod [[elefantijaza|elefantijaze]]).

Indikacije za propisivanje ortopedskih cipela su;
* {{jez-lat|Pes equinus}}
* {{jez-lat|Pes equinovarus}}
* Udubljeno stopalo - {{jez-lat|Pes excavatus}}
* {{jez-lat|Talus verticalis}}
* {{jez-lat|Pes adductus}}
* Paralitično stopalo - {{jez-lat|Pes paralyticus}}
* Skraćenje noge od 1,5&amp;nbsp;cm i više kod dece (do 18 godina) i od 2,5&amp;nbsp;cm i više kod odraslih
* Ukočen gornji nožni zglob ili više drugih zglobova stopala
* Izrazite trofičke promene sa ulceracijama stopala, neurogenom artropatijom ili elefantijaza
* Teška deformacija stopala i gležnja nakon loše saniranog preloma, zbog čega nije moguće korišćenje konfekcijske obuće
* {{jez-lat|Hallux valgus superductus}}
* {{jez-lat|Digitus superductus I, II i V prsta stopala}}
* Teške zapaljenjske i destruktivne promene kod reumatoidnog artritisa stopala ili gornjeg nožnog zgloba, zbog čega nije moguće korišćenje konfekcijske obuće
* Nedostatak palca ili tri prsta stopala, ili manjak dela nožja ili donožja, kada se ne koristi proteza
* Ortopedske cipele kao sastavni deo ortoze
* Ortopedska cipela, unutrašnja (&quot;U“ cipela)
Rokovi trajanja ortopedskih cipela zavise od starosne dobi bolesnika. Za mlade do 18 godina rok trajanja ortopedskih cipela je 12 meseci, a stariji od 18 godina cipele menjaju na godinu i po dana.&lt;ref&gt;[http://www.rzzo.rs/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=133&amp;Itemid=231 Ortopedske cipele na sajtu www.rzzo.rs]&lt;/ref&gt;

==== Ortopedska pomagala za bandažu ====

==== Ostala ortopedska pomagala ====
[[Datoteka:Ortopedski ulošci.jpg|mini|desno| 245p| Ortopedski ulošci]]
'''Ortopedski ulošci'''; služe za korekciju spuštenog svoda stopala. Smanjeno kretanje, neprikladna obuća, hod i sportovi na tvrdim podlogama, produženje života, povećano opterećenje na radu, samo su neki od uzroka mikrotrauma, kojima je pri hodu izloženo stopalo savremenog čoveka, a one se sa stopala prenose na kolena, kukove i kičmu. Zato cipele uvek moraju pratiti težište tela a ortopedski ulošci kao saastavni deo obuće smanjiti dejstvo tih mikrotrauma na sistem za kretanje čoveka.

Najčešće indikacije za primenu uložaka su:
* [[Ravno stopalo]] - {{jez-lat|pes planovalgus}}
* Udubljeno stopalo - {{jez-lat|pes excavatus}} 
* [[sport|Sportske aktivnosti]] 
* [[Dijabetesno stopalo]] 
* Bolnost prednjeg dela stopala - {{jez-lat|metatarsalgia}}
* Petni trn - {{jez-lat|calcar calcanei}}
[[Datoteka:Electric scooter on Taiwan Pride 2006.jpg|mini|desno|150p|Elektromotorna invalidska kolica]]
'''Štapovi'''; su specijalno dizajnirana pomagala, od drveta metala plastike ili kombinacije ovih materijala, koja omogućavaju lakše kretanje (zbog starosti, uvećane težine tela, sa protezom itd). Štapovi mogu biti jednostavni sa jednim krakom ili radi veće stabilnosti pri kretanju sa 3 i 4 kraka.

Nose se uvek u suprotnoj ruci od bolesne noge. Vrsta oblik i dužina štapa propisuju se individualno prema visini bolesnika i nameni.

'''Štake'''; se kao pomagalo koriste umesto štapova jer pružaju bolje rasterećenje nego štapovi. Mogu biti podlakatne ili potpazušne. Kad je god to moguće preporučuje se primena podlakatnih štaka.

'''Ortopedske hodalice'''
 
'''Invalidska kolica'''; su specijalno konstruisana kolica na ručni ili električni pogon koja su namenjena nepokretnim bolesnicima koji nemaju mogućnost hodanja zbog prirode bolesti. Kod očuvanih pokreta ruku bolesnicima se propisuju kolica na ručni pogon a kod kvadriplegije motorna kolica, čije upravljanje se vrši pomoću udaha ili na komandu izdatu glasom. Bolesnici sa hemiplegijom kolica pokreću zdravom rukom i nogom. Diminzije i oblik sedišta, naslona i oslonca za noge i ruke na kolicima mora biti individualno prilagođen bolesniku.
* Vrste invalidskih kolica;
# invalidska kolica na ručni pogon
# invalidska kolica na električni pogon
# dečja kolica

== Povezano ==
* [[Proteza]]
* [[Ortoza]]
* [[Invalidska kolica]]
* [[Ortopedski ulošci]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.orthopoint.de/beinorthesen_kniegelenke.html Orthopoint Netzwerk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113114851/http://www.orthopoint.de/beinorthesen_kniegelenke.html |date=2008-01-13 }}
* [http://www.ottobockus.com/cps/rde/xchg/ob_us_en/hs.xsl/index.html Otto Bock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110422060238/http://ottobockus.com/cps/rde/xchg/ob_us_en/hs.xsl/index.html |date=2011-04-22 }}
* [https://web.archive.org/web/20140801084255/http://www.bauerfeindbraces.com/ Bauerfeindbraces]
* [http://www.bauerfeind.com/html_de/aktuelles/news.html Bauerfeind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806001849/http://www.bauerfeind.com/html_de/aktuelles/news.html |date=2010-08-06 }}

[[Kategorija:Ortopedija]]</text>
      <sha1>0xippnu58rkl66vvihh8q38ua7j288j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oreksin-A</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1355356</id>
    <revision>
      <id>42717313</id>
      <parentid>42674226</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="tnjarezpsmo7qezvg9xnkt3tdapc3tf" xml:space="preserve">'''Oreksin A''', ili ''hipokretin-1'', je prirodni, visoko pobuđivački, [[neuropeptid]] koji se oslobađa iz [[hipotalamus]]a.&lt;ref name=&quot;pmid12806206&quot;&gt;{{cite journal | author = Sakurai T | title = Orexin: a link between energy homeostasis and adaptive behaviour | journal = Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care | volume = 6 | issue = 4 | pages = 353–60 |date=July 2003 | pmid = 12806206 | doi = 10.1097/01.mco.0000078995.96795.91 | url = http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=1363-1950&amp;volume=6&amp;issue=4&amp;spage=353 | issn =  | accessdate = 2011-04-24 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Kao [[Farmaceutska industrija|farmaceutski]] lek, oreksin A se najčešće koristi u obliku nazalnog spreja. Oreksin A se suprotstavlja intelektualnim nedostacima i menjati [[metabolizam]] [[mozak|mozga]], koji se sreće kod [[Deprivacija spavanja|neispavanih]] osoba.

== Nuspojave ==
Do sada upotreba oreksina A na laboratorijskim životinjama nije pokazala negativne nuspojave. Pozitivne nuspojave ovog leka su poboljšanje kognitivnih sposobnosti i funkcionalnosti u neispavanom stanju. Upotreba oreksina A takođe povećava uzbuđenje, budnost, pažnju, i mišićni tonus. Oreksin A nema efekta na test subjekte koji su ispavani. Studije i testiranje ovog leka su prilično novi i do sad nije korišten na čoveku. Smatra se da je najvažnija moguća nuspojava oreksina A suzbijanje efekata [[narkolepsija|narkolepsije]].&lt;ref name=Wired&gt;{{cite web | author = Alexis Madrigal | title = Snorting a Brain Chemical Could Replace Sleep | publisher = Wired | url = http://www.wired.com/science/discoveries/news/2007/12/sleep_deprivation | date = 2007-12-28 | accessdate = 25. 01. 2008. | archive-url = https://web.archive.org/web/20080513123233/http://www.wired.com/science/discoveries/news/2007/12/sleep_deprivation | archive-date = 2008-05-13 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Structure ==
Oreksin-A je [[peptid]] koji sadrži 33 aminokiselina. Njegov [[N-terminus|N-terminalni]] ostatak je piroglutamin. Ovaj peptid ima dva intramolekulska [[disulfidna veza|disulfidna mosta]] između ostataka u pozicijama 6 i 12, i 7 i 14.

== Povezano ==
* [[Oreksin]]
* [[Modafinil]]

== Literatura ==
{{reflist|2}}
{{-}}
{{Neuropeptidi}}
{{Neurotransmiteri}}
{{Neuropeptidni ligandi}}

[[Kategorija:Neuropeptidi]]</text>
      <sha1>tnjarezpsmo7qezvg9xnkt3tdapc3tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Landshut</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1358404</id>
    <revision>
      <id>42717326</id>
      <parentid>4747737</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>806</id>
      </contributor>
      <comment>Zamjenjujem datoteku Wappen_Landkreis_Landshut.svg datotekom [[:File:DEU_Landkreis_Landshut_COA.svg|DEU_Landkreis_Landshut_COA.svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]</comment>
      <origin>42717326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="n0750gja1365xo7n6t2umkq7fw4n2bq" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Landshut
|title = Nezavisni gradovi i opštine u okrugu [[Okrug Landshut|Landshut]]
|image= [[Datoteka:DEU Landkreis Landshut COA.svg|40px|levo|Grb okruga Landshut]]
|state = &lt;includeonly&gt;{{{state|collapsed}}}&lt;/includeonly&gt;

| group1 = 
|  list1 = [[Adlkofen]]{{*}} [[Altfraunhofen]]{{*}} [[Aham]]{{*}} [[Bajrbah]]{{*}} [[Bodenkirhen]]{{*}} [[Vajmil]]{{*}} [[Vurmsham]]{{*}} [[Gajzenhauzen]]{{*}} [[Gercen]]{{*}} [[Ergolding]]{{*}} [[Ergoldsbah]]{{*}} [[Esenbah]]{{*}} [[Krening]]{{*}} [[Kumhauzen]]{{*}} [[Niderajhbah]]{{*}} [[Nojfraunhofen]]{{*}} [[Oberzisbah]]{{*}} [[Postau]]{{*}} [[Pfefenhauzen]]{{*}} [[Filsbiburg]]{{*}} [[Filshajm]]{{*}} [[Hoentan]]{{*}} [[Šalkham]]

}}&lt;includeonly&gt;
[[Kategorija:Opštine u okrugu Landshut]][[Kategorija:Opštine u Bavarskoj]]
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Kategorija:Šabloni za okruge u Nemačkoj]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0750gja1365xo7n6t2umkq7fw4n2bq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova Francuska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1359229</id>
    <revision>
      <id>42717190</id>
      <parentid>41074373</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="dkn9nwcz5l5c2ac9jbusuuyci6229b4" xml:space="preserve">[[Datoteka:New France (orthographic projection).svg|thumb|desno|300px|Nova Francuska 1534-1763.]]

'''Nova Francuska''' ({{jez-fr|Nouvelle-France}}) je područje u [[Severna Amerika|Sjevernoj Americi]] koji je kolonizovala [[Francuska]] oko [[1534]], kada je [[Žak Kartje|Žak Kartije]] istraživao rijeku [[Sen Loren]] do predaje čitave kolinije [[Kraljevstvo Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] i [[Španija|Španiji]]. Na svom teritorijalnom vrhuncu [[1712]]. godine, prije [[Sporazum u Utrehtu|sporazuma u Utrehtu]], teritorija se prostirala od [[Njufaundlend]]a do [[Stenovite planine|Stenovitih planina]], te od [[Zaliv Hadson|Hadsonovog]] do [[Meksički zaliv|Meksičkog zaliva]]. Teritorija je bila podijeljena u pet [[kolonija]], od kojih je svaka imala svoju vlastitu upravu: [[Kanada (Nova Francuska)|Kanada]], [[Akadija]], [[Zaliv Hadson|Hadsonov zaliv]], [[Njufaundlend]] ([[Plasentija]])&lt;ref&gt;[http://www.heritage.nf.ca/exploration/french.html -{The French Settlement of Placentia}-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091013081337/http://www.heritage.nf.ca/exploration/french.html |date=2009-10-13 }}, Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt; i [[Luizijana (Nova Francuska)|Luizijana]]. Sporazumom iz Utrehta Francuska je izgubila kolonije Arkadiju, Hadsonov zaliv i Njufaundlend, dok je umesto Akadije uspostavljena nova kolonija [[Kejp Breton|Il Rojal]] ({{jez-fr|Île Royale}}).&lt;ref&gt;-{Control and Order in French Colonial Louisbourg, 1713-1758, Andrew John Bayly Johnston, 2001, MSU Press}-. pp. 8—9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.fortressoflouisbourg.ca/ArchaeologyE/SiteInformation.html#HistoryFortress -{Louisbourg Archaeology Program 2009, Project Information — History of Louisbourg (1713—1758)}-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090806070628/http://www.fortressoflouisbourg.ca/ArchaeologyE/SiteInformation.html#HistoryFortress |date=2009-08-06 }}, Pristupljeno 15. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Nouvelle-France map-en.svg|thumb|desno|300px|Nova Francuska 1750.]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|New France}}

{{klica-istorija}}

[[Kategorija:Bivše francuske kolonije]]</text>
      <sha1>dkn9nwcz5l5c2ac9jbusuuyci6229b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greußen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1361399</id>
    <revision>
      <id>42717209</id>
      <parentid>42530848</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gliwi</username>
        <id>135182</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:DEU Greußen COA.png]] → [[File:DEU Greußen (Greußen) COA.svg]] PNG → SVG</comment>
      <origin>42717209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="oezcbkgdfdicov6qki5p0ka3nyppfpf" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Grojsen
 | izvorni_naziv       = ''Greußen''
 | slika               = 
 | opis_slike          = Grojsen
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = DEU Greußen (Greußen) COA.svg
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Tiringija]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 3.824&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 199
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 19,2
 | gšir                = 51.22917
 | gduž                = 10.9475
 | nadmorska_visina    = 162
 | registarska_oznaka  = KYF
 | pozivni_broj        = 03636
 | poštanski_kod       = 99718
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.greussen.de/ www.greussen.de]
 | gradonačelnik       = ''Joachim Steinmetz''
 | stranka             = SPD
 | ije                 = da
 }}

'''Grojsen''' ({{jez-nem|Greußen}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 50 opštinskih središta okruga [[Okrug Kifhojzer|Kifhojzer]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 3.824 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16065023.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Greußen in KYF.png|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Kifhojzer]]
Grojsen se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Kifhojzer. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 162 metra. Površina opštine iznosi 19,2&amp;nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 3.824 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 199 stanovnika/km².

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Greußen}}

* [http://www.greussen.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Kifhojzer}}

[[Kategorija:Gradovi u Tiringiji|Grojsen]]</text>
      <sha1>oezcbkgdfdicov6qki5p0ka3nyppfpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nessa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1367753</id>
    <revision>
      <id>42717126</id>
      <parentid>42553329</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3655" sha1="j71uv4oylb0tww23rsbejqj645u1g3n" xml:space="preserve">{{Grad u Nemačkoj
 | naziv               = Nesa
 | izvorni_naziv       = ''Nessa''
 | slika               = 
 | opis_slike          = 
 | gradska_zastava     = 
 | grb                 = Wappen_Nessa.png
 | država              = [[Njemačka]]
 | pokrajina           = [[Saksonija-Anhalt]]
 | lokacija            = 
 | osnivanje           = 
 | stanovništvo        = 931&lt;ref&gt;Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;
 | gustina             = 66
 | aglomeracija        = 
 | površina            = 14,0
 | gšir                = 51.14972
 | gduž                = 12.01667
 | nadmorska_visina    = 178
 | registarska_oznaka  = BLK
 | pozivni_broj        = 034443
 | poštanski_kod       = 06682
 | dan_grada           = 
 | veb-strana          = [http://www.teucherner-land.de/ www.teucherner-land.de]
 | gradonačelnik       = ''Dietmar Böhme''
 | stranka             = 
 | ije                 = da
 }}

'''Nesa''' ({{jez-nem|Nessa}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Saksonija-Anhalt]]. Jedno je od 43 opštinska središta okruga [[Okrug Burgenland|Burgenland]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 931 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 15084365.

== Geografski i demografski podaci ==
[[Datoteka:Nessa_in_BLK.svg|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Burgenland]]
Nesa se nalazi u saveznoj državi [[Saksonija-Anhalt]] u okrugu Burgenland. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 178 metara. Površina opštine iznosi 14,0&amp;nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 931 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 66 stanovnika/km².

== Međunarodna saradnja ==
&lt;div style=&quot;width:30%&quot;&gt;
{{partnerstvo_gradova_zaglavlje}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Saint-Jean-Bonnefonds]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1996]]}}
{{partnerstvo_gradova_red|[[Saint Jean Bonnefonds]]|[[Francuska]]|partnerstvo|[[1996]]}}
{{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor&lt;ref&gt;[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Nessa&amp;dt_plz=&amp;dt_einwohnerzahl_min=&amp;dt_einwohnerzahl_max=&amp;dt_bundesland=&amp;aus_orgname=&amp;aus_plz=&amp;aus_land=&amp;aus_kontinent=&amp;partner_seit_von=&amp;partner_seit_bis=&amp;partner_form=&amp;submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.&lt;/ref&gt;}}
&lt;/div&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}}
* {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}}
* {{ShawUrbanHistoricalGeography}}
* {{HomeGermany}}
* {{HammDemographicChange}}
* {{BerghahnModernGermany}}
* {{KleinerAtlas}}
* {{GrosserAtlas}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{portal|Nemačka}}
{{Commonscat|Nessa}}

* [https://web.archive.org/web/20170706212056/http://www.teucherner-land.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}}
* [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}}
* [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}}
* [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}}

{{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Burgenland}}</text>
      <sha1>j71uv4oylb0tww23rsbejqj645u1g3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Landshut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1405196</id>
    <revision>
      <id>42717328</id>
      <parentid>42381921</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>806</id>
      </contributor>
      <comment>Zamjenjujem datoteku Wappen_Landkreis_Landshut.svg datotekom [[:File:DEU_Landkreis_Landshut_COA.svg|DEU_Landkreis_Landshut_COA.svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]</comment>
      <origin>42717328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="p1vri81lan8xmrx50q0jieffw3mdp1m" xml:space="preserve">'''Okrug Landshut''' ({{jez-nem|Landkreis Landshut, LA}}) je [[Nemački okruzi|okrug]] u [[Nemačka|nemačkoj]] državi [[Bavarska]]. Pripada regiji [[Donja Bavarska]]. Teritorija okruga sa svih strana okružuje grad [[Landshut]], gde je i sedište uprave okruga (sam grad je posebna administrativna jedinica). Kroz okrug protiče raka [[Izar]]. 

Površina okruga je 1 348,07 km². Krajem 2008. imao je 148.513 stanovnika koji žive u 35 naselja. 

&lt;gallery&gt;Image:DEU Landkreis Landshut COA.svg
Image:Lage des Landkreises Landshut in Deutschland.png
Image:Bavaria la.png&lt;/gallery&gt;

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Landkreis Landshut}}
* [http://www.landkreis-landshut.de/ Internet prezentacija okruga Landshut] 

{{DEFAULTSORT:Landshut}}
{{Bavarska}}

[[Kategorija:Bavarska]]
[[Kategorija:Okruzi Njemačke]]</text>
      <sha1>p1vri81lan8xmrx50q0jieffw3mdp1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nadmetanje Homera i Hesioda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1407254</id>
    <revision>
      <id>42717005</id>
      <parentid>42553280</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11177" sha1="o73dwrq7ul6sr74yx7qscqxdgtq86dk" xml:space="preserve">{{italictitle}}
[[Datoteka:Homer British Museum.jpg|thumb|Homerova bista, [[British Museum|Britanski muzej]]]]
[[Datoteka:Moreau, Gustave - Hésiode et la Muse - 1891.jpg|thumb|upright=1.2|Mladi Hesiod u pratnji Muze, [[Gustave Moreau]]]]
'''''Nadmetanje Homera i Hesioda''''' ({{lang-grc|Ἀγὼν Ὁμήρου καὶ Ἡσιόδου}}, često se citira i na [[Latinski jezik|latinskom]]: ''Certamen Homeri et Hesiodi'' ili samo ''Certamen'') naslov je jednog [[Starogrčka književnost|starogrčkog spisa]], pisanog mešavinom [[Proza|proze]] i [[Poezija|stiha]], koji govori o legendarnom pesničkom nadmetanju između [[Homer]]a i [[Hesiod]]a u gradu [[Halkida|Halkidi]] na [[Eubeja|Eubeji]], u kojem Hesiod na kraju pobeđuje i kao nagradu osvaja [[Tronožac (antika)|tronožac]], koji posvećuje [[Helikon|helikonskim]] [[Muza]]ma. Još u doba grčkog pisca [[Pausanija (pisac)|Pausanije]] (2. vek) posetiocima je u svetoj spilji Muza na planini Helikonu pokazivan jedan tronožac za koji se govorilo da predstavlja ovaj Hesiodov zavetni dar.&lt;ref&gt;[http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:9.31.3 Pausanija, ''Opis Helade'', IX, 31, 3.]&lt;/ref&gt; 

Sam Hesiod u u ''[[Poslovi i dani|Poslovima i danima]]'' govori o tome kako je kao nagradu na jednom pesničkom nadmetanju stekao tronožac i posvetio ga Muzama na Helikonu,&lt;ref&gt;[http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0020.tlg002.perseus-grc1:641-677 Hesiod, ''Poslovi i dani'', 650–659.]&lt;/ref&gt; premda neki sumnjaju u autentičnost tih stihova.&lt;ref&gt;Pausanija, ''Opis Helade'', knjiga II, prev. Zora Đorđević, Matica srpska, Beograd, 1994, komentar pod 3. uz IX, 31, str. 438.&lt;/ref&gt; U tim stihovima Hesiod govori o tome kako je morem putovao samo onda kad je iz [[Aulida|Aulide]] plovio u Halkidu da bi učestvovao na igrama priređenim povodom sahrane nekog [[Amfidamant]]a.{{sfn|Sironić|Salopek|1977|loc=str. 37}} [[Plutarh]] je tog Amfidamanta identifikovao s halkidskim junakom koji je poginuo u pomorskoj bici tokom [[Lelantinski rat|lelantinskog rata]], te je zaključio da taj deo pesme predstavlja kasniju [[Interpolacija|interpolaciju]] smatrajući da je Hesiod živeo pre lelantinskog rata. Moderni ispitivači prihvatili su Plutarhovu identifikaciju Amfidamanta, ali su odbacili njegov zaključak. Lelantinski rat vodio se između eubejskih [[Polis|polisa]] Halkide i [[Eretrija|Eretrije]] oko [[Lelantinska dolina|Lelantinske doline]], najverovatnije u nekom razdoblju tokom poslednje trećine 8. veka pne.,{{sfn|Easterling|Kenney|2002|loc=str. 93}} što se uklapa u danas prihvaćenu hronologiju za Hesioda. U tom slučaju, Hesiod je pobednički tronožac možda i dobio upravo za izvođenje svoje ''[[Teogonija|Teogonije]]'', pesme za koju se čini da bi mogla biti namenjena [[Aristokratija|aristokratskoj]] publici kakva se bi se okupila na pogrebnim svečanostima u Halkidi.{{sfn|West|1966|loc=str. 43–45}} Odatle verovatno potiče i izmišljena priča o Hesiodovom pesničkom nadmetanju s Homerom, koga Hesiod uopšte ne spominje.{{sfn|Sironić|Salopek|1977|loc=str. 37}} U ''Nadmetanju Homera i Hesioda'' Hesiod recituje odlomak iz ''Poslova i dana'' koji počinje stihom &quot;Kad [[Plejade]] izađu...&quot; Kralj Paned, koji je vodio nadmetanje, pobedu je dosudio Hesiodu, jer ovaj opeva zemljoradnju i mir, a Homer pokolj i rat.{{sfn|Sironić|Salopek|1977|loc=str. 37}}

== Datiranje i autorstvo ==

Tekst ''Nadmetanja'' koji je došao do nas svakako potiče iz 2. veka naše ere, s obzirom na to da se u 33. stihu spominje [[rimski car]] [[Hadrijan]]. [[Friedrich Nietzsche]] je pretpostavljao da je spis morao i ranije postojati u nekom izmenjenom obliku, a smatrao je da on zapravo potiče iz spisa ''Muzej'' sofiste [[Alkidamant]]a s kraja petog i početka četvrtog veka pne.&lt;ref&gt; Friedrich Nietzsche, &quot;Die Florentinischer Tractat über Homer und Hesiod&quot;, u: ''Rhetorica'' (Rheinisches museum für philologie) '''25''' (1870:528-40) i '''28''' (1873:211-49).&lt;/ref&gt; U međuvremenu su otkrivena tri [[Papirus|papirusna]] fragmenta koja potvrđuju tu teoriju.{{sfn|Koniaris|1971|loc= }}{{sfn| Renehan|1971|loc= }}{{sfn| Mandilaras|1992|loc= }} Jedan potiče iz 3. veka pne.,&lt;ref&gt;[[William Matthew Flinders Petrie|Flinders Petrie]], ''Papyri'', ed. [[John Pentland Mahaffy|Mahaffy]], 1891, pl. xxv.&lt;/ref&gt; jedan je iz 2. veka pne.&lt;ref&gt;Izvorno objavljen u B. Mandilaras,''Platon'' 42 (1990) 45-51.&lt;/ref&gt; (oba ova fragmenta sadrže tekst koji se uglavnom slaže s verzijom iz Hadrijanova doba), dok je treći iz drugog ili trećeg veka naše ere i predstavlja završetak Alkidamantova spisa ''O Homeru'' (University of Michigan Pap. 2754).&lt;ref&gt;[http://images.umdl.umich.edu/cgi/i/image/image-idx?rgn1=apis_inv;op2=And;rgn2=ic_all;op3=And;rgn3=ic_all;c=apis;q1=2754;back=back1152510816;size=50;subview=detail;resnum=1;view=entry;lastview=reslist;cc=apis;entryid=x-1622;viewid=2754V.TIF J. G. Winter, &quot;A New Fragment on the Life of Home&quot;, ''Transactions of the American Philological Association'' '''56''' (1925), str. 120-129]{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}).&lt;/ref&gt; 

Da poreklo ''Nadmetanja'' treba bar delom tražiti u [[Klasična Grčka|klasičnom razdoblju]]&lt;ref&gt;Dokaze za verziju ''Nadmetanja'' iz 5. veka pne. sažeo je N. J. Richardson, &quot;The contest of Homer and Hesiod and Alcidamas' ''Mouseion''&quot;, ''The Classical Quarterly'' New Series '''31''' (1981:1-10).&lt;/ref&gt; pokazuju najbolje dva stiha iz tog spisa koja se pojavljuju u [[Aristofan]]ovoj [[Grčka komedija|komediji]] ''[[Mir (Aristofan)|Mir]]''.&lt;ref&gt;[http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0019.tlg005.perseus-grc1:1270-1297 Aristofan, ''Mir'', 1282–1283.]&lt;/ref&gt; &quot;Svakako je lakše&quot;, napominje R. M. Rosen, &quot;pretpostaviti da je Aristofan citirao iz nekog već postojećeg teksta ''Nadmetanja'' nego da je Alkidamant preuzeo Aristofanove stihove za svoju priču o nadmetanju u ''Muzeju''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1003&amp;context=classics_papers |title=Ralph Mark Rosen. &quot;Aristophanes' ''Frogs'' and the ''Contest of Homer and Hesiod''&quot;, ''Transactions of the American Philological Association'' '''134'''.2, Autumn 2004:295-322. |access-date=2014-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230645/http://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1003&amp;context=classics_papers |archive-date=2016-03-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Rosen uočava i dublje uticaje koju je neka verzija ''Nadmetanja'' izvršila na Aristofanove ''[[Žabe (Aristofan)|Žabe]]'', te primećuje tradicionalni koncept nadmetanja u nadmudrivanju koje često uključuje [[Zagonetka|zagonetke]].

== Sadržaj ==
T. W. Allen, ''Oxford Classical Text of Homer'' (1912) u 5. tomu sadrži moderno izdanje grčkog teksta ''Nadmetanja''. Ovaj kratki spis&lt;ref&gt;U ovom izdanju ''Nadmetanje'' ima 338 stihova.&lt;/ref&gt; vrlo sažeto spominje život dvojice pesnika, njihovo poreklo i rođenje, a zatim opisuje samo nadmetanje. Oba su se pesnika nadmetala tako da je Hesiod kazivao stihove u kojima se nalazila neka protivrečnost, a Homer je morao dodati stih kojim se ta protivrečnost ukida, na primer:

:Hesiod: οὗτος ἀνὴρ ἀνδρός τ' ἀγαθοῦ καὶ ἀναλκιδός ἐστι
::: Ovaj je čovek sin junaka strašljiva mnogo
:Homer: μητρός, ἐπεὶ πόλεμος χαλεπὸς πάσῃισι γυναιξίν.
::: majka je njemu, nijedna jer žena ne ljubi rata.
:Hesiod: ὣς οἳ μὲν δαίνυντο πανήμεροι οὐδὲν ἔχοντες
::: Tako se gošćahu oni dan čitav nemajuć ništa
:Homer: οἴκοθεν, ἀλλὰ παρεῖχεν ἄναξ ἀνδρῶν Ἀγαμέμνων.
::: od kuće, već [[Agamemnon]] sve davaše ljudi gospodar.

Zatim je Hesiod postavljao pitanje, a Homer je na njega odgovarao. Na primer, Hesiod: &quot;Šta ljudi nazivaju srećom?&quot; Homer: &quot;Umreti tako da si se što više naveselio, a što manje nažalostio&quot;. Nakon toga morao je svaki od pesnika recitovati najlepše stihove iz svojih pesama: Hesiod je izrecitovao ratarske stihove (''[[Poslovi i dani]]'', 384–392), a Homer ratničke (''[[Ilijada]]'', 120–133, 339–344). Publika se opredelila za Homera, ali je Paned, Amfidamantov brat, pobedu dodelio Hesiodu, jer nije, kao Homer, pevao o ratovima i prolivanju krivi, nego o mirnodopskim delima.{{sfn|Đurić|1991|loc=str. 126}} To čini oko jedne polovine teksta, nakon čega slede opisi njihovih smrti.

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
* {{cite book|last=Đurić |first=Miloš N. |year=1991 |title= Istorija helenske književnosti |location= Beograd |ref = harv}}
* {{cite book|last1=Easterling |first1=P.E. |last2=Kenney |first2=E.J. |year=2003 |title= The Cambridge History of Classical Literature. Vol. I: Greek Literature|location= Cambridge |ref = harv}}
* Ford, Andrew. 2002 ''The Origins of Criticism: Literary Culture and Poetic Theory in Classical Greece'' (Princeton University Press).
* Graziosi, Barbara, 2001. &quot;Competition in Wisdom&quot; in F. Budelmann and P. Michelakis, eds. ''Homer, Tragedy and Beyond: Essays in Honour of P.E. Easterling'' (London) pp 57–74.
* Griffith, Mark. 1990. &quot;Contest and contradiction in early Greek poetry&quot; in Mark Griffith and Donald Mastronarde, eds. ''Cabinet of the Muses: Essays on Classical and Comparative Literature in Honor of Thomas G. Rosenmeyer'' (Atlanta) pp 185–207.
* Kahane, Ahuvia. ''Diachronic Dialogues: Authority And Continuity In Homer And The Homeric Tradition''
* {{cite book|last=Koniaris|first=G. L. |year=1971|title= Michigan Papyrus 2754 and the Certamen|location= Harvard Studies in Classical Philology '''75''', str. 107–129|ref = harv}}
* {{cite book|last= Mandilaras |first= Basil |year=1992|title= A new papyrus fragment of the ''Certamen Homeri et Hesiodi |location= M. Carpasso, ed. ''Papiri letterari greci e latini'' (ser. Papirologia lupiensia'') I:Galatina, str. 55–62|ref = harv}}
* {{cite book|last= Renehan |first= Robert |year=1971|title= The Michigan Alcidamas-Papyrus: A problem in methodology|location= Harvard Studies in Classical Philology '''75''', str. 85–105|ref = harv}}
* {{cite book|last1=Sironić |first1=Milivoj|last2=Salopek|first2=Damir |year=1977 |title= &quot;Grčka književnost&quot;, u: Povijest svjetske književnosti, knj. 2 |location= Zagreb |ref = harv}}
* {{cite book|last=West|first=Martin L. |year=1966 |title= Hesiod: Theogony |url=https://archive.org/details/hesiodtheogony0000mlwe|location= Oxford University Press |ref = harv}}
* [[Martin Litchfield West|West, M.L.]] 1967. &quot;The Contest of Homer and Hesiod&quot;, ''The Classical Quarterly'' New Series '''17''' pp 433–50.

==Vanjske veze==
* [[Dubravko Škiljan]] (preveo i priredio), [http://docplayer.rs/171924917-Natjecanje-homera-i-hesioda.html ''Natjecanje Homera i Hesioda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241219170119/http://docplayer.rs/171924917-Natjecanje-homera-i-hesioda.html |date=2024-12-19 }}, ''Latina et Graeca'', Vol. 1, No. 39/40, travanj 1997 (grčki izvornik i srpskohrvatski prijevod potpunog teksta)

[[Kategorija:Grčka književnost]]
[[Kategorija:Homer]]
[[Kategorija:Hesiod]]</text>
      <sha1>o73dwrq7ul6sr74yx7qscqxdgtq86dk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albanska brda (Italija)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1408081</id>
    <redirect title="Colli Albani" />
    <revision>
      <id>42716925</id>
      <parentid>4724381</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inokosni organ premješta stranicu [[Albanska brda]] na [[Albanska brda (Italija)]]</comment>
      <origin>4724381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="23nj8hqksyios2cbq8z40u2ug99mw7y" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Colli Albani]]</text>
      <sha1>23nj8hqksyios2cbq8z40u2ug99mw7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Obrnuti inženjering</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1414620</id>
    <revision>
      <id>42717243</id>
      <parentid>42671087</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7913" sha1="nohvjj4r2h5hryapz843yg6amk20dv1" xml:space="preserve">'''Obrnuti inženjering''' ({{jez-eng|reverse engineering}}) je postupak otkrivanja tehnoloških principa uređaja, predmeta ili sistema putem temeljnih analiza njegove konstrukcije, funkcije i načina rada.&lt;ref&gt;{{Cite book|authors=Eilam, Eldad &amp; Chikofsky, Elliot J.|title=Reversing: secrets of reverse engineering|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2007|isbn=9780764574818|url=http://books.google.com/books?id=K8vIf99UBYQC&amp;pg=PA3|pages=3-}}&lt;/ref&gt; Često podrazumeva razlaganje nečega: na primer, [[mehanički uređaj|mehaničkog uređaja]], [[elektronika|elektronske]] komponente, [[softver|softverskog programa]], ili biološke, hemijske ili organske materije, i analiziranja pricipa rada, u cilju popravke, tekućeg održavanja ili stvaranja novog uređaja ili programa, koji vrši istu funkciju, ali ne i prosto kopiranje bez razumevanja originala.

Koreni obrnutog inženjeringa potiču iz analize opreme za komercijalnu ili vojnu primenu.&lt;ref&gt;{{Cite journal |doi=10.1109/52.43044 |first=E. J. |last=Chikofsky |first2=J. H., II |last2=Cross |title=Reverse Engineering and Design Recovery: A Taxonomy |url=https://archive.org/details/ieee-software_1990-01_7_1/page/13 |journal=IEEE Software |volume=7 |issue=1 |pages=13–17 |year=1990}}&lt;/ref&gt; Cilj je da se dođe do zaključaka o konstruktivnim odlukama koje su dovele do nastanka gotovog proizvoda uz malo ili nimalo predznanja o postupcima koji su upotrebljeni u originalnom procesu konstruisanja i proizvodnje. Iste tehnike se istražuju radi primene u softverskim sistemima, ne kada su u pitanju industrijske ili vojne potrebe, već radi zamene netačne, nekompletne ili na drugi način nedostupne dokumentacije.&lt;ref&gt;A Survey of Reverse Engineering and Program Comprehension. Michael L. Nelson, April 19, 1996, ODU CS 551 – Software Engineering Survey.&lt;/ref&gt; Osim toga, koncept obrnutog inženjeringa se koristi za modifikovanje ili izmenu gotovih dinamičkih .dll biblioteka u operativnim sistemima.

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* Yurichev, Dennis, [http://yurichev.com/writings/RE_for_beginners-en.pdf &quot;An Introduction To Reverse Engineering for Beginners&quot;]. Online book
* {{Cite book |title=Reversing: Secrets of Reverse Engineering |url=https://archive.org/details/reversingsecrets0000eila |last=Eilam |first=Eldad |year=2005 |publisher=Wiley Publishing |isbn=0-7645-7481-7 |page=[https://archive.org/details/reversingsecrets0000eila/page/n624 595] }}
* {{cite web |url=http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&amp;ArticleID=11966 |author=James, Dick |title=Reverse Engineering Delivers Product Knowledge; Aids Technology Spread |accessdate=2009-02-03 |work=Electronic Design |publisher=Penton Media, Inc |date=January 19, 2006 |archive-date=2009-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619001321/http://electronicdesign.com/Articles/Index.cfm?AD=1&amp;ArticleID=11966 }}
* {{Cite book |title=Reverse Engineering – An Industrial Perspective |url=https://archive.org/details/reverseengineeri0000unse |last=Raja |first=Vinesh |coauthors=Fernandes, Kiran J. |year=2008 |publisher = Springer Science+Business Media|Springer |isbn=978-1-84628-855-5 |page=[https://archive.org/details/reverseengineeri0000unse/page/242 242]}}
* {{cite web |url=http://ewh.ieee.org/r5/denver/sscs/References/2007_09_Torrance.pdf |author=Thumm, Mike |title=Talking Tactics |accessdate=2009-02-03 |work=IEEE 2007 Custom Integrated Circuits Conference (CICC) |publisher=IEEE, Inc |year=2007 |archive-date=2009-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090319154226/http://ewh.ieee.org/r5/denver/sscs/References/2007_09_Torrance.pdf |dead-url=yes }}
* {{cite web |url=http://www.reversingproject.info |author=Cipresso, Teodoro |title=Software Reverse Engineering Education |accessdate=2009-08-22 |work=SJSU Master's Thesis |publisher=ProQuest UML |year=2009 }}
* {{Cite book |title=Undocumented DOS: A Programmer's Guide to Reserved MS-DOS Functions and Data Structures, 2nd ed. |url=https://archive.org/details/undocumenteddosp00andr_0 |last=Schulman et al. |first=Andrew |year=1994 |publisher=Addison Wesley |isbn=0-201-63287-X }} (str. 229–241 on general methodology of reverse engineering, applied to mass-market software: a program for exploring DOS, disassembling DOS)
* {{Cite book |title=Undocumented Windows: A Programmer's Guide to Reserved Microsoft Windows API Functions |url=https://archive.org/details/undocumentedwind00schu |last=Schulman et al. |first=Andrew |year=1992 |publisher=Addison Wesley |isbn=0-201-60834-0 }} (str. 59–188 on general methodology of reverse engineering, applied to mass-market software: examining Windows executables, disassembling Windows, tools for exploring Windows)
* {{Cite book |title=Reverse Engineering: Mechanisms, Structures, Systems &amp; Materials |last=Messler |first=Robert |year=2013 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0071825160 }} (introduction to hardware teardowns, including methodology, goals)
* {{Cite book |title=Hacking the Xbox: An Introduction to Reverse Engineering |url=https://archive.org/details/hackingxboxintro0000huan |last=Huang |first=Andrew &quot;bunnie&quot; |year=2003 |publisher=No Starch Press |isbn=978-1593270292 }}
* Pamela Samuelson and Suzanne Scotchmer, [http://people.ischool.berkeley.edu/~pam/papers/l&amp;e%20reveng3.pdf &quot;The Law and Economics of Reverse Engineering,&quot;] 111 Yale L.J. 1575 (2002). 
* Andrew Schulman, [http://www.iptoday.com/issues/2010/11/hiding-in-plain-sight-using-reverse-engineering-to-uncover-software-patent-infringement.asp “Hiding in Plain Sight: Using Reverse Engineering to Uncover Software Patent Infringement,&quot;] ''Intellectual Property Today'', Nov. 2010. 
* Andrew Schulman, [http://www.SoftwareLitigationConsulting.com “Open to Inspection: Using Reverse Engineering to Uncover Software Prior Art,”] ''New Matter'' (Calif. State Bar IP Section), Summer 2011 (Part 1); Fall 2011 (Part 2).
* Henry Heines, &quot;Determining Infringement by X-Ray Diffraction,&quot; ''Chemical Engineering Process'', Jan. 1999 (example of reverse engineering used to detect IP infringement)
* Julia Elvidge, [http://www.photonics.com/Article.aspx?AID=44063 &quot;Using Reverse Engineering to Discover Patent Infringement,&quot;] Chipworks, Sept. 2010.
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Reverse engineering}}
* [http://www.npd-solutions.com/reoverview.html What Is Reverse Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507034725/http://www.npd-solutions.com/reoverview.html |date=2013-05-07 }}
* [https://github.com/jcdutton/libbeauty An Open Source Reverse Engineering tool for Linux]
* [http://revenge.berlios.de/ An Open Source Reverse Engineering tools and ideas for Linux] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509083431/http://revenge.berlios.de/ |date=2013-05-09 }}
* [https://sourceforge.net/projects/javacalltracer/ Java Call Trace to UML Sequence Diagram] A reverse engineering tool for Java. This tool helps one to reverse engineer UML Sequence Diagram for their Java program at runtime. It works well with both complex Java programs (that have multiple threads) and J2EE applications deployed on Application Servers.
* [http://case-tools.org/reverse_engineering.html CASE Tools for Reverse Code Engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913131902/http://case-tools.org/reverse_engineering.html |date=2014-09-13 }}
* [http://www.imagix.com/links/reverse_engineering.html Additional tutorials, bibliographies and related sites] for reverse engineering of available source code.
* [http://www.codeproject.com/Articles/30815/An-Anti-Reverse-Engineering-Guide Anti-Reverse Engineering Guide]
* [https://web.archive.org/web/20140710131109/https://www.owasp.org/index.php/OWASP_Reverse_Engineering_and_Code_Modification_Prevention_Project#tab=Overview OWASP Reverse Engineering and Code Modification Prevention Project]

[[Kategorija:Inženjerstvo]]
[[Kategorija:Računalna sigurnost]]</text>
      <sha1>nohvjj4r2h5hryapz843yg6amk20dv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 454-2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1427297</id>
    <revision>
      <id>42716881</id>
      <parentid>42667969</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T13:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7912" sha1="80b0nx1pncb7hcm3rwgb3vsomn8pusg" xml:space="preserve">{{Infokutija Galaksija
  | Naziv                   = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 454-2
   
  | Opis slike              = NGC 454-2 ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]])
  | Epoha                   = J2000.0
  | Sazviježđe              = [[Feniks (sazviježđe)|Feniks]]&lt;ref name=&quot;seds&quot; /&gt;
  | Rektascenzija           = {{RA|1|14|24,8}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Deklinacija             = {{DEC|-55|23|50}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Crveni pomak            = 0,012125&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Radijalna brzina        = 3634 km/s {{Ref label|A|a}}
  | Grupa ili klaster       =
  | Udaljenost              = 51,2 [[Parsek|Mpc]], 167,0 [[Svjetlosna godina|Msg]]&lt;br /&gt;(baz. na [[crveni pomak]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Tip                     = [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S/P]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Masa                    =
  | Odnos masa svijetlo     =
  | Broj zvijezda           =
  | Prividne dimenzije      = Najveći prečnik: 1,00 [[Uglovna minuta|u.m.]] (49 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})&lt;br /&gt;Najmanji prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (24 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) &lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
  | Prividna magnituda      = 13,7 (vidljivo)&lt;br /&gt;14,5 (B-Band) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Površinska svjetlost    = 12,8 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Apsolutna magnituda     = -19.85 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)&lt;br /&gt;-19.05 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}}
  | Uglovna pozicija        = 90[[Stepen (ugao)|°]] &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Značajnosti             =
  | Imena                   = {{nowrap|PGC 4468}}{{•}}{{nowrap|ESO 151-36}}{{•}}{{nowrap|AM 0112-554}}&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ned&quot;/&gt;
  | Karta                   = Phoenix_constellation_map-bs.svg
  | Tačka_x                 = 39.8
  | Tačka_y                 = 72.2
}}

'''NGC 454-2''' (također poznat kao '''ESO 151-36''' i '''PGC 4468''') je [[spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 167 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Feniks (sazviježđe)|Feniks]]. Najveći prečnik je 1,00 (49 hiljada sg) a najmanji 0,5 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (24 hiljade sg).{{Ref label|B|b}}

== Najbliži NGC/IC objekti ==
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! Ime
! Udaljenost od NGC 454-2&lt;br /&gt;(uglovnih minuta)&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;{{Ref label|C|c}}
! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
|-
| [[NGC 454-1]]
| 0,01
| {{RA|1|14|21,6}}
| {{DEC|-55|24|2}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S/P]])
|-
| [[IC 1649]]
| 0,79
| {{RA|1|11|50,8}}
| {{DEC|-55|51|24}}
| [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]])
|-
| [[NGC 434A]]
| 2,85
| {{RA|1|12|30,2}}
| {{DEC|-58|12|28}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0-a]])
|-
| [[NGC 434]]
| 2,9
| {{RA|1|12|14,3}}
| {{DEC|-58|14|50}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBab]])
|-
| [[NGC 440]]
| 2,91
| {{RA|1|12|48,4}}
| {{DEC|-58|16|58}}
| [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]])
|-
| [[NGC 484]]
| 3,38
| {{RA|1|19|34,8}}
| {{DEC|-58|31|28}}
| [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]])
|-
| [[NGC 466]]
| 3,58
| {{RA|1|17|13,5}}
| {{DEC|-58|54|35}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0-a]])
|-
| [[NGC 348]]
| 4,01
| {{RA|1|0|51,8}}
| {{DEC|-53|14|42}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]])
|-
| [[IC 1674]]
| 4,9
| {{RA|1|19|0,0}}
| {{DEC|-50|38|0}}
| nepostoji ([[Morfološka klasifikacija galaksija|NF]])
|-
| [[IC 1615]]
| 4,98
| {{RA|1|4|6,8}}
| {{DEC|-51|7|58}}
| [[galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sbc]])
|-
|}

== Povezano ==
* [[Novi opći katalog]]
* [[Spisak NGC objekata]]
* [[Spisak galaksija]]

== Napomene ==
* {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 13,7 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;) - 1)'', gdje je ''m=13,7'' i ''D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;=51,2 * 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;''.
* {{Note label|B|b}} 1,00 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=1,00'', ''D=51,2'' i ''P = 3,2616''.
* {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]].
== Reference ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;klima&quot;&gt;
{{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web
  | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog
  | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+454-2&amp;amp;img_stamp=yes&amp;amp;extend=no
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;seds&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC454-2 seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204030954/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC454-2 |date=2024-12-04 }}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Literatura ==
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation
  | last = Steinicke
  | first = Wolfgang
  | editor-last = Jakiel
  | editor-first = Richard
  | publisher = Springer
  | year = 2007
  | title = Galaxies and How to Observe Them
  | isbn = 978-1852337520
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book 
  | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn
  | year=2007.
  | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies
  | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta
  | publisher=Cambridge University
  | location=Cambridge
  | isbn=978-0521820486
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book
  | last=Sinnott
  | first=R. W.
  | year=1988
  | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters
  | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey
  | publisher=[[Sky Publishing]]
  | isbn=978-0-933346-51-2
  }}
  
== Vanjske veze ==
=== NGC 454-2 ===
{{WikiSky}}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=1+14+24.8+-55+23+50&amp;amp;button=RGB NGC 454-2 na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
=== NGC katalog ===
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }}

{{Stub-svemir}}
{{Nebo|1|14|24.8|-|55|23|50}}
{{NGC5}}

[[Kategorija:ESO objekti]]
[[Kategorija:Feniks (zviježđe)]]
[[Kategorija:NGC objekti]]
[[Kategorija:PGC objekti]]
[[Kategorija:Spiralne galaktike]]</text>
      <sha1>80b0nx1pncb7hcm3rwgb3vsomn8pusg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 4517A</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428910</id>
    <revision>
      <id>42716879</id>
      <parentid>42667944</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T13:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8125" sha1="c7fwmm0pw5y24j392psjyr65gi7tjvq" xml:space="preserve">{{Infokutija Galaksija
  | Naziv                   = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 4517A
   
  | Opis slike              = NGC 4517A ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]])
  | Epoha                   = J2000.0
  | Sazviježđe              = [[Djevica (sazviježđe)|Djevica]]&lt;ref name=&quot;seds&quot; /&gt;
  | Rektascenzija           = {{RA|12|32|28,1}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Deklinacija             = {{DEC|+0|23|25}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Crveni pomak            = 0,005032&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Radijalna brzina        = 1508 km/s {{Ref label|A|a}}
  | Grupa ili klaster       =
  | Udaljenost              = 21,3 [[Parsek|Mpc]], 69,5 [[Svjetlosna godina|Msg]]&lt;br /&gt;(baz. na [[crveni pomak]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Tip                     = [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBdm]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Masa                    =
  | Odnos masa svijetlo     =
  | Broj zvijezda           =
  | Prividne dimenzije      = Najveći prečnik: 4,00 [[Uglovna minuta|u.m.]] (81 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})&lt;br /&gt;Najmanji prečnik: 2,60 [[Uglovna minuta|u.m.]] (53 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) &lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
  | Prividna magnituda      = 12,5 (vidljivo)&lt;br /&gt;12,9 (B-Band) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Površinska svjetlost    = 14,9 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Apsolutna magnituda     = -19.14 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)&lt;br /&gt;-18.74 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}}
  | Uglovna pozicija        = 30[[Stepen (ugao)|°]] &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Značajnosti             =
  | Imena                   = {{nowrap|MCG 0-32-19}}{{•}}{{nowrap|KCPG 344A}}{{•}}{{nowrap|PGC 41578}}{{•}}{{nowrap|CGCG 14-62}}{{•}}{{nowrap|UGC 7685}}{{•}}{{nowrap|Reinmuth 80}}&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ned&quot;/&gt;
  | Karta                   = Virgo_constellation_map-bs.svg
  | Tačka_x                 = 65.3
  | Tačka_y                 = 57.4
}}

'''NGC 4517A''' (također poznat kao '''MCG 0-32-19''', '''PGC 41578''' i '''UGC 7685''') je [[prečkasta spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 69 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Djevica (sazviježđe)|Djevica]]. Najveći prečnik je 4,00 (81 hiljada sg) a najmanji 2,6 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (53 hiljade sg).{{Ref label|B|b}}

== Najbliži NGC/IC objekti ==
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! Ime
! Udaljenost od NGC 4517A&lt;br /&gt;(uglovnih minuta)&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;{{Ref label|C|c}}
! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
|-
| [[NGC 4437]]
| 0,28
| {{RA|12|32|45,6}}
| {{DEC|+0|6|56}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]])
|-
| [[NGC 4517]]
| 0,28
| {{RA|12|32|45,6}}
| {{DEC|+0|6|56}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sc]])
|-
| [[NGC 4493-2]]
| 0,39
| {{RA|12|31|11,0}}
| {{DEC|+0|36|24}}
| [[kompaktna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|C]])
|-
| [[NGC 4493-1]]
| 0,4
| {{RA|12|31|8,3}}
| {{DEC|+0|36|51}}
| [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E2]])
|-
| [[NGC 4541]]
| 0,91
| {{RA|12|35|10,7}}
| {{DEC|-0|13|16}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBbc]])
|-
| [[NGC 4582]]
| 1,44
| {{RA|12|38|10,1}}
| {{DEC|+0|11|0}}
| [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]])
|-
| [[NGC 4385]]
| 1,7
| {{RA|12|25|42,6}}
| {{DEC|+0|34|21}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0-a]])
|-
| [[NGC 4581]]
| 1,78
| {{RA|12|38|5,1}}
| {{DEC|+1|28|42}}
| [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E4]])
|-
| [[NGC 4536]]
| 1,86
| {{RA|12|34|26,9}}
| {{DEC|+2|11|14}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBbc]])
|-
| [[NGC 4355]]
| 1,88
| {{RA|12|26|54,6}}
| {{DEC|-0|52|40}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sa]])
|-
|}

== Povezano ==
* [[Novi opći katalog]]
* [[Spisak NGC objekata]]
* [[Spisak galaksija]]

== Napomene ==
* {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 12,5 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;) - 1)'', gdje je ''m=12,5'' i ''D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;=21,3 * 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;''.
* {{Note label|B|b}} 4,00 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=4,00'', ''D=21,3'' i ''P = 3,2616''.
* {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]].
== Reference ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;klima&quot;&gt;
{{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web
  | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog
  | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4517A&amp;amp;img_stamp=yes&amp;amp;extend=no
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;seds&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4517A seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220812085734/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4517A |date=2022-08-12 }}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Literatura ==
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation
  | last = Steinicke
  | first = Wolfgang
  | editor-last = Jakiel
  | editor-first = Richard
  | publisher = Springer
  | year = 2007
  | title = Galaxies and How to Observe Them
  | isbn = 978-1852337520
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book 
  | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn
  | year=2007.
  | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies
  | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta
  | publisher=Cambridge University
  | location=Cambridge
  | isbn=978-0521820486
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book
  | last=Sinnott
  | first=R. W.
  | year=1988
  | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters
  | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey
  | publisher=[[Sky Publishing]]
  | isbn=978-0-933346-51-2
  }}
  
== Vanjske veze ==
=== NGC 4517A ===
{{WikiSky}}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=12+32+28.1++0+23+25&amp;amp;button=RGB NGC 4517A na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
=== NGC katalog ===
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }}

{{Stub-svemir}}
{{Nebo|12|32|28.1|+|0|23|25}}
{{NGC50}}

[[Kategorija:Djevica (zviježđe)]]
[[Kategorija:MCG objekti]]
[[Kategorija:NGC objekti]]
[[Kategorija:PGC objekti]]
[[Kategorija:Prečkaste spiralne galaktike]]
[[Kategorija:UGC objekti]]</text>
      <sha1>c7fwmm0pw5y24j392psjyr65gi7tjvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 4535A</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428931</id>
    <revision>
      <id>42716880</id>
      <parentid>42667963</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T13:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7886" sha1="t8e8isijc64bq0tncerc9n7u5a29dms" xml:space="preserve">{{Infokutija Galaksija
  | Naziv                   = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 4535A
   
  | Opis slike              = NGC 4535A ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]])
  | Epoha                   = J2000.0
  | Sazviježđe              = [[Djevica (sazviježđe)|Djevica]]&lt;ref name=&quot;seds&quot; /&gt;
  | Rektascenzija           = {{RA|12|34|13,9}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Deklinacija             = {{DEC|+8|16|25}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Crveni pomak            = 0,024514&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Radijalna brzina        = 7349 km/s {{Ref label|A|a}}
  | Grupa ili klaster       =
  | Udaljenost              = 103,5 [[Parsek|Mpc]], 337,6 [[Svjetlosna godina|Msg]]&lt;br /&gt;(baz. na [[crveni pomak]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Tip                     = [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Masa                    =
  | Odnos masa svijetlo     =
  | Broj zvijezda           =
  | Prividne dimenzije      = Najveći prečnik: 0,60 [[Uglovna minuta|u.m.]] (59 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})&lt;br /&gt;Najmanji prečnik: 0,50 [[Uglovna minuta|u.m.]] (49 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) &lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
  | Prividna magnituda      = 15,2 (vidljivo)&lt;br /&gt;16,0 (B-Band) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Površinska svjetlost    = 13,7 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Apsolutna magnituda     = -19.87 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)&lt;br /&gt;-19.07 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}}
  | Uglovna pozicija        = 15[[Stepen (ugao)|°]] &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Značajnosti             =
  | Imena                   = PGC 1343342&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ned&quot;/&gt;
  | Karta                   = Virgo_constellation_map-bs.svg
  | Tačka_x                 = 64.2
  | Tačka_y                 = 34.9
}}

'''NGC 4535A''' (također poznat kao '''PGC 1343342''') je [[spiralna galaksija]] koja je udaljena oko 338 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Djevica (sazviježđe)|Djevica]]. Najveći prečnik je 0,60 (59 hiljada sg) a najmanji 0,5 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (49 hiljada sg).{{Ref label|B|b}}

== Najbliži NGC/IC objekti ==
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! Ime
! Udaljenost od NGC 4535A&lt;br /&gt;(uglovnih minuta)&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;{{Ref label|C|c}}
! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
|-
| [[NGC 4535]]
| 0,08
| {{RA|12|34|20,2}}
| {{DEC|+8|11|51}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]])
|-
| [[NGC 4519]]
| 0,42
| {{RA|12|33|30,2}}
| {{DEC|+8|39|18}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBcd]])
|-
| [[NGC 4519A]]
| 0,46
| {{RA|12|33|24,7}}
| {{DEC|+8|41|26}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S?]])
|-
| [[NGC 4518]]
| 0,49
| {{RA|12|33|11,7}}
| {{DEC|+7|51|8}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]])
|-
| [[NGC 4518A]]
| 0,49
| {{RA|12|33|11,7}}
| {{DEC|+7|51|8}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]])
|-
| [[NGC 4518B]]
| 0,51
| {{RA|12|33|10,5}}
| {{DEC|+7|50|4}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sab]])
|-
| [[NGC 4526]]
| 0,58
| {{RA|12|34|2,8}}
| {{DEC|+7|41|56}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]])
|-
| [[NGC 4560]]
| 0,58
| {{RA|12|34|2,8}}
| {{DEC|+7|41|56}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]])
|-
| [[IC 3537]]
| 0,68
| {{RA|12|35|22,5}}
| {{DEC|+7|39|11}}
| [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]])
|-
| [[IC 3438]]
| 0,83
| {{RA|12|30|59,7}}
| {{DEC|+8|4|41}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sa]])
|-
|}

== Povezano ==
* [[Novi opći katalog]]
* [[Spisak NGC objekata]]
* [[Spisak galaksija]]

== Napomene ==
* {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 15,2 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;) - 1)'', gdje je ''m=15,2'' i ''D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;=103,5 * 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;''.
* {{Note label|B|b}} 0,60 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=0,60'', ''D=103,5'' i ''P = 3,2616''.
* {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]].
== Reference ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;klima&quot;&gt;
{{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web
  | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog
  | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4535A&amp;amp;img_stamp=yes&amp;amp;extend=no
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;seds&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4535A seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250121142646/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4535A |date=2025-01-21 }}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Literatura ==
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation
  | last = Steinicke
  | first = Wolfgang
  | editor-last = Jakiel
  | editor-first = Richard
  | publisher = Springer
  | year = 2007
  | title = Galaxies and How to Observe Them
  | isbn = 978-1852337520
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book 
  | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn
  | year=2007.
  | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies
  | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta
  | publisher=Cambridge University
  | location=Cambridge
  | isbn=978-0521820486
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book
  | last=Sinnott
  | first=R. W.
  | year=1988
  | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters
  | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey
  | publisher=[[Sky Publishing]]
  | isbn=978-0-933346-51-2
  }}
  
== Vanjske veze ==
=== NGC 4535A ===
{{WikiSky}}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=12+34+13.9++8+16+25&amp;amp;button=RGB NGC 4535A na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
=== NGC katalog ===
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }}

{{Stub-svemir}}
{{Nebo|12|34|13.9|+|8|16|25}}
{{NGC50}}

[[Kategorija:Djevica (zviježđe)]]
[[Kategorija:NGC objekti]]
[[Kategorija:PGC objekti]]
[[Kategorija:Spiralne galaktike]]</text>
      <sha1>t8e8isijc64bq0tncerc9n7u5a29dms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 4559C</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1428955</id>
    <revision>
      <id>42716885</id>
      <parentid>42480747</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6790" sha1="j64tx7nfwaqk7dylsoeff596965fnwu" xml:space="preserve">{{Infokutija Galaksija
  | Naziv                   = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 4559C
   
  | Opis slike              = NGC 4559C ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]])
  | Epoha                   = J2000.0
  | Sazviježđe              = [[Berenikina kosa (sazviježđe)|Berenikina kosa]]&lt;ref name=&quot;seds&quot; /&gt;
  | Rektascenzija           = {{RA|12|35|51,8}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Deklinacija             = {{DEC|+27|55|57}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Crveni pomak            = 
  | Radijalna brzina        = 
  | Grupa ili klaster       =
  | Udaljenost              = 
  | Tip                     = [[dio galaksije]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|GxyP]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Masa                    =
  | Odnos masa svijetlo     =
  | Broj zvijezda           =
  | Prividne dimenzije      = 
  | Prividna magnituda      = 
  | Površinska svjetlost    = 
  | Apsolutna magnituda     = 
  | Uglovna pozicija        = 
  | Značajnosti             =
  | Imena                   = {{nowrap|IC 3550}}{{•}}{{nowrap|HII in N 4559}}&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ned&quot;/&gt;
  | Karta                   = Coma_Berenices_constellation_map-bs.svg
  | Tačka_x                 = 41.1
  | Tačka_y                 = 28.0
}}

'''NGC 4559C''' (također poznat kao '''IC 3550''') je [[dio galaksije]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Berenikina kosa (sazviježđe)|Berenikina kosa]].

== Najbliži NGC/IC objekti ==
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|A|a}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! Ime
! Udaljenost od NGC 4559C&lt;br /&gt;(uglovnih minuta)&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;{{Ref label|A|a}}
! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
|-
| [[IC 3554]]
| 0,02
| {{RA|12|35|55,2}}
| {{DEC|+27|55|39}}
| [[zvijezda]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|*]])
|-
| [[IC 3551]]
| 0,03
| {{RA|12|35|53,8}}
| {{DEC|+27|57|50}}
| [[dio galaksije]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|GxyP]])
|-
| [[NGC 4559]]
| 0,04
| {{RA|12|35|57,8}}
| {{DEC|+27|57|35}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBc]])
|-
| [[IC 3552]]
| 0,06
| {{RA|12|35|54,0}}
| {{DEC|+27|59|36}}
| [[dio galaksije]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|GxyP]])
|-
| [[IC 3555]]
| 0,06
| {{RA|12|35|56,0}}
| {{DEC|+27|59|24}}
| [[dio galaksije]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|GxyP]])
|-
| [[IC 3563]]
| 0,06
| {{RA|12|36|7,1}}
| {{DEC|+27|55|36}}
| [[dio galaksije]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|GxyP]])
|-
| [[IC 3564]]
| 0,07
| {{RA|12|36|8,0}}
| {{DEC|+27|55|40}}
| [[dio galaksije]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|GxyP]])
|-
| [[IC 3592]]
| 0,27
| {{RA|12|36|53,2}}
| {{DEC|+27|51|45}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sa]])
|-
| [[NGC 4559A]]
| 0,27
| {{RA|12|36|53,2}}
| {{DEC|+27|51|45}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sa]])
|-
| [[IC 3593]]
| 0,32
| {{RA|12|36|53,8}}
| {{DEC|+27|44|55}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SBab]])
|-
|}

== Povezano ==
* [[Novi opći katalog]]
* [[Spisak NGC objekata]]
* [[Spisak galaksija]]

== Napomene ==
* {{Note label|A|a}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]].
== Reference ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;klima&quot;&gt;
{{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web
  | author=Entdeckung und Katalogisierung von Nebeln und Sternhaufen
  | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog
  | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm
  | accessdate=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | author=Rezultati za NGC 4559C
  | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4559C&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no
  | accessdate=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;seds&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4559C seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203225241/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4559C |date=2021-12-03 }}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Literatura ==
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation
  | last = Steinicke
  | first = Wolfgang
  | editor-last = Jakiel
  | editor-first = Richard
  | publisher = Springer
  | year = 2007
  | title = Galaxies and How to Observe Them
  | isbn = 978-1852337520
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book 
  | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn
  | year=2007.
  | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies
  | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta
  | publisher=Cambridge University
  | location=Cambridge
  | isbn=978-0521820486
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book
  | last=Sinnott
  | first=R. W.
  | year=1988
  | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters
  | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey
  | publisher=[[Sky Publishing]]
  | isbn=978-0-933346-51-2
  }}
  
== Vanjske veze ==
=== NGC 4559C ===
{{WikiSky}}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=12+35+51.8++27+55+57&amp;amp;button=RGB NGC 4559C na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
=== NGC katalog ===
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }}

{{Stub-svemir}}
{{Nebo|12|35|51.8|+|27|55|57}}
{{NGC50}}

[[Kategorija:Berenikina kosa (zviježđe)]]
[[Kategorija:Galaktike]]
[[Kategorija:IC objekti]]
[[Kategorija:NGC objekti]]</text>
      <sha1>j64tx7nfwaqk7dylsoeff596965fnwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 4650B</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1429048</id>
    <revision>
      <id>42716895</id>
      <parentid>42668070</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T16:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8131" sha1="grih5djdtzoj4t8sto8h9ju2ix7gg30" xml:space="preserve">{{Infokutija Galaksija
  | Naziv                   = [[Novi opći katalog (NGC)|NGC]] 4650B
   
  | Opis slike              = NGC 4650B ([[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]])
  | Epoha                   = J2000.0
  | Sazviježđe              = [[Kentaur (sazviježđe)|Kentaur]]&lt;ref name=&quot;seds&quot; /&gt;
  | Rektascenzija           = {{RA|12|45|14,9}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Deklinacija             = {{DEC|-40|49|28}} &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Crveni pomak            = 0,008362&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Radijalna brzina        = 2506 km/s {{Ref label|A|a}}
  | Grupa ili klaster       =
  | Udaljenost              = 35,3 [[Parsek|Mpc]], 115,1 [[Svjetlosna godina|Msg]]&lt;br /&gt;(baz. na [[crveni pomak]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Tip                     = [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]]) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Masa                    =
  | Odnos masa svijetlo     =
  | Broj zvijezda           =
  | Prividne dimenzije      = Najveći prečnik: 1,20 [[Uglovna minuta|u.m.]] (40 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}})&lt;br /&gt;Najmanji prečnik: 0,40 [[Uglovna minuta|u.m.]] (13 [[Svjetlosna godina|Ksg]] {{Ref label|B|b}}) &lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
  | Prividna magnituda      = 13,5 (vidljivo)&lt;br /&gt;14,5 (B-Band) &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Površinska svjetlost    = 12,8 [[Magnituda|mag]]/[[Uglovna minuta|u.m.]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Apsolutna magnituda     = -19.24 [[Magnituda|mag]] (vidljivo)&lt;br /&gt;-18.24 [[Magnituda|mag]] (B-band) {{Ref label|A|a}}
  | Uglovna pozicija        = 121[[Stepen (ugao)|°]] &lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;
  | Značajnosti             =
  | Imena                   = {{nowrap|ESO 322-72}}{{•}}{{nowrap|MCG -7-26-40}}{{•}}{{nowrap|DCL 183}}{{•}}{{nowrap|NGC 4661}}{{•}}{{nowrap|PGC 42983}}&lt;ref name=&quot;klima&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ned&quot;/&gt;
  | Karta                   = Centaurus_constellation_map-bs.svg
  | Tačka_x                 = 71.3
  | Tačka_y                 = 42.4
}}

'''NGC 4650B''' (također poznat kao '''ESO 322-72''', '''MCG -7-26-40''', '''NGC 4661''' i '''PGC 42983''') je [[eliptična galaksija]] koja je udaljena oko 115 miliona [[svjetlosna godina|sg]] od [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i nalazi se u [[sazviježđe|sazviježđu]] [[Kentaur (sazviježđe)|Kentaur]]. Najveći prečnik je 1,20 (40 hiljada sg) a najmanji 0,4 [[uglovna minuta|uglovnih minuta]] (13 hiljade sg).{{Ref label|B|b}}

== Najbliži NGC/IC objekti ==
Sljedeći spisak sadrži deset najbližih NGC/IC objekata.{{Ref label|C|c}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellspacing=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em;&quot;
|-
! Ime
! Udaljenost od NGC 4650B&lt;br /&gt;(uglovnih minuta)&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;{{Ref label|C|c}}
! [[Rektascenzija]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Deklinacija (astronomija)]] ([[J2000]])&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
! [[Morfološka klasifikacija galaksija|Tip]]&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
|-
| [[NGC 4650A]]
| 0,15
| {{RA|12|44|49,0}}
| {{DEC|-40|42|52}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0-a]])
|-
| [[NGC 4650]]
| 0,25
| {{RA|12|44|19,4}}
| {{DEC|-40|43|55}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0-a]])
|-
| [[NGC 4622A]]
| 0,37
| {{RA|12|43|49,0}}
| {{DEC|-40|42|52}}
| [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E/SB0]])
|-
| [[NGC 4622B]]
| 0,37
| {{RA|12|43|50,6}}
| {{DEC|-40|43|4}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|S0]])
|-
| [[NGC 4622]]
| 0,66
| {{RA|12|42|37,6}}
| {{DEC|-40|44|38}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sa]])
|-
| [[NGC 4696B]]
| 0,67
| {{RA|12|47|21,7}}
| {{DEC|-41|14|14}}
| [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E-S0]])
|-
| [[NGC 4645B]]
| 0,69
| {{RA|12|43|31,1}}
| {{DEC|-41|21|45}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]])
|-
| [[NGC 4696C]]
| 0,7
| {{RA|12|48|2,6}}
| {{DEC|-40|49|10}}
| [[spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|Sb]])
|-
| [[NGC 4645A]]
| 0,76
| {{RA|12|43|5,6}}
| {{DEC|-41|21|34}}
| [[prečkasta spiralna galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|SB0]])
|-
| [[NGC 4616]]
| 0,77
| {{RA|12|42|16,5}}
| {{DEC|-40|38|30}}
| [[eliptična galaksija]] ([[Morfološka klasifikacija galaksija|E0]])
|-
|}

== Povezano ==
* [[Novi opći katalog]]
* [[Spisak NGC objekata]]
* [[Spisak galaksija]]

== Napomene ==
* {{Note label|A|a}} [[Prividna magnituda]] od 13,5 – [[Apsolutna magnituda]]: ''M = m - 5 ((log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;) - 1)'', gdje je ''m=13,5'' i ''D&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;=35,3 * 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;''.
* {{Note label|B|b}} 1,20 [[Uglovna minuta|uglovnih minuta]] – ''S = A * D * 0,000291 * P'', gdje je ''A=1,20'', ''D=35,3'' i ''P = 3,2616''.
* {{Note label|C|c}} Bazirano na [[euklidska udaljenost|euklidsku udaljenost]].
== Reference ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;klima&quot;&gt;
{{simboli jezika|en|Engleski}}{{simboli jezika|de|Njemački}} {{cite web
  | title=Wolfgang Steinicke-ov revizirani NGC i IC katalog
  | url=http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/ngcic_e.htm
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4650B&amp;amp;img_stamp=yes&amp;amp;extend=no
  | access-date=11. 4. 2013
}}
&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;seds&quot;&gt;{{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4650B seds.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413023445/http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4650B |date=2021-04-13 }}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Literatura ==
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{citation
  | last = Steinicke
  | first = Wolfgang
  | editor-last = Jakiel
  | editor-first = Richard
  | publisher = Springer
  | year = 2007
  | title = Galaxies and How to Observe Them
  | isbn = 978-1852337520
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book 
  | author=R. J. Buta, H. G. Corwin, Jr., S. C. Odewahn
  | year=2007.
  | title=The de Vaucouleurs Atlas of Galaxies
  | url=https://archive.org/details/devaucouleursatl0000buta
  | publisher=Cambridge University
  | location=Cambridge
  | isbn=978-0521820486
  }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} {{cite book
  | last=Sinnott
  | first=R. W.
  | year=1988
  | title=NGC 2000.0: The Complete New General Catalogue and Index Catalogues of Nebulae and Star Clusters
  | url=https://archive.org/details/ngc20000complete0000drey
  | publisher=[[Sky Publishing]]
  | isbn=978-0-933346-51-2
  }}
  
== Vanjske veze ==
=== NGC 4650B ===
{{WikiSky}}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://aladin.u-strasbg.fr/java/alapre.pl?-c=12+45+14.9+-40+49+28&amp;amp;button=RGB NGC 4650B na Aladin pregledaču]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
=== NGC katalog ===
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://spider.seds.org/ngc/ngc.html Interaktivni NGC Online Katalog]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ Astronomska baza podataka SIMBAD]
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC NGC katalog na Messier45.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923235222/http://www.messier45.com/index.html#s/cat%20NGC |date=2018-09-23 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.ngcicproject.org/ NGC/IC projekt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115035321/http://ngcicproject.org/ |date=2013-01-15 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html NGC2000 na NASA sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190626095857/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/all/ngc2000.html |date=2019-06-26 }}
* {{simboli jezika|en|Engleski}} [http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp NGC na ''The Night Sky Atlas'' sajtu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306033417/http://www.nightskyatlas.com/ngcData.jsp |date=2016-03-06 }}

{{Stub-svemir}}
{{Nebo|12|45|14.9|-|40|49|28}}
{{NGC50}}

[[Kategorija:ESO objekti]]
[[Kategorija:Eliptične galaktike]]
[[Kategorija:Kentaur (zviježđe)]]
[[Kategorija:MCG objekti]]
[[Kategorija:NGC objekti]]
[[Kategorija:PGC objekti]]</text>
      <sha1>grih5djdtzoj4t8sto8h9ju2ix7gg30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bare (Leposavić)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1448946</id>
    <revision>
      <id>42716898</id>
      <parentid>41449497</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59160-56</username>
        <id>409322</id>
      </contributor>
      <comment>/* Demografija */</comment>
      <origin>42716898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1876" sha1="qsad9r1no1mjeetkgu33int9oj3aj2k" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Bare}}
{{Naseljeno mesto u Srbiji-lat
|mesto=Bare
|slika=
|opis_slike=
|grb=
|pokrajina=Kosovo i Metohija
|okrug=Kosovskomitrovački
|opština=Leposavić
|opština UNMIK=Leposavić
|nadm visina=836
|populacija=
|poštanski kod=
|pozivni broj=
|registarska oznaka=
|gšir=43.1881
|gduž=20.6172
}}
'''Bare''' je naselje u [[opština Leposavić|opštini Leposavić]] na [[Kosovo i Metohija|Kosovu i Metohiji]]. Površina katastarske opštine Bare gde je atar naselja iznosi 433 ha. Pripada mesnoj zajednici [[Vračevo]]. Selo se nazazi sa leve strane [[Ibar|Ibra]] u severozapadnom delu neposredno uz granicu sa [[opština Raška|Raškom]] i [[Grad Novi Pazar|Novim Pazarom]] na obroncima [[Rogozna|Rogozne]]. Od [[Leposavić]]a je udaljeno 27 km. Seoski atar se prostire između [[Jablanica (Novi Pazar)|Jablanice]] (Grad N. Pazar), Mrmonja, [[Orahovo (Raška)|Orahova]] i [[Lukovo (Raška)|Lukova]] (opština Raška), [[Vračevo|Vračeva]] i [[Trebiće|Trebića]] i po položaju spada u brdsko-planinska sela.
Srednja nadmorska visina sela je 875 metara.
Selo ima seoski put koji vodi iz pravca [[Lešak (Leposavić)|Leška]] i Vračeva i pravca Batnjika preko Mrmora.
Naziv sela potiče od reči bara (turski bari), što znači stajaća voda od kiša koja se privremeno zadržava na nekom mestu. Selo spada u starija naselja.

== Demografija ==
* popis stanovništva 1948: 238
* popis stanovništva 1953: 259
* popis stanovništva 1961: 263
* popis stanovništva 1971: 229
* popis stanovništva 1981: 131 
* popis stanovništva 1991: 68

U selu 2004. godine živi 68 stanovnika i ima 33 domaćinstava. Današnje stanovništvo čine rodovi : Cvetkovići, Tomovići, Josifljevici,Maksimovići, Milićevići, Filipovići, Glišovići, Matovići, Koraći, Lazovići.

{{Opština Leposavić}}

[[Kategorija:Opština Leposavić]]
[[Kategorija:Naselja na Kosovu]]</text>
      <sha1>qsad9r1no1mjeetkgu33int9oj3aj2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716899</id>
      <parentid>42716898</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59160-56</username>
        <id>409322</id>
      </contributor>
      <comment>/* Demografija */</comment>
      <origin>42716899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1877" sha1="ab6vbfhtssxasfqrk653iug1gbgp593" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Bare}}
{{Naseljeno mesto u Srbiji-lat
|mesto=Bare
|slika=
|opis_slike=
|grb=
|pokrajina=Kosovo i Metohija
|okrug=Kosovskomitrovački
|opština=Leposavić
|opština UNMIK=Leposavić
|nadm visina=836
|populacija=
|poštanski kod=
|pozivni broj=
|registarska oznaka=
|gšir=43.1881
|gduž=20.6172
}}
'''Bare''' je naselje u [[opština Leposavić|opštini Leposavić]] na [[Kosovo i Metohija|Kosovu i Metohiji]]. Površina katastarske opštine Bare gde je atar naselja iznosi 433 ha. Pripada mesnoj zajednici [[Vračevo]]. Selo se nazazi sa leve strane [[Ibar|Ibra]] u severozapadnom delu neposredno uz granicu sa [[opština Raška|Raškom]] i [[Grad Novi Pazar|Novim Pazarom]] na obroncima [[Rogozna|Rogozne]]. Od [[Leposavić]]a je udaljeno 27 km. Seoski atar se prostire između [[Jablanica (Novi Pazar)|Jablanice]] (Grad N. Pazar), Mrmonja, [[Orahovo (Raška)|Orahova]] i [[Lukovo (Raška)|Lukova]] (opština Raška), [[Vračevo|Vračeva]] i [[Trebiće|Trebića]] i po položaju spada u brdsko-planinska sela.
Srednja nadmorska visina sela je 875 metara.
Selo ima seoski put koji vodi iz pravca [[Lešak (Leposavić)|Leška]] i Vračeva i pravca Batnjika preko Mrmora.
Naziv sela potiče od reči bara (turski bari), što znači stajaća voda od kiša koja se privremeno zadržava na nekom mestu. Selo spada u starija naselja.

== Demografija ==
* popis stanovništva 1948: 238
* popis stanovništva 1953: 259
* popis stanovništva 1961: 263
* popis stanovništva 1971: 229
* popis stanovništva 1981: 131 
* popis stanovništva 1991: 68

U selu 2004. godine živi 68 stanovnika i ima 33 domaćinstava. Današnje stanovništvo čine rodovi : Cvetkovići, Tomovići, Josifljevići,Maksimovići, Milićevići, Filipovići, Glišovići, Matovići, Koraći, Lazovići.

{{Opština Leposavić}}

[[Kategorija:Opština Leposavić]]
[[Kategorija:Naselja na Kosovu]]</text>
      <sha1>ab6vbfhtssxasfqrk653iug1gbgp593</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717136</id>
      <parentid>42716899</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćene izmjene korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-59160-56|~2026-59160-56]] ([[User talk:~2026-59160-56|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Aca|Aca]]</comment>
      <origin>41449497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="b2d55myuy1505xznnlw2x7guy5anfe6" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Bare}}
{{Naseljeno mesto u Srbiji-lat
|mesto=Bare
|slika=
|opis_slike=
|grb=
|pokrajina=Kosovo i Metohija
|okrug=Kosovskomitrovački
|opština=Leposavić
|opština UNMIK=Leposavić
|nadm visina=836
|populacija=
|poštanski kod=
|pozivni broj=
|registarska oznaka=
|gšir=43.1881
|gduž=20.6172
}}
'''Bare''' je naselje u [[opština Leposavić|opštini Leposavić]] na [[Kosovo i Metohija|Kosovu i Metohiji]]. Površina katastarske opštine Bare gde je atar naselja iznosi 433 ha. Pripada mesnoj zajednici [[Vračevo]]. Selo se nazazi sa leve strane [[Ibar|Ibra]] u severozapadnom delu neposredno uz granicu sa [[opština Raška|Raškom]] i [[Grad Novi Pazar|Novim Pazarom]] na obroncima [[Rogozna|Rogozne]]. Od [[Leposavić]]a je udaljeno 27 km. Seoski atar se prostire između [[Jablanica (Novi Pazar)|Jablanice]] (Grad N. Pazar), Mrmonja, [[Orahovo (Raška)|Orahova]] i [[Lukovo (Raška)|Lukova]] (opština Raška), [[Vračevo|Vračeva]] i [[Trebiće|Trebića]] i po položaju spada u brdsko-planinska sela.
Srednja nadmorska visina sela je 875 metara.
Selo ima seoski put koji vodi iz pravca [[Lešak (Leposavić)|Leška]] i Vračeva i pravca Batnjika preko Mrmora.
Naziv sela potiče od reči bara (turski bari), što znači stajaća voda od kiša koja se privremeno zadržava na nekom mestu. Selo spada u starija naselja.

== Demografija ==
* popis stanovništva 1948: 238
* popis stanovništva 1953: 259
* popis stanovništva 1961: 263
* popis stanovništva 1971: 229
* popis stanovništva 1981: 131 
* popis stanovništva 1991: 68

U selu 2004. godine živi 68 stanovnika i ima 33 domaćinstava. Današnje stanovništvo čine rodovi : Cvetkovići, Tomovići, Maksimovići, Milićevići, Filipovići, Glišovići, Matovići, Koraći, Lazovići.

{{Opština Leposavić}}

[[Kategorija:Opština Leposavić]]
[[Kategorija:Naselja na Kosovu]]</text>
      <sha1>b2d55myuy1505xznnlw2x7guy5anfe6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>O Cangaceiro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1458536</id>
    <revision>
      <id>42717229</id>
      <parentid>42469965</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4082" sha1="0929klb6adibdwopri9gerola7sjkmx" xml:space="preserve">{{Infokutija film
 | tip = c/b
 | naslov = O Cangaceiro
 | slika = O Cangaceiro.jpg
 | opis = Poster
 | širina_slike= 220px
 | premijera = {{Filmdate|1953|1|20|df=y}}
|  trajanje = 105 min.
 | jezik = [[portugalski jezik|portugalski]]
 | zemlja = {{flagcountry|BRA}}
 | režija = [[Lima Barreto (sineast)|Lima Barreto]]
 | roteiro     = Lima Barreto
 | uloge = [[Alberto Ruschel]]&lt;br /&gt;[[Marisa Prado]]&lt;br /&gt;[[Milton Ribeiro]]&lt;br /&gt;[[Vanja Orico]]&lt;br /&gt;[[Adoniran Barbosa]]
 | studio = [[Companhia Cinematográfica Vera Cruz]]
 | distribucija = [[Columbia Pictures]]
 | producent = Cid Leite da Silva
 | muzika = [[Gabriel Migliori]]&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;(pjesmu &quot;[[Mulher Rendeira]]&quot; izvode [[Vanja Orico]] i [[Demônios da Garoa]])&lt;/small&gt;
 | fotografija = Chick Fowle
 | montaža = Giuseppe Baldacconi&lt;br /&gt;Lúcio Braun&lt;br /&gt;Oswald Hafenrichter
}}

'''''O Cangaceiro ( Razbojnik''''' )je [[brazil]]ski crno-bijeli film snimljen u režiji [[Lima Bareto (sineast)|Lime Bareta]] i premijerno prikazan 1953. godine, poznat kao prvi brazilski film koji je doživio međunarodni uspjeh, odnosno začetnik specifičnog brazilskog podžanra poznatog kao ''nordestern''.

Inspiraciju za film je pružio [[Lampiao]], legendarni vođa brazilskih [[odmetnik]]a 1920-ih i 1930-ih. Radnja je smještena u ''[[sertaos]]'', zabačeno sušno područje na sjeveroistoku Brazila na kome su djelovali nomadski razbojnici poznati kao ''[[cangaceiros]]''. Protagonist, čiji lik tumači [[Alberto Ruschel]] je Teodoro, mladić koji se priključio bandi koju vodi tiranski &quot;kapetan&quot; Galdino (koga glumi [[Milton Ribeira]], i koji se zaljubi u mladu učiteljicu Oliviju (čiji lik tumači [[Marisa Prado]]) koju je banda uzela za taoca.

Lima Bareto je još od početka 1940-ih pokušavao snimiti film o Lampiaou, ali mu se prilika za to pružila tek nakon što se 1950. godine priključio filmskoj kompaniji [[Vera Cruz Studios|Vera Cruz]]. Franco Zampari, predsjednik studija, ispočetka je bio skeptičan prema projektu, a i snimanje su obilježili brojni kreativni sukobi. Na kraju se ''O Cangaceiro'' ispostavio kao pun pogodak, a što se tumači time da su se motivi i ikonografija [[vestern]]a - žanra koji je tada uživao vrhunac popularnosti u svijetu - vješto &quot;presadili&quot; na brazilske prilike. ''O Cangaceiro'' je doživio veliki uspjeh ne samo u Brazilu, nego i u svijetu, te je, između ostalog, na [[Kanski filmski festival|Kanskom filmskom festivalu]] dobio nagradu za najbolji pustolovni film. Razbojnik je prvi brazilski film koji se posle

rata prikazivao u Beogradu.

== Uloge ==
* [[Alberto Ruschel]] -  Teodoro
* [[Marisa Prado]] -  Olívia
* [[Milton Ribeiro]] - Galdino
* [[Vanja Orico]] - Maria Clódia
* [[Adoniran Barbosa]] -  Mané Mole
* [[Lima Barreto (sineast)|Lima Barreto]]
* [[Zé do Norte]]
* Antonio V. Almeida
* Hector Bernabó
* Horácio Camargo
* Ricardo Campos
* Antônio Coelho
* Cid Leite da Silva
* Jesuíno Alves Moreira - Tiburcio
* Jesuíno G. dos Santos
* Galileu Garcia
* João Batista Giotti
* José Herculano
* Nieta Junqueira
* Homero Marques
* Victor Merinow
* Maurício Morey
* João Pilon
* Leonel Pinto
* Maria Luiza Sabino
* Nicolau Sala
* Neusa Veras
* Pedro Visgo

==Vanjske veze==
* {{imdb title|id=0045595}}
* [https://web.archive.org/web/20090819041231/http://www.adorocinemabrasileiro.com.br/filmes/cangaceiro-1953/cangaceiro-1953.asp  Adoro Cinema Brasileiro]
* [http://blog.estadao.com.br/blog/zanin/?m=20070217 Onde foi filmado ''O Cangaceiro''?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629094750/http://blog.estadao.com.br/blog/zanin/?m=20070217 |date=2008-06-29 }}
* [http://blog.estadao.com.br/blog/zanin/?title=assistente_de_direcao_confirma_filmagens  Filmagens de ''O Cangaceiro'' foram em Vargem Grande do Sul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629094755/http://blog.estadao.com.br/blog/zanin/?title=assistente_de_direcao_confirma_filmagens |date=2008-06-29 }}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Cangaceiro, O}}
[[Kategorija:Brazilski filmovi]]
[[Kategorija:Akcije (filmovi)]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]</text>
      <sha1>0929klb6adibdwopri9gerola7sjkmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trenčianske Stankovce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1461342</id>
    <revision>
      <id>42716882</id>
      <parentid>42566249</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <origin>42716882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="hafkit7oog3c5medjbykyo4l54gnkkb" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Trenčianske Stankovce
|originalni_naziv   = Trenčianske Stankovce
|slika              = TrencStankovce.jpg
|opis_slike         = Trenčianske Stankovce
|gradska_zastava    = Trencianske stankovce-trencin-flag.svg
|kraj               = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]]
|okrug              = [[Okrug Trenčín|Trenčín]]
|nadm visina        = 208&lt;ref name=&quot;base_info&quot;&gt;{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-10-06}}&lt;/ref&gt;
|poštanski_kod      = 913 11&lt;ref name=&quot;base_info&quot;/&gt;
|pozivni_broj       = (+421) 32&lt;ref name=&quot;base_info&quot;/&gt;
|registarska_oznaka = TN
|gšir               = 48.8398
|gduž               = 17.9850
}}
'''Trenčianske Stankovce''' je naseljeno mjesto u [[okrug Trenčín|okrugu Trenčín]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Republika Slovačka]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Trenčianske Stankovce}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Trenčín}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Okrug Trenčín]]
[[Kategorija:Trenčinski kraj]]</text>
      <sha1>hafkit7oog3c5medjbykyo4l54gnkkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nemšová</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1461691</id>
    <revision>
      <id>42716884</id>
      <parentid>42559286</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <comment>gradonačelnik</comment>
      <origin>42716884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3831" sha1="td1u5z5mik3wccw0k9c0iycjuo3s7x2" xml:space="preserve">{{Grad u Slovačkoj |
Obrázok               = Kostol svätého Michala Archanjela (Nemšová) 2.jpg|
Názov                 = Nemšová |
URL znaku             = Coat of arms of Nemšová.png |
URL vlajky            = Nemsova-trencin-flag.svg |
URL polohy            = |
Kraj                  = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]]|
Okres                 = [[Okrug Trenčín|Trenčín]]|
Región                = [[Srednje Považje]] |
Nadmorská výška       = 245&lt;ref name=&quot;base_info&quot;&gt;{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-10-13}}&lt;/ref&gt; |
osnivanje             = 1242.&lt;ref name=&quot;base_info&quot; /&gt; |
PSČ                   = 914 41&lt;ref name=&quot;base_info&quot; /&gt; |
Predvoľba             = +421-32&lt;ref name=&quot;base_info&quot; /&gt; |
Kód                   = 91441 |
EČV                   = TN |
Adresa                = |
Website               = www.nemsova.sk |
E-mail                = |
Telefón               = |
Fax                   = |
Starosta              = Bernard Bagín |
Politická strana      = |
BM                    = |
gšir                  = 48.963889|
gduž                  = 18.117222|
}}
'''Nemšová''' ({{jez-svk|Nemšová}}, {{jez-mađ|Nemsó}}) je grad u [[Slovačka|Slovačkoj]], u okviru [[Trenčinski kraj|Trenčinskog kraja]], gde su značajno naselje u sastavu [[Okrug Trenčín|okruga Trenčín]].

==Prirodni uslovi==
Njemšova je smeštena u zapadnom delu države, blizu državne granice sa [[Češka|Češkom]] - 8 kilometara severozapadno. Glavni grad države, [[Bratislava]], nalazi se 140&amp;nbsp;km jugozapadno od grada.

'''Reljef''': Njemšova se razvila u [[Ilavska dolina|Ilavskoj dolini]] u okviru [[Vah|Považja]] (oblasti oko reke [[Vah]]). Južno od grada je dolinsko, ravničarsko područje, a severno od grada izdižu se [[Beli Karpati]]. Nadmorska visina grade je oko 230 metara.

'''Klima''': Klima u Nemšovi je [[umerenokontinentalna klima|umereno kontinentalna]].

'''Vode''': Južno od Nemšove protiče najveća [[slovačka]] reka [[Vah]].

== Historija ==
Ljudska naselja na prostoru Nemšove vezuju se još za [[preistorija|praistoriju]]. Naselje pod današnjim imenom prvi put se spominje u [[1246]]. godine. Međutim, današnji grad je stvoren tek [[1989]]. godine spajanjem nekoliko manjih naselja.

Krajem [[1918]]. godine. Njemšova je postala deo novoosnovane [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. U vreme [[komunizam|komunizma]] grad je industrijalizovan, pa je došlo do povećanja stanovništva. Posle osamostaljenja [[Slovačka|Slovačke]] grad je postao opštinsko središte, ali je došlo i do problema vezanih za prestrukturiranje privrede.

==Stanovništvo==
{{SK|pop}}

Danas Nemšová ima nešto preko 6.000 stanovnika i poslednjih godina broj stanovnika stagnira.

'''Etnički sastav''': Po popisu iz [[2021]]. godine sastav je sledeći:
* [[Slovaci]] - 94,5%,
* [[Česi]] - 0,6%,
* ostali.

'''Verski sastav''': Po popisu iz [[2021]]. godine sastav je sledeći:
* [[katolicizam|rimokatolici]] - 78,2%,
* [[Ateizam|ateisti]] - 14,2%,
* [[luteranizam|luterani]] - 0,8%,
* ostali.

== Izvor ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web | title = Obyvatelia - Základné výsledky | publisher = Statistički zavod Republike Slovačke | url = https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/struktura-obyvatelstva-podla-narodnosti/OB/SK0229506281/OB | accessdate = 17. 12. 2023. }}&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Nemšová}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}

{{Okrug Trenčín}}
{{Gradovi u Slovačkoj}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Gradovi u Slovačkoj]]
[[Kategorija:Trenčinski kraj]]
[[Kategorija:Okrug Trenčín]]</text>
      <sha1>td1u5z5mik3wccw0k9c0iycjuo3s7x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trenčianske Teplice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1461777</id>
    <revision>
      <id>42716886</id>
      <parentid>42559563</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <comment>gradonačelnik</comment>
      <origin>42716886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4171" sha1="ssfopf5tkzfhuwg9xt5yp645x5ahaxk" xml:space="preserve">{{Grad u Slovačkoj |
Obrázok               = TrencianskieTeplice SK.jpg |
Názov                 = Trenčianske Teplice |
URL znaku             = Coat of Arms of Trenčianske Teplice.svg |
URL vlajky            = Trencianske teplice-trencin-flag.svg|
Kraj                  = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]]|
Okres                 = [[Okrug Trenčín|Trenčín]]|
Región                = [[Srednje Považje]]|
Nadmorská výška       = 276&lt;ref name=&quot;base_info&quot;&gt;{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-10-13}}&lt;/ref&gt; |
osnivanje             = 1379.&lt;ref name=&quot;base_info&quot; /&gt; |
PSČ                   = 914 51&lt;ref name=&quot;base_info&quot; /&gt; |
Predvoľba             = +421-32&lt;ref name=&quot;base_info&quot; /&gt; |
Kód                   = 506613 |
EČV                   = TN |
Adresa                = |
Website               = www.teplice.sk |
E-mail                = |
Telefón               = |
Fax                   = |
Starosta              =  Zuzana Frajková Ďurmeková|
Politická strana      = |
BM                    = |
gšir                  = 48.910556 |
gduž                  = 18.166111 |
}}
'''Trenčianske Teplice''' ({{jez-svk|Trenčianske Teplice}}, {{jez-nem|Trentschinteplitz}}, {{jez-mađ|Trencsénteplic}}) su grad u [[Slovačka|Slovačkoj]], u okviru [[Trenčinski kraj|Trenčinskog kraja]], gde su u sastavu [[Okrug Trenčín|okruga Trenčín]].

== Prirodni uslovi ==
Trenčianske Teplice su smeštene u zapadnom delu države. Glavni grad države, [[Bratislava]], nalazi se 150&amp;nbsp;km jugozapadno od grada.

'''Reljef''': Trenčianske Teplice su se razvile u oblasti srednjem [[Vah|Považja]]. Grad se smestio u uzanoj dolini rečice [[Tjeplička (reka)|Tjepličke]], pritoke [[Vah]]a. Iznad grada izdižu se [[Stražovski vrhovi]]. Nadmorska visina grade je oko 270 metara.

'''Klima''': Klima u Trenčianskim Teplicama je [[Umereno kontinentalna klima|umereno kontinentalna]].

'''Vode''': Trenčianske Teplice su u dolini rečice [[Tjeplička (reka)|Tjepličke]], pritoke [[Vah]]a. U skladu sa imenom u naselju i njegovom okruženju postoje brojni topli izvori, pa je naselje jedna od najpoznatijih [[banja]] u [[Slovačka|Slovačkoj]].

== Historija ==
Ljudska naselja na prostoru Trenčianskih Teplica vezuju se još za [[praistorija|praistoriju]]. Naselje pod današnjim imenom prvi put se spominje [[1379]]. godine. Ubrzo se naselje pročulo po toplim izvorima, pa je vekovima bilo poznato kao [[banja|banjsko mesto]].

Krajem [[1918]]. godine. Trenčianske Teplice su postale deo novoosnovane [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]]. U vreme [[komunizam|komunizma]] naselje je značajno unapređeno, pa je došlo do povećanja stanovništva. Posle osamostaljenja [[Slovačka|Slovačke]] grad je postao opštinsko središte, ali je došlo i do problema vezanih za prestrukturiranje privrede.

== Stanovništvo ==
{{SK|pop}}

Danas Trenčianske Teplice imaju oko 4.000 stanovnika i poslednjih godina broj stanovnika lagano opada.

'''Etnički sastav''': Po popisu iz [[2021]]. godine sastav je sledeći:&lt;ref name=&quot;statistics&quot; /&gt;
* [[Slovaci]] - 91,8%,
* [[Česi]] - 0,8%,
* ostali.

'''Verski sastav''': Po popisu iz [[2021]]. godine sastav je sledeći:
* [[Rimokatolička crkva|rimokatolici]] - 58,9%,
* [[Ateizam|ateisti]] - 26,9%,
* [[Luteranstvo|luterani]] - 3,6%,
* ostali.

== Izvor ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;statistics&quot;&gt;{{cite web | title = Obyvatelia - Základné výsledky | publisher = Statistički zavod Republike Slovačke | url = https://www.scitanie.sk/obyvatelia/zakladne-vysledky/struktura-obyvatelstva-podla-narodnosti/OB/SK0229506613/OB | accessdate = 25. 12. 2023. }}&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Trenčianske Teplice}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [https://kupele.trencianske-teplice.info Turistička stranica grada]

{{Okrug Trenčín}}
{{Gradovi u Slovačkoj}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Gradovi u Slovačkoj]]
[[Kategorija:Trenčinski kraj]]
[[Kategorija:Okrug Trenčín]]</text>
      <sha1>ssfopf5tkzfhuwg9xt5yp645x5ahaxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NK GOŠK Dubrovnik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1467469</id>
    <revision>
      <id>42716930</id>
      <parentid>42553271</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9800" sha1="nfm0cb1imoys7lnh5g6i0qg79xs3b8z" xml:space="preserve">{{izvor}}
{{Nogometni klub 
| ime kluba          = NK GOŠK Dubrovnik 
| slika              = Nk gosk dubrovnik.svg
| puno ime           = NK GOŠK Dubrovnik  
| nadimak            = Gospari
| navijači           = Gospari 
| godina osnivanja   = [[1919.]] 
| igralište          = [[Gradski Stadion Lapad]] 
| kapacitet stadiona = 3.000  
| direktor           = [[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Pero Vićan]] 
| trener             = [[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Leopold Burčul]] 
| liga               = [[3. HNL - Jug]]
| sezona             =  
| plasman            =  
| trenutačna sezona  = 
 | igrači = Popis igrača NK GOŠK Dubrovnik
| pattern_la1=_whiteborder|pattern_b1=_thinwhitesides|pattern_ra1=_whiteborder
| leftarm1=FFFFFF|body1=afdcf1|rightarm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|socks1=FFFFFF
| pattern_la2=_whiteborder|pattern_b2=_whitehorizontal|pattern_ra2=_whiteborder
| leftarm2=29459B|body2=29459B|rightarm2=29459B|shorts2=29459B|socks2=29459B
}}

'''NK GOŠK Dubrovnik ''', hrvatski [[nogomet]]ni klub iz grada [[Dubrovnik]]a.

== Ime ==
'''G'''ruški '''O'''mladinski '''Š'''portski '''K'''lub ime je dobio prema [[Dubrovnik|dubrovačkoj]] gradskoj četvrti [[Gruž]]u.

== Historija ==
'''G'''ruški '''O'''mladinski '''Š'''portski '''K'''lub Dubrovnik je nastao 1919., bio je 4 godine član [[1. HNL]].&lt;br&gt;
Početkom [[1980-ih]] godina provodi se &quot;fuzija&quot; &quot;GOŠK&quot;-a sa gradskim rivalom [[NK Jug]]om. Za boju dresa izabiru bijelu umjesto dotadašnjih - plavog, odnosno crvenog dresa. Klub uzima ime GOŠK-Jug, te se pod tim imenom natječe sve do osamostaljenja [[Hrvatska|Hrvatske]] i ulaska u tadašnju 1.hrvatsku nogometnu ligu.

Prve godine postojanja novoformirani GOŠK-Jug izborio je plasman u tadašnju 2. Ligu - zapad. Pobjedom u posljednjem kolu nad sastavom [[NK Zagrebački plavi|Zagrebačkih plavih]] rezultatom 9:0 preskočili su izravnog suparnika - momčad [[NK Varteks|Varteksa]] iz [[Varaždin]]a. Sudionici 2.lige bili su kroz cijele '80-e.godine. Tada je bio se zajedno sa još dva hrvatska drugoligaša, [[NK Šibenik|Šibenikom]] i [[RNK Split|Splitom]] u igri za ulazak u 1. jugoslavensku nogometnu ligu. Klub je tada bio najjači u svojoj povijesti.

GOŠK se prigodom osamostaljivanja Hrvatske udružio sa klubom sugrađaninom [[HNK Dubrovnik|Dubrovnikom]] i tada je nastupao u [[1. HNL]].

Prva godina sudjelovanja u 1. HNL bila je značajna za povijest kluba. Klub svoje domaće susrete nije igrao u Dubrovniku zbog nesigurnih uvjeta za održavanje utakmice. Naime, zbog [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]], iznenadni topnički napadi na grad nisu bili rijetkost, a stalna mogućnost pješačkih i mornaričkih napada na grad sa područja BiH i Crne Gore (onda SR Jugoslavije), rizik dulje prometne odsječenosti odnosno blokade stalno je bio nazočan. Dubrovački klub igrao je svoje domaće utakmice na raznim terenima, među ostalim i u Blatu na Korčuli (na igralištu &quot;Zlinje&quot;). Klub je nanizao nekoliko poraza. Bio je čvrsto na dnu ljestvice i već nakon 9 kola bio je otpisan. &quot;Dubrovnika&quot; je onda preuzeo [[Luka Bonačić]] i velikom serijom neriješenih rezultata podigao klub sa dna ljestvice, osiguravši mu opstanak u 1. ligi. Ti neriješeni rezultati mahom su bili 0:0, te je klub s vrlo malo postignutih pogodaka opstao u ligi. Ovaj uspjeh s Dubrovčanima stavio je Luku Bonačića u pozornost nogometne javnosti.

U 1. HNL su se Dubrovčani zadržali 4 godine, a zatim je ujedinjeni klub polako tonuo prema dnu hvatskog nogometa.&lt;br&gt;
Današnji predsjednik Pero Vićan je tada osnovao novi klub koji je uzeo staro ime &quot;GOŠK&quot; koji je polako napredovao te se kroz niže rangove natjecanja u sezoni 2000/2001. uspio domoći 2. HNL-Jug, gdje se zadržao do kraja sezone 2004/2005. kada je bio pretposljednja momčad te lige. Nakon toga su uslijedile kvalifikacije za opstanak u kojima je prvo nadigrao velikog rivala [[NK Konavljanin]]a, da bi potom u daljnjem djelu kvalifikacija od njega bolji bio [[NK Karlovac]].
Sezonu 2005/2006. je završio na prvom mjestu 3. HNL-Jug sa velikom prednosti ispred drugoplasirane momčadi. Radi nemogućnosti odigravanja utakmice za plasman u 2. HNL na svom stadionu morao je igrati u Imotskom, a protivnik mu je bila [[NK Moslavina Kutina|NK Moslavina]] koja je u prvom susretu u Kutini slavila sa 1:0, dok je u uzvratu u Imotskom GOŠK pobijedio, ali rezultatom 2:1 koji nije bio dovoljan za osiguranje plasmana u 2. HNL.

U idućoj sezoni 2006/2007. GOŠK je napustio veliki broj igrača koji su sezonu prije osvojili naslov prvaka pa se klub morao zadovoljiti plasmanom u donjem dijelu tablice. Dokaz GOŠK-ove nemoći je samo jedan postignut pogodak na gostovanjima tokom cijele sezone, a pri tom nisu uspjeli osvojiti nitijedan gostujući bod, no uz sve domaće pobjede GOŠK je ipak uspio opstati u 3. HNL jug.

U idućim sezonama GOŠK je &quot;životario&quot; u 3. HNL-Jug, forsirajući pretežno mlade igrače iz svoje omladinske škole, prvenstveno zbog nemogućnosti plasmana u viši stupanj natjecanja zbog nedostatka uvjeta za njega.

U sezoni 2012/2013. GOŠK je napravio značajan uspjeh u [[Hrvatski nogometni kup|Hrvatskom nogometnom kupu]] došavši do četvrtfinala gdje je zaustavljen od [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotive Zagreb]], u prvoj utakmici odigranoj na Lapadu [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotiva]] je slavila sa 1:0 dok u uzvratu na Maksimiru nije bilo pogodaka. Prethodno je GOŠK u pretkolu bez borbe prošao [[NK Jedinstvo Omladinac Nedešćina|Jedinstvo iz Nedešćine]] koje je odustalo od natjecanja, u 1/16 finala GOŠK je nakon jedanaesteraca bio bolji od drugoligaša [[HNK Šibenik|Šibenika]] da bi u 1/8 finala nakon produžetaka bio bolji od [[NK Nedelišće|Nedelišća]]. U četvrtfinalu ždrijeb je GOŠK spojio sa prvoligašem [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotivom]] koja se pokazala kao prejak suparnik te je nakon dvije neizvjesne utakmice prošla dalje, no i ovako je to najveći uspjeh GOŠK-a u njegovoj novijoj povijesti.

== Trofeji ==
* '''[[3. HNL - Jug]]:'''
**2000/01., 2005/06.
* '''Županijski nogometni kup Dubrovačko-neretvanske županije:'''
**2011/12.

== Rivalstva ==

Najpoznatije je rivalstvo sa [[NK Konavljanin]]om. Do danas su odigrali 266 susreta u kojima je uspješniji bio &quot;GOŠK&quot; sa 104 pobjede prema 90 Konavljaninovih, uz 72 neriješena rezultata. Ako se pogledaju samo utakmice u 3. HNL  onda je bolji &quot;GOŠK&quot; sa 20 pobjeda u odnosu na 8 &quot;Konavljaninovih&quot; uz 15 neodlučenih rezultata. Od 60 prvenstva koja su se odigrala u sustavu jedne skupine 32 puta je &quot;GOŠK&quot; završio bolje plasiran (nisu uračunate sezone '80/81. i '82/83. koje je &quot;Konavljanin&quot; proveo u 1. Županijskoj ligi).

1980-ih je bilo jako i rivalstvo sa [[FK Leotar Trebinje|Leotarom]] iz [[Trebinje|Trebinja]].

== Igrači ==
{{glavni|Popis igrača NK GOŠK Dubrovnik}}

== Škola nogometa ==
U klubu se jako ponose velikom  tradicijom &quot;stvaranja&quot; mladih igrača. Brojna imena iznjedrena su u ovoj školi. Tako je i danas - više stotina djece polazi sve uzraste nogometaša - mlađi pioniri, stariji pioniri, kadeti i juniori.

== Poznati igrači koji su ponikli u klubu ==
* {{flagicon|HRV}} [[Milan Petrović]] - Rico, igrao '80-ih, odakle je prešao u [[HNK Hajduk Split|Hajduk]].
* {{flagicon|HRV}} [[Marinko Kurtela]] - igrač [[HNK Hajduk Split|Hajduka]] i [[NK Dinamo Zagreb|Dinama]], sa Dinamom prvak Jugoslavije, član glasovite generacije 1982. godine.
* {{flagicon|HRV}} [[Mario Bonić]]- ponikao u klubu, kasnije napadač [[NK Dinamo Zagreb|Dinama]], [[Red Bull Salzburg|Salzburga]] i nekoliko grčkih klubova gdje je i danas skaut.
* {{flagicon|HRV}} [[Darko Miladin]] - bivši igrač [[HNK Hajduk Split|Hajduka]] za sezonu [[Hrvatska nogometna liga - sezona 1998./99.|1998./99.]] dobio nagradu navijača [[Hajdučko srce]].
* {{flagicon|HRV}} [[Ahmet Brković]] - karijeru je započeo u rodnom Dubrovniku, da bi se preko [[NK Varteks|Varteksa]] probio do [[Football League Championship|engleske druge lige]], prvo do [[Leyton Orient F.C.|Leyton Orienta]] zatim do [[Luton Town F.C.|Luton Towna]] te na posljetku do [[Millwall F.C.|Milwalla]].
* {{flagicon|HRV}} [[Srđan Lakić]] - bivši mladi reprezentativac Hrvatske; ponikao u klubu, junior [[HNK Hajduk Split|Hajduka]], prvi strijelac [[Druga hrvatska nogometna liga|2.HNL]] u [[NK Hrvatski dragovoljac Zagreb|Hrvatskom dragovoljcu]], odlična sezona u [[NK Kamen-Ingrad Velika|Kamen Ingradu]], zatim prelazak u [[Hertha Berlin|Herthu Berlin]], potom i u [[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslautern]], [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]], [[TSG 1899 Hoffenheim|Hoffenheim]], [[Eintracht Frankfurt|Frankfurt]].
* {{flagicon|HRV}} [[Dario Marinović]] - jedan od glavnih igrača [[Hrvatska malonogometna reprezentacija|hrvatske malonogometne reprezentacije]].
* {{flagicon|HRV}} {{flagicon|BIH}} [[Emir Spahić]] - kapetan nogometne reprezentacije [[Bosanskohercegovačka nogometna reprezentacija|BiH]] i igrač Bayera iz Leverkusena.
* {{flagicon|HRV}} [[Adnan Aganović]] - u klubu odigrao 2 sezone, zatim igrač nekoliko hrvatskih klubova, međuostalim [[NK Varteks|Varteksa]] i [[NK Istra 1961|Istre 1961]], te slovenskog [[FC Koper|Kopra]], danas je član rumunjskog [[FC Brașov|Brasova]].
* {{flagicon|HRV}} [[Zoran Mamić]]
* {{flagicon|HRV}} [[Alen Peternac]]

== Vanjske veze ==
* [http://www.hnl-statistika.com/c1.asp?ID=44 NK GOŠK Dubrovnik] at ''[[Nogometni magazin]]''
* [http://www.soccerway.com/teams/croatia/nk-gosk-dubrovnik/ Soccerway profil]
* [http://nk-gosk.weebly.com/ Neslužbena webstranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310124625/http://nk-gosk.weebly.com/ |date=2014-03-10 }}

[[Kategorija:Nastanci 1919.]]
[[Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi u Dubrovačko-neretvanskoj županiji|GOŠK Dubrovnik]]
[[Kategorija:Sport u Dubrovniku]]</text>
      <sha1>nfm0cb1imoys7lnh5g6i0qg79xs3b8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Prkačin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1467720</id>
    <revision>
      <id>42717152</id>
      <parentid>42265730</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:18:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="d2si0ppqbcsfhp2ijb56uf2908rmjmq" xml:space="preserve">{{Ažuriranje}}
{{Košarkaš
|ime            = Nikola Prkačin
|slika          = Prkacin Nikola35.JPG
|slika_širina   = 
|slika_opis     = 
|država         = [[Hrvatska]]
|nadimak        = Nikša
|datum_rođenja  = [[15. studenog]]
|mjesto_rođenja = [[Dubrovnik]], [[Hrvatska]]
|datum_smrti    = 
|mjesto_smrti   = 
|pozicija       = [[centar (košarka)|Centar]]
|visina         = 2,08
|težina         = 111 
|sveučilište    = 
|draft          = 
|karijera       = 1993. - trenutačno
|liga           = [[1. HKL|A-1 Liga]]&lt;br&gt;[[NLB liga|NLB Liga]]&lt;br&gt;[[EuroChallenge]]
|klub           = [[KK Zagreb|Zagreb CO]]
|broj           = 
|bivši_klubovi  = [[KK Split|Split]] (1993.&amp;ndash;1998.)&lt;br&gt;[[KK Cibona|Cibona Zagreb]] (1998.&amp;ndash;2003.)&lt;br&gt;[[Efes Pilsen Spor Kulübü|Efes Pilsen]] (2003.&amp;ndash;2007.)&lt;br&gt; [[MBK Dinamo Moskva|Dinamo Moskva]] (2007.)&lt;br&gt;[[Panathinaikos Atena BC|Panathinaikos]] (2008.)&lt;br&gt;[[KK Cibona]] (2008.&amp;ndash;2009.)
|nagrade        =  Najkorisniji igrač [[Prva hrvatska košarkaška liga|A-1 lige]] 2001./02. 
|medalje        = 
}}
'''Nikola Prkačin''' ([[Dubrovnik]], [[15. studenog]] [[1975.]]) je [[Hrvatska|hrvatski]] profesionalni košarkaš. Igra na poziciji [[centar (košarka)|centra]], a trenutačno je član košarkaškog kluba [[KK Zagreb|Zagreb CO]].

== Karijera ==
Sezonu 2008./09. u dresu hrvatskog prvaka [[KK Cibona|Cibone Zagreb]] završio je s prosjekom od 9.6 poena, 3.8 skokova i 1.9 asistencija za 20 minuta po utakmici. Iste godine u glasovanju čitatelja i suradnika portala Kosarka.hr, Prkačin je dobio nagradu za najboljeg košarkaša sezone.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&amp;newsid=28461 |title=Najbolji su Prka, Peras, Anđa i Mario |access-date=2009-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129114844/http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&amp;newsid=28461 |archive-date=2022-11-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Nakon isteka ugovora s Cibonom napustio je klub. Iako je za nastavak karijere Prkačin imao i ponude iz inozemstva, odlučio se ostati kod kuće. Iz Cibone je otišao tek nekoliko kilometara dalje u [[KK Zagreb]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prkačin i službeno u Zagrebu |url=http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&amp;newsid=29403 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2009-10-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091008213239/http://www.kosarka.hr/main.asp?dir=news&amp;newsid=29403 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Hrvatska košarkaška reprezentacija ==
Kapetan je [[Hrvatska košarkaška reprezentacija|Hrvatske košarkaške reprezentacije]] za koju redovito nastupa od debija 1997. Kao član Hrvatske košarkaške reprezentacije, sudjelovao je na [[Europsko prvenstvo u košarci - Španjolska 1997.|Europskom prvenstvu 1997.]],[[Europsko prvenstvo u košarci - Francuska 1999.|1999.]], [[Europsko prvenstvo u košarci - Turska 2001.|2001.]], [[Europsko prvenstvo u košarci - Švedska 2003.|2003.]], [[Europsko prvenstvo u košarci - Srbija i Crna Gora 2005.|2005.]], [[Europsko prvenstvo u košarci - Španjolska 2007.|2007.]] i [[Europsko prvenstvo u košarci - Poljska 2009.|2009.]]. Sa sedam nastupa na Europskim prvenstvima postao je tek drugim igračem u povijesti kojemu je to uspjelo.

== Trofeji ==
*'''[[Kup Krešimira Ćosića]]''': 1993./94., 1996./97., 1998./99., 2000./01., 2001./02., 2008./09.
*'''[[Prva hrvatska košarkaška liga|A1 Liga]]''': 1998/99., 1999./00., 2000./01., 2001./02., 2008./09.
*'''[[Turska košarkaška liga|Tursko prvenstvo]]''': 2003./04. 
*'''Turski nacionalni kup''': 2005./06., 2006./07. 
*'''[[Prva hrvatska košarkaška liga|A1 Liga]] - [[MVP]]''': 2001./02.
*'''[[Grčki košarkaški kup|Grčki kup]]''': 2007./08.
*'''[[A1 Ethniki|Grčko prvenstvo]]''': 2007./08.

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.paobc.gr/player.php?category_id=124&amp;player_id=4607&amp;period_id=0 Profil]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} na Panathinaikos

{{Authority control}}
{{Mrva-biog-košarka-hrvatska}}
{{Životni vijek|1975||Prkačin, Nikola}}

[[Kategorija:Hrvatski košarkaši]]
[[Kategorija:Košarkaši KK Splita]]
[[Kategorija:Košarkaši KK Cibone]]
[[Kategorija:Košarkaši Anadolu Efesa]]
[[Kategorija:Košarkaši Panatinaikosa]]
[[Kategorija:Košarkaši KK Zagreba]]
[[Kategorija:Košarkaški centri]]
[[Kategorija:Hrvatski košarkaški treneri]]
[[Kategorija:Hrvatski olimpijci]]
[[Kategorija:Košarkaši na Ljetnim olimpijskim igrama 2008.‎]]
[[Kategorija:Biografije, Dubrovnik]]</text>
      <sha1>d2si0ppqbcsfhp2ijb56uf2908rmjmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NK Jadran Poreč</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1467905</id>
    <revision>
      <id>42716933</id>
      <parentid>42553272</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="g4v9mm1556kvvyvg3veha84hyfjxjm3" xml:space="preserve">{{Nogometni klub 
| ime kluba          = NK Jadran
| slika              = 
| puno ime           = NK Jadran Poreč 
| nadimak            = 
| godina osnivanja   = [[6. rujna]] [[1948]]. 
| igralište          = Veli Jože 
| kapacitet stadiona = 2.000 mjesta
| navijači           = 
| direktor           = {{flag|HRV}} ?
| trener             =  
| liga               = [[2. NL]] 
| sezona             = 2022./23.
| plasman            =
| trenutačna sezona  = 
| pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=
| leftarm1=0000C8|body1=0000C8|rightarm1=0000C8|shorts1=0000C8|socks1=0000C8
| pattern_la2=_whiteborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_whiteborder
| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF
}}

'''NK Jadran Poreč''', jugoslavenski i hrvatski nogometni klub iz [[Poreč]]a.

== Historija ==

Nogometni klub Jadran Poreč osnovan je [[6. rujna]] [[1948.]] godine kao dio ''Gimnastičkog društva Jadran''. Osnovao ga je poznati hrvatski rukometni djelatnik [[Lujo Györy]].&lt;ref&gt;[http://www.hoo.hr/1942-v-nagrada-hooa-matija-ljubek-2009.aspx HOO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140801225222/http://www.hoo.hr/1942-v-nagrada-hooa-matija-ljubek-2009.aspx |date=2014-08-01 }} Nagrada HOO-a Matija Ljubek 2009.&lt;/ref&gt; Godine [[1953.]] izdvojio se iz Gimnastičkog društva te postao samostalan klub, a za prvog predsjednika izabran je Mario Guetti.

Svoje domaće utakmice igra na stadionu ''Veli Jože'' (kapaciteta 2.000 mjesta) a nastupa u plavim dresovima.

Klub se od [[1965.]], kao jedan od četiri najbolja [[Istarska županija|istarska]] kluba natjecao u novoosnovanoj zonskoj ligi Rijeka-Istra, čiji je prvak bio u dva navrata, sezone 1976./77. i 1983./84., a tri sezone se natjecao i u Hrvatskoj ligi - jug.

Najveće uspjehe Jadran doživljava nakon osamostaljenja [[Hrvatska|Hrvatske]], kada je sezone [[2. HNL 1992./93.|1992./93.]] reorganizacijom natjecanja postao [[2. HNL|drugoligaš]]. Svoju debitanstsku sezonu završio je na 12. mjestu. Pod vodstvom trenera Milana Žeželja dva puta zaredom su osvajali naslov prvaka 2. HNL - zapad, sezona 1996./97., i 1997./98. kada je i poražen u kvalifikacijama za [[Prva HNL|Prvu HNL]]. U [[2. HNL|Drugoj HNL]] natjecao se do sezone [[2. HNL 2000./01.|2000./01.]] kada ispada u [[3. HNL|Treću HNL - zapad]], čiji su prvaci postali sezone 2005./06. Sezonu 2006./07. NK Jadran Poreč završio je na 10. mjestu.

Klub je 2008. godine proslavio 60. godišnjicu postojanja.

Trenutno se natječe u [[3. HNL|3. HNL - zapad]].

== Napomene ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==

* [http://www.hnl-statistika.com/c1.asp?ID=46 Nogometni magazin]

{{Mrva-nogomet-klub-hrvatska}}

{{DEFAULTSORT:Jadran Poreč, NK}}
[[Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi u Istarskoj županiji]]
[[Kategorija:Poreč]]</text>
      <sha1>g4v9mm1556kvvyvg3veha84hyfjxjm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalno svetište svetog Josipa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1468335</id>
    <revision>
      <id>42717001</id>
      <parentid>42678118</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5610" sha1="ah086abja31mzlmqmje5tvkt0g8q0wp" xml:space="preserve">{{vjerski objekt
| ime               = Nacionalno svetište sv. Josipa 
| slika             = Nacionalno.jpg
| prijašnja_imena   = 
| lokacija          = [[Karlovac]], [[Hrvatska]]
| koordinate        =   
| cijena_izgradnje  = 
| arhitekt          = Josipa Šponar Muth
| godine izgradnje  = [[1968]].-[[1974]].
| godina završetka  = 
| renoviran         = 
| srušen            = 
| religija          = [[Katoličanstvo]]
| patron            = [[Sveti Josip]]
| fasada            = 
| arhitektonski stil= [[funkcionalizam]]
| materijal         = [[beton]], [[cigla]]
| dimenzije         = 
}}

'''Nacionalno svetište sv. Josipa''' nalazi se u [[Karlovac|Karlovcu]]. [[Svetište]] su hrvatski biskupi proglasili Nacionalnim svetištem [[Sveti Josip|svetog Josipa]] Crkve u Hrvata, [[15. travnja]] [[1987]]. godine. Nalazi se u [[Dubovac (Karlovac)|Dubovcu]], podno istoimenog starog grada iz 13. stoljeća.&lt;ref&gt;http://www.glas-koncila.hr/portal.html?catID=53 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115014102/http://www.glas-koncila.hr/portal.html?catID=53 |date=2013-01-15 }} Preuzeto 7. prosinca 2012.&lt;/ref&gt; 

Gradnja crkve sv. Josipa započela je [[1968]]. godine. Kamen temeljac blagoslovio je tadašnji pomoćni biskup [[Franjo Kuharić]] [[14. srpnja]] [[1968.]], a crkvu je posvetio [[15. rujna]] [[1974]]. godine nadbiskup [[Franjo Šeper]].&lt;ref&gt;[http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa Nacionalno svetište sv. Josipa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513053125/http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa |date=2014-05-13 }}, Karlovac&lt;/ref&gt; Glavna projektantica bila je dipl. arh. [[Josipa Šponar Muth]].&lt;ref&gt;[http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa Nacionalno svetište sv. Josipa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513053125/http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa |date=2014-05-13 }}, Karlovac&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.bitno.net/vijesti/hrvatska/325-obljetnica-proglasenja-sv-josipa-zastitnikom-hrvatskog-naroda/ Preuzeto 7. prosinca 2012.&lt;/ref&gt; Na ulazu u svetište, na parkovnoj površini, nalazi se [[skulptura]] &quot;Umornog putnika&quot; – &quot;Hodočasnika&quot;.&lt;ref&gt;http://www.karlovac-touristinfo.hr/?id=44&amp;l=h&amp;solo=1931&amp;page_id=9&amp;nivo2=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130212600/http://www.karlovac-touristinfo.hr/?id=44&amp;l=h&amp;solo=1931&amp;page_id=9&amp;nivo2=1 |date=2024-11-30 }} Preuzeto 7. prosinca 2012.&lt;/ref&gt; 

Hodočasnici najviše dolaze [[19. ožujka]] (svetkovina sv. Josipa) kad je glavno proštenje, kojem prethodi devet srijeda priprave i [[1. svibnja]] (svetkovina sv. Josipa Radnika). Proštenja završavaju u rujnu, kad se 15. rujna slavi Posvetilo crkve.&lt;ref&gt;[http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa Nacionalno svetište sv. Josipa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513053125/http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa |date=2014-05-13 }}, Karlovac&lt;/ref&gt; Svetište vodi župnik mons. [[Marijan Radanović]], koji izdaje &quot;[[Glasnik sv. Josipa]]&quot; četiri puta godišnje.

[[Hrvatski sabor]] na svom zasjedanju [[9. lipnja|9.]] i [[10. lipnja]] [[1687.]] godine proglasio je sv. Josipa zaštitnikom [[Hrvatsko kraljevstvo|hrvatskog kraljevstva]] odnosno Zaštitnikom Domovine i hrvatskog naroda.&lt;ref&gt;[http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa Nacionalno svetište sv. Josipa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513053125/http://karlovac-touristinfo.hr/hr/znamenitosti/nacionalno-svetiste-sv-josipa |date=2014-05-13 }}, Karlovac&lt;/ref&gt; Točnije, u saborskom protokolu od tih dana, na latinskom jeziku piše: &quot;''Sveti Josip, Krista Spasitelja vjerni branitelj, Djevice Bogorodice djevičanski zaručnik, za posebnog zaštitnika Kraljevine Hrvatske u Državnom saboru godine 1687. od redova i staleža jednoglasno je odabran.''&quot;&lt;ref name=&quot;Odluka&quot;&gt;[http://www.suboticadanas.info/html/index.php?module=Pagesetter&amp;func=viewpub&amp;tid=3&amp;pid=3629 Radio Subotica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227083652/http://www.suboticadanas.info/html/index.php?module=Pagesetter&amp;func=viewpub&amp;tid=3&amp;pid=3629 |date=2014-02-27 }} Hrvatska zajednica u Srbiji danas proslavlja blagdan Svetog Josipa, 19. ožujka 2009.&lt;/ref&gt; Svijest o tome nije osobito zaživjela, ali su hrvatski [[biskup]]i na svom zasjedanju u [[Split]]u [[1972]]. godine rekli &quot;da je odluka Hrvatskog sabora iz 1687. god. i sada na snazi, jer Sabor nije imao u vidu apstraktno hrvatsko kraljevstvo, nego hrvatski narod, koji nadživljuje sve peripetije oko svoga suvereniteta…&quot;. Tada je [[Hrvatska biskupska konferencija]] donijela odluku da se osobito mora štovati u Hrvatskoj &lt;ref name=&quot;Odluka&quot;&gt; &lt;/ref&gt;. To je proglašenje na prijedlog zagrebačkog biskupa [[Martin Borković|Martina Borkovića]] bilo pravovaljano sa svjetovne i crkvene strane, i kasnije nije nikada osporeno.&lt;ref&gt;http://www.zupa-svjosip.hr/osvjosipu.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624045729/http://www.zupa-svjosip.hr/osvjosipu.htm |date=2012-06-24 }} Preuzeto 15. kolovoza 2011.&lt;/ref&gt;

Sveti Josip odlukom Gradskog poglavarstva Grada Karlovca [[1990]]. godine, postaje zaštitnikom grada [[Karlovac|Karlovca]].&lt;ref&gt;http://www.croatiaholidayshr.com/Naslovnica/Pregledclanka/tabid/63/ArticleId/3255/language/hr-HR/NACIONALNO-SVETI-Scaron-TE-SV-JOSIPA-ndash-Karlovac.aspx Preuzeto 7. prosinca 2012.&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Karlovac]]
[[Kategorija:Katoličke crkve u Hrvatskoj]]</text>
      <sha1>ah086abja31mzlmqmje5tvkt0g8q0wp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NK Zagorec Koprivnica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1468400</id>
    <revision>
      <id>42716938</id>
      <parentid>42455343</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1378" sha1="7yx3kny0p527jqoi1shlazciv9j2zrq" xml:space="preserve">{{nogometni klub
| ime kluba          = NK Zagorec 
| slika              = 
| puno ime           = Nogometni klub Zagorec Koprivnica
| nadimak            = 
| godina osnivanja   = [[1985]].
| igralište          = Igralište na Peteranskoj cesti 
| navijači           = 
| kapacitet stadiona = 
| direktor           = 
| trener             = Mihael Buzina 
| liga               = 2. ŽNL KC
| sezona             = 
| plasman            = 
| trenutačna sezona  = 
| pattern_la1= |pattern_b1= |pattern_ra1=
| leftarm1=333399 |body1=333399 |rightarm1=333399 |shorts1=333399 |socks1=3333399 
| pattern_la2= |pattern_b2= |pattern_ra2= 
| leftarm2=FF0000 |body2=FF0000 |rightarm2=FF0000 |shorts2=FF0000 |socks2=FF0000 
}}
'''NK Zagorec Koprivnica''' je [[nogomet]]ni klub iz [[Koprivnica|Koprivnice]].

== Historija ==
Nogometni klub Zagorec Koprivnica osnovan je [[1985]]. godine.

NK Zagorec od svog osnutka igra po općinskim, odnosno županijskim ligama. Trenutačno igraju u 7. stupnju natjecanja Hrvatske - [[3. ŽNL|3. županijskoj ligi - grupa Koprivnica]].

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20140517192043/http://nk-zagorec.hr/ Službene stranice NK Zagorec]

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nastanci 1985.]]
[[Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi u Koprivničko-križevačkoj županiji|Zagorec Koprivnica]]
[[Kategorija:Sport u Koprivnici‎]]</text>
      <sha1>7yx3kny0p527jqoi1shlazciv9j2zrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Zdenčaj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1468464</id>
    <revision>
      <id>42717155</id>
      <parentid>42689555</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="peri3dr4fcaq9b1s6wlcc6hv945ikjl" xml:space="preserve">[[File:Nikola Zdencaj 1885 Mayerhofer.png|thumb|Nikola Zdenčaj]]

'''Nikola Zdenčaj Zahromićgradski''' ([[Veliki Raven]] pokraj [[Križevci|Križevaca]], [[6. prosinca]] [[1775]]. - Veliki Raven, [[28. travnja]] [[1854]].), [[Hrvatska|hrvatski]] političar.

== Biografija ==

Završio je studij prava u [[Zagreb]]u, te je od [[1794]]. bio veliki odvjetnik i bilježnik [[Križevci|križevačke]] županije. Obavljao je i dužnost dvorskog kaptola zagrebačkog 1808.-1816. godine. Poslije se povukao na svoje imanje u Veliki Raven, a [[1827]]. bio je izabran za križevačkog podžupana,&lt;ref name=&quot;krizevci.net&quot;&gt;http://www.krizevci.net/hr/html/zdencaj.html&lt;/ref&gt; da bi [[1830]]. bio hrvatski poslanik na [[ugarski sabor|Ugarskom saboru]]. Godine [[1836]]. imenovan je upraviteljem kraljevske komore u Zagrebu, a [[1838]]. [[župan|velikim županom]] [[zagrebačka županija|Zagrebačke županije]].&lt;ref name=&quot;krizevci.net&quot;/&gt; Kao veliki župan zagrebački pridonio je izbornoj pobjedi [[ilirci|iliraca]] nad [[mađaroni]]ma.

Godine [[1841]]. jedan je od osnivača i potpredsjednik ''Hrvatsko-slavonskoga gospodarskog društva'' (do 1847.).

Na zamolbu [[Fran Gundrum Oriovčanin|Frana Gundruma]] da ovjekovječi izgled i stanje grobova bračnog para Zdenčaja, a da se ne zaboravi značajnik i zaslužnik Nikola Zdenčaj, [[Dragutin Renarić]] naslikao je njihove grobove.&lt;ref&gt;Zoran Homen: [http://hrcak.srce.hr/file/137988 Doprinos očuvanju imena Nikole Zdenčaja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305134811/http://hrcak.srce.hr/file/137988 |date=2016-03-05 }}, Cris, god. V., br. l/2003., str. 62.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.historiografija.hr/dokumenti/Bibliografijecasopisa00-04.pdf Bibliografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201421/http://www.historiografija.hr/dokumenti/Bibliografijecasopisa00-04.pdf |date=2016-03-04 }} str.206
Posljednje počivalište Nikole i Ane Zdenčaj, 1999. (fotografija) / I. Dečak, 63.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.historiografija.hr/dokumenti/Bibliografijecasopisa00-04.pdf Bibliografije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304201421/http://www.historiografija.hr/dokumenti/Bibliografijecasopisa00-04.pdf |date=2016-03-04 }}  str.205
Nadgrobni spomenici Zdenčajevih, 1904. (crtež) / Dragutin Renarić, 63&lt;/ref&gt;

== Napomene ==
&lt;references/&gt;

== Vanjske veze ==

* [http://www.krizevci.net/hr/html/zdencaj.html Nikola Zdenčaj]

{{DEFAULTSORT:Zdenčaj, Nikola}}
[[Kategorija:Hrvatski političari do 1918.|Zdenčaj, Nikola]]
[[Kategorija:Biografije, Križevci]]</text>
      <sha1>peri3dr4fcaq9b1s6wlcc6hv945ikjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Šafarić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1468643</id>
    <revision>
      <id>42717156</id>
      <parentid>42680954</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3225" sha1="ok2jmq3hdozinebbf9mscoyriia5wyc" xml:space="preserve">{{Trener/izbornik/igrač
| ime          = Nikola Šafarić
| slika               = 
| puno ime            = Nikola Šafarić
| visina              = 166 cm
| nadimak             = 
| datum rođenja       = [[11. ožujka]] [[1981]].
| mjesto rođenja      = [[Čakovec]]
| država rođenja      = [[Hrvatska]]
| datum smrti         = 
| mjesto smrti        = 
| država smrti        = 
| trenutačni klub     = [[NK Zavrč]] 
| broj u klubu        = 8
| pozicija            = [[nogometne pozicije|veznjak]]
| mlade godine        = 
| juniorski klubovi   = Venera Sveti Juraj na Bregu &lt;br&gt; [[NK Čakovec]]
| godina              = 1998. - 2007. &lt;br&gt; 2007. - 2008. &lt;br&gt; 2008. - 2010. &lt;br&gt; 2010. - 2011. &lt;br&gt;2011. - 2013.&lt;br&gt;2013. - 
| profesionalni klubovi    = [[NK Varteks]] &lt;br&gt;[[NK Rijeka]] &lt;br&gt; [[NK Slaven Belupo]] &lt;br&gt; [[NK Varaždin]] &lt;br&gt; [[Kaposvári Rákóczi FC|Kaposvári]]&lt;br&gt;[[NK Zavrč]]
| nastupi(golovi)         = 195 (40) &lt;br&gt; 34 (2) &lt;br&gt; 51 (3) &lt;br&gt; 47 (6)&lt;br&gt; 43 (1)&lt;br&gt; 34 (2)
| godine u reprezentaciji  = 1998. - 1999.&lt;br&gt;1999.-2000.&lt;br&gt;2000.-2004.&lt;br&gt;2004.-2006.
| reprezentacija                   = [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 17 godina|Hrvatska do 17]]&lt;br&gt;[[Hrvatska nogometna reprezentacija do 19 godina|Hrvatska do 19]]&lt;br&gt;[[Hrvatska nogometna reprezentacija do 21 godine|Hrvatska do 21]]&lt;br&gt;[[Hrvatska nogometna reprezentacija|Hrvatska]]
| nastupi u reprezentaciji(golovi) = {{0}}{{0}}(10) {{0}}{{0}}{{0}}(3)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}(8) {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}(17) {{0}}{{0}}{{0}}(1)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}(3) {{0}}{{0}}{{0}}(0)
| godine treniranja        = 
| klubovi        = 
}}

'''Nikola Šafarić''' ([[Čakovec]], [[11. ožujka]] [[1981]].) je [[hrvatska|hrvatski]] [[nogomet]]aš, koji igra na poziciji [[nogometne pozicije|veznog igrača]]. Trenutačno igra za slovenski [[NK Zavrč]].

Svoj prvi međunarodni nastup za [[Hrvatska nogometna reprezentacija|reprezentaciju Hrvatske]] ostvario je u prijateljskom susretu u [[Varaždin]]u s [[Izraelska nogometna reprezentacija|Izraelom]] u pobjedi od 1:0. Ukupno je sakupio tri nastupa.

Nikola Šafarić je nogometnu karijeru za hrvatskog prvoligaša u Veneri i Čakovcu. Od 19989. igra za [[NK Varteks]], gdje je nastavio igrati sve do ljeta 2007., kada se priključuje momčadi [[NK Rijeka|Rijeke]]. Dne [[31. kolovoza]] [[2008]]. potpisuje dvogodišnji ugovor za [[NK Slaven Belupo|Slaven Belupo]].U ljeto [[2010.]] odlazi iz [[NK Slaven Belupo|Slaven Belupa]] jer mu ističe ugovor te se vraća u matični klub [[NK Varaždin]], u kojem ostaje godinu dana nakon čega dvije godine igra za mađarski Kaposvári. 2013. preselio je u slovenski Zavrč.

== Vanjske veze ==
*[http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=266 Nogometni-magazin]
*[http://www.prvaliga.si/klubi/mostvo/igralec.asp?idi=105744&amp;id=728&amp;all=1 PrvaLiga profil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140528010203/http://www.prvaliga.si/klubi/mostvo/igralec.asp?idi=105744&amp;id=728&amp;all=1 |date=2014-05-28 }} (slo.)

{{DEFAULTSORT:Šafarić, Nikola}}
[[Kategorija:Fudbaleri Slaven Belupa]]
[[Kategorija:Fudbaleri Rijeke]]
[[Kategorija:Biografije, Čakovec]]
[[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]]
[[Kategorija:Fudbaleri Varteksa]]
[[Kategorija:Fudbaleri Varaždina]]</text>
      <sha1>ok2jmq3hdozinebbf9mscoyriia5wyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nenad Bjelica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1468785</id>
    <revision>
      <id>42717118</id>
      <parentid>42416712</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10600" sha1="m8syvz6m9xua8gogz2y22u3v6kav83v" xml:space="preserve">{{Trener/izbornik/igrač
| ime                 = Nenad Bjelica
| slika               = 20120420-nenad-bejelica-trainer-wolfsberger-ac.jpg
| puno ime            = Nenad Bjelica
| visina              = 181 cm
| nadimak             = 
| datum rođenja       = [[20. kolovoza]] [[1971.]]
| mjesto rođenja      = [[Osijek]]
| država rođenja      = [[Hrvatska]]
| datum smrti         = 
| mjesto smrti        = 
| država smrti        = 
| trenutačni klub     = [[Lech Poznań]]
| broj u klubu        = 
| pozicija            = trener, kao igrač [[Nogometne pozicije|vezni]]
| mlade godine        = [[1989.]] - [[1990.]]&lt;br/&gt;[[1990.]] - [[1991.]]
| juniorski klubovi   = [[NK Metalac Osijek|Metalac Osijek]]&lt;br/&gt;[[NK Osijek|Osijek]]
| godina              = [[1991.]] - [[1993.]]&lt;br/&gt;[[1993.]] - [[1996.]]&lt;br/&gt;[[1996.]] - [[1998.]]&lt;br/&gt;[[1998.]] - [[1999.]]&lt;br/&gt;[[1999.]] - [[2001.]]&lt;br/&gt;[[2001.]] - [[2004.]]&lt;br/&gt;[[2004.]] - [[2006.]]&lt;br/&gt;[[2006.]] - [[2008.]]
| profesionalni klubovi               = [[NK Osijek|Osijek]]&lt;br/&gt;[[Albacete Balompié|Albacete]]&lt;br/&gt;[[Real Betis|Betis Sevilla]]&lt;br/&gt;[[UD Las Palmas|Las Palmas]]&lt;br/&gt;[[NK Osijek|Osijek]]&lt;br/&gt;[[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslautern]]&lt;br/&gt;[[VfB Admira Wacker Mödling|Admira Wacker]]&lt;br/&gt;[[FC Kärnten|Kärnten]]
| nastupi(golovi)         = {{0}}{{0}}28 {{0}}{{0}}{{0}}(7)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}79 {{0}}{{0}}(19)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}30 {{0}}{{0}}{{0}}(2)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}24 {{0}}{{0}}{{0}}(3)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}30 {{0}}{{0}}(16)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}65 {{0}}{{0}}{{0}}(5)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}52 {{0}}{{0}}(12)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}58 {{0}}{{0}}(17)
| godine u reprezentaciji       = [[1993.]]&lt;br/&gt;[[2001.]]&lt;br/&gt;[[2001.]] - [[2004.]]
| reprezentacija        = {{NogRep|HRV21}}&lt;br/&gt;{{NogRep|HRV}} B&lt;br/&gt;{{NogRep|HRV}}
| nastupi u reprezentaciji(golovi) = {{0}}{{0}}{{0}}1 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}{{0}}1 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br/&gt;{{0}}{{0}}{{0}}9 {{0}}{{0}}{{0}}(0)
| godine treniranja        = [[2007.]] - [[2009.]]&lt;br/&gt;[[2009.]] - [[2010.]]&lt;br/&gt;[[2010.]] - [[2013.]]&lt;br/&gt;[[2013.]] - [[2014.]]&lt;br/&gt;[[2014.]] - [[2015.]]&lt;br/&gt;[[2016.]] - ?
| klubovi        = [[FC Kärnten|Kärnten]]&lt;br/&gt;[[FC Lustenau 07|Lustenau 07]]&lt;br/&gt;[[WAC St. Andrä]]&lt;br/&gt;[[FK Austria Beč|Austria Beč]]&lt;br/&gt;[[Spezia Calcio|Spezia]]&lt;br/&gt;[[Lech Poznań]]
| ažurirano      = 9. 12. 2016.
}}

'''Nenad Bjelica''' ([[Osijek]], [[Hrvatska]], [[20. kolovoza]] [[1971.]]) je bivši [[Hrvatska|hrvatski]] nogometaš i nacionalni reprezentativac te trenutačno trener [[Poljska|poljskoj]] [[Lech Poznań]].

== Igračka karijera ==
=== Klupska karijera ===
Nenad Bjelica je kao mladi igrač nastupao je za osječke klubove [[NK Metalac Osijek|Metalac]] iz [[NK Osijek]] dok je u potonjem klubu [[1991.]] godine započeo svoju profesionalnu karijeru. Nakon svega dvije sezone igranja u njemu, odlazi u [[Španjolska|Španjolsku]]. U [[La Liga|Primeri]] je prvotno nastupao za [[Albacete Balompié|Albacete]]. U tri godine provedene tamo, najveći uspjeh postignut s tim klubom je polufinale [[Copa del Rey|Kupa kralja]]. Poslije toga, [[1996.]] godine odlazi u [[Real Betis|Betis Sevillu]] s kojom je igrao finale [[Copa del Rey|španjolskog kupa]].

U sezoni 1998./99. Bjelica je nastupao za [[UD Las Palmas|Las Palmas]]. To mu je bila posljednja sezona u karijeri koju je igrao u Španjolsko.

[[1999.]] godine Nenad Bjelica se vraća u [[Hrvatska|Hrvatsku]], u svoj matični klub [[NK Osijek]], iz kojeg je potekao. U tom razdoblju igranja za Osijek, posebno se pamtiti sezona 2000./01. Tada je Osijek s Bjelicom kao važnim igračem, u tri kola [[Kup UEFA|Kupa UEFA]], pobjeđivao eminentne europske protivnike, kao što su [[Brøndby IF|Brøndby]], [[Rapid Beč]] i [[Slavia Prag|Slavija Prag]].

Odlične igre omogućile su mu [[2001.]] godine transfer u tadašnjeg [[bundesliga]]ša [[1. FC Kaiserslautern|Kaiserslauterna]]. U klubu je proveo tri sezone te [[2004.]] odlazi u [[Austrija|Austriju]]. Ondje je proveo posljednje četiri sezone igračke karijere. Ondje je igrao za [[VfB Admira Wacker Mödling|Admiru Wacker]] i [[FC Kärnten|Kärnten]], u svakom klubu po dvije sezone. Igrački se umirovio [[30. lipnja]] [[2008]].

=== Reprezentativna karijera ===
Bjelica ima po jedan nastup u mladoj i B selekciji hrvatske nogometne reprezentacije. Od [[2001.]] do [[2004.]] godine nastupao je za [[Hrvatska nogometna reprezentacija|hrvatsku seniorsku nogometnu reprezentaciju]]. U tom razdoblju skupio je devet nastupa za [[Hrvatska|Hrvatsku]].&lt;ref&gt;{{eng oznaka}} [http://www.rsssf.com/miscellaneous/kroa-recintlp.html rsssf.com: Reprezentativna karijera igrača], preuzeto 15. svibnja 2013.&lt;/ref&gt; Za nacionalni sastav je debitirao [[2001.]] godine u [[Rijeka|Rijeci]] u prijateljskom susretu protiv [[Austrijska nogometna reprezentacija|Austrije]] (pobjeda domaćina od 1:0).&lt;ref&gt;[http://nogomet.lzmk.hr/clanak.aspx?id=205 Nogometni leksikon: Bjelica, Nenad], preuzeto 15. svibnja 2013.&lt;/ref&gt; Bio je članom selekcije koja je nastupila na [[Europsko prvenstvo u nogometu - Portugal 2004.|EURU 2004.]] U [[Portugal]]u. Završetkom europskog prvenstva, [[Otto Barić]] se povlaći s mjesta izbornika a u isto vrijeme Bjelica se oprašta od reprezentacije.

== Trenerska karijera ==
Nenad Bjelica je svoju trenersku karijeru započeo još [[15. rujna]] [[2007.]] kao igrač-trener u [[Austrija|austrijskom]] klubu [[FC Kärnten|Kärntenu]]. [[1. srpnja]] [[2008.]], samo dan nakon igračkog umirovljenja, Bjelica s klubom potpisuje ugovor kao trener kluba.&lt;ref&gt;{{deu oznaka}} [http://www.transfermarkt.de/de/news/37134/nenad-bjelica-austria-kaernten-ist-ein-thema-fuer-mich.html transfermarkt.de: Austria Kärnten ist ein Thema für mich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326142356/http://transfermarkt.de/de/news/37134/nenad-bjelica-austria-kaernten-ist-ein-thema-fuer-mich.html |date=2010-03-26 }}, preuzeto 15. svibnja 2013.&lt;/ref&gt;

Od [[2009.]] do [[2010.]] godine trenirao je momčad [[FC Lustenau 07|Lustenau 07]] a poslije toga je tri sezone vodio momčad [[WAC St. Andrä]].

Od ljeta [[2013.]] Nenad preuzima klupu [[FK Austria Beč|Austrije Beč]].&lt;ref&gt;[http://www.hrsport.net/vijesti/462831/nogomet-ostale-lige/nenad-bjelica-novi-trener-becke-austrije/ Nenad Bjelica novi trener bečke Austrije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624055455/http://www.hrsport.net/vijesti/462831/nogomet-ostale-lige/nenad-bjelica-novi-trener-becke-austrije/ |date=2013-06-24 }}, hrsport.net, preuzeto 17. lipnja 2013.&lt;/ref&gt; Kao trener [[FK Austria Beč|Austrije Beč]] plasirao se u grupnu fazu [[UEFA Liga prvaka|Lige prvaka]] u sezoni 2013./14. U dvije utakmice, njegova ekipa je bila bolja od [[zagreb]]ačkog [[GNK Dinamo Zagreb|Dinama]].&lt;ref&gt;[http://sportske.jutarnji.hr/modri-traze-cudo-u-becu/1122642/ Austrija Beč preko zagrebačkog Dinama u Ligi prvaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830000527/http://sportske.jutarnji.hr/modri-traze-cudo-u-becu/1122642/ |date=2013-08-30 }}, sportske.jutarnji.hr, preuzeto 27. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt; U tom natjecanju je ostvario pobjedu protiv ruskog [[FK Zenit Sankt Peterburg|Zenita]]&lt;ref&gt;[http://www.bbc.com/sport/0/football/25341981 BBC Sport Football: FK Austria Vienna 4-1 Zenit St Petersburg]&lt;/ref&gt; na domaćem terenu kao i dva gostujuća remija protiv [[FK Zenit Sankt Peterburg|Zenita]]&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en/match/zenit-vs-austria-wien/1584557/report Zenit 0-0 Austria Vienna: Witsel off as hosts frozen out]&lt;/ref&gt; i [[FC Porto|Porta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=UEFA Champions League: Porto 1 Austria Wien |url=http://www.fourfourtwo.com/sg/news/uefa-champions-league-porto-1-austria-wien-1 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304193323/http://www.fourfourtwo.com/sg/news/uefa-champions-league-porto-1-austria-wien-1 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Zbog loših rezultata u domaćem prvenstvu, Nenad je [[16. veljače]] [[2014.]] dobio otkaz u [[beč]]koj [[FK Austria Beč|Austriji]].&lt;ref&gt;[http://www.tportal.hr/sport/nogomet/316026/Nenad-Bjelica-dobio-otkaz-u-beckoj-Austriji.html Nenad Bjelica dobio otkaz u bečkoj Austriji], tportal.hr, preuzeto 16. veljače 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sportske.jutarnji.hr/nenad-bjelica-vise-nije-trener-becke-austrije--odlucila-je-uprava-kluba-nakon-losih-rezultata/1165571/ Nenad Bjelica dobio otkaz u bečkoj Austriji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221175832/http://sportske.jutarnji.hr/nenad-bjelica-vise-nije-trener-becke-austrije--odlucila-je-uprava-kluba-nakon-losih-rezultata/1165571/ |date=2014-02-21 }}, sportske.jutarnji.hr, preuzeto 16. veljače 2014.&lt;/ref&gt;

Krajem lipnja [[2014.]] hrvatski trener je preuzeo talijanskog drugoligaša [[Spezia Calcio|Speziju]] iako je u kombinacijama za taj posao navodno bio i [[HNK Hajduk|Hajdukov]] trener [[Igor Tudor]].&lt;ref&gt;[http://www.index.hr/sport/clanak/nenad-bjelica-preuzeo-klupu-talijanskog-drugoligasa-spezije/756138.aspx Nenad Bjelica preuzeo klupu talijanskog drugoligaša Spezije], index.hr, preuzeto 23. lipnja 2014.&lt;/ref&gt; U isto vrijeme, Bjelica je stao u obranu izbornika [[Niko Kovač|Nike Kovača]] kojeg su mediji i kritičari žestoko napali zbog ispadanja [[Hrvatska nogometna reprezentacija|Hrvatske]] sa [[Svjetsko prvenstvo u nogometu - Brazil 2014.|Svjetskog prvenstva u Brazilu]].&lt;ref&gt;[http://www.index.hr/sp2014/clanak/bjelica-stao-iza-kovaca-i-porucio-kriticarima-gnjusni-ste-kad-ste-tako-iskusni-zasto-vas-nitko-ne-trazi-/756955.aspx Bjelica stao iza Kovača i poručio kritičarima: Gnjusni ste ! Kad ste tako iskusni, zašto vas nitko ne traži?], index.hr, preuzeto 28. lipnja 2014.&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.hns-cff.hr/?ln=en&amp;w=statistike&amp;id=116556 Nenad Bjelica na HNS.hr]
* {{eng oznaka}} [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=182720/ Nenad Bjelica na FIFA.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127020533/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=182720/ |date=2010-11-27 }}
* {{eng oznaka}} [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=8014 Nenad Bjelica na National-Football-Teams.com]
* {{eng oznaka}} [http://www.transfermarkt.de/en/spieler/703/bjelica-nenad/profil.html Nenad Bjelica na Transfermarkt.de]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Navigacije
|naslov=Nenad Bjelica - sastavi i nagrade
|popis=
{{Sastav Hrvatska 2004 EP}}}}

{{DEFAULTSORT:Bjelica, Nenad}}
[[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]]
[[Kategorija:Hrvatski fudbalski treneri]]
[[Kategorija:Fudbaleri Osijeka]]
[[Kategorija:Biografije, Osijek]]
[[Kategorija:Fudbaleri Real Betisa]]</text>
      <sha1>m8syvz6m9xua8gogz2y22u3v6kav83v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odjel za informatiku Univerziteta u Rijeci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469047</id>
    <revision>
      <id>42717249</id>
      <parentid>42587096</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11362" sha1="0nnmin6o6xuex4griwhzjyt4cg7r0ze" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;font-size:90%; width:21em; text-align:left;&quot;
&lt;tr&gt;&lt;th style=&quot;text-align:center; font-size:120%;&quot; class=&quot;fn n org&quot; colspan=&quot;2&quot;&gt;Odjel za informatiku&lt;/th&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot;&gt;''Department of Informatics''&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;2&quot;&gt;[[Datoteka:Inf-uniri-hr-logo.svg|300px|Logo Odjela za informatiku]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Osnovan:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;[[1. travnja]] [[2008]].&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Tip:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;javni&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Pročelnik:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;prof. dr. sc. [[Patrizia Poščić]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Zamjenik pročelnika:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;prof. dr. sc. [[Nataša Hoić-Božić]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Zavodi:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;3&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Katedre:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;6&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Laboratoriji:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;4&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Osoblje:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;23+2&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu/djelatnici.html | title = Odjel za informatiku - Djelatnici | access-date = 2017-06-25 | archive-date = 2017-06-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170607130125/http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu/djelatnici.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu.html | title = Odjel za informatiku - O odjelu | access-date = 2017-06-25 | archive-date = 2017-06-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170624102310/http://www.inf.uniri.hr/hr/o-odjelu.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt; ([[2015]].)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Studenti:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;~300 ([[2015]].)&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Kampus:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;[[Trsat]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Mjesto:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;[[Rijeka]], [[Hrvatska]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;th&gt;Web stranica:&lt;/th&gt;&lt;td&gt;[http://www.inf.uniri.hr/ www.inf.uniri.hr]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|}
'''Odjel za informatiku''' je znanstveno-nastavna sastavnica [[Sveučilište u Rijeci|Sveučilišta u Rijeci]] koja se bavi izobrazbom kadrova i znanstveno-istraživačkim radom u domeni [[Informatika|informatike]]. Formalno, Odjel djeluje u području društvenih znanosti, polju [[Informacijske znanosti|informacijskih znanosti]] i u području tehničkih znanosti, polju [[Računarstvo|računarskih znanosti]].

== Historija ==
Odjel za informatiku Sveučilišta u Rijeci osnovan je 1. travnja 2008. zajedno sa [[Odjel za matematiku Sveučilišta u Rijeci|Odjelima za matematiku]], [[Odjel za fiziku Sveučilišta u Rijeci|fiziku]]. Odjeli za informatiku, matematiku i fiziku nastali su izdvajanjem tadašnjih Odsjeka za informatiku, matematiku i fiziku iz [[Filozofski fakultet Sveučilišta u Rijeci|Filozofskog fakulteta]] u nezavisne odjele na razini Sveučilišta u Rijeci.

Unutar Filozofskog fakulteta akademske godine 2005/2006. izvršena je prilagodba studijskih programa s ciljem usklađivanja s [[Bolonjska deklaracija|Bolonjskom deklaracijom]].

Nakon osnivanja Odjela 2008. godine pokrenuti su jednopredmetni i dvopredmetni diplomski studij informatike nastavničkog usmjerenja, te su pritom revidirani preddiplomski studijski programi. Godinu dana kasnije, pored dva nastavnička smjera na diplomskom studiju informatike otvorena su i dva opća smjera, s ciljem obrazovanja kadrova za rad u privredi. S ciljem otvaranja diplomskih studija širem krugu zainteresiranih studenata, 2010. godine pokrenut je razlikovni preddiplomski studij informatike. S ciljem obrazovanja budućih znanstvenika i istraživača, 2012. godine pokrenut je poslijediplomski doktorski studij informatike.

Iste godine Odjel za informatiku završio je preseljenje na Kampus Sveučilišta u Rijeci. Od svojeg osnivanja do listopada 2012. nalazio se u zgradi [[Katolički bogoslovni fakultet u Zagrebu|Teologije u Rijeci (područni studij Katoličkog bogoslovnog fakulteta u Zagrebu)]] na adresi Omladinska 14, Rijeka.

== Studijski programi ==
Odjel za informatiku nudi dva preddiplomska studijska programa:
* Informatika,
* Informatika dvopredmetni u slobodnoj kombinaciji s nekim od studija koji se može studirati na Filozofskom fakultetu,

četiri diplomska studijska programa:
* Informacijski i komunikacijski sustavi,
* Poslovna informatika,
* Informatika, smjer nastavnički,
* Informatika dvopredmetni, smjer nastavnički, u slobodnoj kombinaciji s nekim od nastavničkih studija koji se može studirati na Filozofskom fakultetu,
te doktorski studij u području informatike.

== Znanstveno-istraživački rad ==
Znanstveno-istraživački rad na Odjelu fokusiran je u tri smjera:
* [[strojno prevođenje]], analiza [[Društvena mreža|društvenih mreža]], računalna analiza prirodnog jezika&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://langnet.uniri.hr/|title=Langnet (Language networks)|language=en}}&lt;/ref&gt;, raspoznavanje i sinteza govora, raspoznavanje slika&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://raass.uniri.hr/|title=RAASS: Automatsko raspoznavanje akcija i aktivnosti u multimedijalnom sadržaju iz domene sporta (HRZZ Istraživački projekt IP-06-2016)|language=hr}}&lt;/ref&gt;,
* [[informacijski sustav]]i, [[Baza podataka|baze]] i [[Skladištenje podataka|skladišta podataka]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dsubotic1.wixsite.com/dwedportal|title=Metode i modeli za dizajn i evaluaciju skladišta podataka|language=hr}}&lt;/ref&gt;, [[rudarenje podataka]] i strojno učenje&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mallat.uniri.hr/|title=MaLLaT: Strojno učenje kao potpora jezičnim tehnologijama|language=hr|access-date=2017-06-25|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304122403/http://www.mallat.uniri.hr/}}&lt;/ref&gt;, [[e-učenje]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inf2.uniri.hr/elarsportal/|title=Portal for E-learning Activites Recommender System (ELARS)|language=hr|access-date=2017-06-25|archive-date=2017-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621063848/http://inf2.uniri.hr/elarsportal/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; i [[m-učenje]], [[Web 2.0]] [[Web 2.0 alati|alati]], te
* [[Paralelno programiranje|paralelno]] i [[Raspodijeljeni sustav|distribuirano]] izvođenje [[algoritam]]a, modeliranje i [[simulacija]] [[Računalna mreža|računalnih mreža]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lab.miletic.net/en/research-and-development/#photonic-wdm-network-simulator-pwns|title=Research and development — CNPSLab homepage|website=lab.miletic.net|language=en|access-date=2017-06-25|archive-date=2021-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304122421/https://lab.miletic.net/en/research-and-development/#photonic-wdm-network-simulator-pwns|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;.

== Suradnja s gospodarstvom ==
Odjel surađuje s tvrtkama RIS d.o.o., Amdosoft d.o.o., iOlap d.o.o. i Karpos d.o.o. iz Riječke regije&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.inf.uniri.hr/hr/znanstveni-i-strucni-rad/poslovnasuradnja2.html | title = Odjel za informatiku - Poslovna suradnja | access-date = 2017-06-25 | archive-date = 2016-06-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160601164321/http://www.inf.uniri.hr/hr/znanstveni-i-strucni-rad/poslovnasuradnja2.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;.

Za akademsku godinu 2012/2013. sklopljeno je partnerstvo s tvrtkom [[NVIDIA]] u okviru programa [[GPU edukacijski centar]] (ranije nazvan CUDA nastavni centar) s ciljem razvoja nastavne djelatnosti u području paralenog programiranja na grafičkim procesorima. Isto partnerstvo trajalo je i kroz akademske godine 2013/2014, 2014/2015 i 2015/2016. Krajem 2016. godine NVIDIA je završila program, a time i partnerstvo s Odjelom&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lab.miletic.net/en/partnerships-and-collaborations/#gpu-education-center-formerly-cuda-teaching-center|title=Partnerships and collaborations — CNPSLab homepage|website=lab.miletic.net|language=en|access-date=2017-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511125426/https://lab.miletic.net/en/partnerships-and-collaborations/#gpu-education-center-formerly-cuda-teaching-center|archive-date=2018-05-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Smještaj ==
Od listopada 2012. godine Odjel za informatiku nalazi se u zgradi Sveučilišnih odjela na Kampusu na [[Trsat]]u, na adresi Radmile Matejčić 2, [[Rijeka]]. U istoj zgradi smješteni su i Odjeli za matematiku i fiziku, [[Odjel za biotehnologiju Sveučilišta u Rijeci|Odjel za biotehnologiju]], Centar za mikro i nano znanosti i tehnologije, Centar za napredno računanje i modeliranje te Centar za podršku učenju i poučavanju.

== Unutarnji ustroj ==
Odjel za informatiku podijeljen je u 3 zavoda, 6 katedri i 4 laboratorija.
* '''Zavod za računarstvo'''
** ''Katedra za informatičke tehnologije i računalne sustave''
*** Laboratorij za arhitekture računala i digitalnu tehniku
** ''Katedra za inteligentne sustave''
*** Laboratorij za inteligentne sustave
** ''Katedra za primijenjeno računarstvo''
* '''Zavod za komunikacijske sustave'''
** ''Katedra za mrežne sustave''
*** Laboratorij za računalne mreže
** ''Katedra za multimedijske sustave i e-obrazovanje''
* '''Zavod za poslovnu informatiku'''
** ''Katedra za informacijske sustave''
*** Laboratorij za informacijske sustave

[[Datoteka:Ns-3-logo.png|mini|Zavod za komunikacijske sustave sudjeluje u razvoju [[ns (simulator)|mrežnog simulatora ns-3]]]]

== Seminari na Odjelu ==
Na Odjelu se redovito održavaju tri seminara:
* '''BusinessClass''', s temama iz područja poslovne informatike;
* '''OpenClass''', s temama iz područja slobodnog softvera (u suradnji s [[HULK]]-om);
* '''ResearchClass''', s temama iz područja znanstvenog istraživanja nastavnika, poslijedoktoranada i asistenata Odjela.
* '''StudentClass''', predavanja studenata s osnovnim ciljem predstavljanja njihovih projekata, radova i postignuća.

== Aktivnosti studenata ==
U sklopu [[ERASMUS]] programa studenti mogu provesti semestar ili cijelu akademsku godinu u inozemstvu. Studenti su do sada išli na razmjenu u Austriju, Bosnu i Hercegovinu te Njemačku, a sklopljen je bilateralni ugovor i sa Slovenijom.

Studenti su organizirani u Studentski zbor na razini Odjela i na razini Sveučilišta te sudjeluju u mnogim drugim vannastavnim aktivnostima. Do sada su bivši studenti Odjela držali radionice na temu i razvoja web rješenja korištenjem jezika HTML i PHP, osnova 3D modeliranja korištenjem Autodesk Maye, Linux komandne linije i administracije te rada u programskom jeziku C#.

== Trivia ==
* Programski jezici koji se koriste na Odjelu uključuju [[C++]], [[Python]], [[Perl]], [[Java (programski jezik)]], [[HTML]]/[[CSS]]/[[JavaScript]]/[[PHP]], [[Prolog]] i [[Haskell]].
* Sustavi za upravljanje verzijama koji se koriste u nastavi i istraživanju su [[Git]] i [[Mercurial]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bitbucket tim Odjela za informatiku |url=https://bitbucket.org/infuniri |access-date=2014-07-26 |archive-date=2014-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730170721/https://bitbucket.org/infuniri }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://github.com/infuniri GitHub tim Odjela za informatiku]&lt;/ref&gt;.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{hr icon}} [https://web.archive.org/web/20230427013244/https://www.inf.uniri.hr/index.php?lang=hrvatski Odjel za informatiku Sveučilišta u Rijeci]
* {{eng oznaka}} [https://web.archive.org/web/20140924083606/http://www.inf.uniri.hr/index.php?lang=english Department of Informatics, University of Rijeka]
* [https://www.facebook.com/inf.uniri Facebook stranica]
* [http://www.linkedin.com/company/department-of-informatics-university-of-rijeka LinkedIn grupa]

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nastanci 2008.]]
[[Kategorija:Fakulteti u Hrvatskoj]]
[[Kategorija:Sveučilište u Rijeci]]
[[Kategorija:Računarstvo u Hrvatskoj]]</text>
      <sha1>0nnmin6o6xuex4griwhzjyt4cg7r0ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Narodna čitaonica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469132</id>
    <revision>
      <id>42717029</id>
      <parentid>42481019</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="mrcwv19hsyijb6slgz7f6y5b5o4m262" xml:space="preserve">[[Datoteka:Rijeka-pedestrianstreet2.JPG|mini|249x249piksel|Od [[1890. na filmu|1890.]] Narodna čitaonica djeluje u prizemlju zgrade lijevo]]
'''Narodna čitaonica''' desetljećima djeluje kao jedna od središnjih točaka kulturnog i društvenog života u [[Rijeka (grad)|gradu Rijeci]]. Osnovana je [[1849.]] godine pod imenom '''Narodna čitaonica riečka''' nakon Jelačićeve okupacije Rijeke u jeku jačanja [[Ilirski pokret|ilirskog pokreta]], a kontinuirano djeluje do danas kao odjel [[Gradska knjižnica Rijeka|Gradske knjižnice Rijeka]] čime je postala najstarija kontinuirana riječka kulturna usluga. 
 
== Razvoj == 
Nakon ulaska u Rijeku Jelačićevog pandura Josip Bunjevac sagledao je situaciju u gradu, položaj [[hrvatski jezik|hrvatskog jezika]], pa i položaj Hrvata. Stoga je 14. I. [[1849.]] sazvao istaknutije građane na sastanak u cilju osnovanja „domorodnoga“ hrvatsko-slavenskog društva. Bio je to zametak aktivnosti iz kojih će se razviti Narodna čitaonica riečka.
 
Svrha novonastalog društva opisana je riječima „družtvo Narodne itaonice ima za sverhu narodnu duševnu prosvetu.“ Uz plemiće članovi su bili pripadnici više građanske klase – odvjetnici, brodovlasnici, liječnici, profesori, trgovci, činovnici, svećenici (katolički i pravoslavni). U memoarskim zapisima Moje življenje u kojima [[Janez Trdina]] opisuje svoj život u Rijeci, o članstvu Čitaonice kaže: Družili so se tu trgovci, morski kapitani, upokojeni gražanski časniki, profesorji, uradniki, katoliški in pravoslavni popi itd.“ Članovi nisu bili samo Hrvati - posebno je u čitaonici bio omiljen ruski konzul '''Leonid V. Berezin''' koji je Rijeku napustio 1871. godine. 

Nakon niza lutanja po gradskim prostorima Čitaonica 1890. godine seli u prostor na [[Korzo|Korzu]] gdje djeluje i danas, a selidba je proslavljena sjajnim plesom. Čitaonica nije bila mjesto posvećeno samo čitanju već i žila kucavica samog društvenog života.  

Najvažniji se događaj zbio 2. i 3. X. [[1905.]] godine, kada je u prostorijama Čitaonice održana međustranačka konferencija povjerljive naravi. Tu je, pod vodstvom [[Ante Trumbić|Ante Trumbića]] i [[Frano Supilo|Frana Supila]], izglasana i donesena [[Riječka rezolucija]]. Politička dimenzija čitaonice izazvala je demoliranje njenih prostorija od strane talijanaški nastrojenih [[arditi|ardita]] početkom srpnja 1919. godine. 

I u kasnijem razdoblju odlazak u Narodnu čitaonicu bio je uzbudljivo iskustvo. Na rad Čitaonice je motrila policija, pa jedan izvještaj govori o plesu 1927. godine na kojem je nadzor policije potrajao do 2 sata i 30 minuta u noći.

== Sadašnjost ==
Narodna čitaonica je danas mjesto na kojem se na temelju tekuće nabave može redovito koristiti 90 naslova:  
*Dnevne novine (u više primjeraka)
*tjednici
*stručno-popularni časopisi
*gradska periodika
*periodika za mlade
*strana periodika

== Budućnost ==
== Izvori ==
&lt;small&gt;https://web.archive.org/web/20130511003427/http://www.gkri.hr/Home.aspx?PageID=1&amp;gohome=true&lt;/small&gt;&lt;small&gt;

&lt;small&gt;Gradska knjižnica Rijeka 1849. - 1930. - 1962. - 2000., izdavač Gradska knjižnica Rijeka, 2000.&lt;/small&gt;

[[Kategorija:Knjižnice u Hrvatskoj]]
[[Kategorija:Kultura u Rijeci]]
[[Kategorija:Hrvatski narodni preporod]]</text>
      <sha1>mrcwv19hsyijb6slgz7f6y5b5o4m262</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nemanja Cvijanović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469183</id>
    <revision>
      <id>42717117</id>
      <parentid>42333971</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8765" sha1="8kb5poikhvtewwuhsdid1hx75a6mp3o" xml:space="preserve">'''Nemanja Cvijanović''' ([[Rijeka]], [[1972.]]), hrvatski multimedijalni umjetnik. Djeluje na polju video [[umjetnost]]i, [[fotografija|fotografije]], performansa i konceptualne umjetnosti.

== Biografija ==

Slikarstvo je diplomirao 1998. na ''Accademia di Belle Arti'' (Akademija lijepih umjetnosti) u [[Venecija|Veneciji]].
Poslijediplomski studij Projektiranja i produkcije vizualnih umjetnosti završio je 2010. pri  ''Facolta di Arte e Design'' (Fakultet za dizajn i umjetnost) u Veneciji. Član je Hrvatske zajednice samostalnih umjetnika, [[HDLU]]-a Rijeke i HDLU-a Zagreb. Profesionalno surađuje s talijanskom galerijom T293 iz [[Napulj]]a. Kao umjetnik-kustos djeluje od 2009., kada s kolegama u [[Rijeka|Rijeci]] osniva međunarodnu galeriju SIZ (Samoupravna interesna zajednica)]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GSIZ |url=http://g-siz.com/ |access-date=2021-09-02 |archivedate=2013-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130226073314/http://g-siz.com/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; – udruženje autora koji kolektivno pristupaju tržištu umjetnosti.&lt;ref&gt;http://www.kontraakcija.hr/hr/kontraakcija-/najve-izlobi-najave-dogaanja/169-izlozba-umjetnost-u-sluzbi{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Živi i radi u Rijeci i Veneciji.

== Izbor radova ==

U svojim radovima Cvijanović se bavi propitivanjem društveno-političkih tema, uspostavljajući veze s događajima iz nedavne prošlosti, fasciniran fenomenom kolektivne memorije. Zastupa ljevičarske i [[Antiglobalizam|antiglobalističke]] ideje, a njegov stav često je radikalan, ironičan i buntovan. On pripada onom polu suvremenih umjetnika koji progovaraju s naglašenom pozicijom odgovornosti i osviještenosti prema anomalijama suvremenog društva pri čemu nas, promatrače, uvodi u intrigantan odnos prema memoriji, promjenama vrijednosnih sistema, [[Propaganda|propagandi]], [[Politika|politici]], konzumerizmu i [[Masovni mediji|masovnim medijima]].

* Pittore, Ebreo, comunista, (2003.) - videoinstalacija ambijentalne dimenzije, MMSU, Rijeka. U društveno-kulturološkom smislu rad tematizira upitnu sudbinu biste Moše Pijade, djela [[kipar]]a [[Antun Augustinčić|Antuna Augustinčića]]. Nekad aktualna, danas uklonjena iz predvorja zgrade Muzeja, u Cvijanovićevoj simulaciji hiperbolički je vezana (snimkom i smještajem) uz bivšu lokaciju lokotom i lancem pa se može iščitavati u više smjerova (kao prolaznost političkih vjetrova s hipotetičkom ironičnom aluzijom i na današnje vrijeme, kao parodija na ambivalentne ideološke vrijednosti, od kojih preostaju samo slike kao skrivene uspomene...)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.matica.hr/Vijenac/vijenac259.nsf/AllWebDocs/rjesosvj |title=Archive copy |access-date=2012-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729040128/https://www.matica.hr/vijenac/259/Rje%C5%A1enje%20za%20osvje%C5%BEenje/ |archive-date=2024-07-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Pravilo disanja (Klopka za Velog Jožu) - (2005.), instalacija, gipsani odljev Bašćanske ploče, čelik, drvo konop, novčanica od 50 eura. 
Nastojanje ovog rada, između ostalog, je da mijenja značenje simbola kojim je postala jedna drevna darovnica – Bašćanska ploča. Autor smatra da je svim simbolima koji postaju argumentima za manipulaciju (proizvodnju zla) neophodno mijenjati značenje.
Cvijanović je ovim radom bio finalist za nagradu Radoslav Putar.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nagradaputar.scca.hr/hr/artists/cvijanovic.html |access-date=2014-07-26 |archivedate=2008-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080225142242/http://www.nagradaputar.scca.hr/hr/artists/cvijanovic.html |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

* Plaćam struju - (2008.), multimedijalna izložba, MMSU Rijeka. 
Izložba objedinjuje četiri rada koji se bave propitivanjem povijesno društvenog naslijeđa i kolektivne memorije na prostoru bivše Jugoslavije.
# ''Komunistički Manifest'', Karl Marx, Friedrich Engels, Nemanja Cvijanović, 2008., knjiga 
# ''Das Auto'', 2008, serija poštanskih marki 
# ''Dinaridski veliki jorkšir'', 2008, video 
# ''Plaćam struju'' , 2005, mramor, pozlaćeni kositar, čelik, toplinska električna instalacija, toplina.
Rad ''Plaćam struju'' autentična je kopija nadgrobnog spomenika Josipa Broza Tita, koju je Cvijanović adaptirao u zidni radijator za kućnu uporabu. Ovaj je rad je po završetku izložbe postao dio fundusa MMSU-a. Ujedno, ovo je njegova prva samostalna izložba.&lt;ref&gt;http://www.mmsu.hr/Default.aspx?art=169&amp;sec=79{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* U sklopu Operacije grad (manifestacije nezavisne scene, 2009.) unajmljuje 200 statista, stavljajući ih u ulogu angažiranih građana čiji je zadatak prosvjedovati na zagrebačkom Cvjetnom trgu. Nakon sat vremena insceniranog protestiranja, na istom mjestu, sudionicima je isplaćen honorar od 60 kuna. Čitava situacija postavljena je kao filmski set i dokumentirana fotografski i video.
Osnovno pitanje koje ovim radom Cvijanović postavlja jest: zašto šutimo?&lt;ref&gt;http://www.kgz.hr/default.aspx?id=2884&lt;/ref&gt;

* Spomenik sjećanju na ideju o internacionali - (2011.), MSU Zagreb, jest [[spomenik]] ostacima kolektivne memorije koja se odnosi na ideju o revoluciji i klasnoj borbi. Projekt se bavi fenomenom marginalizacije revolucionarnih ideologija suvremenih društava i političkom pasivnošću potlačenih slojeva istih. Zamišljen je kao interaktivna instalacija čiji valjak, pokrenut motorikom ljudske ruke, proizvodi zvukove revolucionarne himne &quot;Inernacionala&quot;. Slijedi lančani prijenos zvuka, koji proporcionalno povećava svoj volumen (mrežom povezanih mikrofona pojačala i zvučnika također proporcionalno sve veće i veće snage). Instalacija se proteže prostorom tako da svaki sljedeći mikrofon i zvučnik poprima veće dimenzije i veću snagu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.msu.hr/?%2Fhr%2F19161 |access-date=2021-08-09 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305072031/http://www.msu.hr/?%2Fhr%2F19161 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* All Right, instalacija, HDLU Zagreb - Cjelina sastavljena od tri instalacije. Radovi su prožeti dvosmislenostima, a Cvijanović se poigrava prijevodom, odnosno značenjem riječi Right; desno i u pravu 
# Središnji rad je neonska instalacija „Centar is right“, kao lažno pridodan citat Adolfu Hitleru 
# Zvučna instalacija „Rewind“  u kojoj pjesmu „Jerusalem“ Alpha Blondie pušta usporeno, a zatim unatrag 
# Videorad „Marinetti odjebi featuring Spilberg“ u kojem sceni iz filma „[[Spašavanje vojnika Ryana]]“ zvučno pridodaje recital Marinettijeve pjesme „Osam duša u jednoj bombi“ u kojoj se slavi žrtvovanje i smrt.&lt;ref&gt;http://www.hdlu.hr/2008/08/27/nemanja-cvijanovic-all-right/{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* Volume Collection 2011., kustoski projekt - Okuplja avangardne i suvremene umjetnike, različite umjetničke koncepte koji su realizirani u mediju knjige ili ju posreduju kroz druge umjetničke medije (knjiga-objekt, knjiga-djelo, knjiga-umjetnički rad).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mmsu.hr/Default.aspx?art=312&amp;sec=4 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2011-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111028011352/http://www.mmsu.hr/Default.aspx?art=312&amp;sec=4 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mkcsplit.hr/update/detail_aktualnosti.php?id=73 |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305055745/http://www.mkcsplit.hr/update/detail_aktualnosti.php?id=73 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
* Za dom spremni – IKEA, GALUM, Split - U prostor postavlja različite postojeće predmete i objekte kojima ništa nije dodao niti oduzeo,  ali ih je međusobno suprotstavio i na taj način gradio narativnost.&lt;ref&gt;http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=38243&lt;/ref&gt;

== Važnije nagrade i priznanja ==

Za svoj umjetnički rad višestruko je nagrađivan.
Do sada je na skupnim izložbama izlagao preko 170 puta u 12 zemalja ([[Austrija]], [[Belgija]], [[Bosna i Hercegovina]], [[Italija]], [[Francuska]], [[Kina]], [[Rusija]], [[Velika Britanija]], [[Švicarska]], [[Koreja]]…), a samostalno pedesetak puta.

* 2002. Cassa di Risparmio di Venezia, prva otkupna nagrada
* 2002. 85 Mostra  Collettiva Fondazione Bevilacqua La Masa, 3. otkupna nagrada
* 2005. Ex tempore Selce, 1. otkupna nagrada
* 2005. Finalist nagrede Radoslav Putar
* 2011. 52. Oktobarski salon, Beograd

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{Lista potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku}}

{{DEFAULTSORT:Cvijanović, Nemanja}}
[[Kategorija:Biografije, Rijeka]]
[[Kategorija:Hrvatski umjetnici]]</text>
      <sha1>8kb5poikhvtewwuhsdid1hx75a6mp3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oključna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469427</id>
    <revision>
      <id>42717259</id>
      <parentid>42233419</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="9q14t8t4rol59hibhixublz6ftcmiu6" xml:space="preserve">{{Infookvir naselje u Hrvatskoj
| ime         = Oključna
| slika       = 
| slika_opis  =
| županija    = [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinska]]
| općina      = [[Komiža]]
| najgrad     = 
| površina    = 
| nadvisina   = 
| z. širina   = 43.06666667
| z. dužina   = 16.13305556
| brojstan2011= 0	
| gustoća2011 = 
| domaćinstva2011 = 
| pošta       = 21485 Komiža
| pozbroj     = 021
| autooznaka  = ST
| karta2      = Splitsko-dalmatinska županija
| naziv karte2= [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinske županije]]
}}

'''Oključna''' je naselje u sastavu [[Komiža|Grada Komiže]], na otoku [[Vis|Visu]], u [[Splitsko-dalmatinska županija|Splitsko-dalmatinskoj županiji]].

== Stanovništvo ==

Prema popisu iz 2011. naselje je bilo nenaseljeno.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup17_1970.html |title=Stanovništvo prema starosti i spolu po naseljima, popis 2011. |access-date=2014-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924002352/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/results/htm/H01_01_01/h01_01_01_zup17_1970.html |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 


{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika od 1857. do 2011.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 340
 |crta1   = 100
 |crta2   = 50
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |a16     = 2011
 |p1      = 0
 |p2      = 0
 |p3      = 158
 |p4      = 211
 |p5      = 282
 |p6      = 304
 |p7      = 331
 |p8      = 282
 |p9      = 198
 |p10     = 134
 |p11     = 118
 |p12     = 44
 |p13     = 8
 |p14     = 11
 |p15     = 5
 |p16     = 0
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br /&gt;
:&lt;small&gt;&lt;/small&gt;

== Znamenitosti ==

* [[Crkva svetog Antuna Padovanskog u Oključni|crkva svetog Antuna Padovanskog]]

== Izvori ==
{{izvori}}

{{mrva-naselje hr}}
{{Komiža}}
{{Portal Hrvatska}}

[[Kategorija:Komiža]]
[[Kategorija:Naselja u Splitsko-dalmatinskoj županiji]]</text>
      <sha1>9q14t8t4rol59hibhixublz6ftcmiu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Jerkan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469551</id>
    <revision>
      <id>42717149</id>
      <parentid>42486518</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4942" sha1="9f1lksap7wnat54gph62ornbcn53xwd" xml:space="preserve">{{Trener/izbornik/igrač
| ime                 = Nikola Jerkan
| slika               = 
| puno ime            = Nikola Jerkan
| visina              = 
| nadimak             = 
| datum rođenja       = [[8. prosinca]] [[1964]].
| mjesto rođenja      = [[Split]]
| država rođenja      = [[Hrvatska]] {{flag|HRV}}
| datum smrti         = 
| mjesto smrti        = 
| država smrti        = 
| trenutačni klub     =
| broj u klubu        =
| pozicija            = 
| mlade godine        = 
| juniorski klubovi   = [[NK Junak|NK Junak Sinj]]
| godina              = [[1982]].&lt;br&gt; [[1983]]. - [[1986]]. &lt;br&gt; [[1986]]. - [[1990]]. &lt;br&gt; [[1990]]. - [[1996]]. &lt;br&gt; [[1996]]. - [[1997]]. &lt;br&gt; [[1997]]. - [[1998]]. &lt;br&gt; [[1999]]. - [[2001.]] &lt;br&gt; Ukupno
| profesionalni klubovi               = [[NK Zagreb]] &lt;br&gt; [[Dinamo Vinkovci]] &lt;br&gt; [[HNK Hajduk Split]] &lt;br&gt; [[Real Oviedo]] &lt;br&gt; [[Nottingham Forest F.C.]] &lt;br&gt; → [[SK Rapid Beč]] (posudba)  &lt;br&gt;  [[R.Charleroi S.C.]] 
| nastupi(golovi)     = &lt;br&gt;&lt;br&gt; {{0}}{{0}}64 {{0}}{{0}}{{0}}(1) &lt;br&gt; {{0}}203 {{0}}{{0}}{{0}}(1) &lt;br&gt; {{0}}{{0}}14 {{0}}{{0}}{{0}}(0) &lt;br&gt; {{0}}{{0}}21 {{0}}{{0}}{{0}}(0) &lt;br&gt; {{0}}{{0}}36 {{0}}{{0}}{{0}}(0) &lt;br&gt; {{0}}338 {{0}}{{0}}{{0}}(2)  
| godine u reprezentaciji       = [[1992]]. - [[1997]].
| reprezentacija      = {{NogRep|HRV}}
| nastupi u reprezentaciji(golovi) = {{0}}{{0}}31 {{0}}{{0}}{{0}}(1)
| godine treniranja   = 
| klubovi             = 
| napomena            = 
| medalje             =
}}
'''Nikola Jerkan''' ([[Split]], [[8. prosinca]] [[1964]].) je bivši hrvatski nogometaš i [[Hrvatska nogometna reprezentacija|reprezentativac]].

Prve nogometne korake napravio je u sinjskom [[NK Junak]]u odakle je otišao profesionalno igrati za [[NK Zagreb]]. Poslije ga [[1983]]. angažira [[Dinamo Vinkovci|Dinamo]] iz [[Vinkovci|Vinkovaca]] da bi tri godine poslije [[1986]]. upao u oko [[HNK Hajduk Split|Hajduku]] iz Splita i već [[1988]]. zaigrao za prvi sastav i imao dvije uspješne sezone. [[1990]]. prodan je [[Real Oviedo|Realu]] iz Ovieda u [[Španjolska|Španjolskoj]] gdje je u svojoj drugoj sezoni proglašen za najboljeg obrambenog igrača [[La Liga|La Lige]]. U ljeto 1996. za odštetu od 1 milijon £ ([[Britanska funta|Funta]])  prelazi u [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] gdje se nije proslavio jer se nije našao u milosti tadašnjeg menadžera [[Frank Clark|Franka Clarka]] a ni njegovog nasljednika [[Dave Bassett]]a. Nakon toga odlazi na posudbu u [[SK Rapid Beč|Rapid Beč]] u [[Austrija|Austriju]] gdje provodi sezonu 1997-98. , potom praktički pauzira jednu sezonu na klupi Nottinghama a u sezoni [[1999]]. 
prelazi u francuski [[R.Charleroi S.C.|Charleroi]]  gdje odigrava  zadnje  dvije  sezone svoje karijere.

Nakon umirovljenja odlazi živjeti u Oviedo gdje je i proveo i najbolje dane svoje nogometne karijere.
{{Statistika u Hajduku
|64|1
|9|0
|0|0
|0|0
|0|0
|73|1
|33|12
|106|13}}

==Reprezentativni nastupi==
U razdoblju od [[1992]]. do [[1997]]. nastupao je i za reprezentaciju Hrvatske za koju je ubilježio 31 nastup i jedan gol (protiv [[Litavska nogometna reprezentacija|Litve]] u [[Zagreb]]u) u kvalifikacijama za Euro 1996. Na Euru 1996 u [[Engleska|Engleskoj]] je igrao u tri utakmice u ulozi [[Branič|središnjeg braniča]]. U utakmici četvrtfinala [[23. lipnja]] [[1996]].  protiv reprezentacije Njemačke Nikola Jerkan je bio tragičar utakmice jer je najprije skrivio penal igrajući rukom u šesnaestercu ([[Jurgen Klinsmann]] realizirao)  da bi ga u drugom poluvremenu prošao protivnički igrač [[Matthias Sammer]] uz evidentan prekršaj na Jerkanu i zabio za konačnih 2:1 za Njemačku.
Za hrvatsku reprezentaciju zabio je još jedan gol iz jedanaesterca protiv reprezentacije Maroka na prijateljskom turniru u [[Casablanca|Casablanci]].

== Vanjske veze ==
*[http://galerija.nogometniforum.com/v/en/reprezentacija/pogotci/euro96/kvalifikacije/1994-10-09_HR-LTU_1-0_Jerkan__56____2-0_Kozniku__80___verzija_2.flv.html Gol za reprezentaciju]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://web.archive.org/web/20240831164105/http://www.vjesnik.com/Pdf/1999%5C06%5C19%5C17A17.PDF Članak:Jerkan u Charleroi]
*[http://www.sveosportu.com/hrvatskareprezentacijanogomet/Hrvatskareprezentacijahrvatska57x.htm  Gol u Casablanci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080923062544/http://www.sveosportu.com/hrvatskareprezentacijanogomet/Hrvatskareprezentacijahrvatska57x.htm |date=2008-09-23 }}
*[http://www.mambourg-charleroi.be/blog/?p=521 Umirovljenje Nikole Jerkana (fra.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012165149/http://www.mambourg-charleroi.be/blog/?p=521 |date=2008-10-12 }}
== Reference ==
{{izvori}}
&lt;div class=&quot;Boxmerge&quot;&gt;{{Sastav Hrvatska 1996 EP}}

{{DEFAULTSORT:Jerkan, Nikola}}
[[Kategorija:Fudbaleri Hajduka]]
[[Kategorija:Biografije, Sinj]]
[[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]]
[[Kategorija:Fudbaleri Nottingham Foresta]]</text>
      <sha1>9f1lksap7wnat54gph62ornbcn53xwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NK Primorac 1929 Stobreč</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469813</id>
    <revision>
      <id>42716935</id>
      <parentid>42553274</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="ecjl1sfpsfx54c2gthbretpc6ojwky4" xml:space="preserve">{{redirect|NK Primorac|istoimeni klub iz Biograda na moru|[[HNK Primorac Biograd na Moru]]}}

{{Nogometni klub 
| ime kluba          = NK Primorac Stobreč
| slika              =  
| puno ime           = Nogometni klub Primorac Stobreč 
| nadimak            =  
| godina osnivanja   = [[1929.]]
| igralište          = Blato 
| navijači           = 
| kapacitet stadiona = 1.500
| predsjednik        = Ivan Rajić 
| direktor           =  
| trener             = [[Mate Baturina]]  
| liga               = [[3. HNL - Jug]] 
| sezona             =  
| plasman            =  
| trenutačna sezona  =  
| pattern_la1=_blueborder|pattern_b1=|pattern_ra1=_blueborder
| leftarm1=FFFFFF|body1=FFFFFF|rightarm1=FFFFFF|shorts1=0000FF|socks1=FFFFFF
| pattern_la2=_whiteborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_whiteborder
| leftarm2=0000FF|body2=0000FF|rightarm2=0000FF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF
}}

'''NK Primorac 1929''' [[nogomet]]ni je klub iz [[Stobreč]]a.

== Povijest kluba ==
Klub je osnovan u rujnu [[1929]]. godine a prvi predsjednik bio je Frane Perasović (1929-1933). Utemeljitelji kluba bili su: Ante Stipinović, Tomislav Slavko Perasović, Frane Perasović, Mirko Stipinović, kojemu je povjerena i dužnost trenera, i drugi. Prvu nogometnu loptu u Stobreč donio je iz Amerike Duje Perasović. 

Najveći uspjeh kluba bilo je natjecanje u [[1. HNL]]. Zbog manjka financijskih sredstava pokrenut je stečajni postupak nad klubom te je pao u najniži rang natjecanja, nakon čega je osnovan novi klub pod imenom Primorac 1929. U sezoni 2001./2002. klub je bio prvak Treće HNL Jug.

Više desetljeća vjernosti klubu: Ante Cokarić Cole, Ivo Plosnić

===Treneri Primorca - reprezentativci Jugoslavije:===
* [[Ivan Gudelj]], 33 nastupa u A reprezentaciji
* [[Luka Peruzović]], 18 nastupa u A reprezentaciji

===Nogometaši Primorca- reprezentativci Hrvatske:===
* [[Slaven Bilić]], 44 nastupa u A reprezentaciji
* [[Tomislav Erceg]], 4 nastupa u A reprezentaciji
* [[Mario Bazina]], 1 nastup u A reprezentaciji

===Reprezentativac Slovenije:===
Boško Bošković, 27 nastupa u A reprezentaciji

===Reprezentativac Singapura:===
Mirko Grabovac, 7 nastupa u A reprezentaciji

== Nastupi u 1. HNL ==
'''1993./94.''' - 14. mjesto
 
'''1994./95.''' - 14. mjesto

== Igralište ==
Primorac igra na stadionu u Blatu koji ze nalazi na ulazu u [[Stobreč]]. U posljednje vrijeme stadion se obnavlja. Kapacitet stadiona je oko 1.500 sjedećih mjesta.

== Vanjske veze ==
* [http://www.hnl-statistika.com/c1.asp?ID=80 NK Primorac Stobreč statistika]  

{{DEFAULTSORT:Primorac, Stobreč}}

[[Kategorija:Fudbal u Splitu]]
[[Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi u Splitsko-dalmatinskoj županiji]]</text>
      <sha1>ecjl1sfpsfx54c2gthbretpc6ojwky4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nino Bule</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1469911</id>
    <revision>
      <id>42717164</id>
      <parentid>42553363</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4059" sha1="ktd8votjxw0uhlyyebj29zdz45jr3wj" xml:space="preserve">{{Trener/izbornik/igrač
| ime                     = Nino Bule
| slika                   = 
| puno ime                = Nino Bule
| visina                  = 188 cm
| nadimak                 = 
| datum rođenja           = [[19. ožujka]] [[1976]].
| mjesto rođenja          = [[Čapljina]]
| država rođenja          = [[Bosna i Hercegovina]]
| datum smrti             = 
| mjesto smrti            = 
| država smrti            = 
| trenutačni klub         = 
| broj u klubu            = 
| pozicija                = [[nogometne pozicije|napadač]]
| mlade godine            = 
| juniorski klubovi       = 
| godina                  = [[1995]]. - [[2000]].&lt;br&gt;[[2000]]. - [[2002]].&lt;br&gt;[[2002]]. - [[2004]].&lt;br&gt;[[2004]].&lt;br&gt; [[2005]].&lt;br&gt;[[2005]]. - [[2006]].&lt;br&gt;[[2006]]. - [[2008]].&lt;br&gt;[[2008]].&lt;br&gt;[[2009]].&lt;br&gt;[[2009]]. - [[2011]].
| profesionalni klubovi   = [[NK Zagreb]]&lt;br&gt;[[Gamba Osaka]]&lt;br&gt;[[HNK Hajduk Split]]&lt;br&gt;[[FC Pasching|SV Pasching]]&lt;br&gt;[[Red Bull Salzburg|Austria Salzburg]]&lt;br&gt;[[FC Admira Wacker Mödling|Admira Wacker]]&lt;br&gt;[[HNK Rijeka]]&lt;br&gt;[[NK Inter Zaprešić]]&lt;br&gt;[[Panserraikos F.C.|Panserraikos]]&lt;br&gt;[[NK Lokomotiva]] 
| nastupi(golovi)         = {{0}}110 {{0}}{{0}}(30)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}40 {{0}}{{0}}(23)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}66 {{0}}{{0}}(17)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}16 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}8 {{0}}{{0}}{{0}}(3)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}27 {{0}}{{0}}{{0}}(7)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}49 {{0}}{{0}}{{0}}(8)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}14 {{0}}{{0}}{{0}}(7)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}11 {{0}}{{0}}{{0}}(1)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}70 {{0}}{{0}}(28)
| godine u reprezentaciji = [[1997.]]&lt;br&gt;[[1999.]] - [[2004.]]
| reprezentacija          = {{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 21 godine|Hrvatska do 21]] &lt;br&gt;{{NogRep|HRV}}
| nastupi u reprezentaciji(golovi) ={{0}}{{0}}{{0}}4 {{0}}{{0}}{{0}}(2) &lt;br&gt; {{0}}{{0}}{{0}}3 {{0}}{{0}}{{0}}(0) 
| godine treniranja       = 
| klubovi                 = 
| napomena                = 
| ažurirano               = 6. kolovoza 2013.
}}

'''Nino Bule''' ([[Čapljina]], [[Bosna i Hercegovina|BiH]], [[19. ožujka]] [[1976]].) je bivši [[Hrvatska|hrvatski]] nogometaš koji je u igračkoj mirovini.&lt;ref&gt;[http://www.jutarnji.hr/nino-bule-zavrsio-igracku-karijeru/998260/ Nino Bule završio igračku karijeru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310042413/http://www.jutarnji.hr/nino-bule-zavrsio-igracku-karijeru/998260/ |date=2012-03-10 }}, jutarnji.hr, preuzeto 6. kolovoza 2013.&lt;/ref&gt;

==Klupska karijera==
Nogometnu profesionalu karijeru, Nino je započeo u [[NK Zagreb]]u, da bi se nakon 5 sezona odlučio za odlazak u [[Japan]] u [[Gamba Osaka|Gamba Osaku]]. Nakon dvije sezone u [[Japan]]u, Nino se odlučio na povratak u [[Hrvatska|Hrvatsku]], u [[split]]ski [[HNK Hajduk|Hajduk]]. Nakon također dvije sezone udrađene u [[Split]]u, Nino odlazi igrat u [[Austrija|Austriju]] u kojoj mijenja tri kluba, [[FC Pasching|SV Pasching]], [[Red Bull Salzburg|Austria Salzburg]] i [[FC Admira Wacker Mödling|Admiru Wacker]]. U ljeto [[2006.]] se ponovno vraća u [[Prva hrvatska nogometna liga|HNL]] ali ovaj put u [[HNK Rijeka|Rijeku]]. [[2008.]] prelazi u [[zaprešić]]ki [[NK Inter Zaprešić|Inter]] gdje se kratko zadržava te odlazi u [[Grčka|grčki]] [[Panserraikos F.C.|Panserraikos]] u kojem je proveo jednu sezonu. Zadnji klub u karijeri mu je [[zagreb]]ačka [[NK Lokomotiva|Lokomotiva]] u kojoj se zadržao dvije sezone.
{{Statistika u Hajduku
|66|17
|8|1
|1|0
|8|1
|0|0
|83|19
|26|10
|109|29}}

==Reprezentativna karijera==
Za [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 21 godine|mladu Hrvatsku nogometnu reprezentaciju do 21 godine]] je nastupio četiri puta i postigao 2 pogotka dok je za [[Hrvatska nogometna reprezentacija|seniorsku reprezentaciju Hrvatske]] nastupio tri puta ali bez postignutog pogotka.

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=999 Nino Bule na hnl-statistika.com]

{{Lifetime|1976||Bule, Nino}}

[[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]]
[[Kategorija:Fudbaleri Hajduka]]
[[Kategorija:Fudbaleri Inter Zaprešića]]
[[Kategorija:Fudbaleri Red Bull Salzburga]]</text>
      <sha1>ktd8votjxw0uhlyyebj29zdz45jr3wj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natko Rački</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1470024</id>
    <revision>
      <id>42717037</id>
      <parentid>42553293</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3342" sha1="alkd4w22chlhcskttmjkah5vbvx30bw" xml:space="preserve">{{Trener/izbornik/igrač
| ime                              = Natko Rački
| slika                            = 
| puno ime                         = Natko Rački
| visina                           = 177cm
| nadimak                          = 
| datum rođenja                    = [[15. studenog]] [[1981]].
| mjesto rođenja                   = [[Rijeka]]
| država rođenja                   = [[Hrvatska]]
| datum smrti                      = 
| mjesto smrti                     = 
| država smrti                     = 
| trenutačni klub                    = trenutačno bez kluba
| broj u klubu                     = 
| pozicija                         = [[nogometne pozicije|napadač]]
| mlade godine                     = 
| juniorski klubovi                = 
| godina                           = [[2001.]] - [[2003]]. &lt;br&gt; [[2003]]. - [[2005]]. &lt;br&gt; [[2005]]. - [[2006]]. &lt;br&gt; [[2007]]. -      [[2008]].&lt;br&gt; [[2008]]. 
| profesionalni klubovi            = [[HNK Rijeka]] &lt;br&gt; [[HNK Hajduk Split]] &lt;br&gt; [[NK Međimurje Čakovec|NK Međimurje]] &lt;br&gt; [[NK Pomorac]] &lt;br&gt; [[NK Istra 1961]] &lt;br&gt;
| nastupi(golovi)                  = ? (22) &lt;br&gt; 28 (8) &lt;br&gt; 5 (1) &lt;br&gt; 14 (5) &lt;br&gt; 21 (5)
| godine u reprezentaciji          = [[2001.]] - [[2003]].
| reprezentacija                   = [[Hrvatska nogometna U-21 reprezentacija|Hrvatska U-21]]
| nastupi u reprezentaciji(golovi) = 7 (0)
| godine treniranja                = 
| klubovi                          = 
| napomena                         = 
}}
'''Natko Rački''' ([[Rijeka]], [[15. studenog]] [[1981]].), [[hrvatska|hrvatski]] [[nogomet]]aš.

Sa nogometom se sin poznatog menađera [[Predrag Rački|Predraga Račkog]] počeo baviti tek u svojoj 16-oj godini. Krenuo je u &quot;Lučkom radniku&quot; s riječke Rujevice. Nakon godinu dana dolazi u [[HNK Rijeka|Rijeku]], a potom seli u [[Italija|Italiju]] u mladi naraštaj [[Vicenza Calcio|Vicenze]]. Tamo se nije predugo zadržao, te se nakon godinu i pol vraća u rodni grad gdje postepeno uspjeva doći do seniora Rijeke pod vodstvom [[Predrag Stilinović|Predraga Stilinovića]].

Nakon svađe sa upravom Rijeke napušta klub i kao slobodan igrač odlazi u [[split]]ski [[Hajduk Split|Hajduk]]. Tamo debitira lijepim pogotkom ali u dvije se sezone nije uspio pokazati kao pojačanje i većinom ulazi s klupe. Odlazi nakon osvojena naslova [[2005]]., te nakon neuspješne probe u [[francuska|fancuskom]] [[FC Metz|Metzu]] potpisuje za [[NK Međimurje Čakovec|Međimurje]]. U Međimurju je zbog ozlijede zabilježio tek 5 utakmica, te pauzirao cijelu narednu sezonu kao igrač bez kluba. Nakon toga, na ljeto [[2007]]. potpisuje za drugoligaša [[NK Pomorac|Pomorac]] iz [[Kostrena|Kostrene]] da bi na polusezoni prešao u redove pulske [[NK Istra 1961|Istre 1961]]. Za Istru je skupio 21 nastup, te pritom postigao 5 pogodaka, prije nego što je klub s njim raskinuo ugovor u prosincu 2008.

U mladoj je reprezentaciji zabilježio 7 nastupa, ali bez pogodaka i niti jednom punih 90 minuta.

=== Vanjske veze ===
* [http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=50 Nogometni-magazin: statistika]

&lt;div class=&quot;Boxmerge&quot;&gt;
{{hajduksastav 04./05.}}
{{hajduksastav 03./04.}}
&lt;/div&gt;

{{DEFAULTSORT:Rački, Natko}}
[[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]]
[[Kategorija:Fudbaleri Hajduka]]
[[Kategorija:Fudbaleri Rijeke]]
[[Kategorija:Fudbaleri Istre 1961]]</text>
      <sha1>alkd4w22chlhcskttmjkah5vbvx30bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi Jelkovec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1470988</id>
    <revision>
      <id>42717200</id>
      <parentid>41443734</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6628" sha1="r9xlts5sm9eoqdv6wabvlbqe2c3o9x9" xml:space="preserve">{{Sređivanje}}

{{Naselje
| ime = Novi Jelkovec
| ime_genitiv = Novog Jelkovca
| izvorno_ime = 
| translit_jezik1 =
| translit_jezik1_vrsta =
| translit_jezik1_info =
| slika_panorama = 
| veličina_slike = 
| opis_slike = 
| slika_zastava                = 
| slika_zastava_veličina       =
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb                    = 
| slika_grb_veličina           =
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =

| slika_lokacijska_karta_država = Hrvatska

| nadimak =
| geslo   =

| širina-stupnjevi = 45
| širina-minute = 48.40
| širina-oznaka = N
| dužina-stupnjevi = 16
| dužina-minute = 6.30
| dužina-oznaka = E

| lokacija_ime   = [[Popis država|Država]]
| lokacija_info  = {{flag|Hrvatska}}
| lokacija1_ime  = [[Hrvatske županije|Županija]]
| lokacija1_info = [[Glavni Grad Podgorica|Zagrebačka]]
| lokacija2_ime  = [[Hrvatske općine i gradovi|Općina]]
| lokacija2_info = [[Zagreb|Grad Zagreb]]
| lokacija3_ime  = 
| lokacija3_info = 

| utemeljenje_ime    =
| utemeljenje_datum  =
| utemeljenje1_ime   =
| utemeljenje1_datum =
| utemeljenje2_ime   =
| utemeljenje2_datum =
| utemeljenje3_ime   =
| utemeljenje3_datum =
| osnivač            =
| nazvan_po          =

| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50 = 

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe    = 
| ime_vođe       = 
| stranka_vođe   = 
| titula_vođe1   =
| ime_vođe1      = 
| titula_vođe2   =
| ime_vođe2      = 
| titula_vođe3   =
| ime_vođe3      =
| titula_vođe4   =
| ime_vođe4      =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna   = 
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža      = 0,39 [[km²]]
| površina_šira     = 
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina  = 
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina = 
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo  =
| stanovništvo_gustoća      =
| stanovništvo_uže  = 4.978
| stanovništvo_uže_gustoća  = 
| stanovništvo_šire   = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona     = [[UTC+1]] ([[Srednjoevropsko vrijeme|SEV]])
| utc_pomak  = 
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj = 
| pozivni_broj       = 
| gradovi_prijatelji =

| web_stranica =
| bilješke = Dan grada: 
}}
'''Novi Jelkovec''' je naselje u sastavu gradske četvrti i užeg naselja [[Sesvete]] u gradu [[Zagreb]]u i dio je zagrebačke gradske [[Gradovi u Hrvatskoj#Aglomeracija|aglomeracije]].

* izgradnja je započela 9. listopada 2006. godine
* prvi stanari su dobili ključeve 29. travnja 2009. godine
* 53 stambeno-poslovna objekta
* 2713 stanova
* 200 poslovnih prostora
Novi Jelkovec je novoizgrađeno naselje u istočnom dijelu Zagreba. Ovo je jedinstveni projekt u Hrvatskoj s obzirom da je na 39,47 ha izgrađen jedan &quot;mali grad&quot; sa svim bitnim popratnim sadržajima za stanovnike. 

Prvotno je ovo bio POS projekt ali je Grad Zagreb otkupio projektnu dokumentaciju i prilagodio projekt na način da se naselje upotpuni s dodatnim sadržajima (vrtić, osnovna i srednja škola, športski objekti,...). 

Glavni investitor naselja je Zagrebački holding (Podružnica Stanogradnja).

Od 2713 stanova 1265 je bilo namijenjeno slobodnom tržištu a 1448 za potrebe Grada Zagreba (800 stanova za građane temeljem konačne liste prvenstva (tzv. socijalni stanovi), 100 stanova po preporuci Ureda za zdravstvo i socijalnu skrb, 548 stanova namijenjeno je za javni najam).

U rujnu 2009. godine je počeo s radom i [http://ententini.net/ Dječji vrtić EN TEN TINI]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (centralni objekt), a u istom mjesecu je startala s nastavom i [https://web.archive.org/web/20210118003657/http://os-jelkovec.skole.hr/ Osnovna škola Jelkovec] (a sama službena otvorenja su bila i ranije).

U siječnju 2010. godine je otvoren i područni objekt [http://ententini.net/ Dječjeg vrtića EN TEN TINI]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.

U prosincu 2012. godine je otvorena Knjižnica Jelkovec. Knjižnica Jelkovec prva je zgrada u Zagrebu izgrađena za narodnu knjižnicu. Prostire se na oko tisuću četvornih metara na četiri etaže, a smještena je u središtu Novog Jelkovca i opremljena je suvremenom knjižničnom i informatičkom opremom.

Svi planirani sadržaji i objekti na žalost nisu još uvijek završeni ali su ili započeti ili u planu za izgradnju (srednja škola, športska dvorana, športski teren,bazen,kulturni centar,crkva,ambulanta,tržnica...).

U bližoj budućnosti (u sljedećih nekoliko godina?) u planu je i produžetak tramvajske pruge sve do naselja Novi Jelkovec.

Kao posebnosti naselja treba istaknuti i sljedeće:
* moderna komunikacijska infrastruktura, s obzirom da je optička mreža u svima stanovima (FTTH),
* najbitniji prateći sadržaji za život i funkcioniranje obitelji u sklopu naselja (dječji vrtić, osnovna škola, župa,...)
* prvi dječji vrtić s bazenom u Hrvatskoj,
* brojna dječja igrališta,
* brojna parkirna mjesta (vanjski parking, garaže,...),
* odlična prometna povezanost (blizina Slavonske avenije i čvora auto ceste Ivanja Reka),
* blizina prodajnih centara,...

== Ulice i trgovi ==
Ulica Borisa Papandopula, Ulica Borisa Ulricha, Ulica Brune Bjelinskog, Ulica Dragana Plamenca, Ulica Huberta Pettana, Ulica Ivana Brkanovića, Ulica Ivane Lang, Ulica Ive Paraća, Ulica Krešimira Kovačevića, Ulica Ladislava Šabana, Ulica Mladena Pozajića, Ulica Petra Dumičića, Ulica Rudolfa Matza, Ulica Stjepana Šuleka, Ulica Vladimira Stahuljaka, Rimski put (50 - 52), Ulica Ljudevita Posavskog (25 - 27F), Ulica 144. brigade hrvatske vojske (2 – 8). 
== Izvori ==
http://www.novi-jelkovec.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=54&amp;Itemid=58 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131015063907/http://www.novi-jelkovec.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=54&amp;Itemid=58 |date=2013-10-15 }}&lt;br /&gt;
http://www.zagreb.hr/default.aspx?id=15683
{{Izvori}} 
{{Zagrebačke gradske četvrti}}
{{Gradska naselja Zagreba}}

[[Kategorija:Gradske četvrti Zagreba]]</text>
      <sha1>r9xlts5sm9eoqdv6wabvlbqe2c3o9x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada Galerije Forum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1471083</id>
    <revision>
      <id>42717009</id>
      <parentid>41423247</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="5w8fyqvq6ogq10hlm4dio2il8pwqbtq" xml:space="preserve">'''Nagrada Galerije Forum''' je [[hrvatska]] likovna nagrada [[Galerija Forum|Galerije Forum]] koja djeluje pri [[KIC]]-u.

Utemeljena je [[2001.]] godine. Dodjeljuje ju se godišnje likovnom stvaratelju za uspješno realiziranu samostalnu izložbu u prethodnoj godini. Tom se Nagradom također želi promicati one likovne vrijednosti koje Galerija koncepcijski i provodi u svojemu prostoru.

Nagradu čine pisani dokument te 10.000 kuna. &lt;ref name=&quot;KIC2009.&quot;&gt;[http://www.kic.hr/galerija_forum.php?ID=91&amp;p=8 KIC]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Dobitnici i dobitnice ==
*2001.: slikar [[Edo Murtić]]&lt;ref name=&quot;SD 2010.&quot;&gt;[http://www.slobodnadalmacija.hr/Kultura/tabid/81/articleType/ArticleView/articleId/88676/Default.aspx Slobodna Dalmacija] (H): Borisu Bučanu nagrada Galerije Forum za 2009. godinu &lt;/ref&gt;
*2002.: [[Ivan Lovrenčić]]&lt;ref name=&quot;arhitekti&quot;&gt;[http://www.arhitekti.hr/dodjela-godisnje-nagrade-galerije-forum.aspx Arhikekti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104330/http://www.arhitekti.hr/dodjela-godisnje-nagrade-galerije-forum.aspx |date=2016-03-04 }} Portal hrvatskih arhitekata&lt;/ref&gt;
*2003.: slikar i grafičar [[Vatroslav Kuliš]] &lt;ref name=&quot;kula&quot;&gt;[http://www.galerija-kula.hr/hr/slikar/18/Vatroslav-Kulis.aspx Galerija Kula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222080256/http://www.galerija-kula.hr/hr/slikar/18/Vatroslav-Kulis.aspx |date=2013-02-22 }} Vatroslav Kuliš&lt;/ref&gt;
*2004.: [[Miroslav Šutej]] za svoju samostalnu izložbu «Prekrivene oči» u [[Umjetnički paviljon|Umjetničkom paviljonu]].&lt;ref&gt;[http://www.kic.hr/galerija_forum.php?p=24&amp;ID=39 KIC]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*2005.: [[Ljubo Ivančić]] 
*2006.: [[Joško Eterović]], za retrospektivnu izložbu Od Prekinute linije do Mutacija, 1970.-2006. u riječkom [[Muzej moderne i suvremene umjetnosti|Muzeju moderne i suvremene umjetnosti]]&lt;ref&gt;[http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=12827 Culturenet] (HINA)&lt;/ref&gt;
*2007.: [[Đuro Seder]] za njegovu samostalnu izložbu ''Lica beskonačnog'' u [[Galerija Klovićevi dvori|Galeriji Klovićevim dvorima]]. Komisija za dodjelu: Milan Bešlić i dr.&lt;ref&gt;[http://dalje.com/hr-scena/djuro-seder-dobitnik-nagrade-galerije-forum/114862 Dalje.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211021055026/http://dalje.com/hr-scena/djuro-seder-dobitnik-nagrade-galerije-forum/114862 |date=2021-10-21 }} Đuro Seder dobitnik Nagrade Galerije Forum&lt;/ref&gt;
*2008.: slikar [[Petar Barišić]], za samostalnu izložbu Bijelo u zagrebačkom Umjetničkom paviljonu. Komisija za dodjelu: Milan Bešlić, Stanko Jančić ugen Kokot, Tonko Maroević i Igor Zidić, &lt;ref name=&quot;KIC2009.&quot;/&gt;
*2009.: slikar i dizajner [[Boris Bučan]], za izložbu &quot;Portreti postavljenu u [[Galerija Prsten|Galeriji Prsten]] HDLU. Komisija za dodjelu: [[Milan Bešlić]] (predsjednik), [[Eugen Kokot]], [[Ante Kuduz (slikar)|Ante Kuduz]], [[Tonko Maroević]] i [[Igor Zidić]].&lt;ref name=&quot;SD 2010.&quot;/&gt;
*2010.: kipar [[Kuzma Kovačić]] za izložbu u splitskoj [[Galerija umjetnina|Galeriji umjetnina]].&lt;ref&gt;[http://www.culturenet.hr/default.aspx?id=35083 Culturenet] (M.K., 18.01.2011): Dodjela Nagrade Galerije Forum za 2010. godinu&lt;/ref&gt;
*2011.: kipar [[Petar Dolić]] i arhitekt [[Petar Zaninović]] za [[Spomenik hrvatske pobjede Oluja '95]] u Kninu.&lt;ref name=&quot;Hrvatsko slovo 2012.&quot;&gt;Iz dana u dan. Dodijeljena &quot;Trnina&quot; (HINA/HS), [[Hrvatsko slovo]], 27. siječnja 2012., str. 2.&lt;/ref&gt; Komisija za dodjelu: Milan Bešlić (predsjednik), [[Stanko Jančić]], Eugen Kokot, Tonko Maroević i Igor Zidić.&lt;ref name=&quot;arhitekti&quot;/&gt;
*2012.:

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Kultura u Zagrebu]]
[[Kategorija:Likovne nagrade]]</text>
      <sha1>5w8fyqvq6ogq10hlm4dio2il8pwqbtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova Hrvatska (Peroš)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1471156</id>
    <revision>
      <id>42717191</id>
      <parentid>42265781</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="ob70g71fdbvamj6ubevd0580v1xdl74" xml:space="preserve">{{Infookvir novine
| ime                     =Nova Hrvatska
| tip                     =dnevnik
| format                  =
| vlasnik                 =
| izdavač                 =Ustaški nakladni zavod
| glavni urednik          =[[Vilim Peroš]]
| odgovorni urednik       =[[Vilim Peroš]]
| izvršni urednik         =
| novinari                =
| utemeljen               =[[12. studenoga]] [[1941.]]
| politička orijentacija  =
| jezik                   =[[hrvatski]]
| prestao izlaziti        =[[6. svibnja]] [[1945.]]
| cijena                  =
| sjedište                =Zagreb
| naklada                 =
| ISSN                    =1333-798X
| oclc                    =
}}

'''Nova Hrvatska''' je bila hrvatski dnevni list iz [[Zagreb]]a. Uređivao ih je [[Vilim Peroš]].

Izašla je prvi put [[12. studenoga]] [[1941.]] (nakon što je prestao izlaziti [[Novi list (Zagreb)|Novi list]], a prestala je izlaziti 6. svibnja [[1945.]].

Iako su izašle pod drugim imenom, prvi broj je zapravo nosio broj 196, nastavljajući brojanje pod kojim je završilo izlaženje zagrebačkog Novog lista.

== Vanjske veze ==
*[https://web.archive.org/web/20121124164631/http://cerovac.blog.hr/2008/10/1625414622/svjedocanstvo-hrvatskog-knjizevnika-gabrijela-cvitana-iz-jeseni-1944-dokumenti.html Cerovac komentira]
{{izvori}}

[[Kategorija:Hrvatske dnevne novine]]
[[Kategorija:Zagrebački tisak]]</text>
      <sha1>ob70g71fdbvamj6ubevd0580v1xdl74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova Ves (Zagreb)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1471355</id>
    <revision>
      <id>42717193</id>
      <parentid>41225502</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="9r0xx9k2hs2jj2y7ori4odzuvyo2afd" xml:space="preserve">'''Nova Ves''' (na [[Arhaizmi|arhaičnom]] [[Hrvatski jezik|hrvatskom]], znači ''Novo selo'') je jedna od najstarijih [[zagreb]]ačkih ulica, ali i naziv za dio grada, koja se proteže od  [[Kaptol zagrebački|Kaptola]] na jugu do Zvijezde na sjeveru.

Upravno ''Mjesni odbor Nova Ves'' dio je zagrebačke četvrti [[Gornji grad - Medveščak]]. Po prijavi prebivališta od [[28. veljače]] [[2009.]], Mjesna zajednica Nova Ves imala je 3,456 stanovnika na površini od 27,5 [[ha]].&lt;ref&gt;[http://www.zagreb.hr/default.aspx?id=14351 Mjesni odbor Nova Ves, sa portala Grad Zagreb]&lt;/ref&gt; 

== Povijest ulice Nova Ves ==

Prvi povijesni trag ''Nove Vesi'' nalazi se u dokumentima iz [[1334.]], tad se to naselje naziva '''Villa'''. Ponovno se spominje [[1361.]] ovaj put ''kao naše novo selo pored crkve [[Crkva sv. Ivana Krstitelja (Nova ves) u Zagrebu|sv. Ivana Krstitelja]]'', koja se nalazi u obližnjoj Maloj ulici. Prvotno se ovo naselje uz tadašnju veliku cestu zvalo '''Lepa Ves''', no ubrzo se ustalilo ime ''Nova Ves''.
Stanovnici Nove Vesi - ''Purgari Novoveški'' kako su se nazivali, imali su približno ista građanska prava poput svojih susjeda na brdu [[Gradec (Zagreb)|Grič]], a to se svodilo na pravo da sami izaberu svoj [[Magistrat|magistrat]], pod uvjetom da su predhodno platili porez [[Kaptol zagrebački|Kaptolu]]. 

Purgari su u svojim skromnim kućama duž ulice imali vlastite obrtničke radionice.&lt;ref name=laskaves&gt;{{Cite web |title=Željka Kolveshi: Stalni postav 10. Laška Ves i Nova Ves, Muzej grada Zagreba |url=http://www.mgz.hr/hr/postav/ves/ |access-date=2014-07-26 |archivedate=2010-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101028084756/http://www.mgz.hr/hr/postav/ves/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
Nova Ves je stoljećima bila stanište 12 [[Prebendari|prebendara]] [[Zagrebačka katedrala|Zagrebačke katedrale]] koji su se brinuli za oltare u katedrali. Nekoć su stanovali u malim drvenim kućicama, ali su one tijekom [[18. stoljeće|18. st.]] i [[19. stoljeće|18. stoljeća]] zamijenjene kućama građenim od cigle. Većina tih prebendarskih kurija sačuvala je izgled do danas, tako da je Nova Ves i danas ulica puna prizemnica i pokojom katnicom, na početku  [[19. stoljeće|18. st.]] jedino se isticala dugačka, zidana jednokatnica Doma za nemoćne svećenike.&lt;ref name=laskaves&gt;{{Cite web |url=http://www.mgz.hr/hr/postav/ves/ |title=Željka Kolveshi: Stalni postav 10. Laška Ves i Nova Ves, Muzej grada Zagreba |access-date=2010-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028084756/http://www.mgz.hr/hr/postav/ves/ |archive-date=2010-10-28 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Zajedno sa susjednom [[Tkalčićeva ulica|Tkalčićevom ulicom]] (koja teče paralelno), Nova Ves je danas jedna od glavnih turističkih atrakcija povijesnog Zagreba. Danas je Nova Ves pretežno stambena zona, sa pokojim [[restoran]]om i [[Kafić|kafeom]], krajem [[1990-ih]] je na Novoj Vesi izgrađen trgovački centar  - ''Kaptol Centar''&lt;ref&gt;[http://dns1.vjesnik.hr/pdf/2000%5C02%5C15%5C11A11.PDF Nakon dvije godine radova svečano otvoren Centar Kaptol, 15. veljače 2000., sa portala Vjesnik, pristupljeno 27. studenog 2008.]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; u gradnji je još jedan trgovački centar u neposrednom susjedstvu ''Prebendarski vrtovi''.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hrvoje Vincek: Prebendarski vrtovi: Brojne terase,..., Objavljeno: 22.03.2006 na portalu Jutarnji list (pristupljeno 13. srpnja 2010. |url=http://www.jutarnji.hr/prebendarski-vrtovi--brojne-terase--stepenice-i-boje-u-novom-centru-na-vrhu-tkalciceve/24005/ |access-date=2014-07-26 |archivedate=2016-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306201218/http://www.jutarnji.hr/prebendarski-vrtovi--brojne-terase--stepenice-i-boje-u-novom-centru-na-vrhu-tkalciceve/24005/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

{{Coord|45.8232499863093|N|15.978624522686|E|region:HR-21_type:city_scale:30000|display=title|format=dms}}

[[Kategorija:Ulice u Zagrebu]]</text>
      <sha1>9r0xx9k2hs2jj2y7ori4odzuvyo2afd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oliver Zelenika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1471783</id>
    <revision>
      <id>42717275</id>
      <parentid>42553437</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="56s8ymw2c47ady4rr2cm6ifp0lkf12a" xml:space="preserve">{{Trener/izbornik/igrač
| ime                              = Oliver Zelenika
| slika                            = Oliver Zelenika.JPG
| opis slike                       =
| država                           = [[Hrvatska]]
| puno ime                         =
| nadimak                          = 
| datum rođenja                    = [[14. svibnja]] [[1993.]]
| mjesto rođenja                   = [[Zagreb]]
| država rođenja                   = [[Hrvatska]]
| datum smrti                      = 
| visina                           = 191 cm
| težina                           = 
| trenutačni klub                  = [[Lechia Gdańsk]]
| broj u klubu                     = 33
| pozicija                         = [[Nogometne pozicije|vratar]]
| mlade godine                     = 
| juniorski klubovi                = [[Dinamo Zagreb]]
| godina                           = [[2011.]] - [[2016.]] &lt;br&gt; [[2012.]] - [[2013.]] &lt;br&gt; [[2014.]] - [[2016.]] &lt;br&gt;&lt;br&gt; [[2017.]] - 
| profesionalni klubovi            = [[Dinamo Zagreb]] &lt;br&gt;→ [[NK Rudeš]] (posudba) &lt;br&gt;→ [[NK Lokomotiva Zagreb|NK Lokomotiva]] (posudba)&lt;br&gt;[[Lechia Gdańsk]]
| nastupi(golovi)                  = {{0}}{{0}}23 {{0}}{{0}}{{0}}(0) &lt;br&gt; {{0}}{{0}}29 {{0}}{{0}}{{0}}(0) &lt;br&gt; {{0}}{{0}}67 {{0}}{{0}}{{0}}(0) &lt;br&gt;&lt;br&gt; {{0}}{{0}}0 {{0}}{{0}}{{0}}(0)
| godine u reprezentaciji          = [[2007.]] &lt;br&gt; [[2008.]] &lt;br&gt; [[2009.]] &lt;br&gt; [[2009.]] - [[2010.]] &lt;br&gt; [[2011.]] &lt;br&gt; [[2011.]] - [[2012.]] &lt;br&gt; [[2012.]] - [[2013.]] &lt;br&gt; [[2013.]] - [[2014.]]
| reprezentacija                   = {{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 14 godina|Hrvatska do 14]]&lt;br&gt;{{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 15 godina|Hrvatska do 15]]&lt;br&gt;{{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 16 godina|Hrvatska do 16]]&lt;br&gt;{{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 17 godina|Hrvatska do 17]]&lt;br&gt;{{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 18 godina|Hrvatska do 18]]&lt;br&gt;{{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 19 godina|Hrvatska do 19]]&lt;br&gt;{{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 20 godina|Hrvatska do 20]]&lt;br&gt;{{flag|HRV}} [[Hrvatska nogometna reprezentacija do 21 godine|Hrvatska do 21]]
| nastupi u reprezentaciji(golovi) = {{0}}{{0}}{{0}}2 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}2 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}6 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}11 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}2 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}7 {{0}}{{0}}{{0}}(0)&lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}5 {{0}}{{0}}{{0}}(0) &lt;br&gt;{{0}}{{0}}{{0}}8 {{0}}{{0}}{{0}}(0) 
| godine treniranja                = 
| klubovi                          = 
| medalje                          = 
| napomena                         = 
| ažurirano                        = 12. 7. 2018.
}}

'''Oliver Zelenika''' ([[Zagreb]], [[14. svibnja]] [[1993.]]) je [[Hrvatska|hrvatski]] [[nogomet]]aš, koji trenutačno nastupa za [[Poljska|poljsku]] [[Lechia Gdańsk|Lechiu]] iz [[Gdanjsk]]a na mjestu vratara.

Od malih nogu trenirao je u Dinamu. Nastupao je za brojne mlade reprezentacije, a treninzima prve momčadi Dinama se priključio na početku [[2011.]] kao četvrti vratar. Sezonu 2012./13. proveo je na posudbi u [[NK Rudeš|Rudešu]] gdje se odličnim predstavama izborio za povratak u Dinamo, ali ovoga puta u ulozi drugog vratara. Zelenika je debitirao za prvu momčad Dinama [[23. srpnja]] [[2013.]] u uzvratnoj utakmici 2. pretkola [[Liga prvaka|Lige prvaka]] protiv [[Luksemburg|luksemburške]] [[CS Fola Esch|Fole]].

Dne [[31. svibnja]] [[2014.]] izbornik A reprezentacije [[Niko Kovač]] je objavio popis igrača za odlazak na svjetsko prvenstvo u [[Brazil]] na koju je pozvao i Olivera.&lt;ref&gt;[http://www.index.hr/sp2014/clanak/kovac-objavio-putnike-za-brazil-otpali-cop-bubnjic-pasalic-i-badelj-mocinic-ide-na-sp-/750675.aspx Oliver Zelenika na popisu reprezentativaca], index.hr, preuzeto 31. svibnja 2014.&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=2009 Oliver Zelenika na hnl-statistika.com]

{{Sastav Hrvatska 2014 SP}}

{{DEFAULTSORT:Zelenika, Oliver}}
[[Kategorija:Hrvatski fudbaleri]]
[[Kategorija:Fudbaleri Dinamo Zagreba]]</text>
      <sha1>56s8ymw2c47ady4rr2cm6ifp0lkf12a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NK Vrbovec</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1472306</id>
    <revision>
      <id>42716937</id>
      <parentid>42553275</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7404" sha1="bzm5rzswrdm7n57d4hjqjlagufzr7qb" xml:space="preserve">{{izvor}}
{{Nogometni klub 
| ime kluba          = NK Vrbovec
| slika              = Nk_vrbovec.jpg
| puno ime           = Nogometni klub Vrbovec
| nadimak            = 
| godina osnivanja   = [[1924]]. 
| igralište          = Gradski stadion ''Sajmište''
| kapacitet stadiona = 3.000 
| direktor           = 
| trener             = [[Krešimir Ganjto]] 
| liga               = [[3. HNL - Zapad]]
| sezona             = 
| plasman            =

| pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=|
| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=FF0000|socks1=FF0000|
| pattern_la2=_whiteborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_whiteborder|
| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF|
}}

'''Nogometni klub Vrbovec''' je nogometni klub iz [[Vrbovec|Vrbovca]]. U sezoni 2014./15. klub se natječe u [[3. HNL - Zapad]].

== Povijest &lt;ref name=&quot;Simić&quot;&gt;Simić, Franjo, ''Nogomet u Vrbovcu'',Znanje, Zagreb, 2004., {{ISBN|953-99723-0-2}}&lt;/ref&gt; ==

Prvu nogometnu loptu u Vrbovec je za vrijeme ljetnih praznika [[1923.]] godine donio student medicine Željko Novak. Vrlo brzo nogomet je postao omiljena igra među mladim Vrbovčanima.
Iako su se međusobne utakmice odigravale svakodnevno, prva javna nogometna utakmica odigrana je [[8. rujna]] [[1924.]] godine. Utakmica je odigrana na sajmištu između ekipe Š.U. Zrinjski (Vrbovec) i Sportskog kluba Graničar iz Ivanić Grada. Utakmica je završila pobjedom Sportskog kluba Graničar rezultatom 6:2. Već [[21. rujna]] odigrana je uzvratna utakmica, također u Vrbovcu, koju su ponovno dobili gosti, ovoga puta rezultatom 4:2.

Dva dana nakon tog susreta, [[23. rujna]] [[1924.]] godine, održana je prva glavna skupština kluba za konstruiranje Odbora novoosnovanog Vrbovečkog športskog kluba Zrinjski. Na 7. odborskoj sjednici, [[18. listopada]] [[1924.]] godine, prvim predsjednikom kluba pristaje biti Nikola Nikšić, tadašnji nadzornik pruge u Vrbovcu. Pet dana prije za trenera je izabran vrbovečki dimnjačarski obrtnik Antun Cvetković.       
Kako su godine prolazile klub je postizao sve bolje rezultate u nizu prijateljskih utakmica sa klubovima iz Zagreba i iz drugih gradova.
Znatan dio prihoda od ulaznica i članarina klub je odvajao za gradnju društvenog doma u Vrbovcu. Bila su to vremena suradnje i zajedništva nogometaša, pjevača, vrbovečkih obrtnika i građana.

Jedan od većih uspjeha Zrinski je postigao [[1941.]] godine na turniru u [[Sisak|Sisku]]. Na tom turniru Vrbovčani su pobijedili domaćina-imenjaka Zrinski 3:1 i Turopolje 2:1, te tako osvojili pobjednički pokal. Godinu dana kasnije Zrinski nastupa na prvenstvu Bjelovarske župe.

Zbog ratnih strahota sportske aktivnosti su počele jenjavati, te se tako i klub ugasio [[1945.]] godine.
Raspušten je [[6. lipnja]] [[1945.]] godine odlukom Ministra narodnog zdravlja Federativne Države Hrvatske, a obnovljen je [[1946.]] godine.

To je bilo u godini nakon završetka rata kad je u Vrbovcu počela obnova športskog života. Početkom [[1946.]] godine osniva se novo Fiskulturno društvo Naprijed. Unutar tog novoosnovanog društva djeluju sekcije za nogomet, lakoatletiku, šah, ping-pong i kuglanje. 
Već sljedeće godine promijenjeno je ime iz FD Naprijed u NK Vrbovec. Početkom te godine održava se prva godišnja skupština NK Vrbovca na kojoj je za predsjednika izabran Ivan Prelog. Početkom [[1950.]] godine nogometni klub postaje dijelom Sportskog društva Vrbovec, a uz nogometni, u to društvo ulazi i odbojkaški klub Mladost.

NK Vrbovec se [[1955.]] godine natječe u Međupodsaveznoj ligi (Od Daruvara i Virovitice do Duge Rese i Zagreba), što je bio jak rang, ali je natjecanje u njemu bilo vrlo skupo. Naredne godine, zbog reorganizacije lige, Vrbovec podpada pod Nogometni savez Sisak i natječe se u ligi kojom upravlja taj savez. Zbog nezadovoljstva sa kvalitetom tog natjecanja Vrbovčani mole Zagrebački nogometni savez da ih primi u svoje društvo. Kako je liga već bila popunjena Vrbovčani su se morali zadovoljiti nastupanjem u 2. razredu te lige. Već [[1959.]] klub se na vlastiti zahtjev seli u Nogometni savez Koprivnica. Nakon nekoliko pokušaja tek će sredinom sedamdesetih godina zaigrati u Zagrebačkoj zoni, a pravi se rezultatski uspon počeo događati deset godina kasnije. 
  
[[1971.]] godine ime kluba se mijenaj u Sportsko društvo Zrinski. Pod tim imenom klub je djelovao samo godinu dana. Početkom [[1972.]] godine održana je zajednička skupština SD Zrinski i SD PIK Vrbovec na kojoj su ta dva društva spojena u jedinstveno Sportsko društvo PIK Vrbovec. Pod tim imenom klub djeluje sve do [[2001.]] godine, kada PIK Vrbovec prestaje biti glavni sponzor, a klub vraća današnje ime - Vrbovec.

U sezoni 1993./94. Vrbovec prvi put ulazi u drugu ligu, do tada se klub natjecao u trećoj ligi. Od tada Vrbovec je još u dva navrata nastupao u drugoj ligi (1995.-1998. i 1999.-2002.). Nakon posljednjeg ispadanja iz druge lige (2002.) klub se redovito natječe u trećoj ligi.

Najveći klupski transfer bio je transfer [[Drago Papa|Drage Pape]] (hrvatski reprezentativac U-17), kasnije igrača nogometne akademije [[NK Dinamo Zagreb|Dinama]] iz Zagreba.&lt;ref&gt;[http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=101 Statistike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216131830/http://www.hnl-statistika.com/p1.asp?ID=101 |date=2009-12-16 }} na Nogometnom magazinu&lt;/ref&gt;

== Prijašnji nazivi kluba ==

* VŠK Zrinski (1924. - 1945.), 
* Naprijed    (1946. - 1948.), 
* Vrbovec     (1949. - 1970.), 
* Zrinski     (1971. - 1972.), 
* PIK Vrbovec (1972. - 2001.) (nakon spajanja sa SD PIK Vrbovec), 
* NK Vrbovec (od 2001.)

== Plasman po sezonama ==
 {| class=&quot;wikitable&quot;
 ! Sezona
 ! Liga
 ! Plasman/broj klubova u ligi
 ! Hrvatski kup
 |- 
 | 2005./06.
 | 3. HNL - Središte
 | 9. mjesto/16 klubova
 | Nisu se kvalificirali
 |-
 | 2006./07.
 | 3.HNL - Zapad
 | 10. mjesto/18 klubova
 | Nisu se kvalificirali
 |-
 | 2007./08.
 | 3. HNL - Zapad
 | 7. mjesto/18 klubova
 | Nisu se kvalificirali
 |- 
 | 2008./09.
 | 3. HNL - Zapad
 | 11. mjesto/18 klubova
 | Nisu se kvalificirali
 |-
 | 2009./10.
 | 3. HNL - Zapad
 | 9. mjesto/18 klubova
 | Nisu se kvalificirali 
 |- 
 | 2010./11.
 | 3. HNL - Zapad
 | 9. mjesto/18 klubova
 | Pretkolo: Vrbovec - Mladost Cernik 4:2, 1/16 finala: Vrbovec - Zagreb 0:2
 |-
 |2011/12. 
 | 3. HNL - Zapad 
 | 7. mjesto/18 klubova
 | Pretkolo: Vrbovec - Moslavina 2:0, 1/16 finala: Vrbovec - Inter (Z) 0:1
 |- 
 | 2012./13.
 | 3. HNL - Središte
 | 11. mjesto/16 klubova
 | Nisu se kvalificirali 
|- 
 | 2013./14.
 | 3. HNL - Središte
 | 4. mjesto/16 klubova
 | Nisu se kvalificirali 
|- 
 | 2014./15.
 | 3. HNL - Zapad
 | ?/16 klubova
 | Nisu se kvalificirali 
|}

==Poznati igrači==
*[[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Miljenko Kovačić]]
*[[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Alen Mrzlečki]]
*[[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Tihomir Nosek]]
*[[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Dražen Jelić]]
*[[Datoteka:Flag of Montenegro.svg|20px]] [[Nemanja Čorović]]
*[[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Drago Papa]]
*[[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Josip Gegić]]
*[[Datoteka:Flag_of_Croatia.svg|20px|Hrvat]] [[Josip Barišić (1981.)]]

== Izvori ==
{{izvori}}

{{DEFAULTSORT:Vrbovec, NK}}
[[Kategorija:Vrbovec]]
[[Kategorija:Fudbalski ili nogometni klubovi u Zagrebačkoj županiji]]</text>
      <sha1>bzm5rzswrdm7n57d4hjqjlagufzr7qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opština Rekovac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1479790</id>
    <revision>
      <id>42717305</id>
      <parentid>42514068</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5967" sha1="065srx3pip1s32l62k61txim2nw4ck0" xml:space="preserve">{{opština
|ime=Opština Rekovac
|grb=
|slika=Rekovac
|površina=
|poljoprivredna=
|šume=
|stanovništvo= 12.170
|priraštaj=
|naselja=32
|okrug=[[Pomoravski okrug]]
|opština=[[Rekovac]]
|putevi=179 km
|zaposleni=
|oškole=
|oučenici=
|sškole=
|sučenici=
}}
'''Opština Rekovac''' se nalazi u centralnoj Srbiji, u [[Pomoravski okrug|Pomoravskom okrugu]].&lt;ref&gt;[http://rekovac.co.rs/ Opština Rekovac - Naslovna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121213043620/http://rekovac.co.rs/ |date=2012-12-13 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

== Položaj ==
Opština Rekovac se nalazi u jugoistočnom delu [[Šumadija|Šumadije]], u [[Pomoravski okrug|Pomoravskoj oblasti]].
Opština Rekovac je 24 kilometara udaljena južno od [[Kragujevac|Kragujevca]], i 157 kilometara južno od [[Beograd]]a sa svoje leve strane obuhvata deo [[Gledićke planine|Gledićkih planina]], a sa desne strane obuhvata deo [[Juhor]]a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.levac-online.com/naselja/?p= |title=Mapa Levča |publisher=Levac Online |date= |accessdate=10. 1. 2012. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219052324/http://www.levac-online.com/naselja/?p= |archive-date=2012-02-19 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
Sedište opštine Rekovac je gradić [[Rekovac]].
Opština Rekovac obuhvata sasvim mali deo teritorije nekadašnjeg [[Levač|Levča]], prema [[Vuk St. Karadžić|Vuku St. Karadžiću]] [[Levač]] obuhvata oko 190 naseljenih mesta uključujući i sam grad [[Jagodina|Jagodinu]]. Međutim iz raznih istorijskih okolnosti stanovnici opštine [[Rekovac]] sebe nazivaju Levčanima.

== Demografija ==
Opština Rekovac ima 12.170 stanovnika (2011. god).&lt;ref name=&quot;rekovac1&quot;&gt;[http://www.rekovac.co.rs/o-rekovcu Opština Rekovac - O Rekovcu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121214104320/http://www.rekovac.co.rs/o-rekovcu |date=2012-12-14 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
Prema podacima iz 2011. godine broj stanovnika je u padu.
Prosečna gustina naseljenosti je 37 st/km².&lt;ref name=&quot;rekovac1&quot;/&gt;
Broj nezaposlenih osoba je 1404, dok su prosečna lična primanja u 2010. bila 29.786 dinara.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! God
! Broj stanovnika.&lt;ref&gt;Izdaje i štampa - Republički zavod za statistiku Srbije (ISSN 1450-9075, godina 2009)&lt;/ref&gt;
|- 
|1991 || 16075 
|- 
|2001 || 13760 
|- 
|2002 || 13489 
|- 
|2003 || 13213 
|- 
|2004 || 12941 
|- 
|2005 || 12662 
|- 
|2006 || 12388 
|- 
|2007 || 12122 
|}

== Reljef i klima ==
U reljefu opštine Rekovac izdvajaju se dve prirodne celine: ravničarski deo koji se prostire na površini od oko 3.700 ha i brdsko-planinski deo, površine 32.000 ha (približne procene). Ističu se sledeći tektonski oblici: Juhor (stara gromadna planina), Gledićke planine (mlade venačne planine) i Levačka kotlina spuštena između pomenutih planina koja predstavlja granicu između starih rodopskih i mladih dinarskih planina. Od fluvijalnih oblika reljefa veći značaj imaju doline Kalenićke, Županjevačke i Dulenske reke, a manji doline Lomničke, Dobroseličke i Kruševičke reke.&lt;ref name=&quot;rekovac1&quot;/&gt;
== Privreda ==
Posle privatizacija propala su skoro sva preduzeća, koja su radila u opštini Rekovac, mođu kojima su :Fabrika kablova, Blagotin, podrum „Levač“, hotel „Levač“, „Kupres“, konfekcija „Trend kompani“...
Jedina firma koja radi u opštini je vinarija „Vineks“ (Levački grozd), iz [[Belušić]]a.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vinex.rs/ |title=Vinarija &quot;VINEX&quot; Levački grozd - Belušić, Rekovac |publisher=Vinex.rs |date= |accessdate = 10. 1. 2012.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;http://www.poljoprivrednifondrekovac.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830201330/http://www.poljoprivrednifondrekovac.org/ |date=2018-08-30 }}&lt;/ref&gt;
Opština Rekovac je uglavnom voćarski kraj, a turizam se zasniva na seoskom i manastirskom turizmu.

== Znamenitosti ==
[[Datoteka:Stefan Kalenic (around 1413).jpg|mini|Freska Despota Stefana Lazarevića iz 1413. godine]]
U opštini Rekovac se nalazi srednjovekovni [[manastir Kalenić]] iz vremena [[Despot Stefan Lazarević|Despota Stefana Lazarevića]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.levac-online.com/notabilities/?n=2 |title=Manastir Kalenić |publisher=Levac Online |date= |accessdate=10. 1. 2012. |archive-date=2016-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319233511/http://levac-online.com/notabilities/?n=2 }}&lt;/ref&gt; i srednjovekovni grad Županjevac, u kome je boravio [[Nikola Altomanović]], a 1389. godine Kneginja Milica je u njemu napisala darovnu povelju manastiru [[Hilandar]]u.&lt;ref&gt;[http://rekovac.co.rs/o-rekovcu/istorija Opština Rekovac - Istorija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121214082413/http://rekovac.co.rs/o-rekovcu/istorija |date=2012-12-14 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Rekovac]]
* [[Levač]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Značajne osobe ==
* Dragoslav Stepanović , poznati fudbalski trener

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Rekovac}}www.levackenovine.com
* [http://www.rekovac.co.rs/ Zvanični sajt Opštine Rekovac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121213043620/http://www.rekovac.co.rs/ |date=2012-12-13 }}
* http://www.drugastranasrbije.com/drugastranasrbije.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120014627/http://www.drugastranasrbije.com/drugastranasrbije.html |date=2011-11-20 }}
* [http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/998610/%D0%97%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B0+%D0%BA%D1%83%D1%9B%D0%B0%2C+%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0.html Dokumentarni film o Opštini Rekovac (1. deo)“]
* [http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/%D0%A0%D0%A2%D0%A1+1/999618/%D0%97%D0%B0%D0%B4%D1%9A%D0%B0+%D0%BA%D1%83%D1%9B%D0%B0%2C+%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0.html Dokumentarni film o Opštini Rekovac 2. deo“]

{{Opština Rekovac}}
{{Pomoravski okrug}}
{{Opštine Srbije}}

[[Kategorija:Opština Rekovac|*]]
[[Kategorija:Opštine Šumadije i zapadne Srbije|Rekovac]]
[[Kategorija:Pomoravski upravni okrug]]</text>
      <sha1>065srx3pip1s32l62k61txim2nw4ck0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova Pisanica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1487623</id>
    <revision>
      <id>42717192</id>
      <parentid>42238378</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:34:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="8xatqsb0j93lzv1h14mp8c9pkeozw0m" xml:space="preserve">{{Naselje u Hrvatskoj
|ime         = Nova Pisanica
|županija    = [[Bjelovarsko-bilogorska županija]]
|općina      = [[Velika Pisanica]]
|najgrad     = 
|površina    = 
|nadvisina   = 163
|z. širina   = 45.8093547709736
|z. dužina   = 17.1167474985123
|brojstan    = 114
|gustoća     = 
|domaćinstva = 38
|pošta       = 43271 Velika Pisanica
|pozbroj     = &lt;small&gt;+385&lt;/small&gt; 043
|autooznaka  = BJ
|karta2      = Bjelovarsko-bilogorska županija
|naziv karte2= Bjelovarsko-bilogorske županije
|slika       = 
|slika_opis  = 
}}
'''Nova Pisanica''' je naselje u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]], u sastavu općine [[Velika Pisanica]], [[Bjelovarsko-bilogorska županija]].

== Stanovništvo ==

Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine, naselje je imalo 114 stanovnika&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-4782.html |title=Popis stanovništva 2001., www.dzs.hr |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304132654/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-4782.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te 38 obiteljskih kućanstava&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kućanstva prema obiteljskom sastavu i obiteljska kućanstva prema broju članova, Popis 2001., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-4782.html |access-date=2014-08-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210347/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-4782.html }}&lt;/ref&gt;.

{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Napomena&quot;&gt;&lt;small&gt;Iskazuje se kao naselje od 1931. U 1931. i 1948. iskazivano pod imenom Babić-Brdo.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 400
 |crta1   = 100
 |crta2   = 50
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |p1      = 0
 |p2      = 0
 |p3      = 0
 |p4      = 0
 |p5      = 0
 |p6      = 0
 |p7      = 0
 |p8      = 363
 |p9      = 317
 |p10     = 319
 |p11     = 293
 |p12     = 218
 |p13     = 173
 |p14     = 123
 |p15     = 114
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br /&gt;

== Napomena ==
&lt;references group=&quot;Napomena&quot;/&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{mrva-naselje hr}}
{{Naselja u sastavu Općine Velika Pisanica}}
[[Kategorija:Naselja u Bjelovarsko-bilogorskoj županiji]]</text>
      <sha1>8xatqsb0j93lzv1h14mp8c9pkeozw0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova Diklenica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1487627</id>
    <revision>
      <id>42717189</id>
      <parentid>42233337</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2748" sha1="si64jkvmt6m6lmhe2hltfuaa744qlo0" xml:space="preserve">{{Infookvir naselje u Hrvatskoj
|ime         = Nova Diklenica
|županija    = [[Bjelovarsko-bilogorska županija]]
|općina      = [[Kapela (Bjelovarsko-bilogorska županija)|Kapela]]
|najgrad     = 
|površina    = 
|nadvisina   = 162
|z. širina   = 45.973314747638
|z. dužina   = 16.8913668394089
|brojstan    = 154
|gustoća     = 
|domaćinstva = 46
|pošta       = 43203 Kapela
|pozbroj     = &lt;small&gt;+385&lt;/small&gt; 043
|autooznaka  = BJ
|karta2      = Bjelovarsko-bilogorska županija
|naziv karte2= Bjelovarsko-bilogorske županije
|slika       = 
|slika_opis  = 
}}
'''Nova Diklenica''' je naselje u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]], u sastavu općine [[Kapela (Bjelovarsko-bilogorska županija)|Kapela]], [[Bjelovarsko-bilogorska županija]].

== Stanovništvo ==

Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine, naselje je imalo 154 stanovnika&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-1767.html |title=Popis stanovništva 2001., www.dzs.hr |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111162501/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-1767.html |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te 46 obiteljskih kućanstava&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-1767.html |title=Kućanstva prema obiteljskom sastavu i obiteljska kućanstva prema broju članova, Popis 2001., www.dzs.hr |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034335/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-1767.html |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 350
 |crta1   = 50
 |crta2   = 25
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |p1      = 186
 |p2      = 194
 |p3      = 196
 |p4      = 201
 |p5      = 216
 |p6      = 213
 |p7      = 219
 |p8      = 329
 |p9      = 219
 |p10     = 236
 |p11     = 207
 |p12     = 181
 |p13     = 151
 |p14     = 128
 |p15     = 154
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br /&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{mrva-naselje hr}}
{{Naselja u sastavu Općine Kapela}}
[[Kategorija:Naselja u Bjelovarsko-bilogorskoj županiji]]</text>
      <sha1>si64jkvmt6m6lmhe2hltfuaa744qlo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Normanci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1487630</id>
    <revision>
      <id>42717182</id>
      <parentid>42348091</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3906" sha1="3bt9s6w40izmb2zw3vgqdjo5wrxa1fe" xml:space="preserve">{{Naselje u Hrvatskoj
|ime = Normanci
|karta2        = Osječko-baranjska županija 
|naziv karte2  = Osječko-baranjske županije
|regija = [[Slavonija]]
|županija = [[Osječko-baranjska županija]]
|županija = [[Datoteka:Zastava Osječko-baranjske županije.png|20px|border]] [[Osječko-baranjska županija]]
|općina = [[Koška]]
|općina =   [[Koška]]
|mikroregija = 
|najgrad =
|površina = 10,71
|nadvisina = 94
|z. širina = 45.574399
|z. dužina = 18.353238
|brojstan = 271&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup14-2054.html DZS popis stanovništva 2001. godine]&lt;/ref&gt;
|gustoća = 25,30
|domaćinstva = 99 &lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup14-2054.html]&lt;/ref&gt;
|brojstan2011 = 331 
|gustoća2011 = 30,91
|domaćinstva2011 = 111
|pošta = 31224 Koška
|pozbroj = +385 (0)31
|autooznaka = NA ([[Našice]])
|slika =
}}
'''Normanci''' je [[selo]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[regija|regiji]] [[Slavonija|Slavoniji]] u  [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] i pripada [[općina|općini]] [[Koška|Koški]].

== Geografija ==
'''Normanci'''  nalaze se uz [[državna cesta|državnu cestu]] [[D2]] ([[Podravska magistrala|Podravsku magistralu]]) i [[željeznička pruga|željezničku prugu]] [[Osijek]] – [[Našice]] te 23&amp;nbsp;km istočno od Našica i 27&amp;nbsp;km zapadno od Osijeka u [[nizina|nizini]] [[istočnohrvatska ravnica|istočnohrvatske ravnice]]. Selo se nalazi na 94 metara [[nadmorska visina|nadmorske visine]]. Susjedna naselja: [[zapad]]no se nalazi [[Koška]], [[istok|istočno]] su [[Topoline]] a [[sjever]]no se nalaze [[Harkanovci]] u sastavu [[grad]]a [[Valpovo|Valpova]].Pripadajući [[poštanski broj]] je 31224 [[Koška]] , telefonski pozivni 031 i [[registarska pločica vozila]] NA ([[Našice]]).
== Stanovništvo ==

{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 840
 |crta1   = 100
 |crta2   = 50
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |a16     = 2011
 |p1      = 0
 |p2      = 0
 |p3      = 46
 |p4      = 85
 |p5      = 176
 |p6      = 226
 |p7      = 170
 |p8      = 548
 |p9      = 564
 |p10     = 762
 |p11     = 840
 |p12     = 537
 |p13     = 486
 |p14     = 487
 |p15     = 271
 |p16     = 331
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br /&gt;
Do [[1991]]. iskazuje se pod imenom Vučkovac. U [[1981]]. smanjeno izdvajanjem dijela područja u samostalno naselje [[Topoline]]. Iskazuje se kao dio naselja od [[1880]]., a kao naselje od [[1948]]. Do [[1961]]. sadrži podatke za naselje Topoline.
Prema prvim rezultatima Popisa stanovništva iz [[2011]]. u Normancima je prebivao 331 stanovnik u 111 [[kućanstvo|kućanstava]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/firstres/htm/H11_Zup25_2054.html |title=Archive copy |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211930/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/firstres/htm/H11_Zup25_2054.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Sport ==
U selu je postojao [[nogomet]]ni klub [[NK Borac Vučkovac]]&lt;ref&gt;http://www.pinga99.com/admin/uploads/5592.jpg&lt;/ref&gt;

== Ostalo ==
Udruga za [[terapija|terapijsko]] i sportsko [[jahanje]] &quot;Phenix&quot; Normanci.

== Izvori ==
{{Izvori}}

== Vanjske veze ==
* http://koska.hr/

{{mrva-naselje_hr}}
{{Naselja u sastavu Općine Koška}}

[[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]]</text>
      <sha1>3bt9s6w40izmb2zw3vgqdjo5wrxa1fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novi Skucani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1487667</id>
    <revision>
      <id>42717202</id>
      <parentid>42233369</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="mo4grka0i51ccx9ygt87zxzpr7ui045" xml:space="preserve">{{Infookvir naselje u Hrvatskoj
|ime         = Novi Skucani
|županija    = [[Bjelovarsko-bilogorska županija]]
|općina      = [[Kapela (Bjelovarsko-bilogorska županija)|Kapela]]
|najgrad     = 
|površina    = 
|nadvisina   = 148
|z. širina   = 45.9449654550521
|z. dužina   = 16.8269938230515
|brojstan    = 202
|gustoća     = 
|domaćinstva = 56
|pošta       = 43203 Kapela
|pozbroj     = &lt;small&gt;+385&lt;/small&gt; 043
|autooznaka  = BJ
|karta2      = Bjelovarsko-bilogorska županija
|naziv karte2= Bjelovarsko-bilogorske županije
|slika       = 
|slika_opis  = 
}}
'''Novi Skucani''' je naselje u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]], u sastavu općine [[Kapela (Bjelovarsko-bilogorska županija)|Kapela]], [[Bjelovarsko-bilogorska županija]].

== Stanovništvo ==

Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine, naselje je imalo 202 stanovnika&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-1767.html |title=Popis stanovništva 2001., www.dzs.hr |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111162501/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-1767.html |archive-date=2012-01-11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te 56 obiteljskih kućanstava&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-1767.html |title=Kućanstva prema obiteljskom sastavu i obiteljska kućanstva prema broju članova, Popis 2001., www.dzs.hr |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034335/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-1767.html |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Napomena&quot;&gt;&lt;small&gt;Iskazuje se kao naselje od 1948.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 220
 |crta1   = 50
 |crta2   = 25
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |p1      = 0
 |p2      = 0
 |p3      = 0
 |p4      = 0
 |p5      = 0
 |p6      = 0
 |p7      = 0
 |p8      = 0
 |p9      = 111
 |p10     = 131
 |p11     = 145
 |p12     = 165
 |p13     = 182
 |p14     = 219
 |p15     = 202
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br /&gt;

== Napomena ==
&lt;references group=&quot;Napomena&quot;/&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{mrva-naselje hr}}
{{Naselja u sastavu Općine Kapela}}
[[Kategorija:Naselja u Bjelovarsko-bilogorskoj županiji]]</text>
      <sha1>mo4grka0i51ccx9ygt87zxzpr7ui045</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orovac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1487746</id>
    <revision>
      <id>42717321</id>
      <parentid>42442153</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="9rqajra1ca8u8ehzcdr8jh72sk3s0qe" xml:space="preserve">{{Infookvir naselje u Hrvatskoj
|ime         = Orovac
|županija    = [[Bjelovarsko-bilogorska županija]]
|općina      = [[Severin (općina)|Severin]]
|najgrad     = 
|površina    = 
|nadvisina   = 146
|z. širina   = 45.8645599531375
|z. dužina   = 16.9765269756317
|brojstan    = 400
|gustoća     = 
|domaćinstva = 143
|pošta       = 43274 Severin
|pozbroj     = &lt;small&gt;+385&lt;/small&gt; 043
|autooznaka  = BJ
|karta2      = Bjelovarsko-bilogorska županija
|naziv karte2= Bjelovarsko-bilogorske županije
|slika       = 
|slika_opis  = 
}}
'''Orovac''' je naselje u [[Hrvatska|Republici Hrvatskoj]], u sastavu općine [[Severin (općina)|Severin]], [[Bjelovarsko-bilogorska županija]].

== Stanovništvo ==

Prema popisu stanovništva iz [[2001.]] godine, naselje je imalo 400 stanovnika&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-5622.html |title=Popis stanovništva 2001., www.dzs.hr |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211445/http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup07-5622.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te 143 obiteljskih kućanstava&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kućanstva prema obiteljskom sastavu i obiteljska kućanstva prema broju članova, Popis 2001., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/hrv/censuses/census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-5622.html |access-date=2014-08-02 |archive-date=2010-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115210126/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup07-5622.html }}&lt;/ref&gt;.

{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 950
 |crta1   = 100
 |crta2   = 50
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |p1      = 320
 |p2      = 410
 |p3      = 472
 |p4      = 656
 |p5      = 772
 |p6      = 915
 |p7      = 892
 |p8      = 934
 |p9      = 819
 |p10     = 805
 |p11     = 766
 |p12     = 663
 |p13     = 535
 |p14     = 438
 |p15     = 400
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br /&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}

{{Severin}}

[[Kategorija:Naselja u Bjelovarsko-bilogorskoj županiji]]

{{mrva-naselje hr}}</text>
      <sha1>9rqajra1ca8u8ehzcdr8jh72sk3s0qe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ordanja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1487747</id>
    <revision>
      <id>42717312</id>
      <parentid>42348098</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3679" sha1="c2ef32c3h8p9qxcbd0gl2o5ghtfod5s" xml:space="preserve">{{Naselje u Hrvatskoj
|ime = Ordanja
|karta2        = Osječko-baranjska županija 
|naziv karte2  = Osječko-baranjske županije
|regija = [[Slavonija]]
|županija = [[Osječko-baranjska županija]]
|županija = [[Datoteka:Zastava Osječko-baranjske županije.png|20px|border]] [[Osječko-baranjska županija]]
|općina = [[Koška]]
|općina =   [[Koška]]
|mikroregija = 
|najgrad =
|površina = 6,60
|nadvisina = 97
|z. širina = 45.534577
|z. dužina = 18.311689
|brojstan = 181&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup14-2054.html DZS popis stanovništva 2001. godine]&lt;/ref&gt;
|gustoća = 27,43
|domaćinstva = 54 &lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup14-2054.html]&lt;/ref&gt;
|brojstan2011 = 164 
|gustoća2011 = 24,85
|domaćinstva2011 = 51
|pošta = 31224 Koška
|pozbroj = +385 (0)31
|autooznaka = NA ([[Našice]])
|slika = 
}}
'''Ordanja''' je [[selo]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[regija|regiji]] [[Slavonija|Slavoniji]] u [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] i pripada [[općina|općini]] [[Koška|Koški]].

== Geografija ==

'''Ordanja''' se nalazi na 97 metara [[nadmorska visina|nadmorske visine]].
Naselje se sastoji od dvije ulice međusobno odvojene. Veća [[ulica]] [[30. svibnja]] nalazi se na [[cesta|cesti]] Koška - [[Andrijevac]] a druga nešto manja [[Dalmacija|Dalmatinska]] ulica nalazi se na cesti Koška- [[Lug Subotički]]. Dio naselja u Dalmatinskoj ulici zbog stanovništva koje je doselilo iz unutrašnjosti [[Dalmacija|Dalmacije]] prozvan je Dalmatinska Ordanja. Pripadajući [[poštanski broj]] je 31224 Koška ,telefonski pozivni broj 031 i [[registarska pločica vozila]] NA ([[Našice]]).
== Stanovništvo ==
{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2001.'''&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr]&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 246
 |crta1   = 100
 |crta2   = 50
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |a16     = 2011
 |p1      = 0
 |p2      = 0
 |p3      = 0
 |p4      = 0
 |p5      = 0
 |p6      = 0
 |p7      = 0
 |p8      = 101
 |p9      = 177
 |p10     = 217
 |p11     = 246
 |p12     = 215
 |p13     = 187
 |p14     = 156
 |p15     = 181
 |p16     = 164
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br&gt;
Prema prvim rezultatima Popisa stanovništva iz [[2011]] godine u Ordanji je živjelo 164 stanovnika u 51 [[kućanstvo|kućanstvu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/firstres/htm/H11_Zup25_2054.html |title=Archive copy |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211930/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/firstres/htm/H11_Zup25_2054.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Sport ==
Sredinom 80-tih godina prošlog [[stoljeće|stoljeća]] u Ordanji je djelovao [[Nogomet|Nogometni klub]] [[Croatia]]. [[Nogometno igralište]] je bilo na kraju Dalmatinske ulice a klub se natjecao u sklopu općinske nogometne lige  [[Nogometno središte Našice|Nogometnog saveza Našice]]. Klub je ugašen prije [[Domovinski rat|Domovinskog rata]].

== Izvor ==
{{Izvori}}

== Vanjske veze ==
* http://koska.hr/

{{mrva-naselje_hr}}.
{{Naselja u sastavu Općine Koška}}

[[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]]</text>
      <sha1>c2ef32c3h8p9qxcbd0gl2o5ghtfod5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489722</id>
    <revision>
      <id>42717168</id>
      <parentid>42348089</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21854" sha1="7icrz2avb4dqspecrdfvvqkxciiy3uu" xml:space="preserve">{{Naselje u Hrvatskoj
|ime = Niza
|karta2        = Osječko-baranjska županija 
|naziv karte2  = Osječko-baranjske županije
|regija = [[Slavonija]]
|županija = [[Osječko-baranjska županija]]
|županija = [[Datoteka:Zastava Osječko-baranjske županije.png|20px|border]] [[Osječko-baranjska županija]]
|općina = [[Koška]]
|općina = [[Koška]]
|mikroregija = 
|najgrad = [[Našice]]
|površina = 16,26
|nadvisina = 97
|z. širina = 45.543000
|z. dužina = 18.233900
|brojstan = 485&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DZS popis stanovništva 2001. godine |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup14-2054.html |access-date=2014-08-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304141504/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_01/h01_01_01_zup14-2054.html }}&lt;/ref&gt;
|gustoća = 29,83
|domaćinstva = 164 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup14-2054.html |access-date=2014-08-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193822/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H02_01_02/h02_01_02_zup14-2054.html }}&lt;/ref&gt;
|brojstan2011 = 444 
|gustoća2011 = 27,31
|domaćinstva2011 = 153
|pošta = 31224 Koška
|pozbroj = +385 (0)31 680
|autooznaka = NA ([[Našice]])
}}
'''Niza''' je [[naselje]] u [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[regija|regiji]] [[Slavonija|Slavoniji]] u  [[Osječko-baranjska županija|Osječko-baranjskoj županiji]] i pripada [[općina|općini]] [[Koška|Koški]].

== Geografija ==

Nalazi se uz [[državna cesta|državnu cestu]] [[D2]] ([[Podravska magistrala|Podravsku magistralu]]), [[željeznička pruga|željezničkoj pruzi]] [[Osijek]] – [[Našice]], 12&amp;nbsp;km istočno od Našica i 38&amp;nbsp;km zapadno od Osijeka, te zapadno od mjesta [[Koška]] (4&amp;nbsp;km) a istočno od [[Breznica Našička|Breznice Našičke]] (3&amp;nbsp;km)  u [[nizina|nizini]] [[istočnohrvatska ravnica|istočnohrvatske ravnice]]. U selu je [[Rimokatolička Crkva]] Kraljice Neba i Zemlje koja pripada rimokatoličkoj  [[župa|župi]] [[Sveti Petar|Sv.Petra]] i [[Sveti Pavao|Pavla]] u Koški, valpovačkom dekanatu  [[Đakovačko-osječka nadbiskupija|Đakovačke-osječke nadbiskupije]]. Niza se nalazi na 97 metara [[nadmorska visina|nadmorske visine]]. Naselje se sastoji od [[ulica|ulice]]; Kolodvorske koja se proteže uz cestu i prugu u duljini od oko 2&amp;nbsp;km, te dva [[sokak]]a [[Ivan Goran Kovačić|I.G.Kovačića]] koja se nalazi preko pruge i proteže se u polje oko 1&amp;nbsp;km i ima dva kraka te [[Stjepan Radić|Braće Radića]] u Gornjoj Nizi koja se proteže prema [[polje|polju]] i [[šuma|šumi]] Brezovac u duljini 500 m. Pripadajući [[poštanski broj]] je 31224, a telefonski pozivni 031, [[registarska pločica vozila]] NA (Našice). Površina [[katastar]]ske jedinice naselja Nize je 21,11&amp;nbsp;km a obuhvaća na sjeveru šumu Brezovac koja je bogata [[hrast lužnjak|hrastom lužnjakom]] te uz [[Vučica (rijeka)|Vučicu rijeku]] gdje se nalazi nekoliko [[nafta|naftno]]-[[zemni plin|zemno plinskih]] bušotina. Ispod šume su polja Gornja Niza (sjeverozapadno), Velika Niza (sklopu je i bivša Balog pustara, pista za poljoprivredne zrakoplove i bivše smetlište), te Mala Niza koja većinom pripada katastarskoj općini Koška. Pretpostavka da je selo i dobilo naziv po imenima navedenih polja. Južno od naselja je polje Balvaćič prema [[Ledenik]]u, te jugozapadno dio polja Dubine. Granicu prema selu Breznici čini [[rijeka Breznica]], a prema Koški odvodni [[kanal]] Gornja Jasenica koji se ulijeva kod šume u Breznicu.
 
== Stanovništvo ==

{{Kretanje broja stanovnika
 |naslov  = '''Kretanje broja stanovnika 1857.-2011.'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001., www.dzs.hr |url=http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp |access-date=2014-08-02 |archive-date=2013-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113144309/http://www.dzs.hr/Hrv/pxweb2003/database/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske/Naselja%20i%20stanovnistvo%20Republike%20Hrvatske.asp }}&lt;/ref&gt;
 |dimx    = 
 |dimy    = 
 |stanmax = 654
 |crta1   = 100
 |crta2   = 50
 |a1      = 1857
 |a2      = 1869
 |a3      = 1880
 |a4      = 1890
 |a5      = 1900
 |a6      = 1910
 |a7      = 1921
 |a8      = 1931
 |a9      = 1948
 |a10     = 1953
 |a11     = 1961
 |a12     = 1971
 |a13     = 1981
 |a14     = 1991
 |a15     = 2001
 |a16     = 2011
 |p1      = 0
 |p2      = 0
 |p3      = 0
 |p4      = 0
 |p5      = 8
 |p6      = 2
 |p7      = 76
 |p8      = 195
 |p9      = 390
 |p10     = 531
 |p11     = 654
 |p12     = 616
 |p13     = 535
 |p14     = 563
 |p15     = 485
 |p16     = 444
 |izvor   = Državni zavod za statistiku
 }}
&lt;br&gt;
Prema prvim rezultatima Popisa stanovništva iz [[2011]]. u Nizi je živjelo 444 stanovnika u 153 [[kućanstvo|kućanstva]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/firstres/htm/H11_Zup25_2054.html |title=Archive copy |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304211930/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/census2011/firstres/htm/H11_Zup25_2054.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Historija ==

=== do 1900. godine ===

Na ovom području u srednjem vijeku spominju se [[kaštel]]i u [[Našice|Našicama]], [[Koška|Koški]], [[Podgorač]]u te [[Subotica (utvrda)|Subotica]] nedaleko [[Lug Subotički|Luga Subotičkog]]. Pod [[Osmansko Carstvo|turskom vlašću]] ovo područje nalazi se od [[1532.]] do [[1687.]] Povlačenjem turske vojske  povlači se i stanovništvo [[muslimani|muslimanske]] vjere. Ovo područje turska vojska napušta bez otpora a prilikom povlačenja zapaljeni su crkva i [[samostan]] [[Sveti Antun Padovanski|Sv. Antuna Padovanskog]] u Našicama. Početkom 18. stoljeća ovo područje je slabo naseljeno a većinom prevladavaju šume uz [[močvara|močvarna]] područja. Od [[toponim]]a iz tog doba spominju se [[rijeka]] Breznica, [[bara]] Breznica, Obod bara, Ordani (Ordanjska) bara, bara Jasenovica, bara Tashna i dr. Lokacija bare Breznica nije točno locirana ali vjerojatno se nalazila na površinama današnjih ribnjaka a bara Tashna postoji mogućnost da je to današnja Rakić bara u šumi Brezovac mada je to teško zaključiti zbog vremenske razlike od 3. stoljeća. Također spominje se i franjevačka [[livada]] Gregačica koja se je prostirala od franjevačkog samostana u Našicama prema istoku preko današnjih naselja [[Jelisavac|Jelisavca]] [[Breznica Našička|Breznice]], preko rijeke Breznice i završava na istočnom dijelu današnjeg sela Niza. U to doba oko 3/4 površina našičkog vlastelinstva, u koje je spadala i Niza, čine [[šuma|šume]] i močvare. Šume su iskrčene najviše u 19. stoljeću zbog zemljišta na koje se naseljavaju novi stanovnici. Zemljišta i šume koje u katastarskom smislu danas pripadaju naselju Niza činila su u to doba granicu našičkog vlastelinstva prema valpovačkom vlastelinstvu. Granica je između vlastelinstva išla je rijekom [[Vučica (rijeka)|Vučicom]] pa skretala preko Maclen bare (danas Maclen šuma), šumom Egmeč, preko danas oranice Ćuskovac, te pored sela [[Koška|Koške]], prema bari Ordani (danas selo [[Ordanja]]) te dalje prema [[Podgorač]]u. U prvoj polovici 18. stoljeća nije bilo nekih većih doseljavanja novih stanovnika jer su se još vodile borbe sa Turcima na istočnim granicama tada [[Austro-Ugarska|Austro- Ugarske]] [[monarhija|monarhije]], a bilo je i turskih provala i pljačkanja stanovništva. Sredinom stoljeća je zabilježena i velika [[kuga]]. [[1734.]] ovo područje kupuje [[grof]] [[Pejačevići|Pejačević]] te se nastanjuje u Našicama i postaju jedna od najuglednijih  obitelji u Slavoniji. [[1737.]]  napravljena je prva ozbiljnija cesta ovim krajem od Našica prema Osijeku. Oko [[1810.]] godine cesta je nasipana kamenom zbog mnogih [[močvara|močvarnih]] i šumovitih područja ovog kraja. U prvoj polovici 19. stoljeća naseljava se Breznica u koju dolazi na poziv [[grof]]a [[Pejačevići|Pejačevića]] pretežno [[Nijemci u Hrvatskoj|njemačko]] [[stanovništvo]] koje se bavi krčenjem šuma i obradom zemljišta. Godine [[1894.]] u rad je puštena željeznička pruga [[Virovitica]]- [[Našice]]- [[Osijek]].

=== 1900. - 1920. godine ===

Prvi stanovnici iz popisa [[Austro-Ugarska Monarhija|Austro-Ugarske Monarhije]] od [[1900.]] godine spominju se u tadašnjem zaselku Radostan od kojeg se [[1910.]] godine i službeno odvaja selo Niza. Po statusu Animmarum [[Franjevci|Franjevačkog]] [[samostan]]a iz Našica od [[1908.]] godine nakon popisa stanovništva Njemačke Breznice (službeni naziv naselja Breznice Našičke do [[1936.]] godine) donosi [[popis stanovništva]] mjesta Niza, Balvančić, Selište koji su danas u katastarskom smislu dijelovi sela Niza. Tako se može zaključiti da su prvi stanovnici bili njemačke nacionalnosti koji su doselili oko [[1850.]] godine na ove prostore i naselili zapadne dijelove današnjeg sela. Iz tog doba zanimljiv je još podatak da je u šumama oko Radostana u lovu boravio i [[car]]  [[Franjo Josip I.]] za svog  boravka u [[Donji Miholjac|Donjem Miholjcu]] te prestolonasljednik  [[Franjo Ferdinand]] koji je kasnije ubijen u [[atentat]]u u [[Sarajevo|Sarajevu]].

=== 1920. - 1940. godine ===

Poslije [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] intenzivnije počinje iskorištavanje [[šuma]] pa tako dolazi i više stanovništva, a gradi se i [[uskotračna željeznica]] za potrebe izvlačenja trupaca za drvnu industriju u [[Belišće|Belišću]] i [[Đurđenovac|Đurđenovcu]]. Ostatci te pruge vidljivi su u šumama po prosjekama koje se i danas zovu &quot;prugice&quot; te po ostatcima mosta koji se nalazi na rijeci Breznica iza groblja. Jedan krak te pruge išao je prema današnjem središtu sela te je pružna posteljica bila vidljiva i na starom [[nogometno igralište|nogometnom igralištu]]. Pa tako već [[1931.]] godine Niza broji 195 stanovnika, a otvorena je i prva [[trgovina]] i gostionica u dijelu sela Gornja Niza. [[Prezime]]na koja su nastanjivala Nizu [[1930-ih]] godina prošlog [[stoljeće|stoljeća]], a imaju potomke i danas: Misbrener, Gajer,  Krulić, Kumrić, Markovčić, Tomac, Pajnić, Mauhar, Bardy, Čop,  Reljac i druga.

=== 1940. - 1960. godine ===

Nakon [[kapitulacija|kapitulacije]] vojske [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] sredinom travnja [[1941]] u selo ulaze postrojbe [[Wehrmacht|njemačke vojske]] te je uspostavljena [[Nezavisna Država Hrvatska]]. Prve veće borbe na ovom području bile su kod prvog napada [[Partizani u Hrvatskoj|partizana]] u srpnju [[1943.]] &lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/46_73.htm] Jovan Kokot:Dvanaesta slavonska,Napad na Našice lipanj 1943.&lt;/ref&gt;. na Našice. [[Ustaše]] i [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrani]] &lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/zb/4_5_16.htm] Zbornik NOR-a. tom V - Borbe U Hrvatskoj - knjiga 16 - lipanj 1943,Izvještaj NOV i POJ br.27,35,37,Izvješće ustaško-domobranski 155-159.&lt;/ref&gt; vodili su borbe sa partizanima koji su se nalazili u šumi Trstenik prema Ledeniku te držali zaštitu svojim postrojbama koje su napadale Našice. Slijedeće veće borbe bile su kod napada 12. proleterske brigade na [[Podgorač]] u veljači  [[1944.]] 22. veljače partizani ruše 80- tak metara pruge te telefonske vodove između Breznice i Nize koje nakon dolaska ustaša mještani popravljaju. 27. veljače od postavljene [[mina|mine]] partizani uništavaju oklopni vlak kod željezničke stanice Našička Breznica &lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/zb/4_5_24.htm] ZBORNIK NOR-a. tom V - Borbe u Hrvatskoj - knjiga 24, - veljača 1944.Dokumenti NDH str. 653-661&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/zb/4_5_25.htm] Zbornik NOR-a. tom V - Borbe u Hrvatskoj - knjiga 25 Dokumenti NOV i POJ str.11-15, - ožujak 1944.&lt;/ref&gt;. Na uništeni oklopni vlak naletio je drugi vlak u kojem je poginuo nekoliko civila. Veće borbe su bile i kod drugog napada partizana na Podgorač  u lipnju [[1944.]] sa partizanskom odstupnicom u šumi i poljima prema Ledeniku&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/zb/4_5_28.htm] Zbornik NOR-a. tom V - Borbe u Hrvatskoj - knjiga 28,-lipanj 1944. Dokumenti NOV i POJ str.494-496.Dokumenti NDH 139,143.&lt;/ref&gt; . Za drugog napada na Našice &lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/46_172.htm] Jovan Kokot Dvanaesta slavonska,Drugi napad na Našice studeni 1944&lt;/ref&gt; u studenom 1944. borbe su vođene sedam dana. U Našičku Breznicu 18. studenog je ušla tada 4. brigada&lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/190.htm] Stanko Obradović, Antun Miletić: 4. NOU brigada Slavonije (Druga brodska brigada) str. 34.&lt;/ref&gt; [[Dvanaesta slavonska divizija NOVJ-a|Dvanaeste slavonske divizije]] gdje je bila posada od 40 vojnika koja se je bez prihvaćanja borbe povukla u Košku sa dijelom stanovništva. Tada je i evakuirano stanovništvo Gornje Nize koje odlazi u Košku i tamo boravi tri dana tokom najžešćih borbi. Partizanska brigada zauzima položaje na potoku Breznici između Nize i Breznice te tako drži zaštitu svojim snagama koje napadaju Našice. Jedinice [[ustaše|ustaša]], [[Hrvatsko domobranstvo (NDH)|domobrana]] i njemačke vojske &lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/zb/4_5_35.htm] Zbornik NOR-a. tom V - Borbe u Hrvatskoj - knjiga 34 - studeni 1944, Dokumenti NOV i POJ str.220-226,491-521,Dokumenti NDH str.734-744&lt;/ref&gt; u više navrata napadaju linije partizana uz pomoć [[tenk]]ova i oklopnih vozila od izlaza iz Nize prema Breznici ali partizanima je išlo u korist to što je [[jesen]] bila kišovita a potok Breznica nabujao pa je to uz porušene mostove (cestovni i pružni) olakšavao obranu linije. Tada je i porušen most uskotračne [[Slavonsko-podravske željeznice|Gutmanove pruge]] na rijeci Breznici u ravnini današnjeg groblja kod šume Brezovac. 4. brigada 12. slavonske divizije je držala položaje uz kanal i na početku sela Breznice četiri dana onda se povukla u [[Markovac Našički|Markovac]] a nakon probijanja partizanskih linija iz smjera [[Donji Miholjac|Donjeg Miholjca]] od strane ustaša i njemačke vojske koji dolaze u pomoć posadi koja je ostala blokirana u [[Dvorac Pejačević u Našicama|dvorcu Pejačević]], partizani se povlače na [[Krndija|Krndiju]] i [[Papuk]]. U travnju [[1945]] ove krajeve oslobađaju partizanske jedinice. Nakon proboja srijemskog fronta u proljeće 1945., 16.divizija [[NOVJ|NOVJ-a]] forsira rijeku  [[Drava|Dravu]] 12. travnja kod [[Bistrinci|Bistrinaca]] nedaleko [[Valpovo|Valpova]] i uspostavlja mostobran a 1. vojvođanska [[brigada]] &lt;ref&gt;[https://www.znaci.org/00001/132.htm] Mladost slobodi darovana (Prva vojvođanska brigada - Sjećanja) str. 293-294.&lt;/ref&gt; iste [[Divizija|divizije]] oslobađa grad [[Valpovo]] 13.travnja a [[Harkanovci|Harkanovce]], [[Koška|Košku]], Nizu, [[Breznica Našička|Našičku Breznicu]] i [[Jelisavac]] 14. travnja u popodnevnim satima bez većeg otpora. Nakon rata počinje novo razdoblje obilježeno protjerivanjem i slanjem u logore stanovnika [[Nijemci u Hrvatskoj|njemačke nacionalnosti]] &lt;ref&gt;[http://www.hdpz.htnet.hr/broj240/Geiger.htm]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Vladimir Geiger:O progonu njemačke manjine u Titovoj Jugoslaviji&lt;/ref&gt; te oduzimanjem [[Nacionalizacija|nacionalizacijom]] zemlje, čišćenjima tavana ostalim mještanima i stvaranjem zadruga. Željeznička stanica izgrađena je [[1947.]] godine i od tada staju vlakovi u Nizi. Početkom [[1950-ih]] godina nakon ukidanja zadruga počinje novo razdoblje sela Niza. Tih godina doseljavaju se novi stanovnici iz [[Hrvatsko Zagorje|Hrvatskog Zagorja]] (okolica [[Bednja|Bednje]]), [[Gorski kotar|Gorskog kotara]] (okolica [[Čabar|Čabra]], većina ih je doselila još [[1930-ih]] godina) te iz [[Bosanska Posavina|Bosanske Posavine]] iz mjesta [[Donja Dolina]] i [[Gornja Dolina]] nedaleko [[Bosanska Gradiška|Bosanske Gradiške]]. Te tri grupacije odnosno njihovi potomci i danas čine oko 90% stanovništva Nize. Tih godina Niza bilježi oko 400 stanovnika. Tu treba napomenuti da većina doseljenika prvenstveno iz Zagorja naseljavaju se u polju Mala Niza do šume Brezovac i tek [[komasacija|komasacijom]] početkom  [[1970-ih]] preseljavaju uz cestu. Tamo je u to doba bilo desetak kuća koje su se vodile pod [[ulica|ulicom]] [[Matija Gubec|Matije Gupca]]. Posljednji stanovnici napustili su to područje krajem 80- tih godina prošlog [[stoljeće|stoljeća]] i od tada ne postoji više navedena ulica. Povećanjem  stanovnika [[1956.]] godine puštena je u rad novo izgrađena škola do 4 razreda.

=== 1960. - 1980. godine ===

Godine [[1960.]] izgrađen je Društveni dom na mjestu današnje trgovine, a [[1962.]] godine dolaze [[električna struja]] i asfaltirana je magistralna cesta. [[NK Omladinac Niza|Nogometni klub Omladinac iz Nize]] osnovan je u lipnju [[1963.]] godine. U [[ljeto|ljetu]] je dovršeno igralište i već od [[jesen]]i nastupa u ligi tadašnjeg Općinskog [[nogomet]]nog saveza Našice. Tih je godina klub polučio i možda najbolje rezultate jer osvajanjem titule prvaka Nogometnog saveza Našice plasira se u nogometnu ligu s klubovima iz tadašnjih općina [[Slatina]], [[Orahovica]], [[Donji Miholjac]] i Našice. Godine [[1967.]] sagrađena  je crkva i posvećena Kraljici Neba i Zemlje, a crkveni god([[proštenje]]) ili [[kirvaj]] slavi se zadnju nedjelju u mjesecu svibnju. Prije su se crkveni obredi održavali kod [[kapelica|kapelice]] [[Sveti Rok|Sv.Roka]] u Donjoj Nizi koja je izgrađena [[1935.]] godine, a renovirana [[2010.]] godine. Do izgradnje crkve, Rokovo [[16. kolovoza]] se slavilo kao crkveni god ili kirvaj, a prije [[1930-ih]] godina Gornja Niza je imala kirvaj na [[Sveti Martin|Martinje]] [[11. studenog]]  kad i stanovnici Breznice, a Donja Niza na [[Sveti Petar|Petrovo]] [[29. lipnja]] kad su slavili kirvaj Koškani. Početkom 1970-ih godina dosta stanovnika odlazi na rad u inozemstvo.

=== 1980. - 2000. godine ===

Godine [[1983.]] izgrađena je stara mrtvačnica i otvoreno [[groblje]], a krajem 1980-ih asfaltirane su ceste u oba ''sokaka''. Početkom 1980-ih počinje izgradnja Društvenog doma koji je stavljen u funkciju [[1986.]] a čije prostorije većinom koristi nogometni klub. Godine [[1990.]] dolaskom političkih promjena, koje su u selu velikom većinom prihvaćene, počinje jedno novo razdoblje sela. Mještani se početkom [[1991.]] na [[Referendum o hrvatskoj samostalnosti|referendumu]] izjašnjavaju velikom većinom za neovisnu i suverenu [[Republika Hrvatska|Republiku Hrvatsku]]

=== 2000. godine - do danas ===

Godine [[2006.]] završena je nova škola i asfaltirano [[rukomet]]no i [[košarka]]ško igralište, [[2008.]] godine izgrađena je [[vodovod]]na mreža, [[2010.]] godine terasa doma, prostorije skladišta, pecara, teren za [[boćanje]] i dječje igralište uz društveni dom te postavljeni reflektori na nogometnom igralištu. Godine [[2011.]] izgrađena je kanalizacijska mreža i obnovljena magistralna cesta D2 kroz selo.

== Gospodarstvo ==

Većina [[stanovništvo|stanovništva]] zaposlena je u okolnim [[tvrtka]]ma a u samom selu djeluje nekoliko obiteljskih poljoprivrednih gospodarstva koje se bave [[ratarstvo]]m i [[voćarstvo]]m te velika farma za proizvodnju [[mlijeko|mlijeka]] i tov junadi u vlasništvu Hana d. d. iz Našica.

== Crkva ==

U selu je [[rimokatolička Crkva]] [[BDM|Kraljice Neba i Zemlje]] koja pripada [[katolici|katoličkoj]] [[župa|župi]] [[Sveti Petar|Sv.Petra]] i [[Sveti Pavao|Pavla]] u Koški, te [[Valpovo|valpovačkom]] dekanatu [[Đakovačko-osječka nadbiskupija|Đakovačke-osječke nadbiskupije]]. Crkveni god([[proštenje]]) ili kirvaj slavi se zadnju nedjelju u mjesecu [[svibanj|svibnju]].

== Spomenici i znamenitosti ==

Na pročelju mjesnog doma nalazi se spomen ploča u sjećanje na poginuloga [[hrvatski branitelji|hrvatskog branitelja]] Nikolu Petranović- Šilju koja je postavljena [[2001.]] [[2008.]] postavljena je i [[spomenik|spomen]] ploča u sjećanje na tragično umrloga dugogodišnjeg tajnika i nekadašnjeg igrača NK Omladinac Niza, Miroslava Kneževića- Bujde po kome je i nazvan cijeli športski kompleks.

== Obrazovanje ==

U selu se nalazi područna [[škola]] do 4. razreda koja se nalazi u sastavu Osnovne škole [[Ivana Brlić-Mažuranić|I. B. Mažuranić]] Koška.

== Sport ==

[[NK Omladinac Niza|Nogometni klub Omladinac Niza]] natječe se u [[3. ŽNL Osječko-baranjska]] Liga nogometnog središta Našice. [[Navijači|Navijačka]] [[skupina]] Niza-Grickavci.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://nkomladinacniza.bloger.hr/ |access-date=2014-08-02 |archivedate=2012-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120603005205/http://nkomladinacniza.bloger.hr/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==

{{izvori}}

* Milan Vrbanus: Toponimija našičkog vlastelinstva prema izvorima iz prve četvrtine 18. stoljeća.
* &quot;100 godina sela Niza&quot;, fotomonografija skupine autora (Anamarija Jug, Stephanie Jug, Ivica Bardy, Ivan Stojaković, Sanja Mauhar i Elvis Markovčić) u izdanju i nakladništvu Grafika d. o. o., Osijek, 2010. {{ISBN|978-953-244-070-6}}
* Terra cos novine, broj 1. i 2. u izdanju OŠ I. B. Mažuranić Koška, 2001. godine.
* Deutsche Wort - Njemačka riječ, List Nijemaca i Austrijanaca u Hrvatskoj, broj 79. izdan u ožujku 2011. godine u Osijeku.

== Vanjske veze ==

* http://koska.hr/naselja/niza/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111231063339/http://www.koska.hr/naselja/niza/ |date=2011-12-31 }}
* http://os-ibmazuranic-koska.skole.hr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140121230750/http://www.os-ibmazuranic-koska.skole.hr/ |date=2014-01-21 }}

{{Naselja u sastavu Općine Koška}}

[[Kategorija:Naselja u Osječko-baranjskoj županiji]]</text>
      <sha1>7icrz2avb4dqspecrdfvvqkxciiy3uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nenadići</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489801</id>
    <revision>
      <id>42717119</id>
      <parentid>42535681</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="tmbx0k0qvordwiujkwbeuxfcr4xh7ll" xml:space="preserve">{{Infookvir naselje u Hrvatskoj
|ime = Nenadići (Nenadić)
|karta =Krk 
|naziv karte = otoka Krka 
|regija = 
|županija = [[Primorsko-goranska županija]]
|općina = [[Krk (grad)|Krk]]
|mikroregija = otok [[Krk]]
|najgrad = 
|površina = 0,50
|nadvisina = 
|z. širina = 45.0819
|z. dužina = 14.4972
|brojstan = 125 
|gustoća = 250
|domaćinstva = 
|pošta = 51511 Malinska
|pozbroj = +385 (0)51
|autooznaka = RI
|slika = 
|slika opis =
}}
'''Nenadići''' (lok. [[Čakavsko narječje|čak.]] '''Nenadić''') je [[selo]] na [[otok]]u [[Krk]]u.

== Smještaj ==
Nenadić se nalazi na zapadnom dijelu otoka Krka u kraju koji se naziva [[Šotovento]] (od [[Talijanski jezik|tal.]] riječi ''soto''-ispod, ''vento''-vjetar). Naime, okolna brda Vrhure (238 [[mnm]]), Kukurik (176 mnm), Klobučac (106 mnm), Škrlat (144 mnm) zaštićuju taj predio otoka od udara [[Bura|bure]]. Nije priobalno naselje nego je u unutrašnjosti otoka.

Naselje je smješteno neposredno uz važnu [[Državne ceste u Hrvatskoj|državnu cestu]] [[Državna cesta D104|D104]] koja vodi do [[trajekt]]nog pristaništa [[Valbiska]]. Odmah s druge strane ceste je susjedno selo [[Bajčići|Bajčić]]. Niti kilometar zapadno je selo [[Poljica (Krk)|Poljica]], [[Župa|župno]] središte ovog dijela Šotoventa. Obližnja [[Malinska]] je udaljena oko 6 kilometara, a [[Krk (grad)|Krk]] oko 9.

Iako se nalaze na području Grada Krka, imaju poštanski broj Malinske&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Poštanski broj Nenadića |url=http://wmd.hr/postanski-brojevi/hrvatski/nenadi%C4%87i+51511+malinska |access-date=2014-08-02 |archive-date=2014-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811180605/http://wmd.hr/postanski-brojevi/hrvatski/nenadi%C4%87i+51511+malinska }}&lt;/ref&gt; kao i veći dio Šotoventa.

== Historija ==
Nastanak Nenadića je povezan s doseljavanjem [[Vlasi|vlaškog]] ([[Morlaci|murlačkog]]) življa koje je sredinom [[15. stoljeće|15. st.]] s [[Velebit]]a na područje Šotoventa i [[Dubašnica|Dubašnice]] dao naselit tadašnji vladar otoka, [[Ivan VIII. Frankapan]].

== Stanovništvo ==
Prema posljednjem [[Popis stanovništva|popisu stanovništva]] iz [[2001.]] godine, u Nenadiću je živjelo ''125 stanovnika''.

Kretanje broja stanovnika od prvih mjerenja [[1857.]] g. bilježi nekoliko različitih etapa. Prvo je bila faza rasta u drugoj polovini 19. st. i početkom 20. st. uz iznimku popisa iz 1900. g. kada je zabilježen pad broja stanovnika. Nakon tog dugog razdoblja porasta broja stanovnika, zabilježen je i povijesni maksimum od 168 žitelja [[1921.]] g. Nakon toga slijedi kontinuirani period pada broja stanovnika na njih 111 1981. g. na prijelazu iz 20. u 21. st. broj stanovnika je varirao; 1991. g. 147 žitelja, a 2001. g. 125.&lt;ref&gt;[http://www.dzs.hr/ Državni zavod za statistiku]&lt;/ref&gt;

== Gospodarstvo ==
Iako je Nenadić kroz povijest bila posve [[Poljoprivreda|poljoprivredno]] selo, a i danas [[ratarstvo]] i [[stočarstvo]] imaju važnu ulogu u gospodarstvu mjesta, posljednjih godina je povećan broj [[obrt]]a.

U Nenadiću radi i najveći [[Prehrana|prehranbeni]] pogon na otoku koji se uspješno bavi preradom [[Ribe|ribljim]] proizvoda.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=O prehranbeno-prerađivačkom pogonu u Nenadiću na službenim stranicama obtničke komore Rijeka |url=http://www.obrtnicka-komora-rijeka.hr/content/view/65/15/ |access-date=2014-08-02 |archive-date=2018-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180724062630/http://www.obrtnicka-komora-rijeka.hr/content/view/65/15/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://novine.novilist.hr/default.asp?WCI=Pretrazivac&amp;WCU=2859285B2863285928592863285A28582858285D28632877287C286328632859285E285E28612859285D28632863286328582863A Dnevne novine &quot;Novi list&quot; o pogonu u Nenadiću] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Budući da je jedno od najudaljenijih naselja od [[More|mora]] na otoku Krku, nema razvijenu [[Turizam|turističku]] djelatnost.

== Znamenitosti ==

== Izvori ==
{{izvori}}

== Literatura ==
*''Otok Krk zapadni dio'', Povijesno društvo otoka Krka, Krk, 1986.
*Bolonić, Mihovil, Žic-Rokov,Ivan: ''Otok Krk kroz vijekove'', Kršćanska sadašnjost, Zagreb, 2002.

== Vanjske veze ==
* [http://www.grad-krk.hr Službene stranice grada Krka]
* [http://www.tz-krk.hr Službene stranice Turističke zajednice Grada Krka]

[[Kategorija:Krk]]
[[Kategorija:Naselja u Primorsko-goranskoj županiji]]</text>
      <sha1>tmbx0k0qvordwiujkwbeuxfcr4xh7ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okoli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1489818</id>
    <revision>
      <id>42717260</id>
      <parentid>42387666</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3476" sha1="s1smojh42oeno2y1lx76xbra01fvczk" xml:space="preserve">{{Naselje u Hrvatskoj
|ime         = Okoli
|regija      = 
|županija    = [[Sisačko-moslavačka županija]]
|općina      = [[Velika Ludina]]
|mikroregija = 
|najgrad     = 
|površina    = 
|nadvisina   = 
|z. širina   = 45.592
|z. dužina   = 16.523
|brojstan    = 323
|gustoća     = 
|domaćinstva = 
|pošta       = 44316 Velika Ludina 
|pozbroj     = &lt;small&gt;+385&lt;/small&gt; 044
|autooznaka  = KT
|slika       = 
|slika_opis  = 
}}
 
'''Okoli''' je jedno od 12 naselja u sastavu općine [[Velika Ludina|Velike Ludine]] u [[Sisačko-moslavačka županija|Sisačko-moslavačkoj županiji]]. Smješteno je u južnom dijelu općine, u [[sava|prisavskoj]] ravnica omeđenom rijekom [[Česma|Česmom]] na zapadu i  [[Lonja|Lonjom]]  na  jugu.&lt;ref&gt;[http://www.opcina-vludina.hr/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=5&amp;Itemid=6]&lt;/ref&gt;
Prema popisu iz 2001. naselje je imalo 323 stanovnika.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_03/h01_01_03_zup03-4774.html |title=Archive copy |access-date=2014-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304210156/http://www.dzs.hr/Hrv/censuses/Census2001/Popis/H01_01_03/h01_01_03_zup03-4774.html |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
Naselje je poznato po podzemnom skladištu [[zemni plin|plina]].

==Naftno polje Okoli==
[[Naftno polje]] Okoli je u proizvodnji od [[1968.]] godine. Od 1968. do kraja 2005. na Okolima je ukupno proizvedeno 150.800 tona [[nafta|nafte]] i 72.655.455 kubičnih metara plina.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ina.hr/default.aspx?id=446 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201095741/http://www.ina.hr/default.aspx?id=446 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==Podzemno skladište plina Okoli==
Puštanjem u proizvodnju velikih podravskih plinskih polja [[Molve]] i [[Kalinovac]] te potpisivanjem prvog dugoročnog ugovora o uvozu plina iz tadašnjeg [[SSSR]]-a, nametala se potreba gradnje podzemnog skladišta plina (PSP). Kao najpovoljniju lokaciju za skladište stručnjaci su izabrali djelomično iscrpljeno plinsko polje Okoli. PSP Okoli pušteno je u rad [[1987.]] godine. Dvadeset i dvije utisno-proizvodne bušotine smještene su na 6 bušotinskih platformi. Nadzemni dio PSP-a uključuje mjerne stanice, kompresorske stanice (4 moto-kompresora snage 2,8 MW), redukcijsko-regulacijske stanice, dehidracije plina i regeneracije TEG-a, bušotinske platforme i pomoćne objekte.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ina.hr/default.aspx?id=442 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2009-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090119091111/http://www.ina.hr/default.aspx?id=442 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Skladište je maksimalno raspoloživoga kapaciteta od 553 milijuna prostornih metara.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://energetika-net.hr/plin/vijesti/1530 |access-date=2014-08-02 |archive-date=2007-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070922093343/http://www.energetika-net.hr/plin/vijesti/1530 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Napomene ==
{{izvori|2}}

==Literatura==
* [http://www.ina.hr/UserDocsImages/Ina_casopis/jesen07/17-22-naftaplin.pdf 20 godina rada skladišta plina Okoli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160325102706/http://www.ina.hr/UserDocsImages/Ina_casopis/jesen07/17-22-naftaplin.pdf |date=2016-03-25 }}

{{Naselja u sastavu Općine Velika Ludina}}

[[Kategorija:Naselja u Sisačko-moslavačkoj županiji]]</text>
      <sha1>s1smojh42oeno2y1lx76xbra01fvczk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carmen Jones</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1501718</id>
    <revision>
      <id>42717347</id>
      <parentid>41823321</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59191-41</username>
        <id>409592</id>
      </contributor>
      <origin>42717347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="iuu8n98lyijm1c1e7lxt4deiveo815y" xml:space="preserve">{{Infokutija film
|naslov = Carmen Jones
|slika = Carmen jones.jpeg
|opis = kino-poster koji je izradio [[Saul Bass]]
|režija = [[Otto Preminger]]
|producent = Otto Preminger
|scenario  = Harry Kleiner
|based on = {{based on|[[Carmen Jones (mjuzikl)|Carmen Jones]]|[[Oscar Hammerstein II]]}} (libreto)
|uloge = [[Harry Belafonte]]&lt;br&gt;[[Dorothy Dandridge]]&lt;br&gt;[[Pearl Bailey]]&lt;br&gt;Olga James&lt;br&gt;Joe Adams
|muzika = [[Georges Bizet]]
|fotografija = [[Sam Leavitt]]
|montaža = [[Louis R. Loeffler]]
|distributer     = [[20th Century Fox]]
|premijera = {{Film date|1954|10|28|df=y}}
|trajanje = 105 min.
|zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}}
|jezik = engleski
|budžet = 6,056.095 $
}}

'''''Carmen Jones''''' je [[SAD|američki]] [[filmski mjuzikl]] snimljen 1954. godine u režiji [[Otto Preminger|Otta Premingera]], a koji se smatra jednom od najpoznatijih adaptacija znamenite opere ''[[Carmen]]'', kao i prvim značajnijim [[hollywood]]skim filmom čije su zvijezde bile [[Afroamerikanci|crnci]]. Premijera filma u Beogradu bile je 27. januara 1957 godine.

Kao neposredni predložak za film je poslužio [[Carmen Jones (mjuzikl)|istoimeni mjuzikl]] premijerno izveden na [[Broadway]]u 1943. godine. Radnja filma je prebačena na [[Jug SAD|američki Jug]] u vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Naslovna protagonistica, čiji lik tumači [[Dorothy Dandridge]], je lijepa radnica u tvornici padobrana koja zavede Joea (čiji lik tumači [[Harry Belafonte]]), mladog i perspektivnog vojnika i izazove njegovu propast, a potom pada kao žrtva Joeve ljubomore nakon što ga je ostavila radi boksača Huskyja Millera (koga tumači Joe Adams).

Preminger, koji je tada počeo razvijati reputaciju hollywoodskog &quot;ikonoklasta&quot; i razbijača tabua, originalno je film namjeravao snimiti u [[nezavisni film|nezavisnoj produkciji]], te tako zaobići kako strogi [[filmska cenzura|cenzorski]] [[MPAA Produkcijski kodeks|Kodeks]] na kome je inzistirao [[Joseph Breen]], tako i bojazni hollywoodskih mogula od [[rasizam|rasnih]] predrasuda [[Bijeli Amerikanci|bjelačke]] publike. Na Premingerovo iznenađenje, interes za projekt je iskazao [[Daryl F. Zanuck]], šef studija [[20th Century Fox]], koji mu je na raspolaganje stavio relativno veliki budžet, ali i [[Cinemascope]] tehniku koja je omogućila kino-prikazivanje u &quot;raskošnom&quot; [[widescreen]] formatu. Preminger je, dijelom i zahvaljujući Zanuckovoj podršci, ali i &quot;blagoslovu&quot; koju je filmu dao vođa crnačke organizacije [[NAACP]] [[Walter Francis White]], &quot;zaobišao&quot; Breenove primjedbe na &quot;previše puteni&quot; i &quot;nemoralni&quot; sadržaj pojedinih scena. Dandridge je, pak, naslovnu ulogu dobila tek nakon uprnog lobiranja kod Premingera sa kojim je tokom snimanja, pak, započela strastvenu ljubavnu vezu. I ona i Belafonte su, pak, pjevački segment svojih uloga prepustili pjevačima u &quot;play backu&quot;. Za izradu uvodne špice ''Carmen Jones'' je, pak, angažiran dizajner [[Saul Bass]], koji će upravo zahvaljujući tome početi plodnu karijeru.

''Carmen Jones'' je nakon premijere postigao veliki uspjeh, pogotovo među kritičarima. To se odrazilo i kroz cijeli niz prestižnih nagrada, među kojima se ističe [[Zlatni globus za najbolji mjuzikl ili komediju]], kao i nominaciju Dandridge za [[Oscar za najbolju glumicu]], prvu koju je u toj kategoriji dobila crnkinja. Kasniji kritičari su, međutim, bili nešto manje skloni filmu, iako je on svojim mjestom radnje, kao i time da se u njemu ne pojavljuje nijedan bijelac, ukazao na problem institucionalne [[rasna segregacija|rasne segregacije]] na američkom Jugu, a čije ukidanje će sljedećih godina postati jedno od ključnih unutrašnjopolitičkih pitanja u SAD.

==Uloge==
*[[Dorothy Dandridge]] ..... zavodljiva Carmen Jones, koja nastoji zavesti Joea jer ju je sam ignorirao; njen glas za pjevanje posuđuje [[Marilyn Horne]]
*[[Harry Belafonte]] ..... Joe, perspektivni vojnik, kandidat za pilotsku školu; njegov glas za pjevanje posuđuje LeVern Hutcherson
*[[Pearl Bailey]] ..... Frankie, jedan od Carmeninih najboljih prijatelja
*Olga James ..... Cindy Lou, nevina mlada žena koja voli Joea, i čija je ljubav uzvraćena sve dok Joea ne zavede Carmen
*Joe Adams ..... Husky Miller, natjecatelj za titulu svjetskog prvaka u boksu koji nastoji zavesti Carmen; njegov pjevački glas ppsuđuje Marvin Hayes
*[[Brock Peters]] ..... Narednik Brown, koji, zavidan na uspjeh &quot;letača&quot; Joea, protiv njegove volje šalje Joea da sprovede Carmen u zatvor i tako omogući zavođenje koje će uništiti Joea
*[[Roy Glenn]] ..... Rum Daniels, Huskyjev menadžer
*[[Diahann Carroll]] ..... Myrt, još jedna bliska prijateljica Carmen; pjevački glas posuđuje Bernice Peterson

==Vanjske veze==
*{{IMDb title|id=0046828|title=Carmen Jones}}
*{{rotten-tomatoes|carmen_jones|title=Carmen Jones}}

{{Otto Preminger}}
{{Zlatni globus za najbolji mjuzikl ili komediju}}
{{Zlatni leopard}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Filmski mjuzikli]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Romantični filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi o Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Zlatnim globusom za najbolji film - mjuzikl ili komedija]]</text>
      <sha1>iuu8n98lyijm1c1e7lxt4deiveo815y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717348</id>
      <parentid>42717347</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59191-41</username>
        <id>409592</id>
      </contributor>
      <comment>Pravopisna greška.</comment>
      <origin>42717348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="swkimbt4chyvbqev2et4nrlsov707wq" xml:space="preserve">{{Infokutija film
|naslov = Carmen Jones
|slika = Carmen jones.jpeg
|opis = kino-poster koji je izradio [[Saul Bass]]
|režija = [[Otto Preminger]]
|producent = Otto Preminger
|scenario  = Harry Kleiner
|based on = {{based on|[[Carmen Jones (mjuzikl)|Carmen Jones]]|[[Oscar Hammerstein II]]}} (libreto)
|uloge = [[Harry Belafonte]]&lt;br&gt;[[Dorothy Dandridge]]&lt;br&gt;[[Pearl Bailey]]&lt;br&gt;Olga James&lt;br&gt;Joe Adams
|muzika = [[Georges Bizet]]
|fotografija = [[Sam Leavitt]]
|montaža = [[Louis R. Loeffler]]
|distributer     = [[20th Century Fox]]
|premijera = {{Film date|1954|10|28|df=y}}
|trajanje = 105 min.
|zemlja = {{flag|Sjedinjene Države}}
|jezik = engleski
|budžet = 6,056.095 $
}}

'''''Carmen Jones''''' je [[SAD|američki]] [[filmski mjuzikl]] snimljen 1954. godine u režiji [[Otto Preminger|Otta Premingera]], a koji se smatra jednom od najpoznatijih adaptacija znamenite opere ''[[Carmen]]'', kao i prvim značajnijim [[hollywood]]skim filmom čije su zvijezde bile [[Afroamerikanci|crnci]]. Premijera filma u Beogradu bila je 27. januara 1957 godine.

Kao neposredni predložak za film je poslužio [[Carmen Jones (mjuzikl)|istoimeni mjuzikl]] premijerno izveden na [[Broadway]]u 1943. godine. Radnja filma je prebačena na [[Jug SAD|američki Jug]] u vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Naslovna protagonistica, čiji lik tumači [[Dorothy Dandridge]], je lijepa radnica u tvornici padobrana koja zavede Joea (čiji lik tumači [[Harry Belafonte]]), mladog i perspektivnog vojnika i izazove njegovu propast, a potom pada kao žrtva Joeve ljubomore nakon što ga je ostavila radi boksača Huskyja Millera (koga tumači Joe Adams).

Preminger, koji je tada počeo razvijati reputaciju hollywoodskog &quot;ikonoklasta&quot; i razbijača tabua, originalno je film namjeravao snimiti u [[nezavisni film|nezavisnoj produkciji]], te tako zaobići kako strogi [[filmska cenzura|cenzorski]] [[MPAA Produkcijski kodeks|Kodeks]] na kome je inzistirao [[Joseph Breen]], tako i bojazni hollywoodskih mogula od [[rasizam|rasnih]] predrasuda [[Bijeli Amerikanci|bjelačke]] publike. Na Premingerovo iznenađenje, interes za projekt je iskazao [[Daryl F. Zanuck]], šef studija [[20th Century Fox]], koji mu je na raspolaganje stavio relativno veliki budžet, ali i [[Cinemascope]] tehniku koja je omogućila kino-prikazivanje u &quot;raskošnom&quot; [[widescreen]] formatu. Preminger je, dijelom i zahvaljujući Zanuckovoj podršci, ali i &quot;blagoslovu&quot; koju je filmu dao vođa crnačke organizacije [[NAACP]] [[Walter Francis White]], &quot;zaobišao&quot; Breenove primjedbe na &quot;previše puteni&quot; i &quot;nemoralni&quot; sadržaj pojedinih scena. Dandridge je, pak, naslovnu ulogu dobila tek nakon uprnog lobiranja kod Premingera sa kojim je tokom snimanja, pak, započela strastvenu ljubavnu vezu. I ona i Belafonte su, pak, pjevački segment svojih uloga prepustili pjevačima u &quot;play backu&quot;. Za izradu uvodne špice ''Carmen Jones'' je, pak, angažiran dizajner [[Saul Bass]], koji će upravo zahvaljujući tome početi plodnu karijeru.

''Carmen Jones'' je nakon premijere postigao veliki uspjeh, pogotovo među kritičarima. To se odrazilo i kroz cijeli niz prestižnih nagrada, među kojima se ističe [[Zlatni globus za najbolji mjuzikl ili komediju]], kao i nominaciju Dandridge za [[Oscar za najbolju glumicu]], prvu koju je u toj kategoriji dobila crnkinja. Kasniji kritičari su, međutim, bili nešto manje skloni filmu, iako je on svojim mjestom radnje, kao i time da se u njemu ne pojavljuje nijedan bijelac, ukazao na problem institucionalne [[rasna segregacija|rasne segregacije]] na američkom Jugu, a čije ukidanje će sljedećih godina postati jedno od ključnih unutrašnjopolitičkih pitanja u SAD.

==Uloge==
*[[Dorothy Dandridge]] ..... zavodljiva Carmen Jones, koja nastoji zavesti Joea jer ju je sam ignorirao; njen glas za pjevanje posuđuje [[Marilyn Horne]]
*[[Harry Belafonte]] ..... Joe, perspektivni vojnik, kandidat za pilotsku školu; njegov glas za pjevanje posuđuje LeVern Hutcherson
*[[Pearl Bailey]] ..... Frankie, jedan od Carmeninih najboljih prijatelja
*Olga James ..... Cindy Lou, nevina mlada žena koja voli Joea, i čija je ljubav uzvraćena sve dok Joea ne zavede Carmen
*Joe Adams ..... Husky Miller, natjecatelj za titulu svjetskog prvaka u boksu koji nastoji zavesti Carmen; njegov pjevački glas ppsuđuje Marvin Hayes
*[[Brock Peters]] ..... Narednik Brown, koji, zavidan na uspjeh &quot;letača&quot; Joea, protiv njegove volje šalje Joea da sprovede Carmen u zatvor i tako omogući zavođenje koje će uništiti Joea
*[[Roy Glenn]] ..... Rum Daniels, Huskyjev menadžer
*[[Diahann Carroll]] ..... Myrt, još jedna bliska prijateljica Carmen; pjevački glas posuđuje Bernice Peterson

==Vanjske veze==
*{{IMDb title|id=0046828|title=Carmen Jones}}
*{{rotten-tomatoes|carmen_jones|title=Carmen Jones}}

{{Otto Preminger}}
{{Zlatni globus za najbolji mjuzikl ili komediju}}
{{Zlatni leopard}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Filmski mjuzikli]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]
[[Kategorija:Romantični filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi o Drugom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Filmovi nagrađeni Zlatnim globusom za najbolji film - mjuzikl ili komedija]]</text>
      <sha1>swkimbt4chyvbqev2et4nrlsov707wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oguauiva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1502889</id>
    <revision>
      <id>42717257</id>
      <parentid>41158556</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="nn948ptjqg0xy9o2aec6579str2g1iy" xml:space="preserve">'''Oguauiva''' (Oguauíva, Oguiva), jedno od starih [[Guaraní]] plemena iz južnog [[Brazil]]a, koja će zajedno sa dvije srodne grupe [[Tañyguá]] i [[Apapocúva]] u suvremeno vrijeme postat poznati kao [[Chiripá|Ñandeva]] ili Nhandeva u [[Brazil]]u i Chiripá u [[Paragvaj]]u. Govorili si sličnim dijalektima ili pod-dijalektima istog jezika &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sil.org/americas/brasil/publcns/ling/GNApont.pdf |title=Apontamentos Preliminares sobre Ñandéva Guaraní Contemporâneo |access-date=2009-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090710234113/http://www.sil.org/americas/brasil/publcns/ling/GNApont.pdf |archive-date=2009-07-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Njihovo područje nakojem su živjeli prie odlaska 1830. prema oceanu, nalazilo se blizu planina Serra de Maracayú (lat. 24° S., long 54° W.). Godine 1912 živi ih još 100 na rezervatu Araribá u [[São Paulo|São Paulu]] i 40 blizu obale. Oni [[Apapocúva]], [[Tañyguá]] i [[Cheiru]] obuhvaćeni su pod naziv Guarani, a ne [[Cainguá]].
== Izvvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Guarani]]
[[Kategorija:Brazilski Indijanci]]
[[Kategorija:Indijanska plemena]]</text>
      <sha1>nn948ptjqg0xy9o2aec6579str2g1iy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nambikwára do Norte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1503569</id>
    <revision>
      <id>42717016</id>
      <parentid>42265643</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="cgfvhqd5ohcfl71cgra0no6np5i42a1" xml:space="preserve">'''Nambikwára do Norte''' (Sjeverni Nambikwára), jedna četiri glavne grane [[brazil]]skih [[Nambikwara]] naseljenih u ranom 20. stoljeću u kišnim šumama [[Mato Groso|Mato Grossa]] i [[Rondônia|Rondônije]]. Sjeverni Nambikwára su [[1900]]. brojali oko 3,000 duša organizirani u nekih desetak lokalnih skupina ili plemena koje su govorile različitim dijalektima i među kojima je dolazilo i do međuplemenskih ratova. Njihov broj opada još u prvoj polovici 20 stoljeća zbog različitih bolesti koje su sa sobom donesli Brazilci, kao i zbog samih međuplemenskih sukoba. Oko [[1965]]. broj im pada na svega pedesetak; 136 (1999; Ethnologue).

Sjeverni Nambikwára danas žive na rezervatima Pirineus de Souza (s 118 [[Mamaindê]], [[Manduka]] i [[Sabanê]], 1989), Vale do Guaporé (s 341 Mamaindê i [[Negarotê]], uključujući i [[Hahaintesu]], [[Waikisu]] i [[Wasusu]], 1989) i Tubarão-Latunde na gornjem toku rijeke río Pimento Bueno gdje žive Latundê s gotovo nestalim plemenima Koaiá ili [[Kwazá]] i [[Aikaná]].

Lovci i sakupljači.

== Plemenske skupine ==
[[Lakondê]], [[Latundê]], [[Mamaindê]], [[Negarotê]], [[Tamaindé]], [[Tarundé]] (?), [[Tawandê]] ([[Tagnani|Tagnaní]] ?), [[Tawitê]] (Tauite).

== Jezik i dijalekti ==
Sjeverni nambikwara, nazivan i mamaide imao je nekoliko dijalekta među kojima '' 'Ethnologue' '' navodi mamaindé, negarotê, tawanxte, taxmainite, taxwensite, yalapmunxte (lacondê, latundê). Lévi-Strauss u svojim '' 'Tužnim tropima' '' navodi kako skupine Sjevernih i Južnih nambikwara ne mogu adekvatno komunicirati sa skupinom [[Sabanê]].

== Vanjske veze ==
* [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mbg Nambikuára, Northern]
* [https://web.archive.org/web/20240713043806/http://www.kitlv-journals.nl/files/pdf/art_BKI_1062.pdf P. David Price, Real Toads in Imaginary Gardens: Aspelin vs. Lévi-Strauss on Nambiquara Nomadism]

[[Kategorija:Nambikwára do Norte| ]]
[[Kategorija:Nhambicuaran]]
[[Kategorija:Brazilski Indijanci]]
[[Kategorija:Indijanska plemena]]</text>
      <sha1>cgfvhqd5ohcfl71cgra0no6np5i42a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nimkish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1503872</id>
    <revision>
      <id>42717161</id>
      <parentid>42671876</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1215" sha1="9n72uj493s5p3hn7671fhqrsmroogkf" xml:space="preserve">'''Nimkish''' (Nimpkish; Danas se nazivaju imenom ‘Namgis), pleme amerićkih Indijanaca sa [[Alert Bay]]a i sa i blizu rijeke Nimkish na [[Kanada|kanadskom]] otoku [[Vancouver]] u provinciji [[Britanska Kolumbija]]. Nimkish Indijanci služe se [[Kwakiutl]]-dijalektom, jezikom porodice [[Wakashan]]. Glavno naselje im je Alert Bay (Yalis) na otoku [[Cormorant]]. Danas žive na rezervatima Alert Bay 1, Alert Bay 1a, Ar-Ce-Wy-Ee 4, Ches-La-Kee 3, Ksui-La-Das 6, Kuldekduma 7, Nimpkish 2 i O-Tsaw-Las 5.

== Vanjeske poveznice ==
* [http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/canada/kwakiutlindianhist.htm Kwakiutl Indian Tribe History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509130039/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/canada/kwakiutlindianhist.htm |date=2008-05-09 }}
* [http://www.namgis.bc.ca/Pages/default.aspx Namgis First Nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221095128/http://www.namgis.bc.ca/Pages/default.aspx |date=2015-02-21 }}
* [https://web.archive.org/web/20071122113055/http://www.aboriginalcanada.gc.ca/acp/community/site.nsf/en/fn631.html Namgis First Nation]

[[Kategorija:Kwakiutl]]
[[Kategorija:Kanadski Indijanci]]
[[Kategorija:Indijanska plemena]]</text>
      <sha1>9n72uj493s5p3hn7671fhqrsmroogkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Colmotino, Perugia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2315560</id>
    <revision>
      <id>42716942</id>
      <parentid>42057633</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:27:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LigaDue</username>
        <id>34119</id>
      </contributor>
      <comment>slika</comment>
      <origin>42716942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="2204qiy5dfe4pukcp02e4cc7ecrm4fn" xml:space="preserve">{{Naselje u Italiji
| naziv               = Colmotino
| izvorni_naziv       =
| država              = {{flag|Italija}} [[Italija]]
| regija              = [[Umbria]]
| okrug               = [[Perugia (provincija)|Perugia]]
| slika               = ColmotinoCascia1.jpg
| opis_slike          = 
| grb                 = 
| gradska_zastava     = 
| osnivanje           = 
| stanovništvo        = 16
| godina_stanovništvo = 2011
| aglomeracija        = 
| godina_aglomeracija = 
| gustina             = 
| površina            = 
| vremenska_zona      = 
| poštanski_kod       = 
| pozivni_broj        = 
| registarska_oznaka  = 
| ostalo1l            = 
| ostalo1             = 
| veb-strana          = 
| gradonačelnik       = 
| stranka             = 
| gšir                = 42.71218
| gduž                = 13.07181
| nadmorska_visina    = 928
| geonameid           = 3178294
}}

'''Colmotino''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Perugia (provincija)|Perugia]], u regiji [[Perugia (provincija)|Perugia]].

Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 16 stanovnika.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;&gt;{{GeoNames}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Istat&quot;&gt;{{Istat}}&lt;/ref&gt; Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 928 m.

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}}
* {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}}
* {{GuicciardiniHistoryOfItaly}}
* {{DomenicoRegionsOfItaly}}
* {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}}
* {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Colmotino (Cascia}}
{{Wikiatlas|Italy}}
* [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }}
* [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways]
* [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks]
* [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents]
* [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy]
* [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE

{{Italijanska provincija Perugia}}
{{Spisak provincija u Italiji}}
{{Naselje-Italija-začetak}}

[[Kategorija:Naselja u provinciji Perugia]]</text>
      <sha1>2204qiy5dfe4pukcp02e4cc7ecrm4fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napad na moskovski metro (februar 2004)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2889641</id>
    <revision>
      <id>42717022</id>
      <parentid>42377638</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="4a1s34puhz93eznmpjwf7fwk1wxymhd" xml:space="preserve">{{Infokutija napad na civile
| naziv           = Napad na moskovski metro 2004.
| slika           = Zamoskvoretskaya_map_with_explosion.PNG
| opis_slike      = lokacija eksplozije na karti moskovskog metroa
| lokacija        = [[Moskovski metro]], [[Moskva]], [[Ruska Federacija]] 
| meta            = [[Rusi]]
| koordinate      = {{coord|43|22|N|45|56|W|region:US-NY_type:event|display=inline,title}}
| datum           = [[6. 2.]] [[2004]].
| vrijeme         = 8:40
| vremenska_zona  = +3
| tip             = bombaš samoubojica
| mrtvih          = 39-41
| ranjenih        = 102-120
| počinitelji     = Muslimansko društvo br. 3
| počinitelj      = Nikolaj Kipkejev
| osumnjičenici   = 
| osumnjičenik    = Anzor Ižajev
| oružja          = 
| broj_suučesnika =
| suučesnici      =
| branitelji      =
| branitelj       =
}}
'''Napad na moskovski metro 2004.''' (ruski ''Взрыв в московском метро'') bio je [[Terorizam|teroristički napad]] koji se odigrao 6.2. 2004. kada je [[bombaš samoubojica]] detonirao bombu u blizini podzemne stanice Avtozavodskaja u sklopu linije Zamoskvoreckaja u [[Moskovski metro|moskvskom metrou]] i pri tome ubio 39, a ranio preko sto osoba.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Moscow metro blast kills 39| publisher=Guardian| url=http://www.theguardian.com/world/2004/feb/06/russia| date=6.2. 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| title=Moscow metro blast kills 39| publisher=[[CNN]]| url=http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/02/06/moscow.blast/| date=6.2. 2004| access-date=2014-11-19| archive-url=https://web.archive.org/web/20170502150230/http://edition.cnn.com/2004/WORLD/europe/02/06/moscow.blast/| archive-date=2017-05-02| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Odgovornost za napad je preuzela dotada nepoznata militanta grupa ''Gazoton Murdaš'', koja je u svom saopćenju kao motiv navela odmazdu Rusima za [[Masakr u Novije Aldiju|masakr čečenskih civila u Novijem Aldiju]] početkom 2000. godine.

Ruske vlasti su kasnije za napad okrivile islamističke grupe ''Karačaj-Džamat'', čiji su članovi bili porijeklom iz [[Karačajevsko-Čerkeska|Karačajevsko-Čerkeske]], također odgovorni za [[Bombaški napad na moskovski metro u augustu 2004.|još jedan bombaški napad na moskovski metro]] nekoliko mjeseci kasnije. Vođa grupe Nikoalj Kipkejev, [[Ukrajinci|Ukrajinac]] koji se preobratio na islam, je poginuo u tom napadu kada je bomba prerano eksplodirala. Tri člana grupe - Tambij Kudijev, Maksim Panarin i Murad Šavajev - su godine 2007. zbog sudjelovanja u napadu osuđeni na [[doživotni zatvor]].

== Izvori ==
{{izvori}}

{{Commonscat|February 2004 Moscow Metro bombing}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:2004.]]
[[Kategorija:Teroristički napadi u Rusiji|Moskovski metro]]
[[Kategorija:Drugi čečenski rat]]
[[Kategorija:Historija Moskve]]</text>
      <sha1>4a1s34puhz93eznmpjwf7fwk1wxymhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ozolska Lokrida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2890313</id>
    <revision>
      <id>42717359</id>
      <parentid>15016959</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6058" sha1="c5in6qhcyujt8dl7wj62jp78wk928fs" xml:space="preserve">[[Datoteka:Map athenian empire 431 BC-en.svg|thumb|300px|Ozolska Lokrida u centralnoj Grčkoj, zapadno od [[Atika|Atike]], pod imenom &quot;Lokrida&quot; ''(Locris)''.]]
'''Ozolska Lokrida''' ili '''Esperijska (= Zapadna) Lokrida''' ime je za oblast u [[Antička Grčka|staroj Grčkoj]] koju su nastanjivali Ozolski Lokriđani, jedno od dva plemena koja su činila [[Lokriđani|Lokriđane]]. Ozolska Lokrida nalazila se na severu [[Korintski zaliv|Korintskog zaliva]] i graničila se s [[Dorida|Doridom]] na severu, [[Fokida|Fokidom]] na istoku i [[Etolija|Etolijom]] na zapadu.{{sfn|Smith|1854|loc=s.v. Locris}}

== Ime ==
Antički su pisci predložili različite teorije o [[Etimologija|etimologiji]] imena koje su nosili stanovnici ove oblasti ― Ozoli ({{grčki|Ὀζόλαι}}, ''Ozolai''). Neki su to ime povezivali s grčkim glagolom {{grčki|ὄζειν}} (= &quot;vonjati&quot;). Prema [[Strabon]]u, to bi se moglo objasniti smradom sumpora koji se širio iz jednog izvora u podnožju [[Tafijska planina|Tafijske planine]], ispod koje su, prema [[Grčka mitologija|mitu]], bili pokopani [[Nes (mitologija)|Nes]] i drugi [[kentauri]],&quot;.&lt;ref&gt;[[Strabon]], ''Geografija'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0099.tlg001.perseus-grc1:9.4 IX, 4].&lt;/ref&gt; dok je, prema [[Plutarh]]u, to zbilo zbog nekog cveća kojim je mirisao sav okolni vazduh.&lt;ref name=plut&gt;[[Plutarh]], ''Quaestiones Graecae'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0007.tlg084b.perseus-grc1:15 15].&lt;/ref&gt; U vezi s prvom pričom, [[Pausanija (pisac)|Pausanija]] kaže da, prema onome što je sam čuo, Nesa je [[Herakle]] ranio kod reke [[Evinos|Euena]], ali Nes nije tu izdahnuo, nego je uspeo da pobegne u ovu zemlju i, kad je tu umro, njegovo je telo istrulilo nepokopano i tako smradom zagadilo vazduh.&lt;ref name=paus&gt;[[Pausanija (pisac)|Pausanija]], ''Opis Helade'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0525.tlg001.perseus-grc1:10.38.1 X, 38, 1].&lt;/ref&gt; Prema drugoj varijanti, Ozoli su svoje ime poneli zbog posebnog mirisa koji ima isparavanje tamošnje reke, a prema trećoj, prvi stanovnici tog područja nisu poznavali veštinu tkanja, pa su umesto odeće nosili sirovu životinjsku kožu, koja je ostavljala jak smrad.&lt;ref name=paus/&gt;&lt;ref name=plut/&gt; 

Pausanija spominje i teoriju po kojoj je [[Orestej]], sin [[Deukalion]]ov i kralj te zemlje, imao kuju koja je umesto šteneta rodila jedan štap, koji je onda Orestej zakopao i iz koga je s proleća izniklo stablo vinove loze, a po granama tog stabla, koje se na grčkom zovu {{lang|grc|ὄζοι}} (''ozoi''), tamošnji je narod nazvan Ozolima.&lt;ref name=paus/&gt;

== Geografija ==
Ozolska Lokrida zauzima brdovitu i uglavnom neplodnu zemlju. Njen veći deo čine padine [[Parnas]]a od [[Fokida|Fokide]] na istoku, [[Giona|Gione]] u centru i [[Vardusija|Vardusije]] od [[Etolija|Etolije]] na zapadu. Jedine tamošnje reke koje se u antici spominju jesu Hilet i Dafno, od kojih se Dafno danas zove [[Mornos]], protiče pravcem jug‒zapad i uliva se u [[Korintski zaliv]] blizu [[Naupakt]]a. Na zapdu je granica Ozolskih Lokriđana bila blizu rta [[Antirio|Antirija]], preko puta rta [[Rio (Grčka)|Rija]] na obali [[Ahaja|Ahaje]]. Istočna granica Lokride, na obali, bila je blizu [[Fokida|fokidskog]] grada [[Krisa|Krise]]; zapadni deo Krisejskog zaliva zapljuskivao je lokridsku, a istočni deo fokidsku obalu. Prema nekim vestima iz antike, Ozolska Lokrida osnovana je kao [[Grčka kolonizacija|kolonija]] [[Opuntska Lokrida|Opuntskih Lokriđana]].{{sfn|Smith|1854|loc=s.v. Locris}}

Glavni grad Ozolâ bila je [[Amfisa]], a najvažnija luka bila je u [[Naupakt]]u. Drugi važni gradovi u toj oblasti bili su: obalni grad Halej, zapadno od današnjeg grada [[Itea|Iteje]], zatim [[Aja Eftimija|Mionija]] i Triteja u podnožju Vardusije, na zapadnoj padini Parnasa gradovi Ipno, Hes i Mesapija, obalni grad [[Galaksidi|Eanteja]] na zapadnom rubu Krisejskog zaliva te dalje na zapadu ― Fest, [[Tolofona]], [[Antikira]], Eritre, [[Efpalio|Eupalij]], Eneon, Makinija i Molikrej, u čijem se posedu nalazio [[Antirio|Antirij]]. U unutrašnjosi zemlje, od zapada prema istoku, nalazili su se Egitij, Krokulej, Teihij, [[Bitka kod Olpeje|Olpeja]] i Hila.{{sfn|Smith|1854|loc=s.v. Locris}}

== Historija ==
U historiji se Ozolski Lokriđani prvi put pojavljuju u doba [[Peloponeski rat|peloponeskog rata]], kad ih [[Tukidid]] spominje kao [[Barbari|polubarbarski]] narod, zajedno s [[Etolci]]ma i [[Akarnanija|Akarnancima]], kojima su nalikovali po naoružanju i načinu ratovanja.&lt;ref&gt;[[Tukidid]], ''[[Historija peloponeskog rata]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0003.tlg001.perseus-grc1:1.5 I, 5]; [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0003.tlg001.perseus-grc1:3.94 III, 94].&lt;/ref&gt; Godine 426. pne. Lokriđani su obećali pomoć [[Demosten (vojskovođa)|Demostenu]], [[Atina (polis)|atinskom]] vojnom zapovedniku, u njegovom pohodu na [[Etolija|Etoliju]]; ali, nakon Demostenovog poraza, većina lokridskih plemena bez otpora se pokorila [[Sparta]]ncu [[Euriloh]]u, koji je s vojskom prešao njihovom zemljom od [[Delfi|Delfa]] do Naupakta.&lt;ref&gt;[[Tukidid]], ''[[Historija peloponeskog rata]]'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0003.tlg001.perseus-grc1:3.95 III, 95].&lt;/ref&gt; Kasnije su pripadali [[Etolski savez|Etolskom savezu]].&lt;ref&gt;[[Polibije]], ''Istorija'', [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0543.tlg001.perseus-grc1:18.30 XVIII, 30] {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
*{{Citation  | last = Smith | first = William  | author-link =  | contribution = Locris | editor-last = | editor-first = | title = [[Dictionary of Greek and Roman Geography]]  | volume =   | pages =   | publisher =   | place = London  | year = 1854  | contribution-url = http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0064:id=locris-geo |ref=harv}}

[[Kategorija:Starogrčka plemena]]
[[Kategorija:Peloponeski rat]]</text>
      <sha1>c5in6qhcyujt8dl7wj62jp78wk928fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Operacija Odmazda (1996)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3383883</id>
    <revision>
      <id>42717289</id>
      <parentid>42470066</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3420" sha1="hjlzfke924lu9vkiex74s2ajrib642q" xml:space="preserve">{{about|čečenskom napadu na Grozni u martu 1996. godine|čečenski napad na Grozni u augustu 1996.|Operacija Džihad}}

{{Infokutija vojni sukob
|sukob =  Operacija Odmazda
|dio =  [[Prvi čečenski rat|Prvog čečenskog rata]]
|datum =  [[6. mart|6]] - [[8. mart]] [[1996]]
|mjesto =  [[Grozni]], [[Čečenija]]
|rezultat =  nominalna/taktička ruska pobjeda
|strana1   =  {{flag|Čečenska Republika Ičkerija}}
|strana2   =  {{flag|Rusija}}
|komandant1    =  {{Flagicon|Čečenska Republika Ičkerija}} [[Dudajev, Džohar Musajevič|Džohar Dudajev]] &lt;br /&gt;{{Flagicon|Čečenska Republika Ičkerija}} [[Aslan Mashadov]] &lt;br /&gt;{{Flagicon|Čečenska Republika Ičkerija}} [[Gelajev, Ruslan Germanovič|Ruslan Gelajev]] &lt;br /&gt;{{Flagicon|Čečenska Republika Ičkerija}} [[Šamil Basajev]] &lt;br /&gt;{{Flag|Čečenska Republika Ičkerija}} [[Magomed Hanbijev]]&lt;br /&gt;{{Flagicon|Čečenska Republika Ičkerija}} [[Doku Umarov]]
|komandant2    =  {{Flagicon|Rusija}} [[Tihomirov, Vjačeslav Valentinovič|Vjačeslav Tihomirov]] &lt;br /&gt;{{Flagicon|Rusija}} [[Ovčinikov, Vjačeslav Viktorovič|Vjačeslav Ovčinnikov]]
|gubici1      =  nepoznato
|gubici2      =  70 poginulih i 259 ranjenih (po ruskim službenim izvorima)&lt;br /&gt;preko 300 poginulih (prema čečenskim navodima)
|}}

'''Čečenski napad na Grozni''', poznatiji po šifriranom nazivu '''Operacija Odmazda''' ({{jez-ru|Операция Возмездие}}) se odigrao u martu 1996. godine za vrijeme [[Prvi čečenski rat|Prvog čečenskog rata]]. Otpočeo je 6. marta 1996. godine kada su se paravojne formacije samoproglašene [[Čečenska Republika Ičkerija|Čečenske Republike Ičkerije]] infiltirirale u čečenski glavni grad [[Grozni]], koji se tada nalazio pod nadzorom [[Rusija|ruskih]] vojnih i paravojnih snaga. Čečenske snage su uspjele zauzeti sjeverozapadni dio grada, odnosno [[Staromislovski rajon]] i u njemu uspostaviti svoje [[kontrolni punkt|kontrolne punktove]]. To je dovelo do trodnevnih borbi prilikom kojih su ih ruske snage uspjele potisnuti iz grada. Prema čečenskim navodima, u napadu je poginulo preko 300 ruskih vojnika, a čečenske snage su prilikom povlačenja sa sobom odvezle i zaplijenjeni tenk [[T-72]] i dva [[oklopni transporter|oklopna transportera]]. Akcija je imala ograničeni, i prije svega simbolički karakter; njome se nastojala još jednom demonstrirati nesposobnost ruskih snaga da stanu na kraj čečenskoj gerili, odnosno potaći dodatni politički pritisak na vladu [[Boris Jeljcin|Borisa Jeljcina]] čiji je položaj, uslijed u javnosti sve nepopularnijeg rata, pred predstojeće [[Ruski predsjednički izbori 1996|predsjedničke izbore]] postao izuzetno težak. Propagandni efekt akcije se, međutim, djelomično kompenzirao likvidacijom čečenskog vođe, predsjednika [[Džohar Dudajev|Džohara Dudajeva]] mjesec i pol dana kasnije. Sa druge strane, čečenski komandanti su prilikom akcije stekli vrijedna iskustva, odnosno preduvjete da pet mjeseci kasnije isplaniraju i izvedu daleko spektakularniji i [[Operacija Džihad|ambiciozniji napad na Grozni]] koji će im donijeti konačnu pobjedu u ratu.

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20250119202954/http://www.voinenet.ru/index.php?aid=5132 Первая чеченская война: Срыв мирных переговоров (осень 1995-лето 1996)] // voinenet.ru

[[Kategorija:1996.]]
[[Kategorija:Prvi čečenski rat]]</text>
      <sha1>hjlzfke924lu9vkiex74s2ajrib642q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osječenica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3549813</id>
    <revision>
      <id>42717332</id>
      <parentid>42559986</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7953" sha1="6rt1fxk4sj0z5w81jfk7f0wfq35lmda" xml:space="preserve">{{Planina (SR)
| ime = Osječenica
| slika = Osiječenica.jpg
| opis_slike = Pogled iz Medenog polja
| oblasti = 
| regije = Bosanska Krajina
| pokrajine = 
| republike = Federacija BiH
| države = {{flagcountry|BIH}}
| najviši_vrh = Kamen
| nadmorska_visina = 1795
| venac = [[Dinarske planine]]
| grupa =
| tip = 
| starost = 
| map = Bosnia
| lat = 44.4802
| long = 16.2833
| topografska mapa = 
| jezik = 
| izgovor = 
}}

'''Osječenica''' je planina koja se nalazi u sjeverozapadnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Susjedne planine su joj [[Klekovača]] (od koje je odvaja planinski prijevoj [[Oštrelj]]) i [[Grmeč]]. Sa zapada i sjevera je [[Petrovačko polje]], odnosno njegovi dijelovi: Vedro, Bjelajsko i Medeno polje.&lt;ref name=&quot;osječenica&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.dinarskogorje.com/osje269enica.html |title=Osječenica |work= Dinarsko gorje |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
== Morfologija ==
Visoka je 1795 metara i spada u srednje visoke planine.&lt;ref&gt;[https://planinarenje.ba/planinarski-imenik/planine/osjecenica Osječenica - planinarenje.ba]&lt;/ref&gt; Njen planinski masiv dug je 30&amp;nbsp;km, od prevoja Oštrelj do uzvišenja Čava (1164m.) iznad [[Kulen Vakuf]]a i smjer prostiranja joj je kao i svih [[Dinaridi|Dinarida]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Osječenica (01.11.2020) - Planinarenje.ba |url=https://planinarenje.ba/252-osjecenica/1316-osjecenica-01-11-2020 |access-date=2021-05-18 |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518045621/https://planinarenje.ba/252-osjecenica/1316-osjecenica-01-11-2020 }}&lt;/ref&gt; Vrh planine Osječenice strši iznad pojasa šuma  i odsječeno je pa od toga dolazi i naziv ove planine – Osječenica.&lt;ref&gt;[http://www.pdkozara.org/osjecenica-i-klekovaca-2014/ Osječenica i Klekovača - www.pdkozara.org]&lt;/ref&gt; Na vrhu je uska i nekoliko stotina metara duga zaravan eliptičnog oblika sa čijih se strana spuštaju, na nekim mjestima vertikalno, kamene litice. To je razlog što mještani iz okoline sam vrh nazivaju ''Kamen'', sa kojeg se pruža izvrstan i širok vidik na sve strane. Rijetkost je vidjeti takav vrh, pravilnog oblika, masivan i koji dominira ne samo svojom planinom već i širom panoramom.
== Hidrografija ==
S njene zapadne strane se nalazi kanjon rijeke Une ([[Nacionalni park Una]]), koja, dolazeći iz [[Hrvatska|Hrvatske]], i u dodiru sa Osječenicom kod [[Martin Brod]]a pravi prelijepe slapove. Isto se ponavlja i u odlasku, nekoliko kilometara iza Kulen Vakufa, Una pravi slapove, poznati Štrbački buk. Sa južne strane je [[Unac]], duboko ukopan u kamenito tlo pa njegovo korito ima osobine klisure.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://una-rafting-avantura.com/planinarenje/ |title=Planinarenje - Nacionalni park Una |access-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518183732/http://una-rafting-avantura.com/planinarenje/ |archive-date=2021-05-18 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Izvori vode su rijetki. Nalaze se skoro u ravni [[Petrovačko polje|Petrovačkog polja]], u selima [[Kolunić]], [[Medeno Polje]], [[Bjelaj]] i [[Prkosi]]. Na višim dijelovima planine, od strane kanjona rijeke Unac najbliži izvor vode je ozidani Ajzer bunar koji vodu skuplja cijeđenjem površinskih voda.
== Klima ==
Klima je izrazito planinska koju karakterišu kratka i svježa ljeta i duge, hladne i snijegom bogate zime. U pogledu godišnje količine padavina ovo podruje se nalazi pod jakim utjecajem strujanja sa mora, te godišnja količina padavina ukazuje na humidni karakter klime. Klima sa svojim elementima ( temperatura, vlaga, svjetlost, vjetar ) ima u odnosu na druge faktore presudan značaj u pedogenezi i obrazovanju biljnih asocijacija.
== Flora i fauna ==
Planina je bogata [[Flora|florom]] i [[Fauna|faunom]], a dominiraju uglavnom [[bukva]] i [[grab]]. Na području Osječenice zabilježeno je masovno sušenje [[Jela|jele]]. Ova pojava rezultat je: loša higijena šuma, masovna pojava parazitske nametnice – imele jele, greške u gospodarenju šuma u prošlosti i nekoliko posljednjih godina učestale suše. Posljednji u lancu ovih agenasa bili su štetni insekti. Posebno je vrijedno istaći cvijet [[runolist]] koji je i svojevrstan znak [[Planinarstvo|planinarstva]] i planinara. Mještani ga zovu - ''šterma''. To ime dobio je po zvjezdicama koje su označavale činove u bivšoj [[Austro-Ugarska|austro-ugarskoj]] vojsci (Stern = zvijezda). Danas je rijedak jer ga mnogo beru nesavjesni posjetioci. 

Pohodio je ovu planinu botaničar i biolog [[Franjo Fiala]] davne 1891. godine.&lt;ref&gt;Franjo Fiala, Glasnik Zemaljskog muzeja, 1892 -Osječenica i Klekovača planina kod Petrovca&lt;/ref&gt; 
== Planinarstvo ==
Prvi planinarski opis je zabilježen 1965. godine.&lt;ref&gt;Salkić Mehmed, &quot;Nevolje s Osječenicom&quot;&lt;/ref&gt;. Prva markacija je obavljena 1969. godine.

Na vrh Osječenice se može doći iz više pravaca. Najčešće se koristi pravac iz sela [[Kolunić]], udaljenog 3 km od Bosanskog Petrovca putem prema Drvaru.&lt;ref&gt;[https://psbih.ba/na-osjecenici-za-dan-drzavnosti-bosne-i-hercegovine/ Na Osječenici za Dan državnosti Bosne i Hercegovine - psbih.ba]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Kroz selo vodi asfaltni put oko dva kilometra, a potom se vožnja nastavlja džombastim makadamskim šumskim putem. Zbog toga su poželjna terenska i vozila prilagođena takvim uslovima puta. Nakon nekih 8 km, od nastrešnice počinje uspon markiranom stazom i dolazak na livadu ispod vrha. Uspon na sami vrh je moguć sa nekoliko staza (jedna je sa sajlom).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Uspon na planinu Osječenicu - www.pd-promina.hr |url=https://www.pd-promina.hr/home/putopisi/406-uspon-na-planinu-osjecenicu-bih |access-date=2021-05-18 |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518093636/https://www.pd-promina.hr/home/putopisi/406-uspon-na-planinu-osjecenicu-bih |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 

Do nastrešnice je moguće doći i od naselja Oštrelja, makadamskim putem dugim 17 km. Jedan makadamski put vodi iz naselja [[Bjelaj]], pored [[Stari grad Bjelaj|Starog grada Bjelaja]], zatim oko 8 km. do Ajzer bunara i još 2 km. ispod južne strane vrha. Odavde uspon traje 1 h, i ovo je najlakši pristup na vrh. Koriste ga samo dobri poznavaoci planinarstva i Osječenice, jer staza nije markirana. Za uspon se koristi i neobilježena staza za vrh iz [[Medeno Polje|Medenog polja]].

Klub ekstremnih sportova „Crni vrh“ iz Bosanskog Petrovca organizira od 2011 tradicionalni Memorijalni Novogodišnji uspon planinara na planinu Osječenicu. &lt;ref&gt;[https://reprezent.ba/video-deseti-memorijalni-novogodisnji-uspon-planinara-na-osjecenicu/ (VIDEO) Deseti Memorijalni Novogodišnji uspon planinara na Osječenicu - reprezent.ba]&lt;/ref&gt;

Na planini nema planinarskog doma. Ljeti mnogi noćijevaju na vrhu, unutar jedne kamene nastrešnice.&lt;ref&gt;[[https://alemjag.weebly.com/osjecenica.html Osječenica - alemjag.weebly.com]&lt;/ref&gt;

=== 109 uspona ===
[[Šefik Sadiković]], vatrogasac, ekolog i planinar iz [[Velika Kladuša|Velike Kladuše]], više od decenije svoje slobodno vrijeme provodi na planinama. Pored bosanskohercegovačkih planina, koje je sve pohodio, popeo se na vrhove poput [[Elbrus]]a, [[Mont Blanc]]a, [[Prokletije]], [[Korab]], [[Rila|Musalu]], [[Olimp]], te više planinskih vrhova u [[Švicarska|Švicarskoj]], [[Austrija|Austriji]] i [[Slovenija|Sloveniji]].

Na planinu Osječenicu se popeo 109 puta.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=109 puta na vrhu Osječenice - mionama.ba |url=https://mionama.ba/en/stories/109-puta-na-vrh-osjecenice/125 |access-date=2021-05-18 |archive-date=2021-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210518093644/https://mionama.ba/en/stories/109-puta-na-vrh-osjecenice/125 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference|2}}
{{Commons|Category:Osječenica}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Geografija Bosanskog Petrovca]]
[[Kategorija:Drvar]]
[[Kategorija:Planine u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>6rt1fxk4sj0z5w81jfk7f0wfq35lmda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naturalizam (filozofija)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3549955</id>
    <revision>
      <id>42717039</id>
      <parentid>42658826</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8718" sha1="otug2cz0cub79iaevmbsm6mfdzjpm29" xml:space="preserve">{{ateizam}}
'''Naturalizam''' ([[njemački jezik|njem.]] ''Naturalismus'', od [[francuski jezik|franc.]] ''naturalisme'', prema [[latinski jezik|lat.]] ''naturalis'': prirodan), [[filozofija|filozofska]] [[koncepcija]] po kojoj je [[priroda]] osnova i [[bitak|bit svega]], jedini pravi [[realitet]] i ništa izvan njega ne postoji;&lt;ref&gt;Naturalizam. Hrvatski jezični portal. http://hjp.novi-liber.hr/index.php?show=search_by_id&amp;id=eF9nURA%3D&amp;keyword=naturalizam (pristupljeno 5. listopada 2014.).&lt;/ref&gt; ideja ili vjerovanje da na svijetu djeluju jedino prirodni zakoni ([[fizički zakon]]i) i sile, nasuprot onim [[supranaturalizam|supranaturalnim]] ili [[spiritualizam|spiritualnim]];&lt;ref&gt;[http://www.oed.com/ Naturalism]. ''Oxford English Dictionary Online'' (potrebna pretplata, vjerojatno dostupna u knjižnici).&lt;/ref&gt; Pristaše naturalizma (naturalisti) tvrde da prirodni zakoni vladaju i upravljaju strukturom i ponašanjem prirodnog univerzuma i da je promjena [[univerzum]]a u svakom trenutku produkt ovih zakona.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/10713a.htm |title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Naturalism |date=21. studenoga 2009. |accessdate=6. ožujka 2012. |quote=''Naturalism is not so much a special system as a point of view or tendency common to a number of philosophical and religious systems; not so much a well-defined set of positive and negative doctrines as an attitude or spirit pervading and influencing many doctrines. As the name implies, this tendency consists essentially in looking upon nature as the one original and fundamental source of all that exists, and in attempting to explain everything in terms of nature. Either the limits of nature are also the limits of existing reality, or at least the first cause, [[cosmological argument|if its existence is found
necessary]], has nothing to do with the working of natural agencies. All events, therefore, find their adequate explanation within nature itself. But, as the terms nature and natural are themselves used in more than one sense, the term naturalism is also far from having one fixed meaning.'' (engl.: Naturalizam nije toliko poseban sustav koliko je on točka gledišta ili tendencija zajednička mnogim filozofskim i religijskim sustavima; ne previše dobro definiran skup pozitivnih i negativnih doktrina koliko stav ili duh koji prožima i utječe na mnoge doktrine. Upravo kao što samo ime implicira, ova se tendencija sastoji u biti od gledanja na prirodu kao na jedan originalni i fundamentalni izvor svega što postoji te u pokušaju objašnjavanja svega u okvirima prirode. Ili su granice prirode također granice postojećeg realiteta, ili barem njegov prvi uzrok, [[kozmološki argument|ako se njegova egzistencija smatra nužnom]], nema nikakve veze s radom prirodnih djelovanja. Sva događanja stoga pronalaze svoje adekvatno objašnjenje unutar same prirode. No, budući da se pojmovi priroda (narav) i prirodno (naravno) rabe s više značenja, pojam naturalizam također je daleko od onoga koji ima jedno fiksno značenje.) }}&lt;/ref&gt; „Naturalizam se intuitivno može razdijeliti na [metafizičku] i metodološku komponentu.”&lt;ref name=&quot;Stanford&quot;&gt;Papineau, David. [http://plato.stanford.edu/entries/naturalism/ „Naturalism”]. U ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' Papineau je rabio pojam „ontološki” umjesto „metafizički”.&lt;/ref&gt; Metafizički se ovdje odnosi na filozofsko proučavanje prirode realiteta. Neki filozofi izjednačuju naturalizam s materijalizmom. Na primjer, filozof [[Paul Kurtz]] tvrdi da se priroda može najbolje opisati u odnosu na [[materijalizam|materijalne]] principe. Ovi principi uključuju [[masa|masu]], [[energija|energiju]] i ostala fizička i kemijska svojstva prihvaćena od [[znanstvena zajednica|znanstvene zajednice]]. Nadalje, u ovom smislu naturalizma smatra se da [[duh]]ovi, [[božanstvo|božanstva]] i [[duh (prikaza)|prikaze]] nisu realni i da ne postoji nikakva „[[teleologija|svrha]]” u prirodi. Ovakvo apsolutno vjerovanje u naturalizam obično se naziva ''[[metafizički naturalizam]]''.&lt;ref name=KurtzDistinction&gt;{{Cite journal |authorlink=Paul Kurtz |author=Kurtz, Paul |url=http://www.secularhumanism.org/library/fi/kurtz_18_2.html |title=Darwin Re-Crucified: Why Are So Many Afraid of Naturalism? |journal=[[Free Inquiry]] |date= 1998 |volume=18 |issue=2}}&lt;/ref&gt;

Nasuprot tomu, pretpostavka naturalizma u radnim metodama, bez nužna razmatranja naturalizma kao apsolutne istine s filozofskim povjerbinama, zove se ''metodološki naturalizam''.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.stephenjaygould.org/ctrl/schafersman_nat.html| title = Naturalism is Today An Essential Part of Science| first = Steven D.| last = Schafersman| authorlink = Steven Schafersman| year = 1996| quote = Methodological naturalism is the adoption or assumption of naturalism in scientific belief and practice without really believing in naturalism. (engl.: Metodološki naturalizam jest usvajanje ili pretpostavka naturalizma u znanstvenoj vjeri i praksi bez stvarna vjerovanja u naturalizam.)| access-date = 2014-10-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20190705061915/http://www.stephenjaygould.org/ctrl/schafersman_nat.html| archive-date = 2019-07-05| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Predmetna tema ovdje je filozofija stjecanja znanja.

S izuzetkom [[panteizam|panteista]], koji vjeruju da su Priroda i Bog jedna te ista stvar, [[teizam|teisti]] dovode u pitanje ideju da priroda sadrži sav realitet. Po nekim teistima, prirodni se zakoni mogu pojmiti i kao drugi uzroci bog(ov)a.

U 20. stoljeću [[Willard Van Orman Quine]], [[George Santayana]] i drugi filozofi raspravljali su o tome da uspjeh naturalizma u znanosti znači da bi se znanstvena metoda morala također rabiti u filozofiji. U skladu s ovim nazorom, kaže se da znanost i filozofija tvore [[kontinuum (teorija)|kontinuum]].

== Povezano ==

{{div col}}
* [[empirizam]]
* [[fizikalizam]]
* [[hilomorfizam]]
* [[liberalni naturalizam]]
* [[materijalizam]]
* [[metafizički naturalizam]]
* [[naturalistički panteizam]]
* [[platonizam]]
* [[religijski naturalizam]]
* [[sociološki naturalizam]]
* [[supranaturalizam]]
* [[Alfred North Whitehead|Whitehead, Alfred North]]
{{div col end}}

== Literatura ==
{{izvori}}

== Literatura ==
*{{cite book
| last = Audi
| first = Robert
| editor-last = Borchert
| editor-first = Donald M.
| title = The Encyclopedia of Philosophy Supplement
| year = 1996.
| publisher = Macmillan Reference
| location = USA
| pages = 372–374
| chapter = Naturalism
| ref = harv
}}
*{{cite book
| last = Danto
| first = Arthur C.
| editor-last = Edwords
| editor-first = Paul
| title = The Encyclopedia of Philosophy
| url = https://archive.org/details/encyclopediaofph05edwa
| year = 1967.
| publisher = The Macmillan Co. and The Free Press
| location = New York
| pages = [https://archive.org/details/encyclopediaofph05edwa/page/470 448]–450
| chapter = Naturalism
| ref = harv
}}
*{{cite book
| last = Kurtz
| first = Paul
| title = Philosophical Essays in Pragmatic Naturalism
| url = https://archive.org/details/philosophicaless0000kurt
| year = 1990.
| publisher = Prometheus Books
| ref = harv
}}
*{{cite book
| last = Lacey
| first = Alan R.
| editor-last = Honderich
| editor-first = Ted
| title = The Oxford Companion to Philosophy
| url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hond
| year = 1995.
| publisher = Oxford University Press
| pages = [https://archive.org/details/oxfordcompaniont00hond/page/604 604]–606
| chapter = Naturalism
| ref = harv
}}
*{{cite book
| last =Post
| first =John F.
| editor-last = Audi
| editor-first = Robert
| title = The Cambridge Dictionary of Philosophy
| url =https://archive.org/details/cambridgediction00robe
| year = 1995.
| publisher = Cambridge University Press
| pages = [https://archive.org/details/cambridgediction00robe/page/517 517]–518
| chapter = Naturalism
| ref = harv
}}
*{{cite book
|last=Sagan
|first=Carl
|authorlink=Carl Sagan
|title=Cosmos
|publisher=[[Random House]]
|year=2002.
|isbn=978-0-375-50832-5
|ref=harv
}}
* De Caro, Mario i Macarthur, David Macarthur (urr.). 2004. ''Naturalism in Question.'' Cambridge. Mass: Harvard University Press.
* De Caro, Mario i Macarthur, David Macarthur (urr.). 2010. ''Naturalism and Normativity.'' New York. Columbia University Press.
* Lange, Friedrich Albert. 1925. ''The History of Materialism''. London. Kegan Paul, Trench, Trubner &amp; Co Ltd. {{ISBN|0-415-22525-6}}
* Macarthur, David. 2008. &quot;Quinean Naturalism in Question&quot;. Philo. Vol 11. No. 1.

{{ireligija}}

[[Kategorija:Filozofska terminologija]]
[[Kategorija:Epistemologija]]
[[Kategorija:Religija]]
[[Kategorija:Metafizika]]
[[Kategorija:Nauka]]
[[Kategorija:Ateizam]]</text>
      <sha1>otug2cz0cub79iaevmbsm6mfdzjpm29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalna garda Ukrajine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3551748</id>
    <revision>
      <id>42716948</id>
      <parentid>42447193</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1838" sha1="km60q4zstlnbmyh34i2hgdmhfvsexip" xml:space="preserve">'''Nacionalna garda Ukrajine''' ({{jez-uk|Націона́льна гва́рдія Украї́ни}}, NGU) je rezervna komponenta [[Oružane snage Ukrajine|Oružanih snaga Ukrajine]] koja se nalazi pod nadležnošću [[Ministarstvo unutrašnjih poslova (Ukrajina)|Ministarstva unutrašnjih poslova]] (MVD). Osnovana je nakon [[Euromajdan]]skog prevrata 12. marta 2014. godine, te je naslijedila dotadašnju [[Unutrašnja vojska MVD Ukrajine|Unutrašnju vojsku]] MVD. Zamišljena je kao [[laka pješadija|laka pješadijska]] [[paravojna formacija]] čiji je zadatak čuvanje granica, nuklearnih elektrana i drugih objekata od strateške važnosti, odnosno [[antiterorizam|antiteroristička]] i [[kontragerila|kontragerilska]] borba. Dio njenog ljudstva i formacija čini [[Bataljoni teritorijalne obrane Ukrajine|bataljone teritorijalne obrane Ukrajine]], te ima značajnu ulogu u [[Rat na istoku Ukrajine|sukobu sa proruskim separatistima]].

==Vanjske veze==
{{Commonscat|The National Guard of Ukraine}}
* {{official website}}
* [https://web.archive.org/web/20141006203633/http://mvs.gov.ua/mvs/control/main/uk/publish/article/1000770 National Guard recruitment webpage, operated by the Ministry of Internal Affairs] (In Ukrainian). Accessed 29 March 2014.
* [http://nguarmy.com.ua/ Spetsnaz NGU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811170121/http://nguarmy.com.ua/ |date=2018-08-11 }}. Unofficial website.
* Taras Kuzio, &quot;The non‐military security forces of Ukraine.&quot; The ''[[Journal of Slavic Military Studies]]'' 13, no. 4 (2000): 29-56.
* [http://www.defencetalk.com/current-status-of-ukraines-ground-forces-59171/ Current Status of Ukraine’s Ground Forces]. Defencetalk article dated Monday, March 31, 2014. Accessed 2nd April 2014.

[[Kategorija:Oružane snage Ukrajine]]
[[Kategorija:Rat u istočnoj Ukrajini]]</text>
      <sha1>km60q4zstlnbmyh34i2hgdmhfvsexip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nejski mirovni sporazum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3554392</id>
    <revision>
      <id>42717052</id>
      <parentid>42377659</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3050" sha1="r9w4wplwzgc4cwxvwxdwd4rvnvva3yr" xml:space="preserve">[[Datoteka:Bulgaria after Treatry of Neuilly-sur-Seine.png|mini|270px|Bugarska prema odredbama ugovora.]]
'''Nejski mirovni ugovor''' je zaključem [[27. novembar|27. novembra]] [[1919]]. godine u pariskom predgrađu [[Neji sir Sen]] između zemalja [[Antanta|Antante]], kao pobedničkog saveza u [[Prvi svetski rat|Prvom svetskom ratu]], sa jedne, i poražene '''[[Kraljevina Bugarska|Bugarske]]''', sa druge strane. Ovo je jedan od [[Ugovori kojima je okončan Prvi svetski rat|mirovnih ugovora]] kojima je završen [[Prvi svetski rat]] a koji su na [[Pariska mirovna konferencija 1919.|Pariskoj konferenciji mira]] (od [[18. januar]]a 1919. do [[28. jun]]a 1919. u [[Pariz]]u) zaključeni su sa svakom pobeđenom državom posebno.

Među zemljama Antante nalazila se i [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]], a u njeno ime ugovor su potpisali [[Nikola Pašić]], bivši predsednik vlade, [[Ante Trumbić]], ministar spoljnih poslova, i dr [[Ivan Zolger]]. Sa bugarske strane ugovor je potpisao [[Aleksandar Stambolijski]], premijer i ministar rata.

Po ugovoru je poražena Bugarska imala da preda znatne teritorije - najvećim delom u [[Trakija|zapadnoj Trakiji]], koju je prvo na upravu preuzela Antanta, a zatim je predala [[Kraljevina Grčka|Grčkoj]], kao i teritorije oko [[Caribrod]]a i [[Bosilegrad]]a u [[Kraljevina Srbija|Srbiji]] i [[Strumica|Strumice]] u [[Makedonija|Makedoniji]], koje predaje Kraljevini SHS. Potvrđena je pripadnost južne [[Dobrudža|Dobrudže]] [[Kraljevina Rumunija|Rumuniji]], a Bugarska je ugovorom formalno priznala postojanje Kraljevine SHS.

Vojna sila Bugarske redukovana je na minimum: dozvoljeno je držanje najviše 20 hiljada vojnika, uz ukidanje opšte vojne obaveze. Propisana je i redukcija naoružanja, s tim da se znatan deo preda pobednicima.

Propisano je i da Bugarska plati reparacije od 2,25 milijardi zlatnih franaka, odnosno 445 miliona dolara. Kasnije je oprošteno oko tri četvrtine ove obaveze. Susednim zemljama je Bugarska trebalo da preda i nešto stoke, a na ime otete stoke tokom rata. Bugarska je bila obavezana i da vrati arhive, umetničke i slične predmete koje je njena administracija otela u drugim zemljama.

== Povezano ==
* [[Ugovori kojima je okončan Prvi svetski rat]]
* [[Pariska mirovna konferencija 1919.]]
* [[Zapadne bugarske pokrajine]]

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Treaty of Neuilly-sur-Seine}}
* [https://web.archive.org/web/20061206010949/http://www.lib.byu.edu/%7Erdh/wwi/1918p/neuilly.html Potpuni tekst ugovora] {{en}}
* [http://scindeks-clanci.nb.rs/data/pdf/0354-6497/2002/0354-64970201007P.pdf Razgraničenje Jugoslavije sa Bugarskom]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Prvi svetski rat}}

[[Kategorija:1919.]]
[[Kategorija:Mirovni sporazumi]]
[[Kategorija:Ugovori Prvog svjetskog rata]]
[[Kategorija:Jugoslovenski sporazumi]]
[[Kategorija:Stvaranje Kraljevine SHS]]
[[Kategorija:Politika Kraljevine Jugoslavije]]
[[Kategorija:Bugarska u Prvom svjetskom ratu]]
[[Kategorija:Grčka u Prvom svjetskom ratu]]</text>
      <sha1>r9w4wplwzgc4cwxvwxdwd4rvnvva3yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Biblis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555237</id>
    <revision>
      <id>42717213</id>
      <parentid>41074502</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8236" sha1="9n0x6pqqscg1aph6d8wpwdgn99lzrzr" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Biblis 
|slika = AKW Biblis 01.jpg
|opis slike = '''Nuklearna reaktor Biblis A''' s dva rashladna tornja
|zemlja = Njemačka
|operator = RWE Power AG 
|pocetak izgradnje = 1969.
|prva kriticnost = 1974.
|spajanje na mrezu = 1974.
|pocetak rada = 25. kolovoza 1974.
|zavrsetak rada = 1976.
|status = trenutno zatvorena
|isporucitelj = 
|vrsta reaktora = [[PWR|Tlačni reaktor PWR]]
|aktivni reaktori = 1 x 1 255 [[vat|MW]], 1 x 1 300 MW
|izgradjeni reaktori = 1 x 1 255 [[vat|MW]], 1 x 1 300 MW
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori =
|planirani reaktori = 
|snaga = 2 555 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 15 306 [[vatsat|GWh]]
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 439 973 [[vatsat|GWh]] (do 2010.)
|website = www.rwe.com/web/cms/de/8/rwe
|website naziv = RWE Power AG 
|izvodjac = Siemens
|cijena = 
|trajanje licence = 2011.
}}
'''Nuklearna elektrana Biblis''' je [[nuklearna elektrana]] koja se nalazi u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj pokrajini [[Hessen]], u općini Biblis. Nuklearna elektrana Biblis ima dva [[nuklearni reaktor|nuklearna reaktora]]: Nuklearni reaktor Biblis A s izlaznom [[snaga|snagom]] 1 255 MW i Nuklearni reaktor Biblis B s izlaznom snagom 1 300 MW. Oba reaktora su [[PWR|tlačni reaktori PWR]]. Operator ove [[elektrana|elektrane]] je ''RWE Power AG'', sa središtem u [[Essen]]u. Nuklearni reaktor Biblis A je započeo s radom 16. srpnja 1974, dok je Nuklearni reaktor Biblis B započeo s radom 25. ožujka 1976. 

Najveći kvar u nuklearnoj elektrani se dogodio 17. prosinca 1987., koji je svrstan kao nepravilnost po [[INES ljestvica|INES ljestvici]] ili razina 1. Jedan radnik je predvidio da [[Nepovratni ventil|zaporni ventil]] nije zatvoren, čak ga je i dodatno otvorio. Rashladna [[voda]] iz primarnog kruga je u kratkom vremenu izašla u [[okoliš]]. Kako je rashladna voda izasla iz zaštitne zgrade (kontejnment), nije ni bilo povratnog signala o povećanoj [[radioaktivnost]]i (na dnu izljeva). O kvaru je javnost saznala tek godinu dana kasnije. 

U rujnu 2010., kod redovite izmjene [[nuklearno gorivo|nuklearnog goriva]] u Nuklearnom reaktoru Biblis A, otkrivena je nepravilnost u radu [[sigurnost|sigurnosnog]] sustava. Automatsko prebacivanje izvora [[električna energija|električne energije]], između nuklearnih reaktora Biblis A i Biblis B, je bilo u kvaru (slomljeno). Prethodni zahtjev njemačke Zelene stranke da se dodatno ugradi vanjski izvor električne energije, za slučaj [[Taljenje jezgre nuklearnog reaktora|taljenja jezgre nuklearnog reaktora]] i dodatnog [[hlađenje|hlađenja]], je bio službeno odbijen od njemačke vlade, što je moglo dovesti do nesagledivih posljedica. &lt;ref&gt; [http://www.taz.de/1/zukunft/umwelt/artikel/1/zwei-tickende-zeitbomben] &quot;Zwei tickende Zeitbomben&quot;, publisher = Die Tageszeitung, language = German, 2010.&lt;/ref&gt;

==Nezgode==

{|  
| [[INES ljestvica|INES]] nezgode&lt;ref&gt; [http://www.rwe.com/web/cms/mediablob/en/1365522/data/594840/4/rwe/responsibility/cr-reports/blob.xls] www.rwe.com&lt;/ref&gt; 
! 2011.
! 2010.
! 2009.
! 2008.
! 2007.
! 2006.
|- 
| INES 0 Biblis A
| 6
| 6
| 7
| 10
| 5
| 8
|- 
| INES 0 Biblis B
| 13
| 7
| 14
| 6
| 9
| 12
|- 
| INES 1 Biblis A
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 1
|- 
| INES 1 Biblis B
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|}

==Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 i zadnje 3 godinu poslije.

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, već je vrlo izvjesno da će trebati značajno uvoziti iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi. 

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu. &lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

===Antinuklearni prosvjedi===
14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i. &lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

==Slike==
{{commonscat|Biblis Nuclear Power Plant|Nuklearna elektrana Biblis}}
&lt;gallery perrow=2 widths=300&gt;
Image:2011.03.26 001.JPG|Nuklearna elektrana Biblis (Njemačka), reaktor A (desno) i reaktor B (lijevo).
Image:AKW Biblis 03.jpg|Zaštitna ograda na južnoj strani.
Image:AKW Biblis 04.jpg|Izljev vode iz [[rashladni toranj|rashladnih tornjeva]] u [[Rajna|rijeku Rajnu]] (reaktor A u pozadini)
Image:AKW Biblis 06.jpg|Nuklearna elektrana Biblis je smještena na [[Rajna|rijeci Rajni]]. Na desnoj strani se vide 2 [[rashladni toranj|rashladna tornja]] reaktora A. Ispred se vidi obala, gdje su iskrcani s [[brod]]a teški dijelovi, kao što su reaktorske posude i [[parna turbina|parne turbine]].
&lt;/gallery&gt;

==Izvori==
{{izvori}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Biblis]]</text>
      <sha1>9n0x6pqqscg1aph6d8wpwdgn99lzrzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Brokdorf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555247</id>
    <revision>
      <id>42717214</id>
      <parentid>41320125</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7565" sha1="7o9lmndm8n3xd1jc7tzsm95gtcpp26p" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Brokdorf 
|slika = Kernkraftwerk Brokdorf 2006 (cropped).jpg
|opis slike = Nuklearna elektrana Brokdorf
|zemlja = Njemačka
|operator = ''E.ON'' (80%) i ''Vattenfall Europe Nuclear Energy GmbH'' (20%) 
|pocetak izgradnje = 1975.
|prva kriticnost = 1986.
|spajanje na mrezu = 1986.
|pocetak rada = 14. listopada 1986.
|zavrsetak rada = 
|status = u normalnom radu
|isporucitelj = 
|vrsta reaktora = [[PWR|Tlačni reaktor PWR]]
|aktivni reaktori = 1 x 1 440 [[vat|MW]]
|izgradjeni reaktori = 1 x 1 440 [[vat|MW]]
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori =
|planirani reaktori = 
|snaga = 1 440 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 11 459 [[vatsat|GWh]]
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 197 402 [[vatsat|GWh]] (do 2010.)
|website = www.eon-kernkraft.com/pages/ekk_de/Standorte/Brokdorf
|website naziv = E.ON - Kernkraft 
|izvodjac = Siemens
|cijena = 
|trajanje licence = 2021.
}}
'''Nuklearna elektrana Brokdorf''' ([[Njemački jezik|njem]].: ''Kernkraftwerk Brokdorf ili KBR'') je [[nuklearna elektrana]] koja se nalazi u općini Brokdorf, okrugu Steinburg, u najsjevernijoj [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj pokrajini [[Schleswig-Holstein]]. Počela je s radom u listopadu 1986. kao zajedničko ulaganje, jedno od prvih te vrste, izmedu tvrtki ''PreussenElektra'' i ''Hamburgische Electricitäts-Werke'' (HEW). Za vrijeme gradnje dogodili su se jedni od najžešćih antinuklearnih prosvjeda protiv atomskih centrala krajem 1970-tih i početkom 1980-tih. Vlasnici te nuklearne elektrane su ''E.ON'' (80%) i ''Vattenfall Europe Nuclear Energy GmbH'' (20%). 

Nuklearna elektrana Brokdorf ima jedan [[PWR|tlakovodni nuklearni reaktor PWR]], koji koristi [[obogaćeni uranij]] s postotkom [[radioaktivnost|radioaktivnog]] [[uranij]]a-235 od 1,9%, 2,5% i 3,5%. Osim toga, ova [[elektrana]] koristi i [[nuklearno gorivo|MOX nuklearno gorivo]], koje koristi [[plutonij]] iz [[Nuklearno oružje|nuklearnog oružja]]. Jezgra [[nuklearni reaktor|nuklearnog reaktora]] Nuklearne elektrane Brokdorf sadrži 193 nuklearnih gorivnih elemenata, ukupne težine 103 [[tona|tone]]. Nuklearni reaktor stvara [[toplina|toplinu]] [[snaga|snage]] 3 765 [[vat|MW]], dok se na izlazu iz [[električni generator|električnog generatora]] stvara [[električna struja]] snage 1 440 MW. Nuklearni reaktor spada u [[Nuklearni reaktori III. generacije|nuklearne reaktore III. generacije]], i kao takav spada u sami [[tehnologija|tehnološki]] vrh nuklearne tehnologije. Zatvaranje Nuklearne elektrane Brokdorf se očekuje 2021. &lt;ref&gt;[http://www.dw-world.de/popups/popup_printcontent/0,,2306337,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301060127/http://www.dw-world.de/popups/popup_printcontent/0%2C%2C2306337%2C00.html |date=2008-03-01 }} &quot;Nuclear Power in Germany: A Chronology&quot;&lt;/ref&gt;

==Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 te zadnje 3 godinu poslije.

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, nego je vrlo izvjesno da će trebati uvoziti značajne količine električne energije iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi. 

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu. &lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

===Antinuklearni prosvjedi===
Dana 14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i. &lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

==Slike==
&lt;gallery perrow=2 widths=300&gt;
Image:AKW Brokdorf.jpg|Nuklearna elektrana Brokdorf, pogled iz zraka.
Image:Kernkraftwerk Brokdorf 2.jpg|Nuklearna elektrana Brokdorf, pogled iz zraka.
Image:Luftaufnahmen Nordseekueste 2012-05-by-RaBoe-434.jpg|Nuklearna elektrana Brokdorf, pogled iz zraka.
Image:KKW Brokdorf Dec-2008 SL271805.JPG|Nuklearna elektrana Brokdorf 2008.
&lt;/gallery&gt;

{{commonscat|Brokdorf Nuclear Power Plant|Nuklearna elektrana Brokdorf}}

==Izvori==
{{izvori}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Brokdorf]]</text>
      <sha1>7o9lmndm8n3xd1jc7tzsm95gtcpp26p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Brunsbüttel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555248</id>
    <revision>
      <id>42717215</id>
      <parentid>41074506</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6253" sha1="rr6lurl0kr83rlf3722hzhglto33ewr" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Brunsbüttel 
|slika = Kernkraftwerk Brunsbüttel - Landseite.jpg
|opis slike = '''Nuklearna elektrana Brunsbüttel'''
|zemlja = Njemačka
|operator = KKW Brunsbüttel
|pocetak izgradnje = 1969.
|prva kriticnost = 1976.
|spajanje na mrezu = 1976.
|pocetak rada = 13. srpnja 1976.
|zavrsetak rada = 1976.
|status = zatvorena 2007.
|isporucitelj = [[Siemens AG|Siemens]]
|vrsta reaktora = [[Kipući reaktor|Kipući reaktor BWR]]
|aktivni reaktori = 
|izgradjeni reaktori = 1 x 806 [[vat|MW]]
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori = 
|planirani reaktori = 
|snaga = 806 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 117 883 [[vatsat|GWh]] (do 2007.)
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 406 418 [[vatsat|GWh]] (do 2008.)
|website = 
|website naziv = 
|izvodjac = 
|cijena = 
|trajanje licence = 2007.
}}
'''Nuklearna elektrana Brunsbüttel''' je [[nuklearna elektrana]] u gradu Brunsbüttelu, u najsjevernijoj [[Njemačka|njemačkoj]] pokrajini [[Schleswig-Holstein]], u blizini Hamburga. Operateri ove elektrane su [[tvrtka]] ''Vattenfall'' (67%) i ''E.ON'' (33%). Nuklearna elektrana Brunsbüttel je započela s radom 1976. i ima instaliranu [[snaga|snagu]] od 806 [[vat|MW]]. [[Nuklearni reaktor]] je [[kipući reaktor|kipući reaktor BWR]], sličan kao što je u [[Nuklearna elektrana Fukushima 1|Nuklearnoj elektrani Fukushima]], a ugašen je i ne radi od 2007. &lt;ref&gt;
[http://www.world-nuclear-news.org/C-Vattenfall_looks_at_German_reactor_options-1102117.html] &quot;Vattenfall looks at German reactor options&quot;, 
work= World Nuclear News, 2011.&lt;/ref&gt;

==Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 te zadnje 3 godinu poslije. 

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, nego je vrlo izvjesno da će trebati uvoziti značajne količine električne energije iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi. 

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu. &lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

===Antinuklearni prosvjedi===
Dana 14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i. &lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

==Slike==
&lt;gallery perrow=2 widths=300&gt;
Image:Kkw brunsbüttel blauhimmel und windrad.JPG|Nuklearna elektrana Brunsbüttel.
Image:Kernkraftwerk Brunsbüttel 2.jpg|Pogled iz zraka na Nuklearnu elektranu Brunsbüttel.
Image:Kernkraftwerk Brunsbüttel.jpg|Pogled iz zraka na Nuklearnu elektranu Brunsbüttel.
Image:KKW Brunsbüttel.jpg|Nuklearna elektrana Brunsbüttel.
&lt;/gallery&gt;

==Izvori==
{{izvori}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Brunsbüttel]]</text>
      <sha1>rr6lurl0kr83rlf3722hzhglto33ewr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Emsland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555250</id>
    <revision>
      <id>42717216</id>
      <parentid>42643025</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7518" sha1="l7j5v2ommr6mbv9im79vm44ozqhzfli" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Emsland  
|slika = Kkw ems pano2.jpg
|opis slike = '''Nuklearna elektrana Emsland'''
|zemlja = Njemačka
|operator = KKW Lippe-Ems
|pocetak izgradnje = 10. kolovoza 1982.
|prva kriticnost = 1988.
|spajanje na mrezu = 1988.
|pocetak rada = 20. lipnja 1988.
|zavrsetak rada = 1988.
|status = u normalnom radu
|isporucitelj = [[Siemens AG|Siemens]]
|vrsta reaktora = [[PWR|Tlačni reaktor PWR]]
|aktivni reaktori = 1 x 1 363 [[vat|MW]]
|izgradjeni reaktori = 1 x 1 363 [[vat|MW]]
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori = 
|planirani reaktori = 
|snaga = 1 363 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 11 148 [[vatsat|GWh]] 
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 198 829 [[vatsat|GWh]] (do 2008.)
|website = www.rwe.com/web/cms/de/8/rwe
|website naziv = rwe.com
|izvodjac = 
|cijena = 
|trajanje licence = 2021.
}}
'''Nuklearna elektrana Emsland''' je [[nuklearna elektrana]] u okrugu Emsland, u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj pokrajini [[Donja Saska]]. U blizini se nalazi '''Nuklearna elektrana Lingen''', koja je zatvorena. Jedan [[nuklearni reaktor]] ([[PWR|tlačni reaktor PWR]]) ima 193 nuklearna gorivna elementa ili ukupno 103 [[tona|tone]] [[nuklearno gorivo|nuklearnog goriva]]. Operator Nuklearne elektrane Emsland je tvrtka ''RWE Power AG''. On se smatra najsigurnijim nuklearnim reaktorom u Njemačkoj, iako je i on imao čitav niz [[INES ljestvica|nezgoda]] i kvarova, što se vidi iz donje tablice:

{|   
! [[INES ljestvica]] &lt;ref&gt;http://www.rwe.com/web/cms/mediablob/en/1365522/data/594840/4/rwe/responsibility/cr-reports/blob.xls&lt;/ref&gt;
! 2011
! 2010
! 2009
! 2008
! 2007
! 2006
|- 
| INES 0 
| 2
| 5
| 8
| 1
| 9
| 7
|- 
| INES 1 
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
|}

== Tehnički podaci o nuklearnom reaktoru ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Nuklearni reaktor &lt;ref&gt;[http://pris.iaea.org/public/ Power Reactor Information System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516095125/http://pris.iaea.org/public/ |date=2012-05-16 }} der Internationale Atomenergieorganisation (IAEO)]: [http://pris.iaea.org/Public/CountryStatistics/CountryDetails.aspx?current=DE „Germany, Federal Republic of: Nuclear Power Reactors“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303003155/http://pris.iaea.org/Public/CountryStatistics/CountryDetails.aspx?current=DE |date=2012-03-03 }} (englisch)&lt;/ref&gt;
! Vrsta reaktora
! Nazivna&lt;br /&gt;snaga
! Maksimalna&lt;br /&gt;snaga
! Gradnja&lt;br /&gt;započela
! Spojen na&lt;br /&gt;elektroenergetski&lt;br /&gt;sustav
! Prisutan na&lt;br /&gt;tržištu
! Zatvaranje
|-
| Emsland (KKE)
| [[PWR|tlačni reaktor PWR]]
| align=&quot;right&quot; | 1 329&amp;nbsp;[[vat|MW]]
| align=&quot;right&quot; | 1 400&amp;nbsp;MW
| align=&quot;right&quot; | 10. kolovoza 1982.
| align=&quot;right&quot; | 19. travnja 1988.
| align=&quot;right&quot; | 20. lipnja 1988.
| align=&quot;right&quot; | (2021.) &lt;ref&gt;tagesschau.de: [https://web.archive.org/web/20110824084444/http://www.tagesschau.de/inland/atomausstieg176.html Regierung beschließt Atomausstieg]&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022. ==
[[Datoteka:Kernkraftwerk Emsland 2010-1.JPG|mini|lijevo|300px|Model Nuklearne elektrane Emsland.]]
[[Datoteka:Kühlturm AKW Lingen.jpg|mini|lijevo|300px|[[Rashladni toranj]] visok 152 metra.]]
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 te zadnje 3 godinu poslije. 

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, nego je vrlo izvjesno da će trebati uvoziti značajne količine električne energije iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi. 

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu. &lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

=== Antinuklearni prosvjedi ===
Dana 14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i. &lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

{{Commonscat|Emsland Nuclear Power Plant}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Emsland]]</text>
      <sha1>l7j5v2ommr6mbv9im79vm44ozqhzfli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555251</id>
    <revision>
      <id>42717217</id>
      <parentid>41074511</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8131" sha1="3rqvwszirtwvetd72kymapgedv0qwj1" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld  
|slika = Kernkraftwerk Grafenrheinfeld 1.jpg
|opis slike = Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld: s lijeve i desne strane se vide 2 [[rashladni toranj|rashladna tornja]], a u sredini je [[PWR|tlačni reaktor PWR]].
|zemlja = Njemačka
|operator = E.ON
|pocetak izgradnje = 1. siječnja 1975.
|prva kriticnost = 1981.
|spajanje na mrezu = 1982.
|pocetak rada = 21. prosinca 1981.
|zavrsetak rada = 1988.
|status = u normalnom radu
|isporucitelj = [[Siemens AG|Siemens]]
|vrsta reaktora = [[PWR|Tlačni reaktor PWR]]
|aktivni reaktori = 1 x 1 345 [[vat|MW]]
|izgradjeni reaktori = 1 x 1 345 [[vat|MW]]
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori = 
|planirani reaktori = 
|snaga = 1 345 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 9 425 [[vatsat|GWh]] 
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 235 027 [[vatsat|GWh]] (do 2006.)
|website = www.eon-kernkraft.com/pages/ekk_de/Standorte/Grafenrheinfeld
|website naziv = eon-kernkraft.com
|izvodjac = [[Siemens AG|Siemens]]
|cijena = 
|trajanje licence = 2021.
}}
'''Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld''' ([[Njemački jezik|njem]]. ''Kernkraftwerk Grafenrheinfeld'', ili ''KKG'') je [[nuklearna elektrana]] smještena na rijeci [[Rajna|Rajni]], u blizini mjesta Grafenrheinfeld, u općini Schweinfurt ([[njemačka]] savezna pokrajina [[Bavarska]]). Gradnja elektrane je trajala od 1975. do 1981., a cijena radova je iznosila oko 2,5 milijarde [[Njemačka marka|njemačkih maraka]]. Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld ima samo jedan [[nuklearni reaktor]] i to [[PWR|tlačni reaktor PWR]], s izlaznom [[snaga|snagom]] na [[elektroenergetski sustav]] od 1 345 [[vat|MW]], koji je svoju prvu kritičnost postigao 9. prosinca 1981. Operator ove elektrane je ''E.ON'' sa sjedištem u [[Hanover]]u. U nuklearnoj elektrani se vide dva [[rashladni toranj|rashladna tornja]] visine 143 [[metar|metra]]. Unutar elektrane nalazi se i privremeno odlagalište za potrošeno [[nuklearno gorivo]] (Njemačka nema stalno odlagalište [[radioaktivni otpad|radioaktivnog otpada]] u kojem bi se uskladištilo za milijun godina). Prema planu Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld bi se trebala zatvoriti 2015. 

Tehnički podaci za Nuklearni reaktor Grafenrheinfeld:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Nuklearni reaktor &lt;ref&gt;[http://pris.iaea.org/public/ Power Reactor Information System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516095125/http://pris.iaea.org/public/ |date=2012-05-16 }} der Internationale Atomenergieorganisation (IAEO)]: [http://pris.iaea.org/Public/CountryStatistics/CountryDetails.aspx?current=DE „Germany, Federal Republic of: Nuclear Power Reactors“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303003155/http://pris.iaea.org/Public/CountryStatistics/CountryDetails.aspx?current=DE |date=2012-03-03 }} (englisch)&lt;/ref&gt;
! Vrsta reaktora
! Nazivna&lt;br /&gt;snaga
! Maksimalna&lt;br /&gt;snaga
! Gradnja&lt;br /&gt;započela
! Spojen na&lt;br /&gt;elektroenergetski&lt;br /&gt;sustav
! Prisutan na&lt;br /&gt;tržištu
! Zatvaranje
|-
| Grafenrheinfeld (KKG)
| [[PWR|tlačni reaktor PWR]]
| align=&quot;right&quot; | 1 275&amp;nbsp;[[vat|MW]]
| align=&quot;right&quot; | 1 345&amp;nbsp;MW
| align=&quot;right&quot; | 1. siječnja 1975.
| align=&quot;right&quot; | 30. prosinca 1981.
| align=&quot;right&quot; | 17. lipnja 1982.
| align=&quot;right&quot; | (planirano  2015.) 
|-
|}

==Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 te zadnje 3 godinu poslije. 

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, nego je vrlo izvjesno da će trebati uvoziti značajne količine električne energije iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi. 

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu. &lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

===Antinuklearni prosvjedi===
Dana 14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i. &lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

==Slike==
{{commonscat|Kernkraftwerk Grafenrheinfeld|Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld}}
&lt;gallery perrow=2 widths=300&gt;
Image:Kernkraftwerk Grafenrheinfeld 16.jpg|Privremeno odlagalište za potrošeno [[nuklearno gorivo]].
Image:Messmast1.jpg|Toranj za mjerenje [[meteorologija|meteoroloških]] prilika i [[ionizirajuće zračenje]]. 
Image:Nuclear plant at Grafenrheinfeld reworked.jpg|Ulaz u Nuklearnu elektranu Grafenrheinfeld.
Image:Kernkraftwerk Grafenrheinfeld 6.jpg|Nuklearna elektrana Grafenrheinfeld iz blizine.
&lt;/gallery&gt;

==Izvori==
{{izvori}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Grafenrheinfeld]]</text>
      <sha1>3rqvwszirtwvetd72kymapgedv0qwj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Grohnde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555263</id>
    <revision>
      <id>42717218</id>
      <parentid>41074513</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6853" sha1="q6ex13wq7krnr12weulva8uapynzbns" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Grohnde  
|slika = KKW Grohnde.jpg
|opis slike = '''Nuklearna elektrana Grohnde'''
|zemlja = Njemačka
|operator = GKKG Grohnde
|pocetak izgradnje = 1975.
|prva kriticnost = 1984.
|spajanje na mrezu = 1984.
|pocetak rada = 4. rujna 1984.
|zavrsetak rada = 1. veljače 1985.
|status = u normalnom radu
|isporucitelj = 
|vrsta reaktora = [[PWR|Tlačni reaktor PWR]]
|aktivni reaktori = 1 x 1 430 [[vat|MW]]
|izgradjeni reaktori = 1 x 1 430 [[vat|MW]]
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori = 
|planirani reaktori = 
|snaga = 1 430 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 10 996 [[vatsat|GWh]] 
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 235 649 [[vatsat|GWh]] (do 2007.)
|website = www.eon-kernkraft.com/pages/ekk_de/Standorte/Grohnde
|website naziv = eon-kernkraft.com
|izvodjac = 
|cijena = 
|trajanje licence = 2021.
}}
'''Nuklearna elektrana Grohnde''' je [[nuklearna elektrana]] u općini Hamelin-Pyrmont, u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj pokrajini [[Donja Saska|Donjoj Saskoj]]. Ima jedan [[nuklearni reaktor]] [[snaga|snage]] 1 430 [[vat|MW]], s 193 nuklearna gorivna elementa, a koristi kao [[nuklearno gorivo]] i [[obogaćeni uranij]] i MOX gorivo (koristi [[plutonij]] iz [[nuklearno oružje|nuklearnog oružja]]). U godinama 1985., 1986., 1987., 1989., 1990. i 1998. nuklearni reaktor je proizvodio najviše [[električna energija|električne energije]] u svijetu od svih reaktora. Nuklearni reaktor je [[PWR|tlačni reaktor PWR]] koji ima 4 rashladna sustava, koji se nalaze pod visokim [[tlak]]om. U krugu od 10 [[kilometar]]a oko Nuklearne elektrane Grohnde živi oko 80 000 [[stanovnik]]a. Najbliži gradovi u okolici su [[Hannover]] (50 km udaljen), [[Hildesheim]] (35 km), [[Paderborn]] (55 km) i [[Bielefeld]] (60 km). Nuklearna elektrana Grohnde koristi rashladnu vodu iz rijeke [[Weser]].

== Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022. ==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 te zadnje 3 godinu poslije. 

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, nego je vrlo izvjesno da će trebati uvoziti značajne količine električne energije iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi. 

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu.&lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

=== Antinuklearni prosvjedi ===
Dana 14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i.&lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

== Galerija ==
&lt;gallery perrow=2 widths=300&gt;
Datoteka:DE KKW Grohnde.jpg|Nuklearna elektrana Grohnde koristi rashladnu vodu iz rijeke [[Weser]]. Selo Grohnde se vidi na desnoj strani slike.
Datoteka:Upper Weser Valley with the Grohnde nuclear power plant.JPG|U krugu od 10 kilometara oko Nuklearne elektrane Grohnde živi oko 80 000 stanovnika. Na poljima žute boje uzgaja se [[uljana repica]]. 
Datoteka:AKW Grohnde unter Volldampf.jpg|Dva [[rashladni toranj|rashladna tornja]] u Nuklearnoj elektrani Grohnde.
Datoteka:Grohnde Demo 15 Januar a.jpg|Antinuklearni prosvjedi ispred Nuklearne elektrane Grohnde.
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

{{Commonscat|Grohnde nuclear power plant}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Grohnde]]
[[Kategorija:Donja Saksonija]]</text>
      <sha1>q6ex13wq7krnr12weulva8uapynzbns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Gundremmingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555287</id>
    <revision>
      <id>42717219</id>
      <parentid>42463006</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18045" sha1="lup2e1grye6v8grsgly2unu0azy5mef" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Gundremmingen 
|slika = Gundremmingen Nuclear Power Plant.jpg
|opis slike = Nuklearna elektrana Gundremmingen: reaktor A (lijevo ispred), reaktori B i C (desno), te rashladni tornjevi (u pozadini).
|zemlja = Njemačka
|operator = ''Kernkraftwerk Gundremmingen GmbH'' 
|pocetak izgradnje = 1962.
|prva kriticnost = 1966.
|spajanje na mrezu = 1967.
|pocetak rada = 12. travnja 1967.
|zavrsetak rada = 1984.
|status = u normalnom radu
|isporucitelj = 
|vrsta reaktora = [[kipući reaktor|kipući reaktor BWR]]
|aktivni reaktori = 2 x 1 344 MW [[vat|MW]]
|izgradjeni reaktori = 1 x 250 MW [[vat|MW]] + 2 x 1 344 MW [[vat|MW]]
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori = 1 x 250 MW
|planirani reaktori = 
|snaga = 2 688 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 20 629 [[vatsat|GWh]]
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 403 092 [[vatsat|GWh]] (do 2007.)
|website = www.kkw-gundremmingen.de/
|website naziv = kkw-gundremmingen.de 
|izvodjac = Siemens
|cijena = 
|trajanje licence = 2021.
}}
'''Nuklearna elektrana Gundremmingen''' je najveća [[nuklearna elektrana]] u [[Njemačka|Njemačkoj]], s instaliranom [[snaga|snagom]] od 2 688 [[vat|MW]]. Smještena je u mjestu Gundremmingen, u okrugu Günzburg (njemačka savezna pokrajina [[Bavarska]]). Operator elektrane je tvrtka ''Kernkraftwerk Gundremmingen GmbH'', koja je udruženje tvrtki ''RWE Power AG'' iz [[Essen]]a (75%) i ''E.ON Kernkraft GmbH'' iz [[Hannover]]a (25%). Trenutno su dva nuklearna reaktora u pogonu, [[nuklearni reaktor]]i Gundremmingen B i C. Nuklearni reaktor Gundremmingen A je zatvoren zbog nesreće (razina 2 po [[INES ljestvica|INES ljestvici]]) koja se dogodila 1977. Nuklearna elektrana Gundremmingen isporučuje oko 30% potreba savezne pokrajine Bavarske za [[električna energija|električnom energijom]].

==Tehnički podaci==
Nuklearna elektrana Gundremmingen ima ukupno 3 nuklearna reaktora:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70%;&quot;
|- 
! style=&quot;width=21%; background:#CFCFCF;&quot;| Nuklearni reaktor &lt;ref&gt;[http://www.iaea.org/programmes/a2/] &quot;Power Reactor Information System of the International Atomic Energy Agency - IAEA]&quot;: [http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.powrea.htm?country=DE&amp;sort=&amp;sortlong=Alphabetic &quot;Germany, Federal Republic of: Nuclear Power Reactors&quot;]&lt;/ref&gt;
! style=&quot;width=22%; background:#CFCFCF;&quot;| Vrsta reaktora
! style=&quot;width=08%; background:#CFCFCF;&quot;| Nazivna&lt;br /&gt;snaga
! style=&quot;width=08%; background:#CFCFCF;&quot;| Maksimalna&lt;br /&gt;snaga
! style=&quot;width=10%; background:#CFCFCF;&quot;| Gradnja&lt;br /&gt;započela
! style=&quot;width=11%; background:#CFCFCF;&quot;| Spojen na&lt;br /&gt;elektroenergetski&lt;br /&gt;sustav
! style=&quot;width=11%; background:#CFCFCF;&quot;| Prisutan na&lt;br /&gt;tržištu
! style=&quot;width=15%; background:#CFCFCF;&quot;| Zatvaranje
|-
| Gundremmingen A 
| [[kipući reaktor|kipući reaktor BWR]]
| align=&quot;right&quot; | 237&amp;nbsp;[[vat|MW]]
| align=&quot;right&quot; | 250&amp;nbsp;MW
| align=&quot;right&quot; | 12. prosinca 1962.
| align=&quot;right&quot; | 1. prosinca 1966.
| align=&quot;right&quot; | 12. travnja 1967.
| align=&quot;right&quot; | 13. siječnja 1977.
|-
| Gundremmingen B 
| kipući reaktor BWR
| align=&quot;right&quot; | 1284&amp;nbsp;MW
| align=&quot;right&quot; | 1344&amp;nbsp;MW
| align=&quot;right&quot; | 20. srpnja 1976.
| align=&quot;right&quot; | 16. ožujka 1984.
| align=&quot;right&quot; | 19. srpnja 1984.
| align=&quot;right&quot; | procjena 2021.
|-
| Gundremmingen C 
| kipući reaktor BWR
| align=&quot;right&quot; | 1288&amp;nbsp;MW
| align=&quot;right&quot; | 1344&amp;nbsp;MW
| align=&quot;right&quot; | 20. srpnja 1976.
| align=&quot;right&quot; | 2. prosinca 1984.
| align=&quot;right&quot; | 18. siječnja 1985.
| align=&quot;right&quot; | procjena 2021.
|-
|}

==Nuklearni reaktor Gundremmingen A==
[[Datoteka:Turbinenläufer Gundremmingen A.jpg|mini|desno|290px|[[Parna turbina]] koja je koristila [[para|pregrijanu paru]] iz Nuklearnog reaktora Gundremmingen A.]]
[[Datoteka:Gundremmingen blockA.JPG|mini|desno|290px|Ugašeni Nuklearni reaktor Gundremmingen A.]]
Nuklearni reaktor Gundremmingen A je bio [[kipući reaktor|kipući reaktor BWR]], s izlaznom [[snaga|snagom]] od 237 [[vatsat|MW]] i to je bio prvi veći ugrađeni [[nuklearni reaktor]] u Njemačkoj. Bio je u radu od 1966. do 1977., i za to vrijeme je proizveo 13 800 [[vatsat|GWh]] električne energije.

Početni plan je bio da se [[nuklearna elektrana]] gradi u mjestu Bertoldsheim (između Donauwörtha i Neuburga an der Donau), ali je grad [[Nürnberg]] uložio prigovor jer se na tom mjestu koristi [[pitka voda]] iz ušća [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] Lech. Promjena plana je ubrzo usvojena i gradnja je preseljena oko 50 [[kilometar]]a uzvodno u mjesto Gundremmingen. 1975. se dogodila [[INES ljestvica|nesreća]] u kojoj su poginula dva radnika zbog [[Ionizirajuće zračenje|ionizirajućeg zračenja]] [[radioaktivnost|radioaktivne]] [[para|pare]].&lt;ref&gt;Joachim Radkau: ''Aufstieg und Krise der deutschen Atomwirtschaft 1945–1975'', Hamburg, 1983. (German)&lt;/ref&gt;

13. siječnja 1977. se dogodila nezgoda (razina 2 po [[INES ljestvica|INES ljestvici]]) koja se uvjetovala zatvaranje Nuklearnog reaktora Gundremmingen A. Za vrijeme hladnog i vlažnog vremena, dvije linije na [[elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]] su doživjele [[kratki spoj]]. Kao posljedica je sljedilo brzo gašenje nuklearnog reaktora, što je dovelo do ljudske pogreške. Za 10 minuta razina rashladne vode je narasla do 3 metra unutar zaštitne zgrade reaktora, a imala je temperaturu oko 80 [[Celzijev stupanj|ºC]]. Zbog greške je pušteno previše dodatne rashladne vode, koja se koristi za hlađenje reaktora u slučaju nužde, kako bi se mogao ugasiti. Kroz [[ventil za ograničavanje tlaka]] je izašlo između 200 do 400 [[Kubični metar|m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;]] (procjene su različite) radioaktivne rashladne vode u zaštitnu zgradu (kontejment). Ta voda, a ujedno i [[plin]]ovi su ispušteni kasnije u [[okoliš]].&lt;ref&gt;[http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-41406223.html] &quot;Atom-Unfall: Pfad Verlassen,&quot; ''Der Spiegel'', 1975.,(German)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gundremmingen (KRB) Nuclear Power Plant - Annual Report 1975,&quot; Commission of the European Communities. Directorate-General for Scientific and Technical Information and Information Management - Science, ''Euro abstracts: Euratom and EEC research'', Volume 15 (1977) [http://books.google.com/books?lr=&amp;client=firefox-a&amp;cd=12&amp;id=yzkkAQAAIAAJ&amp;dq=Gundremmingen+1975+steam&amp;q=two+fitters#search_anchor p. 256].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F50B17FD3E55157493C3AB178AD95F418785F9&amp;scp=1&amp;sq=Gundremmingen&amp;st=cse] &quot;2 Germans Killed in Nuclear Plant: Their Deaths, Due to Steam, Result in Promises of Tighter Safety Rules,&quot; ''New York Times,'' 1975.&lt;/ref&gt;

To je bila prva veća nuklearna nesreća u Njemačkoj, pa je politička odluka bila da se kod popravka Nuklearnog reaktora Gundremmingen A ugradi i moderniji sustav kontrole i zaštite nuklearnog reaktora. Kako je popravak trebao biti vrlo skup (oko 180 milijuna [[Njemačka marka|njemačkih maraka]]), a u to vrijeme su se gradili nuklearni reaktori Gundremmingen B i C, operatori su odlučili da zatvore Nuklearni reaktor Gundremmingen A. [[Čelik|Čelična]] [[konstrukcija]] koja je doživjela radioaktivno zagađenje je smještena u zaštitne spremnike i odnešena u privremeno skladište [[radioaktivni otpad|radioaktivnog otpada]] u Mitterteichu.

1983. je donesena politička odluka da se Nuklearni reaktor Gundremmingen A potpuno rastavi, a kako je to bilo vrlo skupo i zahtjevno, rastavljanje se protegnulo do 2005. Prema procjeni operatora, stvorilo se oko 10 000 [[tona]] [[otpad]]a, od kojeg je 86% ponovno iskorišteno, a ostalih 14% je spremljeno u odlagalište radioaktivnog otpada. Dozvola za rastavljanje je sadržavala i ispuštanje radioaktivnih plinova kroz [[dimnjak]] i to: maksimalno 50 [[Bekerel|MBq]] godišnje za plinovite [[radionuklid]]e s [[Vrijeme poluraspada|vremenom poluraspada]] većim od 8 dana (bez [[jod]]a-131), 0,5 MBq za jod-131 i 100 000 MBq za [[tricij]].&lt;ref&gt;Deutsches Atomforum e.V., [http://www.kernenergie.de/kernenergie/documentpool/Service/544annual_report2005.pdf]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &quot;Annual Report 2005: Nuclear Power in Germany&quot;, p. 61 (pdf).&lt;/ref&gt;

==Nuklearni reaktori Gundremmingen B i C==
Nuklearni reaktori Gundremmingen B i C su jednake [[konstrukcija|konstrukcije]] kao Nuklearni reaktor Gundremmingen A. Svaki kipući reaktor BWR ima svoju zaštitnu zgradu i svoj 160 [[metar]]a visok [[rashladni toranj]], ali dijele zajednički [[dimnjak]] visok 170 metara. Gradnja ova dva nuklearna reaktora je započela 20. srpnja 1976. Nuklearni reaktor Gundremmingen B je završen 9. ožujka 1984., dok je Nuklearni reaktor Gundremmingen C završen 26. listopada 1984. Svaki reaktor ima u početku 136 tona [[nuklearno gorivo|nuklearnog goriva]], a [[nuklearni gorivni ciklus]] traje 5 godina, što znači da se [[težina]] nuklearnog goriva smanji za petinu svake godine. Rashladna [[voda]] se dovodi iz obližne rijeke kroz [[Kanal (građevina)|kanal]] dug 1,4 [[kilometar]]a i isparava u rashladnim tornjevima (0,7 [[Kubični metar|m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;]] u [[sekunda|sekundi]]). Dio rashladne vode se vraća podzemnim [[cijev]]ima.&lt;ref&gt;R. Ettemeyer: ''Das Kernkraftwerk und sein Einfluss auf die Umgebung - gezeigt am Beispiel Gundremmingen'', Günzburg, 1986. (German)&lt;/ref&gt;

[[Kipući reaktor]] ili reaktor s ključajućom vodom ([[Engleski jezik|eng]]. ''Boiling Water Reactor'' - BWR) ima rashladno sredstvo na nižem [[tlak]]u (70 [[Bar (jedinica)|bar]]) od [[PWR|tlačnog reaktora PWR]], što omogućava ključanje vode unutar reaktorske posude tako da [[para]], nakon prolaska kroz separatore vlage i sušionike pare, direktno odlazi u [[parna turbina|parnu turbinu]]. S obzirom da para nastaje u nuklearnom reaktoru, sekundarni krug i parogeneratori nisu potrebni. Svaki reaktor ima 784 nuklearnih gorivnim elemenata, a svaki nuklearni gorivni element sadrži 174 kilograma [[obogaćeni uranij|obogaćenog uranija]]. Nazivna [[snaga]] svakog reaktora je 1 300 [[vat|MW]], dok se maksimalno koristi 1 344 MW (u rujnu 1999. su radili sa snagom od 1 450 MW). Planira se reguliranje izlazne snage, kako bi se za vikende potrošnja [[električna energija|električne energije]] mogla smanjiti.

1995. se prvi put počelo koristiti MOX [[nuklearno gorivo]], koje ima dio [[plutonij]]a iz [[Nuklearno oružje|nuklearnog oružja]]. Od tada počinju pojačani antinuklearni protesti, a operator se obavezao na sigurno gašenje reaktora za vrijeme normalnog rada i u svakom nuklearnom gorivnom ciklusu je potrebno izvjestiti javnost o reaktivnosti jezgre nuklearnih reaktora (njemački [[sigurnost|sigurnosni]] propis KTA 3104). Mjerenja 2004. su pokazala da je zrak u okolišu nuklearne elektrane zagađen s 3 [[Bekerel|TBq]], a voda s 5 TBq. Zatvaranje bi trebalo biti 2016. za Nuklearni reaktor Gundremmingen B, odnosno 2017. za Nuklearni reaktor Gundremmingen C, ukoliko se ne produlji radna dozvola do 2021.&lt;ref&gt;Federal Ministry for Environment, Nature Conservation and Nuclear Safety.&lt;/ref&gt;

===Privremeno odlaganje istrošenog nuklearnog goriva=== 
[[Datoteka:KKW Gundremmingen Zwischenlager.jpg|mini|desno|290px|Privremeno odlagalište istrošenog nuklearnog goriva (bijela zgrada u prednjem dijelu slike).]]
Privremeno odlagalište istrošenog [[nuklearno gorivo|nuklearnog goriva]] je započelo s radom 2006., a sadrži preko 2 250 [[tona]] [[radioaktivni otpad|radioaktivnog otpada]]. Cijena koštanja je bila oko 30 milijuna [[euro|eura]]. Zgrada je duga 104 metra, 38 [[metar]]a široka i 18 metara visoka, a sadrži 192 spremnika za istrošeno nuklearno gorivo. Da bi se smanjilo [[ionizirajuće zračenje]], zgrada ima dvoje [[vrata]] koja su teška svaka 50 [[tona]] i debele [[beton]]ske zidove (850&amp;nbsp;mm debeli zidovi su ipak tanji od [[Nuklearna elektrana Brokdorf|Nuklearne elektrane Brokdorf]], čiji su zidovi debeli 1 200 [[metar|mm]]). [[Krov]] koji ima debljinu 550&amp;nbsp;mm je isto dosta tanji od Nuklearne elektrane Brokdorf, čiji je krov debljine 1 300&amp;nbsp;mm. [[Ekologija|Ekološke]] udruge prigovaraju da bi to odlagalište istrošenog nuklearnog goriva moglo biti i stalno, budući da nigdje u svijetu ne postoji stalno odlagalište istrošenog nuklearnog goriva, a [[SAD]] je čak i odustao od gradnje stalnog odlagališta radioaktivnog otpada u planinama Yucca (stalnog odlagalište je potrebno za milijun godina?).&lt;ref&gt;&quot;Zwischenlager/Transporte,&quot; Deutsches Atomforum e. V.: ''Kernenergie - Aktuell 2007'', 2007. (German)&lt;/ref&gt;

==Kvarovi== 
Rano ujutro 6. siječnja 2008. Nuklearni reaktor Gundremmingen B je ugašen zbog mjera opreza. Razlog je jedna od niskotlačnih [[parna turbina|parnih turbina]], koja je smanjila izlaznu [[snaga|snagu]] za 3% (40 [[vat|MW]]). Uzrok je bio jedan nepravilan [[zavareni spoj]] na [[cijev]]ima, kroz koji se [[para|pregrijana para]] kondenzirala, bez prolaska kroz rotor [[turbina|turbine]]. Da bi se kvar popravio, reaktor je ugašen i zavareni spoj je popravljen za 2 dana, a reaktor je ponovno proradio 12. siječnja 2008.

2007. je bilo 9 nezgoda (5 nezgoda na Nuklearnom reaktoru Gundremmingen B i 4 nezgode na Nuklearnom reaktoru Gundremmingen C). Sve nezgode nisu prešle prag sigurnosti, prema izvještaju tehničkog nadzora. 2006. je bilo 10 nezgoda, a 2011. je bilo 7 nezgoda.&lt;ref&gt;[http://www.rwe.com/web/cms/mediablob/en/1365522/data/594840/4/rwe/responsibility/cr-reports/blob.xls] www.rwe.com&lt;/ref&gt;

==Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 te zadnje 3 godinu poslije.

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, nego je vrlo izvjesno da će trebati uvoziti značajne količine električne energije iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi.

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu.&lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

===Antinuklearni prosvjedi===
Dana 14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i.&lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

==Slike==
&lt;gallery perrow=2 widths=300&gt;
Image:KKW Gundremmingen.JPG|Nuklearna elektrana Gundremmingen.
Image:P1060378.JPG|Nuklearni reaktori Gundremmingen B i C.
Image:Gundremmingen Detail.JPG|Pogled na izlazak pare u okoliš iz Nuklearne elektrane Gundremmingen.
Image:Luftbild KKW Gundremmingen.JPG|Pogled iz zraka.
&lt;/gallery&gt;

{{commonscat|Gundremmingen Nuclear Power Plant|Nuklearna elektrana Gundremmingen}}

==Izvori==
{{izvori}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Gundremmingen]]</text>
      <sha1>lup2e1grye6v8grsgly2unu0azy5mef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Neckarwestheim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555305</id>
    <revision>
      <id>42717220</id>
      <parentid>42461236</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9786" sha1="kdua4finrqhfqm6rhem7ap7ijyinh3u" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Neckarwestheim 
|slika = Atomkraftwerk GKN Neckarwestheim.JPG
|opis slike = '''Nuklearna elektrana Neckarwestheim'''
|zemlja = Njemačka
|operator = EnBW Energie Baden-Württemberg AG (EnBW) 
|pocetak izgradnje = 1971.
|prva kriticnost = 1976.
|spajanje na mrezu = 1976.
|pocetak rada = 26. svibnja 1976. 
|zavrsetak rada = 1988.
|status = u normalnom pogonu
|isporucitelj = 
|vrsta reaktora = 
|aktivni reaktori = 2 reaktora (trenutno nisu u radu)
|izgradjeni reaktori = 2 reaktora (trenutno nisu u radu)
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori =
|planirani reaktori = 
|snaga = 2 235 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 17 060 [[vatsat|GWh]]
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 354 779 [[vatsat|GWh]] (do 2007.)
|website = www.enbw.com/content/de/der_konzern/enbw_gesellschaften/enbw_kernkraft/standorte/neckarwestheim
|website naziv = enbw.com 
|izvodjac = 
|cijena = 
|trajanje licence = 
}}
'''Nuklearna elektrana Neckarwestheim''' (kratica GKN prema [[Njemački jezik|njem]].: ''Gemeinschaftskraftwerk Neckar'') je [[nuklearna elektrana]] u Neckarwestheimu ([[Heilbronn (okrug)|okrug Heilbronn]], [[Njemačka]]). To je ujedno i najstarija nuklearna elektrana koja je u normalnom radu u Njemačkoj.

== Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1 ==
[[Datoteka:GKN Maschine.jpg|mini|desno|290px|Stroj na Nuklearnom reaktoru Neckarwestheim 2.]]
Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1 ili GKN 1 je u radu od 1976. i ima [[snaga|snagu]] 840 [[vat|MW]]. Od 17. ožujka 2011. je zatvorena zbog tromjesečnog moratorija na sve nuklearne elektrane u Njemačkoj, koji je objavila [[premijer]]ka [[Angela Merkel]], ali poslije toga nije nastavila rad i najvjerovatnije neće više biti vraćena u normalan rad. Od ukupne snage, Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1 je isporučivala [[Trofazna struja|trofaznu struju]] snage 567 MW i [[frekvencija|frekvencije]] 50 [[Herc|Hz]], te 174 MW (frekvencije 16,7&amp;nbsp;Hz) za pogon [[lokomotiva]] na [[željeznica|željeznici]]. To je bio ujedno i najveći svjetski [[električni generator]] za [[Monofazna struja|monofaznu]] trofaznu struju. Priključak na [[elektroenergetski sustav]] je imao 21 000 [[volt|V]] i jačinu [[Električna struja|struje]] 27 000 [[Amper|A]], dok za [[Željeznički promet|željeznički energetski sustav]] je imao 14 500 V i jačinu struje 12 000 A.

=== Nuklearna elektrana Neckarwestheim 2 === 
Nuklearna elektrana Neckarwestheim 2 ili GKN 2 je u radu od 1988. i ima snagu 1400 MW.  Priključak na elektroenergetski sustav ima 27 000 V i jačinu struje 35 000 A. Za razliku od GKN 1, priključak na elektroenergetski sustav nema električni generator za monofaznu trofaznu struju, ali se jedan dio preko [[transformator]]a pretvara za pogon lokomotiva na željeznici.

== Tehnički podaci ==
Dimenzije zaštitne zgrada napravljene od [[Armirani beton|armiranog betona]] su:
* visina: 26,8 [[metar]]a,
* ukupna širina: 40,4 metara,
* širina nadogradnje: 12 metara,
* visina nadogradnje: 19,25 metara,
* širina strojarnice: 42,4 metara,
* sveukupna duljina: 52,4 metara.

=== Rashladni tornjevi ===
Da bi se izbjeglo pregrijavanje [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Neckar]], izgrađeni su [[Rashladni toranj|rashladni tornjevi]], koji su neobičnih oblika. Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1 ima dva reda rashladnih tornjeva, svaki duljine 186,8 metara i visine 18 metara. Nuklearna elektrana Neckarwestheim 2 koristi hibridni rashladni toranj, visine 51,22 metra. U početku je planirano da se koristi mokri rashladni toranj, ali je na kraju odlučeno da se izgradi suhi rashladni toranj, koji ima manji utjecaj na [[okoliš]] (ali i skuplja gradnja). Hibridni rashladni toranj ima dimenzije:
* ukupna visina: 51,22 metra,
* visina u odnosu na tok rijeke Neckar: 48 metara,
* [[promjer]] otvora: 160 metara,
* promjer temelja: 120 metara,
* visina [[dimnjak]]a: 24,97 metara,
* promjer izlaza zraka: 73,6 metara,
* snaga rashlađivanja: 2 500 MW.

=== Kvarovi na nuklearnoj elektrani ===
* 1977. se dogodio jedan od najvećih kvarova na nuklearnim elektranama u Njemačkoj. Uzrok je bio u novom neiskusnom osoblju koji su upravljali [[elektrana|elektranom]], što je dovelo do oštećenja sekundarnog rashladnog kruga, kvaru na [[ventil]]ima i gašenju [[nuklearni reaktor|nuklearnog reaktora]]. 
* 27. srpnja 2004. [[voda]] je bila zagađena s 2 [[Bekerel|megabekerela]] [[Radioaktivnost|radijacije]] i ispuštena je iz Nuklearne elektrane Neckarwestheim 2 u rijeku Neckar. Prvi put je u Njemačkoj operator nuklearnom elektranom kažnjen s 25 000 [[euro|eura]] kaznom i smjenjivanjem glavnog direktora.

== Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022. ==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 i zadnje 3 godinu poslije.

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, već je vrlo izvjesno da će trebati značajno uvoziti iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi.

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu.&lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

=== Antinuklearni prosvjedi ===
14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i.&lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

== Galerija ==
&lt;gallery perrow=3 widths=300&gt;
Image:Neckarwestheim-1 with cooling tower.jpg|Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1 (desno) rashladni toranj Nuklearne elektrane Neckarwestheim 2 (lijevo).
Image:Zellenkühler GKN-1.jpg|Rashladni toranj Nuklearne elektrane Neckarwestheim 1.
Image:Zellen-und-Hybridkuehlturm Neckarwestheim0001.JPG|Hibridni rashladni toranj, visine 51,22 metra.
Image:Neckarwestheim 1.jpg|Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1.
Image:Neckarwestheim Nuclear Power Plant from Liebenstein.jpg|Nuklearna elektrana Neckarwestheim iz daljine.
Image:Bundesarchiv B 145 Bild-F056652-0023, Kernkraftwerk Neckarwestheim (GKN).jpg|Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1979. Nuklearna elektrana Neckarwestheim 1 je u normalnom radu, dok je Nuklearna elektrana Neckarwestheim 2 u gradnji.
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

{{Commonscat|Nuclear Power Plant Neckarwestheim}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Neckarwestheim]]
[[Kategorija:Baden-Württemberg]]</text>
      <sha1>kdua4finrqhfqm6rhem7ap7ijyinh3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna elektrana Philippsburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3555307</id>
    <revision>
      <id>42717221</id>
      <parentid>41320131</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6523" sha1="k0kbnis4glub1hzflozmilpo3vssf09" xml:space="preserve">{{Infookvir nuklearna elektrana
|naziv = Nuklearna elektrana Philippsburg 
|slika = Philippsburg2.jpg
|opis slike = '''Nuklearna elektrana Philippsburg'''
|zemlja = Njemačka
|operator = EnBW Energie Baden-Württemberg AG (EnBW) 
|pocetak izgradnje = 1970.
|prva kriticnost = 1979.
|spajanje na mrezu = 1979.
|pocetak rada = 7. svibnja 1979.
|zavrsetak rada = 31. prosinca 2019.
|status = 
|isporucitelj = 
|vrsta reaktora = 
|aktivni reaktori = 2 reaktora (trenutno nisu u radu)
|izgradjeni reaktori = 1 [[Kipući reaktor|BWR]] × 890 [[vat|MW]], 1 [[PWR]] × 1392 MW
|reaktori u izgradnji = 
|otkazani reaktori =
|planirani reaktori = 
|snaga = 2 282 [[vat|MW]]
|isporucena energija = 17 845 [[vatsat|GWh]]
|ie godina =
|prosjecna isporucena energija = 385 424 [[vatsat|GWh]] (do 2007.)
|website = www.enbw.com/content/de/der_konzern/enbw_gesellschaften/enbw_kernkraft/standorte/philippsburg
|website naziv = enbw.com 
|izvodjac = 
|cijena = 
|trajanje licence = 2022.
}}
'''Nuklearna elektrana Philippsburg''' je [[nuklearna elektrana]] koja se nalazi u [[Philippsburg]]u, u okrugu [[Karlsruhe]] (u njemačkoj pokrajini [[Baden-Württemberg]]). Operator je tvtka EnBW Energie Baden-Württemberg AG (EnBW). Sastoji se od dva različita [[nuklearni reaktor|nuklearna reaktora]], jedan je [[kipući reaktor]] BWR, dok je drugi [[PWR|tlačni reaktor]] PWR. 

Prvi nuklearni reaktor (kipući reaktor BWR) je ustvari došao iz Nuklearne elektrane Wyhl (u okolici [[Freiburg]]a), koja nikad nije sagrađena do kraja, zbog snažnih antinuklearnih protesta 1975. Drugi nuklearni reaktor (tlačni reaktor PWR) je ustvari trebao biti kipući reaktor BWR, ali je odluka promijenjena u zadnji trenutak. Nuklearni reaktori su trebali biti zatvoreni 2011., odnosno 2017. (drugi nuklearni reaktor), ali im je radna dozvola produljena do 2026., odnosno 2032. &lt;ref&gt;[http://www.world-nuclear.org/info/inf43.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220103559/http://world-nuclear.org/info/inf43.html |date=2009-02-20 }} World Nuclear Association&lt;/ref&gt;

==Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.==
Njemačka je [[vlada]] 30. svibnja 2011. objavila svoju odluku o zatvaranju svih 17 [[nuklearna elektrana|nuklearnih elektrana]] do 2022. Ista je vlada odmah nakon [[nesreće u nuklearnoj elektrani Fukushima I]] zatvorila, tada privremeno, 7 najstarijih nuklearki koje su po [[dizajn]]u slične Nuklearnoj elektrani Fukushimi Daiichi ([[kipući reaktor]]). Trenutno je obustavljena i osma nuklearka, a najkasnije do 2021. plan je zatvoriti narednih 6 i zadnje 3 godinu poslije.

Službenu izjavu o zatvaranju prati i najava velikih promjena u njemačkom [[Elektroenergetski sustav|elektroenergetskom sustavu]], smanjivanje potrošnje [[električna energija|električne energije]] za 10 % i jasno još veće oslanjanje na [[Obnovljivi izvori energije|obnovljive izvore energije]] u iznosu od 35 % do 2022. Premda je ovo više nego tehnički izazovno, jer [[Njemačka]] već vrlo racionalno troši električnu energiju i ima natprosječno veliki udio korištenja varijabilne i slabo predvidive [[Energija vjetra|energije vjetra]] i [[Sunčeva energija|Sunca]], to je vjerojatno moguće izvesti, ali ostaje za vidjeti uz koju cijenu. Ne samo da će ovime Njemačka imati značajno skuplju električnu energiju, već je vrlo izvjesno da će trebati značajno uvoziti iz nuklearki u Francuskoj, elektrana na [[ugljen]] iz [[Poljska|Poljske]] ili će sama morati graditi dodatne [[Fosilna goriva|fosilne]] izvore (time se dakle ponašati upravo suprotno kako svojoj antinuklearnoj orijentaciji, tako i nastojanju da se smanji emisija [[Staklenički plinovi|stakleničkih plinova]]). Jasno je da će time utjecati i na porast cijene električne energije u regiji. [[Austrija]] i [[Italija]] su poznate nenuklearne zemlje koje uvoze električnu energiju proizvedenu u nuklearkama susjednih zemalja. Njemački planovi da smanji 40 % emisije [[ugljikov dioksid|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] do 2020. ovime za jedne izgledaju realniji, a za druge posve neostvarivi. 

Nuklearne elektrane su 2010. proizvele 22 %električne energije u Njemačkoj, a obnovljivi izvori energije 17% (ostalo su fosilni izvori s dominacijom ugljena). Dodatno povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 35% se planira korištenjem energije vjetra, Sunca, [[hidroenergija|hidroenergije]], [[Geotermalna energija|geotermalne energije]] i [[biomasa|biomase]] iz otpada. Problem za sebe, ekonomski i tehnički, predstavlja činjenica da je većina [[vjetroelektrana]] na sjeveru, a industrija i nuklearke na jugu. &lt;ref&gt;[http://nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110803020336/http://www.nuklearno-drustvo.hr/hr/razne-informacije/vijesti/172-njemaka-odluka-o-prijevremenom-zatvaranju-svih-nuklearki-do-2022.html |date=2011-08-03 }} &quot;Njemačka odluka o prijevremenom zatvaranju svih nuklearki do 2022.&quot;, Hrvatsko nuklearno društvo, www.nuklearno-drustvo.hr, 2011.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221005173120/http://www.vjesnik.hr/Article.aspx?ID=682F422A-7C38-434D-B530-5C2F3B706543 |date=2022-10-05 }} &quot;Njemačka zatvara sve nuklearke do 2022.&quot;, Vjesnik, www.vjesnik.hr, 2011.&lt;/ref&gt;

===Antinuklearni prosvjedi===
14. ožujka 2011. je nekoliko desetaka tisuća ljudi formiralo ljudski lanac između Nuklearne elektrane Neckarwestheim i [[Stuttgart]]a, na prosvjedu kojim su pozivali na zatvaranje te elektrane. Više od 100 000 ljudi sudjelovalo je u antinuklearnim prosvjedima, kojima su pozivali na zatvaranje nuklearnih centrala zbog dramatičnih zbivanja u Japanu, u više od 450 [[grad]]ova. Prosvjednici smatraju da nijedna od 17 nuklearnih elektrana u Njemačkoj ne bi trebala dobiti radnu dozvolu zbog [[sigurnost]]i. &lt;ref&gt;[http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426101629/http://www.thelocal.de/national/20090423-18823.html |date=2009-04-26 }} &quot;Protestors block nuclear power plant entrance&quot;&lt;/ref&gt;

==Slike==
&lt;gallery perrow=3 widths=300&gt;
Image:KKP Maschinenhaus.jpg|Nuklearni reaktor Philippsburg 1.
Image:KKP Gleis.jpg|Nuklearni reaktor Philippsburg 2.
Image:KKP Einlauf.jpg|Ulaz rashladne vode.
Image:KKP Auslauf.jpg|Rashladni toranj.
&lt;/gallery&gt;

==Izvori==
{{izvori}}
[[Kategorija:Nuklearne elektrane u Njemačkoj|Philippsburg]]</text>
      <sha1>k0kbnis4glub1hzflozmilpo3vssf09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Édouard Roche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3556661</id>
    <revision>
      <id>42716918</id>
      <parentid>42710047</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ladsgroup</username>
        <id>14286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Replacing [[:c:File:RochePotential.jpg|RochePotential.jpg]] with [[:c:File:RochePotential.svg|RochePotential.svg]]: SVG</comment>
      <origin>42716918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11243" sha1="shbvaedtv4n1jfjwgivbcy85wxqhhcg" xml:space="preserve">{{Znanstvenik
| ime                     = Édouard Roche 
| slika                   = Édouard Roche.jpg
| slika_širina            = 200px
| naslov                  = 
| datum_rođenja           = [[17. listopada]] [[1820]]. 
| mjesto_rođenja          = [[Montpellier]], [[Francuska]]
| datum_smrti             = [[27. travnja]] [[1883]]. (62 godine)
| mjesto_smrti            =
| prebivalište            = 
| državljanstvo           = [[Francuzi|Francuz]]
| narodnost               = 
| etnicitet               = 
| polje                   = [[Astronomija]], [[matematika]]
| radna_institucija       = [[kraljevski astronom]]
| alma_mater              = Sveučilište u Montpellieru
| doktorski_mentor        = 
| doktorski_studenti      = 
| poznat_po               =  [[Rocheova granica]] &lt;br /&gt; [[Rocheova šupljina]]
| autor_kratica_bot       = 
| autor_kratica_zoo       = 
| nagrade                 = 
| religija                = 
| fusnote                 = 
}}

'''Édouard Roche''' ([[Montpellier]], [[17. listopada]] [[1820.]] – [[27. travnja]] [[1883.]]) bio je francuski [[astronom]] i [[matematika|matematičar]], najpoznatiji po svojim radovima u [[nebeska mehanika|nebeskoj mehanici]]. U njegovu čast nazvani su pojmovi iz astronomije kao [[Rocheova granica]] i [[Rocheova šupljina]]. Osim toga, bavio se i [[meteorologija|meteorologijom]].

== Biografija ==
Édouard Roche je rođen u [[Montpellier]]u, gdje je i studirao na Sveučilištu u Montpellieru, dobio [[doktor]]sku titulu, a kasnije je i radio kao [[profesor]] u istoj školi. Značajan je njegov rad na Kant-Laplaceovoj hipotezi (nebularna hipoteza), a to je zajednički naziv za prve rasprave iz 18. stoljeća o nastanku [[Sunčev sustav|Sunčeva sustava]] iz oblaka tvari koji je lebdio u svemiru. Prema zamisli [[Immanuel Kant|Immanuela Kanta]], objavljenoj u djelu ''Opća povijest prirode i teorija neba'' ([[Njemački jezik|njem]]. ''Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels'', 1755.), hladni oblak prašine stezao se zbog vlastite privlačne gravitacijske sile i pritom se počeo vrtjeti. Prvu matematički obrazloženu nebularnu teoriju postavio je [[Pierre-Simon Laplace]] u djelima ''Sustav svijeta'' ([[Francuski jezik|fra]]. ''Exposition du système du monde'', 1796.) i ''Nebeska mehanika'' (fra. ''Mécanique Celeste'', 1799. – 1825.). Prasunce je zamislio kao užarenu [[Maglica|maglicu]] koja se vrti. Pretpostavio je da se [[Rotacija|vrtnja]] ubrzavala kako se maglica stezala, te da su se vanjski dijelovi maglice zbog velike [[Centrifugalna i centripetalna sila|centrifugalne sile]] odvajali u obliku prstenova, hladili i udaljavali od središta. Od prstenova su nastajali [[planet]]i, a njihovi su [[satelit]]i nastajali jednakim procesom pri ubrzavanju vrtnje planeta. Pretpostavio je da su udaljeniji planeti stariji od planeta bližih [[Sunce|Suncu]]. Opažena gibanja [[Saturnovi prirodni sateliti|Saturnovih satelita]] i prstena bila su u skladu s Laplaceovom hipotezom, ali je [[kutna količina gibanja]] Sunca bila manja od očekivane (prema Laplaceovoj hipotezi Sunce bi se trebalo vrtjeti znatno brže).&lt;ref&gt;'''Kant-Laplaceova hipoteza''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=30248] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140924040420/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=30248 |date=2014-09-24 }} &quot;Hrvatska enciklopedija&quot;, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.&lt;/ref&gt;

=== Rocheova granica ===
{{glavni|Rocheova granica}}
[[Datoteka:Roche limit (with small mass u).svg|mini|desno|300px|[[Plimna sila]] u [[nebeska mehanika|nebeskoj mehanici]] djeluje općenito na bilo koja dva [[nebesko tijelo|nebeska tijela]], ako veličina jednog tijela nije zanemariva s obzirom na udaljenost do drugog tijela (općenito ''M'' je [[nebesko tijelo]] kao [[planet]], a ''m'' prirodni ili umjetni [[satelit]]).]]

{{Multiple image
 | align     = right
 | direction = vertical
 | header    =
 | header_align = left/right/center
 | header_background =
 | footer    =
 | footer_align = left/right/center
 | footer_background =
 | width     =
 | image1    = Roche limit (far away sphere).svg
 | width1    = 300
 | caption1  = &lt;center&gt; Daleko od Rocheove granice, fluidni satelit (tekući, plinoviti ili satelit sastavljene od labave nakupine krutih dijelova) će biti sferičan ([[kugla]]st).&lt;/center&gt;
 | image2    = Roche limit (tidal sphere).svg
 | width2    = 300
 | caption2  = &lt;center&gt;U blizini Rocheove granice, satelit će se izdužiti (deformirati) zbog utjecaja plimne sile.&lt;/center&gt;
 | image3    = Roche limit (ripped sphere).svg
 | width3    = 300
 | caption3  = &lt;center&gt; Unutar Rocheove granice, satelit se počinje raspadati (vlastita gravitacijska sila satelita ne može više držati njegove dijelove na okupu zbog prevelikog utjecaja plimne sile). &lt;/center&gt;
 | image4    = Roche limit (top view).svg
 | width4    = 300
 | caption4  = &lt;center&gt; Dijelovi satelita bliži planetu (crveni) se počinju brže kretati od daljih dijelova (plavi) satelita. &lt;/center&gt;
 | image5    = Roche limit (ring).svg
 | width5    = 300
 | caption5  = &lt;center&gt; Različite kutne brzine dijelova satelita uzrokuju stvaranje prstena oko planeta (primjer [[Saturnovi prsteni]]). &lt;/center&gt;
}}

[[Datoteka:RochePotential.svg|mini|desno|300px| Trodimenzionalni prikaz [[Rocheova šupljina|Rocheove šupljine]] za [[dvojne zvijezde]] koje imaju odnos masa 1 : 2. L&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, L&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; i L&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; su [[Lagrangeove točke]]. Tvar jedne [[zvijezde]] može strujati preko točke L&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; na drugu zvijezdu.&lt;ref&gt;[http://hemel.waarnemen.com/Informatie/Sterren/hoofdstuk6.html#mtr] www.hemel.waarnemen.com, 2014.&lt;/ref&gt; .]]

Édouard Roche je ipak najpoznatiji po svojoj teoriji nastanka [[Saturnovi prsteni|Saturnovih prstenova]]. Pretpostavio je da je ogromni [[prirodni satelit]] (mjesec) došao u blizinu [[Saturn]]a, gdje ga je počela povlačiti gravitaciona sila ([[Newtonov zakon gravitacije]]). U trenutku kad je došao do neke granice, počeo se raspadati. Roche je upravo matematički izračunao tu granicu raspada, koja je kasnije nazvana Rocheova granica.

'''Rocheova granica''' je udaljenost od središta većega [[nebesko tijelo|nebeskoga tijela]] do točke u kojoj je [[gravitacija|gravitacijska sila]] toga tijela jednaka gravitacijskoj sili satelitskoga tijela. Općenito vrijedi Rocheov odnos, koju su učinili točnijom [[James Hopwood Jeans]] (1917. i 1919.) i [[Subrahmanyan Chandrasekhar]] (1969.) za [[Krutine|krute]] satelite:&lt;ref&gt;see calculation in Frank H. Shu, ''The Physical Universe: an Introduction to Astronomy,'' p. 431, University Science Books (1982), {{ISBN|0-935702-05-9}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.asterism.org/tutorials/tut25-1.htm | title=Roche Limit: Why Do Comets Break Up? | access-date=2015-02-26 | archivedate=2013-05-15 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515200347/http://www.asterism.org/tutorials/tut25-1.htm | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt; d = 1.26\; R_M\left( \frac {\rho_M} {\rho_m} \right)^{\frac{1}{3}} &lt;/math&gt;

gdje je:
* ''d'' - [[Rocheova granica]] za [[Krutine|krute]] [[satelit]]e (m),
* ''R&lt;sub&gt;M&lt;/sub&gt;'' - polumjer nebeskog tijela (m),
* ''ρ&lt;sub&gt;M&lt;/sub&gt;'' - [[gustoća]] planeta (kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;),
* ''ρ&lt;sub&gt;m&lt;/sub&gt;'' - gustoća satelita (kg/m3).

Ta se jednakost može pisati i kao:

:&lt;math&gt; d = 1.26\; R_m\left( \frac {M_M} {M_m} \right)^{\frac{1}{3}} &lt;/math&gt;

gdje je:
* ''d'' - [[Rocheova granica]] za [[Krutine|krute]] [[satelit]]e (m),
* ''M&lt;sub&gt;M&lt;/sub&gt;'' - masa planeta (kg),
* ''M&lt;sub&gt;m&lt;/sub&gt;'' - masa satelita (kg).

Unutar Rocheove granice, zbog utjecaja [[plimna sila|plimnih sila]], sateliti koje na okupu drži uglavnom gravitacijska sila raspadaju se.&lt;ref&gt;'''Rocheova granica''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=53116] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140917113523/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=53116 |date=2014-09-17 }} &quot;Hrvatska enciklopedija&quot;, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.&lt;/ref&gt;

Za [[fluid]]ne satelite ([[Tekućine|tekuće]], [[plin]]ovite ili satelit sastavljene od labave nakupine krutih dijelova) vrijedi:

:&lt;math&gt; d \approx  2.44R\left( \frac {\rho_M} {\rho_m} \right)^{1/3} &lt;/math&gt;

Za planete gustoće slične Zemljinoj, uz uvjet da je masa satelita mnogo manja od mase planeta, Rocheova granica za fluidne satelite iznosi oko 2.44 polumjera planeta. Tako se na primjer dijelovi [[Saturnovi prsteni|Saturnova prstena]] ne mogu gravitacijski skupiti u jedan ili više satelita, jer se nalaze unutar 2.3 [[Saturn]]ova polumjera. Opstaju sateliti čvrste građe, koje osim gravitacijskih povezuju i sile veće od plimnih sila planeta, u granicama od 1.26 do 2.44 polumjera planeta.

=== Rocheova šupljina ===
{{glavni|Rocheova šupljina}}

'''Rocheova šupljina''' je prostor je oko zvijezde u sustavu [[Dvojna zvijezda|dvojnih zvijezda]] u kojem je zvjezdana tvar gravitacijski vezana za pojedinu [[zvijezda|zvijezdu]]. U obliku je kapi koja je vrhom spojena na Rocheovu šupljinu druge zvijezde. Točka u kojoj se spajaju dvije Rocheove šupljine je unutarnja [[Lagrangeove točke|Lagrangeova točka]] i u njoj se poništavaju [[gravitacija|gravitacijske]] i [[plimna sila|plimne sile]]. Obujam Rocheove šupljine ovisi o [[masa|masi]] zvijezda. Kada se tvar jedne zvijezde nađe izvan Rocheove šupljine (na primjer prilikom širenja [[crveni div|crvenoga diva]]), ona struji prema drugoj zvijezdi ([[akrecijski disk]]).&lt;ref&gt;'''Rocheova šupljina''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=69764] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140924040635/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=69764 |date=2014-09-24 }} &quot;Hrvatska enciklopedija&quot;, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.&lt;/ref&gt;

Oblik Rocheove šupljine ovisi o odnosu masa zvijezda i treba ga dobiti računski. Pa ipak približno se može pretpostaviti da je ona [[sfera]] ili [[kugla]] jednakog obujma. Približna jednakost za polumjer te kugle je:

:&lt;math&gt;
\frac{r_1}{A} = 0.38+0.2\log\frac{M_1}{M_2}
&lt;/math&gt;
za 
&lt;math&gt;
0.3&lt;\frac{M_1}{M_2}&lt;20
&lt;/math&gt;

i

:&lt;math&gt;
\frac{r_1}{A} = 0.46224\left(\frac{M_1}{M_1+M_2}\right)^{1/3}
&lt;/math&gt;
za 
&lt;math&gt;
\frac{M_1}{M_2}&lt;0.8
&lt;/math&gt;

gdje je: ''A'' - udaljenost između zvijezda, ''r&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' - polumjer zvijezde mase ''m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'', ''m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''- [[masa]] zvijezde za koju se računa polumjer ''r&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' i ''M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'' - masa druge zvijezde. Ova jednakost je točna unutar 2%.&lt;ref&gt;Paczynski B. : &quot;Evolutionary Processes in Close Binary Systems&quot;, journal=''Annual Review of Astronomy and Astrophysics 9'': 183–208., 1971.&lt;/ref&gt;

Još jednu približnu jednakost je dao [[astronom]] [[Peter Eggleton]] (1982.):

:&lt;math&gt;
\frac{r_1}{A} = \frac{0.49q^{2/3}}{0.6q^{2/3} + \ln(1 + q^{1/3})}
&lt;/math&gt;

gdje je: ''q = M&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; / M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''. Ova jednakost slaže se s rezultatima opažanja unutar odstupanja od 1% za cijeli raspon ''q''.&lt;ref&gt;Eggleton P. P.: &quot;Approximations to the radii of Roche lobes&quot;, ''The Astrophysical Journal&quot;, 1983.&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

{{lifetime|1820|1883|Roche, Édouard}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Francuski matematičari]]
[[Kategorija:Francuski astronomi]]</text>
      <sha1>shbvaedtv4n1jfjwgivbcy85wxqhhcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rocheova šupljina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3557400</id>
    <revision>
      <id>42716919</id>
      <parentid>42708459</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T19:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ladsgroup</username>
        <id>14286</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Replacing [[:c:File:RochePotential.jpg|RochePotential.jpg]] with [[:c:File:RochePotential.svg|RochePotential.svg]]: SVG</comment>
      <origin>42716919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="41qve3duojhlz5xe8q546h9zapo8d16" xml:space="preserve">[[Datoteka:RochePotential.svg|mini|desno|300px| Trodimenzionalni prikaz [[Rocheova šupljina|Rocheove šupljine]] za [[dvojne zvijezde]] koje imaju odnos masa 1 : 2. L&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, L&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; i L&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; su [[Lagrangeove točke]]. Tvar jedne [[zvijezde]] može strujati preko točke L&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; na drugu zvijezdu. &lt;ref&gt; [http://hemel.waarnemen.com/Informatie/Sterren/hoofdstuk6.html#mtr] www.hemel.waarnemen.com, 2014.&lt;/ref&gt; .]]

'''Rocheova šupljina''' (prema francuskom matematičaru i astronomu [[Édouard Roche|Édouardu Rocheu]]) je prostor je oko zvijezde u sustavu [[Dvojna zvijezda|dvojnih zvijezda]] u kojem je zvjezdana tvar gravitacijski vezana za pojedinu [[zvijezda|zvijezdu]]. U obliku je kapi koja je vrhom spojena na Rocheovu šupljinu druge zvijezde. Točka u kojoj se spajaju dvije Rocheove šupljine je unutarnja [[Lagrangeove točke|Lagrangeova točka]] i u njoj se poništavaju [[gravitacija|gravitacijske]] i [[plimna sila|plimne sile]]. Obujam Rocheove šupljine ovisi o [[masa|masi]] zvijezda. Kada se tvar jedne zvijezde nađe izvan Rocheove šupljine (na primjer prilikom širenja [[crveni div|crvenoga diva]]), ona struji prema drugoj zvijezdi ([[akrecijski disk]]). &lt;ref&gt;'''Rocheova šupljina''', [http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=69764] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140924040635/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=69764 |date=2014-09-24 }} &quot;Hrvatska enciklopedija&quot;, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, www.enciklopedija.hr, 2014.&lt;/ref&gt;

Oblik Rocheove šupljine ovisi o odnosu masa zvijezda i treba ga dobiti računski. Pa ipak približno se može pretpostaviti da je ona [[sfera]] ili [[kugla]] jednakog obujma. Približna jednakost za polumjer te kugle je:

:&lt;math&gt;
\frac{r_1}{A} = 0.38+0.2\log\frac{M_1}{M_2}
&lt;/math&gt;
za 
&lt;math&gt;
0.3&lt;\frac{M_1}{M_2}&lt;20
&lt;/math&gt;

i

:&lt;math&gt;
\frac{r_1}{A} = 0.46224\left(\frac{M_1}{M_1+M_2}\right)^{1/3}
&lt;/math&gt;
za 
&lt;math&gt;
\frac{M_1}{M_2}&lt;0.8
&lt;/math&gt;

gdje je: ''A'' - udaljenost između zvijezda, ''r&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' - polumjer zvijezde mase ''m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'', ''m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''- [[masa]] zvijezde za koju se računa polumjer ''r&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' i ''M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'' - masa druge zvijezde. Ova jednakost je točna unutar 2%. &lt;ref&gt;Paczynski B. : &quot;Evolutionary Processes in Close Binary Systems&quot;, journal=''Annual Review of Astronomy and Astrophysics 9'': 183–208., 1971. &lt;/ref&gt;

Još jednu približnu jednakost je dao [[astronom]] [[Peter Eggleton]] (1982.):

:&lt;math&gt;
\frac{r_1}{A} = \frac{0.49q^{2/3}}{0.6q^{2/3} + \ln(1 + q^{1/3})}
&lt;/math&gt;

gdje je: ''q = M&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; / M&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''. Ova jednakost slaže se s rezultatima opažanja unutar odstupanja od 1% za cijeli raspon ''q''.&lt;ref&gt;Eggleton P. P.: &quot;Approximations to the radii of Roche lobes&quot;, ''The Astrophysical Journal&quot;, 1983. &lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

[[Kategorija:Nebeska mehanika]]</text>
      <sha1>41qve3duojhlz5xe8q546h9zapo8d16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada Raša Plaović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4028774</id>
    <revision>
      <id>42717013</id>
      <parentid>42607194</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6457" sha1="2oshvm1tq9ctawiiobnqqczgv1e15nc" xml:space="preserve">{{Zastario}}
'''Nagrada Raša Plaović''' se dodeljuje glumcu za najbolje ostvarenje na svim beogradskim pozorištima u prošloj sezoni. Nagrada dodeljuju [[Narodno pozorište u Beogradu]] svake godine na svoj dan 22. novembra. [[Raša Plaović]] je bio prvak drame Narodnog pozorišta.

== Dobitnici ==
Dosadašnji dobitnici nagrade su:&lt;ref&gt;[http://www.narodnopozoriste.co.rs/index.php?id=5569 Konkurs za dodelu nagrade „Raša Plaović“ za 2011. godinu]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[1988]] - [[Petar Banićević]]
* [[1989]] - [[Lazar Ristovski]] za ulogu Pavla u predstavi „Original falsifikata“ pozorišta [[Zvezdara teatar]].&lt;ref&gt;[http://www.zvezdarateatar.rs/predstave/original.php Predstava „Original falsifikata“], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[1990]] - [[Branislav Ciga Jerinić]]
* [[1991]] - [[Branimir Brstina]]
* [[1992]] - [[Petar Kralj]]
* [[1993]] - [[Vera Čukić]]
* [[1994]] - [[Ljuba Tadić]]
* [[1995]] - [[Ksenija Jovanović]]
* [[1996]] - [[Tihomir Arsić]]
* [[1997]] - [[Dragan Mićanović]]
* [[1998]] - [[Marko Nikolić]]
* [[1999]] - [[Miodrag Mrgud Radovanović]]
* [[2000]] - [[Mihailo Janketić]]
* [[2001]] - Petar Banićević (2. put) za ulogu u predstavi „Čovek slučajnosti“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.jdp.rs/predstave/terasa.html |access-date=2015-04-13 |archive-date=2012-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423222518/http://www.jdp.rs/predstave/terasa.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[2002]] - [[Predrag Ejdus]]
* [[2003]] - [[Tihomir Stanić]] za ulogu Mefista u predstavi „Faust“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/12/02/srpski/K03120104.shtml Radim samo ono što volim - intervju Tihomira Stanića („Glas javnosti“, 2. decembar 2003)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304134900/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2003/12/02/srpski/K03120104.shtml |date=2016-03-04 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2004]] - Dragan Mićanović (2. put) za ulogu Porcije u predstavi „Mletački trgovac“ [[Jugoslovensko dramsko pozorište|Jugoslovenskog dramskog pozorišta]].&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/stara_arhiva/kultura/73303/Dve-nagrade-Draganu-Micanovicu Dve nagrade Draganu Mićanoviću („Blic“, 23. novembar 2004)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2005]] - [[Vladan Gajović]] za ulogu Mihajla Savića u predstavi „Zečji nasip“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.naslovi.net/2005-11-22/rts/nagrada-rasa-plaovic-glumcu-vladanu-gajevicu/68913 Nagrada Raša Plaović Vladanu Gajoviću (RTS, 22. novembar 2005)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2006]] - [[Vlastimir Đuza Stojiljković]] za ulogu Roberta Šustera u predstavi „Trg heroja“ [[Atelje 212|Ateljea 212]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.standardmagazin.com/tema.php?ID=573 |access-date=2015-04-13 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194940/http://www.standardmagazin.com/tema.php?ID=573 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[2007]] - [[Milan Gutović]] za ulogu Falstafa u predstavi „Vesele žene vindzorske“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=321&amp;yyyy=2007&amp;mm=11&amp;dd=19&amp;nav_id=272866 Gutoviću nagrada Raša Plaović], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2008]] - [[Boris Isaković]] za ulogu Oregona u predstavi „Tartif“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta.&lt;ref&gt;[http://vesti.krstarica.com/kultura/nagrada-rasa-plaovic-borisu-isakovicu/ Nagrada „Raša Plaović“ Borisu Isakoviću (Tanjug, 19. novembar 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190936/http://vesti.krstarica.com/kultura/nagrada-rasa-plaovic-borisu-isakovicu/ |date=2016-03-04 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2009]] - [[Nikola Ristanovski]] za ulogu Ahmeda Nurudina u predstavi „Derviš i smrt“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.studiob.rs/info/vest.php?id=44843 Obeležen Dan Narodnog pozorišta („Studio B“, 22. novembar 2009)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194857/http://www.studiob.rs/info/vest.php?id=44843 |date=2016-03-04 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.story.rs/mobile/koktel/teatar/6032-nagraden-nikola-ristanovski.html Nagrađen Nikola Ristanovski]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2010]] - [[Boris Komnenić]] za ulogu Dezmonda Mortona u predstavi „Državni službenici“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.vestidana.rs/drustvo/kultura/komnenicu-rasa-plaovic/ Komneniću „Raša Plaović“]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2011]] - [[Nataša Ninković]] za ulogu Hede Tesman u predstavi „Heda Gabler“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Natasi-Ninkovic-nagrada-Rasa-Plaovic.sr.html Nataši Ninković nagrada „Raša Plaović“ („Politika“ - Tanjug, 16. novembar 2011)], Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2012]] - [[Igor Đorđević]] za ulogu Stavrogina u predstavi „Zli dusi“ Narodnog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.narodnopozoriste.rs/index.php?id=7122 Narodno pozorište u Beogradu | IGORU ĐORĐEVIĆU NAGRADA “RAŠA PLAOVIĆ” ZA SEZONU 2011/2012, URUČENjE 22. NOVEMBRA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124081951/http://www.narodnopozoriste.rs/index.php?id=7122 |date=2012-11-24 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2013]] - [[Vojin Ćetković]] za ulogu Otela u predstavi „Otelo“ Jugoslovenskog dramskog pozorišta u Beogradu.&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Rasa-Plaovic-Vojinu-Cetkovicu.sr.html „Raša Plaović“ Vojinu Ćetkoviću („Politika“, 19. novembar 2013)]&lt;/ref&gt;
* [[2014]] - [[Dara Džokić]] za ulogu Vajolet Veston u predstavi „Avgust u okrugu Osejdž“ Ateljea 212.&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/kultura/vesti.php?nav_category=321&amp;yyyy=2014&amp;mm=11&amp;dd=19&amp;nav_id=925737 Nagrada „Raša Plaović“ za Daru Džokić (B92, 19. novembar 2014)]&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

[[Kategorija:Nagrada Raša Plaović| ]]
[[Kategorija:Nastanci 1988.]]
[[Kategorija:Srpske pozorišne nagrade|Raša Plaović]]</text>
      <sha1>2oshvm1tq9ctawiiobnqqczgv1e15nc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michael Baius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4029861</id>
    <revision>
      <id>42716891</id>
      <parentid>41373117</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vysotsky</username>
        <id>57790</id>
      </contributor>
      <comment>+/- datoteka</comment>
      <origin>42716891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="lq9r0pt8in2yckyx5wz682a1k1t8qy9" xml:space="preserve">[[Datoteka:Portret van Michel de Bay (Michael Baius) - KU Leuven Kunstpatrimonium - S022.jpg|mini|Michael Baius]]
'''Michael Baius''', ([[Ath]], [[Belgija]], [[1513.]] - [[Leuven]], [[16. decembra]] [[1589.]]), bio je belgijski [[Katolicizam|katolički]] [[teolog]] i jedan od najznačajnijih teologa [[16. vijek]]a. Baius je bio [[profesor]] [[filozofija|filozofije]] na sveučilištu u  Louvainu. Kasnije postaje profesor biblistike.&lt;ref&gt;{{CathEncy|wstitle=Michel Baius}}&lt;/ref&gt;

Objavio je radove o [[grijeh]]u, milosti i pravednosti ([[latinski jezik|latinski]] ''iustificatio''). Imao je radikalan [[Sveti Augustin|augustinski]] stav o [[Istočni grijeh|istočnom grijehu]] i milosti, i zato se smatra pretečom [[jansenizam|jansenizma]]. Nekoliko Baiusovih teza odbijeno je 1560., i [[Isusovci]] i [[Franjevci]] postaju njegovi najžešći protivnici, pošto je njegov strogi nauk o istočnom grijehu dovodio u pitanje [[Bezgrešno začeće Blažene Djevice Marije]]. Papa [[Pio V.]] izdaje 1567., [[Papinska bula|bulu]] ''Ex omnibus afflictionibus'', koja osuđuje 79 Baiusovih teza.&lt;ref&gt;Leszek Kolakowski, ''God owes Us Nothing'', (University of Chicago Press, 1998), str. 4.&lt;/ref&gt;

Baius je pokušao aktualizirati neke osnovne ideje [[Sveti Augustin|Svetog Augustina]], između ostalih da je čovjek potpuno korumpiran izvornim grijehom i da je nesposoban za dobročinstva, ali da postoji ''gratia irresistibilis'', tj. milost kojoj se ne može oduprijeti.

==Izvori==
{{izvori}}

==Literatura==
* [[Henri de Lubac]], ''Augustinianism and Modern Theology'' (Herder &amp; Herder) {{ISBN|0-8245-1802-0}}

{{lifetime|1513|1589|Baius, Michael}}

[[Kategorija:Teolozi]]
[[Kategorija:Katoličanstvo]]</text>
      <sha1>lq9r0pt8in2yckyx5wz682a1k1t8qy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otvoreni pristup</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4030845</id>
    <revision>
      <id>42717352</id>
      <parentid>42682958</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:32:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13433" sha1="3u0sbio3utq5vvv1azqyqgm8c9biu95" xml:space="preserve">'''Otvoreni pristup''' ({{jez-eng|open access)}} je slobodan, besplatan, neograničen onlajn pristup naučnim radovima, pre svega akademskim člancima, knjigama i disertacijama. 
[[Datoteka:Open Access PLoS.svg|mini|desno|Logo Pokreta za otvoreni pristup]]
Pokret za otvoreni pristup nastao je kao reakcija na apsurdnu situaciju da se rezultati istraživanja, koja su finansirana najčešće sredstvima univerziteta ili instituta, objavljuju u časopisima komercijalnih izdavača na čija izdanja te iste institucije moraju da se pretplate kako bi mogle da koriste dobijene rezultate.&lt;ref&gt;Filipi Matutinović, Stela: &quot;Naučne informacije u Srbiji: protok, dostupnost, vrednovanje&quot;, Srpsko biološko društvo et al., Beograd. {{page|2014|978-86-7078-119-1|pages=}}&lt;/ref&gt;

Već osam godina na globalnom nivou obeležava se [[Nedelja otvorenog pristupa]] sa ciljem da promoviše otvoreni pristup znanju i da ukaže na prednosti ovakvog koncepta.&lt;ref&gt;[http://www.openaccessweek.org/ Open Access Week&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt;]&lt;/ref&gt;

== Deklaracije ==
Otvoreni pristup je prvi put definisan u [[Budimpeštanska deklaracija|Budimpeštanskoj deklaraciji]], potpisanoj 2002. godine ({{jez-eng|Budapest Open Access Initiative)}}. U njoj se između ostalog kaže da otvoreni pristup podrazumeva da svaki korisnik koji ima pristup internetu može da čita, preuzima, kopira i štampa materijal bez ikakvih tehničkih, pravnih ili finasijskih barijera. Jedina obaveza korisnika je da autoru obezbedi nadzor nad integritetom dela i da delo ispravno citira.&lt;ref&gt;[http://www.budapestopenaccessinitiative.org/read Budapest Open Access Initiative | Read the Budapest Open Access Initiative&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt;]&lt;/ref&gt;
Godinu dana kasnije, 2003. godine, objavljena je [[Berlinska deklaracija o otvorenom pristupu naučnom znanju]] ({{jez-eng|Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities)}} koja se uzima kao početak uključivanja istraživačkih organizacija u Pokret za otvoreni pristup. Do danas je ovu deklaraciju potpisalo više od 300 akademskih institucija u svetu, a u novembru 2011. godine i Univerzitet u Beogradu&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Otvoreni pristup naučnom znanju&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt; |url=http://www.bg.ac.rs/sr/nauka/otv-pristup.php |access-date=2015-04-25 |archive-date=2015-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509233405/http://www.bg.ac.rs/sr/nauka/otv-pristup.php }}&lt;/ref&gt;, kao i Univerzitet u Nišu.&lt;ref&gt;[http://www.ubnt.ni.ac.rs/index.php/component/content/article?layout=edit&amp;id=104 Univerzitetska biblioteka &quot;Nikola Tesla&quot;&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt;]&lt;/ref&gt;

Ostale deklaracije koje su doprinele daljem širenju i jačanju Pokreta su: [[Betezdanska izjava o objavljivanju u otvorenom pristupu]] iz 2003, koja je definisala konkretnije korake koje bi trebalo preduzeti kako bi se prešlo na objavljivanje u otvorenom pristupu,&lt;ref&gt;[http://legacy.earlham.edu/~peters/fos/bethesda.htm Bethesda Statement on Open Access Publishing&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt;]&lt;/ref&gt; kao i [[Kejptaunska deklaracija o otvorenom obrazovanju]] iz 2007. godine čiji je cilj promovisanje ideje otvorenog pristupa u obrazovanju uopšte.&lt;ref&gt;[http://www.capetowndeclaration.org/ The Cape Town Open Education Declaration&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt;]&lt;/ref&gt;

== Vidovi otvorenog pristupa ==
Još od Budimpeštanske deklaracije otvoreni pristup se ispoljava u dva osnovna oblika ili kroz dve komplementarne strategije:
# Samoarhiviranje ({{jez-eng|Self-archiving)}}, što podrazumeva pohranjivanje verzije radova u digitalne repozitorijume, institucionalne ili tematske – „zeleni put“ (green)
# Časopise u otvorenom pristupu u potpunosti ili delimično (tzv. hibridni časopisi) – „zlatni put“ (gold). Troškove objavljivalja u ovakvim časopisima najčešće snose sami autori, dok je za krajnjeg korisnika pristup članku besplatan. 
Godine 2012. objavljen je Finč izveštaj autorke [[Dejm Dženet Finč]] (Dame Janet Finch), profesorke sociologije na Univerzitetu u Mančesteru, pod nazivom ''Accessibility, sustainability, excellence: how to expand access to research publications''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.researchinfonet.org/wp-content/uploads/2012/06/Finch-Group-report-FINAL-VERSION.pdf |title=Archive copy |access-date=2015-04-25 |archive-date=2012-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619050440/http://www.researchinfonet.org/wp-content/uploads/2012/06/Finch-Group-report-FINAL-VERSION.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; U ovom obimnom dokumentu favorizuje se „zlatni put“, dok se uloga institucionalnih repozitorijuma svodi na sivu literaturu, odnosno arhiviranje rezultata istraživanja. 
Izveštaj je vrlo brzo izazvao oštre kritike, naročito među zagovornicima „zelenog puta“ kao što je [[Stiven Harnad]] (Stevan Harnad). Harnad, koji smatra da je jedini pravi otvoreni pristup onaj koji podrazumeva arhiviranje preprint verzije rada u digitalni repozitorijum, izveštaj je nazvao fijaskom, a svoje tvrdnje je potkrepio pokazateljima racionalnosti i efektivnosti zelenog pristupa.&lt;ref&gt;Harnad, S. (2012). Why the UK Should Not Heed the Finch Report. Preuzeto 20. septembra 2013. sa http://eprints.lse.ac.uk/52045/1/blogs.lse.ac.uk-Why_the_UK_Should_Not_Heed_the_Finch_Report.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402141356/http://eprints.lse.ac.uk/52045/1/blogs.lse.ac.uk-Why_the_UK_Should_Not_Heed_the_Finch_Report.pdf |date=2015-04-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harnad, S. (2012). Finch Fiasco in Figures. Preuzeto 20. septembra 2013. sa http://openaccess.eprints.org/index.php?/archives/905-Finch-Fiasco-in-Figures.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509004305/http://openaccess.eprints.org/index.php?/archives/905-Finch-Fiasco-in-Figures.html |date=2015-05-09 }}&lt;/ref&gt;
Veliki broj izdavača dopušta da autori preprint verzije radova pohrane u digitalni repozitorijum svoje institucije. Informacije o politici pojedinih izdavača u vezi sa ovakvim arhiviranjem pruža servis SHERPA/Romeo (Securing a Hybrid Environment for Reserach Preservation and Access).&lt;ref&gt;[http://www.sherpa.ac.uk/romeo/ SHERPA/RoMEO - Publisher copyright policies &amp;amp; self-archiving&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt;]&lt;/ref&gt;

== Digitalni repozitorijumi ==
Digitalni repozitorijumi su kolekcije digitalnih objekata, tekstova, slika, video i audio materijala i dr. u odgovarajućem preporučenom formatu. Vrlo često objekte u repozitorijum unose ovlašćeni korisnici, autori, odnosno nosioci autorskog prava, putem samoarhiviranja, a uneti objekat dobija trajni link kao stalnu adresu na mreži. 
Repozitorijumi se uglavnom dele na:
# Institucionalne, multidisciplinarne, najčešće pri univerzitetima 
# Tematske 
** Medicina&lt;ref&gt;[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/ PubMed Central]&lt;/ref&gt;
** Ekonomija&lt;ref&gt;[http://repec.org/ RePec]&lt;/ref&gt;
** Matematika, fizika&lt;ref&gt;[http://arxiv.org/ ArXiv]&lt;/ref&gt;
** Poljoprivreda&lt;ref&gt;[http://ageconsearch.umn.edu/ Agecon]&lt;/ref&gt;
** Društvene nauke&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Social Science Open Access Repository |url=http://www.ssoar.info/en/home.html |access-date=2015-04-25 |archive-date=2015-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318200132/http://www.ssoar.info/en/home.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Pretraživanje repozitorijuma moguće je i preko portala kao što su DOAR (Directory of Open Access Repository) i ROAR (Registry of Open Access Repository).

== Zaštita dokumenata u otvorenom pristupu ==
Veliki broj dokumenata u otvorenom pristupu zaštićen je licencama [[Creative Commons|Kreativne zajednice]], kao standarda koji omogućuje da autor zadrži pravo na delo, ali i da dozvoli drugima njegovo korišćenje. Na sajtu [http://Creative%20Commons%20Serbia Creative Commons Serbia]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} moguće je pretražiti sve radove koji su zaštićeni CC licencama i dobiti informacije o uslovima koje sadrži svaka od šest licenci.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Licence - Creative Commons&lt;!-- Botovski generisani naziv --&gt; |url=http://creativecommons.org.rs/?page_id=74 |access-date=2015-04-25 |archivedate=2014-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140520051012/http://creativecommons.org.rs/?page_id=74 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Mnogi repozitorijumi već sadrže ove licence, tako da se autor, prilikom unosa svog dela, opredeljuje za neku od opcija i određuje uslove pod kojima delo može da se koristi.

== Povezano ==
* [[Otvorena nauka]]
* [[Otvorena edukacija]]

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
*{{cite book |ref=harv |last=Suber |first=Peter |title=Open access |url=http://cyber.law.harvard.edu/hoap/Open_Access_%28the_book%29 |year=2012 |publisher=MIT Press |location=Cambridge, Mass. |isbn=978-0-262-51763-8 |edition=The MIT Press Essential Knowledge Series |authorlink= }}
* John Willinsky. [https://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?tid=10611&amp;ttype=2 The Access Principle: The Case for Open Access to Research and Scholarship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120620235244/http://mitpress.mit.edu/catalog/item/default.asp?ttype=2&amp;tid=10611 |date=2012-06-20 }} (MIT Press, 2006)
* Kirsop, Barbara, and Leslie Chan. (2005) [https://tspace.library.utoronto.ca/handle/1807/4416 Transforming access to research literature for developing countries.] Serials Reviews, 31(4): 246–255.
* {{cite journal | last1 = Laakso | first1 = M. | last2 = Welling | first2 = P. | last3 = Bukvova | first3 = H. | last4 = Nyman | first4 = L. | last5 = Björk | first5 = B-C. | display-authors = 5 | last6 = et al | year = 2011 | title = The Development of Open Access Journal Publishing from 1993 to 2009 | url = http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0020961 | journal = PLoS ONE | volume = 6 | issue = 6 | page = e20961 | doi = 10.1371/journal.pone.0020961 }}
* {{cite journal | last1 = Davis | first1 = P.M. | last2 = Fromerth | first2 = M.J. | year = 2007 | title = Does the arXiv lead to higher citations and reduced publisher downloads for mathematics articles? | url = http://arxiv.org/pdf/cs.DL/0603056/ | journal = Scientometrics | volume = 71 | issue = 2 | pages = 203–215 }} (The results of this study do not confirm the Open Access postulate. The most plausible explanation of a citation advantage was self-selection, which has led to higher quality articles being deposited in the arXiv.)
* {{cite journal | last1 = Hajjem | first1 = C. | authorlink2 = Stevan Harnad | last2 = Harnad | first2 = S | last3 = Gingras | first3 = Y. | year = 2005 | title = Ten-Year Cross-Disciplinary Comparison of the Growth of Open Access and How It Increases Research Citation Impact | url = http://eprints.ecs.soton.ac.uk/11688/ | journal = IEEE Data Engineering Bulletin | volume = 28 | issue = 4 | pages = 39–47 | access-date = 2015-04-25 | archive-date = 2012-02-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120204143159/http://eprints.ecs.soton.ac.uk/11688/ | dead-url = yes }} Analyzed 1,307,038 articles published across 12 years (1992–2003) in 10 disciplines; OA articles have consistently more citations (25%–250% varying with discipline and year).
* {{cite journal | last1 = Lawrence | first1 = S | year = 2001 | title = Online or Invisible? | url = http://citeseer.ist.psu.edu/online-nature01/ | journal = Nature | volume = 411 | issue = 6837 | page =  | access-date = 2015-04-25 | archive-date = 2010-06-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100609181120/http://citeseer.ist.psu.edu/online-nature01/ | dead-url = yes }} ''Paper first showing the Open Access citation advantage over non-Open Access papers in computer science.''
* Okerson A. &amp; O'Donnell J. (1995) (Eds.) [http://www.arl.org/scomm/subversive/toc.html Scholarly Journals at the Crossroads; A Subversive Proposal for Electronic Publishing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070102221612/http://www.arl.org/scomm/subversive/toc.html |date=2007-01-02 }}. Washington, DC: Association of Research Libraries.
* {{cite journal | last1 = Tötösy | first1 =  | last2 = de Zepetnek | first2 = S. | last3 = Joshua | first3 = Jia | year = 2014 | title = Electronic Journals, Prestige, and the Economics of Academic Journal Publishing | url = | journal = CLCWeb: Comparative Literature and Culture | volume = 16 | issue = 1| page = 2014 | doi = 10.7771/1481-4374.2426 }}
* [http://poynder.blogspot.com/ &quot;Open and Shut?&quot;] [[Blog]] on open access by Richard Poynder, a freelance journalist, who has done a [http://richardpoynder.co.uk/the-state-of-open-access.html series of interviews] with a few of the leaders of the open access movement.
* {{cite web |url=https://blog.wikimedia.org/2014/01/15/wikimedia-and-open-access/ |title=Wikimedia and Open Access — a rich history of interactions |last1=Mietchen |first1=Daniel |date=15 January 2014 |website=Wikimedia Blog |publisher=Wikimedia Foundation |accessdate=10 January 2015 }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commons category|Open access (publishing)}}
*{{external link|http://oad.simmons.edu/|OAD}}: Open Access Directory, an &quot;open-access, wiki-based, community-updated encyclopedia of OA factual lists&quot; (started by Peter Suber)
*{{external link|http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/portals-and-platforms/goap/|GOAP}}: [[UNESCO]]'s Global Open Access Portal, providing &quot;status of open access to scientific information around the world&quot;</text>
      <sha1>3u0sbio3utq5vvv1azqyqgm8c9biu95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Outlook.com</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4475928</id>
    <revision>
      <id>42717355</id>
      <parentid>42707906</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50165" sha1="asn03p64oitt4wy2fommtel7z7vxscc" xml:space="preserve">{{Infokutija web stranica
| ime_stranice            = Outlook
| logo                    = 
| logo_veličina           = 
| logo_opis               = 
| slika_ekrana            = Outlook_screen.png
| slika_ekrana_veličina   = 300px
| slika_ekrana_opis       = Screenshot Outlook-a
| url                     = https://www.outlook.com
| slogan                  = I jsbd


Smjdnjdhej
| komercijalno            = Da
| vrsta                   = [[Webmail]]
| registracija            = Potrebna
| jezik                   = 10


6 jezikaihjkerter

| broj_korisnik           = 420 miliona
| licenca sadržaja        = 
| programski_jezik        = 
| vlasnik                 = [[Microsoft]]
| autor                   = 
| urednik                 = 
| datum_pokretanja        = [[4. juli]] [[2013]].
| prihod                  = 
| alexa                   = 619 (1.4.2014.)&lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/outlook.com |title= Outlook.com Site Info |publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2014-04-01 |archive-date= 2016-03-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160321234143/http://www.alexa.com/siteinfo/outlook.com |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;
| ip                      = 
| trenutni_status         = Online
| fusnote                 = 
}}

'''Outlook.com''' (ranije ''Hotmail'') je besplatni [[email]] servis u posjedu [[Microsoft]]a. Jedan je od prvih svjetskih webmail servisa,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.techpluto.com/hotmail-evolution |title=The &quot;Hotmail&quot; Evolution |work=TechPluto |publisher=Accu-rate Media |date=June 22, 2009 |accessdate=2010-10-26}}&lt;/ref&gt; osnovan je 1996. pod nazivom '''Hotmail''' (pisano često kao '''HoTMaiL''') od strane [[Sabeer Bhatia]] i [[Jack Smith (Hotmail)|Jack Smith]]a u [[Mountain View, Kalifornija]], a upravljan iz [[Sunnyvale, Kalifornija|Sunnyvale]]a.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thefreelibrary.com/4th+Network+Hotels+Get+Wired+with+Hotmail+E-mail+Service+and+High...-a018789494 |title=4th Network Hotels Get Wired with Hotmail E-mail Service and High Speed Internet Access; Hotmail and 4th Network Ink Agreement to Keep Business Travelers Connected. |publisher=Business Wire |date=October 21, 1996 |accessdate=2013-08-01 |archivedate=2019-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328142041/https://www.thefreelibrary.com/4th+Network+Hotels+Get+Wired+with+Hotmail+E-mail+Service+and+High...-a018789494 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MichaelArrington&gt;{{cite web |url=http://techcrunch.com/2009/07/09/bing-comes-to-hotmail |title=Bing Comes To Hotmail |last=Arrington |first=Michael |work=TechCrunch |publisher=AOL |date=July 9, 2009 |accessdate=2007-03-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ShortHistory /&gt; Microsoft ga je kupio 1997. za približno $400 miliona i pokrenuo ga kao '''MSN Hotmail''', kasnije rebrandiran u '''Windows Live Hotmail''' kao dio [[Windows Live]] servisa.&lt;ref name=&quot;Outlook.com Launch&quot;&gt;{{cite web |url=http://blogs.office.com/b/microsoft-outlook/archive/2013/02/18/outlook-com-leaves-preview-as-fastest-growing-email-service.aspx |title=Outlook.com leaves preview as the world’s fastest growing email service going from 0 to 60 million in just 6 months |first=David |last=Law |authorlink=David Law |publisher=[[Microsoft]] |date=February 18, 2013 |work=Outlook Blog |accessdate=2013-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 |title=Outlook.com Mail: Microsoft Reimagines Webmail |first=Paul |last=Thurrott |authorlink=Paul Thurrott |date=July 31, 2012 |work=Supersite for Windows |publisher=[[Penton Media]] |accessdate=2012-08-01}}&lt;/ref&gt; Zadnja verzija je izdata 2011. godine.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://thenextweb.com/microsoft/2011/10/03/microsoft-announces-massive-hotmail-update-to-better-combat-gmail |title=Microsoft announces massive Hotmail update to better combat Gmail |last=Wilhelm |first=Alex |publisher=The Next Web |date=October 3, 2011 |accessdate=2012-06-19}}&lt;/ref&gt; Od 2011. godinert, Hotmail je imao 360 miliona korisnika mjesečno.&lt;ref name=TechNet&gt;{{cite news |url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2011/07/05/hotmail-still-new-and-cool-even-after-15-years.aspx |title=Hotmail Still New and Cool–Even After 15 Years |work=The Official Microsoft Blog |publisher=Microsoft |date=July 5, 2011 |accessdate=2013-08-01 |archivedate=2013-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905073322/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2011/07/05/hotmail-still-new-and-cool-even-after-15-years.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Bio je dostupan u 36 različitih jezika.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90781/90877/7442083.html |title=Hotmail introduces hacking alert system |publisher=People's Daily Online |date=July 15, 2011 |accessdate=2013-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627090134/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90781/90877/7442083.html |archivedate=2012-06-27 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;itnewsonline.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.itnewsonline.com/showstory.php?storyid=9583&amp;scatid=6&amp;contid=3 |title=Windows Live Hotmail Launches Worldwide in 36 Languages |publisher=IT News Online |date=May 7, 2007 |accessdate=2010-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080503160228/http://www.itnewsonline.com/showstory.php?storyid=9583&amp;scatid=6&amp;contid=3 |archivedate=2008-05-03 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; 2013-te, Hotmail je zamijenjen sa Outlook.com, koji promovira Microsoftov [[Metro (design language)|Metro dizajn]], i tijesno imitira [[interfejs]] [[Microsoft Outlook]]a. Posjeduje također neograničen kapacitet za smještanje podataka, [[Ajax (programiranje)|Ajax]], i integraciju sa [[Calendar (Microsoft servis)|MS Kalendar]]om, [[OneDrive]], People funkcijom i [[Skype]]-om.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.microsoft.com/presspass/newsroom/msn/factsheet/hotmail.mspx |title=Windows Live Hotmail Fact Sheet |publisher=Microsoft |date=May 2007 |accessdate=2011-04-30}}&lt;/ref&gt;

== Historija ==

=== Pokretanje Hotmail-a ===
Hotmail servis je osnovan od strane [[Sabeer Bhatia]] i [[Jack Smith (Hotmail)|Jack Smith]]a, i bio je jedan od prvih webmail servisa na Internetu zajedno sa [[RocketMail]]om (kasnije [[Yahoo! Mail]]). Komercijalno je pokrenut na [[Dan nezavisnosti SAD|4. juli]] 1996, simbolizirajući &quot;slobodu&quot; od [[Internet service provider|ISP]]-baziranog email-a&lt;ref name=freedom&gt;{{cite web |url=http://4to40.com/legends/print.asp?id=131 |title=Sabeer Bhatiya : The founder of &quot;Hotmail.com&quot; |publisher=4to40.com |accessdate=2009-11-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070210043942/http://4to40.com/legends/print.asp?id=131 |archivedate=2007-02-10 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; i mogućnost pristupa korisničkom ulaznom spremniku sa bilo koje strane svijeta. Naziv &quot;Hotmail&quot; je izabran između dosta mogućnosti riječi koje završavaju sa &quot;-mail&quot; i zbog toga što je sadržavalo slova [[HTML]], kao HTML jezik za web stranice (da ovo bude vidljivije, originalni naziv je naglašavao ova slova, dakle &quot;HoTMaiL&quot;). Limit pri spašavanju podataka je bio [[Megabajt|MB]].&lt;ref name=ShortHistory&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/01/06/a-short-history-of-hotmail.aspx |title=A short history of Hotmail |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=January 6, 2010 |accessdate=2010-10-26 |archivedate=2012-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019031323/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/01/06/a-short-history-of-hotmail.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Hotmail was initially backed by [[venture capital]] firm [[Draper Fisher Jurvetson]]. Do decembra 1997, zabilježeno je više od 8,5 miliona korisnika.&lt;ref name=users97&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/2100-1023-206039.html |title=Hotmail, Microsoft talk deals |work=[[CNET]] |publisher=CBS Interactive |date=December 5, 1997 |accessdate=2007-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402132012/http://news.cnet.com/2100-1023-206039.html |archive-date=2015-04-02 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hotmail je u početku radio pod [[Solaris (operativni sistem)|Solaris]]om za mail servise i [[Apache (web server)|Apache]]-om na [[FreeBSD]] za web servise, prije nego je bio djelimično pokriven sa Microsoftovim proizvodima,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lege.com/unix-nt/hotmail.html |title=Solaris calls Hotmail shots for Microsoft |publisher=VNU Business Publications |date=April 22, 1998 |accessdate=2012-01-31 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306180619/http://www.lege.com/unix-nt/hotmail.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1019450/microsoft-uses-solaris-servers-for-hotmail-shock |title=Microsoft uses Solaris servers for Hotmail shock |last=Magee |first=Mike |date=December 24, 2002 |accessdate=2013-08-01 |archivedate=2010-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206155452/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1019450/microsoft-uses-solaris-servers-for-hotmail-shock |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; koristeći [[Windows Sevices za UNIX]] u putu migracije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://technet.microsoft.com/en-us/library/bb496990.aspx |title=
Planning Guide for Migrating Microsoft Hotmail from FreeBSD to Microsoft Windows 2000 Technical Case Study |website=[[Microsoft TechNet]] |accessdate=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;

=== MSN Hotmail ===
Hotmail je prodat [[Microsoft]]u u decembru 1997. za navodnih $400 miliona, i priključio se [[MSN]] grupi servisa.&lt;ref name=400mil&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/2100-1033-206717.html |title=Microsoft Buys Hotmail |last=Pelline |first=Jeff |work=CNET |publisher=CBS Interactive |date=January 3, 1998 |accessdate=2007-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512151522/http://news.cnet.com/2100-1033-206717.html |archive-date=2015-05-12 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Hotmail je ubrzo dostigao veliku popularnost jer je bio [[Internacionalizacija i lokalizacija|lokaliziran]] za različita tržišta širom svijeta i postao svjetski broj jedan webmail servis s više od 30 miliona aktivnih članova, javljeno je u februaru 1999.&lt;ref name=users99&gt;{{cite web |url=http://www.microsoft.com/presspass/features/1999/02-08hotmail.asp |title=MSN Hotmail: From Zero to 30 Million Members in 30 Months |publisher=Microsoft |date=February 8, 1999 |accessdate=2007-03-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070514174929/http://www.microsoft.com/presspass/features/1999/02-08hotmail.mspx |archivedate=2007-05-14 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
Hotmail je originalno nastao na miješanju [[FreeBSD]]-a i [[Solaris (operativni sistem)|Solaris]] [[operativni sistemi|operativnih sistema]]s.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.securityoffice.net/mssecrets/hotmail.html |title=Converting a UNIX.COM site to Windows |work=Microsoft Secrets |publisher=Security Office |accessdate=2007-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108203351/http://www.securityoffice.net/mssecrets/hotmail.html |archivedate=2007-11-08 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Projekt je započet da se prebaci Hotmail na Windows 2000. U junu 2001, Microsoft je tvrdio da je ovo već završeno; par dana kasnije su povukli tvrdnje i priznali da su DNS funkcije Hotmail sistema i dalje bile zavisne o FreeBSD-u. 2002, Hotmail je još uvijek pokretao svoju infrastrukturu na UNIX serverima, djelomično je front-end promijenjen za Windows 2000.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theregister.co.uk/2001/12/12/microsoft_hotmail_still_runs |title=Microsoft Hotmail still runs on U**x |first=Andrew |last=Orlowski |work=[[The Register]] |publisher=Situation Publishing |date=December 12, 2001 |accessdate=2013-06-14}}&lt;/ref&gt;
Kasniji razvoj je bio povezivanje servisa sa Microsoftovom autentičnom šemom, Microsoft Passport-om (sada [[Microsoft account]]), te integracijom sa Microsoftovim [[instant messaging]] i socijalno-mrežnim programima, MSN Messenger-om i MSN Spaces (sada [[Windows Live Messenger]] i [[Windows Live Spaces]], respektivno).

==== Sigurnosne mahane ====
U 1999-oj, hakeri su otkrili sigurnosne mahane u Hotmailu koje su dopuštale bilo koga da se prijavi na Hotmail nalog koristeći šifru 'eh'. U to vrijeme se to zvalo &quot;najviše raširen sigurnosni incident u historiji Weba&quot;.&lt;ref name=eh&gt;{{cite news |url=http://www.wired.com/science/discoveries/news/1999/08/21503 |title=Hotmail Hackers: 'We Did It' |last=Glave |first=James |work=[[Wired (website)|Wired]] |publisher=Condé Nast |date=August 30, 1999 |accessdate=2007-11-03 |archiveurl=https://archive.today/20121208230931/http://www.wired.com/science/discoveries/news/1999/08/21503 |archivedate=2012-12-08 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;
2001, Hotmail servis je opet ugrožen od strane kompjuterskih hakera koji su otkrili da se bilo ko može prijaviti na tuđi Hotmail nalog i onda vidjeti poruke sa bilo kojeg drugog Hotmail naloga koristeći direktni URL sa tuđim korisničkim imenom naloga i validnim brojem poruke. To je bio baš jednostavan napad da se, dok se još pravila zakrpa za to, dosta novina i na stotine web stranica oglasilo sa opisima napada koji su omogućavali desetinama hiljada hakera da ''hakerišu'' širom Hotmaila. Iskoristiva ranjivost je izložila milione računa ometanju između 7. i 31. augusta 2001.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theregister.co.uk/2001/08/20/hacking_hotmail_made_easy |title=Hacking Hotmail made easy |last=Greene |first=Thomas C |work=The Register |publisher=Situation Publishing |date=August 20, 2001 |accessdate=2008-09-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newscientist.com/article/dn1177-hotmail-hole-leaves-email-open-to-view.html |title=Hotmail hole leaves email open to view |last=Knight |first=Will |publisher=New Scientist |date=August 21, 2001 |accessdate=2011-03-01}}&lt;/ref&gt;

==== Konkurencija ====
U 2004, [[Google]] je najavio vlastiti e-mail servis, [[Gmail]]. Uz veći skladišni prostor, brzinu i fleksibilnost sučelje, ovaj novi konkurent je podstakao talas inovacija u webmailu.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Outlook.com vs. Gmail: What Microsoft is Still Missing |url=http://www.pcworld.com/article/2037186/outlook-com-vs-gmail-what-microsoft-is-still-missing.html |work=[[PC World]] |publisher=[[IDG]] |date=May 3, 2013 |accessdate=September 8, 2013 |first=Ian |last=Paul}}&lt;/ref&gt; Glavni industrijski giganti - Hotmail i Yahoo! Mail - su uveli nadograđene verzije svojih e-mail usluga s većom brzinom, sigurnosti i naprednim funkcijama.

=== Windows Live Hotmail ===
Microsoft-ov novi sistem e-pošte je najavljen 1. novembra 2005, pod kodnim imenom &quot;Kahuna&quot;, a beta verzija je puštena prema nekoliko hiljada ispitivača. Ostali entuzijasti webmaila također želeći isprobati beta verziju su mogli zatražiti pozivnicu odobravanja pristupa. Nova usluga je izgrađena od nule i naglasila je tri glavna koncepta kao &quot;brži, jednostavniji i sigurniji.&quot; Nove verzije beta usluga su izbačene nad razvojnim periodom, a do kraja 2006. broj beta testera je dostigao milione.&lt;ref name=betamillions&gt;{{cite web |url=http://hotmailteam.wordpress.com/2006/07/17/m7-new-code-shipping-soon-not-yet-here |title=M7 new code shipping soon – not yet here! |publisher=Microsoft |date=July 17, 2006 |accessdate=2007-03-21}}&lt;/ref&gt;

Hotmail brand je planiran da se ukine, kada je Microsoft je najavio da će novi mail sistem biti pod nazivom Windows Live Mail, ali programeri uskoro odustaju nakon što su beta testeri bili zbunjeni s promjenom imena i preferirali su već dobro poznato Hotmail ime i odlučili se za Windows Live Hotmail. Nakon perioda beta testiranja, zvanično je je pušten_ pušten za nove i postojeće korisnike u Holandiji 9. novembra 2006, kao pilot projekat na tržištu. Razvoj bete je završen u aprilu 2007, Windows Live Hotmail je pušten za nove registracije 7. maja, 2007, što su 260 miliona MSN Hotmail računima širom svijeta dobili pristup novom sistemu. Stari MSN Hotmail interfejs bio dostupan samo korisnike koji su registrirani prije Windows Live Hotmail, a datum izlaska nije izabran da ažurira na novu uslugu. Roll-out svim postojećim korisnicima je završen u oktobru 2007.

Windows Live Hotmail je nagrađen ''[[PC Magazine]]-ovom'' Editor's Choice nagradom u februaru 2007,&lt;ref name=editorschoice1&gt;{{cite news |url=http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2091600,00.asp |title=Buying Guide: Web E-Mail Clients |last=Janowski |first=Davis D. |work=[[PC Magazine]] |publisher=Ziff Davis |date=January 31, 2007 |accessdate=2007-03-21 |archivedate=2007-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070320232909/http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2091600,00.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; martu 2007,&lt;ref name=editorschoice2&gt;{{cite news |url=http://www.pcmag.com/article2/0,1759,2107834,00.asp |title=Windows Live Hotmail (beta) |last=Janowski |first=Davis D. |work=PC Magazine |publisher=Ziff Davis |accessdate=2007-04-10 |archivedate=2007-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070422151738/http://www.pcmag.com/article2/0,1759,2107834,00.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; i februaru 2011.&lt;ref name=editorschoice3&gt;{{cite news |url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2363870,00.asp |title=Windows Live Hotmail 2011 |last=Muchmore |first=Michael |work=PC Magazine |publisher=Ziff Davis |accessdate=2011-09-29 |archivedate=2011-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111208073944/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2363870,00.asp |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

U 2008-oj najavljeno je da će servis biti nadograđen sa fokusom na pojačanju brzine, povećanju kapaciteta za pohranu, poboljšanju korisničkog iskustva i korisnih mogućnosti, te za 70% bržoj prijavi i pristupu emailu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.windowslive-hotmail.com/comingsoon/en-us/default.htm |title=Coming Soon |publisher=Microsoft |accessdate=2010-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080914205548/http://www.windowslive-hotmail.com/comingsoon/en-us/default.htm |archivedate=2008-09-14 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; Klasnična i puna verija Windows Live Hotmail-a su kombinirane u novom izdanju. Kao rezultat korisničkih odgovora, Hotmail je nadograđen tako da scroll-iranje radi za korisnike koji su isključili čitači okvir. Također je o/čekivano da će Hotmail tim pomjeriti reklame sa vrha na stranu, dodavajući više tema, povećavajući broj poruka na svakoj stranici i dodavati mogućnost slanja brzih poruka iz korisničkog ulaznog spremnika u budućim izdanjima.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://windowslivearchive.wordpress.com/2008/12/18/hotmail-classic-scrolling-is-back-and-more-updates |title=Hotmail: Classic scrolling is back, and more updates |work=Windows Live Wire |publisher=Microsoft |date=December 18, 2008 |accessdate=2013-08-01}}&lt;/ref&gt;

Podrška za Firefox u nadograđenom Windows Live Hotmail-u je uzeo par mjeseci za završetak. Puna verzija podrške za Google Chrome je također dodata na 4. november 2008.

Kao dio nadogradnje, Microsoft je također integrirao mogućnosti brzog dopisivanja sa kontaktima na [[Windows Live Messenger]] servisu. Ova mogućnost je realizacija projekta koji je počeo kao &quot;Windows Live Web Messenger&quot; 2007, zamjena za istekli &quot;MSN Web Messenger&quot; servis koji je prvi put pokrenut u augustu 2004. Zabilježeno je i da je originalni &quot;Windows Live Web Messenger&quot; predstavio tabove kao dio &quot;konverzacijskog interfejsa&quot;, ipak od integracije sa Hotmailom, ova stavka je izbačena.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://windowslivearchive.wordpress.com/2009/04/20/web-im-in-hotmail |title=Web IM in Hotmail! |work=Windows Live Wire |publisher=Microsoft |date=April 20, 2009 |accessdate=2010-07-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.liveside.net/2007/09/19/windows-live-webmessenger-goes-into-dogfood |title=Windows Live Web Messenger goes into dogfood |publisher=LiveSide.net |date=September 19, 2007 |accessdate=2010-07-24}}&lt;/ref&gt;

18. maja 2010, Microsoft je pokrenuo &quot;Wave 4&quot; nadogradnju Hotmaila, koja nudi mogućnosti kao 1-klik filteri, aktivni prikaz, čišćenje inboxa i 10 GB prostora za slike, Microsoft Office dokumente i priloge.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/05/17/re-inventing-windows-live-hotmail-the-next-generation-of-personal-email.aspx |title=Re-inventing Windows Live Hotmail – the next generation of personal email |last=Craddock |first=Dick |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=May 17, 2010 |accessdate=2010-05-18 |archivedate=2013-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609011324/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/05/17/re-inventing-windows-live-hotmail-the-next-generation-of-personal-email.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Također je dodana itegracija sa [[Windows Live SkyDrive]] i [[Windows Live Office]] servisima, kao besplatna verzija Microsoft-ovih web aplikacija za dokumente. Nova verzija je počela svoj postepeni razvoj za sve Hotmail korisnike 15. juna 2010&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/07/27/hotmail-rollout-picks-up-steam.aspx |title=Hotmail rollout picks up steam! |last=Schackwitz |first=Mike |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=July 28, 2010 |accessdate=2010-07-29 |archivedate=2013-08-01 |archiveurl=https://archive.today/20130801023647/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/07/27/hotmail-rollout-picks-up-steam.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; te se kompletno završila 3. augusta 2010.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/08/03/the-new-hotmail-is-now-available-to-everyone.aspx |title=The new Hotmail is now available to everyone |last=Schackwitz |first=Mike |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=August 3, 2010 |accessdate=2010-08-08 |archivedate=2014-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714232301/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/08/03/the-new-hotmail-is-now-available-to-everyone.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; [[Exchange ActiveSync]] podrška je bila omogućena za sve Hotmail korisnike 30. augusta 2010, dopuštajući korisnicima da sinhroniziraju svoje mailove, kontakte, kalendar i zadatke na svojim mobilnim uređajima koji podržavaju protokol.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/08/30/hotmail-now-supports-push-email-calendar-and-contacts-with-exchange-activesync.aspx |title=Hotmail now supports push email, calendar, and contacts with Exchange ActiveSync |last=Craddock |first=Dick |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=August 30, 2010 |accessdate=2010-08-30 |archivedate=2012-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121223070949/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2010/08/30/hotmail-now-supports-push-email-calendar-and-contacts-with-exchange-activesync.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Dodatak potpunog pokrića [[Transport Layer Security|SSL]]-a je dopuštena 9. novembra 2010.

U 2011-toj, Microsoft je dodao nekoliko novih mogućnosti u Hotmail, kao što su aliasi&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2011/02/03/hotmail-delivers-aliases-to-help-you-manage-and-secure-your-email-account.aspx |title=Hotmail delivers aliases to help you manage and secure your email account |last=Mehta |first=Dharmesh |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=February 3, 2011 |accessdate=2011-11-06 |archivedate=2013-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130225060104/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2011/02/03/hotmail-delivers-aliases-to-help-you-manage-and-secure-your-email-account.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; i poboljšanja brzine.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2011/06/30/instant-email-how-we-made-hotmail-10x-faster.aspx |title=Instant email: how we made Hotmail 10x faster |last=Mehta |first=Dharmesh |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=February 3, 2011 |accessdate=2011-06-30 |archivedate=2013-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004053912/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2011/06/30/instant-email-how-we-made-hotmail-10x-faster.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; U oktobru 2011, Microsoft je otkrio &quot;ponovo-otkriveni Hotmail&quot; i dodao dosta novih mogućnosti kao što su Instant akcije, Sweep po rasporedu i kategorije&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2011/10/03/hotmail-declares-war-on-graymail.aspx |title=Hotmail declares war on graymail |last=Craddock |first=Dick |work=Inside Windows Live |publisher=Microsoft |date=October 3, 2011 |accessdate=2011-06-30 |archivedate=2012-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121016153139/http://blogs.windows.com/windows_live/b/windowslive/archive/2011/10/03/hotmail-declares-war-on-graymail.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.winrumors.com/hotmail-updated-to-include-gmail-like-tagging-and-more-outlook-features |title=Hotmail updated to include Gmail-like labelling and more Outlook features |last=Warren |first=Tom |publisher=WinRumors |date=October 3, 2011 |accessdate=2011-10-30 |archivedate=2011-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105131659/http://www.winrumors.com/hotmail-updated-to-include-gmail-like-tagging-and-more-outlook-features/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.liveside.net/2011/10/03/giving-hotmail-another-look |title=Giving Hotmail another look |last=Kniskern |first=Kip |publisher=LiveSide.net |date=October 3, 2011 |accessdate=2011-06-30}}&lt;/ref&gt; and this update began fully rolling out on November 9, 2011.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.liveside.net/2011/11/09/new-hotmail-begins-rolling-out-coming-to-all-customers-in-next-few-weeks |title=New Hotmail begins rolling out, coming to all customers in &quot;next few weeks&quot; |publisher=LiveSide.net |date=November 9, 2011 |accessdate=2011-11-20 |archive-date=2011-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111114005120/http://www.liveside.net/2011/11/09/new-hotmail-begins-rolling-out-coming-to-all-customers-in-next-few-weeks |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Ova nadogradnja je također omogućila SSL inicijalno uključenje na svim nalozima.

=== Tranzicija na Outlook.com ===
Outlook.com je prvi put predstavljen 31. juna 2012.kada je njegova beta verzija bila dostupna široj javnosti. Postojeći Hotmail korisnici su mogli slobodono nadograditi prethodnu verziju na Outlook.com, kao i vratiti staru.&lt;ref name=&quot;IntroductionBlog&quot;&gt;{{cite web |url=http://blogs.office.com/b/microsoft-outlook/archive/2012/07/31/introducing-outlook-com-modern-email-for-the-next-billion-mailboxes.aspx |title=Introducing Outlook.com - Modern Email for the Next Billion Mailboxes |last=Jones |first=Chris |work=Outlook Blog |publisher=Microsoft |date=July 31, 2012 |accessdate=2012-07-31}}&lt;/ref&gt;

Outlook.com je zaršio probnu fazu 18. februara 2013. Prema Microsoftu, nadogradnja je puštena u opticaj 3. aprila 2013; korisnici su mogli zadržati postojeće Hotmail naloge i dobili su opciju kreiranja @outlook.com email adrese.

U maju 2013, Outlook.com je imao 400 miliona aktivnih korisnika.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.office.com/b/microsoft-outlook/archive/2013/07/31/one-year-since-the-preview-of-outlook-com-thank-you-for-helping-us-build-the-world-s-fastest-growing-email.aspx |title=One year since the preview of Outlook.com – thank you for helping us build the world’s fastest growing email |last=Craddock |first=Dick |work=Outlook Blog |publisher=Microsoft |date=July 31, 2013 |accessdate=2013-08-01}}&lt;/ref&gt;

== Odlike ==
Jednako sa ostalim gigantskim webmail servisima, Outlook.com koristi [[Ajax (programming)|Ajax]] programske tehnike i podržava kasnije verzije [[Internet Explorer|Internet Explorera]], [[Firefox|Firefoxa]], [[Safari (web browser)|Safarija]] i [[Google Chrome]]-a. Neki od odlika su ubačene kontrole preko tastature koje pružaju mogućnost navigacije stranice bez korištenja miša, mogućnost pretrage korisničkih poruka uključujući struktuiranu upitnu sintaksu kao npr. &quot;from:ebay&quot;, filtere poruka, organizacije poruka bazirane na direktorijima, &quot;auto-complete&quot; za adrese kontakata kada se piše nova poruka, grupiranje kontakata, uvoz i izvoz kontakata u vidu CSV datoteka, [[rich text format]], rich text pečati, filteriranje spama i pretraga virusa, podrška za više adresa i različite verzije jezika.

U usporedbi sa ostalim webmail servisima, Outlook.com pruža slijedeće jedinstvene mogućnosti:

=== Privatnost ===
Outlook.com je obećao poštovati korisničku privatnost, specifično ciljajući na [[Gmail]]-ove kontraverze.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.scroogled.com |title=Scroogled! |publisher=Microsoft |accessdate=2013-04-06}}&lt;/ref&gt; Outlook.com ne pretražuje emailove ili priloge za reklamne informacije i lične konverzacije su bez reklama u potpunosti.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://windows.microsoft.com/en-us/windows/outlook-private#1TC=t1 |title=Outlook.com tips to try - Keep your stuff private |publisher=Microsoft |accessdate=2013-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.techrepublic.com/blog/hiner/dump-gmail-for-outlookcom-four-reasons-you-might |title=Dump Gmail for Outlook.com? Four reasons you might |last=Hiner |first=Jason |work=Tech Republic |publisher=CBS Interactive |date=August 2, 2012 |accessdate=2013-04-06}}&lt;/ref&gt;

U martu 2014, kada je bivši Microsoftov uposlenik Alex Kibkalo uhapšen za učesništvo u curenju informacija o Microsoft-ovoj poslovnoj tajnoj 2012, Microsoft je došao pod kritiku zbog pristupa mail spremniku njegove francuske partnerice.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zdnet.com/former-microsoft-employee-arrested-for-allegedly-stealing-windows-8-trade-secrets-7000027499 |title=Former Microsoft employee arrested for allegedly stealing Windows 8 trade secrets |last=Foley |first=Mary Jo |work=ZDNet |publisher=CBS Interactive |date=March 19, 2014 |accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/business-26677607 |title=Microsoft admits reading Hotmail inbox of blogger |publisher=BBC |date=March 21, 2014 |accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; Kritičari su tvrdili da su ove akcije narušavale zakone privatnosti&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://money.cnn.com/2014/03/21/technology/security/microsoft-email |title=Microsoft defends its right to read your email |last=Pagliery |first=Jose |work=CNN Money |publisher=CNN |date=March 21, 2014 |accessdate=2014-03-24 |archive-date=2014-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324180447/http://money.cnn.com/2014/03/21/technology/security/microsoft-email/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eff.org/deeplinks/2014/03/microsoft-says-come-back-warrant-unless-youre-microsoft |title=Microsoft Says: Come Back with a Warrant, Unless You’re Microsoft |last=Crocker |first=Andrew |publisher=Electronic Frontier Foundation |date=March 21, 2014 |accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; kao i Microsoft-ova vlastita obećanja vezana za korisničke lične informacije,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.techdirt.com/articles/20140320/11315126635/microsoft-looked-through-reporters-hotmail-msn-chat-accounts-to-identify-windows-8-leaker.shtml |title=Microsoft Looked Through Reporter's Hotmail And MSN Chat Accounts To Identify Windows 8 Leaker |last=Masnick |first=Mike |publisher=Techdirt.com |date=March 20, 2014 |accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; dok su drugi navodili da je takav pristup dopušten pod Microsoft-ovom politikom privatnosti u cilju &quot;zaštite prava ili vlasništva Microsoft-a&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnet.com/news/microsoft-sniffed-bloggers-hotmail-account-to-trace-leak |title=Microsoft sniffed blogger's Hotmail account to trace leak |last1=Cooper |first1=Charles |last2=Rosenblatt |first2=Seth |work=CNET |publisher=CBS Interactive |date=March 20, 2014 |accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://privacy.microsoft.com/en-us/fullnotice.mspx |title=Microsoft Online Privacy Statement |publisher=Microsoft |accessdate=2014-03-24 |archivedate=2014-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140322195616/http://privacy.microsoft.com/en-us/fullnotice.mspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; da je potrebno u cilju prevencije kriminala namijenjenog za štete u milijardama, i da je takva akcija sa Microsoft-ove strane bez presedana u 18 godina.&lt;ref name=&quot;Bott, Ed (2014)&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.zdnet.com/whats-really-behind-microsofts-investigation-into-software-leaks-7000027588 |title=What's really behind Microsoft's investigation into software leaks? |last=Bott |first=Ed |work=ZDNet |publisher=CBS Interactive |date=March 24, 2014 |accessdate=2014-03-24}}&lt;/ref&gt; U odgovoru na kritike, Microsoft je izjavio da neće više pristupati privatnim nalozima i informacijama svojeručno u ovim slučajevima, nego da će predati istragu zakonskim organima i agencijama.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://arstechnica.com/tech-policy/2014/03/microsoft-will-no-longer-look-through-your-hotmail-to-investigate-leaks |title=Microsoft will no longer look through your Hotmail to investigate leaks |last=Bright |first=Peter |work=Ars Technica |publisher=Condé Nast |date=March 28, 2014 |accessdate=2014-03-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_on_the_issues/archive/2014/03/28/we-re-listening-additional-steps-to-protect-your-privacy.aspx |title=We’re listening: Additional steps to protect your privacy |last=Smith |first=Brad |work=Microsoft on the Issues |publisher=Microsoft |date=March 28, 2014 |accessdate=2014-03-29 |archivedate=2014-03-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140330010303/http://blogs.technet.com/b/microsoft_on_the_issues/archive/2014/03/28/we-re-listening-additional-steps-to-protect-your-privacy.aspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Aktivni prikaz ===
[[Datoteka:Outlook hundreds bus W49 &amp; 11 Av jeh.jpg|thumb|Stotine slika je moguće poslati]]
Outlook.com-ov Aktivni prikaz dopušta korisnicima da vrše interakciju direktno sa sadržajima i funkcionalnostima unutar svojih email poruka. Naprimjer, bilo koja priloška slika može biti prikazana direktno koristeći Aktivni prikaz. Dodatno, Outlook.com pruža partnersku platformu koja dopušta sadržaje i funkcionalnosti sa različitih web stranica i servisa kao što su [[YouTube]], [[Flickr]], [[LinkedIn]], te SAD-ov poštanski servis koji se mogu direktno vidjeti iz email poruke. Naprimjer, korisnici mogu vidjeti video sa YouTube-a preko Outlook.com-a kada korisnik primi email koji sadrži link na video. Ostale odlike Aktivnog prikaza sadržavaju praćenje isporuke u realnom vremenu iz SAD-ovog poštanskog servisa i izvođenje akcija na socijalnim mrežama na [[LinkedIn]]-u ili drugim stranicima direktno preko email poruke.

=== Integracija sa Office Web aplikacijama ===
Outlook.com se integrira sa [[Office Web Apps]] da dopušta visoku vjernost prikaza i mijenjanja [[Microsoft Word]], [[Microsoft Excel|Excel]] i [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] dokumenata koji su priloženi sa email porukom. Korisnici mogu direktno otvorini priloženi Office dokument unutar internetskog preglednika, i sačuvati ga na svoj [[OneDrive]]. Korisnici također mogu izvesti izmjene na primljenim Office dokumentima, i direktno odgovoriti pošiljaocu sa izmijenjenom verzijom dokumenta. Dodatno, korisnici mogu također slati do 25 GB Office dokumente (do 50 MB svaki) koristeći Outlook.com i uploadovanjem ovih dokumenata na [[OneDrive]], te dijeliti ove dokumente sa drugim korisnicima za pregled ili kolaboraciju.

=== Nizanje konverzacije ===
Outlook.com pruža mogućnost za automatsko grupisanje poslanih i primljenih emailova koji su iz iste konverzacije u isti niz, dopuštajući korisnicima da brzo pretražuju sve emailove unutar istog konverzacijskog niza. Ova mogućnost može biti uključena ili isključena, zavisno od korisničkog ukusa.

=== Sweep ===
Outlook.com nudi &quot;virtualno čišćenje&quot; koje dopušta korisnicima brisanje ili pomjeranje velikih količina emailova u specijalni direktorij baziran na informacijama pošiljaoca. Jednom kada je &quot;sweep&quot; obavljen, korisnik može birati da podesi Outlook.com da pamti postavke sweep-a i izvršava iste poteze pomjeranja ili brisanja za svaki budući email. Korisnici mogu također postaviti za neke poruke pravila bazirana na informacijama pošiljaoca ili primaoca, naziva maila, ili priloga koji se šalju sa mailom. Tu je i opcija za brisanje/pomjeranje poruka koje su starije od određenog broja dana, ili za samo sačuvavanje zadnjih poruka od pošiljaoca.

=== Brzi prikaz i jednim-klikom filteri ===
Brzi prikaz dopušta korisnicima da filtriraju sve poruke (u svim direktorijima) po prilogu dokumenta, slike, označenih poruka, ili dojava o prebacivanju poštom. Filteri jednim-klikom dopuštaju korisnicima da filtriraju ulazni spremnik (ili specifični direktorij) baziran na bilo kojem pravilu (pročitana ili nepročitana poruka), iz [[People (Microsoft service)|People service]] liste, iz grupnog slanja poruka ili [[Windows Live Groups]], ili sa specijalne mrežne stranice. Kategorije se pojavljuju ispod brzog prikaza radi jednostavnosti pristupa.

=== Aliasi ===
Korisnici mogu kreirati dodatne, jedinstvene email adrese, zvane ''aliasi'', sa svog [[Microsoft nalog]]-a. Od 17. aprila 2013, korisnici mogu pristupiti bilo kojim aliasom i kreirati do 10 aliasa godišnje što je ukupno do 10 adresa. Za dati nalog, svi aliasi koriste isti ulazni spremnik, kontaktnu listu i podatke podešenja - uključujući šifru kao primarna adresa. Kada je nalog postavljen, korisnici mogu odabrati da sve emailove poslane na tu adresu prikazuje ulazni spremnik, ili da idu na različit direktorij.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://windows.microsoft.com/en-US/windows/outlook/add-alias-account |title=Add an Outlook.com alias to your account |publisher=Microsoft |accessdate=2013-05-11}}&lt;/ref&gt; E-mailovi poslani sa aliasa ne prikazuju primaocima da su došli sa računa koji ima višestruke adrese.

=== Domene po narudžbi ===
Korisnici ne mogu više postavljati nazive vlastitih domena na svojim Outlook.com nalozima.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://domains.live.com| title=Windows Live Admin Center| publisher=Microsoft| accessdate=2013-12-06| archivedate=2013-11-08| archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20131108014006/http%3A//domains.live.com/| deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

=== Kategorije ===
Kategorije dopuštaju korisnicima da dodaju imena porukama ili pošiljaocima u jednu partikularnu grupu i te kategorije se pojavljuju ispod &quot;Quick views&quot; u traci sa strane. Neke kategorije su kreirane inicijalno, kao što je neki mail sadržaj postavljan u te kategorije po principu (npr. slike, office dokumenti i novine). Korisnici mogu izabrati više kategorija za svaki dio maila, postavljati kategorije automatski, te kreirati nove.

=== Instant akcije ===
Instant akcije su tipke koje se pojavljuju kada korisnik pređe mišem preko poruke. Primjeri instant akcija su brisanje, premještanje, sweep, flagovanje i one su podesive u opcijama.

=== Registracija ===
Prilikom registracije, novi korisnici mogu odabrati između Outlook.com [[DNS|domene]] adresa (@hotmail.com, @live.com, @msn.com i @outlook.com).

=== Kod za jednokratni pristup ===
Kod za jednokratni pristup je kod koji može biti korišten umjesto standardne korisničke šifre kada se prijavljuje na Microsoft nalog. Svaki kod može biti korišten samo jednom, ali se može zatražiti bilo kada. Ako se korisnik prijavljuje na javnom računaru - kao npr. u biblioteci ili školi - korištenje koda uza jednokratni pristup pomaže u očuvanju korisničkih informacija i sigurnosti. Kod za jednokratni pristup se šalje korisniku kada pošalje upit prilikom prijave.

=== Sigurnost ===
Outlook.com koristi [[DMARC]] specifikacije, da pruži bolju sigurnost za prijenos poruka, i [[Extended Validation Certificate]], da zaštiti korisnikovu konekciju sa Outlook-om.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.office.com/b/microsoft-outlook/archive/2012/12/10/outlook-com-increases-security-with-support-for-dmarc-and-ev-certificates.aspx |title=Outlook.com increases security with support for DMARC and EV certificates |last=Vitaldevara |first=Krish |work=Outlook Blog |publisher=Microsoft |date=December 10, 2012 |accessdate=2012-12-12}}&lt;/ref&gt;

17. aprila 2013, Microsoft je dodao dvostepenu verifikaciju.

=== Skype integracija ===
Prikazna verzija [[Skype]]-a za Outlook.com je počela u UK 30. aprila 2013. Ova mogućnost dopušta korisnicima Skype video-poziv iz Outlook.com bez korištenja Skype desktop client-a.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.skype.com/2013/04/29/type-less-talk-more-make-skype-calls-directly-from-your-outlook-com-inbox/#fbid=44PZKle7Th6 |title=Type Less. Talk More. Make Skype Calls Directly From Your Outlook.com Inbox |last=Longbottom |first=Simon |publisher=Skype |date=April 29, 2013 |accessdate=2013-05-05 |archive-date=2013-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130503032808/http://blogs.skype.com/2013/04/29/type-less-talk-more-make-skype-calls-directly-from-your-outlook-com-inbox/#fbid=44PZKle7Th6 }}&lt;/ref&gt;

=== Lokalizacija ===
Korisnički [[interfejs]] Outlook-a je [[Jezička lokalizacija|lokaliziran]] u 98 jezika do danas.

=== Plaćena verzija ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Usporedba mogućnosti među Outlook.com verzijama
! Odlika !! Besplatni nalog&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://explore.live.com/windows-live-hotmail-get-started |title=Hotmail: Get started |publisher=Microsoft |accessdate=2012-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120129083702/http://explore.live.com/hotmail-get-started |archivedate=2012-01-29 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt; !! Plaćeni nalog&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://explore.live.com/windows-live-hotmail-plus |title=Windows Live Hotmail Plus |publisher=Microsoft |accessdate=2012-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304162100/http://explore.live.com/windows-live-hotmail-plus |archivedate=2012-03-04 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''Kapacitet za spremanje mailova''' || Neograničen || Neograničen
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''Ograničenje priloga za slanje''' || 25 MB || 25 MB
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''Isticanje naloga''' || Nakon 270 dana neaktivnosti || Nikad, nakon što plaćeni račun istekne, postaje besplatni
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''[[POP3]] podrška'''
| Dostupno
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''[[IMAP]] podrška'''
| Dostupno
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''[[SMTP]] podrška'''
| Djelomično
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''[[DeltaSync]] podrška'''
| Dostupno
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''[[Microsoft Exchange Server|Microsoft Exchange]] podrška'''
| Dostupno
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; | '''[[Advertisements#Digital advertising|Reklame]]''' || Da || Ne
|}
;Napomene
:A. {{Note|Attachment}} 7 GB sa OneDrive servisom

== Pristup preko email klijenata (programa) ==

=== POP3 ===
[[POP3]] pristup je postao dostupan za sve Hotmail naloge kao dio &quot;Wave 3&quot; izdanja, dodajući podršku za pristup Hotmailu sa bilo kojeg email klijent-programa, najviše za mobilne uređaje.&lt;ref name=&quot;POP3&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.liveside.net/2009/03/13/pop3-technology-has-now-rolled-out-to-hotmail-customers-worldwide |title=POP3 Technology Has Now Rolled Out To Hotmail Customers Worldwide |publisher=Liveside.net |date=March 13, 2009 |accessdate=2010-10-26 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124115946/http://www.liveside.net/2009/03/13/pop3-technology-has-now-rolled-out-to-hotmail-customers-worldwide/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

=== WebDAV ===
[[WebDAV]], koji je početno korisšten od stane [[Outlook Express]]-a, je isključen 1. septembra 2009.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hotmailteam.wordpress.com/2009/06/02/continuing-dav-protocol-retirement |title=Continuing DAV protocol retirement |work=Mail Call |publisher=Microsoft |date=June 2, 2009 |accessdate=2010-10-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.neowin.net/news/main/09/06/04/microsoft-to-kill-hotmail-via-outlook-express-on-september-1 |title=Microsoft to kill Hotmail via Outlook Express on September 1 |last=Stanclift |first=Michael |publisher=Neowin |date=June 4, 2009 |accessdate=2010-10-26 |archivedate=2012-05-24 |archiveurl=https://archive.today/20120524211158/http://www.neowin.net/news/main/09/06/04/microsoft-to-kill-hotmail-via-outlook-express-on-september-1 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== DeltaSync ===
Za pristup preko [[Microsoft Outlook]]-a 2003, 2007, ili [[Microsoft Office 2010|2010]], korisnici mogu preuzeti besplatan [[Microsoft Outlook Hotmail Connector]]. Korištenjem Outlook connectora, korisnici mogu besplatno pristupiti email porukama, kontaktima, i kalendaru u bilo kojem Outlook.com nalogu, iako pristup do zadataka i notesa traži premium pretplatu. Sljedeća alternativa za korisnike je da koriste [[Windows Live Mail]] desktop program, koji ima ugrađenu podršku za Hotmail.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://get.live.com/wlmail/overview |title=Windows Live Mail |publisher=Microsoft |accessdate=2010-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081203121202/http://get.live.com/wlmail/overview |archivedate=2008-12-03 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Obje aplikacije, [[Windows Live Mail]] i [[Microsoft Outlook]], pristupaju Outlook.com preko [[DeltaSync]] protokola.

=== Exchange ActiveSync ===
Kao dio Hotmail &quot;Wave 4&quot; izdanja, Microsoft je dodao [[Exchange ActiveSync]] podršku za Hotmail, dopuštajući korisnicima da sinhroniziraju svoje emailove, [[Windows Live Contacts|kontakte]], i [[Windows Live Calendar|kalendar]] na bilo kojem uređaju koji podržava protokol Exchange ActiveSync.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://windowslivepreview.com/hotmail/new |title=Windows Live Hotmail Reviewer's Guide: What's new in Hotmail |publisher=Windowslivepreview.com |accessdate=2010-07-24 |archivedate=2010-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100523080259/http://windowslivepreview.com/hotmail/new/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Android ===
Push mail, kontakti i kalendar su dostupni za Android korisnike na Android aplikaciji razvijenoj od strane Microsoft-a. Nalozima se može pristupiti sa domaćeg Android klijenta korištenjem Exchange ActiveSync.

=== IMAP ===
[[IMAP]] podrška je predstavljena 12. septembra 2013.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.office.com/b/microsoft-outlook/archive/2013/09/12/outlook-com-now-with-imap.aspx |title=Outlook.com now has IMAP |last=Kafka |first=Steve |work=Outlook Blog |publisher=Microsoft |date=September 12, 2013 |accessdate=2013-09-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reddit.com/r/IAmA/comments/1m926j/we_are_the_outlookcom_team_ask_us_anything/cc6yl6l |title=We are the Outlook.com team, Ask us anything! |publisher=[[Reddit]] |date=September 12, 2013 |accessdate=2013-09-12}}&lt;/ref&gt;

== Spam politika i filtriranje ==
Kao većina Webmail servisa, Hotmail je često korišten od strane [[email spam|spammera]] u bolesne svrhe kao što je [[Spam (electronic)|junk]] i [[chain letter|lančani]] i neželjeni marketing, a zbog velike dostupnosti, popularnosti servisa i jednostavnosti registracije novih naloga.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zdnet.com/blog/security/gmail-yahoo-and-hotmails-captcha-broken-by-spammers/1418 |title=Gmail, Yahoo and Hotmail's CAPTCHA broken by spammers |last=Danchev |first=Dancho |work=ZDNet |publisher=CBS Interactive |date=July 3, 2008 |accessdate=2013-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622162055/http://www.zdnet.com/blog/security/gmail-yahoo-and-hotmails-captcha-broken-by-spammers/1418 |archive-date=2013-06-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ipak, Hotmail ne tolerira ovu praksu. Navedeno je na Microsoft-ovom sporazumu o korištenju da bilo koji nalog koji se upušta u ovakve aktivnosti, da će biti isključen bez upozorenja.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://g.msn.com/0TO_/enus |title=Microsoft Services Agreement |publisher=Microsoft |date=May 2009 |accessdate=2009-08-05 |archivedate=2009-02-08 |archiveurl=https://swap.stanford.edu/20090208120719/http://g.msn.com/0TO_/enus |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://privacy.microsoft.com/en-us/anti-spam.mspx |title=Microsoft Anti-Spam Policy |quote=Microsoft may immediately terminate any account on any Service which it determines, in its sole discretion, is transmitting or is otherwise connected with any email that violates this policy |publisher=Microsoft |accessdate=2009-08-05 |archivedate=2009-08-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090804075939/http://privacy.microsoft.com/en-us/anti-spam.mspx |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

== Nadzor američke vlade ==
Prema mediju ''[[theguardian.com]]'', nekoliko glavnih tajni unutar [[National Security Agency|NSA]] novine su objavile da je Microsoft dopustio NSA pristup chatu i emailovima na Outlook.com, te implementirao zaobilazak reklamne enkripcije u cilju olakšavanja pristupa servis vladi.&lt;ref name=&quot;guardian130711&quot;/&gt;

* Jedna vijest 26. decembra 2012. kazuje da Microsoft ima &quot;razvijenu sposobnost nadzora da se bave&quot; sa presretanjem šifriranih dopisivanja na Outlook.com, u roku od pet mjeseci nakon što je servis pušten u javno testiranje.&lt;ref name=&quot;guardian130711&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.theguardian.com/world/2013/jul/11/microsoft-nsa-collaboration-user-data |title=How Microsoft handed the NSA access to encrypted messages |last1=Greenwald |first1=Glenn |authorlink1=Glenn Greenwald |last2=MacAskill |first2=Ewen |last3=Poitras |first3=Laura |last4=Ackerman |first4=Spencer |last5=Rushe |first5=Dominic |work=[[theguardian.com]] |publisher=[[Guardian Media Group]] |date=July 12, 2013 |accessdate=2013-07-12}}&lt;/ref&gt;
* Druga vijest govori da će &quot;za Prism ekipa nasuprot Hotmaila, Live, i Outlook.com emailova biti van uticaja jer Prism skuplja ove podatke još prije enkripcije&quot;.&lt;ref name=&quot;guardian130711&quot; /&gt;

U odgovoru na vijesti, Microsoft je izjavio, između ostaloga, da &quot;kada nadogradimo proizvode mi nismo oslobođeni od potrebe da se pridržavamo postojećih ili budućih zakonskih zahtjeva&quot; i da &quot;postoje aspekti debate koje želimo da prodiskutujemo slobodnije&quot;.&lt;ref name=&quot;guardian130711&quot; /&gt;

== Povezano ==
* [[Usporedba webmail servisa]]
* [[Windows Live]]
* Yahoo! [[Mail]]
* [[Gmail]]

== Reference ==
{{Refspisak|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.outlook.com Outlook.com]

[[Kategorija:Sajtovi]]
[[Kategorija:Microsoft]]</text>
      <sha1>asn03p64oitt4wy2fommtel7z7vxscc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otmica Betty i Barneya Hill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4476200</id>
    <revision>
      <id>42717344</id>
      <parentid>42377831</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="d8ahqeauv02w1z5ocvv5b5du491dbje" xml:space="preserve">'''Otmica Betty i Barneya Hill''' odnosi se na [[SAD|američki]] par koji je navodno otet od [[izvanzemaljci|izvanzemaljskih bića]] tokom noći sa 19. na 20.9. 1961. dok su se vozili autom po ruralnom krajoliku [[New Hampshire]]a.

Incident je znan i kao &quot;incident [[Zeta Reticuli]]&quot; jer je par izjavio da su oteti i smješteni u [[NLO]]-u gdje su razaznali kartu svemira odakle dolaze bića, a karta navodno prikazuje zvjezdani sustav Zeta Reticuli. Bio je to prvi široko razglašen izvještaj o otmici izvanzemaljaca, te je pretvoren u knjigu ''The Interrupted Journey [Prekinuto putovanje]'' iz 1966. te TV-film ''[[The UFO Incident (Interrupted Journey)|The UFO Incident]]'' iz 1975. Veliko zanimanje proizašlo je iz toga jer se radilo o rasno miješanom paru: Betty je bila bjelkinja, a Barney crnac.

Par navodi da se tijekom vožnje isprva ničega nije sjećao, izuzev osjećaja da su imali &quot;izgubljeno vrijeme&quot;. Međutim, narednih dana, Betty je imala noćne more u kojima su niski ljudi u plavim uniformama zaustavili njihov auto na cesti i natjerali ih da izađu. Onda su ih odveli u metalni svemirski brod gdje je par odvojen i podvgnut istraživanjima (ljuštenje dijelića kože; rezanje dijela kose; stavljanje igle u trbuh). Nakon testova, par je pušten, ostavljen ispred auta te je dobio upute da čeka dok svemirski brod ne nestane. Betty navodi da nikada nije imala tako detaljan i jasan san. Uočeno je da su se svjedočenja Betty i Barneyja (ispitani su odvojeno) uglavnom poklapali, ali da su bili različiti u nekoliko detalja iz njenih snova. Psihijatar Benjamin Simon, koji ih je ispitivao, je zaključio da je Baneyevo svjedočenje fantazija nadahnuta Bettyinim snom, što je par odbio.

Većinu bilješki Betty Hill arhivirano je na [[sveučilište New Hampshire|sveučilištu New Hampshire]], koje je pohađala.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.library.unh.edu/special/index.php/betty-and-barney-hill |title=University of New Hampshire Library |access-date=2026-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414143018/http://www.library.unh.edu/special/index.php/betty-and-barney-hill |archive-date=2009-04-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Jula 2011., navodno mjesto otmice je obilježeno.&lt;ref&gt;{{cite news | last = Jordan | first = Jessica | title = Little Green Men Celebrated in NH | pages =  | newspaper = NH.com | location =  | date = 2011-07-25 | url = http://www.nh.com/nhbloggers/927157-180/little-green-men-celebrated-in-nh.html | access-date = 2015-05-20 | archive-date = 2014-02-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140201234308/http://www.nh.com/nhbloggers/927157-180/little-green-men-celebrated-in-nh.html | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.huffingtonpost.com/2011/09/14/betty-barney-hill-alien-abduction-ufo_n_962485.html Članak o otmici] na Huffington Postu
* [http://www.unbelievablepodcast.com/post/62132593106/episode-67-the-abduction-of-betty-and-barney-hill Podcast o otmici]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Kategorija:1961.]]
[[Kategorija:Ufologija]]
[[Kategorija:Otmice]]</text>
      <sha1>d8ahqeauv02w1z5ocvv5b5du491dbje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nepovjerenje prema vakcinama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4478361</id>
    <revision>
      <id>42717122</id>
      <parentid>42472158</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7829" sha1="pvraij1idw0k83xv824lu1kf97tmce4" xml:space="preserve">[[Datoteka:FEMA - 14635 - Photograph by Mark Wolfe taken on 09-04-2005 in Mississippi.jpg|right|thumb|225px|Cijepljenje]]
'''Kontroverze oko vakcinacije''' odnosi se na [[teorija zavjere|teoriju zavjere]] prema kojoj je [[cijepljenje]] ili vakcinacija navodno povezana sa raznim zdravstvenim problemima ili [[nuspojava]]ma, kao što su pojave [[Autizam|autizma]],{{sfn|Rettner|29.3. 2013}} [[rak]]a{{sfn|Grady|23.10. 2002}} ili čak oslabljenog [[imunitet]]a. Protivnici vakcinacije su sumnjali u učinkovitost, sigurnost i neophodnost preporučenih vakcinacija, zbog tvrdnja da je pad bolesti i epidemija navodno povezano sa uvođenjem poboljšanje [[Higijena|higijene]] širokom upotrebom sapuna i drugih sredstava, ili da se koristi prevelika količina cijepiva za djecu do dvije godine starosti koja je navodno štetna.{{sfn|Rettner|29.3. 2013}} Neki se protive i zbog [[Religija|religijskih]] razloga.{{sfn|Livio|19.11. 2014}}

Znanstvenici odbacuju takve teorije i ukazuju da su cijepiva uvelike pomogla u iskorjenjivanju raznih bolesti 20. vijeka, poput [[Ospice|ospica]],{{sfn|Kimman|Boot|2006|loc=str. 675-678}} [[zaušnjaci|zaušnjaka]], [[Hripavci|hripavca]] ili [[Difterija|difterije]].  Također ukazuju da su protivnici vakcinacije ili nedovoljno upućeni ili obrazovani da bi razumjeli sistem tog procesa. Velike kontroverze izazavalo je istraživanje britanskog doktora [[Andrew Wakefield|Andrewa Wakefielda]] koji je 1998. tvrdio da postoji veza između cijepljenja i pojave autizma. Međutim, istraživanje Britanskog medicinskog žurnala došlo je do zaključka da je Wakefield svjesno krivo interpretirao ili izmijenio medicinsku historiju svih 12 pacijenata čiji su slučajevi tvorili temelj njegovog istraživanja. Zbog toga mu je oduzeta medicinska dozvola, no šteta je već bila napravljena pošto su vijesti o tom neispravnom istraživanju dovele do masovnog bojkota cijepljenja neko vrijeme: tako je 2004. samo 80% djece cijepljeno u [[Velika Britanija|Britaniji]].{{sfn|Cohen|Falco|6.1. 2011}} Jedna znanstvena studija je tako uzela puno veći uzorak, od 440.655 [[Danska|danske]] djece koja su cijepljena MMR vakcinom ([[morbili]], zaušnjaci i [[rubeola]]). Od tog broja, 316 (0,07%) je imalo autistički poremećaj a 422 (0,1%) druge poremećaje. Prema tom uzorku, rezultat je da je [[relativni rizik]] za pojavu autizma u cijepljene djece 0,92 a drugih poremećaja 0,83. Nije bilo veze između starosti i vremena vakcinacije ili razvoja autističnog poremećaja, čime se daje snažan dokaz da nema uzročne veze između MMR vakcinacija i pojave autizma.{{sfn|Madsen|Hviid|Vestergaard|Schendel|2002}}

Druga istraživanja su potvrdila te rezultate: prema jednom, bio je ravnomjeran rast slučajeva autizma po godini rođenja bez iznenadnog &quot;skoka&quot; ili promjene u trendu nakon uvođenja MMR vakcinacije a isto tako nije bilo nikakve razlike u broju dijagnoza u djeci cijepljenom prije ili nakon 18 mjeseci starosti i one koja nisu nikada cijepljena.{{sfn|Taylor|Miller|Farrington|Petropoulos|1999|loc=str. 2026–2029}}

Između 1955. i 1961. odigrao se skandal pošto su rane vakcine [[poliovirus]]om bile slučajno zagađene [[SV40]] virusom, zbog čega su se pojavile optužbe da je ta vakcina uzrokovala rak. Međutim, na temelju broja slučajeva raka od 1943. do 1997. u Danskoj, otkriveno je da su djeca u spornom razdoblju od 1955. do 1961. imala čak manje slučajeva raka nego što je to običan prosjek.{{sfn|Engles|Katki|Nielsen|Winther|2003|loc=str. 532-539}} Nikakve veće nuspojave nisu uvtrđene niti prilikom cijepljenja američkih djevojčica protiv [[HPV]]-a u razdoblju od 2006. do 2013.{{sfn|Morbility and mortality weekly report|2013}} a postoje naznake da je cijepljenje protiv [[Hepatitis B|hepatitisa B]] sigurno i tijekom trudnoće.{{sfn|Levy|Koren|1991|loc=str. 227-232}}

Jedna od potvrđenih studija u kojima vakcinacija nije imala učinka bila je vakcinacija protiv [[Gripa|gripe]] provedena kod osoba starijih od 65 godina, a koja nije dovela do nikakvih uočljivih zdravstvenih dobrobiti od 1980.{{sfn|Simonsen|Taylor|Viboud|Miller|2007|loc=str. 658–666}}

==Izvori==
{{izvori}}

==Literatura==

;Znanstveni / naučni radovi i žurnali
*{{cite web|last1=Engles| last2=Katki| last3=Nielsen| last4=Winther| first=E.A.| first2=H.A.| first3= N.M.| first4= J.F.|year=2003| title=Cancer incidence in Denmark following exposure to poliovirus vaccine contaminated with simian virus 40| pmid=12671021| publisher=J Natl Cancer Institute|ref=harv}}
*{{cite web|last1=Kimman|last2=Boot| first1=T.G.| first2=H.|year=2006| title=The polio eradication effort has been a great success--let's finish it and replace it with something even better| pmid= 17008176 | publisher=Lancet Infect Dis| ref=harv}}
*{{cite web|last1=Levy|last2=Koren|first1=M.|first2=G.| year=1991| title=Hepatitis B vaccine in pregnancy: maternal and fetal safety| pmid=1827584| publisher=American Journal of Perinatology| ref=harv}}
*{{cite web|last1=Madsen|first1=Kreesten Meldgaard|last2=Hviid|first2=Anders| last3=Vestergaard| first3=Morgens| last4=Schendel| first4=Diana| year=2002| title=A Population-Based Study of Measles, Mumps, and Rubella Vaccination and Autism| doi=10.1056/NEJMoa021134| publisher=The New England Journal of Medicine |ref=harv}}
*{{cite web|last=Morbility and mortality weekly report|year=2013 |title=Human papillomavirus vaccination coverage among adolescent girls, 2007-2012, and postlicensure vaccine safety monitoring, 2006-2013 - United States| pmid=23884346| ref=harv}}
*{{cite web|last1=Simonsen| last2=Taylor| last3=Viboud| last4=Miller| year=2007|title=Mortality benefits of influenza vaccination in elderly people: an ongoing controversy| first1=Lone| first2=Robert| first3=Cecile| first4=Mark A.| publisher=[[The Lancet]]| doi=10.1016/S1473-3099(07)70236-0| ref=harv}}
*{{cite web|last1=Taylor|last2=Miller| last3=Farrington| last4=Petropoulos| first1=Brent| first2=Elizabeth| first3= Paddy| first4=Maria-Christina|year=1999| title=Autism and measles, mumps, and rubella vaccine: no epidemiological evidence for a causal association| publisher=[[The Lancet]]| doi=10.1016/S0140-6736(99)01239-8| ref=harv}}

;Vijesti
*{{cite web| last1=Cohen| last2=Falco| year=6.1. 2011| first1=Elizabeth| first2=Miriam| title=Retracted autism study an 'elaborate fraud,' British journal finds| publisher=[[CNN]]| url=http://edition.cnn.com/2011/HEALTH/01/05/autism.vaccines/| ref=harv| access-date=2015-06-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20150609114705/http://edition.cnn.com/2011/HEALTH/01/05/autism.vaccines/| archive-date=2015-06-09| url-status=dead}}
*{{cite web|last=Grady| first=Denise| year=23.10. 2002|url= http://www.nytimes.com/2002/10/23/us/study-is-unsure-on-tainted-polio-vaccine-s-cancer-role.html| publisher=New York Times| title=Study Is Unsure on Tainted Polio Vaccine's Cancer Role| ref=harv}}
*{{cite web|last=Livio| year=19.11. 2014| first=Susan K.|title=Nearly 9,000 N.J. school children skipped vaccinations on religious grounds last year| url=http://www.nj.com/healthfit/index.ssf/2014/11/9000_nj_school_children_skipped_vaccinations_on_religious_grounds.html| publisher=NJ.com| ref=harv}}  
*{{cite web|last=Rettner|first=Rachael|year=29.3. 2013| url=http://www.livescience.com/36906-autism-risk-too-many-vaccines.html| title=No Link Between 'Too Many Vaccines' and Autism Risk| publisher=Live Science|ref=harv}}

== Vanjske veze ==
*[http://www.zdravlje.hr/zdravlje/djeca_i_mladi/informacije_za_roditelje_koji_su_odabrali_ne_cijepiti_dijete Informacije za roditelje koji su odabrali ne cijepiti dijete] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150824191427/http://www.zdravlje.hr/zdravlje/djeca_i_mladi/informacije_za_roditelje_koji_su_odabrali_ne_cijepiti_dijete |date=2015-08-24 }}

[[Kategorija:Teorije zavjere]]
[[Kategorija:Vakcinacija]]</text>
      <sha1>pvraij1idw0k83xv824lu1kf97tmce4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manastir Liplje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4536962</id>
    <revision>
      <id>42717143</id>
      <parentid>42716812</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42716812|42716812]] korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-58939-08|~2026-58939-08]] ([[User talk:~2026-58939-08|razgovor]]) najstariji pomen, ne vrijeme gradnje.</comment>
      <origin>42717143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2657" sha1="1c0z5upderkiaa8vfvj6gpax8tomudn" xml:space="preserve">[[Datoteka:Православна црква и манастир Св. Благовијести, Липље, Теслић 03.jpg|mini|[[Crkva]] Manastira Liplje]]
'''Manastir Liplje''' je [[Srbi|srpski pravoslavni]] manastir sa [[crkva|crkvom]]. Nalazi se u Gornjem Liplju, sjeveroistočno od [[Liplje (Kotor-Varoš)|Liplja]], [[Bosna i Hercegovina]], [[Republika Srpska]], općina [[Teslić]], u najširem dijelu uskog klanca kroz koji protiče rijeka Bistrica. 

Manastir je posvećen [[Blagovijest]]ima. Najstariji pomen manastira se nalazi u hronici datiranoj u drugu polovinu 15. stoljeća. Tokom 17. stoljeća, [[Monah|monasi]] Liplja su bili aktivni u prepisivanju vjerskih [[knjiga]]ma. U toku [[Veliki turski rat|Velikog turskog rata]] ([[1683]].-[[1699]].), manastir su spalile [[Osmanlije]] . Preživjeli monasi su pobjegli na sjever preko rijeke [[Sava|Save]] i našli utočište u manastiru [[Orahovica]] u [[Slavonija|Slavoniji]], noseći sa sobom njihove brojne rukopise knjiga, koje su postala dio Orahovičke biblioteke.&lt;ref&gt;Ševo Lj. (2004): Manastir Liplje. Izdanje Manastira Lepavina, http://manastir-lepavina.org/vijest.php?id=3462 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829175542/http://manastir-lepavina.org/vijest.php?id=3462 |date=2018-08-29 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kerezović D. (2010): Manastir Liplje proslavio krsnu slavu. Glas Srpske, http://www.glassrpske.com/drustvo/panorama/Manastir-Liplje-proslavio-krsnu-slavu/lat/37792.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120520/http://www.glassrpske.com/drustvo/panorama/Manastir-Liplje-proslavio-krsnu-slavu/lat/37792.html |date=2016-03-04 }}.&lt;/ref&gt; 

Za razliku od obližnjeg Manastira Stuplje, Lipljanski nije sravnjen sa zemljom. Njegova [[crkva]] je djelimično popravljena tako da može poslužiti kao župna crkva za okolno područje. Nakon osmanske vlasti, crkva je obnovljena između [[1867]]. i [[1879]]. Radove su uglavnom finansirani donacijama [[Srbi|srpskog]] stanovništva tog područja. Ostaci crkvenih starih [[freska|freski]] su [[1922]]. pažljivo prikupljene i pokopane pored svog zida, a zvonik je dodan na svojoj zapadnoj strani. Gotovo tri stotine godina nakon što je monaška zajednica prestala da postoji u crkvi, manastir Liplje je ponovno uspostavljen [[1965]]. godine, a dodatno obnovljen [[1980]]., kada je uklonjen [[zvono|zvonik]].

== Povezano ==
* [[Liplje (Kotor Varoš)|Liplje]]
* [[Manastir]]
* [[Srpska pravoslavna crkva]]

== Reference ==
{{reference}}

[[Kategorija:Opština Teslić|Liplje]]
[[Kategorija:Zadužbine Nemanjića|Liplje]]
[[Kategorija:Manastiri u Republici Srpskoj|Liplje]]
[[Kategorija:Eparhija banjalučka]]</text>
      <sha1>1c0z5upderkiaa8vfvj6gpax8tomudn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolly Parton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4537300</id>
    <revision>
      <id>42717040</id>
      <parentid>42695617</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T23:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lapin kuski</username>
        <id>409158</id>
      </contributor>
      <comment>Datoteka</comment>
      <origin>42717040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19791" sha1="n22as9nvfyrnfzzzonivpxofyv5o04u" xml:space="preserve">{{Glazbenik
| Ime                  = Dolly Parton
| Img                  = Dolly Parton in Nashville cropped.jpg
| Img_capt             = 
| Img_size             = 
| Landscape            = 
| Background           = solo_izvođač
| Rodno_ime            = Dolly Rebecca Parton
| Pseudonim            = 
| Rođenje              = [[19. siječnja]] [[1946.]]
| Mjesto rođenja       = {{SAD grad|Sevierville|Tennessee}}
| Smrt                 = [[25. kolovoza]] [[2026.]]
| Prebivalište         = {{SAD grad|Nashville|Tennessee}}
| Instrument           = [[pjevanje|vokal]], [[gitara]], [[bendžo]], [[klavir]]
| Žanr                 = [[country]], [[country pop]]
| Zanimanje            = [[pjevač]]ica, [[tekstopisac]], [[glumica]], [[glazbenica]] 
| Djelatno_razdoblje   = 1959.-
| Producentska_kuća    = Goldband (1959.-1965.)&lt;br&gt;Monument (1965.-1967.)&lt;br&gt;RCA (1967.-1986.)&lt;br&gt;CBS (1987.-1995.)&lt;br&gt;Rising Tide (1995.-1998.)&lt;br&gt;Decca (1997.-1998.)&lt;br&gt;Blue Eye (1998.-1999.)&lt;br&gt;Sugar Hill (1998.-2005.)&lt;br&gt;Dolly (2006.-)&lt;ref&gt;[https://itunes.apple.com/us/album/better-day/id443835362 Dolly Records] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610005020/https://itunes.apple.com/us/album/better-day/id443835362 |date=2015-06-10 }}, itunes.apple.com; accessed April 19, 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.websterpr.com/dollyparton/1423-dolly-parton-to-release-new-album-blue-smoke-in-the-u-s-on-may-13-2014 &quot;Dolly Parton to release new album, ''Blue Smoke'', in the US on May 13, 2014&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421064118/http://www.websterpr.com/dollyparton/1423-dolly-parton-to-release-new-album-blue-smoke-in-the-u-s-on-may-13-2014 |date=2014-04-21 }}, websterpr.com; accessed May 10, 2014.&lt;/ref&gt;
| Angažman             = [[Porter Wagoner]], [[Kenny Rogers]], [[Emmylou Harris]], [[Linda Ronstadt]], [[Loretta Lynn]], [[Tammy Wynette]], [[Shania Twain]], [[Stella Parton]], [[Billy Ray Cyrus]], [[Miley Cyrus]], [[The Larkins]], [[Altan]]
| URL                  = [http://www.dollypartonmusic.net dollypartonmusic.net]
| nagrade              = 
| Značajni instrumenti = 
}}
[[File:Dolly Parton @ Lanxess-Arena (Köln).jpg|thumb|Dolly Parton (2014)]]

'''Dolly Rebecca Parton''' ({{SAD grad|Sevierville|Tennessee}}, [[19. siječnja]] [[1946.]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dolly Rebecca Parton - The Beginning|url=http://dollyparton.com/life-and-career/dolly-rebecca-parton/|publisher=Dolly Parton Productions|accessdate=June 14, 2015}}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; – {{SAD grad|Nashville|Tennessee}}, [[25. kolovoza]] [[2026.]]), američka [[country]] pjevačica, autorica brojnih pjesama, kompozitorica, spisateljica, glumica i [[filantrop]]kinja.

[[Wall Street Journal]] ju je uvrstio među 50 najmoćnijih žena u showu businessu, a koliko je uspješna vidi se i po tome što je, zahvaljujući i prihodima iz vlastitog zabavnog parka Dollywood, njezino bogatstvo procijenjeno na 500 milijuna dolara. Dolly Parton je također vlasnica radijske postaje, [[film]]ske tvrtke, modne kuće te lanca [[restoran]]a i zabavnih klubova Dixie Stampede.

2006. godine je, zajedno s [[redatelj]]em [[Steven Spielberg|Stevenom Spielbergom]], [[soul]] pjevačem [[Smokey Robinson|Smokeyem Robinsonom]], skladateljem Andrewom Lloydom Weberom i [[dirigent]]om Zubinom Mehtom, dobila najveće američko priznanje za umjetničke zasluge - nagradu Centra Kennedy. Dolly Parton je nagradu proslavila u svom stilu: darovala je pola milijuna dolara bolnici u gradiću Seviervilleu u [[Tennessee]]ju, iz kojeg je i otišla u svijet.

== Rani život ==
Dolly Rebecca Parton rođena je 19. siječnja 1946. u okrugu Sevier, na planini Smokehouse u Tennesseeju. Njezina majka Avie Lee Owens udala se s 15 godina za siromašnog farmera Roberta Leeja Partona i do 35. godine rodila dvanaestero djece. Obitelj je bila toliko siromašna da nije čudno što je Dolly Parton od malena sanjala kako će jednom biti sita, slavna i bogata. Ujak, koji je uvidio da je talentirana za glazbu, pomogao joj je da se pojavi na lokalnoj televiziji kad joj je bilo 12 godina, a nešto kasnije i da snimi prvi singl. Nakon što je završila srednju školu, Dolly Parton se 1964. uputila u [[Nashville]], prijestolnicu country-glazbe.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dolly performs on Cas Walker Show - WIVK Radio|url=http://dollyparton.com/life-and-career/music/uncle-bill-owens-introduces-dolly-to-cas-walker/|publisher=Dolly Parton Productions|accessdate=June 14, 2015|archive-date=2015-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150808020545/http://dollyparton.com/life-and-career/music/uncle-bill-owens-introduces-dolly-to-cas-walker/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Kad je nakon nekog vremena dobila posao da piše pjesme za druge izvođače, uz malu tjednu plaću, još nije imala novca za normalan život, pa je odlazila u motele i ondje tražila ostatke hrane koje drugi gosti nisu pojeli. No, nije se žalila, nego je i dalje stalno pisala pjesme nadajući se da će se neka od njih svidjeti nekoj country-zvijezdi.

Do uspjeha će još pričekati, ali ne i do ljubavi: iste godine je u praonici susrela Carla Deana, samozatajnog i sramežljivog malog građevinskog poduzetnika, za kojeg se udala 1966. U proteklih 40 godina braka Dean se nijednom nije s njom pojavio na nekoj premijeri ili koncertu, no unatoč glasinama koje su je povezivale s mnogim drugim muškarcima - a i ženama - njihov brak je opstao do danas.

Govorkalo se, na primjer, da je bila u vezi s glumcima [[Burt Reynolds|Burtom Reynoldsom]], Jamesom Woodsom i [[Sylvester Stallone|Sylvesterom Stalloneom]], no Dolly Parton se nikada nije obazirala na te glasine. Kad ju je prije nekoliko godina Blaise Tosti, koautor nekih njezinih pjesama, optužio da ga je zavela kad mu je bilo samo 13 godina (njoj je tada bilo 20), te daje njihova tajna veza trajala 19 godina, morala je reagirati.

== Stil ==
Dolly Parton i dalje dobro izgleda, zahvaljujući i brojnim [[plastična kirurgija|plastičnim operacijama]], što, uostalom, nikada nije skrivala. Prije nekoliko godina umetci su joj počeli stvarati zdravstvene probleme, no onda ne želi promijeniti svoj imidž umjetne plavuše prenaglašenih oblina, u čemu joj je uzor bila, stoje mnogo puta priznala, prostitutka iz susjedstva, koju je obožavala kao djevojčica.

Zna li se to, nije čudno stoje toliko popularna kod transvestita, a niti da je prva [[kloniranje|klonirana]] ovca, [[ovca Dolly|Dolly]], prozvana upravo po njoj. A opet, upravo ta prenaglašena ženstvenost bila joj je na neki način najbolja maska kojom je u konzervativnoj industriji country glazbe prikrila netipičnu snagu i odlučnost.

''Potrebno je mnogo novca da bih izgledala ovako jeftino'' - jedan je do njezinih klasičnih ironičnih opisa vlastitog izgleda kakve možemo naći u zabavnoj autobiografiji &quot;Dolly: moj život i drugi nedovršeni poslovi&quot; objavljenoj 1994. godine.

Moj život temelji se na vrlo ozbiljnoj stvari - želji djevojke sa sela da bude [[glamur]]ozna. Moji su bili siromašni i ništa nismo imali, no oduvijek sam željela biti seksi, čak i mnogo prije nego što sam shvatila što ta riječ zapravo znači. U časopisima su mi se uvijek najviše sviđale [[žene]] za koje su u mojem kraju govorili da imaju kurvinski izgled, no meni su one bile doista lijepe, mnogo ljepše od prosječnih žena. Sve je kod njih bilo prenaglašeno: [[frizura|frizure]], šminka... Nikada nisam bila prirodno lijepa i zato sam, poput tih žena, odlučila sve na sebi naglasiti do maksimuma. Kosa mi nije lijepa, pa zato oduvijek nosim [[perika|perike]], vrlo sam niska i zato hodam na visokim potpeticama. Izgledam kao da uopće nemam ukusa, ali se ljudima to na neki način sviđalo ili im jednostavno nije smetalo - opisala se u jednom od intervjua koji je dala posljednjih godina.

Dolly Parton je, naime, toliko samosvjesna da nema, poput većine drugih glazbenika, tipičan, najamnički ugovor s diskografskom kućom, nego sama plaća sve troškove snimanja, a onda gotove snimke iznajmljuje izdavaču Sugar Hillu. Ta je kuća objavila i njezine posljednje bluegrass-albume, na kojima se vraća svojim korijenima, bluegrass-glazbi.

== Kontroverze ==
Dugo se govorkalo i o njezinoj vezi sa [[škola|školskom]] prijateljicom i dugogodišnjom tajnicom, crvenokosom Judy Ogle. Sama Dolly Parton je otkrila kako Judy i ona ponekad spavaju u istom [[krevet]]u, čak i kad je njezin suprug kod kuće, no kasnije je to objasnila time što su one najbolje prijateljice još od trećeg razreda srednje škole, ali da u njihovom odnosu nema - niti je ikada bilo - [[seks]]a.

Godine 2004. [[Carl Dean]] je čak zaprijetio da će je ostaviti ako na njihovu godišnjicu braka pozove Judy Ogle, kao što je bila najavila. Izgleda da ga je ipak poslušala jer su još zajedno, no ostala je činjenica da je Dolly Parton poznata kao veliki borac za prava [[homoseksualnost|homoseksualaca]] - iako joj je i više nego jasno da njezina publika gaji konzervativne stavove. Dapače, neke njezine pjesme hrabro su promicale takve nepopularne stavove, koje je ona dodatno podgrijavala u pričama o svojem burnom seksualnom životu.

== Veza s Porterom Wagonerom ==
I na samom početku karijere, [[1967]]., kad je privukla pažnju country-zvijezde [[Porter Wagoner|Portera Wagonera]], koji ju je pozvao da pjeva s njim i nastupa u njegovom televizijskom showu, govorkalo se da među njima ima nešto više od poslovne suradnje. Iako su joj tada bile samo 24 godine i mada je prvi put bila u velikom gradu, nije se osjećala bespomoćnom.

Ipak, kad je 1974. napustila Wagonera, pa ju je ovaj tužio zbog neispunjavanja nekih ugovornih obveza, a uz to se među prijateljima hvalio kako je spavao s njom, to joj je teško palo. Ali ne zbog glasina, nego zato što joj je bilo stalo do Wagonera - iako je njihova veza bila samo platonska. 
                          
U [[autobiografija|autobiografiji]] je priznala da je svoj najveći hit, pjesmu &quot;[[I Will Always Love You]]&quot;, posvetila upravo vezi s Wagonerom. Mnogo lakše se, ipak, obračunala sa zlim glasinama. Kad se druga velika pjevačica countryja, [[Tammy Wynette]], koja je također nastupala s Wagonerom, uplašila da će se on hvaliti da je spavao i s njom, kao što je to obično radio kada je riječ o njegovim ženskim partnericama, Dolly Parton joj je rekla neka se ne obazire na glasine.

Bilo je to vrijeme jačanja svijesti o ženskoj neovisnosti, pa je iz tog razdoblja i njezin hit &quot;Just Because I'm A Woman&quot; u kojem žena suprugu priznaje da je imala seksualnu prošlost i prije ulaska u [[brak]].

Zanimljivo, ne tako davno neke su američke radiostanice odbile puštati njezine pjesme &quot;PMS Blues&quot; i &quot;The Eagle When She Flies&quot; proglasivši ih previše liberalnima.

Ni takvi iskoraci nisu joj smanjili popularnost. Nakon što je pjesmama kao što su &quot;Jolene&quot; i &quot;Coat Of Many Colors&quot; osvojila country ljestvice, Dolly Parton je potkraj [[1970-ih]] odlučila osvojiti i širu publiku, što joj je uspjelo već 1977. kad je njezin hit &quot;Here I Go Again&quot; zauzeo treće mjesto Billboardove ljestvice. Kako je postajala sve uspješnija, Dolly Parton se nije uljuljkivala u samozadovoljstvu. I dalje je predano radila, stalno šireći svoje carstvo. Pokrenula je svoj časopis, otvarala [[restoran]]e i klubove, radijske postaje te osnovala zabavni park Dollywood u rodnom [[Tennessee]]ju koji je postao najveća turistička atrakcija te američke države.

Dolly Parton sad ima pet [[kuća]], ali u njima, usprkos svom bogatstvu, ne drži poslugu jer joj njezina radnička prošlost ne dopušta da se tako odnosi prema ljudima. Njezin radni dan počinje u tri ujutro, a završava kasno u noći. Kako bi uvijek mogla raditi, posvuda nosi diktafon i CD-player, jer stalno bilježi, zapisuje i preslušava snimke.

== Filmska karijera ==
Osim što je najuspješnija country pjevačica, Dolly Parton je i odlična glumica: 1980. je s [[Jane Fonda]] i [[Lily Tomlin]] glumila u I filmu &quot;Nine To Five&quot; (Od devet do pet), u kojem se tri tajnice osvećuju seksi stičkom šefu. Dolly Parton za film napisala i otpjevala naslovnu pjesmu za koju je bila nominirana za [[Oscar]]a. Uslijedili su filmovi &quot;Steel Magnolias&quot; (&quot;[[Čelične magnolije]]&quot;), 'The Best Little Whorehouse In Texas&quot; (Najbolja mala javna kuća u Texasu&quot;) i &quot;Rhinestone&quot;, a iako ti filmovi nisu postigli veliki uspjeh, kritičari su uvijek isticali daje dobra glumica.

Na snimanju filma &quot;Rhinestone&quot; Dolly Parton se sprijateljila sa Sylvesterom Stalonneom, koji joj je pomogao da se izliječi od teške [[depresija|depresije]] u koju je upala sredinom osamdesetih godina prošlog stoljeća.

U 36. godini se, naime, morala podvrgnuti djelomičnoj [[histeroktomija|histeroktomiji]], nakon koje su joj liječnici kazali da više nikada moći imati djece. Osim kon operacije se počela naglo debljati, pa joj se činilo da joj se cijeli svijet prevrnuo naglavce. Tih godina čak je počela razmišljati o samoubojstvu.

No, Stallone, s kojim se tada intenzivno družila, nije joj dopustio da potone u samosažaljenje, nego joj je pomogao da se izvuče iz depresije i da se s novim žarom vrati snimanju ploča. 

I stoga, Dolly Parton i dalje redovito snima ploče koje se dobro prodaju, a neke od njih čak su jednako dobre kao i one kojima se proslavila na početku sedamdesetih, stalno širi svoje poslovno carstvo i ni na koji način ne daje naslutiti da razmišlja o mirovini.

Dolly Parton nikada nije imala djece, ali je sa suprugom Carlom Deanom, vlasnikom tvrtke za [[asfalt]]iranje, odgojila šestero rođaka. Osim toga, financijski podupire više od stotinu druge rodbine te vodi zakladu Dollywood koja pomaže nadarene siromašne učenike.

== Diskografija ==

;Studijski albumi
{{div col|colwidth=30em}}
* 1967: ''[[Hello, I'm Dolly (албум)|Hello, I'm Dolly]]''
* 1968: ''[[Just Because I'm a Woman (албум)|Just Because I'm a Woman]]''
* 1969: ''[[In the Good Old Days (When Times Were Bad) (албум)|In the Good Old Days]]''
* 1969: ''[[My Blue Ridge Mountain Boy (албум)|My Blue Ridge Mountain Boy]]''
* 1970: ''[[The Fairest of Them All (албум)|The Fairest of Them All]]''
* 1971: ''[[Golden Streets of Glory (албум)|Golden Streets of Glory]]''
* 1971: ''[[Joshua (албум)|Joshua]]''
* 1971: ''[[Coat of Many Colors (албум)|Coat of Many Colors]]''
* 1972: ''[[Touch Your Woman (албум)|Touch Your Woman]]''
* 1972: '' [[My Favorite Songwriter: Porter Wagoner (албум)|Porter Wagoner]]''
* 1973: ''[[My Tennessee Mountain Home (албум)|My Tennessee Mountain Home]]''
* 1973: ''[[Bubbling Over (албум)|Bubbling Over]]''
* 1974: ''[[Jolene (албум)|Jolene]]''
* 1974: ''[[Love Is Like a Butterfly (албум)|Love Is Like a Butterfly]]''
* 1975: ''[[The Bargain Store (албум)|The Bargain Store]]''
* 1975: '' [[Dolly: The Seeker/We Used To (албум)|The Seeker/We Used To]]''
* 1976: ''[[All I Can Do (албум)|All I Can Do]]''
* 1977: ''[[New Harvest - First Gathering (албум)|New Harvest... First Gathering]]''
* 1977: ''[[Here You Come Again (албум)|Here You Come Again]]''
* 1978: ''[[Heartbreaker (албум)|Heartbreaker]]''
* 1979: ''[[Great Balls of Fire (албум)|Great Balls of Fire]]''
* 1980: ''[[Dolly, Dolly, Dolly (албум)|Dolly, Dolly, Dolly]]''
* 1980: ''[[9 to 5 and Odd Jobs (албум)|9 to 5 and Odd Jobs]]''
* 1982: ''[[Heartbreak Express (албум)|Heartbreak Express]]''
* 1983: ''[[Burlap &amp; Satin (албум)|Burlap &amp; Satin]]''
* 1984: ''[[The Great Pretender (албум)|The Great Pretender]]''
* 1985: ''[[Real Love (албум)|Real Love]]''
* 1987: ''[[Rainbow (албум)|Rainbow]]''
* 1989: ''[[White Limozeen (албум)|White Limozeen]]''
* 1991: ''[[Eagle When She Flies (албум)|Eagle When She Flies]]''
* 1993: ''[[Slow Dancing with the Moon (албум)|Slow Dancing with the Moon]]''
* 1995: ''[[Something Special (албум)|Something Special]]''
* 1996: ''[[Treasures (албум)|Treasures]]''
* 1998: ''[[Hungry Again (албум)|Hungry Again]]''
* 1999: ''[[The Grass Is Blue (албум)|The Grass Is Blue]]''
* 2001: ''[[Little Sparrow (албум)|Little Sparrow]]''
* 2002: ''[[Halos &amp; Horns (албум)|Halos &amp; Horns]]''
* 2003: ''[[For God and Country (албум)|For God and Country]]''
* 2005: ''[[Those Were the Days (албум)|Those Were the Days]]''
* 2008: ''[[Backwoods Barbie (албум)|Backwoods Barbie]]''
* 2011: ''[[Better Day (албум)|Better Day]]''
{{div col end}}

== Reference ==
{{Reflist|}}

== Literatura ==
{{refbegin|2}}
* {{cite book|last=Cash|first=Johnny|authorlink=|title=Cash; the Autobiography|url=https://archive.org/details/cashautobiograph0000cash|year=1998|ref=harv}}
* {{cite book|last=Nash|first=Alanna|authorlink=|title=Dolly|url=https://archive.org/details/dolly0000nash|publisher=Reed Books|year=1978|location=Los Angeles, California|isbn=0-89169-523-0|ref=harv}}
* {{cite book|last=Parton|first=Dolly|title=Dolly: My Life And Other Unfinished Business|url=https://archive.org/details/dollymylifeother00part_0|publisher=Harper Collins|year=1994|isbn=0-06-017720-9|ref=harv}}
* {{cite book|last=Whitburn|first=Joel|authorlink= |title=Top Country Songs 1944–2005|publisher= Billboard charts/Record Research Inc. |year=2005|isbn=0-89820-165-9|ref=harv}}
* {{cite book|last=Miller|first=Stephen|title=Smart Blonde – Dolly Parton|url=http://books.google.com/books?id=hZrxRDPPQ48C|year=2008|publisher=Music Sales Group|isbn=978-0-85712-007-6|ref=harv}}
* {{Cite book|last=Nash|first=Alanna|authorlink=|title=Dolly: The Biography|url=https://archive.org/details/dollybiography0000nash|publisher=Cooper Square Press|year=2002|isbn=978-0-8154-1242-7|ref=harv}}
* {{Cite book|last=Pasternak|first=Judith Mahoney|title=Dolly Parton|publisher= Sterling Publishing |year=1998|isbn=978-1-56799-557-2|ref=harv}}
* {{cite book|last=Parton|first=Dolly|title=Dream More: Celebrate the Dreamer in You|url=https://archive.org/details/dreammorecelebra0000doll|year=2012|publisher=Putnam Pub Group|isbn=9780399162480}}
* {{cite episode|title=Dolly Parton: The Real Queen Of All Media|url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/04/02/60minutes/main4914137_page1.shtml|series=60 Minutes|airdate=June 7, 2009|network=CBS|credits=Reporter: Morley Safer}} {{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/04/02/60minutes/main4914137_page1.shtml |access-date=2015-07-19 |archive-date=2013-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517095929/http://www.cbsnews.com/stories/2009/04/02/60minutes/main4914137_page1.shtml |dead-url= }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{commons}}
* {{Official website|http://dollyparton.com}}
* {{MusicBrainz artist|id=1d543e07-d0d2-4834-a8db-d65c50c2a856|name=Dolly Parton}}
* {{IMDb name|0000573}}
* {{worldcat id|lccn-n79-128064}}
* [http://countrymusichalloffame.org/Inductees/InducteeDetail/dolly-parton &quot;Dolly Parton&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140701221856/http://countrymusichalloffame.org/Inductees/InducteeDetail/dolly-parton |date=2014-07-01 }}, inductee page at Country Music Hall of Fame and Museum
* [http://dollyparton.com/life-of-a-living-legend Dolly Parton Historical Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918034957/http://dollyparton.com/life-of-a-living-legend |date=2015-09-18 }}

{{Nagrada Jean Hersholt}}
{{Lifetime|1946|2026|Parton, Dolly}}
{{normativna kontrola}}

[[Kategorija:Američke country-pjevačice]]
[[Kategorija:Američki gitaristi]]
[[Kategorija:Američki tekstopisci]]
[[Kategorija:Američke filmske glumice]]
[[Kategorija:Američke televizijske glumice]]
[[Kategorija:Američki filantropi]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Zlatne maline]]
[[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]]
[[Kategorija:Umrli od raka]]</text>
      <sha1>n22as9nvfyrnfzzzonivpxofyv5o04u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikica Marinović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4538511</id>
    <revision>
      <id>42717148</id>
      <parentid>42676796</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10097" sha1="40dlw5ms08vm7cykkulpo6wugxbzldu" xml:space="preserve">{{Infokutija biografija
|ime          = Nikica Marinović
|slika        = Nikica Marinović 1966.jpg
|širina_slike = 260px
|alt          = 
|opis         = 
|ime_po_rođenju = 
|datum_rođenja  = [[1947]].
|mjesto_rođenja = [[Rijeka dubrovačka]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]]
|datum_smrti    = [[11. 11.|11. novembar]] [[2008]]. (dob: 60 - 61)
|mjesto_smrti   = [[Beograd]], [[Srbija]]
|tijelo_otkriveno = 
|uzrok_smrti    = [[samoubojstvo]]
|počivalište    =  
|počivalište_koordinate = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
|rezidencija    = 
|nacionalnost   = [[Jugoslaveni|Jugoslavenka]] 
|etnicitet      = 
|državljanstvo  = Srbija
|ostala_imena   = 
|poznat_po      = [[Miss Jugoslavije]] [[1966]].
|obrazovanje    = 
|alma_mater     = 
|poslodavac     = 
|zanimanje      = 
|godine_aktivnosti = 
|mjesto_porijekla = 
|plata          = 
|neto_vrijednost = 
|visina         = 
|težina         = 
|titula         = 
|mandat         = 
|prethodnik     = 
|nasljednik     = 
|partija        = 
|suparnici      = 
|odbori         = 
|religija       = [[Katolička crkva|Rimokatolkinja]]&lt;ref name=&quot;jl&quot;&gt;{{Cite web|title=Možda bi bila sretnija da nikad nije napustila Dubrovnik|url=http://www.jutarnji.hr/mozda-bi-bila-sretnija-da-nikad-nije-napustila-dubrovnik/193974/|author=Pero Zlatar|authorlink=|first=|editor=|publisher=Jutarnji list|format=|work=|pages=|year=13. 11. 2008|access-date=27. 7. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;
|supružnik      = [[Vuk Vučo]]&lt;br&gt;[[Zdravko Šotra]]
|partner        = 
|djeca          = Đorđe Vučo&lt;ref name=&quot;bazar&quot;&gt;Mila Savić, Bazar (ženski nedeljnik); ''Porodica Šotra iza malog ekrana: Obraz uz obraz'', jul 1972; Beograd.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Igor Šotra&lt;ref name=&quot;bazar&quot;/&gt;&lt;br&gt;Marko Šotra&lt;ref name=&quot;bazar&quot;/&gt;
|roditelji      = Drago i Perica Marinović
|rodbina        = 
|pozivni_znak   = 
|nagrade        = 
|potpis         = 
|website        = 
|fusnote        = 
|širina_kutije  = 
}}

'''Nikica Marinović''' ([[Rijeka dubrovačka]], [[1947]] — [[Beograd]], [[11. 11.]] [[2008]]), [[Jugoslaveni|jugoslavenska]] manekenka i najuspješnija Miss [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]]. Bila je prva missica SFR Jugoslavije koja je nastupila na izboru za [[Miss World|Miss svijeta]] [[1966]]. godine u [[London]]u, gdje je proglašena najljepšom Europljankom i prvom pratiljom Miss svijeta.&lt;ref name=&quot;vl&quot;&gt;{{Cite web|title=Ubila se najuspješnija Miss bivše Jugoslavije Nikica Marinović|url=http://www.vecernji.hr/glazba/ubila-se-najuspjesnija-miss-bivse-jugoslavije-nikica-marinovic-847206|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=Večernji list|format=|work=|pages=|year=13. 11. 2008|access-date=27. 7. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rts&quot;&gt;{{Cite web|title=Sutra sahrana Nikice Marinović|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/125/Dru%C5%A1tvo/27508/Sutra+sahrana+Nikice+Marinovi%C4%87.html|author=|authorlink=|first=|editor=|publisher=RTS|format=|work=|pages=|year=14. 11. 2008|access-date=27. 7. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt;

== Biografija ==
Nikica Marinović je rođena 1947. godine u Rijeci dubrovačkoj u siromašnoj&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt; porodici Drage &quot;Pepa&quot; i Perice Marinović.&lt;ref name=&quot;gl&quot;&gt;{{Cite web|title=Misterij skromne ljepotice|url=http://www.gloria.hr/vijesti/price/misterij-skromne-ljepotice/|author=Jagoda Zamoda|authorlink=|first=|editor=|publisher=Gloria|format=|work=|pages=|year=21. 11. 2008|access-date=27. 7. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151214204117/http://www.gloria.hr/vijesti/price/misterij-skromne-ljepotice/|archive-date=2015-12-14|quote=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Otac joj je bio ribar,&lt;ref name=&quot;sd&quot;&gt;{{Cite web|title=Tragičan kraj najpoznatije jugoslavenske missice Nikice Marinović|url=http://www.slobodnadalmacija.hr/Spektakli/tabid/79/articleType/ArticleView/articleId/29940/Default.aspx|author=Gabrijela Bijelić|authorlink=|first=|editor=|publisher=Slobodna Dalmacija|format=|work=|pages=|year=13. 11. 2008|access-date=27. 7. 2015|archive-url=|archive-date=|quote=}}&lt;/ref&gt; a majka kućanica.&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gl&quot;/&gt; Stanovala je sa roditeljima i bratom Dragom u kući u [[Mokošica|Mokošici]].&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt;

[[1965]]. godine [[Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Irske|britanski]] je ambasador u Beogradu potražio poznatoga jugoslavenskog novinara [[Pavle Lukač|Pavla Lukača]] i kao osobni prijatelj britanskog TV voditelja [[Eric Morley|Ericka Morleyja]] ponudio da novinska kuća [[Politika (novine)|Politika]] upriliči natjecanje za [[Miss Jugoslavije]], a da pobjednica potom ode na svjetski izbor. Kad su i jugoslavenski političari dali svoje povijesno &quot;da&quot;, ženski tjednik Bazar preuzeo je organizaciju. Natjecanje se odvijalo u šest jugoslavenskih republika i dvije pokrajine, a prve tri izborile su pravo da se natječu u finalu. Izbor [[Socijalistička Republika Hrvatska|SR Hrvatske]] bio je u [[Dubrovnik]]u. Glavna urednica [[Bazar (ženski nedeljnik)|Bazara]] (''jedan od najpopularnijih ženskih časopisa SFR Jugoslavije'') [[Zorica Mutavdžić]] nije bila pretjerano oduševljena prijavljenim natjecateljicama, pa je u Dubrovniku sama krenula u potragu za anonimnim djevojkama. Ugledala je Nikicu Marinović, tada još malodobnu učenicu posljednjega razreda dubrovačke Ekonomske škole. Nakon što su Nikičini konzervativni roditelji i tadašnji dečko Vlado Raspudić (''bubnjar u [[Dubrovački trubadri|Dubrovačkim trubadurima]]'') dali svoj pristanak za njezin nastup na izboru SR Hrvatske, Nikica je premoćno pomela suparnice i otišla u London na izbor Miss svijeta. U Londonu je osvojila senzacionalno drugo mjesto i postala prva pratilja [[Indija|Indijke]] [[Reita Faria|Reite Farije]]. U Jugoslaviji je pobjeda Farije odjeknula poput bombe, gledateljstvo je s vidnim negodovanjem dočekalo odluku žirija. Govorilo se kako je za Indijku bilo presudno što je bila spremna da, ako pobijedi, odmah otputuje u [[Južni Vijetnam]], u posjet [[Sjedinjene Američke Države|američkim]] vojnicima koji su tamo ratovali protiv [[Komunizam|komunističkoga]] [[Sjeverni Vijetnam|Sjevernog Vijetnama]].&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt; Tada 19-godišnja Nikica je odbila istu ponudu, rekavši da kao Jugoslavenka ne odobrava vijetnamski vojni sukob. Iz tog razdoblja kolaju priče da joj je lenta Miss svijeta izmaknula zbog toga što je dolazila iz zemlje [[Istočni blok|komunističkog bloka]].&lt;ref name=&quot;sd&quot;/&gt; Kasnije nijedna ljepotica Jugoslavije, a bilo ih je više od 25 na planetarnom izboru, nije uspjela da dosegne tako visoku titulu.&lt;ref name=&quot;rts&quot;/&gt;

Nakon izbora, Nikicu je na pokusno snimanje u [[Hollywood]] pozvao slavni filmski redatelj [[Roberto Rossellini]] koji je bio zadivljen njezinom ljepotom, uz veliku mogućnost da dobije jednu od glavnih uloga u nekom povijesnom spektaklu. No, ona je hladno odbila ponudu uljudnim odgovorom kako o sebi misli da nije nadarena za glumu.&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt; U Beogradu je postala manekenka [[Aleksandar Joksimović|Aleksandra Joksimovića]], tada vodećega modnog maga i kreatora u [[Socijalistička Republika Srbija|SR Srbiji]]. Kao najpoznatija i najnagrađivanija manekenka Jugoslavije, učestvovala na mnogobrojnim modnim događanjima. Nikica je tada u Beogradu upoznala svog prvog supruga, [[Vuk Vučo|Vuka Vuču]]. Vuk je bio uspješan redatelj i izdanak ugledne obitelji Vučo. Bio je deset godina stariji od Nikice i redovni član žirija na Bazarovim izborima ljepote. Nikica se u početku nećkala jer joj nije bilo lako raskinuti s prvom ljubavi, Vladom Raspudićem, koji ju je čekao u Dubrovniku. Svadba sa Vukom je bila upriličena u Nikičinoj rodnoj kući u Mokošici. S Vukom je Nikica dobila sina Đorđa, arhitekta koji danas živi u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] (SAD).&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt; Brak s Vukom je trajao samo tri-četiri godine.&lt;ref name=&quot;gl&quot;/&gt; Drugog je supruga, četrnaest godina starijeg redatelja [[Zdravko Šotra|Zdravka Šotru]], upoznala u [[Zagreb]]u [[1972]]. godine, gdje je uslijed novčanih problema snimala poetsko-glazbenu emisiju &quot;Koraci noći&quot;. Nakon drugog bračnog brodoloma Nikica je [[1980]]. ostala sama s sinovima.&lt;ref name=&quot;gl&quot;/&gt; Vodila je butik u Knez Mihajlovoj ulici, u kojem je privlačila mnoštvo kupaca.&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gl&quot;/&gt; Kasnije je radila za beogradskoga predstavnika kozmetičke tvornice &quot;[[Fabrika lekova Zdravlje|Zdravlje]]&quot; iz [[Leskovac|Leskovca]].&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt; Nikica je sarađivala sa Bazarom, čije je čitateljike savjetovala o modi i ljepoti. Uspješno se bavila i crtanjem, a karijeru joj je obilježio i poslovni ugovor s modnom kućom &quot;[[Centrotekstil]]&quot;.&lt;ref name=&quot;rts&quot;/&gt;

[[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|Rat]] i [[Raspad SFRJ|raspad Jugoslavije]] ju je teško pogodio. Uvijek se osjećala Hrvaticom i dičila se dubrovačkim podrijetlom. Nikica se osobito uznemirila kad ju je otac Pepo, u vrijeme najžešćih sukoba, obišao u Beogradu, a po povratku u Dubrovnik bio tri mjeseca u kućnome pritvoru okrivljen zato što je bio među neprijateljima, odakle su stizale zapovijedi za [[Opsada Dubrovnika|bombardiranje Dubrovnika]].&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt;

Nikica je pred kraj psihički oboljela.&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt; Već duže vrijeme živjela je povučeno u stanu, prekinula je komunikaciju s vanjskim svijetom, osamila se i patila je od depresije.&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;vl&quot;/&gt; Odlazila je u psihijatrijske klinike, prestala je komunicirati i s tri najbolje prijateljice s kojima se uredno viđala. U rodnom Dubrovniku je posljednji put bila [[2005]]. godine, ali nikome se u Gradu nije javila.&lt;ref name=&quot;jl&quot;/&gt; Nikica Marinović je pronađena mrtva 11. 11. 2008. godine u stanu u središtu Beograda, gdje si je oduzela život.&lt;ref name=&quot;sd&quot;/&gt; Iza sebe nije ostavila oproštajno pismo ni poruku iz koje bi se moglo zaključiti zašto je izvršila samoubistvo.&lt;ref name=&quot;rts&quot;/&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

{{Lifetime|1947|2008|Marinović, Nikica}}

[[Kategorija:Biografije, Dubrovnik]]
[[Kategorija:Jugoslavenske manekenke]]
[[Kategorija:Miss World]]</text>
      <sha1>40dlw5ms08vm7cykkulpo6wugxbzldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nurhachius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4538813</id>
    <revision>
      <id>42717227</id>
      <parentid>42403976</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4378" sha1="fr8vdzyv0r0apf06zid2e5kb90vz1rt" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:''Nurhachius''}}
{{Taksokvir
| boja = pink
| naziv = ''Nurhachius''
| raspon_fosila = [[Rana kreda]], prije 120 miliona godina
| slika = Nurhachius NT.jpg
| slika_širina = 250px
| slika_opis = Restauracija
| regnum = [[životinje|Animalia]]
| phylum = [[svitkovci|Chordata]]
| ordo = †[[Pterosauri]]a
| familia = †[[Istiodactylidae]]
| genus = †'''''Nurhachius'''''
| genus_autorstvo = Wang ''et al.'', 2005
| species = †'''''N. ignaciobritoi'''''
| species_autorstvo = Wang ''et al.'', 2005
}}

'''''Nurhachius''''' je rod [[Istiodactylidae|istiodaktilidskih]] [[pterosaur]]a [[pterodaktiloidi|pterodaktiloida]] iz [[donja kreda|donjokredske]] Formacije Jiufotang ([[barremij]]-[[aptij]]) u [[Chaoyang]]u, [[Liaoning]], [[Kina]].

[[Wang Xiaolin]], [[Alexander Kellner]], [[Zhou Zhonge]] i [[Diogenes de Almeida Campos]] su [[2005]]. dali naziv tom rodu. Nomenklaturni tip je ''Nurhachius ignaciobritoi''. Naziv roda odnosi se na [[Nurhaći]]ja, prvog kana [[dinastija Qing|dinastije Qing]], čija je prvobitna osnova snage obuhvatala regiju u kojoj je fosil pronađen. Naziv vrste dat mu je u čast pokojnog brazilskog paleontologa [[Ignácio Aureliano Machado Brito|Ignácija Aureliana Machada Brita]], pionira u istraživanju pterosaura u svojoj državi.

== Opis ==
[[Datoteka:Istiodactylid skulls.tif|thumb|left|Lubanje istiodaktilida, C je ''Nurhachius'']]
''Nurhachius'' je prvi put opisan na osnovu svog holotipa, IVPP V-13288, nepotpune lubanje i skeleta. Lubanja je bila izdužena, dužine od 315 milimetara i procijenjene ukupne dužine od 330 milimetara. Nazoantorbitalni otvor, veliki otvor na lubanji, relativno je dug i zauzima 58% dužine lubanje. Donja vilica duga je 291 milimetar. Lubanja je slična onoj ''[[Istiodactylus]]a'', koji je živio otprilike u isto vrijeme na području današnje Engleske, naročito u pogledu zbijenih zuba i dugog otvora. Međutim, razlikuje se od ''Istiodactylusa'' po nekoliko osobina, uključujući znatno nižu lubanju, drukčiju obraznu kost i neznatnu zakrivljenost prema gornjoj margini donje vilice. Zubi su zakrivljeni prema nazad, imaju tri korijena i krupni su. Ograničeni su na prednji dio čeljusti; u gornjoj vilici nalazi se 28 zuba, a 26 u donjoj, ukupno 54. Većina dijelova postkranijalnog skeleta je poznata, sa izuzetkom nekoliko vratnih pršljenova, rebara, repa i dvije najudaljenije falange prsta krila. Raspon krila procjenjuje se na 2,4 do 2,5 metara.&lt;ref name=WKZC05&gt;Xiaolin Wang, Kellner, A.W.A., Zhou Zhonghe, and de Almeida Campos, D. (2005). Pterosaur diversity and faunal turnover in Cretaceous terrestrial ecosystems in China. ''Nature'' '''437''':875-879.&lt;/ref&gt;

== Klasifikacija ==
Opisivači su istakli nekoliko sličnosti sa skupinom [[Pteranodontoidea]] i jednu, izvitoperenu deltopektoralnu krestu ramene kosti, jedinstvenu samo za kladus ''Istiodactylus'' + [[Anhangueridae]]. Kladistička analiza koju su proveli Wang i kolege pokazala je da je ''Nurhachius'' bio pripadnik [[Istiodactylidae]]. Njegovu poziciju bliskog srodnika ''Istiodactylusa'' [[Lü Jun-chang]] je podržao u jednoj analizi [[2008]]. godine.&lt;ref name=LJ06&gt;J. Lü, and Q. Ji. (2006). [http://cactus.dixie.edu/jharris/Lu&amp;Ji_ptero_phylogeny.pdf Preliminary results of a phylogenetic analysis of the pterosaurs from western Liaoning and surrounding area.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060910022945/http://cactus.dixie.edu/jharris/Lu%26Ji_ptero_phylogeny.pdf |date=2006-09-10 }} ''Journal of the Paleontological Society of Korea'' '''22'''(1):239-261.&lt;/ref&gt;

Lü je 2008. također sugerirao da je ''Nurhachius'' mlađi sinonim za jednog istiodaktilida iz istog ekosistema, ''[[Liaoxipterus]]a''.&lt;ref&gt;Lü, J., Xu, L. and Ji, Q. (2008), &quot;Restudy of ''Liaoxipterus'' (Istiodactylidae: Pterosauria), with comments on the Chinese istiodactylid pterosaurs&quot;, In: Hone, D. W. E. and Buffetaut, E. (eds), ''Flugsaurier: pterosaur papers in honour of Peter Wellnhofer'', Zitteliana B28: 229–241&lt;/ref&gt; Međutim, analiza Marka Wittona iz [[2012]]. pokazala je da ta dva istiodaktilida nisu bila identična i da se, još važnije, nisu nalazili zajedno na filogenetskom stablu. Witton je također naglasio da se nisu nalazili zajedni ni u Lüovom istraživanju.&lt;ref name=witton2012&gt;{{cite doi|10.1371/journal.pone.0033170}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Pterodaktiloidi]]</text>
      <sha1>fr8vdzyv0r0apf06zid2e5kb90vz1rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hronologija Osmanskog Carstva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4545244</id>
    <revision>
      <id>42716944</id>
      <parentid>42692370</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bibliografija */</comment>
      <origin>42716944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82359" sha1="185jg7fjn536moof6wd75oxed2pjscm" xml:space="preserve">{{TOC right}}
{{Glavni članak|Osmansko Carstvo|Historija Osmanskog Carstva}}

Ovo je '''Hronologija Osmanskog Carstva''' odnosno lista glavnih događaja u istoriji [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. &lt;br/&gt;
Ono se po običaju stvara [[1299]]. s [[Osman I|Osman–begom]] i postepenim osvajanjem [[Bizantsko Carstvo|Bizantskog Carstva]] a nestaje [[1922]]. kada [[Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] stvara [[Turska|Republiku Tursku]].&lt;br/&gt;
Ovaj članak je dopuna glavnih članaka [[Osmansko Carstvo]] i [[Historija Osmanskog Carstva]]. Za jasniji pogled na stvaranju Osmanove dinastije i carstva valja također proširiti pogled na članke: [[Bizantsko Carstvo]], [[Turkijski narodi]], [[Oguzi]], [[Seldžuci]], [[Rumski Sultanat]], [[Križarski ratovi]], [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučki Sultanat]].

==Turkijsko doba (1071–1299)==
*[[1071]]. [[Bitka kod Mancikerta]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=Skylitzes|first=John|year=2010|title=A Synopsis of Byzantine History, 811–1057|url=https://www.google.fr/books/edition/John_Skylitzes_A_Synopsis_of_Byzantine_H/vGE8Xq832A0C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=John+Skylitz%C3%A8s+Manzikert&amp;pg=PA432&amp;printsec=frontcover|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|pages=526|ref =}} (vidi: [[Jovan Skilica|Ioannes Scylitzes]], Σύνοψις ἱστοριῶν (kraj [[11. vijek]]a)&lt;/ref&gt; (26. augusta): [[Seldžučka Monarhija|Seldžuci]] pod vodstvom [[Alp-Arslan]]a iznenada pobijaju [[Bizantsko Carstvo|vizantisku vojsku]]{{efn|Turci su bili vrlo sposobni [[Konjica|konjušari]], služili su se [[Sulica|džilitom]] a nadasve su bili opasni [[Luk (oružje)|strijelci]]. S time su u ta doba napredovali u brzini i u taktiktici na bojišnici protiv armija koje su se još uvijek temeljile na [[Pješadija|pješadiju]] (po uzoru [[Rimska vojska|rimske vojske]] na primjer). Na početku (za vrijeme [[Seldžuci|Seldžuka]]) su turski napadi često upotrebljavali tekniku ''[[Gazi|ghāze]]'' (ista riječ znači i «sveti rat» kao [[Džihad]]), to jeste strategiju kratkog napada sa lakom konjicom da bi uništili strateške točke kod neprijatelja (zgrade ili skladišta, vojnu opremu, konje, prehranu, izviđače...), potom su se povlačili da bi nešto kasnije i iznenada opet napali na isti način, sve do konačnog direktnog sukoba i prodora. Kasnije će funkciju ghāze preuzeti jedinica [[Akindžije|akindžija]]. Stoga u [[Hronologija Osmanskog carstva#Zlatno doba (1453–1566)|zlatnom dobu carstva]] će se osmanska vojna strategija preoblikovati. Taktika ghāze će ostati, ali će veliki napadi imati češće oblik opsade i pohoda u kojim se kreće jedan naoružani grad. Na pohodu je išao i sultan, koji je bio prvi vojvoda odmah ispred [[Veliki vezir|velikog vezira]]. Taj običaj će trajati do 16. stoljeća ([[Mehmet II]], [[Selim I|Selim]], [[Sulejman I|Sulejman]]) pa i nešto kasnije ([[Murat IV]]) mada od 17. stoljeća sultani sve češće stanuju na [[Topkapi Saraj|dvoru]] i bave se dvorskim i stambolskim doživljajima.}}. Turci (Seldžuci) ulaze u [[Anadolija|Anadoliju]]. Grčki [[Konya|Ikonion]] je novi glavni grad seldžučke Anadolije.
*[[1092]]. Seldžučko carstvo pod [[Malik-šah I|Malik-šah]]om dostiže vrhunac svog teritorijalnog proširenja.
*[[1095]] – [[1111]]. U seldžučkoj Perziji ([[Tus (Iran)|Tus]]) književnik [[Al-Gazali|al-Ghazāli]] razvija pravac [[Sufizam|sufizma]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=|first=|year=2020|title=Routledge Handbook on Sufism|url=https://www.google.fr/books/edition/Routledge_Handbook_on_Sufism/Qi7yDwAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=0|location=Abingdon |publisher= Routledge |pages=564|ref =}}&lt;/ref&gt; (''tasavuf''), što će kasnije bit prvobitna crta turskog [[Sunizam|sunizma]]. Kojijeni sufijske misli su u [[Irak]]u [[9. vijek]]a&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=Green|first=Nile|year=2012|title=Sufism. A Global History|url=https://www.google.fr/books/edition/Sufism/uSqVORWulK8C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=sufism&amp;printsec=frontcover|location=Chichester |publisher= Wiley-Blackwell |pages=263|ref =}}, str. 24&lt;/ref&gt;.
*[[1171]]. Dolazak prvih [[Republika Genova|đenovljanskih]] trgovaca na [[Beyoğlu|Peru]].
*[[1204]]. [[Četvrti križarski rat]]. [[Mletačka Republika|Venecijanski]] trgovci se nastanjuju na [[Beyoğlu|Peru]], jako bitna trgovačka postaja prema Istoku{{efn|[[Križarski ratovi]] će stvoriti nepoverenje i otvoreno neprijateljstvo između Latina i [[Bizantsko Carstvo|Grka]]. To stanje je se pogoršalo kada je Francusko-Venecijanska koalicija napala [[Konstantinopolj|Carigrad]] (1204) koji je držao uzurpator [[Aleksije III Anđeo]] i stvorila [[Latinsko Carstvo]], okupirajući dio Trakije i Makedonije i stvarajući u Grčkoj razne feudalne države. Vizantinci su se podjelili na tri države: [[Trapezuntsko Carstvo|Trapezundsko carstvo]], [[Epirska Despotovina|Epirsku kneževinu]] i [[Nikejsko carstvo]]. Ovo poslednje je predstavljalo nastavak carske vizantinske tradicije. Godine 1261. godine [[Mihajlo VIII Paleolog]] je ponovo zauzeo Carigrad ali obnovljena imperija više nije imala nikakav karakter univerzalnosti. U 13. stoljeću [[Bizantsko Carstvo|Bizantinsko carstvo]] je država puna pukotina koja pokušava se braniti napada sa svih strana.}}. [[Mletačka Republika]] počijne prva teritorijalna osvajanja na [[Egejsko more|Egejskom moru]]&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Davies|first1=Siriol|last2=Davis|first2=Jack L.|year=2007|title=Between Venice and Istanbul : colonial landscapes in early modern Greece|url=https://www.google.fr/books/edition/Between_Venice_and_Istanbul/YoZlbnrH2SEC?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=venetian+colony+in+istanbul&amp;pg=PA151&amp;printsec=frontcover|location=Princeton|publisher= American School of Classical Studies at Athens|pages=260|ref = SiriolDavies}}&lt;/ref&gt;.
[[Datoteka:Turkish bow (137936526).jpg|thumb|right|190px|Turski luk.]]
*[[1220]] – [[1340]]: [[Mongolsko Carstvo|Mongolski]] napadi na istočnu i jugoistočnu Europu, na Kavkaz, [[Kijevska Rusija|Rusiju]] i [[Horezmijska Monarhija|Perziju]].
*[[1274]]. [[Mongolsko Carstvo|Mongolski]] napad na [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarsku]].
*[[1277]]. [[Bitka kod Elbistana]] blizu [[Kahramanmaraş|Maraša]] (15. aprila), između mongolskog [[Ilhanidska Monarhija|Ilkanat]]a ([[Pervane]]) i [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučkog sultanata]]. Mamelučka pobjeda.
*Oko [[1279.]]/[[1281]]. [[Erthogrul|Ertuğrul-bega]] prepušta vlast [[Pleme Kaji|plemena Kayı]] sinu [[Osman I|Osmanu]]&lt;ref name=&quot;BaşarTDV&quot;&gt;{{tr icon}} {{cite web |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ertugrul-gazi|title=TDV İslâm Ansiklopedisi: Ertuğrul |last=Başar|first=Fahameddin |date=1988–2013 |website=https://islamansiklopedisi.org.tr |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi |accessdate=11. 06. 2021 |quote=}}&lt;/ref&gt;. Ertuğrul će vjerojatno umrijeti oko 93. godine života, odprilike [[1288.]] il [[1289.]]&lt;ref name=&quot;BaşarTDV&quot;/&gt; [[Osman I|Osman]] je postao [[beg]] [[Domaniç]]a i [[Söğüt]]a, [[vazal]] [[Rumski Sultanat|Rumskog sultanata]]{{efn|[[Turci]] su tada već bili [[Muhamed]]ske [[Vjera|vjeroispovjesti]] jer su prešli u [[Islam]] za vrijeme [[Seldžuk]]a ([[10. vijek|10. stoljeće]]).}}.
*[[1285]]. Drugi [[Mongolsko Carstvo|mongolski]] napad na [[Drugo Bugarsko Carstvo|Kraljevinu Bugarsku]].
*[[1288]]. Osman–beg osvaja [[Tvrđava Karadžahisar|tvrđavu Karadžahisar]] ({{Jez-tur|Karacahisar Kalesi}}) kod [[Eskişehir]]a. 
**Prijateljstvo sa [[Šeik Edebali|šeikom Edebalijem]] (''[[Osmanov san]]'').
**Potom Osman napada İnegöl (Ἀγγελόκωμις), [[Bilecik]] (Βηλοκώμα) i Yarhisar.

==Hronologija==
[[Datoteka:Anatolia1300.png|thumb|left|thumb|250px|Stanje Anadoije 1300.]]
*'''[[1299]]'''. [[Osman I|Osman ''Gazi'']] osniva [[Osmansko carstvo]], postaje [[sultan]]. Te godine je zapravo proglašen za [[Kan (titula)|khan]]a plemena [[Pleme Kaji|Kayı]]. Glavni grad je [[Söğüt]].
*[[1302]]. [[Bitka kod Bafeona]] (27. jun 1302.) teški poraz bizantinske vojske protiv osmanovih Turaka. Prvi događaj potkrijepljen dokazima o životu Osmana&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;&gt;{{harvnb|Bozarslan|2013|p=32}}&lt;/ref&gt;.
*[[1304]]. Katalonski plaćenici pod imenom [[Almogaveri]] se bore protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] u službi [[Bizantsko Carstvo|Vizantije]] ([[Roger de Flor]]{{efn|[[Roger de Flor]] ([[Brindisi]], oko 1267 – [[Edirne|Adrianopolis]], 1305), [[Templari|vitez templar]] i plaćenik u službi kraljeva [[Kruna Aragona|Aragone]].}}).
** Osman zauzima [[Osmaneli|Lefke]], Akhisar, Koçhisar, Marmaracık i [[Yenişehir (Bursa)|Yenişehir]] (sjeverozapadna Anadolija).
*[[1307]]. Nakon smrti rumskog sultana [[Mesud II|Mesuda II.]] (ubijen od [[Mongolsko Carstvo|Mongola]]), nestaje [[Rumski Sultanat]].
[[Datoteka:Orhan I area map.png|thumb|right|190px|Orhanove zemlje]]
*[[1317]]. Osman–beg opseda [[Bursa|Prusu]] (Προύσα). Napadi u više navrata (''[[Gazi|ghaza]]'').
*[[1320]] – [[1331]]: za vrijeme vezirata [[Alaeddin–beg]]a pojavljuje se vojna jedinica [[Janjičari|Janjičara]] («novi vojnici»).
*[[1324]]. [[Uzbeg Khan]]{{efn|[[Uzbeg Khan]] (1282–1341), khan [[Zlatna Horda|Zlatne Horde]].}} napada [[Trakija|Trakiju]].
*[[1326]]. Osmanlije zauzimaju [[Bursa|Prusu]]&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt; (6. april), koja postaje novi glavni grad osmanske države. 
** Smrt [[Osman I|Osmana]] i [[Orhan I|Orhanovo]] ustoličenje.
*[[1327]]. Prvi [[Orhan I|Orhanov]] novac iskovan u Bursi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Şevket|first=Pamuk|year=2000|title= A Monetary History of the Ottoman Empire|url=https://books.google.fr/books?id=Htk3Wn789EQC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|pages=276|ref = Şevket Pamuk|loc=str. 21}}&lt;/ref&gt; (srebrena [[Akča]]). Do 1477. Osmanlije se služe srebrenom kovanicom, koja će bit dosta stabilno sredstvo u trgovini prvog carstva&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;&gt;{{harvnb|Şevket Pamuk|2000|p=20}}&lt;/ref&gt;.
*[[1331]]. Osmanlije zauzimaju staru bizantinsku [[İznik|Nikeju]] (Νίκαια) koja postaje novi turski glavni grad&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1334]] – [[1335]]. Turci osvajaju Kareški Begluk{{efn|{{Jez-tur|Karesi Beyliği}} u okolici [[Balıkesir]]a.}}&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1337]]. Drugi napad [[Uzbeg Khan|Uzbega khana]] na [[Trakija|Trakiju]].
**Osmanlije zauzimaju [[Nikomedija|Nikomediju]] (Νικομήδεια, [[İzmit]])&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1346]]. [[Orhan I|Orhan]] se ženi [[Teodora Kantakouzene|Teodorom]], kći [[Jovan VI Kantakuzin|Jovana Kantakuzina]], i s njom dobija sina [[Princ Halil|Halila]].
* [[1346]] – [[1353]]: [[Crna smrt]]{{efn|U roku desetak godina zbog zaraze umrlo je 26–30% od svjetskog stanovništva, a u nekim krajevima čak 70% ([[Venecija]], [[Toskana]], [[Bremen (grad)|Bremen]]). Demografsko opadanje stanovništva će prouzrokovati između 14. i 15. stoljeća velike promjene na društveno–političkoj razini i na polju kulture i vjere. Na strani Anadolije i Balkana, imamo isto snažno opadanje stanovništva, no glavna posljedica kuge će bit slabljenje ideologije [[Križarski ratovi|Križarskih ratova]], čemu slijedi slabljenje feudalnog sistema, i rast građanske klase u Europi. Zaključno: Osmanlije lakše napreduju u ratovima, dok u Europi niču filozofsko–kulturalni smijerovi i tehnološke inovacije koje će unaprijediti Europu u 18. i 19. stoljeću.}}. Zaraza stiže u [[Konstantinopolj]] i na [[Beyoğlu|Peru]] (jesen 1347).
*[[1352]]. Orhan daje trgovačke povlastice [[Republika Genova|Đenovljanima]]. [[Sulejman-paša (Orhanov sin)|Sulejman-paša]], Orhanov najstariji sin, zauzima tvrđavu Cippe ({{Jez-tur|Çimpe Kalesi}}{{efn|''Çimpe Kalesi'': 40°29'44.9&quot;N 26°44'04.5&quot;E}}). Dakle, &lt;u&gt;Osmanlije prelaze [[Dardaneli|Dardanele]]&lt;/u&gt; i početak Osmanskog osvajanja [[Trakija|Trakije]].
*[[1354]]. Osmanlije zauzimaju [[Ankara|Ankaru]] i [[Galipolje]].
*[[1357]]. Prestolonaslednik [[Sulejman-paša (Orhanov sin)|Sulejman-paša]] umire. Početak mira sa [[Vizantija|Viznatijom]].
*[[1359]]. Princ [[Murat I|Murat]] napada [[Trakija|Trakiju]].
* oko [[1360]]. Murad stvara ''[[Kapikulu]]'', profesionalni vojni odjel sastavljen od robova uzvišene porte. Vjerojatno isti Murad je stvaralac sistema ''[[Danak u krvi|devširma]]''&lt;ref&gt;{{harvnb|Bozarslan|2013|p=64}}&lt;/ref&gt;.
*[[1361]]. Princ Murat zauzima [[Jedrene]].
*[[1362]]. Smrt [[Orhan I|Orhana]] i ustoličenje [[Murat I|sultana Murata]]. Stvaranje [[Janjičari|Janjičara]], što omogućuje karijere strancima u [[Osmanska vojska|Osmanskoj vojsci]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=8}}&lt;/ref&gt;. Glavni grad carstva postaje [[Edirne|Jedrene]].
**[[1362.]]/[[1365]]. Nastaje [[Rumelijski pašaluk]]{{efn|[[Rumelijski pašaluk]] se na turskom zove ''Rumeli Eyaleti'' (Ejalet Rumelije) ili ''Rumeli Beylerbeyliği'' (Beglerbegluk Rumelije). To je bila velika pokrajina turskog carstva u Europi. Osmanlije su ju nazvale ''[[Rumelija|Rumeli]]'' (zemlja Rûma) gdje riječ «Rûm» obilježava «narode Rima». Glavni grad pokrajine je bio u [[Edirne|Jedrenama]] (1362–1530), [[Sofija|Sofiji]] (1530–1836) i u [[Bitola|Manastiru]] (1836–1867).}} ili {{Jez-tur|Rumeli Eyaleti}}, što je ime cjelokupne pokrajine Osmanskog carstva u jugoistočnoj Europi.
* [[1364]]. [[Čandarli Halil Hajredin-paša|Čandarli Halil-paša]] postaje [[Veliki vezir]] (1364–1387) sultana Murata: uspon [[Porodica Čandarli|porodice Čandarli]], titula Velikog vezira se jedno vrijeme nasljeđuje&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;/&gt;.
[[Datoteka:Yenceri 4.jpg|thumb|right|190px|[[Janjičari]]]]
*[[1367]]. Turci osvajaju bugarsku tvrđavu [[Burgas]]{{efn|{{Jez-lat|Develtum}}, {{Jez-gr|Pirgos}}}}. Nešto kasnije će u Burgasu sagraditi tvrđavu koja će se zvati ''Boğaz kale''.
*[[1371]]. Muratova pobeda u [[Bitka na Marici|Maričkoj bici]]. Cijela [[Makedonija (region)|Makedonija]] i djelovi [[Peloponez]]a padaju pod tursku vlast.
*[[1373]]. Osmanlije osvajaju bugarski grad [[Jambol]]. Jedna mala otporna strana grada će ostati naoružana i samostalna.
*[[1375]]-[[1380]]. Osmanlije prisajedinjuju delove Germijane{{efn|{{Jez-tur|Germiyanoğulları Beyliği}} okolica [[Kütahya|Kütahye]].}} i Hamidilije{{efn|{{Jez-tur|Hamitoğulları Beyliği}} okolica [[Antalya|Antalye]] i Korkutelija.}}.
*[[1382]]. Turci osvajaju [[Bitola|Monastir]].
*[[1383]]. Turci osvajaju [[Ser]] u grčkoj Makedoniji.
*[[1385]]. [[Osmanlije]] zauzimaju [[Sofija|Sofiju]].
** U osvojenom bugarskom [[Blagoevgrad]]u{{efn|{{Jez-gr|Σκαπτοπάρα}}, {{Jez-bg|Gorna Džumaja}}, {{Jez-tur|Cuma-i Bâlâ}}}} većina stanovništva prelazi u islam.
** [[1386]]. Osmanlije zauzimaju [[Niš]] nakon opsade koja je trajala 25 dana.
*[[1386]]. [[Bitka kod Pločnika]] kod [[Prokuplje|Prokuplja]] ([[Lazar Hrebeljanović]]). Prvi poraz Turaka na Balkanu. Suvremenici proslavljuju Srbe.
*[[1387]]. Osmanlije osvajaju [[Kavala|Kavalu]].
*[[1388]]. [[Bitka kod Bileće]] (27 august). Drugi poraz Turaka ovaj put od strane [[Kraljevina Bosna|Bosanaca]] ([[Vlatko Vuković]]).
**Turci osvajaju okolicu male bugarske utvrde [[Ruse]].
*[[1389]]. [[Bitka na Kosovu]]. Smrt sultana [[Murat I|Murata]] ([[Miloš Obilić]]?) i ustoličenje [[Bajazit I|sultana Bajazita]].
** Osmanlije osvajaju bugarsku luku [[Varna|Varnu]].
*[[1389]]-[[1390]]. Bajazit osvaja zapadnu Anadoliju i kneževine Menteše{{efn|{{Jez-tur|Menteşeoğulları Beyliği}} u okolici [[Milas]]a.}}, [[Aydın]], Saruhan{{efn|{{Jez-tur|Saruhanoğulları Beyliği}}, okolica [[Manisa|Manise]].}}, Germijanu, i Hamidiliju.
*[[1391]]. Prvi turski napad na [[Konstantinopolj]]. Bez uspjeha.
*[[1392]]. Osmanlije osvajaju [[Skoplje]] ({{Jez-tur|Üsküb}}).
*[[1393]]. Osmanlije osvajaju bugarsko [[Veliko Tarnovo]].
*[[1394]]-[[1402]]. Bajazitova [[Opsada Carigrada (1394–1402)|opsada Konstantinopolja]] ([[Manojlo II Paleolog]], [[Jovan VII Paleolog]], [[Jean II Le Meingre]]). Bez uspjeha.
*[[1395]]. Bajazitov pohod na [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarsku]] i [[Vlaška|Vlašku]]. [[Bitka na Rovinama]] ([[17. maj]]a), pobjeda vlaškog vojvode [[Mirča I Stariji|Mirče Velikog]] nad Turcima.
*[[1396]]. &lt;u&gt;[[Bitka kod Nikopolja]]&lt;/u&gt; (25. septembra). Osmanska pobeda i pad [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]].
**Turci osvajaju [[Vidin]] i uspostavljaju [[Vidinski sandžak]].
**Bugarski car [[Jovan Stracimir]] je uhićen nakon bitke i zatočen u [[Bursa|Bursi]], gdje su ga zadavili.
** Turci osvajaju bugarski [[Silistra|Drastar]] (1396/1400).
*[[1397]]. [[Konstantin II Stratimirović]] pruža otpor i nastavlja carstvo kao vojvoda [[Vidinska Bugarska|Vidinskog carstva]] zadnji ostatak [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]].
* [[1402]]. [[Bitka kod Ankare|Bitka kod Agore]] protiv Tatara ([[28. jul]]a). [[Bajazit I|Bajazit]] pada u zarobljeništvo. [[Timur]] stvara [[Timuridska Monarhija|Tatarsko carstvo]]{{efn|Sa Tamerlanom se stvara velika država u centralnoj Aziji. Na strani jugo–istočne Europe, najbitnije posljedice su usporavanje turskih ratova i Turske imperije, a na dugoročnoj razini opadaju ostaci srednjovjekovnih država, tako da će Osmanslijama bit lakše kada budu krenule u nove napade. [[Bizantsko Carstvo|država Bizantija]] ostaje vrlo krhka.}}.
** Padom Osmanskog carstva pod Tatarima, Balkanske države su pod manjem pritisku, stoga se stvara [[Srpska Despotovina]] pod [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]].
** [[Konstantin II Stratimirović]] stupa u savezništvo u protuosmansku svrhu zajedno sa srpskim despotom [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]] i sa [[Mirča I Stariji|Mirčom]] knezom [[Vlaška|Vlaške]].
* [[Građanski rat u Osmanskom carstvu|Građanski rat u Anadoliji]] (1402–1413)
*[[1403]]. [[Bajazid I|Bajazit]] izvršio samoubistvo u Akšehiru blizu [[Konya|Konye]] ([[8. mart]]a)&lt;ref&gt;[[Konstantin Mihailović]], ''Janičarove uspomene ili Turska hronika'', [1490—1501]. Prvo izdanje: 1865; Beograd, SANU, 1959.&lt;/ref&gt;.
** U [[Kneževina Albanija|Kneževini Albaniji]] dolazi na vlast [[Nikita Topija]], zadnji vladar [[Kroja|Kroje]]. Krojsko plemstvo masovno prihvaća [[Mletačka Republika|mletačku vlast]].
*[[1403]]-[[1413]]: doba [[Osmanski interegnum|Osmanskog interegnuma]], rat između Bajazitovih sinova: [[Isa Čelebija]], [[Sulejman Čelebija]], [[Musa Čelebija]], [[Mehmed I|Mehmed Čelebija]].
**Sulejman Čelebija u [[Edirne|Jedrenu]] vlada nad Bugarskom i Trakijom, njegov saveznik je [[Vuk Lazarević]];
**Isa Čelebija je samostalni knez u [[Bursa|Bursi]];
**Mehmed stvara novu kneževinu u [[Amasya|Amasiji]], njegov saveznik je [[Stefan Lazarević]] pa Stefanov sin [[Đurađ Branković|Đurađ]];
**Musa, Bajazitov sin zarobljen zajedno sa ocem, biva oslođen i vraća se u osvajanje carstva, njegov saveznik je [[Mirča I Stariji|Mirča I]].
*[[1404]]. U [[Kraljevina Bosna|Kraljevini Bosni]] unutarnja borba između [[Tvrtko II|Tvrtka II.]] i pro–ugarskog [[Stjepan Ostoja|Stjepana Ostoje]].
*[[1405]]. Smrt [[Timur]]a u dalekom mjestu Otrar, današnji južni [[Kazahstan]] (8. februara, bolest). Njegov nasljednik je unuk [[Halil Sultan|khan Halil]], međutim [[Timuridska Monarhija|Tatarsko carstvo]] brzo ulazi u razdoblje stagnacije i nestabilnost.
**[[Prvi skadarski rat]] (1405–1412). [[Mletačka republika]] napada [[Zeta|Zetu]] [[Balšići|Balšića]]. Rat ostaje neriješen, ali Venecija počinje se širiti po [[Jadransko more|Jadranu]].
*[[1406]]. [[Čandarli Ali Paša]] umire. Sulejman Čelebija bez najpovjerenijeg suradnika. Postaje sve više politički usamljen.
**Mehmetove pristaše usmrćuju Isu Čelebiju u jednom [[hamam]]u u [[Eskişehir]]u.
*[[1408]]. [[Žigmund Luksemburški]] osniva [[Zmajski red]] za borbu protiv Turaka.
**Osmanlije osvajaju [[Sivas]] u Anadoliji.
*[[1410]]. [[Bitka kod Kosmidiona]] (15. juna). Pobeda Sulejmana nad Musom.
**Osmanlije osvajaju [[Manisa|Manisu]].
*[[1411]]. Ubojstvo Sulejmana Čelebije (17. februara).
**[[Žigmund Luksemburški]] postaje «Rex Romanorum» (21. jula){{efn|[[Žigmund Luksemburški]], kralj [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarske, Hrvatske i Dalmacje]], postaje «Rex Romanorum» (21. jula) tj. [[Rimsko-njemački kralj]] ili kralj njemačkih feudalnih država. Počinje kratko razdoblje (1411–1437) u kojem je [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarska]] centar moći u Europi. Žigmund vodi aktivnu politiku u Hrvatskoj i u Bosni, pa i na jugu Balkana. Naročito protiv Turaka.}}.
*[[1413]]. [[Bitka kod sela Čamorlu]] (5. jula). [[Mehmed I|Princ Mehmed]] (zajedno sa [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]] i [[Đurađ Branković|Đurđom Brankovićem]]) pobeđuje [[Musa Čelebija|Musu]] kod Sofije. Ujedinjuje osmanske teritorije. Musa je ozlijeđen i potom ubijen u borbi. Počinje [[Mehmed I|Mehmedov]] sultanat.
*[[1415]]. [[Mehmed I|Princ Mehmed]] na čelu vojnog pohoda odlazi u Anadoliju. Sukob sa [[Mletačka Republika|Venecijom]].
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
*[[1416]]. [[Bitka kod Galipolja (1416)|Bitka di Galipolja]]. Venecijanska pobjeda i venecijanska nadmoć nad Egejskom moru.
**Pobuna [[Šeik Bedreddin|Šeika Bedredina]] u [[Anadolija|Anadoliji]] i [[Rumelija|Rumeliji]] protiv stari carskih ustanova, uključujući protiv sultanata (ljeto/jesen)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;/&gt;.
*[[1418]]. Pohod [[Mehmed I|princa Mehmeda]] na Džanik ({{Jez-tur|Canik}}, [[Samsun]]).
*[[1419]]. Turci osvajaju [[Constanța|Constanțu]].
*[[1420]]. Osmanlije osvajaju [[Konya|Ikonion]] u Anadoliji.
*[[1421]]. Smrt Mehmeda. Ustoličenje 17–godišnjeg [[Murat II|Murata II]] u [[Bursa|Bursi]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=3}}&lt;/ref&gt;.
*[[1422]]. Konačni pad [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]] ([[Konstantin II Bugarski|Konstantin II.]])
*[[1423]]. Osmanlije osvajaju [[Volos]] u Grčkoj.
*[[1424]]. Mirovni ugovor Murata II sa [[Mletačka Republika|Venecijom]].
**Osmanlije osvajaju [[Fethiye|Makre]] ([[Poluotok Teke|Teke]], jugozapadna Anadolija).
*[[1425]]. Osmanlije osvajaju [[Aydın]].
*[[1426]]. Osmanlije osvajaju [[Izmir]].
*[[1428]]. [[Opsada Golupca]] (maj), poraz Mađara, Vlaha i Litvanaca. Osmanlije prodiru u Bosnu.
** Mirovni ugovor sa [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarskom]].
** Osmanlije osvajaju [[Kütahya|Kotyaion]] u [[Frigija|Frigiji]].
*[[1430]]. Turci osvajaju [[Solun]]. U napadu na grad upotrebljavaju topove, stoga prvi tragovi vatrenog oružija kod Turaka (ili možda nešto ranije, u 1420–im godinama).
**Osmanlije osvajaju [[Janjina|Janjinu]] u grčkom [[Epir (region)|Epiru]].
* [[1435]]. [[Srpska Despotovina|Srpski despot]] [[Đurađ Branković]], nadajući se u savezništvo sa Osmanlijama, vijenča 16–godišnju kćeri [[Mara Branković|Maru]] (''Despina Hatun'') za sultana [[Murat II|Murata II]] (4. septembra)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=16}}&lt;/ref&gt;
*[[1438]]. Pohod Murata na [[Transilvanija|Erdelj]]: prolaz kroz [[Đerdapska klisura|Gvozdena vrata]], napadi na [[Sibiu]], [[Sighișoara|Sighișoaru]], [[Mediaș, Mediaș|Mediaș]] i [[Brašov]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;/&gt;. Preko 70.000&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;/&gt; osoba je [[Ropstvo|zarobljeno]]. Prvi put se spominje ''[[Danak u krvi|devširme]]''.
*[[1439]]. Murat osvaja [[Smederevo]]; prvi pad [[Srpska Despotovina|Srbije]].
*[[1441]] – [[1442]]. Sa zapovjedništva u [[Beogradska tvrđava|Beogradu]] [[Janoš Hunjadi|János Hunyadi]] napada [[Smederevski sandžak]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 20&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=20}}&lt;/ref&gt;.
** [[Šahbedin|Šehabettin–paša]], [[beglerbeg]] [[Rumelija|Rumelije]], gradi utvrdu na [[Avala|Avali]] ([[Žrnov]]an)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 20&quot;/&gt;.
** [[Janoš Hunjadi|János Hunyadi]] odnosi pobedu nad Osmanlijama u [[Transilvanija|Erdelju]].
*[[1444]]. [[Murat II]] [[Abdikacija|abdicira]] u korist mladog sina [[Mehmed II|Mehmeda]]. Pokušaj mirnog prelaza vlasti s oca na sina. No Mehmed II je još vrlo mlad (12 godina).
**[[Bitka kod Varne]] (10. novembar). Velika bitka, puno žrtava. Smrt [[Vladislav I.|Vladislava Jagelovića]], viteza i [[Kraljevina Poljska (1385–1569)|kralja Poljske]] na bojišnici. Osmanska pobjeda. Propast [[Varninski križarski rat|Varninskog savezništva]] i odlučujuća pobjeda Osmanlija. [[Bizantsko Carstvo|Bizantija]] je pri kraju.

[[Datoteka:Empèri Otoman - Expansion territòriala de 1307 a 1683.png|thumb|center|450px|Širenje Osmanskog carstva od 1307. do 1683.]]

*[[1446]]. [[Murat II]] po drugi put na prestolu umjesto sina Mehmeda.
*[[1448]]. [[Kosovska bitka (1448)|Druga kosovska bitka]] (17–20. oktobra): poraz [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Mađara]] ([[Janoš Hunjadi]])&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=37}}&lt;/ref&gt;. 
*[[1450]]. [[Opsada Kroje]]: [[Opsada Kroje (1450)|Prva opsada Kroje]]. Pobjeda Lješke lige ([[Skenderbeg]]).
** Murat II izgrađuje [[Jedrenski saraj]] ({{Jez-tur|Edirne Sarayı}}).
*[[1451]]. Smrt [[Murat II|Murata II]] ([[3. februar]], bolest); ustoličenje [[Mehmed II|Mehmeda II]] ([[18. februar]]a)
*[[1453]]. [[Mehmed II|Mehmed]] [[Pad Carigrada (1453)|opseda Carigrad]] ([[6. april]]-[[29. maj]]). Pad [[Karaköy|Pere]].
**Velika seoba Bizantinaca na Zapad{{efn|Bizantinska diaspora: [[Firentinsko Vojvodstvo|Toskana]], [[Mletačka Republika|Venecija]], [[Papinska Država|Rim]]. Među ostalim broje se [[Pleton]], [[Teodor Gaza]], [[Juraj Trapezuntski]], [[Visarion]], [[Jovan Argiropul]], [[Andronik Kalist]], [[Konstantin Laskaris]], što su ključne figure [[Humanizam|humanističke revolucije]].}}. 
**''Byzantion'' (Βυζάντιον) odnosno ''Nova Roma'' odnosno ''Constantinopolis'' postaje osmanski grad (''Kostantiniyye'') i novo središte osmanskog dvora.
**Mehmed II naređuje da [[Čandarli Halil–paša]] bude uhićen i pogubljen (10. jula): prvi veliki vezir likvidiran od strane jednog sultana. Pad porodice [[Čandarli]].
**Od tada sultanovi službenici su sve više zarobljenici iz [[Danak u krvi|devširma]].
**Centralizacija odluka pod Mehmedom II.
**Pokolj i nasilje nad stanovništvom Carigrada{{efn|U osvojenom Carigradu preživjeli Bizantinci bivaju zarobljeni (sluge, devširme, harem...). Većina starog Carigrada je srušena ([[Crkva Svetih apostola (Carigrad)|Crkva Svetih apostola]], [[Džamija Ðul|Hagia Theodosia]], [[Hipodrom u Carigradu|Hipodrom]], [[Palača Blaherne]]). Glavne crkve postaju džamije ([[Aja Sofija]], [[Arapska Džamija]], [[Džamija Eski Imaret]], [[Crkva Hora|Džamija Karije]], [[Džamija Kalenderhane]] i dr.).}}
**''[[Kapitolacije Osmanskog carstva|Kapitolacija]]'' odnosno ugovor sa Genovom i Venecijom.
[[Datoteka:Siege constantinople bnf fr2691.jpg|thumb|right|270px|[[Pad Carigrada (1453)|Opsada Konstantinopolja]]]]
*[[1456]]. [[Bitka na Dunavu (1456)|Bitka na Dunavu]], teška pobjeda Mađara ([[Janoš Hunjadi]]) nad Turcima.
** Smrt [[Janoš Hunjadi|Janoša Hunjadija]] ([[kuga]], 11. august) u [[Zemun]]u.
*[[1458]]. Turci osvajaju [[Atena|Atenu]] (august 1458){{efn|Zadnji vojvoda Atene (Francesco II Acciaiuoli) se predaje sultanu. Ulazak Mehmeda II u Atenu (august 1458).}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=160}}&lt;/ref&gt;, grčki grad ulazi u dugo razdoblje propadanja.
**U Istanbulu sultan Mehmed II sagrađuje [[Ejup Sultan Džamija|Ejup Sultan Džamiju]] na mjesto gdje je po običaju oko 669. godine poginuo u borbi [[Abu Ajub al-Ansari|Ejup]],  suputnik [[Muhamed]]a. U džamiji se čuvao [[Osmanov mač]] i obavljalo ustoličenje sultana. Nešto kasnije Ejup Sultan Džamija će postati jedno od svetih mjesta islama.
**[[Dubrovačka Republika]] sklapa ugovor s Osmanskim carstvom o plaćanju danka. Dubrovnik je faktički samostalna republika ali plaća godišnji danak sultanu (do 1808.).
*[[1459]]. Predaja [[Smederevo|Smedereva]] (jun). Pad srednjovekovne [[Despotovina Srbija|Despotovine Srbije]].
*[[1461]]. Osmanlije osvajaju [[Trabzon]]. Pad [[Trapezuntsko Carstvo|Trapezuntskog carstva]] ([[Mahmud-paša Anđelović]]; 15. august) i konačni kraj carstva [[Dinastija Komnina|dinastije Komnina]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=195}}&lt;/ref&gt;.
*[[1462]]. [[Mehmed II|Sultan Mehmed]] pokorava [[Vlaška|Vlašku]] (leto).
**Napad na [[Opština Târgoviște, Dâmbovița|Târgoviște]] (jun 1462): [[Vlad Țepeș]] bezuspješno pokušava ubiti [[Mehmed II|Mehmeda II]].
**[[Isa-beg Isaković]] počinje izgradnju [[Sarajevo|Saraybosne]].
*[[1463]]. Pad srednjovekovne [[Kraljevina Bosna|Kraljevine Bosne]] pod tursku vlast. Smrt [[Stjepan Tomašević|Stjepana Tomaševića]].
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]] (1463/1469).
*[[1464]]. Opadanje zdravlja [[Mehmed II|Mehmeta II]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=233}}&lt;/ref&gt;.
*[[1466]]. [[Opsada Kroje (1466–1467)|Druga opsada Kroje]]. Pobjeda Lješko-venecijanske koalicije ([[Skenderbeg]]).
**Turci izgrađuju tvrđavu [[Elbasan]].
*[[1467]]. [[Opsada Kroje (1467)|Treća opsada Kroje]]. Pobjeda [[Skenderbeg]]a.
*[[1468]]. Turci osvajaju [[Mostar]].
*[[1472]]. Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
** [[Nikola Iločki|Miklós Újlaki]] postaje kralj Bosne&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 232&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=232}}&lt;/ref&gt; po nalogu ugarskog kralja [[Matija Korvin|Matyaša Hunyadija]]. Privremena obnova [[Kraljevina Bosna|Kraljevine Bosne]] sa centrom u [[Jajce|Jajcu]].
** Česti osmanski napadi [[Jajce]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 232&quot;/&gt;.
*[[1473]]. Osmanlije osvajaju [[Mersin]]
*[[1475]]. Turci osvajaju [[Feodosija|Feodosiju]] na [[Krim]]u.
** Turski upad u [[Azov]].
[[Datoteka:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|thumb|right|120px|[[Mehmed II|Mehmed II Osvajač (''Fatih'')]]]]
*[[1477]]. Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
** Prve zlatne turske kovanice&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt;. Turska trgovina se služi zlatnim, srebrnim i bakrenim novcem&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt; mada često za zlatnu kovanicu se upotrebljavao venecijanski [[Zecchino|dukat]]{{efn|Tzv. ''Zecchino'' ili ''ducato d'oro''.}}&lt;ref&gt;{{en}}{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/coin/Ottoman-Empire|title=Britannica: Ottoman Empire, Coin.|date=|accessdate = 29. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Şevket Pamuk|2000|p=60; 90}}&lt;/ref&gt;.
*[[1478]]. Umire [[Uzun Hasan]] {{efn|Uzun Hasan (1423–1478), vladar [[Ak Kojunlu|Ak Kojunla]].}}, zadnji vladar Saveza [[Ak Kojunlu|Ak Kojunla]]. Otvara se prostor za proširenje [[Safavidska Monarhija|Safavida]] u Perziji i Osmanlija u Anadoliji.
**Mehmed II [[Opsada Skadra (1478)|opseda Skadar]] u Albaniji. Turska pobjeda.
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]] (1478/1479).
**[[Opsada Kroje (1478)|Četvrta opsada Kruje]]. Osmanska pobjeda i konačni pad Albanije.
*[[1480]]. [[Osmanska invazija Otranta|Napad na Otranto]] ([[1480]]/[[1481]]), u južnoj Italiji. '''&lt;&lt;&lt;'''
*[[1481]]. [[Mehmed II|Mehmed]] umire (3. maja), vjerovatno otrovan od sina Bajazita{{sfn|Encyclopedia|2009|loc=str. 368}}.
**[[Bajazit II]], sin Mehmeda II i [[Gülbahar (žena Mehmeda II.)|Gülbahar Hatun]], stupa na presto (20. maja)
**Borba između braće za presto. [[Bajazit II|Sultan Bazajit]] pobjeđuje nad [[Sultan Cem|sultanom Džemom]], koji bježi na Zapad.
**Osmanlije osvajaju [[Kalamata|Kalamatu]] u Grčkoj.
* [[1483]]. Osmanlije osvajaju poslednje ostatke zemlje hercega od sv. Save ([[Hercegovina]]).
* [[1484]]-[[1491]]. [[Osmansko–mamelučki rat (1485–1491)|Rat sa egipatskim Mamelucima]] između Anadolije i Sirije. Na kraju stanje ostaje neriješeno, ali [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučka država]] slabi.
* [[1492]]. Sultan Bajazit II prima i priziva španjolske Jevreje ([[Sefardi]]) u Osmansko carstvo, nakon što su ih katolički kraljevi prognali iz [[Kraljevina Kastilja|Kraljevine Kastilje]] i [[Kraljevina Aragon|Kraljevine Aragone]] ([[Alhambrijski ukaz]], 31. marta 1492.)&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;&gt;{{en}} {{cite web|last1=Jacobs|first1=Joseph|last2=Montgomery|first2=Mary W.|year=|title= Jewish Encyclopedia: Turkey|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/14546-turkey|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;. Iste godine šalje admirala Kemala Reisa {{efn|Kemāl Reʾīs (1451–1511), osmanski admiral.}} da bi brodom doveo Sefarde u Osmansko carstvo. Jevreji će postati među glavnim trgovcima carstva{{efn|Turci su bili sjajni ratnici, ali slabiji trgovci. Potom je sultanska politika težila da se drugim narodima prepuste djelatnosti u kojim su odlikovali. Trgovinom su se većinom bavili [[Jevreji]]&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;/&gt;, [[Armenci]] i [[Grci]].}}.
**Turci osvajaju [[Amasya|Amasiju]].
* [[1493]]. [[Sefardi]] uvode prvi [[Tiskarstvo|tiskarski stroj]] u Istanbulu. Tiskaju knjige na latinskom, grčkom, talijanskom, sirijskom i jevrejskom jeziku, dok im je bilo zabranjeno tiskati na arapskom i na turskom&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;/&gt;.
**[[Krbavska bitka]]. Napad [[Akindžije|Akindžija]] i turska brza pobjeda.
* [[1497]]-[[1499]]. [[Poljsko–otomanski rat (1485–1503)|Rat sa Poljskom]]. Turksa pobjeda, [[Bukovina]] i [[Moldavija]] postaju turski vazali.
* [[1499]]. Osmanlije osvajaju Crnu Goru odnosno [[Zeta (država)|Zetu]] ([[Đurađ Crnojević]]).
** Turci osvajaju okolicu [[Makarska|Makarske]].
** Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
* [[1499]]-[[1503]]. [[Mletačko-osmanski rat (1499–1503)|Rat sa Venecijom]]. Osmanska pobjeda, Turci osvajaju [[Koroni]] i [[Metoni]] na jugu Grčke.
* [[1500]] – [[1545]]. Godine službe [[Hajrudin Barbarosa|Hajrudina Barbarose]]: Osmanlije postaju sila na [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]].
[[Datoteka:Uppsala Mecca painting.jpg|thumb|right|200px|[[Meka]]]]
*[[1501]]. Turci osvajaju [[Drač]] u Albaniji.
*[[1503]]. Zadnji turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
*[[1512]]. [[Selim I]] (42 godine) prisiljava svog oca [[Bajazit II|sultana Bajazita II]] da abdicira (24. aprila). Počinje sultanat Selima I.
*[[1514]]. Selim nanosi poraz [[Ismail I|šahu Ismailu]] u [[Bitka kod Čaldirana|bitci kod Čaldirana]]. Turska pobjeda i proširenje prema istoku. Osmanlije osvajaju [[Erzurum]] u istočnoj Anadoliji.
*[[1515]]. Osmanlije osvajaju [[Kayseri|Kajsareju]] u Anadoliji.
*[[1516]]. [[Osmansko–mamelučki rat (1516–1517)|Drugi osmansko–mamelučki rat]]. Pad [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučkog sultanata]]. Turci osvajaju [[Antiohija|Antiohiju]], [[Homs]], [[Alep|Halab]], [[Damask|Dimašk]], [[Beirut]].
**[[Hajrudin Barbarosa]] i [[Oruk Barbarosa]] osvajaju [[Alžir (grad)|Alžir]] (najdalja turska granica na zapadu).
*[[1517]]. Turci osvajaju [[Jeruzalem]].
**Turci osvajaju [[Kairo]] i [[Egipat]].
**Turci osvajaju [[Meka|Meku]] i [[Medina|Medinu]]. Sultan [[Selim I|Selim]] postaje [[halifa]]. Rađanje Osmanskog kalifata (1517–1924).
** [[Opsada Džede (1517)|Opsada Džede]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|portugalska mornarica]] napada [[Džeda|Džedu]], ali je poražena od mamelučko-osmanske vojske;
[[Datoteka:EmperorSuleiman.jpg|thumb|right|120px|[[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]]]]
*[[1520]]. Smrt [[Selim I|sultana Selima]] (21. septembram, vjerojatno zbog zaraze); 26–godišnji [[Sulejman I|šehzade Sulejman]], sin [[Ajše Hafsa Sultan|Hafse]] i Selima, stupa na presto (30. septembra)
**Robinja [[Rokselana|Aleksandra]], poklon od [[Ibrahim-paša Pargalija|Ibrahim-paše Pargalije]], postaje konkubina sultana Sulejmana.
*[[1521]]. Ugarski [[Pad Beograda (1521|Beograd osvojen]] (29. augusta).
*[[1526]]. &lt;u&gt;[[Mohačka bitka|Bitka kod Mohača]]&lt;/u&gt; (29. avgusta). Nestanak [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarske]] i [[Hrvatska u personalnoj uniji s Mađarskom|Hrvatske]], Osmansko carstvo zauzima [[Panonija|Panoniju]].
*[[1527]]. Turci zauzimaju [[Benkovac]], zadnja granica na sjevero-zapadu [[Rumelija|Rumelije]].
**[[Austrijsko–turški rat (1527-1528)|Austrijsko–turški rat]]. Početak izravnih ratnih sukoba između Beča i Istanbula. Austrijska pobjeda ([[Jovan Nenad]]).
** [[Mletačko-osmanski rat (1537–1540)|Mletačko-osmanski rat]], teški sukobi mornarica po [[Egejsko more|Egejskom]], [[Jonsko more|Jonskom]] i [[jadransko more|Jadranskom moru]] ([[Andrea Doria]], [[Hajrudin Barbarosa]]).
*[[1529]]. [[Sulejman I|Sulejman]] zauzima [[Budim]] (8. septembra).
**[[Opsada Beča 1529.|Opsada Beča]] (26. septembra-16. oktobra). Austrijska pobjeda i povlačenje Osmanlija.
**Turci zauzimaju [[Odesa|Odesu]].
** 1529–1543. [[Abesinijsko-adalski rat]]: Osmanlije podržavaju [[Adalski sultanat]], Portugalci podržavaju [[Etiopsko Carstvo]];
*[[1530]]. Turci osvajaju grad Diu u [[Gujarat]]u, u zapadnoj Indiji ([[Mustafa Bayram]]).
*[[1532]]. Novi ratni pohod Sulejmana na Austriju.
**[[Osmansko-persijski rat (1532–1555)|Osmansko-persijski rat]] (1532–1555)
*[[1534]]. Turci osvajaju [[Bagdad]].
*[[1535]]. Turci osvajaju [[Basra|Basru]].
** [[Osvajanje Tunisa (1535)|Osvajanje Tunisa]]. [[Špansko Carstvo|Špansko]]–[[Habsburg|habsburška]] mornarica osvaja grad Tunis u borbi protiv [[Hajrudin Barbarosa|Hajrudina]].
*[[1537]]. Rat sa Venecijom.
**Sulejman u Albaniji. [[Opsada Krfa (1537)|Opsada Krfa]], turski pokušaj propada.
**Osmanlije upadaju u [[Apulija|Apuliju]] (jula).
**[[Bitka kod Klisa 1537.|Bitka kod Klisa]]. Turska pobjeda i pad [[Klis]]a ([[Petar Kružić]])&lt;ref&gt;{{hr}}{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=34295|title=Hrvatska Enciklopedija (Leksikografski zavod Miroslav Krleža): Kružić, Petar|date=|accessdate=29. 03. 2022|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331171222/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=34295|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
*[[1538]]. Turci osvajaju [[Aden]] i [[Sana (Jemen)|Sanu]] na jugu [[Arabija|Arapskog poluotoka]].
**Turci osvajaju [[Kišinjev]] i [[Bender, Moldavija|Bender]].
**Osmanlije osvajaju [[Mosul]].
**[[Bitka kod Preveze]] na [[Epir (region)|epirskoj]] obali (28. septembar). Pobjeda Osmanske flote ([[Hajrudin Barbarosa]]) nad koalicijom ([[Andrea Doria]]) [[Mletačka Republika|Venecije]], [[Republika Genova|Genove]], [[Papinska Država|Papinstva]], [[Kruna Kastilje|Španije]], [[Napuljsko Kraljevstvo|Napulja]], [[Kraljevina Sicilija|Sicilije]] i [[Malteški red|Malteških vitezova]]. Osmanlije zaustavljaju težnju za nadzorom nad Sredozemlju od strane Venecije i Španije.
** [[1538]]. [[Opsada Diua (1538)|Opsada Diua]]: početak sukoba između [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalskog]] i Osmanskog carstva, koje ovdje podržava napad od strane [[Gudžaratski Sultanat|Gudžaratskog sultanata]]. [[Diu, Indija|Diu]] ostaje pod Portugalcima.
*[[1539]]. Osvajanje [[Herceg-Novi|Herceg-Novog]] (10. avgusta).
*[[1540]]. [[Mletačka Republika|Venecija]] je poražena na moru ([[Mletačko-osmanski rat (1537–1540)|Mletačko-osmanski rat]]), gubi brojne otoke na [[Dalmacija|Jadranskoj obali]], na [[Jonsko more|Jonskom]] i [[Egejsko more|Egejskom moru]].
** Özdemir–paša{{efn|Özdemir–paša, [[Mameluci|Mameluk]] [[Čerkezi|čerkeškog]] podrijetla, namjesnik [[Jemen|Jemenskog Ejaleta]].}} uvodi piće [[Kava|kavu]] na turskim prostorima.
*[[1541]]. Ratni pohod Sulejmana na [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinanda]], pripajanje Ugarske.
** [[Habsburg|Habsburški]] napad na [[Budimska palača|Budimsku tvrđavu]] ([[Wilhelmom von Roggendorfom]], 4. maja). Turska obrana i dolazak u pomoć sa juga sultana [[Sulejman I|Sulejmana]] sa vojskom. Osmanlije konačno zauzimaju [[Budim]] i sultan stvara [[Budimski vilajet]]&lt;ref&gt;{{hu}} {{cite web|url=https://hu.dbpedia.org/page/Buda_ostroma_(1541)|title=Buda ostroma (1541)|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=26. 07. 2022|quote=}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
** [[Bitka kod Sueza (1541)|Bitka kod Sueza]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] napadaju osmansku luku. Turska pobjeda;
** Druga [[Opsada Džede (1541)|opsada Džede]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] opet napadaju [[Džeda|Džedu]] i opet su poraženi od Osmanlija;
** [[Bitka kod Suakina (1541)|Bitka kod Suakina]]: Portugalci osvajaju tursku luku [[Suakin]] na obali današnjeg [[Sudan]]a;
** [[Bitka kod El Tora (1541)|Bitka kod El Tora]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] uspijevaju oteti Osmanlijama luku [[Et Tur|El Tora]] na jugu [[Sinaj|Sinajskog poluotoka]];
**[[1541]] – [[1579]]: godine službe [[Mehmed-paša Sokolović|Sokollu Mehmed–paše]] i [[Lala Mustafa-paša|Lala Mustafa-paše]]. Vrhunac osmanske vojne sile i zlatno doba osmanske države.
[[Datoteka:1566-The Funeral of Sultan Suleyman the Magnificent-right.jpg|thumb|right|150px|Pogrebna povorka sultana Sulejmana 1566.]]
*[[1543]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Džamija Šehzade|Džamiju Šehzade]] (1543–1548) u [[Istanbul]]u.
*[[1544]]. Turski upad u [[Miskolc]].
*[[1545]]. Primirje između Sulejmana i [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinanda]].
*[[1548]]. Ratni pohod Sulejmana na Iran, pad [[Van, Turska|Vana]] (25. augusta).
** [[Bitka kod Adena (1548)|Bitka kod Adena]]: Osmanlije uspijevaju oteti luku [[Aden]] od Portugalaca;
*[[1550]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Sulejmanije džamija|Sulejmanije džamiju]] (1550–1557) u [[Istanbul]]u.
*[[1551]]. Turci osvajaju otok [[Gozo]] i grad [[Tripoli|Trablus]] u Libiji.
** [[Opsada Katifa (1551)|Opsada Katifa]]: Portugalci zauzimaju tursku luku [[Katif]] na [[Arabija|Arapskom poluotoku]];
*[[1552]]–[[1554]]. Osmanslije [[Osmanski pohod na Hormuz|napadaju Hormuški tjesnac]] ali su potučeni od strane Portugalaca.
*[[1553]]. [[Bitka u Hormuškom tjesnacu (1553)|Bitka u Hormuškom tjesnacu]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca i povlače se.
*[[1554]]. [[Bitka u Omanskom zaljevu]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.
*[[1557]]. Turci osvajaju [[Massava|Massavu]] na obali istočne Afrike.
*[[1558]]. Smrt [[Rokselana|sultanije Hurem]], najdraže sultanu Sulejmanu.
*[[1559]]. Građanski rat između Sulejmanovih sinova [[Selim II|Selima]] i [[Šehzade Bajezid|Bajazita]].
**[[Opsada Bahreina]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.
*[[1560]]. [[Bitka kod Kamarana]]: Osmanska pobjeda (v. [[Sefer Reis]]) protiv Portugalaca.
**Nakon [[Osmansko-portugalski sukobi (1538–1560)|dugih pomorskih sukoba]] (1538–1560), [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] zadržavaju baze na [[Perzijski zaljev|Perzijskim zaljevom]] a Osmanlije šire svoj utjecaj nad [[Crveno more|Crvenom moru]];
*[[1562]]. Mir sa carem [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinandom]] (1. jula).
*[[1566]]. [[Bitka kod Sigeta|Opsada Sigeta]] (5. august-7. septembar). [[Nikola Šubić Zrinski|Nikola Zrinski]] brani Siget (2.500 protiv 90.000)&lt;ref&gt;{{hr}}{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=67474|title=Hrvatska Enciklopedija (Leksikografski zavod Miroslav Krleža): Zrinski, Nikola IV.|date=|accessdate=29. 03. 2022|archive-date=2022-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710205438/https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=67474|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
**Smrt [[Sulejman I|sultana Sulejmana]] (5/6. septembar; bolest). Turski časnici prikrivaju smrt sultana za četrdeset i dva dana i njegovo tijelo je potajno zakopano u [[Szigetvar]]u&lt;ref&gt;[[Turski jezik|tur]]. {{cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/suleyman-i|title=TDV İslâm Ansiklopedisi: SÜLEYMAN I|date=|accessdate = 29. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;.
**Ustoličenje [[Selim II|Selima II.]] (24. septembra), sin Sulejmana i [[Rokselana|Hürreme]].
**Turci zauzimaju otok [[Hios]] od [[Republika Genova|Republike Genove]].
* [[1566]] – [[1656]]: ''[[Sultanat žena]]'' ({{Jez-tur|Kadınlar saltanatı}})
** [[1566]] – [[1603]]: godine [[Sultanija Safije|sultanije Safije]], strašno mudra i moćna žena na [[Topkapi Saraj|Osmanskom dvoru]]. Bila je žena [[Murat III|Murata III.]]
[[Datoteka:Ottoman Empire Detailed.png|thumb|right|350px|Osmansko carstvo 1593.]]
*[[1568]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Selimija|Selimiju džamiju]] (1568–1574) u [[Edirne|Jedrenu]].
**[[Habsburg|Habsburzi]] plaćaju godišnji danak Osmanlijama.
* [[1569]]. Pohod Osmanlija protiv [[Rusko Carstvo|Rusa]]; plan kanal Don-Volga i opsada [[Astrahan]]a.
** Veliki požar u [[Istanbul]]u.
* [[1570]]. [[Kneževina Transilvanija]] je vazal Osmanskog carstva. Najsjevernija točka Osmanskog prostora su [[Košice]].
* [[1570]] – [[1573]]. [[Ciparski rat]] između Osmanskog carstva i [[Mletačka Republika|Republike Venecije]].
** [[Opsada Famaguste]] (1570/1571) na [[Kipar|Kipru]]. [[Lala Mustafa-paša]] osvaja tvrđavu, pokolj stanovništva i ubojstvo generala [[Marco Antonio Bragadin|Bragadina]] (17. augusta 1571.)&lt;ref&gt;{{harvnb|Zorzi|2020|p=351}}&lt;/ref&gt;.
* [[1571]]. Stvaranje [[Sveta liga (1571)|Svete lige]] protiv Osmanlija.
** [[Bitka kod Lepanta]]{{efn|[[Naupakt|Ναύπακτος]], ''Lepanto'', ''İnebahtı''.}} (7. oktobra). Teški poraz Turaka.
* [[1574]]. [[Osvajanje Tunisa (1574)|Osvajanje Tunisa]]. Turci oduzimaju grad Tunis [[Špansko Carstvo|Španskom carstvu]] ([[Uludž Ali]] i [[Džigalazade Jusuf Sinan-paša|Jusuf Sinan-paša]]).
** Smrt [[Selim II|Selima II.]] (udes) i dolazak na vlast [[Murat III|Murata III.]], sin [[Sultanija Nurbanu|Nurbane]] i Selima II. Carstvo se suočava sa prvim finansijskim poteškoćama i sa rastom nezadovoljstva u društvu (1574–1595). 
* [[1577]]. Turci osvajaju [[Džibuti]].
** [[Osmansko–safavidski rat (1578–1590)|Osmansko–perzijski rat]].
*[[1579]]. [[Mehmed-paša Sokolović]] je usmrćen (11. oktobra) od strane jednog vojnika ([[Janjičari|Janjičara]]?) u još nejasnim okolnostima. U njegovoj spomen ostaje [[Džamija Mehmed-paše Sokolovića]] (sagr. 1571/1572, [[Mimar Sinan]]) i još mnogo čega {{efn|[[Mehmed-paša Sokolović]] je bio vrstan vojnik i vojvoda, sultanov savjetnik, upravnik i mecena. Vjerom musliman, oženio je [[Esmehan Sultan]] (1545–1585), kćer sultana [[Selim II|Selima II.]] i sultanije [[Sultanija Nurbanu|Nurbanu]]. Imali su dvoje djece: Sultanzade Ibrahim Han i Safiye Hanim-Sultan.}}. Kraj sjajnog doba Sultana Sulejmana.
* [[1580]]. [[Kodža Sinan-paša|Sinan-paša]] imenovan za velikog vezira.
* [[1581]]. [[Felipe II od Španije|Filip II od Španjolske]] priznaje regentstvo [[Tunis]]a, [[Alžir]]a, [[Kirenaika|Kirenaike]] i [[Tripolitanija|Tripolitanije]] kao tursko vlasništvo, «barbarske oblasti» za kršćane.
* [[1583]]. Smrt [[Sultanija Nurbanu|sultanije Nurbanu]], jedna od najpoštovanijih žena svog vremena.
* [[1585]]. Turci osvajaju [[Kars]] i [[Tabriz]].
** Počinje monetarna nestabilnost Osmanskog carstva, glavni uzroci su fiskalne, ekonomske i političke poteškoće dok se istovremeno svijetska tržišta proširavaju i ubrzavaju (usp. Europski [[kolonijalizam]]). To monetarno slabljenje traje do 1690. [[Akča]] postepeno nestaje s tržišta dok sve više ini novac kruži po Osmanskom carstvu&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt;.
* [[1588]]. Osmanlije zauzimaju Karadağ ([[Arasbaran]], na granici sa [[Iran]]om).
* [[1589]]. Ustanak [[Janjičari|janičara]] u Carigradu (3. aprila) ({{Jez-tur|Beylerbeyi Vakası}}).
* [[1590]]. Kraj [[Osmansko–safavidski rat (1578–1590)|Osmansko–perzijskog rata]]. Turska pobjeda. [[Istanbulski ugovor (1590)|Istanbulski ugovor]]. Turci osvajaju veći dio [[Kavkaz]]a i neke djelove sjeverozapadne [[Perzija|Perzije]] ([[Gruzija]], [[Azerbejdžan]], [[Luristan|Luristān]], [[Dagestan]], [[Kurdistan]], [[Huzestan|Khūzestān]], [[Kirkuk|Šahrizor]]...)
[[Datoteka:Mosque of Sultan Achmet.jpg|thumb|right|230px|[[Džamija sultana Ahmeta]]]]
* [[1593]]. Pobuna [[Spahija]] i [[Segban]]a u Istanbulu (27. januara). [[Pobuna Dželalija]] ({{Jez-tur|Celalî ayaklanmaları}}).
**[[1593]] – [[1606]]: [[Dugi rat]] između [[Habsburg]]a i Osmanlija; 
**[[Kodža Sinan-paša|Sinan-paša]] opet imenovan za velikog vezira;
**[[Bitka kod Siska]] (22. juna 1593): austrijska pobjeda protiv Turaka.
* [[1595]]. Prirodna smrt [[Murat III|Murata III.]] na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]]. Ustoličenje 29–godišnjeg [[Mehmed III|Mehmeda III.]], sin [[Sultanija Safija|Safije]] i Murata III. 
* [[1603]]. [[Spahija|Spahijska]] buna. Smrt [[Mehmed III|Mehmeda III]] (22. decembra); [[Ahmed I]] stupa na presto (23. decembra).
* [[1604]]. [[Sultanija Safija]] (baka sultana Ahmeda) je otjerana sa dvora.
* [[1605]] – [[1651]]: godine [[Sultanija Kosem|sultanije Kosem]], podrijetlom [[Grci|Grkinja]], jako moćna žena na [[Topkapi Saray|Osmanskom dvoru]]. Bila je žena [[Ahmed I|Ahmeda I.]] Rodila je mnogo djece, među kojim i dva sultana: [[Murat IV]] i [[Ibrahim I|Ibrahim ''Ludi'']].
* [[1606]]. [[Žitvanski mir]]. Pravo katolika da grade crkve u Osmanskom carstvu. Tursko teritorijalno proširenje u [[Panonija|Panoniji]]. Ukidanje godišnjeg danka koje su Habsburzi plaćali Osmanlijama. [[Krimski Kanat]] postaje turski vazal.
* [[1609]]. Izgrađivanje [[Džamija sultana Ahmeta|Džamije sultana Ahmeta]] (1609–1616)
* [[1617]]. Smrt [[Ahmed I|Ahmeda I]] (bolest)
* [[1617]]-[[1623]]. Kriza Sultanata. Unutrašnji nemiri: vladavina sultana [[Mustafa I|Mustafe]], psihološki nestabilna osoba.
** [[Mustafa I]] (sin [[Halime Sultan|Halime]] i Ahmeda I.) je prvi sultan koji faktički ne izlazi iz [[Topkapi Saraj|carskog dvorca]] te većinu vremena provodi u [[kafes]]u.
*[[Moldavski rat magnata]]. Osmansko carstvo podržava [[Kneževina Moldavija|Kneževinu Moldaviju]] protiv [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanska Unije]].
*[[1618]]. Sultan Mustafa je odložen, na presto stupa njegov unuk mladi [[Osman II]], sin [[Mahfiruz Sultan|Mahfiruze]] i Ahmeda I.
* [[1622]]. Ubojstvo 18–godišnjeg sultana [[Osman II|Osmana II.]] (pobuna Janjičara). Povratak na vlast [[Mustafa I|Mustafe]]. Međutim Mustafa je manje važna pojava na dvorcu. Stvarnu moć drže veliki vezir [[Kara Davut-paša]] i [[Sultanija Halime]].
**[[Pobuna Abaza Mehmed–paše]].
* [[1623]]. Na vlast [[Murat IV|sultan Murat IV]] (rexit 1623–1640), sin [[Sultanija Kosem|Sultanije Kosem]] i Ahmeda I.
**[[Osmansko–safavidski rat (1623–1639)|Osmansko–safavidski rat]] (1623–1639) na istoku.
**[[Pobuna Abaza Mehmed–paše|Druga pobuna Abaza Mehmed–paše]].
* [[1630]] – [[1672]]: Putovanja [[Evliya Çelebi|Evlije Čelebije]] ([[Hrvatska]], [[Hercegovina]], [[Kosovo]], [[Albanija]], [[Atena]], [[Holandija (regija)|Holandija]], [[Beč]], [[Krit]], [[Baku]], [[Krimski Kanat]], [[Sirija]], [[Palestina]], [[Čerkezija]]).
* [[1638]]. [[Murat IV]] ponovo osvaja [[Bagdad]] (novembar/decembar)
* [[1640]] – [[1648]]. Vladavina [[Ibrahim I|sultana Ibrahima]], psihopatološki slučaj. Najdublja turska politička kriza u 17. stoljeću. Najmoćnija osoba na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]] je zapravo Ibrahimova majka, [[Sultanija Kosem|sultanija Kösem]].
** Sultan [[Ibrahim I|Ibrahim]] faktički ne izlazi iz [[Topkapi Saraj|Topkapija]] i većinu vremena provodi u [[harem]]u. Priča se o 280 konkubina&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|last=Dash|first=Mike|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-ottoman-empires-life-or-death-race-164064882/|title=The Ottoman Empire’s Life-or-Death Race|date=22. 03. 2012|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Rank|2020}}&lt;/ref&gt;. Sultan je od njih dobio mnogo djece.
* [[1645]]-[[1669]]. [[Kandijski rat]] protiv [[Mletačka Republika|Venecije]]: Osmanlije osvajaju otok [[Krit]], Venecija učvršćuje položaj u [[Dalmacija|Dalmaciji]].
* [[1648]]. Velika narodna pobuna protiv vlasti, u [[Istanbul]]u i u Osmanskom carstvu pod vodstvom [[Janjičari|Janjičara]] i [[Ulema]]. Veliki vezir [[Hezarpare Ahmed–paša]] je pogubljen (8. augusta, zadavljen i rastrgan u parčad od naroda) a potom i sultan [[Ibrahim I|Ibrahim]] (18. augusta, zadavljen).
* [[1648]]. Na presto stupa [[Mehmed IV|Mehmed IV ''Lovac'']], sin Ibrahima I.
* [[1651]]. Prva pobuna [[Abaza Hasan–paša|Abaze Hasan–paše]].
* [[1656]]. Veliki vezir postaje [[Mehmed-paša Ćuprilić]] (vezirat 1656–1661). Preokrenuo Kandijski rat. Privremeni oporavak i stabilizacija carstva.
**[[1656]]-[[1683]]. Doba [[Ćuprilići|Ćuprilića]].
* [[1657]]-[[1658]]. Druga pobuna [[Abaza Hasan–paša|Abaze Hasan–paše]] (†1659)
* [[1660]]. [[Kneževina Transilvanija]] privremeno pada pod izravnu Osmansku vlast. Osmansko carstvo u centru Europe.
* [[1661]]. [[Kuga]]
* [[Veliki turski rat]] (1662–1699)
** [[Habsburško-turski rat (1663–1664)|Habsburško-turski rat]] ([[Nikola VII. Zrinski]])
* [[1668]]. Turci ponovo osvajaju [[Basra|Basru]].
[[Datoteka:Turkish siege of Vienna - 1683.png|thumb|right|280px|[[Opsada Beča 1683.|Opsada Beča]]]]
* [[1682]]. Pohod Mehmeda na Beograd.
* [[1683]]. [[Opsada Beča (1683)|Druga opsada Beča]]. Nakon dva mjeseca, vojne snage [[Sveta liga|Svete lige]] pod vodstvom [[Jan III. Sobjeski|Jana Sobjeskog]] odbija napad Turske armije (po procjeni: 200.000 ljudi&lt;ref&gt;{{de}} {{cite web|year=|title= Wien Geschichte Wiki: Zweite Türkenbelagerung (1683)|url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Zweite_T%C3%BCrkenbelagerung_(1683)|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;) na [[Kahlenberg]]u. Bit će to zapravo zadnji turski napad na centralnu Europu.
** Veliki vezir [[Kara Mustafa-paša]] biva pogubljen u [[Beograd]]u po izravnom naredbom sultana Mehmeda IV ([[25.12.|25. 12.]] [[1683]]).
* 1683 – 1687: godine vladavine [[Gülnuş Sultan|sultanije Gülnuš]], podrijetlo [[Grci|Grkinja]] sa venecijanskog [[Krit]]a, vrlo moćna žena na dvoru i mecena. Bila je žena [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] i rodila je šestoro djece od kojih su dva postala sultani ([[Mustafa II]] i [[Ahmed III]]).
** [[Osmansko carstvo]] dostiže vrhunac svoga teritorijalnog proširenja ([[Mehmed IV]], 1683).
*[[1685]]. [[Mletačka Republika|Mlječani]] otimaju Osmanlijama [[Kalamata|Kalamatu]] na [[Peloponez]]u;
* [[1686]]. [[Opsada Budima (1686)|Opsada Budima]]. Vojvoda [[Karlo V, vojvoda od Lorene|Karlo od Lorene]] osvoja [[Obuda|Óbudu]], [[Budim]] i [[Pešta|Peštu]] za kuću [[Habsburg]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.budapest.com/city_guide/general_information/history.en.html|title=budapest.com – Budapest History|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=26. 07. 2022|quote=|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516193834/https://www.budapest.com/city_guide/general_information/history.en.html}}&lt;/ref&gt;.
* [[1687]]. [[Jegen Osman-paša]] i [[Janjičari]] skidaju sa vlasti sultana [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] (8. novembra). Na presto stupa njegov polubrat [[Sulejman II]].
** [[Eugen Savojski]], austrijski vojvoda francusko–talijanskog podrijetla, vodi teške pobjede nad Turcima u [[Veliki turski rat|Austrijsko–turskom ratu]]: [[Bitka kod Mohača 1687.|Bitka kod Mohača]].
** [[Krimske bitke|Prva ofenziva na Krim]] (2. maja). [[Rusko Carstvo|Ruski]] napad na [[Krimski Tatari|Krimski Kanat]] (osmanski vazal). Pobjeda Krimskih tatara. Krimski kanat ostaje nezavisan. Osmansko širenje u Europi se zaustavlja. Kraj saveza između Krimskog kanata, Francuske i [[Imre Thököly|Imrea Thökölyja]].
* [[1689]]. Napad [[Sulejman II|Sulejmana]] na austrijsku granicu.
** [[Bitka kod Niša (1689)|Bitka kod Niša]] (24. septembra), austrijska pobjeda ([[Ludvig Vilhelm Badenski|Ludwig Wilhelm von Baden]]).
* [[1691]]. Smrt [[Sulejman II|Sulejmana]]. Dolazak na presto njegovog polubrata [[Ahmed II|Ahmeta II.]] (sin [[Ibrahim I|Ibrahima I.]])
** [[Bitka kod Slankamena]] (19. augusta), austrijska pobjeda ([[Ludvig Vilhelm Badenski|Ludwig Wilhelm von Baden]])&lt;ref&gt;{{de}} {{cite web |url=http://www.badische-heimat.de/neu/projekte/texte/salankamen.pdf |title=Der Türkenlouis und die Schlacht von Salankamen,  19. August 1691 |last= |first= |date= |website=https://badische-heimat.de/ |publisher=Badische Heimat |accessdate=27. 07. 2022 |quote= |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328114744/http://www.badische-heimat.de/neu/projekte/texte/salankamen.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[1695]]. Smrt [[Ahmed II|Ahmeda II.]], stupa na presto [[Mustafa II]], sin [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] i [[Gülnuş Sultan|Gülnuş]].
* [[1697]]. [[Bitka kod Sente]] ([[Eugen Savojski|princ Eugen]]) i Pohod na Sarajevo (isto princ Eugen).
* [[1699]]. [[Karlovački mir|Mir u Karlovcima]] sa Austrijom (26. januara).
* [[1703]]. [[Jedrenska pobuna]] ([[Janjičari]]) zbog [[Karlovački mir|Karlovačkog mira]]. Vojska maršira na [[Istanbul]]. Ubojstvo [[Šejh-ul-islam|šejhulislama]] [[Feyzullah Efendi|Feyzullaha Efendije]] i svrgavanje sa trona sultana [[Mustafa II|Mustafe II.]]
**[[Mustafa II]] se odriče prestola u korist brata [[Ahmed III|Ahmeda III.]] (isto sin sultanije [[Gülnuş Sultan|Gülnuş]]).
* [[1709]]. [[Egzil]] švedskog kralja [[Karl XII od Švedske|Karla XII]] na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]], sultan ga prima na dvor. 
* [[1710]]. [[Rusko-turski rat (1710–1711)|Kampanja rijeke Pruth]], osmanski pohod na [[Moldavija (regija)|Moldaviju]] ([[Baltadži Mehmed Paša]])
* [[1711]]. [[Mirovni ugovor iz Pruta|Mir iz Pruta]] (21. jula). Osmanska pobjeda.
* [[1713]]. Sultan [[Ahmed III|Ahmed]] proteruje švedskog kralja [[Karl XII od Švedske|Karla XII]] sa dvora i potpisuje ugovor o miru sa Rusijom. [[Mir iz Jedrena (1713)|Mir iz Jedrena]] (23. juna): uspostavlja mir sa [[Rusko Carstvo|Rusijom]] koji će trajati 25 godina.
* [[1714]]. [[Mletačko-osmanski rat (1714–1718)|Drugi Morejski rat]] (1714–1718). Osmanska pobjeda nad [[Mletačka Republika|Venecijom]].
* [[1716]]. [[Austrijsko-turski rat (1716–1718)|Austrijsko-turski rat]] (1716–1718)
** [[Bitka kod Petrovaradina]] ([[Eugen Savojski]], 5. august). Teški poraz Osmanlija, vezir [[Silahdar Damat Ali-paša|Ali-paša]] je ubijen u bitci.
* [[1717]]. [[Opsada Beograda (1717)|Opsada Beograda]] ([[Eugen Savojski]]), Halil-paša bezuspješno predvodi vojsku na Beograd.
* [[1718]]. [[Požarevački mir|Mir u Požarevcu]]. Turska se odriče [[Temišvar]]a, [[Smederevo|Smedereva]] i [[Beograd]]a. 
** Počinje ''[[Doba lala]]'' (1718-1730), razdoblje mira i stabilnosti.
** Potpisan trgovački ugovor između Austrije i Turske: slobodan uvoz austrijske robe osim oružja i municije, Austrija dobija pravo na konzule u većim trgovačkim mjestima. I turski trgovci, pretežno [[Grci]] i [[Cincari]], dobijaju povlastice u habsburškim zemljama. 
[[Datoteka:Sultan ahmed III.jpeg|thumb|right|130px|[[Ahmed III.]]]]
* Sultanat [[Ahmed III|Ahmeda III.]] (1703–1730) i vezirat [[Nevšehirli Damat Ibrahim-paša|Nevšehirlije Ibrahim-paše]] (1718–1730).
* [[1720]]. [[Seyyid Vehbi]] i [[Abdülcelil Levni]] sastavljaju knjigu ''[[Surname-i Vehbi]]'';
** Prvi sastav [[mehter]] muzike dolazi na Zapad, po nalogu sultana Ahmeda III. u počast Poljske.
* [[1721]]. Putovanje veleposlanika [[Yirmisekiz Mehmed Çelebi|Mehmeda Čelebije]] u [[Kraljevina Francuska|Kraljevinu Francusku]]. Njegov izvještaj sultanu će bit značajan za prve reforme carstva.
* [[1723]]. Počinje [[Osmansko–hotački rat (1726–1727)|rat s Iranom]], Osmanlije zauzimaju [[Gruzija|Gruziju]] i [[Gandža (grad)|Gandžu]].
* [[1724]]. [[Carigradski ugovor (1724.)|Carigradski ugovor]]: podjela zemalja [[Safavidska Monarhija|Safavidske Perzije]]. Geopolitičko nadmetanje između Rusije i Turske.
* [[1726]]. Otvorena prva [[Štamparstvo|štamparija]] u [[Istanbul]]u ([[Ibrahim Muteferika]]).
* [[1727]]. Hamadanski sporazum s [[Hotakijska Monarhija|Hotakidima]]: Osmansko Carstvo pripaja zapadni Iran.
* [[1729]]. Ulazi u tok nova kovanica pod nazivom «Zer-i mahbub».
* [[1730]]. Pobuna [[Janjičari|janičara]] pod [[Patrona Halil|Patronom Halilom]]. Pobuna svrgava sultana [[Ahmed III|Ahmeda III.]] Stupanje na presto [[Mahmud I|Mahmuda I]], sin [[Mustafa II|Mustafe II.]] (septembar).
** Početak [[Osmansko-persijski rat (1730-1735)|Osmansko-perzijskog rata]] napadom [[Nadir Šah]]a, povlačenje osmanske vojske koja je poražena u bitci kod [[Malajer]]a (zapadni Iran).
*[[1739]]. [[Bitka kod Grocke|Pobeda Turaka kod Grocke]] (22. jula).
**Kraj [[Rusko-turski rat (1735–1739)|Rusko-turskog rata]]. Austrija vraća Turcima [[Kraljevina Srbija (1718–1739)|Kraljevinu Srbiju]], [[Oltenija|Malu Vlašku]], [[Posavina|sjevernu Bosnu]] i južni [[Banat]]. Osmanlije gube [[Azov]]. [[Niški sporazum (1739)|Niški sporazum]] i [[Beogradski mir]].
*[[1744]]. [[Emir]] [[Muhamed ibn Saud]] i [[imam]] [[Muhamed ibn Abdul Vahab]] stvaraju [[Emirat Dirija]] na [[Arabija|Arapskom poluotoku]].
*[[1754]]. Smrt sultana [[Mahmud I|Mahmuda]] (bolest), bio je mecena i mudar vladar. Sultan nije imao djece. Stupa na vlast [[Osman III]], njegov brat.
*[[1755]]. Sagrađena [[Nuruosmanije džamija]] u [[Istanbul]]u.
*[[1757]]. Smrt sultana [[Osman III|Osmana III.]] Kao i njegov brat i Osman III je ostao bez djece.
**Stupa na vlast [[Mustafa III]], sin [[Ahmed III|Ahmeda III.]] i vrlo solidan vladar{{efn|[[Mustafa III]] je sultan koji jako brine za pravdom, poduzima niz koraka kako bi povećao prosperitet [[Istanbul]]a, stabilizira novac, izgrađuje velike žitnice, održava akvadukte i uspostavlja strogu fiskalnu politiku.}}.
*[[1768]]-[[1774]]. [[Rusko-turski rat (1768—1774)|Rusko-turski rat]]. Rusija dobija [[Kerč]], [[Yeni-Kale]], [[Kabardsko-Balkarska|Kabardiju]]. Osmanlije gube [[Krimski Kanat]].
*[[1770]]. Pobeda u pomorskoj bici kod [[Çeşme|Češme]] ispred [[Hios]]a (5–7 juli 1770). Ruska pobjeda nad Turcima.
*[[1774]]. Ponižavajući [[Kučukkainardžijski mir|Mir u Kučuk-Kainardži]] (10-21. juli). Turska priznaje pravo Rusiji da drži u [[Istanbul]]u svog predstavnika i da će štititi hrišćansku veru i crkve. Rusija dobija slobodan izlaz na [[Crno more]], jer dobija tvrđave na obali [[Azovsko more|Azovskog mora]], područje između rijeka [[Dnjepar (rijeka)|Dnjepar]] i [[Južni Bug|Bug]], te plovidbene i trgovačke povlastice u Osmanskom Carstvu&lt;ref name=&quot;britannicaabdulhamid1&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Abdulhamid-I|title=Britannica: Abdülhamid I. Ottoman sultan|last=|first=|date= |website= |publisher= |accessdate=26. 07. 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;.
**Smrt [[Mustafa III|Mustafe III.]] (srčani udar, 21. januara). Dolazak na vlast njegovog brata [[Abdul Hamid I|Abdulhamida]].
*[[1775]]. Osmansko carstvo predaje [[Bukovina|Bukovinu]] [[Habsburg|Habsburzima]].
*[[1783]]. [[Rusko Carstvo|Rusija]] pripaja Krim ([[Krimski Kanat]], osmanski) i planirala podijeliti Osmansko carstvo.
*[[1787]]. Novi [[Rusko-turski rat (1787–1792)|rat Rusije i Turske]]. Ruska pobjeda. [[Rusko carstvo]] pripaja sebi [[Edisan|Jedisan]] ([[Odesa]], [[Nikolajev]]).
*[[1788]]-[[1791]]. [[Austrijsko-turski rat (1787–1791)|Tursko-Austrijski rat]]. Austrijska pobjeda.
*[[1789]]. Austrijanci su [[Opsada Beograda (1789)|osvojili Beograd]] ([[Ernst Gideon von Laudon|Ernst von Laudon]]): [[Kočina krajina|Austrijska Srbija]] (1788–1792).
**Smrt 64–godišnjeg sultana [[Abdul Hamid I|Abdulhamida]] (7. aprila), bio je dobronamjeran vladar sa velikim interesom za državne poslove i naklonjen reformama&lt;ref name=&quot;britannicaabdulhamid1&quot;/&gt;.
**Stupanje [[Selim III|Selima III.]] na vlast. Energičan vladar koji nastaje za reformama. Prvi pokušaj reforme usred propasti imperije.
*[[1791]]. [[Svištovski mir|Mir u Svištovu]] (4. avgust). Turska amnestija u Crnoj Gori, Bosni, Srbiji, Vlaškoj i Moldaviji. 
**[[Mirovni ugovor iz Jašija|Mir u Jašiju]]. Rusija vraća Turskoj [[Besarabija|Besarabiju]] i [[Moldavija|Moldaviju]].
**Sultan [[Selim III]] odlučuje uvesti teže promjene u carstvu. Njegova glavna [[reforma]] uvodi novu vojnu postrojbu lojalnu [[sultan]]u, jedinicu [[Nizam-ı Cedid|Novog poretka]] (''Nizâm-ı Cedîd''). Vrlo brzo će najveća prijetnja novom poretku postati [[janjičari]].
*[[1794]]. Turski sultani objavljuje povlastice [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]] i uvodi knežinsku samoupravu.
* [[1798]]. Francuski general [[Napoleon I Bonaparte|Bonaparte]] vodi [[Egipatska kampanja|pohod na Egipat]] (1798–1801). Osmansko carstvo gubi [[Egipat]].
* [[1800]]. [[Selim III|Sultan Selim]] se miri sa [[Janičari]]ma.
* [[1800]]-[[1804]]. Janičarska vladavina u [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]] (''dahije'').
* [[1804]]-[[1813]]. [[Prvi srpski ustanak]]. Srpska pobuna protiv Dahija, pojava vojvode [[Karađorđe|Đorđa Petrovića]]: &lt;u&gt;[[Srpska revolucija (1804–1835)|Srpski ustanak]]&lt;/u&gt;. 
* [[1805]]. U Egiptu nastaje nova samostalna [[dinastija Muhameda Alija]].
* [[1806]]. [[Rusko-turski rat (1806–1812)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda u [[Moldavija|Moldaviji]].
** [[Incident u Jedrenu (1806)|Incident u Jedrenu]]. Sukob između sultanovih jedinica ''[[Nizam-ı Cedid|Novog poretka]]'' i jedne koalicije balkanskih velikana, [[ajan]]a{{efn|''Ajanat'' je bio institucija koja je neformalno ostavila trag u Osmanskom carstvu dugo vremena sve do 18. veka i perioda Tanzimata. To su bili provincijski magnati, bivši upravnici ili ljudi koji su bili donekle ugledni i poštovani. Poslije nekog vremena, ti uglednici su dodati u sistem. Najistaknutiji među njima bili su bivši vladari.}} i [[Janjičari|janičarskih]] garnizona u [[Trakija|Trakiji]] (ljeto): da bi izbjegao novi [[građanski rat]] i nered, sultan napušta nacrt reformi i mijenja vladu.
* [[1807]]. [[Pobuna jamaka]]. Državni udar u Osmanskom carstvu ([[Kabakçı Mustafa]]).
**Sultan [[Selim III]] je svrgnut i zatvoren od strane ustanka [[Janjičari|janjičara]].
[[Datoteka:Battle of Navarino-Auguste Mayer mg 0598.jpg|thumb|right|190px|[[Bitka kod Navarina]]]]
* [[1808]]. [[Tilsitski mir|Mir u Tilzitu]]. Prekid neprijateljstva.
**Drugi državni udar u Osmanskom carstvu ([[Alemdar Mustafa–paša]], 21. juna). Alemdar Mustafa, [[ajan]] [[Ruse|Ruščuka]] i jaki zagovornik reformi, skuplja vojsku od 40.000 ljudi i kreće na Carigrad sa svrhom ponovnog uspostavljanja [[Selim III|Selima III.]], ali je došao prekasno.
**Sultan [[Selim III]], veliki reformator i mecena, je ubijen (28. jula) po naredbi rođaka, budućeg sultana [[Mustafa IV|Mustafe IV.]]
**Treći državni udar [[Alemdar Mustafa–paša|Alemdara Mustafe–paše]] (novembar). Sultan [[Mustafa IV]] je pogubljen u Istanbulu (17. novembra) po naređenju sultana [[Mahmud II|Mahmuda II]].
**Stupanje na presto [[Mahmud II|Mahmud II ''Adlija'']].
* [[1812]]. [[Bukureštanski mir 1812.|Mir u Bukureštu]]. Likvidacija prvog ustanka u Srbiji i turska pobjeda.
* [[1814]]. [[Hadži-Prodanova buna|Srpska pobuna]] pod vodstvom [[Hadži Prodan Gligorijević|Hadži-Prodana]] ([[Požega (Srbija)|Požega]], [[Kragujevac]], [[Jagodina]]). Turci uspijevaju ugušiti pobunu.
* [[1815]]-[[1830]]. [[Drugi srpski ustanak]] pod vodstvom [[Miloš Obrenović|Miloša Obrenovića]]. Srpska pobjeda, Istanbul gubi kontrolu nad [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]].
**U šumi kod [[Радовање (Велика Плана)|Radovanja]] ubojstvo [[Karađorđe|Petrovića]] po naredbi [[Miloš Obrenović|Obrenovića]] ([[25.7.|25. 7.]] [[1817.]]).
[[Datoteka:Sultan Mahmud II.jpg|thumb|right|190px|[[Mahmud II.]] i potreba [[Tanzimat|reformi]]]]
*[[1821]]. Ustanak [[Heterija|Heterije]] u Rumuniji i [[Dunavske kneževine|Dunavskim kneževinama]]. &lt;u&gt;[[Grčki rat za nezavisnost|Grčki ustanak]]&lt;/u&gt;.
**[[1822]]. [[Pokolj na Hiosu]] (oko 25.000 mrtvih)
* [[1826]]. [[Rusko-turski rat (1828–1829)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda u Grčkoj.
**[[Incident u dobar čas]]: sultan [[Mahmud II.]] raspušta vojni odred [[Janjičari|Janjičara]] (15. juna).
* [[1827]]. [[Navarinska bitka|Bitka kod Navarina]]{{efn|[[Pylos|Πύλος]]}} (20. okt. 1827). Pobjeda koalicije (Engleska, Francuska, Rusija) protiv Osmanske mornarice.
* [[1829]]. [[Sporazum u Jedrenama|Mir u Jedrenu]]. Porta priznaje autonomna prava Vlaške, Moldavije i Srbije.
* [[1839]]-[[1841]]. [[Drugi osmansko-egipatski rat|Građanski rat]] između [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]] i [[Muhamed Ali od Egipta|Muhamed-Alije]], valije Egipta. 
**Smrt sultana [[Mahmud II|Mahmuda II.]] ([[Tuberkuloza|sušica]], 1. jula). Stupanje na presto njegovog sina [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]]. Abdulmedžid je uvjereni reformator i nastavlja nacrt oca. Imat će oko četrdeset sinova i kćeri, svi zadnji sultani Osmanskog carstva će biti njegovi sinovi.
**Počinje razdoblje velikih reformi (&lt;u&gt;'''''[[Tanzimat|Tanzimât]]'''''&lt;/u&gt; [[1839]]–[[1876]])
* [[1853]]-[[1856]]. [[Krimski rat|Rusko-turski rat na Krimu]]. Osmanska pobjeda u savezništvu sa Englezima i Francuzima.
* [[1856]]. [[Pariški sporazum (1856)|Pariski mir]]. Samostalnost [[Dunavske kneževine|Dunavskih kneževina]]. [[Rusko carstvo|Rusija]] predaje [[Besarabija|Besarabiju]] [[Kneževina Moldavija|Kneževini Moldaviji]].
* [[1859]]. Nastaju [[Ujedinjene Kneževine Moldavija i Vlaška]], samostalna država koja je formalno vazal Osmanskog carstva.
* [[1861]]. Smrt [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]] ([[Tuberkuloza|sušica]], 25. juna). [[Abdul Aziz|Sultan Abdulaziz]] (polubrat Abdulmedžida) stupa na presto.
* [[1865]]. Liberalni turski pokret [[Mlade Osmanlije|Mladih Osmanlija]], zagovaraju veća građanska prava.
* [[1866]]. [[Kretski ustanak (1866–1869)|Kretski ustanak]] (21. augusta; [[Michail Korakas|Korakas]], [[Gavriil Marinakis|Marinakis]])
* [[1870]]. Ukaz sultana [[Abdul Aziz I|Abdulaziza]] uspostavlja [[Bugarska egzarhija|Bugarsku egzarhiju]]. Prvi bugarski egzarh je [[Antim I]]. Antim je u stvari vođa nacije u [[Bugarski narodni preporod|Bugarskom preporodu]].
* [[1872]]. [[Midhat-paša]] postaje [[Spisak velikih vezira Osmanskog carstva|veliki vezir]] (31. jula), podržava reforme.
* [[1875]]. Pobuna Srba u [[Nevesinje|Nevesinju]], stoga slijedi [[Bosansko-hercegovački ustanak|Ustanak u Bosni i Hercegovini]].
* [[1876]]. [[Aprilski ustanak]] u [[Edirne Eyaleti|Jedrenskom pašaluku]] ([[Hristo Botev|Botev]], [[Georgi Benkovski|Benkovski]], [[Ilarion Dragostinov|Dragostinov]], [[Panajot Volov|Volov]]). Bugarski ustanak ugušen od Osmanske vojske.
**Vlada uvodi prvi [[Ustav Osmanskog Carstva]] (23. aprila), uz podršku pokreta [[Mlade Osmanlije|Mladih Osmanlija]] i po nacrtu bivšeg velikog vezira [[Midhat-paša|Midhat-paše]].
**[[Abdul Aziz|Abdulaziz]] zbačen sa prestola (30 i 31. maj). 
**Ustoličenje [[Murat V|Mehmeda Murata V.]], sin Abdulmedžida. Murat V nastoji za demokratskim reformama u carstvu. Kratki sultanant [[Murat V|Murata V]] (93 dana).
**Bivši sultan [[Abdul Aziz|Abdulaziz]] vrši [[samoubistvo]] na [[Çırağan Sarayı|Çırağan Saraju]] u [[Istanbul]]u (4. juna)&lt;ref&gt;{{cite book|last=Davis|first=Fanny|year=1970|title= The Palace of Topkapi in Istanbul |url=https://archive.org/details/palaceoftopkapii00davi/mode/2up|location= New York|publisher= Scribner|pages=306|ref = Davis}}&lt;/ref&gt;.
** [[Crnogorsko-turski rat]] (18. juna).
** Sultan [[Murat V]] je svrgnut sa prijestola (29/31 augusta) od strane vezira [[Mithat–paša|Mithat–paše]].
** Njemu slijedi despotska vladavina sultana [[Abdul Hamid II|Abdulhamida]] ([[1878]]–[[1908]]).
** Reformator [[Mithat–paša]] je postavljen za velikog vezira (19. decembra, drugi mandat).
** Prvi ustav Osmanskog carstva{{efn|{{Jez-tur|Kânûn-ı Esâsî}}, prvi turski ustav 1876.}} ([[Krikor Odian]]) po europskom modelu (23. decembar).
* [[1877]]-[[1878]]. [[Rusko-turski rat (1877–1878)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda.
** [[Rumunski rat za nezavisnost]] ([[Karol I Rumunski|Karol von Hohenzollern-Sigmaringen]], [[Nikolaj Nikolaevič Romanov (1831–1891)|Nikolaj Nikolaevič]], [[Nikolai Stoletov|Stoletov]]): april 1877 – mart 1878.
* [[1877]]. [[Osman Nuri-paša|Osman-paša]] predaje [[Pleven|Plevnu]] Rusima.
* [[1878]]. Vojska [[Sulejman Husnu–paša|Sulejman-paše]] razbijena kod [[Edirne|Jedrena]] (20. januara). Potpisano [[Primirje u Jedrenu (1878)|primirje u Jedrenu]] (31. januara). [[Sanstefanski mir]] (23. februara). &lt;u&gt;[[Berlinski kongres]]&lt;/u&gt; (jun). Teritorija Otomanskog carstva je okrnjena. Turska gubi [[Batumi|Batum]], [[Kars]], [[Ardahan]]. 
** Pobjeda Crnogoraca u [[Crnogorsko-turski rat|u ratu protiv Osmanskog carstva]] (19. februar, [[Nikola I Petrović Njegoš|Nikola Petrović]]). Turska priznaje samostalnost [[Knjaževina Crna Gora|Crnogorske knjaževine]].
**nastaje [[Kneževina Bugarska]].
**[[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878|Austrijska okupacija Bosne]]. Bosna je turska teritorija ali Austrija drži administraciju.
**Sultan [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] ukida ustav i uspostavlja reakcionarni i policijski režim (17. februar).
* [[1881]]. Osnovana [[Administracija za osmanski javni dug]].
**Nastaje [[Kraljevina Rumunija]] (13. marta)
* [[1884]]. [[Midhat-paša]] je zatvoren u [[Taif]]u gdje su ga zadavili njegovi čuvari (8. maja).
* [[1895]]. [[Hamidijski masakri|Pokolj Jermena]] u Anadoliji ([[Erzurum]], [[Diyarbakir]]): po procijenama između 80.000 i 300.000 osoba.
* [[1897]]. [[Grčko-turski rat (1897)|Grčko-turski rat]]. Osmanska pobjeda, Sjeverna [[Tesalija]] i [[Solun|Tesaloniki]] ostaju turske zemlje.
**[[Kritski ustanak]] (1897–1898). Stvaranje [[Kretska Država|Kretske Države]] i protjeravanje Turaka sa otoka.
* [[1903]]. [[Ilindanski ustanak|Ilindenski ustanak]] makedonskog stanovništva. Turci ugušuju pobunu.
* [[1905]]. [[Perzijska ustavna revolucija]] protiv [[Kadžari (dinastija)|Kadžarske dinastije]]. 
** [[Perzijski ustav 1906.|Perzijski ustav]] (1906). Istovremeno, osmanski napad na [[Perzija|Perziju]] 1906. godine. Abdulmadžid–paša, valija [[Bagdad]]a, vodi napad na perzijske pogranične gradove (Bahīk, Muhābād, Urmia).
** Osmansko carstvo broji nešto više od 20.368.485 stanovnika.
* [[1908]]. Početak [[Mladoturci|Mladoturske revolucije]], liberalni pokret ali radikalniji naspram [[Mlade Osmanlije|Mladim Osmanlijama]]. 
** Ministar vanjskih poslova [[Alois Lexa von Aehrenthal|baron von Aehrenthal]] proglašava aneksiju  [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] (5. oktobra), te [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarsko carstvo]] formalno pripaja Bosnu (7. oktobra).
**Otvara se [[Bosanska kriza]], stvara se tajno društvo [[Mlada Bosna]] (1907-1911).
* [[1909]]. [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] pokušao da izvrši [[Kontrarevolucija|kontrarevolucionarni]] udar bez uspeha. 
**[[Incident od 31. marta]]; sultan [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] je svrgnut (13. april); 
**Stupa na presto sultan [[Mehmed V]]. Vlada kao marioneta [[Veliki vezir|visira]] [[Mehmed Talat-paša|Talat-paše]], [[Ismail Enver]]a, i [[Ahmed Džemal]]a. 
**Vraćanje pređašnjeg Ustava: konstitucionalni režim pod [[Mehmed V|Mehmedom V.]] (''Ustavni sultanat'') koji se ubrzo pretvara u autoritarni režim.
* [[1911]]. [[Italijansko-turski rat]] za Libiju i Egejske otoke. [[Kraljevina Italija]] osvaja [[Kirenaika|Kirenaiku]] i [[Fezan]] ([[Libija]]), [[Dodekanez]] i [[Egejsko more|Egejske otoke]].
* [[1912]]. [[Prvi balkanski rat]] (oktobra). [[Londonska konferencija (1912–1913)|Mirovni ugovor u Londonu]].
* [[1913]]. Novo pokretanje rata (januar). [[Drugi balkanski rat]]. Poraz i potvrda odredaba [[Londonski mir (1913)|Londonskog primirja]]. Osmansko carstvo konačno gubi [[Rumelija|Rumeliju]]. Turska odlazi sa Balkana.
** nastaje [[Kneževina Albanija]] (29. jula).
* [[1914]] – [[1918]]. [[Prvi svetski rat]].
**[[Sarajevski atentat]] (jun 1914.), [[Julski ultimatum]]; Austrijski pohod na Srbiju (početak augusta 1914.)
**Turska izjavljuje svoju neutralnost u ratu (13. avgusta). 
**Turska vlada naređuje da se zatvore moreuze i naređuje da se miniraju obale. 
**Turska ulazi u rat na strani [[Centralne sile|Centralnih sila]] (29. oktobra). 
**Turska 3. Armija je razbijena u [[Bitka kod Sarikamiša|bitci kod Sarikamiša]] (decembar 1914 – januar 1915.) od strane Rusa ([[Kavkaska kampanja]]). 
* [[1915]]. [[Galipoljska operacija|Bitka na Dardanelima]] (1915–1916): katastrofalan poraz [[Antanta|Antante]] od strane Turaka.
**Na [[Solunski front|Solunskom frontu]] bori se i 20. Turski korpus ([[Abdul Kerim-paša]]).
**[[Armenski genocid]] ([[Mehmed Talat-paša|Talat-paša]]): početak 1915. – januar 1917. Po procijenama ubijeno između 600.000 i 1.500.000 Armenaca.
**[[Genocid nad Asircima]] (februar 1915 – 1920): po procijenama ubijeno između 275.000 i 500.000 [[Asirci|Kaldejskih Asiraca]].
* [[1916]]. [[Sporazum Sykes-Picot|Sajks-Pikotov sporazum]] (16. maja) [[Antanta|Antante]] o podeli Turskih teritorija.
* [[1918]]. Kraj rata.
**[[Mir u Brest-Litovsku]] (3. marta). Pobjeda [[Centralne sile|Centralnih sila]] nad [[Rusko Carstvo|Ruskom carstvom]] (Vidi: [[Boljševici]] i [[Ruska revolucija]]). Rusija izlazi iz rata. Samostalnost država u istočnoj Europi.
**Stvaranje [[Republika Armenija (1918–1920)|Republike Armenije]] (28. maja).
**[[Batumski ugovor]] (4. jun) između Osmanskog carstva i kavkaških država.
**Smrt sultana [[Mehmed V|Mehmeda V.]] u [[Palata Jildiz|Jildiz Palači]] (3. jula; imao je 73 godina, cijeli život je proveo u palači Yıldız). Sultan postaje [[Mehmed VI|Mehmed VI ''Vahidedin'']] (4. jula)
**[[Bitka kod Bakua]] (august – septembar 1918): Osmansko-Azerbejdžanska pobjeda Komunističkog [[Baku]]a podržanog od [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Ruskih Sovijeta]].
**[[Solunsko primirje]] (29. septembra). [[Kraljevina Bugarska]] se predaje.
**&lt;u&gt;[[Primirje iz Mudrosa]]&lt;/u&gt; (30. oktobra). Turska na ostrvu [[Limnos]] potpisuje kapitulaciju i predaje svoje snage Englezima.
**[[Primirje kod Ville Giusti]] (3. novembra). [[Austro-Ugarska]] se predaje.
**[[Primirje s Njemačkom 1918.|Primirje kod Compiègnea]] (11. novembra). Njemačka se predaje. Kraj Prvoj svijetskog rata.
[[Datoteka:AbdulmecidII.jpg|thumb|right|130px|Zadnji osmanski vladar, [[Abdul Medžid II|Abdulmedžid II.]]]]
* [[1918]]–[[1919]]. [[Pariška mirovna konferencija (1919)|Versajska mirovna konferencija]] (18. decembar-16. januar 1919)
* [[1920]]. &lt;u&gt;[[Sporazum u Sèvresu|Sporazum u Sevresu]]&lt;/u&gt;. Razoružavanje celokupne Turske vojske. Rasap Osmanskog carstva. Odstup od teritorija carstva u korist Grčke, Italije, Britanije i Francuske. Pobuna generala [[Kemal Atatürk|Kemala Mustafe Ataturka]].
** Stvaranje [[Velika narodna skupština Turske|Velike narodne skupštine Turske]]{{efn|[[Velika narodna skupština Turske]], {{Jez-tur|Türkiye Büyük Millet Meclisi}}.}} (23. april).
* [[1921]]. Turska proglašava nezavisnost i prisajedinjenje Bosfora i Dardanela{{efn|Vidi kasnije: [[Konvencija iz Montreauxa 1936.|Konvencija iz Montreauxa]] (1936)}}. 
** [[Grčko-turski rat (1919–1922)|Rat sa Grcima]]. Poraz Grka kod Inone{{efn|''İnönü Muharebesi''.}} (januar/april 1921.). Povlačenje Grka.
* [[1922]]. Kraj Osmanskog carstva ('''[[1.11.|1. novembar]] [[1922]]''') i početak Republike, koja traje do danas. Velika narodna skupština Turske ukida sultanat. Zajednička vlada [[Abdul Medžid II|Abdulmedžida]] i [[Kemal Atatürk|Kemala Ataturka]]. Abdulmedžid nosi samo titulu [[halifa|halife]] (19. novembra). Bivši sultan [[Mehmed VI]] odlazi u [[egzil]] na [[Malta|Maltu]] i potom u [[Kraljevina Italija|Italiju]] ([[Ligurija]]).
* [[1923]]. Kemal Mustafa Ataturk proglašava Republiku (mart).
* [[1924]]. Ukidanje Osmanskog kalifata (3. marta). Zadnji je [[Abdul Medžid II|Abdulmedžid II]]. Istog dana Osmanska porodica odlazi u [[egzil]] u [[Švicarska|Švicarsku]], pa u [[Francuska|Francusku]].

== Povezano ==
* [[Osmansko Carstvo]]
** [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]]
* [[Istorija Osmanskog carstva]]
* [[Osmanska dinastija]]: 
** [[Spisak sultana Osmanskog carstva|Sultani]], 
** [[Lista sultanija Osmanskog carstva|Sultanije]], 
** [[Spisak velikih vezira Osmanskog carstva|Veliki veziri]].

== Napomene ==
{{notelist|2|}}

== Izvori ==
{{reflist|2|}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{cite book|last1=Ágoston|first1=Gábor|last2=Masters|first2=Bruce|year=2009|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|url=https://books.google.fr/books?id=QjzYdCxumFcC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=New York|publisher=Facts On File|pages=650|ref = Encyclopedia}}
* {{cite book|last=Ágoston|first=Gábor|year=2005|title=Guns for the Sultan: Military Power and the Weapons Industry in the Ottoman Empire|url=https://www.google.fr/books/edition/Guns_for_the_Sultan/dNqzjfWABSAC?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=Guns+for+the+Sultan:+Military+Power+and+the+Weapons+Industry+in+the+Ottoman+Empire&amp;printsec=frontcover|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=277|ref = Agoston}}
* {{cite book|last=Babinger|first=Franz|year=1978|title=Mehmed the Conqueror and His Time|url=https://www.google.fr/books/edition/Mehmed_the_Conqueror_and_His_Time/CeVwEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=venetian+colony+in+istanbul&amp;pg=PA256&amp;printsec=frontcover|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|pages=549|ref=Babinger}}
* {{cite book|last=Bozarslan|first=Hamit|year=2013|title= Histoire de la Turquie. De l'Empire à nos jours|url=https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_Turquie/7zwqEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=hamit+bozarslan&amp;printsec=frontcover|location= Paris|publisher= Éditions Tallandier|pages=589|ref = Bozarslan}}
* {{cite book|last1=Erickson|first1=‎Edward J.|last2=Uyar|first2=Mesut|year=2009|title= A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk|url=https://www.google.fr/books/edition/A_Military_History_of_the_Ottomans/JgfNBKHG7S8C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=A+Military+History+of+the+Ottomans:+From+Osman+to+Ataturk&amp;printsec=frontcover|location= Santa Barbara (CA, USA), Denver (CO, USA), Oxford (UK)|publisher= ABC–CLIO
|pages=379|ref = Erickson}}
* {{cite book|last1=Murphey|first1=Rhoads|year=1999|title= Ottoman Warfare, 1500-1700|url=https://books.google.com/books?id=dGs0soIEJEUC|location= New Brunswick (NJ, USA) / UK|publisher= Rutgers University Press / Routledge|pages=278|ref = Murphey}}
* {{cite book|last=Rank|first=Scott|year=2020|title= History's 9 Most Insane Rulers|url=https://www.google.fr/books/edition/History_s_9_Most_Insane_Rulers/hxDADwAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=History%27s+9+Most+Insane+Rulers&amp;printsec=frontcover|location= Washington D.C.|publisher= Regnery History|pages=320|ref =Rank}}
* {{cite book|last1=Shaw|first1=Stanford|last2=Kural Shaw|first2=Ezel|year=2010|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://books.google.fr/books?id=E9-YfgVZDBkC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=|ref = Shaw}}
* {{cite book|last=Zorzi|first=Alvise|year=2000|title= La repubblica del Leone. Storia di Venezia|location= Milano|publisher= Bompiani|pages=762|ref = Zorzi}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* {{en}}{{cite web|url=https://www.britannica.com/summary/Ottoman-Empire-Timeline|title=Britannica: Ottoman Empire Timeline|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}

[[Kategorija:Osmansko Carstvo|#]]</text>
      <sha1>185jg7fjn536moof6wd75oxed2pjscm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716945</id>
      <parentid>42716944</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Izvori */</comment>
      <origin>42716945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82362" sha1="cwezuufbis23k9xdhw9ieg6gtzlydnh" xml:space="preserve">{{TOC right}}
{{Glavni članak|Osmansko Carstvo|Historija Osmanskog Carstva}}

Ovo je '''Hronologija Osmanskog Carstva''' odnosno lista glavnih događaja u istoriji [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. &lt;br/&gt;
Ono se po običaju stvara [[1299]]. s [[Osman I|Osman–begom]] i postepenim osvajanjem [[Bizantsko Carstvo|Bizantskog Carstva]] a nestaje [[1922]]. kada [[Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] stvara [[Turska|Republiku Tursku]].&lt;br/&gt;
Ovaj članak je dopuna glavnih članaka [[Osmansko Carstvo]] i [[Historija Osmanskog Carstva]]. Za jasniji pogled na stvaranju Osmanove dinastije i carstva valja također proširiti pogled na članke: [[Bizantsko Carstvo]], [[Turkijski narodi]], [[Oguzi]], [[Seldžuci]], [[Rumski Sultanat]], [[Križarski ratovi]], [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučki Sultanat]].

==Turkijsko doba (1071–1299)==
*[[1071]]. [[Bitka kod Mancikerta]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=Skylitzes|first=John|year=2010|title=A Synopsis of Byzantine History, 811–1057|url=https://www.google.fr/books/edition/John_Skylitzes_A_Synopsis_of_Byzantine_H/vGE8Xq832A0C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=John+Skylitz%C3%A8s+Manzikert&amp;pg=PA432&amp;printsec=frontcover|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|pages=526|ref =}} (vidi: [[Jovan Skilica|Ioannes Scylitzes]], Σύνοψις ἱστοριῶν (kraj [[11. vijek]]a)&lt;/ref&gt; (26. augusta): [[Seldžučka Monarhija|Seldžuci]] pod vodstvom [[Alp-Arslan]]a iznenada pobijaju [[Bizantsko Carstvo|vizantisku vojsku]]{{efn|Turci su bili vrlo sposobni [[Konjica|konjušari]], služili su se [[Sulica|džilitom]] a nadasve su bili opasni [[Luk (oružje)|strijelci]]. S time su u ta doba napredovali u brzini i u taktiktici na bojišnici protiv armija koje su se još uvijek temeljile na [[Pješadija|pješadiju]] (po uzoru [[Rimska vojska|rimske vojske]] na primjer). Na početku (za vrijeme [[Seldžuci|Seldžuka]]) su turski napadi često upotrebljavali tekniku ''[[Gazi|ghāze]]'' (ista riječ znači i «sveti rat» kao [[Džihad]]), to jeste strategiju kratkog napada sa lakom konjicom da bi uništili strateške točke kod neprijatelja (zgrade ili skladišta, vojnu opremu, konje, prehranu, izviđače...), potom su se povlačili da bi nešto kasnije i iznenada opet napali na isti način, sve do konačnog direktnog sukoba i prodora. Kasnije će funkciju ghāze preuzeti jedinica [[Akindžije|akindžija]]. Stoga u [[Hronologija Osmanskog carstva#Zlatno doba (1453–1566)|zlatnom dobu carstva]] će se osmanska vojna strategija preoblikovati. Taktika ghāze će ostati, ali će veliki napadi imati češće oblik opsade i pohoda u kojim se kreće jedan naoružani grad. Na pohodu je išao i sultan, koji je bio prvi vojvoda odmah ispred [[Veliki vezir|velikog vezira]]. Taj običaj će trajati do 16. stoljeća ([[Mehmet II]], [[Selim I|Selim]], [[Sulejman I|Sulejman]]) pa i nešto kasnije ([[Murat IV]]) mada od 17. stoljeća sultani sve češće stanuju na [[Topkapi Saraj|dvoru]] i bave se dvorskim i stambolskim doživljajima.}}. Turci (Seldžuci) ulaze u [[Anadolija|Anadoliju]]. Grčki [[Konya|Ikonion]] je novi glavni grad seldžučke Anadolije.
*[[1092]]. Seldžučko carstvo pod [[Malik-šah I|Malik-šah]]om dostiže vrhunac svog teritorijalnog proširenja.
*[[1095]] – [[1111]]. U seldžučkoj Perziji ([[Tus (Iran)|Tus]]) književnik [[Al-Gazali|al-Ghazāli]] razvija pravac [[Sufizam|sufizma]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=|first=|year=2020|title=Routledge Handbook on Sufism|url=https://www.google.fr/books/edition/Routledge_Handbook_on_Sufism/Qi7yDwAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=0|location=Abingdon |publisher= Routledge |pages=564|ref =}}&lt;/ref&gt; (''tasavuf''), što će kasnije bit prvobitna crta turskog [[Sunizam|sunizma]]. Kojijeni sufijske misli su u [[Irak]]u [[9. vijek]]a&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=Green|first=Nile|year=2012|title=Sufism. A Global History|url=https://www.google.fr/books/edition/Sufism/uSqVORWulK8C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=sufism&amp;printsec=frontcover|location=Chichester |publisher= Wiley-Blackwell |pages=263|ref =}}, str. 24&lt;/ref&gt;.
*[[1171]]. Dolazak prvih [[Republika Genova|đenovljanskih]] trgovaca na [[Beyoğlu|Peru]].
*[[1204]]. [[Četvrti križarski rat]]. [[Mletačka Republika|Venecijanski]] trgovci se nastanjuju na [[Beyoğlu|Peru]], jako bitna trgovačka postaja prema Istoku{{efn|[[Križarski ratovi]] će stvoriti nepoverenje i otvoreno neprijateljstvo između Latina i [[Bizantsko Carstvo|Grka]]. To stanje je se pogoršalo kada je Francusko-Venecijanska koalicija napala [[Konstantinopolj|Carigrad]] (1204) koji je držao uzurpator [[Aleksije III Anđeo]] i stvorila [[Latinsko Carstvo]], okupirajući dio Trakije i Makedonije i stvarajući u Grčkoj razne feudalne države. Vizantinci su se podjelili na tri države: [[Trapezuntsko Carstvo|Trapezundsko carstvo]], [[Epirska Despotovina|Epirsku kneževinu]] i [[Nikejsko carstvo]]. Ovo poslednje je predstavljalo nastavak carske vizantinske tradicije. Godine 1261. godine [[Mihajlo VIII Paleolog]] je ponovo zauzeo Carigrad ali obnovljena imperija više nije imala nikakav karakter univerzalnosti. U 13. stoljeću [[Bizantsko Carstvo|Bizantinsko carstvo]] je država puna pukotina koja pokušava se braniti napada sa svih strana.}}. [[Mletačka Republika]] počijne prva teritorijalna osvajanja na [[Egejsko more|Egejskom moru]]&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Davies|first1=Siriol|last2=Davis|first2=Jack L.|year=2007|title=Between Venice and Istanbul : colonial landscapes in early modern Greece|url=https://www.google.fr/books/edition/Between_Venice_and_Istanbul/YoZlbnrH2SEC?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=venetian+colony+in+istanbul&amp;pg=PA151&amp;printsec=frontcover|location=Princeton|publisher= American School of Classical Studies at Athens|pages=260|ref = SiriolDavies}}&lt;/ref&gt;.
[[Datoteka:Turkish bow (137936526).jpg|thumb|right|190px|Turski luk.]]
*[[1220]] – [[1340]]: [[Mongolsko Carstvo|Mongolski]] napadi na istočnu i jugoistočnu Europu, na Kavkaz, [[Kijevska Rusija|Rusiju]] i [[Horezmijska Monarhija|Perziju]].
*[[1274]]. [[Mongolsko Carstvo|Mongolski]] napad na [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarsku]].
*[[1277]]. [[Bitka kod Elbistana]] blizu [[Kahramanmaraş|Maraša]] (15. aprila), između mongolskog [[Ilhanidska Monarhija|Ilkanat]]a ([[Pervane]]) i [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučkog sultanata]]. Mamelučka pobjeda.
*Oko [[1279.]]/[[1281]]. [[Erthogrul|Ertuğrul-bega]] prepušta vlast [[Pleme Kaji|plemena Kayı]] sinu [[Osman I|Osmanu]]&lt;ref name=&quot;BaşarTDV&quot;&gt;{{tr icon}} {{cite web |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ertugrul-gazi|title=TDV İslâm Ansiklopedisi: Ertuğrul |last=Başar|first=Fahameddin |date=1988–2013 |website=https://islamansiklopedisi.org.tr |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi |accessdate=11. 06. 2021 |quote=}}&lt;/ref&gt;. Ertuğrul će vjerojatno umrijeti oko 93. godine života, odprilike [[1288.]] il [[1289.]]&lt;ref name=&quot;BaşarTDV&quot;/&gt; [[Osman I|Osman]] je postao [[beg]] [[Domaniç]]a i [[Söğüt]]a, [[vazal]] [[Rumski Sultanat|Rumskog sultanata]]{{efn|[[Turci]] su tada već bili [[Muhamed]]ske [[Vjera|vjeroispovjesti]] jer su prešli u [[Islam]] za vrijeme [[Seldžuk]]a ([[10. vijek|10. stoljeće]]).}}.
*[[1285]]. Drugi [[Mongolsko Carstvo|mongolski]] napad na [[Drugo Bugarsko Carstvo|Kraljevinu Bugarsku]].
*[[1288]]. Osman–beg osvaja [[Tvrđava Karadžahisar|tvrđavu Karadžahisar]] ({{Jez-tur|Karacahisar Kalesi}}) kod [[Eskişehir]]a. 
**Prijateljstvo sa [[Šeik Edebali|šeikom Edebalijem]] (''[[Osmanov san]]'').
**Potom Osman napada İnegöl (Ἀγγελόκωμις), [[Bilecik]] (Βηλοκώμα) i Yarhisar.

==Hronologija==
[[Datoteka:Anatolia1300.png|thumb|left|thumb|250px|Stanje Anadoije 1300.]]
*'''[[1299]]'''. [[Osman I|Osman ''Gazi'']] osniva [[Osmansko carstvo]], postaje [[sultan]]. Te godine je zapravo proglašen za [[Kan (titula)|khan]]a plemena [[Pleme Kaji|Kayı]]. Glavni grad je [[Söğüt]].
*[[1302]]. [[Bitka kod Bafeona]] (27. jun 1302.) teški poraz bizantinske vojske protiv osmanovih Turaka. Prvi događaj potkrijepljen dokazima o životu Osmana&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;&gt;{{harvnb|Bozarslan|2013|p=32}}&lt;/ref&gt;.
*[[1304]]. Katalonski plaćenici pod imenom [[Almogaveri]] se bore protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] u službi [[Bizantsko Carstvo|Vizantije]] ([[Roger de Flor]]{{efn|[[Roger de Flor]] ([[Brindisi]], oko 1267 – [[Edirne|Adrianopolis]], 1305), [[Templari|vitez templar]] i plaćenik u službi kraljeva [[Kruna Aragona|Aragone]].}}).
** Osman zauzima [[Osmaneli|Lefke]], Akhisar, Koçhisar, Marmaracık i [[Yenişehir (Bursa)|Yenişehir]] (sjeverozapadna Anadolija).
*[[1307]]. Nakon smrti rumskog sultana [[Mesud II|Mesuda II.]] (ubijen od [[Mongolsko Carstvo|Mongola]]), nestaje [[Rumski Sultanat]].
[[Datoteka:Orhan I area map.png|thumb|right|190px|Orhanove zemlje]]
*[[1317]]. Osman–beg opseda [[Bursa|Prusu]] (Προύσα). Napadi u više navrata (''[[Gazi|ghaza]]'').
*[[1320]] – [[1331]]: za vrijeme vezirata [[Alaeddin–beg]]a pojavljuje se vojna jedinica [[Janjičari|Janjičara]] («novi vojnici»).
*[[1324]]. [[Uzbeg Khan]]{{efn|[[Uzbeg Khan]] (1282–1341), khan [[Zlatna Horda|Zlatne Horde]].}} napada [[Trakija|Trakiju]].
*[[1326]]. Osmanlije zauzimaju [[Bursa|Prusu]]&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt; (6. april), koja postaje novi glavni grad osmanske države. 
** Smrt [[Osman I|Osmana]] i [[Orhan I|Orhanovo]] ustoličenje.
*[[1327]]. Prvi [[Orhan I|Orhanov]] novac iskovan u Bursi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Şevket|first=Pamuk|year=2000|title= A Monetary History of the Ottoman Empire|url=https://books.google.fr/books?id=Htk3Wn789EQC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|pages=276|ref = Şevket Pamuk|loc=str. 21}}&lt;/ref&gt; (srebrena [[Akča]]). Do 1477. Osmanlije se služe srebrenom kovanicom, koja će bit dosta stabilno sredstvo u trgovini prvog carstva&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;&gt;{{harvnb|Şevket Pamuk|2000|p=20}}&lt;/ref&gt;.
*[[1331]]. Osmanlije zauzimaju staru bizantinsku [[İznik|Nikeju]] (Νίκαια) koja postaje novi turski glavni grad&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1334]] – [[1335]]. Turci osvajaju Kareški Begluk{{efn|{{Jez-tur|Karesi Beyliği}} u okolici [[Balıkesir]]a.}}&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1337]]. Drugi napad [[Uzbeg Khan|Uzbega khana]] na [[Trakija|Trakiju]].
**Osmanlije zauzimaju [[Nikomedija|Nikomediju]] (Νικομήδεια, [[İzmit]])&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1346]]. [[Orhan I|Orhan]] se ženi [[Teodora Kantakouzene|Teodorom]], kći [[Jovan VI Kantakuzin|Jovana Kantakuzina]], i s njom dobija sina [[Princ Halil|Halila]].
* [[1346]] – [[1353]]: [[Crna smrt]]{{efn|U roku desetak godina zbog zaraze umrlo je 26–30% od svjetskog stanovništva, a u nekim krajevima čak 70% ([[Venecija]], [[Toskana]], [[Bremen (grad)|Bremen]]). Demografsko opadanje stanovništva će prouzrokovati između 14. i 15. stoljeća velike promjene na društveno–političkoj razini i na polju kulture i vjere. Na strani Anadolije i Balkana, imamo isto snažno opadanje stanovništva, no glavna posljedica kuge će bit slabljenje ideologije [[Križarski ratovi|Križarskih ratova]], čemu slijedi slabljenje feudalnog sistema, i rast građanske klase u Europi. Zaključno: Osmanlije lakše napreduju u ratovima, dok u Europi niču filozofsko–kulturalni smijerovi i tehnološke inovacije koje će unaprijediti Europu u 18. i 19. stoljeću.}}. Zaraza stiže u [[Konstantinopolj]] i na [[Beyoğlu|Peru]] (jesen 1347).
*[[1352]]. Orhan daje trgovačke povlastice [[Republika Genova|Đenovljanima]]. [[Sulejman-paša (Orhanov sin)|Sulejman-paša]], Orhanov najstariji sin, zauzima tvrđavu Cippe ({{Jez-tur|Çimpe Kalesi}}{{efn|''Çimpe Kalesi'': 40°29'44.9&quot;N 26°44'04.5&quot;E}}). Dakle, &lt;u&gt;Osmanlije prelaze [[Dardaneli|Dardanele]]&lt;/u&gt; i početak Osmanskog osvajanja [[Trakija|Trakije]].
*[[1354]]. Osmanlije zauzimaju [[Ankara|Ankaru]] i [[Galipolje]].
*[[1357]]. Prestolonaslednik [[Sulejman-paša (Orhanov sin)|Sulejman-paša]] umire. Početak mira sa [[Vizantija|Viznatijom]].
*[[1359]]. Princ [[Murat I|Murat]] napada [[Trakija|Trakiju]].
* oko [[1360]]. Murad stvara ''[[Kapikulu]]'', profesionalni vojni odjel sastavljen od robova uzvišene porte. Vjerojatno isti Murad je stvaralac sistema ''[[Danak u krvi|devširma]]''&lt;ref&gt;{{harvnb|Bozarslan|2013|p=64}}&lt;/ref&gt;.
*[[1361]]. Princ Murat zauzima [[Jedrene]].
*[[1362]]. Smrt [[Orhan I|Orhana]] i ustoličenje [[Murat I|sultana Murata]]. Stvaranje [[Janjičari|Janjičara]], što omogućuje karijere strancima u [[Osmanska vojska|Osmanskoj vojsci]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=8}}&lt;/ref&gt;. Glavni grad carstva postaje [[Edirne|Jedrene]].
**[[1362.]]/[[1365]]. Nastaje [[Rumelijski pašaluk]]{{efn|[[Rumelijski pašaluk]] se na turskom zove ''Rumeli Eyaleti'' (Ejalet Rumelije) ili ''Rumeli Beylerbeyliği'' (Beglerbegluk Rumelije). To je bila velika pokrajina turskog carstva u Europi. Osmanlije su ju nazvale ''[[Rumelija|Rumeli]]'' (zemlja Rûma) gdje riječ «Rûm» obilježava «narode Rima». Glavni grad pokrajine je bio u [[Edirne|Jedrenama]] (1362–1530), [[Sofija|Sofiji]] (1530–1836) i u [[Bitola|Manastiru]] (1836–1867).}} ili {{Jez-tur|Rumeli Eyaleti}}, što je ime cjelokupne pokrajine Osmanskog carstva u jugoistočnoj Europi.
* [[1364]]. [[Čandarli Halil Hajredin-paša|Čandarli Halil-paša]] postaje [[Veliki vezir]] (1364–1387) sultana Murata: uspon [[Porodica Čandarli|porodice Čandarli]], titula Velikog vezira se jedno vrijeme nasljeđuje&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;/&gt;.
[[Datoteka:Yenceri 4.jpg|thumb|right|190px|[[Janjičari]]]]
*[[1367]]. Turci osvajaju bugarsku tvrđavu [[Burgas]]{{efn|{{Jez-lat|Develtum}}, {{Jez-gr|Pirgos}}}}. Nešto kasnije će u Burgasu sagraditi tvrđavu koja će se zvati ''Boğaz kale''.
*[[1371]]. Muratova pobeda u [[Bitka na Marici|Maričkoj bici]]. Cijela [[Makedonija (region)|Makedonija]] i djelovi [[Peloponez]]a padaju pod tursku vlast.
*[[1373]]. Osmanlije osvajaju bugarski grad [[Jambol]]. Jedna mala otporna strana grada će ostati naoružana i samostalna.
*[[1375]]-[[1380]]. Osmanlije prisajedinjuju delove Germijane{{efn|{{Jez-tur|Germiyanoğulları Beyliği}} okolica [[Kütahya|Kütahye]].}} i Hamidilije{{efn|{{Jez-tur|Hamitoğulları Beyliği}} okolica [[Antalya|Antalye]] i Korkutelija.}}.
*[[1382]]. Turci osvajaju [[Bitola|Monastir]].
*[[1383]]. Turci osvajaju [[Ser]] u grčkoj Makedoniji.
*[[1385]]. [[Osmanlije]] zauzimaju [[Sofija|Sofiju]].
** U osvojenom bugarskom [[Blagoevgrad]]u{{efn|{{Jez-gr|Σκαπτοπάρα}}, {{Jez-bg|Gorna Džumaja}}, {{Jez-tur|Cuma-i Bâlâ}}}} većina stanovništva prelazi u islam.
** [[1386]]. Osmanlije zauzimaju [[Niš]] nakon opsade koja je trajala 25 dana.
*[[1386]]. [[Bitka kod Pločnika]] kod [[Prokuplje|Prokuplja]] ([[Lazar Hrebeljanović]]). Prvi poraz Turaka na Balkanu. Suvremenici proslavljuju Srbe.
*[[1387]]. Osmanlije osvajaju [[Kavala|Kavalu]].
*[[1388]]. [[Bitka kod Bileće]] (27 august). Drugi poraz Turaka ovaj put od strane [[Kraljevina Bosna|Bosanaca]] ([[Vlatko Vuković]]).
**Turci osvajaju okolicu male bugarske utvrde [[Ruse]].
*[[1389]]. [[Bitka na Kosovu]]. Smrt sultana [[Murat I|Murata]] ([[Miloš Obilić]]?) i ustoličenje [[Bajazit I|sultana Bajazita]].
** Osmanlije osvajaju bugarsku luku [[Varna|Varnu]].
*[[1389]]-[[1390]]. Bajazit osvaja zapadnu Anadoliju i kneževine Menteše{{efn|{{Jez-tur|Menteşeoğulları Beyliği}} u okolici [[Milas]]a.}}, [[Aydın]], Saruhan{{efn|{{Jez-tur|Saruhanoğulları Beyliği}}, okolica [[Manisa|Manise]].}}, Germijanu, i Hamidiliju.
*[[1391]]. Prvi turski napad na [[Konstantinopolj]]. Bez uspjeha.
*[[1392]]. Osmanlije osvajaju [[Skoplje]] ({{Jez-tur|Üsküb}}).
*[[1393]]. Osmanlije osvajaju bugarsko [[Veliko Tarnovo]].
*[[1394]]-[[1402]]. Bajazitova [[Opsada Carigrada (1394–1402)|opsada Konstantinopolja]] ([[Manojlo II Paleolog]], [[Jovan VII Paleolog]], [[Jean II Le Meingre]]). Bez uspjeha.
*[[1395]]. Bajazitov pohod na [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarsku]] i [[Vlaška|Vlašku]]. [[Bitka na Rovinama]] ([[17. maj]]a), pobjeda vlaškog vojvode [[Mirča I Stariji|Mirče Velikog]] nad Turcima.
*[[1396]]. &lt;u&gt;[[Bitka kod Nikopolja]]&lt;/u&gt; (25. septembra). Osmanska pobeda i pad [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]].
**Turci osvajaju [[Vidin]] i uspostavljaju [[Vidinski sandžak]].
**Bugarski car [[Jovan Stracimir]] je uhićen nakon bitke i zatočen u [[Bursa|Bursi]], gdje su ga zadavili.
** Turci osvajaju bugarski [[Silistra|Drastar]] (1396/1400).
*[[1397]]. [[Konstantin II Stratimirović]] pruža otpor i nastavlja carstvo kao vojvoda [[Vidinska Bugarska|Vidinskog carstva]] zadnji ostatak [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]].
* [[1402]]. [[Bitka kod Ankare|Bitka kod Agore]] protiv Tatara ([[28. jul]]a). [[Bajazit I|Bajazit]] pada u zarobljeništvo. [[Timur]] stvara [[Timuridska Monarhija|Tatarsko carstvo]]{{efn|Sa Tamerlanom se stvara velika država u centralnoj Aziji. Na strani jugo–istočne Europe, najbitnije posljedice su usporavanje turskih ratova i Turske imperije, a na dugoročnoj razini opadaju ostaci srednjovjekovnih država, tako da će Osmanslijama bit lakše kada budu krenule u nove napade. [[Bizantsko Carstvo|država Bizantija]] ostaje vrlo krhka.}}.
** Padom Osmanskog carstva pod Tatarima, Balkanske države su pod manjem pritisku, stoga se stvara [[Srpska Despotovina]] pod [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]].
** [[Konstantin II Stratimirović]] stupa u savezništvo u protuosmansku svrhu zajedno sa srpskim despotom [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]] i sa [[Mirča I Stariji|Mirčom]] knezom [[Vlaška|Vlaške]].
* [[Građanski rat u Osmanskom carstvu|Građanski rat u Anadoliji]] (1402–1413)
*[[1403]]. [[Bajazid I|Bajazit]] izvršio samoubistvo u Akšehiru blizu [[Konya|Konye]] ([[8. mart]]a)&lt;ref&gt;[[Konstantin Mihailović]], ''Janičarove uspomene ili Turska hronika'', [1490—1501]. Prvo izdanje: 1865; Beograd, SANU, 1959.&lt;/ref&gt;.
** U [[Kneževina Albanija|Kneževini Albaniji]] dolazi na vlast [[Nikita Topija]], zadnji vladar [[Kroja|Kroje]]. Krojsko plemstvo masovno prihvaća [[Mletačka Republika|mletačku vlast]].
*[[1403]]-[[1413]]: doba [[Osmanski interegnum|Osmanskog interegnuma]], rat između Bajazitovih sinova: [[Isa Čelebija]], [[Sulejman Čelebija]], [[Musa Čelebija]], [[Mehmed I|Mehmed Čelebija]].
**Sulejman Čelebija u [[Edirne|Jedrenu]] vlada nad Bugarskom i Trakijom, njegov saveznik je [[Vuk Lazarević]];
**Isa Čelebija je samostalni knez u [[Bursa|Bursi]];
**Mehmed stvara novu kneževinu u [[Amasya|Amasiji]], njegov saveznik je [[Stefan Lazarević]] pa Stefanov sin [[Đurađ Branković|Đurađ]];
**Musa, Bajazitov sin zarobljen zajedno sa ocem, biva oslođen i vraća se u osvajanje carstva, njegov saveznik je [[Mirča I Stariji|Mirča I]].
*[[1404]]. U [[Kraljevina Bosna|Kraljevini Bosni]] unutarnja borba između [[Tvrtko II|Tvrtka II.]] i pro–ugarskog [[Stjepan Ostoja|Stjepana Ostoje]].
*[[1405]]. Smrt [[Timur]]a u dalekom mjestu Otrar, današnji južni [[Kazahstan]] (8. februara, bolest). Njegov nasljednik je unuk [[Halil Sultan|khan Halil]], međutim [[Timuridska Monarhija|Tatarsko carstvo]] brzo ulazi u razdoblje stagnacije i nestabilnost.
**[[Prvi skadarski rat]] (1405–1412). [[Mletačka republika]] napada [[Zeta|Zetu]] [[Balšići|Balšića]]. Rat ostaje neriješen, ali Venecija počinje se širiti po [[Jadransko more|Jadranu]].
*[[1406]]. [[Čandarli Ali Paša]] umire. Sulejman Čelebija bez najpovjerenijeg suradnika. Postaje sve više politički usamljen.
**Mehmetove pristaše usmrćuju Isu Čelebiju u jednom [[hamam]]u u [[Eskişehir]]u.
*[[1408]]. [[Žigmund Luksemburški]] osniva [[Zmajski red]] za borbu protiv Turaka.
**Osmanlije osvajaju [[Sivas]] u Anadoliji.
*[[1410]]. [[Bitka kod Kosmidiona]] (15. juna). Pobeda Sulejmana nad Musom.
**Osmanlije osvajaju [[Manisa|Manisu]].
*[[1411]]. Ubojstvo Sulejmana Čelebije (17. februara).
**[[Žigmund Luksemburški]] postaje «Rex Romanorum» (21. jula){{efn|[[Žigmund Luksemburški]], kralj [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarske, Hrvatske i Dalmacje]], postaje «Rex Romanorum» (21. jula) tj. [[Rimsko-njemački kralj]] ili kralj njemačkih feudalnih država. Počinje kratko razdoblje (1411–1437) u kojem je [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarska]] centar moći u Europi. Žigmund vodi aktivnu politiku u Hrvatskoj i u Bosni, pa i na jugu Balkana. Naročito protiv Turaka.}}.
*[[1413]]. [[Bitka kod sela Čamorlu]] (5. jula). [[Mehmed I|Princ Mehmed]] (zajedno sa [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]] i [[Đurađ Branković|Đurđom Brankovićem]]) pobeđuje [[Musa Čelebija|Musu]] kod Sofije. Ujedinjuje osmanske teritorije. Musa je ozlijeđen i potom ubijen u borbi. Počinje [[Mehmed I|Mehmedov]] sultanat.
*[[1415]]. [[Mehmed I|Princ Mehmed]] na čelu vojnog pohoda odlazi u Anadoliju. Sukob sa [[Mletačka Republika|Venecijom]].
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
*[[1416]]. [[Bitka kod Galipolja (1416)|Bitka di Galipolja]]. Venecijanska pobjeda i venecijanska nadmoć nad Egejskom moru.
**Pobuna [[Šeik Bedreddin|Šeika Bedredina]] u [[Anadolija|Anadoliji]] i [[Rumelija|Rumeliji]] protiv stari carskih ustanova, uključujući protiv sultanata (ljeto/jesen)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;/&gt;.
*[[1418]]. Pohod [[Mehmed I|princa Mehmeda]] na Džanik ({{Jez-tur|Canik}}, [[Samsun]]).
*[[1419]]. Turci osvajaju [[Constanța|Constanțu]].
*[[1420]]. Osmanlije osvajaju [[Konya|Ikonion]] u Anadoliji.
*[[1421]]. Smrt Mehmeda. Ustoličenje 17–godišnjeg [[Murat II|Murata II]] u [[Bursa|Bursi]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=3}}&lt;/ref&gt;.
*[[1422]]. Konačni pad [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]] ([[Konstantin II Bugarski|Konstantin II.]])
*[[1423]]. Osmanlije osvajaju [[Volos]] u Grčkoj.
*[[1424]]. Mirovni ugovor Murata II sa [[Mletačka Republika|Venecijom]].
**Osmanlije osvajaju [[Fethiye|Makre]] ([[Poluotok Teke|Teke]], jugozapadna Anadolija).
*[[1425]]. Osmanlije osvajaju [[Aydın]].
*[[1426]]. Osmanlije osvajaju [[Izmir]].
*[[1428]]. [[Opsada Golupca]] (maj), poraz Mađara, Vlaha i Litvanaca. Osmanlije prodiru u Bosnu.
** Mirovni ugovor sa [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarskom]].
** Osmanlije osvajaju [[Kütahya|Kotyaion]] u [[Frigija|Frigiji]].
*[[1430]]. Turci osvajaju [[Solun]]. U napadu na grad upotrebljavaju topove, stoga prvi tragovi vatrenog oružija kod Turaka (ili možda nešto ranije, u 1420–im godinama).
**Osmanlije osvajaju [[Janjina|Janjinu]] u grčkom [[Epir (region)|Epiru]].
* [[1435]]. [[Srpska Despotovina|Srpski despot]] [[Đurađ Branković]], nadajući se u savezništvo sa Osmanlijama, vijenča 16–godišnju kćeri [[Mara Branković|Maru]] (''Despina Hatun'') za sultana [[Murat II|Murata II]] (4. septembra)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=16}}&lt;/ref&gt;
*[[1438]]. Pohod Murata na [[Transilvanija|Erdelj]]: prolaz kroz [[Đerdapska klisura|Gvozdena vrata]], napadi na [[Sibiu]], [[Sighișoara|Sighișoaru]], [[Mediaș, Mediaș|Mediaș]] i [[Brašov]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;/&gt;. Preko 70.000&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;/&gt; osoba je [[Ropstvo|zarobljeno]]. Prvi put se spominje ''[[Danak u krvi|devširme]]''.
*[[1439]]. Murat osvaja [[Smederevo]]; prvi pad [[Srpska Despotovina|Srbije]].
*[[1441]] – [[1442]]. Sa zapovjedništva u [[Beogradska tvrđava|Beogradu]] [[Janoš Hunjadi|János Hunyadi]] napada [[Smederevski sandžak]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 20&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=20}}&lt;/ref&gt;.
** [[Šahbedin|Šehabettin–paša]], [[beglerbeg]] [[Rumelija|Rumelije]], gradi utvrdu na [[Avala|Avali]] ([[Žrnov]]an)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 20&quot;/&gt;.
** [[Janoš Hunjadi|János Hunyadi]] odnosi pobedu nad Osmanlijama u [[Transilvanija|Erdelju]].
*[[1444]]. [[Murat II]] [[Abdikacija|abdicira]] u korist mladog sina [[Mehmed II|Mehmeda]]. Pokušaj mirnog prelaza vlasti s oca na sina. No Mehmed II je još vrlo mlad (12 godina).
**[[Bitka kod Varne]] (10. novembar). Velika bitka, puno žrtava. Smrt [[Vladislav I.|Vladislava Jagelovića]], viteza i [[Kraljevina Poljska (1385–1569)|kralja Poljske]] na bojišnici. Osmanska pobjeda. Propast [[Varninski križarski rat|Varninskog savezništva]] i odlučujuća pobjeda Osmanlija. [[Bizantsko Carstvo|Bizantija]] je pri kraju.

[[Datoteka:Empèri Otoman - Expansion territòriala de 1307 a 1683.png|thumb|center|450px|Širenje Osmanskog carstva od 1307. do 1683.]]

*[[1446]]. [[Murat II]] po drugi put na prestolu umjesto sina Mehmeda.
*[[1448]]. [[Kosovska bitka (1448)|Druga kosovska bitka]] (17–20. oktobra): poraz [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Mađara]] ([[Janoš Hunjadi]])&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=37}}&lt;/ref&gt;. 
*[[1450]]. [[Opsada Kroje]]: [[Opsada Kroje (1450)|Prva opsada Kroje]]. Pobjeda Lješke lige ([[Skenderbeg]]).
** Murat II izgrađuje [[Jedrenski saraj]] ({{Jez-tur|Edirne Sarayı}}).
*[[1451]]. Smrt [[Murat II|Murata II]] ([[3. februar]], bolest); ustoličenje [[Mehmed II|Mehmeda II]] ([[18. februar]]a)
*[[1453]]. [[Mehmed II|Mehmed]] [[Pad Carigrada (1453)|opseda Carigrad]] ([[6. april]]-[[29. maj]]). Pad [[Karaköy|Pere]].
**Velika seoba Bizantinaca na Zapad{{efn|Bizantinska diaspora: [[Firentinsko Vojvodstvo|Toskana]], [[Mletačka Republika|Venecija]], [[Papinska Država|Rim]]. Među ostalim broje se [[Pleton]], [[Teodor Gaza]], [[Juraj Trapezuntski]], [[Visarion]], [[Jovan Argiropul]], [[Andronik Kalist]], [[Konstantin Laskaris]], što su ključne figure [[Humanizam|humanističke revolucije]].}}. 
**''Byzantion'' (Βυζάντιον) odnosno ''Nova Roma'' odnosno ''Constantinopolis'' postaje osmanski grad (''Kostantiniyye'') i novo središte osmanskog dvora.
**Mehmed II naređuje da [[Čandarli Halil–paša]] bude uhićen i pogubljen (10. jula): prvi veliki vezir likvidiran od strane jednog sultana. Pad porodice [[Čandarli]].
**Od tada sultanovi službenici su sve više zarobljenici iz [[Danak u krvi|devširma]].
**Centralizacija odluka pod Mehmedom II.
**Pokolj i nasilje nad stanovništvom Carigrada{{efn|U osvojenom Carigradu preživjeli Bizantinci bivaju zarobljeni (sluge, devširme, harem...). Većina starog Carigrada je srušena ([[Crkva Svetih apostola (Carigrad)|Crkva Svetih apostola]], [[Džamija Ðul|Hagia Theodosia]], [[Hipodrom u Carigradu|Hipodrom]], [[Palača Blaherne]]). Glavne crkve postaju džamije ([[Aja Sofija]], [[Arapska Džamija]], [[Džamija Eski Imaret]], [[Crkva Hora|Džamija Karije]], [[Džamija Kalenderhane]] i dr.).}}
**''[[Kapitolacije Osmanskog carstva|Kapitolacija]]'' odnosno ugovor sa Genovom i Venecijom.
[[Datoteka:Siege constantinople bnf fr2691.jpg|thumb|right|270px|[[Pad Carigrada (1453)|Opsada Konstantinopolja]]]]
*[[1456]]. [[Bitka na Dunavu (1456)|Bitka na Dunavu]], teška pobjeda Mađara ([[Janoš Hunjadi]]) nad Turcima.
** Smrt [[Janoš Hunjadi|Janoša Hunjadija]] ([[kuga]], 11. august) u [[Zemun]]u.
*[[1458]]. Turci osvajaju [[Atena|Atenu]] (august 1458){{efn|Zadnji vojvoda Atene (Francesco II Acciaiuoli) se predaje sultanu. Ulazak Mehmeda II u Atenu (august 1458).}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=160}}&lt;/ref&gt;, grčki grad ulazi u dugo razdoblje propadanja.
**U Istanbulu sultan Mehmed II sagrađuje [[Ejup Sultan Džamija|Ejup Sultan Džamiju]] na mjesto gdje je po običaju oko 669. godine poginuo u borbi [[Abu Ajub al-Ansari|Ejup]],  suputnik [[Muhamed]]a. U džamiji se čuvao [[Osmanov mač]] i obavljalo ustoličenje sultana. Nešto kasnije Ejup Sultan Džamija će postati jedno od svetih mjesta islama.
**[[Dubrovačka Republika]] sklapa ugovor s Osmanskim carstvom o plaćanju danka. Dubrovnik je faktički samostalna republika ali plaća godišnji danak sultanu (do 1808.).
*[[1459]]. Predaja [[Smederevo|Smedereva]] (jun). Pad srednjovekovne [[Despotovina Srbija|Despotovine Srbije]].
*[[1461]]. Osmanlije osvajaju [[Trabzon]]. Pad [[Trapezuntsko Carstvo|Trapezuntskog carstva]] ([[Mahmud-paša Anđelović]]; 15. august) i konačni kraj carstva [[Dinastija Komnina|dinastije Komnina]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=195}}&lt;/ref&gt;.
*[[1462]]. [[Mehmed II|Sultan Mehmed]] pokorava [[Vlaška|Vlašku]] (leto).
**Napad na [[Opština Târgoviște, Dâmbovița|Târgoviște]] (jun 1462): [[Vlad Țepeș]] bezuspješno pokušava ubiti [[Mehmed II|Mehmeda II]].
**[[Isa-beg Isaković]] počinje izgradnju [[Sarajevo|Saraybosne]].
*[[1463]]. Pad srednjovekovne [[Kraljevina Bosna|Kraljevine Bosne]] pod tursku vlast. Smrt [[Stjepan Tomašević|Stjepana Tomaševića]].
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]] (1463/1469).
*[[1464]]. Opadanje zdravlja [[Mehmed II|Mehmeta II]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=233}}&lt;/ref&gt;.
*[[1466]]. [[Opsada Kroje (1466–1467)|Druga opsada Kroje]]. Pobjeda Lješko-venecijanske koalicije ([[Skenderbeg]]).
**Turci izgrađuju tvrđavu [[Elbasan]].
*[[1467]]. [[Opsada Kroje (1467)|Treća opsada Kroje]]. Pobjeda [[Skenderbeg]]a.
*[[1468]]. Turci osvajaju [[Mostar]].
*[[1472]]. Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
** [[Nikola Iločki|Miklós Újlaki]] postaje kralj Bosne&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 232&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=232}}&lt;/ref&gt; po nalogu ugarskog kralja [[Matija Korvin|Matyaša Hunyadija]]. Privremena obnova [[Kraljevina Bosna|Kraljevine Bosne]] sa centrom u [[Jajce|Jajcu]].
** Česti osmanski napadi [[Jajce]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 232&quot;/&gt;.
*[[1473]]. Osmanlije osvajaju [[Mersin]]
*[[1475]]. Turci osvajaju [[Feodosija|Feodosiju]] na [[Krim]]u.
** Turski upad u [[Azov]].
[[Datoteka:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|thumb|right|120px|[[Mehmed II|Mehmed II Osvajač (''Fatih'')]]]]
*[[1477]]. Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
** Prve zlatne turske kovanice&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt;. Turska trgovina se služi zlatnim, srebrnim i bakrenim novcem&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt; mada često za zlatnu kovanicu se upotrebljavao venecijanski [[Zecchino|dukat]]{{efn|Tzv. ''Zecchino'' ili ''ducato d'oro''.}}&lt;ref&gt;{{en}}{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/coin/Ottoman-Empire|title=Britannica: Ottoman Empire, Coin.|date=|accessdate = 29. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Şevket Pamuk|2000|p=60; 90}}&lt;/ref&gt;.
*[[1478]]. Umire [[Uzun Hasan]] {{efn|Uzun Hasan (1423–1478), vladar [[Ak Kojunlu|Ak Kojunla]].}}, zadnji vladar Saveza [[Ak Kojunlu|Ak Kojunla]]. Otvara se prostor za proširenje [[Safavidska Monarhija|Safavida]] u Perziji i Osmanlija u Anadoliji.
**Mehmed II [[Opsada Skadra (1478)|opseda Skadar]] u Albaniji. Turska pobjeda.
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]] (1478/1479).
**[[Opsada Kroje (1478)|Četvrta opsada Kruje]]. Osmanska pobjeda i konačni pad Albanije.
*[[1480]]. [[Osmanska invazija Otranta|Napad na Otranto]] ([[1480]]/[[1481]]), u južnoj Italiji. '''&lt;&lt;&lt;'''
*[[1481]]. [[Mehmed II|Mehmed]] umire (3. maja), vjerovatno otrovan od sina Bajazita{{sfn|Encyclopedia|2009|loc=str. 368}}.
**[[Bajazit II]], sin Mehmeda II i [[Gülbahar (žena Mehmeda II.)|Gülbahar Hatun]], stupa na presto (20. maja)
**Borba između braće za presto. [[Bajazit II|Sultan Bazajit]] pobjeđuje nad [[Sultan Cem|sultanom Džemom]], koji bježi na Zapad.
**Osmanlije osvajaju [[Kalamata|Kalamatu]] u Grčkoj.
* [[1483]]. Osmanlije osvajaju poslednje ostatke zemlje hercega od sv. Save ([[Hercegovina]]).
* [[1484]]-[[1491]]. [[Osmansko–mamelučki rat (1485–1491)|Rat sa egipatskim Mamelucima]] između Anadolije i Sirije. Na kraju stanje ostaje neriješeno, ali [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučka država]] slabi.
* [[1492]]. Sultan Bajazit II prima i priziva španjolske Jevreje ([[Sefardi]]) u Osmansko carstvo, nakon što su ih katolički kraljevi prognali iz [[Kraljevina Kastilja|Kraljevine Kastilje]] i [[Kraljevina Aragon|Kraljevine Aragone]] ([[Alhambrijski ukaz]], 31. marta 1492.)&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;&gt;{{en}} {{cite web|last1=Jacobs|first1=Joseph|last2=Montgomery|first2=Mary W.|year=|title= Jewish Encyclopedia: Turkey|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/14546-turkey|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;. Iste godine šalje admirala Kemala Reisa {{efn|Kemāl Reʾīs (1451–1511), osmanski admiral.}} da bi brodom doveo Sefarde u Osmansko carstvo. Jevreji će postati među glavnim trgovcima carstva{{efn|Turci su bili sjajni ratnici, ali slabiji trgovci. Potom je sultanska politika težila da se drugim narodima prepuste djelatnosti u kojim su odlikovali. Trgovinom su se većinom bavili [[Jevreji]]&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;/&gt;, [[Armenci]] i [[Grci]].}}.
**Turci osvajaju [[Amasya|Amasiju]].
* [[1493]]. [[Sefardi]] uvode prvi [[Tiskarstvo|tiskarski stroj]] u Istanbulu. Tiskaju knjige na latinskom, grčkom, talijanskom, sirijskom i jevrejskom jeziku, dok im je bilo zabranjeno tiskati na arapskom i na turskom&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;/&gt;.
**[[Krbavska bitka]]. Napad [[Akindžije|Akindžija]] i turska brza pobjeda.
* [[1497]]-[[1499]]. [[Poljsko–otomanski rat (1485–1503)|Rat sa Poljskom]]. Turksa pobjeda, [[Bukovina]] i [[Moldavija]] postaju turski vazali.
* [[1499]]. Osmanlije osvajaju Crnu Goru odnosno [[Zeta (država)|Zetu]] ([[Đurađ Crnojević]]).
** Turci osvajaju okolicu [[Makarska|Makarske]].
** Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
* [[1499]]-[[1503]]. [[Mletačko-osmanski rat (1499–1503)|Rat sa Venecijom]]. Osmanska pobjeda, Turci osvajaju [[Koroni]] i [[Metoni]] na jugu Grčke.
* [[1500]] – [[1545]]. Godine službe [[Hajrudin Barbarosa|Hajrudina Barbarose]]: Osmanlije postaju sila na [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]].
[[Datoteka:Uppsala Mecca painting.jpg|thumb|right|200px|[[Meka]]]]
*[[1501]]. Turci osvajaju [[Drač]] u Albaniji.
*[[1503]]. Zadnji turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
*[[1512]]. [[Selim I]] (42 godine) prisiljava svog oca [[Bajazit II|sultana Bajazita II]] da abdicira (24. aprila). Počinje sultanat Selima I.
*[[1514]]. Selim nanosi poraz [[Ismail I|šahu Ismailu]] u [[Bitka kod Čaldirana|bitci kod Čaldirana]]. Turska pobjeda i proširenje prema istoku. Osmanlije osvajaju [[Erzurum]] u istočnoj Anadoliji.
*[[1515]]. Osmanlije osvajaju [[Kayseri|Kajsareju]] u Anadoliji.
*[[1516]]. [[Osmansko–mamelučki rat (1516–1517)|Drugi osmansko–mamelučki rat]]. Pad [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučkog sultanata]]. Turci osvajaju [[Antiohija|Antiohiju]], [[Homs]], [[Alep|Halab]], [[Damask|Dimašk]], [[Beirut]].
**[[Hajrudin Barbarosa]] i [[Oruk Barbarosa]] osvajaju [[Alžir (grad)|Alžir]] (najdalja turska granica na zapadu).
*[[1517]]. Turci osvajaju [[Jeruzalem]].
**Turci osvajaju [[Kairo]] i [[Egipat]].
**Turci osvajaju [[Meka|Meku]] i [[Medina|Medinu]]. Sultan [[Selim I|Selim]] postaje [[halifa]]. Rađanje Osmanskog kalifata (1517–1924).
** [[Opsada Džede (1517)|Opsada Džede]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|portugalska mornarica]] napada [[Džeda|Džedu]], ali je poražena od mamelučko-osmanske vojske;
[[Datoteka:EmperorSuleiman.jpg|thumb|right|120px|[[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]]]]
*[[1520]]. Smrt [[Selim I|sultana Selima]] (21. septembram, vjerojatno zbog zaraze); 26–godišnji [[Sulejman I|šehzade Sulejman]], sin [[Ajše Hafsa Sultan|Hafse]] i Selima, stupa na presto (30. septembra)
**Robinja [[Rokselana|Aleksandra]], poklon od [[Ibrahim-paša Pargalija|Ibrahim-paše Pargalije]], postaje konkubina sultana Sulejmana.
*[[1521]]. Ugarski [[Pad Beograda (1521|Beograd osvojen]] (29. augusta).
*[[1526]]. &lt;u&gt;[[Mohačka bitka|Bitka kod Mohača]]&lt;/u&gt; (29. avgusta). Nestanak [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarske]] i [[Hrvatska u personalnoj uniji s Mađarskom|Hrvatske]], Osmansko carstvo zauzima [[Panonija|Panoniju]].
*[[1527]]. Turci zauzimaju [[Benkovac]], zadnja granica na sjevero-zapadu [[Rumelija|Rumelije]].
**[[Austrijsko–turški rat (1527-1528)|Austrijsko–turški rat]]. Početak izravnih ratnih sukoba između Beča i Istanbula. Austrijska pobjeda ([[Jovan Nenad]]).
** [[Mletačko-osmanski rat (1537–1540)|Mletačko-osmanski rat]], teški sukobi mornarica po [[Egejsko more|Egejskom]], [[Jonsko more|Jonskom]] i [[jadransko more|Jadranskom moru]] ([[Andrea Doria]], [[Hajrudin Barbarosa]]).
*[[1529]]. [[Sulejman I|Sulejman]] zauzima [[Budim]] (8. septembra).
**[[Opsada Beča 1529.|Opsada Beča]] (26. septembra-16. oktobra). Austrijska pobjeda i povlačenje Osmanlija.
**Turci zauzimaju [[Odesa|Odesu]].
** 1529–1543. [[Abesinijsko-adalski rat]]: Osmanlije podržavaju [[Adalski sultanat]], Portugalci podržavaju [[Etiopsko Carstvo]];
*[[1530]]. Turci osvajaju grad Diu u [[Gujarat]]u, u zapadnoj Indiji ([[Mustafa Bayram]]).
*[[1532]]. Novi ratni pohod Sulejmana na Austriju.
**[[Osmansko-persijski rat (1532–1555)|Osmansko-persijski rat]] (1532–1555)
*[[1534]]. Turci osvajaju [[Bagdad]].
*[[1535]]. Turci osvajaju [[Basra|Basru]].
** [[Osvajanje Tunisa (1535)|Osvajanje Tunisa]]. [[Špansko Carstvo|Špansko]]–[[Habsburg|habsburška]] mornarica osvaja grad Tunis u borbi protiv [[Hajrudin Barbarosa|Hajrudina]].
*[[1537]]. Rat sa Venecijom.
**Sulejman u Albaniji. [[Opsada Krfa (1537)|Opsada Krfa]], turski pokušaj propada.
**Osmanlije upadaju u [[Apulija|Apuliju]] (jula).
**[[Bitka kod Klisa 1537.|Bitka kod Klisa]]. Turska pobjeda i pad [[Klis]]a ([[Petar Kružić]])&lt;ref&gt;{{hr}}{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=34295|title=Hrvatska Enciklopedija (Leksikografski zavod Miroslav Krleža): Kružić, Petar|date=|accessdate=29. 03. 2022|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331171222/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=34295|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
*[[1538]]. Turci osvajaju [[Aden]] i [[Sana (Jemen)|Sanu]] na jugu [[Arabija|Arapskog poluotoka]].
**Turci osvajaju [[Kišinjev]] i [[Bender, Moldavija|Bender]].
**Osmanlije osvajaju [[Mosul]].
**[[Bitka kod Preveze]] na [[Epir (region)|epirskoj]] obali (28. septembar). Pobjeda Osmanske flote ([[Hajrudin Barbarosa]]) nad koalicijom ([[Andrea Doria]]) [[Mletačka Republika|Venecije]], [[Republika Genova|Genove]], [[Papinska Država|Papinstva]], [[Kruna Kastilje|Španije]], [[Napuljsko Kraljevstvo|Napulja]], [[Kraljevina Sicilija|Sicilije]] i [[Malteški red|Malteških vitezova]]. Osmanlije zaustavljaju težnju za nadzorom nad Sredozemlju od strane Venecije i Španije.
** [[1538]]. [[Opsada Diua (1538)|Opsada Diua]]: početak sukoba između [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalskog]] i Osmanskog carstva, koje ovdje podržava napad od strane [[Gudžaratski Sultanat|Gudžaratskog sultanata]]. [[Diu, Indija|Diu]] ostaje pod Portugalcima.
*[[1539]]. Osvajanje [[Herceg-Novi|Herceg-Novog]] (10. avgusta).
*[[1540]]. [[Mletačka Republika|Venecija]] je poražena na moru ([[Mletačko-osmanski rat (1537–1540)|Mletačko-osmanski rat]]), gubi brojne otoke na [[Dalmacija|Jadranskoj obali]], na [[Jonsko more|Jonskom]] i [[Egejsko more|Egejskom moru]].
** Özdemir–paša{{efn|Özdemir–paša, [[Mameluci|Mameluk]] [[Čerkezi|čerkeškog]] podrijetla, namjesnik [[Jemen|Jemenskog Ejaleta]].}} uvodi piće [[Kava|kavu]] na turskim prostorima.
*[[1541]]. Ratni pohod Sulejmana na [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinanda]], pripajanje Ugarske.
** [[Habsburg|Habsburški]] napad na [[Budimska palača|Budimsku tvrđavu]] ([[Wilhelmom von Roggendorfom]], 4. maja). Turska obrana i dolazak u pomoć sa juga sultana [[Sulejman I|Sulejmana]] sa vojskom. Osmanlije konačno zauzimaju [[Budim]] i sultan stvara [[Budimski vilajet]]&lt;ref&gt;{{hu}} {{cite web|url=https://hu.dbpedia.org/page/Buda_ostroma_(1541)|title=Buda ostroma (1541)|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=26. 07. 2022|quote=}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
** [[Bitka kod Sueza (1541)|Bitka kod Sueza]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] napadaju osmansku luku. Turska pobjeda;
** Druga [[Opsada Džede (1541)|opsada Džede]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] opet napadaju [[Džeda|Džedu]] i opet su poraženi od Osmanlija;
** [[Bitka kod Suakina (1541)|Bitka kod Suakina]]: Portugalci osvajaju tursku luku [[Suakin]] na obali današnjeg [[Sudan]]a;
** [[Bitka kod El Tora (1541)|Bitka kod El Tora]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] uspijevaju oteti Osmanlijama luku [[Et Tur|El Tora]] na jugu [[Sinaj|Sinajskog poluotoka]];
**[[1541]] – [[1579]]: godine službe [[Mehmed-paša Sokolović|Sokollu Mehmed–paše]] i [[Lala Mustafa-paša|Lala Mustafa-paše]]. Vrhunac osmanske vojne sile i zlatno doba osmanske države.
[[Datoteka:1566-The Funeral of Sultan Suleyman the Magnificent-right.jpg|thumb|right|150px|Pogrebna povorka sultana Sulejmana 1566.]]
*[[1543]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Džamija Šehzade|Džamiju Šehzade]] (1543–1548) u [[Istanbul]]u.
*[[1544]]. Turski upad u [[Miskolc]].
*[[1545]]. Primirje između Sulejmana i [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinanda]].
*[[1548]]. Ratni pohod Sulejmana na Iran, pad [[Van, Turska|Vana]] (25. augusta).
** [[Bitka kod Adena (1548)|Bitka kod Adena]]: Osmanlije uspijevaju oteti luku [[Aden]] od Portugalaca;
*[[1550]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Sulejmanije džamija|Sulejmanije džamiju]] (1550–1557) u [[Istanbul]]u.
*[[1551]]. Turci osvajaju otok [[Gozo]] i grad [[Tripoli|Trablus]] u Libiji.
** [[Opsada Katifa (1551)|Opsada Katifa]]: Portugalci zauzimaju tursku luku [[Katif]] na [[Arabija|Arapskom poluotoku]];
*[[1552]]–[[1554]]. Osmanslije [[Osmanski pohod na Hormuz|napadaju Hormuški tjesnac]] ali su potučeni od strane Portugalaca.
*[[1553]]. [[Bitka u Hormuškom tjesnacu (1553)|Bitka u Hormuškom tjesnacu]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca i povlače se.
*[[1554]]. [[Bitka u Omanskom zaljevu]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.
*[[1557]]. Turci osvajaju [[Massava|Massavu]] na obali istočne Afrike.
*[[1558]]. Smrt [[Rokselana|sultanije Hurem]], najdraže sultanu Sulejmanu.
*[[1559]]. Građanski rat između Sulejmanovih sinova [[Selim II|Selima]] i [[Šehzade Bajezid|Bajazita]].
**[[Opsada Bahreina]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.
*[[1560]]. [[Bitka kod Kamarana]]: Osmanska pobjeda (v. [[Sefer Reis]]) protiv Portugalaca.
**Nakon [[Osmansko-portugalski sukobi (1538–1560)|dugih pomorskih sukoba]] (1538–1560), [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] zadržavaju baze na [[Perzijski zaljev|Perzijskim zaljevom]] a Osmanlije šire svoj utjecaj nad [[Crveno more|Crvenom moru]];
*[[1562]]. Mir sa carem [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinandom]] (1. jula).
*[[1566]]. [[Bitka kod Sigeta|Opsada Sigeta]] (5. august-7. septembar). [[Nikola Šubić Zrinski|Nikola Zrinski]] brani Siget (2.500 protiv 90.000)&lt;ref&gt;{{hr}}{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=67474|title=Hrvatska Enciklopedija (Leksikografski zavod Miroslav Krleža): Zrinski, Nikola IV.|date=|accessdate=29. 03. 2022|archive-date=2022-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710205438/https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=67474|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
**Smrt [[Sulejman I|sultana Sulejmana]] (5/6. septembar; bolest). Turski časnici prikrivaju smrt sultana za četrdeset i dva dana i njegovo tijelo je potajno zakopano u [[Szigetvar]]u&lt;ref&gt;[[Turski jezik|tur]]. {{cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/suleyman-i|title=TDV İslâm Ansiklopedisi: SÜLEYMAN I|date=|accessdate = 29. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;.
**Ustoličenje [[Selim II|Selima II.]] (24. septembra), sin Sulejmana i [[Rokselana|Hürreme]].
**Turci zauzimaju otok [[Hios]] od [[Republika Genova|Republike Genove]].
* [[1566]] – [[1656]]: ''[[Sultanat žena]]'' ({{Jez-tur|Kadınlar saltanatı}})
** [[1566]] – [[1603]]: godine [[Sultanija Safije|sultanije Safije]], strašno mudra i moćna žena na [[Topkapi Saraj|Osmanskom dvoru]]. Bila je žena [[Murat III|Murata III.]]
[[Datoteka:Ottoman Empire Detailed.png|thumb|right|350px|Osmansko carstvo 1593.]]
*[[1568]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Selimija|Selimiju džamiju]] (1568–1574) u [[Edirne|Jedrenu]].
**[[Habsburg|Habsburzi]] plaćaju godišnji danak Osmanlijama.
* [[1569]]. Pohod Osmanlija protiv [[Rusko Carstvo|Rusa]]; plan kanal Don-Volga i opsada [[Astrahan]]a.
** Veliki požar u [[Istanbul]]u.
* [[1570]]. [[Kneževina Transilvanija]] je vazal Osmanskog carstva. Najsjevernija točka Osmanskog prostora su [[Košice]].
* [[1570]] – [[1573]]. [[Ciparski rat]] između Osmanskog carstva i [[Mletačka Republika|Republike Venecije]].
** [[Opsada Famaguste]] (1570/1571) na [[Kipar|Kipru]]. [[Lala Mustafa-paša]] osvaja tvrđavu, pokolj stanovništva i ubojstvo generala [[Marco Antonio Bragadin|Bragadina]] (17. augusta 1571.)&lt;ref&gt;{{harvnb|Zorzi|2020|p=351}}&lt;/ref&gt;.
* [[1571]]. Stvaranje [[Sveta liga (1571)|Svete lige]] protiv Osmanlija.
** [[Bitka kod Lepanta]]{{efn|[[Naupakt|Ναύπακτος]], ''Lepanto'', ''İnebahtı''.}} (7. oktobra). Teški poraz Turaka.
* [[1574]]. [[Osvajanje Tunisa (1574)|Osvajanje Tunisa]]. Turci oduzimaju grad Tunis [[Špansko Carstvo|Španskom carstvu]] ([[Uludž Ali]] i [[Džigalazade Jusuf Sinan-paša|Jusuf Sinan-paša]]).
** Smrt [[Selim II|Selima II.]] (udes) i dolazak na vlast [[Murat III|Murata III.]], sin [[Sultanija Nurbanu|Nurbane]] i Selima II. Carstvo se suočava sa prvim finansijskim poteškoćama i sa rastom nezadovoljstva u društvu (1574–1595). 
* [[1577]]. Turci osvajaju [[Džibuti]].
** [[Osmansko–safavidski rat (1578–1590)|Osmansko–perzijski rat]].
*[[1579]]. [[Mehmed-paša Sokolović]] je usmrćen (11. oktobra) od strane jednog vojnika ([[Janjičari|Janjičara]]?) u još nejasnim okolnostima. U njegovoj spomen ostaje [[Džamija Mehmed-paše Sokolovića]] (sagr. 1571/1572, [[Mimar Sinan]]) i još mnogo čega {{efn|[[Mehmed-paša Sokolović]] je bio vrstan vojnik i vojvoda, sultanov savjetnik, upravnik i mecena. Vjerom musliman, oženio je [[Esmehan Sultan]] (1545–1585), kćer sultana [[Selim II|Selima II.]] i sultanije [[Sultanija Nurbanu|Nurbanu]]. Imali su dvoje djece: Sultanzade Ibrahim Han i Safiye Hanim-Sultan.}}. Kraj sjajnog doba Sultana Sulejmana.
* [[1580]]. [[Kodža Sinan-paša|Sinan-paša]] imenovan za velikog vezira.
* [[1581]]. [[Felipe II od Španije|Filip II od Španjolske]] priznaje regentstvo [[Tunis]]a, [[Alžir]]a, [[Kirenaika|Kirenaike]] i [[Tripolitanija|Tripolitanije]] kao tursko vlasništvo, «barbarske oblasti» za kršćane.
* [[1583]]. Smrt [[Sultanija Nurbanu|sultanije Nurbanu]], jedna od najpoštovanijih žena svog vremena.
* [[1585]]. Turci osvajaju [[Kars]] i [[Tabriz]].
** Počinje monetarna nestabilnost Osmanskog carstva, glavni uzroci su fiskalne, ekonomske i političke poteškoće dok se istovremeno svijetska tržišta proširavaju i ubrzavaju (usp. Europski [[kolonijalizam]]). To monetarno slabljenje traje do 1690. [[Akča]] postepeno nestaje s tržišta dok sve više ini novac kruži po Osmanskom carstvu&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt;.
* [[1588]]. Osmanlije zauzimaju Karadağ ([[Arasbaran]], na granici sa [[Iran]]om).
* [[1589]]. Ustanak [[Janjičari|janičara]] u Carigradu (3. aprila) ({{Jez-tur|Beylerbeyi Vakası}}).
* [[1590]]. Kraj [[Osmansko–safavidski rat (1578–1590)|Osmansko–perzijskog rata]]. Turska pobjeda. [[Istanbulski ugovor (1590)|Istanbulski ugovor]]. Turci osvajaju veći dio [[Kavkaz]]a i neke djelove sjeverozapadne [[Perzija|Perzije]] ([[Gruzija]], [[Azerbejdžan]], [[Luristan|Luristān]], [[Dagestan]], [[Kurdistan]], [[Huzestan|Khūzestān]], [[Kirkuk|Šahrizor]]...)
[[Datoteka:Mosque of Sultan Achmet.jpg|thumb|right|230px|[[Džamija sultana Ahmeta]]]]
* [[1593]]. Pobuna [[Spahija]] i [[Segban]]a u Istanbulu (27. januara). [[Pobuna Dželalija]] ({{Jez-tur|Celalî ayaklanmaları}}).
**[[1593]] – [[1606]]: [[Dugi rat]] između [[Habsburg]]a i Osmanlija; 
**[[Kodža Sinan-paša|Sinan-paša]] opet imenovan za velikog vezira;
**[[Bitka kod Siska]] (22. juna 1593): austrijska pobjeda protiv Turaka.
* [[1595]]. Prirodna smrt [[Murat III|Murata III.]] na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]]. Ustoličenje 29–godišnjeg [[Mehmed III|Mehmeda III.]], sin [[Sultanija Safija|Safije]] i Murata III. 
* [[1603]]. [[Spahija|Spahijska]] buna. Smrt [[Mehmed III|Mehmeda III]] (22. decembra); [[Ahmed I]] stupa na presto (23. decembra).
* [[1604]]. [[Sultanija Safija]] (baka sultana Ahmeda) je otjerana sa dvora.
* [[1605]] – [[1651]]: godine [[Sultanija Kosem|sultanije Kosem]], podrijetlom [[Grci|Grkinja]], jako moćna žena na [[Topkapi Saray|Osmanskom dvoru]]. Bila je žena [[Ahmed I|Ahmeda I.]] Rodila je mnogo djece, među kojim i dva sultana: [[Murat IV]] i [[Ibrahim I|Ibrahim ''Ludi'']].
* [[1606]]. [[Žitvanski mir]]. Pravo katolika da grade crkve u Osmanskom carstvu. Tursko teritorijalno proširenje u [[Panonija|Panoniji]]. Ukidanje godišnjeg danka koje su Habsburzi plaćali Osmanlijama. [[Krimski Kanat]] postaje turski vazal.
* [[1609]]. Izgrađivanje [[Džamija sultana Ahmeta|Džamije sultana Ahmeta]] (1609–1616)
* [[1617]]. Smrt [[Ahmed I|Ahmeda I]] (bolest)
* [[1617]]-[[1623]]. Kriza Sultanata. Unutrašnji nemiri: vladavina sultana [[Mustafa I|Mustafe]], psihološki nestabilna osoba.
** [[Mustafa I]] (sin [[Halime Sultan|Halime]] i Ahmeda I.) je prvi sultan koji faktički ne izlazi iz [[Topkapi Saraj|carskog dvorca]] te većinu vremena provodi u [[kafes]]u.
*[[Moldavski rat magnata]]. Osmansko carstvo podržava [[Kneževina Moldavija|Kneževinu Moldaviju]] protiv [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanska Unije]].
*[[1618]]. Sultan Mustafa je odložen, na presto stupa njegov unuk mladi [[Osman II]], sin [[Mahfiruz Sultan|Mahfiruze]] i Ahmeda I.
* [[1622]]. Ubojstvo 18–godišnjeg sultana [[Osman II|Osmana II.]] (pobuna Janjičara). Povratak na vlast [[Mustafa I|Mustafe]]. Međutim Mustafa je manje važna pojava na dvorcu. Stvarnu moć drže veliki vezir [[Kara Davut-paša]] i [[Sultanija Halime]].
**[[Pobuna Abaza Mehmed–paše]].
* [[1623]]. Na vlast [[Murat IV|sultan Murat IV]] (rexit 1623–1640), sin [[Sultanija Kosem|Sultanije Kosem]] i Ahmeda I.
**[[Osmansko–safavidski rat (1623–1639)|Osmansko–safavidski rat]] (1623–1639) na istoku.
**[[Pobuna Abaza Mehmed–paše|Druga pobuna Abaza Mehmed–paše]].
* [[1630]] – [[1672]]: Putovanja [[Evliya Çelebi|Evlije Čelebije]] ([[Hrvatska]], [[Hercegovina]], [[Kosovo]], [[Albanija]], [[Atena]], [[Holandija (regija)|Holandija]], [[Beč]], [[Krit]], [[Baku]], [[Krimski Kanat]], [[Sirija]], [[Palestina]], [[Čerkezija]]).
* [[1638]]. [[Murat IV]] ponovo osvaja [[Bagdad]] (novembar/decembar)
* [[1640]] – [[1648]]. Vladavina [[Ibrahim I|sultana Ibrahima]], psihopatološki slučaj. Najdublja turska politička kriza u 17. stoljeću. Najmoćnija osoba na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]] je zapravo Ibrahimova majka, [[Sultanija Kosem|sultanija Kösem]].
** Sultan [[Ibrahim I|Ibrahim]] faktički ne izlazi iz [[Topkapi Saraj|Topkapija]] i većinu vremena provodi u [[harem]]u. Priča se o 280 konkubina&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|last=Dash|first=Mike|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-ottoman-empires-life-or-death-race-164064882/|title=The Ottoman Empire’s Life-or-Death Race|date=22. 03. 2012|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Rank|2020}}&lt;/ref&gt;. Sultan je od njih dobio mnogo djece.
* [[1645]]-[[1669]]. [[Kandijski rat]] protiv [[Mletačka Republika|Venecije]]: Osmanlije osvajaju otok [[Krit]], Venecija učvršćuje položaj u [[Dalmacija|Dalmaciji]].
* [[1648]]. Velika narodna pobuna protiv vlasti, u [[Istanbul]]u i u Osmanskom carstvu pod vodstvom [[Janjičari|Janjičara]] i [[Ulema]]. Veliki vezir [[Hezarpare Ahmed–paša]] je pogubljen (8. augusta, zadavljen i rastrgan u parčad od naroda) a potom i sultan [[Ibrahim I|Ibrahim]] (18. augusta, zadavljen).
* [[1648]]. Na presto stupa [[Mehmed IV|Mehmed IV ''Lovac'']], sin Ibrahima I.
* [[1651]]. Prva pobuna [[Abaza Hasan–paša|Abaze Hasan–paše]].
* [[1656]]. Veliki vezir postaje [[Mehmed-paša Ćuprilić]] (vezirat 1656–1661). Preokrenuo Kandijski rat. Privremeni oporavak i stabilizacija carstva.
**[[1656]]-[[1683]]. Doba [[Ćuprilići|Ćuprilića]].
* [[1657]]-[[1658]]. Druga pobuna [[Abaza Hasan–paša|Abaze Hasan–paše]] (†1659)
* [[1660]]. [[Kneževina Transilvanija]] privremeno pada pod izravnu Osmansku vlast. Osmansko carstvo u centru Europe.
* [[1661]]. [[Kuga]]
* [[Veliki turski rat]] (1662–1699)
** [[Habsburško-turski rat (1663–1664)|Habsburško-turski rat]] ([[Nikola VII. Zrinski]])
* [[1668]]. Turci ponovo osvajaju [[Basra|Basru]].
[[Datoteka:Turkish siege of Vienna - 1683.png|thumb|right|280px|[[Opsada Beča 1683.|Opsada Beča]]]]
* [[1682]]. Pohod Mehmeda na Beograd.
* [[1683]]. [[Opsada Beča (1683)|Druga opsada Beča]]. Nakon dva mjeseca, vojne snage [[Sveta liga|Svete lige]] pod vodstvom [[Jan III. Sobjeski|Jana Sobjeskog]] odbija napad Turske armije (po procjeni: 200.000 ljudi&lt;ref&gt;{{de}} {{cite web|year=|title= Wien Geschichte Wiki: Zweite Türkenbelagerung (1683)|url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Zweite_T%C3%BCrkenbelagerung_(1683)|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;) na [[Kahlenberg]]u. Bit će to zapravo zadnji turski napad na centralnu Europu.
** Veliki vezir [[Kara Mustafa-paša]] biva pogubljen u [[Beograd]]u po izravnom naredbom sultana Mehmeda IV ([[25.12.|25. 12.]] [[1683]]).
* 1683 – 1687: godine vladavine [[Gülnuş Sultan|sultanije Gülnuš]], podrijetlo [[Grci|Grkinja]] sa venecijanskog [[Krit]]a, vrlo moćna žena na dvoru i mecena. Bila je žena [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] i rodila je šestoro djece od kojih su dva postala sultani ([[Mustafa II]] i [[Ahmed III]]).
** [[Osmansko carstvo]] dostiže vrhunac svoga teritorijalnog proširenja ([[Mehmed IV]], 1683).
*[[1685]]. [[Mletačka Republika|Mlječani]] otimaju Osmanlijama [[Kalamata|Kalamatu]] na [[Peloponez]]u;
* [[1686]]. [[Opsada Budima (1686)|Opsada Budima]]. Vojvoda [[Karlo V, vojvoda od Lorene|Karlo od Lorene]] osvoja [[Obuda|Óbudu]], [[Budim]] i [[Pešta|Peštu]] za kuću [[Habsburg]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.budapest.com/city_guide/general_information/history.en.html|title=budapest.com – Budapest History|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=26. 07. 2022|quote=|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516193834/https://www.budapest.com/city_guide/general_information/history.en.html}}&lt;/ref&gt;.
* [[1687]]. [[Jegen Osman-paša]] i [[Janjičari]] skidaju sa vlasti sultana [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] (8. novembra). Na presto stupa njegov polubrat [[Sulejman II]].
** [[Eugen Savojski]], austrijski vojvoda francusko–talijanskog podrijetla, vodi teške pobjede nad Turcima u [[Veliki turski rat|Austrijsko–turskom ratu]]: [[Bitka kod Mohača 1687.|Bitka kod Mohača]].
** [[Krimske bitke|Prva ofenziva na Krim]] (2. maja). [[Rusko Carstvo|Ruski]] napad na [[Krimski Tatari|Krimski Kanat]] (osmanski vazal). Pobjeda Krimskih tatara. Krimski kanat ostaje nezavisan. Osmansko širenje u Europi se zaustavlja. Kraj saveza između Krimskog kanata, Francuske i [[Imre Thököly|Imrea Thökölyja]].
* [[1689]]. Napad [[Sulejman II|Sulejmana]] na austrijsku granicu.
** [[Bitka kod Niša (1689)|Bitka kod Niša]] (24. septembra), austrijska pobjeda ([[Ludvig Vilhelm Badenski|Ludwig Wilhelm von Baden]]).
* [[1691]]. Smrt [[Sulejman II|Sulejmana]]. Dolazak na presto njegovog polubrata [[Ahmed II|Ahmeta II.]] (sin [[Ibrahim I|Ibrahima I.]])
** [[Bitka kod Slankamena]] (19. augusta), austrijska pobjeda ([[Ludvig Vilhelm Badenski|Ludwig Wilhelm von Baden]])&lt;ref&gt;{{de}} {{cite web |url=http://www.badische-heimat.de/neu/projekte/texte/salankamen.pdf |title=Der Türkenlouis und die Schlacht von Salankamen,  19. August 1691 |last= |first= |date= |website=https://badische-heimat.de/ |publisher=Badische Heimat |accessdate=27. 07. 2022 |quote= |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328114744/http://www.badische-heimat.de/neu/projekte/texte/salankamen.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[1695]]. Smrt [[Ahmed II|Ahmeda II.]], stupa na presto [[Mustafa II]], sin [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] i [[Gülnuş Sultan|Gülnuş]].
* [[1697]]. [[Bitka kod Sente]] ([[Eugen Savojski|princ Eugen]]) i Pohod na Sarajevo (isto princ Eugen).
* [[1699]]. [[Karlovački mir|Mir u Karlovcima]] sa Austrijom (26. januara).
* [[1703]]. [[Jedrenska pobuna]] ([[Janjičari]]) zbog [[Karlovački mir|Karlovačkog mira]]. Vojska maršira na [[Istanbul]]. Ubojstvo [[Šejh-ul-islam|šejhulislama]] [[Feyzullah Efendi|Feyzullaha Efendije]] i svrgavanje sa trona sultana [[Mustafa II|Mustafe II.]]
**[[Mustafa II]] se odriče prestola u korist brata [[Ahmed III|Ahmeda III.]] (isto sin sultanije [[Gülnuş Sultan|Gülnuş]]).
* [[1709]]. [[Egzil]] švedskog kralja [[Karl XII od Švedske|Karla XII]] na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]], sultan ga prima na dvor. 
* [[1710]]. [[Rusko-turski rat (1710–1711)|Kampanja rijeke Pruth]], osmanski pohod na [[Moldavija (regija)|Moldaviju]] ([[Baltadži Mehmed Paša]])
* [[1711]]. [[Mirovni ugovor iz Pruta|Mir iz Pruta]] (21. jula). Osmanska pobjeda.
* [[1713]]. Sultan [[Ahmed III|Ahmed]] proteruje švedskog kralja [[Karl XII od Švedske|Karla XII]] sa dvora i potpisuje ugovor o miru sa Rusijom. [[Mir iz Jedrena (1713)|Mir iz Jedrena]] (23. juna): uspostavlja mir sa [[Rusko Carstvo|Rusijom]] koji će trajati 25 godina.
* [[1714]]. [[Mletačko-osmanski rat (1714–1718)|Drugi Morejski rat]] (1714–1718). Osmanska pobjeda nad [[Mletačka Republika|Venecijom]].
* [[1716]]. [[Austrijsko-turski rat (1716–1718)|Austrijsko-turski rat]] (1716–1718)
** [[Bitka kod Petrovaradina]] ([[Eugen Savojski]], 5. august). Teški poraz Osmanlija, vezir [[Silahdar Damat Ali-paša|Ali-paša]] je ubijen u bitci.
* [[1717]]. [[Opsada Beograda (1717)|Opsada Beograda]] ([[Eugen Savojski]]), Halil-paša bezuspješno predvodi vojsku na Beograd.
* [[1718]]. [[Požarevački mir|Mir u Požarevcu]]. Turska se odriče [[Temišvar]]a, [[Smederevo|Smedereva]] i [[Beograd]]a. 
** Počinje ''[[Doba lala]]'' (1718-1730), razdoblje mira i stabilnosti.
** Potpisan trgovački ugovor između Austrije i Turske: slobodan uvoz austrijske robe osim oružja i municije, Austrija dobija pravo na konzule u većim trgovačkim mjestima. I turski trgovci, pretežno [[Grci]] i [[Cincari]], dobijaju povlastice u habsburškim zemljama. 
[[Datoteka:Sultan ahmed III.jpeg|thumb|right|130px|[[Ahmed III.]]]]
* Sultanat [[Ahmed III|Ahmeda III.]] (1703–1730) i vezirat [[Nevšehirli Damat Ibrahim-paša|Nevšehirlije Ibrahim-paše]] (1718–1730).
* [[1720]]. [[Seyyid Vehbi]] i [[Abdülcelil Levni]] sastavljaju knjigu ''[[Surname-i Vehbi]]'';
** Prvi sastav [[mehter]] muzike dolazi na Zapad, po nalogu sultana Ahmeda III. u počast Poljske.
* [[1721]]. Putovanje veleposlanika [[Yirmisekiz Mehmed Çelebi|Mehmeda Čelebije]] u [[Kraljevina Francuska|Kraljevinu Francusku]]. Njegov izvještaj sultanu će bit značajan za prve reforme carstva.
* [[1723]]. Počinje [[Osmansko–hotački rat (1726–1727)|rat s Iranom]], Osmanlije zauzimaju [[Gruzija|Gruziju]] i [[Gandža (grad)|Gandžu]].
* [[1724]]. [[Carigradski ugovor (1724.)|Carigradski ugovor]]: podjela zemalja [[Safavidska Monarhija|Safavidske Perzije]]. Geopolitičko nadmetanje između Rusije i Turske.
* [[1726]]. Otvorena prva [[Štamparstvo|štamparija]] u [[Istanbul]]u ([[Ibrahim Muteferika]]).
* [[1727]]. Hamadanski sporazum s [[Hotakijska Monarhija|Hotakidima]]: Osmansko Carstvo pripaja zapadni Iran.
* [[1729]]. Ulazi u tok nova kovanica pod nazivom «Zer-i mahbub».
* [[1730]]. Pobuna [[Janjičari|janičara]] pod [[Patrona Halil|Patronom Halilom]]. Pobuna svrgava sultana [[Ahmed III|Ahmeda III.]] Stupanje na presto [[Mahmud I|Mahmuda I]], sin [[Mustafa II|Mustafe II.]] (septembar).
** Početak [[Osmansko-persijski rat (1730-1735)|Osmansko-perzijskog rata]] napadom [[Nadir Šah]]a, povlačenje osmanske vojske koja je poražena u bitci kod [[Malajer]]a (zapadni Iran).
*[[1739]]. [[Bitka kod Grocke|Pobeda Turaka kod Grocke]] (22. jula).
**Kraj [[Rusko-turski rat (1735–1739)|Rusko-turskog rata]]. Austrija vraća Turcima [[Kraljevina Srbija (1718–1739)|Kraljevinu Srbiju]], [[Oltenija|Malu Vlašku]], [[Posavina|sjevernu Bosnu]] i južni [[Banat]]. Osmanlije gube [[Azov]]. [[Niški sporazum (1739)|Niški sporazum]] i [[Beogradski mir]].
*[[1744]]. [[Emir]] [[Muhamed ibn Saud]] i [[imam]] [[Muhamed ibn Abdul Vahab]] stvaraju [[Emirat Dirija]] na [[Arabija|Arapskom poluotoku]].
*[[1754]]. Smrt sultana [[Mahmud I|Mahmuda]] (bolest), bio je mecena i mudar vladar. Sultan nije imao djece. Stupa na vlast [[Osman III]], njegov brat.
*[[1755]]. Sagrađena [[Nuruosmanije džamija]] u [[Istanbul]]u.
*[[1757]]. Smrt sultana [[Osman III|Osmana III.]] Kao i njegov brat i Osman III je ostao bez djece.
**Stupa na vlast [[Mustafa III]], sin [[Ahmed III|Ahmeda III.]] i vrlo solidan vladar{{efn|[[Mustafa III]] je sultan koji jako brine za pravdom, poduzima niz koraka kako bi povećao prosperitet [[Istanbul]]a, stabilizira novac, izgrađuje velike žitnice, održava akvadukte i uspostavlja strogu fiskalnu politiku.}}.
*[[1768]]-[[1774]]. [[Rusko-turski rat (1768—1774)|Rusko-turski rat]]. Rusija dobija [[Kerč]], [[Yeni-Kale]], [[Kabardsko-Balkarska|Kabardiju]]. Osmanlije gube [[Krimski Kanat]].
*[[1770]]. Pobeda u pomorskoj bici kod [[Çeşme|Češme]] ispred [[Hios]]a (5–7 juli 1770). Ruska pobjeda nad Turcima.
*[[1774]]. Ponižavajući [[Kučukkainardžijski mir|Mir u Kučuk-Kainardži]] (10-21. juli). Turska priznaje pravo Rusiji da drži u [[Istanbul]]u svog predstavnika i da će štititi hrišćansku veru i crkve. Rusija dobija slobodan izlaz na [[Crno more]], jer dobija tvrđave na obali [[Azovsko more|Azovskog mora]], područje između rijeka [[Dnjepar (rijeka)|Dnjepar]] i [[Južni Bug|Bug]], te plovidbene i trgovačke povlastice u Osmanskom Carstvu&lt;ref name=&quot;britannicaabdulhamid1&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Abdulhamid-I|title=Britannica: Abdülhamid I. Ottoman sultan|last=|first=|date= |website= |publisher= |accessdate=26. 07. 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;.
**Smrt [[Mustafa III|Mustafe III.]] (srčani udar, 21. januara). Dolazak na vlast njegovog brata [[Abdul Hamid I|Abdulhamida]].
*[[1775]]. Osmansko carstvo predaje [[Bukovina|Bukovinu]] [[Habsburg|Habsburzima]].
*[[1783]]. [[Rusko Carstvo|Rusija]] pripaja Krim ([[Krimski Kanat]], osmanski) i planirala podijeliti Osmansko carstvo.
*[[1787]]. Novi [[Rusko-turski rat (1787–1792)|rat Rusije i Turske]]. Ruska pobjeda. [[Rusko carstvo]] pripaja sebi [[Edisan|Jedisan]] ([[Odesa]], [[Nikolajev]]).
*[[1788]]-[[1791]]. [[Austrijsko-turski rat (1787–1791)|Tursko-Austrijski rat]]. Austrijska pobjeda.
*[[1789]]. Austrijanci su [[Opsada Beograda (1789)|osvojili Beograd]] ([[Ernst Gideon von Laudon|Ernst von Laudon]]): [[Kočina krajina|Austrijska Srbija]] (1788–1792).
**Smrt 64–godišnjeg sultana [[Abdul Hamid I|Abdulhamida]] (7. aprila), bio je dobronamjeran vladar sa velikim interesom za državne poslove i naklonjen reformama&lt;ref name=&quot;britannicaabdulhamid1&quot;/&gt;.
**Stupanje [[Selim III|Selima III.]] na vlast. Energičan vladar koji nastaje za reformama. Prvi pokušaj reforme usred propasti imperije.
*[[1791]]. [[Svištovski mir|Mir u Svištovu]] (4. avgust). Turska amnestija u Crnoj Gori, Bosni, Srbiji, Vlaškoj i Moldaviji. 
**[[Mirovni ugovor iz Jašija|Mir u Jašiju]]. Rusija vraća Turskoj [[Besarabija|Besarabiju]] i [[Moldavija|Moldaviju]].
**Sultan [[Selim III]] odlučuje uvesti teže promjene u carstvu. Njegova glavna [[reforma]] uvodi novu vojnu postrojbu lojalnu [[sultan]]u, jedinicu [[Nizam-ı Cedid|Novog poretka]] (''Nizâm-ı Cedîd''). Vrlo brzo će najveća prijetnja novom poretku postati [[janjičari]].
*[[1794]]. Turski sultani objavljuje povlastice [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]] i uvodi knežinsku samoupravu.
* [[1798]]. Francuski general [[Napoleon I Bonaparte|Bonaparte]] vodi [[Egipatska kampanja|pohod na Egipat]] (1798–1801). Osmansko carstvo gubi [[Egipat]].
* [[1800]]. [[Selim III|Sultan Selim]] se miri sa [[Janičari]]ma.
* [[1800]]-[[1804]]. Janičarska vladavina u [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]] (''dahije'').
* [[1804]]-[[1813]]. [[Prvi srpski ustanak]]. Srpska pobuna protiv Dahija, pojava vojvode [[Karađorđe|Đorđa Petrovića]]: &lt;u&gt;[[Srpska revolucija (1804–1835)|Srpski ustanak]]&lt;/u&gt;. 
* [[1805]]. U Egiptu nastaje nova samostalna [[dinastija Muhameda Alija]].
* [[1806]]. [[Rusko-turski rat (1806–1812)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda u [[Moldavija|Moldaviji]].
** [[Incident u Jedrenu (1806)|Incident u Jedrenu]]. Sukob između sultanovih jedinica ''[[Nizam-ı Cedid|Novog poretka]]'' i jedne koalicije balkanskih velikana, [[ajan]]a{{efn|''Ajanat'' je bio institucija koja je neformalno ostavila trag u Osmanskom carstvu dugo vremena sve do 18. veka i perioda Tanzimata. To su bili provincijski magnati, bivši upravnici ili ljudi koji su bili donekle ugledni i poštovani. Poslije nekog vremena, ti uglednici su dodati u sistem. Najistaknutiji među njima bili su bivši vladari.}} i [[Janjičari|janičarskih]] garnizona u [[Trakija|Trakiji]] (ljeto): da bi izbjegao novi [[građanski rat]] i nered, sultan napušta nacrt reformi i mijenja vladu.
* [[1807]]. [[Pobuna jamaka]]. Državni udar u Osmanskom carstvu ([[Kabakçı Mustafa]]).
**Sultan [[Selim III]] je svrgnut i zatvoren od strane ustanka [[Janjičari|janjičara]].
[[Datoteka:Battle of Navarino-Auguste Mayer mg 0598.jpg|thumb|right|190px|[[Bitka kod Navarina]]]]
* [[1808]]. [[Tilsitski mir|Mir u Tilzitu]]. Prekid neprijateljstva.
**Drugi državni udar u Osmanskom carstvu ([[Alemdar Mustafa–paša]], 21. juna). Alemdar Mustafa, [[ajan]] [[Ruse|Ruščuka]] i jaki zagovornik reformi, skuplja vojsku od 40.000 ljudi i kreće na Carigrad sa svrhom ponovnog uspostavljanja [[Selim III|Selima III.]], ali je došao prekasno.
**Sultan [[Selim III]], veliki reformator i mecena, je ubijen (28. jula) po naredbi rođaka, budućeg sultana [[Mustafa IV|Mustafe IV.]]
**Treći državni udar [[Alemdar Mustafa–paša|Alemdara Mustafe–paše]] (novembar). Sultan [[Mustafa IV]] je pogubljen u Istanbulu (17. novembra) po naređenju sultana [[Mahmud II|Mahmuda II]].
**Stupanje na presto [[Mahmud II|Mahmud II ''Adlija'']].
* [[1812]]. [[Bukureštanski mir 1812.|Mir u Bukureštu]]. Likvidacija prvog ustanka u Srbiji i turska pobjeda.
* [[1814]]. [[Hadži-Prodanova buna|Srpska pobuna]] pod vodstvom [[Hadži Prodan Gligorijević|Hadži-Prodana]] ([[Požega (Srbija)|Požega]], [[Kragujevac]], [[Jagodina]]). Turci uspijevaju ugušiti pobunu.
* [[1815]]-[[1830]]. [[Drugi srpski ustanak]] pod vodstvom [[Miloš Obrenović|Miloša Obrenovića]]. Srpska pobjeda, Istanbul gubi kontrolu nad [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]].
**U šumi kod [[Радовање (Велика Плана)|Radovanja]] ubojstvo [[Karađorđe|Petrovića]] po naredbi [[Miloš Obrenović|Obrenovića]] ([[25.7.|25. 7.]] [[1817.]]).
[[Datoteka:Sultan Mahmud II.jpg|thumb|right|190px|[[Mahmud II.]] i potreba [[Tanzimat|reformi]]]]
*[[1821]]. Ustanak [[Heterija|Heterije]] u Rumuniji i [[Dunavske kneževine|Dunavskim kneževinama]]. &lt;u&gt;[[Grčki rat za nezavisnost|Grčki ustanak]]&lt;/u&gt;.
**[[1822]]. [[Pokolj na Hiosu]] (oko 25.000 mrtvih)
* [[1826]]. [[Rusko-turski rat (1828–1829)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda u Grčkoj.
**[[Incident u dobar čas]]: sultan [[Mahmud II.]] raspušta vojni odred [[Janjičari|Janjičara]] (15. juna).
* [[1827]]. [[Navarinska bitka|Bitka kod Navarina]]{{efn|[[Pylos|Πύλος]]}} (20. okt. 1827). Pobjeda koalicije (Engleska, Francuska, Rusija) protiv Osmanske mornarice.
* [[1829]]. [[Sporazum u Jedrenama|Mir u Jedrenu]]. Porta priznaje autonomna prava Vlaške, Moldavije i Srbije.
* [[1839]]-[[1841]]. [[Drugi osmansko-egipatski rat|Građanski rat]] između [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]] i [[Muhamed Ali od Egipta|Muhamed-Alije]], valije Egipta. 
**Smrt sultana [[Mahmud II|Mahmuda II.]] ([[Tuberkuloza|sušica]], 1. jula). Stupanje na presto njegovog sina [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]]. Abdulmedžid je uvjereni reformator i nastavlja nacrt oca. Imat će oko četrdeset sinova i kćeri, svi zadnji sultani Osmanskog carstva će biti njegovi sinovi.
**Počinje razdoblje velikih reformi (&lt;u&gt;'''''[[Tanzimat|Tanzimât]]'''''&lt;/u&gt; [[1839]]–[[1876]])
* [[1853]]-[[1856]]. [[Krimski rat|Rusko-turski rat na Krimu]]. Osmanska pobjeda u savezništvu sa Englezima i Francuzima.
* [[1856]]. [[Pariški sporazum (1856)|Pariski mir]]. Samostalnost [[Dunavske kneževine|Dunavskih kneževina]]. [[Rusko carstvo|Rusija]] predaje [[Besarabija|Besarabiju]] [[Kneževina Moldavija|Kneževini Moldaviji]].
* [[1859]]. Nastaju [[Ujedinjene Kneževine Moldavija i Vlaška]], samostalna država koja je formalno vazal Osmanskog carstva.
* [[1861]]. Smrt [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]] ([[Tuberkuloza|sušica]], 25. juna). [[Abdul Aziz|Sultan Abdulaziz]] (polubrat Abdulmedžida) stupa na presto.
* [[1865]]. Liberalni turski pokret [[Mlade Osmanlije|Mladih Osmanlija]], zagovaraju veća građanska prava.
* [[1866]]. [[Kretski ustanak (1866–1869)|Kretski ustanak]] (21. augusta; [[Michail Korakas|Korakas]], [[Gavriil Marinakis|Marinakis]])
* [[1870]]. Ukaz sultana [[Abdul Aziz I|Abdulaziza]] uspostavlja [[Bugarska egzarhija|Bugarsku egzarhiju]]. Prvi bugarski egzarh je [[Antim I]]. Antim je u stvari vođa nacije u [[Bugarski narodni preporod|Bugarskom preporodu]].
* [[1872]]. [[Midhat-paša]] postaje [[Spisak velikih vezira Osmanskog carstva|veliki vezir]] (31. jula), podržava reforme.
* [[1875]]. Pobuna Srba u [[Nevesinje|Nevesinju]], stoga slijedi [[Bosansko-hercegovački ustanak|Ustanak u Bosni i Hercegovini]].
* [[1876]]. [[Aprilski ustanak]] u [[Edirne Eyaleti|Jedrenskom pašaluku]] ([[Hristo Botev|Botev]], [[Georgi Benkovski|Benkovski]], [[Ilarion Dragostinov|Dragostinov]], [[Panajot Volov|Volov]]). Bugarski ustanak ugušen od Osmanske vojske.
**Vlada uvodi prvi [[Ustav Osmanskog Carstva]] (23. aprila), uz podršku pokreta [[Mlade Osmanlije|Mladih Osmanlija]] i po nacrtu bivšeg velikog vezira [[Midhat-paša|Midhat-paše]].
**[[Abdul Aziz|Abdulaziz]] zbačen sa prestola (30 i 31. maj). 
**Ustoličenje [[Murat V|Mehmeda Murata V.]], sin Abdulmedžida. Murat V nastoji za demokratskim reformama u carstvu. Kratki sultanant [[Murat V|Murata V]] (93 dana).
**Bivši sultan [[Abdul Aziz|Abdulaziz]] vrši [[samoubistvo]] na [[Çırağan Sarayı|Çırağan Saraju]] u [[Istanbul]]u (4. juna)&lt;ref&gt;{{cite book|last=Davis|first=Fanny|year=1970|title= The Palace of Topkapi in Istanbul |url=https://archive.org/details/palaceoftopkapii00davi/mode/2up|location= New York|publisher= Scribner|pages=306|ref = Davis}}&lt;/ref&gt;.
** [[Crnogorsko-turski rat]] (18. juna).
** Sultan [[Murat V]] je svrgnut sa prijestola (29/31 augusta) od strane vezira [[Mithat–paša|Mithat–paše]].
** Njemu slijedi despotska vladavina sultana [[Abdul Hamid II|Abdulhamida]] ([[1878]]–[[1908]]).
** Reformator [[Mithat–paša]] je postavljen za velikog vezira (19. decembra, drugi mandat).
** Prvi ustav Osmanskog carstva{{efn|{{Jez-tur|Kânûn-ı Esâsî}}, prvi turski ustav 1876.}} ([[Krikor Odian]]) po europskom modelu (23. decembar).
* [[1877]]-[[1878]]. [[Rusko-turski rat (1877–1878)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda.
** [[Rumunski rat za nezavisnost]] ([[Karol I Rumunski|Karol von Hohenzollern-Sigmaringen]], [[Nikolaj Nikolaevič Romanov (1831–1891)|Nikolaj Nikolaevič]], [[Nikolai Stoletov|Stoletov]]): april 1877 – mart 1878.
* [[1877]]. [[Osman Nuri-paša|Osman-paša]] predaje [[Pleven|Plevnu]] Rusima.
* [[1878]]. Vojska [[Sulejman Husnu–paša|Sulejman-paše]] razbijena kod [[Edirne|Jedrena]] (20. januara). Potpisano [[Primirje u Jedrenu (1878)|primirje u Jedrenu]] (31. januara). [[Sanstefanski mir]] (23. februara). &lt;u&gt;[[Berlinski kongres]]&lt;/u&gt; (jun). Teritorija Otomanskog carstva je okrnjena. Turska gubi [[Batumi|Batum]], [[Kars]], [[Ardahan]]. 
** Pobjeda Crnogoraca u [[Crnogorsko-turski rat|u ratu protiv Osmanskog carstva]] (19. februar, [[Nikola I Petrović Njegoš|Nikola Petrović]]). Turska priznaje samostalnost [[Knjaževina Crna Gora|Crnogorske knjaževine]].
**nastaje [[Kneževina Bugarska]].
**[[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878|Austrijska okupacija Bosne]]. Bosna je turska teritorija ali Austrija drži administraciju.
**Sultan [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] ukida ustav i uspostavlja reakcionarni i policijski režim (17. februar).
* [[1881]]. Osnovana [[Administracija za osmanski javni dug]].
**Nastaje [[Kraljevina Rumunija]] (13. marta)
* [[1884]]. [[Midhat-paša]] je zatvoren u [[Taif]]u gdje su ga zadavili njegovi čuvari (8. maja).
* [[1895]]. [[Hamidijski masakri|Pokolj Jermena]] u Anadoliji ([[Erzurum]], [[Diyarbakir]]): po procijenama između 80.000 i 300.000 osoba.
* [[1897]]. [[Grčko-turski rat (1897)|Grčko-turski rat]]. Osmanska pobjeda, Sjeverna [[Tesalija]] i [[Solun|Tesaloniki]] ostaju turske zemlje.
**[[Kritski ustanak]] (1897–1898). Stvaranje [[Kretska Država|Kretske Države]] i protjeravanje Turaka sa otoka.
* [[1903]]. [[Ilindanski ustanak|Ilindenski ustanak]] makedonskog stanovništva. Turci ugušuju pobunu.
* [[1905]]. [[Perzijska ustavna revolucija]] protiv [[Kadžari (dinastija)|Kadžarske dinastije]]. 
** [[Perzijski ustav 1906.|Perzijski ustav]] (1906). Istovremeno, osmanski napad na [[Perzija|Perziju]] 1906. godine. Abdulmadžid–paša, valija [[Bagdad]]a, vodi napad na perzijske pogranične gradove (Bahīk, Muhābād, Urmia).
** Osmansko carstvo broji nešto više od 20.368.485 stanovnika.
* [[1908]]. Početak [[Mladoturci|Mladoturske revolucije]], liberalni pokret ali radikalniji naspram [[Mlade Osmanlije|Mladim Osmanlijama]]. 
** Ministar vanjskih poslova [[Alois Lexa von Aehrenthal|baron von Aehrenthal]] proglašava aneksiju  [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] (5. oktobra), te [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarsko carstvo]] formalno pripaja Bosnu (7. oktobra).
**Otvara se [[Bosanska kriza]], stvara se tajno društvo [[Mlada Bosna]] (1907-1911).
* [[1909]]. [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] pokušao da izvrši [[Kontrarevolucija|kontrarevolucionarni]] udar bez uspeha. 
**[[Incident od 31. marta]]; sultan [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] je svrgnut (13. april); 
**Stupa na presto sultan [[Mehmed V]]. Vlada kao marioneta [[Veliki vezir|visira]] [[Mehmed Talat-paša|Talat-paše]], [[Ismail Enver]]a, i [[Ahmed Džemal]]a. 
**Vraćanje pređašnjeg Ustava: konstitucionalni režim pod [[Mehmed V|Mehmedom V.]] (''Ustavni sultanat'') koji se ubrzo pretvara u autoritarni režim.
* [[1911]]. [[Italijansko-turski rat]] za Libiju i Egejske otoke. [[Kraljevina Italija]] osvaja [[Kirenaika|Kirenaiku]] i [[Fezan]] ([[Libija]]), [[Dodekanez]] i [[Egejsko more|Egejske otoke]].
* [[1912]]. [[Prvi balkanski rat]] (oktobra). [[Londonska konferencija (1912–1913)|Mirovni ugovor u Londonu]].
* [[1913]]. Novo pokretanje rata (januar). [[Drugi balkanski rat]]. Poraz i potvrda odredaba [[Londonski mir (1913)|Londonskog primirja]]. Osmansko carstvo konačno gubi [[Rumelija|Rumeliju]]. Turska odlazi sa Balkana.
** nastaje [[Kneževina Albanija]] (29. jula).
* [[1914]] – [[1918]]. [[Prvi svetski rat]].
**[[Sarajevski atentat]] (jun 1914.), [[Julski ultimatum]]; Austrijski pohod na Srbiju (početak augusta 1914.)
**Turska izjavljuje svoju neutralnost u ratu (13. avgusta). 
**Turska vlada naređuje da se zatvore moreuze i naređuje da se miniraju obale. 
**Turska ulazi u rat na strani [[Centralne sile|Centralnih sila]] (29. oktobra). 
**Turska 3. Armija je razbijena u [[Bitka kod Sarikamiša|bitci kod Sarikamiša]] (decembar 1914 – januar 1915.) od strane Rusa ([[Kavkaska kampanja]]). 
* [[1915]]. [[Galipoljska operacija|Bitka na Dardanelima]] (1915–1916): katastrofalan poraz [[Antanta|Antante]] od strane Turaka.
**Na [[Solunski front|Solunskom frontu]] bori se i 20. Turski korpus ([[Abdul Kerim-paša]]).
**[[Armenski genocid]] ([[Mehmed Talat-paša|Talat-paša]]): početak 1915. – januar 1917. Po procijenama ubijeno između 600.000 i 1.500.000 Armenaca.
**[[Genocid nad Asircima]] (februar 1915 – 1920): po procijenama ubijeno između 275.000 i 500.000 [[Asirci|Kaldejskih Asiraca]].
* [[1916]]. [[Sporazum Sykes-Picot|Sajks-Pikotov sporazum]] (16. maja) [[Antanta|Antante]] o podeli Turskih teritorija.
* [[1918]]. Kraj rata.
**[[Mir u Brest-Litovsku]] (3. marta). Pobjeda [[Centralne sile|Centralnih sila]] nad [[Rusko Carstvo|Ruskom carstvom]] (Vidi: [[Boljševici]] i [[Ruska revolucija]]). Rusija izlazi iz rata. Samostalnost država u istočnoj Europi.
**Stvaranje [[Republika Armenija (1918–1920)|Republike Armenije]] (28. maja).
**[[Batumski ugovor]] (4. jun) između Osmanskog carstva i kavkaških država.
**Smrt sultana [[Mehmed V|Mehmeda V.]] u [[Palata Jildiz|Jildiz Palači]] (3. jula; imao je 73 godina, cijeli život je proveo u palači Yıldız). Sultan postaje [[Mehmed VI|Mehmed VI ''Vahidedin'']] (4. jula)
**[[Bitka kod Bakua]] (august – septembar 1918): Osmansko-Azerbejdžanska pobjeda Komunističkog [[Baku]]a podržanog od [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Ruskih Sovijeta]].
**[[Solunsko primirje]] (29. septembra). [[Kraljevina Bugarska]] se predaje.
**&lt;u&gt;[[Primirje iz Mudrosa]]&lt;/u&gt; (30. oktobra). Turska na ostrvu [[Limnos]] potpisuje kapitulaciju i predaje svoje snage Englezima.
**[[Primirje kod Ville Giusti]] (3. novembra). [[Austro-Ugarska]] se predaje.
**[[Primirje s Njemačkom 1918.|Primirje kod Compiègnea]] (11. novembra). Njemačka se predaje. Kraj Prvoj svijetskog rata.
[[Datoteka:AbdulmecidII.jpg|thumb|right|130px|Zadnji osmanski vladar, [[Abdul Medžid II|Abdulmedžid II.]]]]
* [[1918]]–[[1919]]. [[Pariška mirovna konferencija (1919)|Versajska mirovna konferencija]] (18. decembar-16. januar 1919)
* [[1920]]. &lt;u&gt;[[Sporazum u Sèvresu|Sporazum u Sevresu]]&lt;/u&gt;. Razoružavanje celokupne Turske vojske. Rasap Osmanskog carstva. Odstup od teritorija carstva u korist Grčke, Italije, Britanije i Francuske. Pobuna generala [[Kemal Atatürk|Kemala Mustafe Ataturka]].
** Stvaranje [[Velika narodna skupština Turske|Velike narodne skupštine Turske]]{{efn|[[Velika narodna skupština Turske]], {{Jez-tur|Türkiye Büyük Millet Meclisi}}.}} (23. april).
* [[1921]]. Turska proglašava nezavisnost i prisajedinjenje Bosfora i Dardanela{{efn|Vidi kasnije: [[Konvencija iz Montreauxa 1936.|Konvencija iz Montreauxa]] (1936)}}. 
** [[Grčko-turski rat (1919–1922)|Rat sa Grcima]]. Poraz Grka kod Inone{{efn|''İnönü Muharebesi''.}} (januar/april 1921.). Povlačenje Grka.
* [[1922]]. Kraj Osmanskog carstva ('''[[1.11.|1. novembar]] [[1922]]''') i početak Republike, koja traje do danas. Velika narodna skupština Turske ukida sultanat. Zajednička vlada [[Abdul Medžid II|Abdulmedžida]] i [[Kemal Atatürk|Kemala Ataturka]]. Abdulmedžid nosi samo titulu [[halifa|halife]] (19. novembra). Bivši sultan [[Mehmed VI]] odlazi u [[egzil]] na [[Malta|Maltu]] i potom u [[Kraljevina Italija|Italiju]] ([[Ligurija]]).
* [[1923]]. Kemal Mustafa Ataturk proglašava Republiku (mart).
* [[1924]]. Ukidanje Osmanskog kalifata (3. marta). Zadnji je [[Abdul Medžid II|Abdulmedžid II]]. Istog dana Osmanska porodica odlazi u [[egzil]] u [[Švicarska|Švicarsku]], pa u [[Francuska|Francusku]].

== Povezano ==
* [[Osmansko Carstvo]]
** [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]]
* [[Istorija Osmanskog carstva]]
* [[Osmanska dinastija]]: 
** [[Spisak sultana Osmanskog carstva|Sultani]], 
** [[Lista sultanija Osmanskog carstva|Sultanije]], 
** [[Spisak velikih vezira Osmanskog carstva|Veliki veziri]].

== Napomene ==
{{notelist|2|}}

== Reference ==
{{reflist|2|}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{cite book|last1=Ágoston|first1=Gábor|last2=Masters|first2=Bruce|year=2009|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|url=https://books.google.fr/books?id=QjzYdCxumFcC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=New York|publisher=Facts On File|pages=650|ref = Encyclopedia}}
* {{cite book|last=Ágoston|first=Gábor|year=2005|title=Guns for the Sultan: Military Power and the Weapons Industry in the Ottoman Empire|url=https://www.google.fr/books/edition/Guns_for_the_Sultan/dNqzjfWABSAC?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=Guns+for+the+Sultan:+Military+Power+and+the+Weapons+Industry+in+the+Ottoman+Empire&amp;printsec=frontcover|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=277|ref = Agoston}}
* {{cite book|last=Babinger|first=Franz|year=1978|title=Mehmed the Conqueror and His Time|url=https://www.google.fr/books/edition/Mehmed_the_Conqueror_and_His_Time/CeVwEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=venetian+colony+in+istanbul&amp;pg=PA256&amp;printsec=frontcover|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|pages=549|ref=Babinger}}
* {{cite book|last=Bozarslan|first=Hamit|year=2013|title= Histoire de la Turquie. De l'Empire à nos jours|url=https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_Turquie/7zwqEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=hamit+bozarslan&amp;printsec=frontcover|location= Paris|publisher= Éditions Tallandier|pages=589|ref = Bozarslan}}
* {{cite book|last1=Erickson|first1=‎Edward J.|last2=Uyar|first2=Mesut|year=2009|title= A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk|url=https://www.google.fr/books/edition/A_Military_History_of_the_Ottomans/JgfNBKHG7S8C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=A+Military+History+of+the+Ottomans:+From+Osman+to+Ataturk&amp;printsec=frontcover|location= Santa Barbara (CA, USA), Denver (CO, USA), Oxford (UK)|publisher= ABC–CLIO
|pages=379|ref = Erickson}}
* {{cite book|last1=Murphey|first1=Rhoads|year=1999|title= Ottoman Warfare, 1500-1700|url=https://books.google.com/books?id=dGs0soIEJEUC|location= New Brunswick (NJ, USA) / UK|publisher= Rutgers University Press / Routledge|pages=278|ref = Murphey}}
* {{cite book|last=Rank|first=Scott|year=2020|title= History's 9 Most Insane Rulers|url=https://www.google.fr/books/edition/History_s_9_Most_Insane_Rulers/hxDADwAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=History%27s+9+Most+Insane+Rulers&amp;printsec=frontcover|location= Washington D.C.|publisher= Regnery History|pages=320|ref =Rank}}
* {{cite book|last1=Shaw|first1=Stanford|last2=Kural Shaw|first2=Ezel|year=2010|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://books.google.fr/books?id=E9-YfgVZDBkC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=|ref = Shaw}}
* {{cite book|last=Zorzi|first=Alvise|year=2000|title= La repubblica del Leone. Storia di Venezia|location= Milano|publisher= Bompiani|pages=762|ref = Zorzi}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* {{en}}{{cite web|url=https://www.britannica.com/summary/Ottoman-Empire-Timeline|title=Britannica: Ottoman Empire Timeline|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}

[[Kategorija:Osmansko Carstvo|#]]</text>
      <sha1>cwezuufbis23k9xdhw9ieg6gtzlydnh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716946</id>
      <parentid>42716945</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>/* Povezano */</comment>
      <origin>42716946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82397" sha1="2df4n4yiq5vhqtmr1c01arah564xcgv" xml:space="preserve">{{TOC right}}
{{Glavni članak|Osmansko Carstvo|Historija Osmanskog Carstva}}

Ovo je '''Hronologija Osmanskog Carstva''' odnosno lista glavnih događaja u istoriji [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. &lt;br/&gt;
Ono se po običaju stvara [[1299]]. s [[Osman I|Osman–begom]] i postepenim osvajanjem [[Bizantsko Carstvo|Bizantskog Carstva]] a nestaje [[1922]]. kada [[Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] stvara [[Turska|Republiku Tursku]].&lt;br/&gt;
Ovaj članak je dopuna glavnih članaka [[Osmansko Carstvo]] i [[Historija Osmanskog Carstva]]. Za jasniji pogled na stvaranju Osmanove dinastije i carstva valja također proširiti pogled na članke: [[Bizantsko Carstvo]], [[Turkijski narodi]], [[Oguzi]], [[Seldžuci]], [[Rumski Sultanat]], [[Križarski ratovi]], [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučki Sultanat]].

==Turkijsko doba (1071–1299)==
*[[1071]]. [[Bitka kod Mancikerta]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=Skylitzes|first=John|year=2010|title=A Synopsis of Byzantine History, 811–1057|url=https://www.google.fr/books/edition/John_Skylitzes_A_Synopsis_of_Byzantine_H/vGE8Xq832A0C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=John+Skylitz%C3%A8s+Manzikert&amp;pg=PA432&amp;printsec=frontcover|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|pages=526|ref =}} (vidi: [[Jovan Skilica|Ioannes Scylitzes]], Σύνοψις ἱστοριῶν (kraj [[11. vijek]]a)&lt;/ref&gt; (26. augusta): [[Seldžučka Monarhija|Seldžuci]] pod vodstvom [[Alp-Arslan]]a iznenada pobijaju [[Bizantsko Carstvo|vizantisku vojsku]]{{efn|Turci su bili vrlo sposobni [[Konjica|konjušari]], služili su se [[Sulica|džilitom]] a nadasve su bili opasni [[Luk (oružje)|strijelci]]. S time su u ta doba napredovali u brzini i u taktiktici na bojišnici protiv armija koje su se još uvijek temeljile na [[Pješadija|pješadiju]] (po uzoru [[Rimska vojska|rimske vojske]] na primjer). Na početku (za vrijeme [[Seldžuci|Seldžuka]]) su turski napadi često upotrebljavali tekniku ''[[Gazi|ghāze]]'' (ista riječ znači i «sveti rat» kao [[Džihad]]), to jeste strategiju kratkog napada sa lakom konjicom da bi uništili strateške točke kod neprijatelja (zgrade ili skladišta, vojnu opremu, konje, prehranu, izviđače...), potom su se povlačili da bi nešto kasnije i iznenada opet napali na isti način, sve do konačnog direktnog sukoba i prodora. Kasnije će funkciju ghāze preuzeti jedinica [[Akindžije|akindžija]]. Stoga u [[Hronologija Osmanskog carstva#Zlatno doba (1453–1566)|zlatnom dobu carstva]] će se osmanska vojna strategija preoblikovati. Taktika ghāze će ostati, ali će veliki napadi imati češće oblik opsade i pohoda u kojim se kreće jedan naoružani grad. Na pohodu je išao i sultan, koji je bio prvi vojvoda odmah ispred [[Veliki vezir|velikog vezira]]. Taj običaj će trajati do 16. stoljeća ([[Mehmet II]], [[Selim I|Selim]], [[Sulejman I|Sulejman]]) pa i nešto kasnije ([[Murat IV]]) mada od 17. stoljeća sultani sve češće stanuju na [[Topkapi Saraj|dvoru]] i bave se dvorskim i stambolskim doživljajima.}}. Turci (Seldžuci) ulaze u [[Anadolija|Anadoliju]]. Grčki [[Konya|Ikonion]] je novi glavni grad seldžučke Anadolije.
*[[1092]]. Seldžučko carstvo pod [[Malik-šah I|Malik-šah]]om dostiže vrhunac svog teritorijalnog proširenja.
*[[1095]] – [[1111]]. U seldžučkoj Perziji ([[Tus (Iran)|Tus]]) književnik [[Al-Gazali|al-Ghazāli]] razvija pravac [[Sufizam|sufizma]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=|first=|year=2020|title=Routledge Handbook on Sufism|url=https://www.google.fr/books/edition/Routledge_Handbook_on_Sufism/Qi7yDwAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=0|location=Abingdon |publisher= Routledge |pages=564|ref =}}&lt;/ref&gt; (''tasavuf''), što će kasnije bit prvobitna crta turskog [[Sunizam|sunizma]]. Kojijeni sufijske misli su u [[Irak]]u [[9. vijek]]a&lt;ref&gt;{{en}} {{cite book|last=Green|first=Nile|year=2012|title=Sufism. A Global History|url=https://www.google.fr/books/edition/Sufism/uSqVORWulK8C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=sufism&amp;printsec=frontcover|location=Chichester |publisher= Wiley-Blackwell |pages=263|ref =}}, str. 24&lt;/ref&gt;.
*[[1171]]. Dolazak prvih [[Republika Genova|đenovljanskih]] trgovaca na [[Beyoğlu|Peru]].
*[[1204]]. [[Četvrti križarski rat]]. [[Mletačka Republika|Venecijanski]] trgovci se nastanjuju na [[Beyoğlu|Peru]], jako bitna trgovačka postaja prema Istoku{{efn|[[Križarski ratovi]] će stvoriti nepoverenje i otvoreno neprijateljstvo između Latina i [[Bizantsko Carstvo|Grka]]. To stanje je se pogoršalo kada je Francusko-Venecijanska koalicija napala [[Konstantinopolj|Carigrad]] (1204) koji je držao uzurpator [[Aleksije III Anđeo]] i stvorila [[Latinsko Carstvo]], okupirajući dio Trakije i Makedonije i stvarajući u Grčkoj razne feudalne države. Vizantinci su se podjelili na tri države: [[Trapezuntsko Carstvo|Trapezundsko carstvo]], [[Epirska Despotovina|Epirsku kneževinu]] i [[Nikejsko carstvo]]. Ovo poslednje je predstavljalo nastavak carske vizantinske tradicije. Godine 1261. godine [[Mihajlo VIII Paleolog]] je ponovo zauzeo Carigrad ali obnovljena imperija više nije imala nikakav karakter univerzalnosti. U 13. stoljeću [[Bizantsko Carstvo|Bizantinsko carstvo]] je država puna pukotina koja pokušava se braniti napada sa svih strana.}}. [[Mletačka Republika]] počijne prva teritorijalna osvajanja na [[Egejsko more|Egejskom moru]]&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Davies|first1=Siriol|last2=Davis|first2=Jack L.|year=2007|title=Between Venice and Istanbul : colonial landscapes in early modern Greece|url=https://www.google.fr/books/edition/Between_Venice_and_Istanbul/YoZlbnrH2SEC?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=venetian+colony+in+istanbul&amp;pg=PA151&amp;printsec=frontcover|location=Princeton|publisher= American School of Classical Studies at Athens|pages=260|ref = SiriolDavies}}&lt;/ref&gt;.
[[Datoteka:Turkish bow (137936526).jpg|thumb|right|190px|Turski luk.]]
*[[1220]] – [[1340]]: [[Mongolsko Carstvo|Mongolski]] napadi na istočnu i jugoistočnu Europu, na Kavkaz, [[Kijevska Rusija|Rusiju]] i [[Horezmijska Monarhija|Perziju]].
*[[1274]]. [[Mongolsko Carstvo|Mongolski]] napad na [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarsku]].
*[[1277]]. [[Bitka kod Elbistana]] blizu [[Kahramanmaraş|Maraša]] (15. aprila), između mongolskog [[Ilhanidska Monarhija|Ilkanat]]a ([[Pervane]]) i [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučkog sultanata]]. Mamelučka pobjeda.
*Oko [[1279.]]/[[1281]]. [[Erthogrul|Ertuğrul-bega]] prepušta vlast [[Pleme Kaji|plemena Kayı]] sinu [[Osman I|Osmanu]]&lt;ref name=&quot;BaşarTDV&quot;&gt;{{tr icon}} {{cite web |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/ertugrul-gazi|title=TDV İslâm Ansiklopedisi: Ertuğrul |last=Başar|first=Fahameddin |date=1988–2013 |website=https://islamansiklopedisi.org.tr |publisher=Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi |accessdate=11. 06. 2021 |quote=}}&lt;/ref&gt;. Ertuğrul će vjerojatno umrijeti oko 93. godine života, odprilike [[1288.]] il [[1289.]]&lt;ref name=&quot;BaşarTDV&quot;/&gt; [[Osman I|Osman]] je postao [[beg]] [[Domaniç]]a i [[Söğüt]]a, [[vazal]] [[Rumski Sultanat|Rumskog sultanata]]{{efn|[[Turci]] su tada već bili [[Muhamed]]ske [[Vjera|vjeroispovjesti]] jer su prešli u [[Islam]] za vrijeme [[Seldžuk]]a ([[10. vijek|10. stoljeće]]).}}.
*[[1285]]. Drugi [[Mongolsko Carstvo|mongolski]] napad na [[Drugo Bugarsko Carstvo|Kraljevinu Bugarsku]].
*[[1288]]. Osman–beg osvaja [[Tvrđava Karadžahisar|tvrđavu Karadžahisar]] ({{Jez-tur|Karacahisar Kalesi}}) kod [[Eskişehir]]a. 
**Prijateljstvo sa [[Šeik Edebali|šeikom Edebalijem]] (''[[Osmanov san]]'').
**Potom Osman napada İnegöl (Ἀγγελόκωμις), [[Bilecik]] (Βηλοκώμα) i Yarhisar.

==Hronologija==
[[Datoteka:Anatolia1300.png|thumb|left|thumb|250px|Stanje Anadoije 1300.]]
*'''[[1299]]'''. [[Osman I|Osman ''Gazi'']] osniva [[Osmansko carstvo]], postaje [[sultan]]. Te godine je zapravo proglašen za [[Kan (titula)|khan]]a plemena [[Pleme Kaji|Kayı]]. Glavni grad je [[Söğüt]].
*[[1302]]. [[Bitka kod Bafeona]] (27. jun 1302.) teški poraz bizantinske vojske protiv osmanovih Turaka. Prvi događaj potkrijepljen dokazima o životu Osmana&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;&gt;{{harvnb|Bozarslan|2013|p=32}}&lt;/ref&gt;.
*[[1304]]. Katalonski plaćenici pod imenom [[Almogaveri]] se bore protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] u službi [[Bizantsko Carstvo|Vizantije]] ([[Roger de Flor]]{{efn|[[Roger de Flor]] ([[Brindisi]], oko 1267 – [[Edirne|Adrianopolis]], 1305), [[Templari|vitez templar]] i plaćenik u službi kraljeva [[Kruna Aragona|Aragone]].}}).
** Osman zauzima [[Osmaneli|Lefke]], Akhisar, Koçhisar, Marmaracık i [[Yenişehir (Bursa)|Yenişehir]] (sjeverozapadna Anadolija).
*[[1307]]. Nakon smrti rumskog sultana [[Mesud II|Mesuda II.]] (ubijen od [[Mongolsko Carstvo|Mongola]]), nestaje [[Rumski Sultanat]].
[[Datoteka:Orhan I area map.png|thumb|right|190px|Orhanove zemlje]]
*[[1317]]. Osman–beg opseda [[Bursa|Prusu]] (Προύσα). Napadi u više navrata (''[[Gazi|ghaza]]'').
*[[1320]] – [[1331]]: za vrijeme vezirata [[Alaeddin–beg]]a pojavljuje se vojna jedinica [[Janjičari|Janjičara]] («novi vojnici»).
*[[1324]]. [[Uzbeg Khan]]{{efn|[[Uzbeg Khan]] (1282–1341), khan [[Zlatna Horda|Zlatne Horde]].}} napada [[Trakija|Trakiju]].
*[[1326]]. Osmanlije zauzimaju [[Bursa|Prusu]]&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt; (6. april), koja postaje novi glavni grad osmanske države. 
** Smrt [[Osman I|Osmana]] i [[Orhan I|Orhanovo]] ustoličenje.
*[[1327]]. Prvi [[Orhan I|Orhanov]] novac iskovan u Bursi&lt;ref&gt;{{cite book|last=Şevket|first=Pamuk|year=2000|title= A Monetary History of the Ottoman Empire|url=https://books.google.fr/books?id=Htk3Wn789EQC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location= Cambridge|publisher= Cambridge University Press|pages=276|ref = Şevket Pamuk|loc=str. 21}}&lt;/ref&gt; (srebrena [[Akča]]). Do 1477. Osmanlije se služe srebrenom kovanicom, koja će bit dosta stabilno sredstvo u trgovini prvog carstva&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;&gt;{{harvnb|Şevket Pamuk|2000|p=20}}&lt;/ref&gt;.
*[[1331]]. Osmanlije zauzimaju staru bizantinsku [[İznik|Nikeju]] (Νίκαια) koja postaje novi turski glavni grad&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1334]] – [[1335]]. Turci osvajaju Kareški Begluk{{efn|{{Jez-tur|Karesi Beyliği}} u okolici [[Balıkesir]]a.}}&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1337]]. Drugi napad [[Uzbeg Khan|Uzbega khana]] na [[Trakija|Trakiju]].
**Osmanlije zauzimaju [[Nikomedija|Nikomediju]] (Νικομήδεια, [[İzmit]])&lt;ref name=&quot;Bozarslan 2013 32&quot;/&gt;.
*[[1346]]. [[Orhan I|Orhan]] se ženi [[Teodora Kantakouzene|Teodorom]], kći [[Jovan VI Kantakuzin|Jovana Kantakuzina]], i s njom dobija sina [[Princ Halil|Halila]].
* [[1346]] – [[1353]]: [[Crna smrt]]{{efn|U roku desetak godina zbog zaraze umrlo je 26–30% od svjetskog stanovništva, a u nekim krajevima čak 70% ([[Venecija]], [[Toskana]], [[Bremen (grad)|Bremen]]). Demografsko opadanje stanovništva će prouzrokovati između 14. i 15. stoljeća velike promjene na društveno–političkoj razini i na polju kulture i vjere. Na strani Anadolije i Balkana, imamo isto snažno opadanje stanovništva, no glavna posljedica kuge će bit slabljenje ideologije [[Križarski ratovi|Križarskih ratova]], čemu slijedi slabljenje feudalnog sistema, i rast građanske klase u Europi. Zaključno: Osmanlije lakše napreduju u ratovima, dok u Europi niču filozofsko–kulturalni smijerovi i tehnološke inovacije koje će unaprijediti Europu u 18. i 19. stoljeću.}}. Zaraza stiže u [[Konstantinopolj]] i na [[Beyoğlu|Peru]] (jesen 1347).
*[[1352]]. Orhan daje trgovačke povlastice [[Republika Genova|Đenovljanima]]. [[Sulejman-paša (Orhanov sin)|Sulejman-paša]], Orhanov najstariji sin, zauzima tvrđavu Cippe ({{Jez-tur|Çimpe Kalesi}}{{efn|''Çimpe Kalesi'': 40°29'44.9&quot;N 26°44'04.5&quot;E}}). Dakle, &lt;u&gt;Osmanlije prelaze [[Dardaneli|Dardanele]]&lt;/u&gt; i početak Osmanskog osvajanja [[Trakija|Trakije]].
*[[1354]]. Osmanlije zauzimaju [[Ankara|Ankaru]] i [[Galipolje]].
*[[1357]]. Prestolonaslednik [[Sulejman-paša (Orhanov sin)|Sulejman-paša]] umire. Početak mira sa [[Vizantija|Viznatijom]].
*[[1359]]. Princ [[Murat I|Murat]] napada [[Trakija|Trakiju]].
* oko [[1360]]. Murad stvara ''[[Kapikulu]]'', profesionalni vojni odjel sastavljen od robova uzvišene porte. Vjerojatno isti Murad je stvaralac sistema ''[[Danak u krvi|devširma]]''&lt;ref&gt;{{harvnb|Bozarslan|2013|p=64}}&lt;/ref&gt;.
*[[1361]]. Princ Murat zauzima [[Jedrene]].
*[[1362]]. Smrt [[Orhan I|Orhana]] i ustoličenje [[Murat I|sultana Murata]]. Stvaranje [[Janjičari|Janjičara]], što omogućuje karijere strancima u [[Osmanska vojska|Osmanskoj vojsci]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=8}}&lt;/ref&gt;. Glavni grad carstva postaje [[Edirne|Jedrene]].
**[[1362.]]/[[1365]]. Nastaje [[Rumelijski pašaluk]]{{efn|[[Rumelijski pašaluk]] se na turskom zove ''Rumeli Eyaleti'' (Ejalet Rumelije) ili ''Rumeli Beylerbeyliği'' (Beglerbegluk Rumelije). To je bila velika pokrajina turskog carstva u Europi. Osmanlije su ju nazvale ''[[Rumelija|Rumeli]]'' (zemlja Rûma) gdje riječ «Rûm» obilježava «narode Rima». Glavni grad pokrajine je bio u [[Edirne|Jedrenama]] (1362–1530), [[Sofija|Sofiji]] (1530–1836) i u [[Bitola|Manastiru]] (1836–1867).}} ili {{Jez-tur|Rumeli Eyaleti}}, što je ime cjelokupne pokrajine Osmanskog carstva u jugoistočnoj Europi.
* [[1364]]. [[Čandarli Halil Hajredin-paša|Čandarli Halil-paša]] postaje [[Veliki vezir]] (1364–1387) sultana Murata: uspon [[Porodica Čandarli|porodice Čandarli]], titula Velikog vezira se jedno vrijeme nasljeđuje&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;/&gt;.
[[Datoteka:Yenceri 4.jpg|thumb|right|190px|[[Janjičari]]]]
*[[1367]]. Turci osvajaju bugarsku tvrđavu [[Burgas]]{{efn|{{Jez-lat|Develtum}}, {{Jez-gr|Pirgos}}}}. Nešto kasnije će u Burgasu sagraditi tvrđavu koja će se zvati ''Boğaz kale''.
*[[1371]]. Muratova pobeda u [[Bitka na Marici|Maričkoj bici]]. Cijela [[Makedonija (region)|Makedonija]] i djelovi [[Peloponez]]a padaju pod tursku vlast.
*[[1373]]. Osmanlije osvajaju bugarski grad [[Jambol]]. Jedna mala otporna strana grada će ostati naoružana i samostalna.
*[[1375]]-[[1380]]. Osmanlije prisajedinjuju delove Germijane{{efn|{{Jez-tur|Germiyanoğulları Beyliği}} okolica [[Kütahya|Kütahye]].}} i Hamidilije{{efn|{{Jez-tur|Hamitoğulları Beyliği}} okolica [[Antalya|Antalye]] i Korkutelija.}}.
*[[1382]]. Turci osvajaju [[Bitola|Monastir]].
*[[1383]]. Turci osvajaju [[Ser]] u grčkoj Makedoniji.
*[[1385]]. [[Osmanlije]] zauzimaju [[Sofija|Sofiju]].
** U osvojenom bugarskom [[Blagoevgrad]]u{{efn|{{Jez-gr|Σκαπτοπάρα}}, {{Jez-bg|Gorna Džumaja}}, {{Jez-tur|Cuma-i Bâlâ}}}} većina stanovništva prelazi u islam.
** [[1386]]. Osmanlije zauzimaju [[Niš]] nakon opsade koja je trajala 25 dana.
*[[1386]]. [[Bitka kod Pločnika]] kod [[Prokuplje|Prokuplja]] ([[Lazar Hrebeljanović]]). Prvi poraz Turaka na Balkanu. Suvremenici proslavljuju Srbe.
*[[1387]]. Osmanlije osvajaju [[Kavala|Kavalu]].
*[[1388]]. [[Bitka kod Bileće]] (27 august). Drugi poraz Turaka ovaj put od strane [[Kraljevina Bosna|Bosanaca]] ([[Vlatko Vuković]]).
**Turci osvajaju okolicu male bugarske utvrde [[Ruse]].
*[[1389]]. [[Bitka na Kosovu]]. Smrt sultana [[Murat I|Murata]] ([[Miloš Obilić]]?) i ustoličenje [[Bajazit I|sultana Bajazita]].
** Osmanlije osvajaju bugarsku luku [[Varna|Varnu]].
*[[1389]]-[[1390]]. Bajazit osvaja zapadnu Anadoliju i kneževine Menteše{{efn|{{Jez-tur|Menteşeoğulları Beyliği}} u okolici [[Milas]]a.}}, [[Aydın]], Saruhan{{efn|{{Jez-tur|Saruhanoğulları Beyliği}}, okolica [[Manisa|Manise]].}}, Germijanu, i Hamidiliju.
*[[1391]]. Prvi turski napad na [[Konstantinopolj]]. Bez uspjeha.
*[[1392]]. Osmanlije osvajaju [[Skoplje]] ({{Jez-tur|Üsküb}}).
*[[1393]]. Osmanlije osvajaju bugarsko [[Veliko Tarnovo]].
*[[1394]]-[[1402]]. Bajazitova [[Opsada Carigrada (1394–1402)|opsada Konstantinopolja]] ([[Manojlo II Paleolog]], [[Jovan VII Paleolog]], [[Jean II Le Meingre]]). Bez uspjeha.
*[[1395]]. Bajazitov pohod na [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarsku]] i [[Vlaška|Vlašku]]. [[Bitka na Rovinama]] ([[17. maj]]a), pobjeda vlaškog vojvode [[Mirča I Stariji|Mirče Velikog]] nad Turcima.
*[[1396]]. &lt;u&gt;[[Bitka kod Nikopolja]]&lt;/u&gt; (25. septembra). Osmanska pobeda i pad [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]].
**Turci osvajaju [[Vidin]] i uspostavljaju [[Vidinski sandžak]].
**Bugarski car [[Jovan Stracimir]] je uhićen nakon bitke i zatočen u [[Bursa|Bursi]], gdje su ga zadavili.
** Turci osvajaju bugarski [[Silistra|Drastar]] (1396/1400).
*[[1397]]. [[Konstantin II Stratimirović]] pruža otpor i nastavlja carstvo kao vojvoda [[Vidinska Bugarska|Vidinskog carstva]] zadnji ostatak [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]].
* [[1402]]. [[Bitka kod Ankare|Bitka kod Agore]] protiv Tatara ([[28. jul]]a). [[Bajazit I|Bajazit]] pada u zarobljeništvo. [[Timur]] stvara [[Timuridska Monarhija|Tatarsko carstvo]]{{efn|Sa Tamerlanom se stvara velika država u centralnoj Aziji. Na strani jugo–istočne Europe, najbitnije posljedice su usporavanje turskih ratova i Turske imperije, a na dugoročnoj razini opadaju ostaci srednjovjekovnih država, tako da će Osmanslijama bit lakše kada budu krenule u nove napade. [[Bizantsko Carstvo|država Bizantija]] ostaje vrlo krhka.}}.
** Padom Osmanskog carstva pod Tatarima, Balkanske države su pod manjem pritisku, stoga se stvara [[Srpska Despotovina]] pod [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]].
** [[Konstantin II Stratimirović]] stupa u savezništvo u protuosmansku svrhu zajedno sa srpskim despotom [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]] i sa [[Mirča I Stariji|Mirčom]] knezom [[Vlaška|Vlaške]].
* [[Građanski rat u Osmanskom carstvu|Građanski rat u Anadoliji]] (1402–1413)
*[[1403]]. [[Bajazid I|Bajazit]] izvršio samoubistvo u Akšehiru blizu [[Konya|Konye]] ([[8. mart]]a)&lt;ref&gt;[[Konstantin Mihailović]], ''Janičarove uspomene ili Turska hronika'', [1490—1501]. Prvo izdanje: 1865; Beograd, SANU, 1959.&lt;/ref&gt;.
** U [[Kneževina Albanija|Kneževini Albaniji]] dolazi na vlast [[Nikita Topija]], zadnji vladar [[Kroja|Kroje]]. Krojsko plemstvo masovno prihvaća [[Mletačka Republika|mletačku vlast]].
*[[1403]]-[[1413]]: doba [[Osmanski interegnum|Osmanskog interegnuma]], rat između Bajazitovih sinova: [[Isa Čelebija]], [[Sulejman Čelebija]], [[Musa Čelebija]], [[Mehmed I|Mehmed Čelebija]].
**Sulejman Čelebija u [[Edirne|Jedrenu]] vlada nad Bugarskom i Trakijom, njegov saveznik je [[Vuk Lazarević]];
**Isa Čelebija je samostalni knez u [[Bursa|Bursi]];
**Mehmed stvara novu kneževinu u [[Amasya|Amasiji]], njegov saveznik je [[Stefan Lazarević]] pa Stefanov sin [[Đurađ Branković|Đurađ]];
**Musa, Bajazitov sin zarobljen zajedno sa ocem, biva oslođen i vraća se u osvajanje carstva, njegov saveznik je [[Mirča I Stariji|Mirča I]].
*[[1404]]. U [[Kraljevina Bosna|Kraljevini Bosni]] unutarnja borba između [[Tvrtko II|Tvrtka II.]] i pro–ugarskog [[Stjepan Ostoja|Stjepana Ostoje]].
*[[1405]]. Smrt [[Timur]]a u dalekom mjestu Otrar, današnji južni [[Kazahstan]] (8. februara, bolest). Njegov nasljednik je unuk [[Halil Sultan|khan Halil]], međutim [[Timuridska Monarhija|Tatarsko carstvo]] brzo ulazi u razdoblje stagnacije i nestabilnost.
**[[Prvi skadarski rat]] (1405–1412). [[Mletačka republika]] napada [[Zeta|Zetu]] [[Balšići|Balšića]]. Rat ostaje neriješen, ali Venecija počinje se širiti po [[Jadransko more|Jadranu]].
*[[1406]]. [[Čandarli Ali Paša]] umire. Sulejman Čelebija bez najpovjerenijeg suradnika. Postaje sve više politički usamljen.
**Mehmetove pristaše usmrćuju Isu Čelebiju u jednom [[hamam]]u u [[Eskişehir]]u.
*[[1408]]. [[Žigmund Luksemburški]] osniva [[Zmajski red]] za borbu protiv Turaka.
**Osmanlije osvajaju [[Sivas]] u Anadoliji.
*[[1410]]. [[Bitka kod Kosmidiona]] (15. juna). Pobeda Sulejmana nad Musom.
**Osmanlije osvajaju [[Manisa|Manisu]].
*[[1411]]. Ubojstvo Sulejmana Čelebije (17. februara).
**[[Žigmund Luksemburški]] postaje «Rex Romanorum» (21. jula){{efn|[[Žigmund Luksemburški]], kralj [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarske, Hrvatske i Dalmacje]], postaje «Rex Romanorum» (21. jula) tj. [[Rimsko-njemački kralj]] ili kralj njemačkih feudalnih država. Počinje kratko razdoblje (1411–1437) u kojem je [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarska]] centar moći u Europi. Žigmund vodi aktivnu politiku u Hrvatskoj i u Bosni, pa i na jugu Balkana. Naročito protiv Turaka.}}.
*[[1413]]. [[Bitka kod sela Čamorlu]] (5. jula). [[Mehmed I|Princ Mehmed]] (zajedno sa [[Stefan Lazarević|Stefanom Lazarevićem]] i [[Đurađ Branković|Đurđom Brankovićem]]) pobeđuje [[Musa Čelebija|Musu]] kod Sofije. Ujedinjuje osmanske teritorije. Musa je ozlijeđen i potom ubijen u borbi. Počinje [[Mehmed I|Mehmedov]] sultanat.
*[[1415]]. [[Mehmed I|Princ Mehmed]] na čelu vojnog pohoda odlazi u Anadoliju. Sukob sa [[Mletačka Republika|Venecijom]].
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
*[[1416]]. [[Bitka kod Galipolja (1416)|Bitka di Galipolja]]. Venecijanska pobjeda i venecijanska nadmoć nad Egejskom moru.
**Pobuna [[Šeik Bedreddin|Šeika Bedredina]] u [[Anadolija|Anadoliji]] i [[Rumelija|Rumeliji]] protiv stari carskih ustanova, uključujući protiv sultanata (ljeto/jesen)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 8&quot;/&gt;.
*[[1418]]. Pohod [[Mehmed I|princa Mehmeda]] na Džanik ({{Jez-tur|Canik}}, [[Samsun]]).
*[[1419]]. Turci osvajaju [[Constanța|Constanțu]].
*[[1420]]. Osmanlije osvajaju [[Konya|Ikonion]] u Anadoliji.
*[[1421]]. Smrt Mehmeda. Ustoličenje 17–godišnjeg [[Murat II|Murata II]] u [[Bursa|Bursi]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=3}}&lt;/ref&gt;.
*[[1422]]. Konačni pad [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarskog carstva]] ([[Konstantin II Bugarski|Konstantin II.]])
*[[1423]]. Osmanlije osvajaju [[Volos]] u Grčkoj.
*[[1424]]. Mirovni ugovor Murata II sa [[Mletačka Republika|Venecijom]].
**Osmanlije osvajaju [[Fethiye|Makre]] ([[Poluotok Teke|Teke]], jugozapadna Anadolija).
*[[1425]]. Osmanlije osvajaju [[Aydın]].
*[[1426]]. Osmanlije osvajaju [[Izmir]].
*[[1428]]. [[Opsada Golupca]] (maj), poraz Mađara, Vlaha i Litvanaca. Osmanlije prodiru u Bosnu.
** Mirovni ugovor sa [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarskom]].
** Osmanlije osvajaju [[Kütahya|Kotyaion]] u [[Frigija|Frigiji]].
*[[1430]]. Turci osvajaju [[Solun]]. U napadu na grad upotrebljavaju topove, stoga prvi tragovi vatrenog oružija kod Turaka (ili možda nešto ranije, u 1420–im godinama).
**Osmanlije osvajaju [[Janjina|Janjinu]] u grčkom [[Epir (region)|Epiru]].
* [[1435]]. [[Srpska Despotovina|Srpski despot]] [[Đurađ Branković]], nadajući se u savezništvo sa Osmanlijama, vijenča 16–godišnju kćeri [[Mara Branković|Maru]] (''Despina Hatun'') za sultana [[Murat II|Murata II]] (4. septembra)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=16}}&lt;/ref&gt;
*[[1438]]. Pohod Murata na [[Transilvanija|Erdelj]]: prolaz kroz [[Đerdapska klisura|Gvozdena vrata]], napadi na [[Sibiu]], [[Sighișoara|Sighișoaru]], [[Mediaș, Mediaș|Mediaș]] i [[Brašov]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;/&gt;. Preko 70.000&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 16&quot;/&gt; osoba je [[Ropstvo|zarobljeno]]. Prvi put se spominje ''[[Danak u krvi|devširme]]''.
*[[1439]]. Murat osvaja [[Smederevo]]; prvi pad [[Srpska Despotovina|Srbije]].
*[[1441]] – [[1442]]. Sa zapovjedništva u [[Beogradska tvrđava|Beogradu]] [[Janoš Hunjadi|János Hunyadi]] napada [[Smederevski sandžak]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 20&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=20}}&lt;/ref&gt;.
** [[Šahbedin|Šehabettin–paša]], [[beglerbeg]] [[Rumelija|Rumelije]], gradi utvrdu na [[Avala|Avali]] ([[Žrnov]]an)&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 20&quot;/&gt;.
** [[Janoš Hunjadi|János Hunyadi]] odnosi pobedu nad Osmanlijama u [[Transilvanija|Erdelju]].
*[[1444]]. [[Murat II]] [[Abdikacija|abdicira]] u korist mladog sina [[Mehmed II|Mehmeda]]. Pokušaj mirnog prelaza vlasti s oca na sina. No Mehmed II je još vrlo mlad (12 godina).
**[[Bitka kod Varne]] (10. novembar). Velika bitka, puno žrtava. Smrt [[Vladislav I.|Vladislava Jagelovića]], viteza i [[Kraljevina Poljska (1385–1569)|kralja Poljske]] na bojišnici. Osmanska pobjeda. Propast [[Varninski križarski rat|Varninskog savezništva]] i odlučujuća pobjeda Osmanlija. [[Bizantsko Carstvo|Bizantija]] je pri kraju.

[[Datoteka:Empèri Otoman - Expansion territòriala de 1307 a 1683.png|thumb|center|450px|Širenje Osmanskog carstva od 1307. do 1683.]]

*[[1446]]. [[Murat II]] po drugi put na prestolu umjesto sina Mehmeda.
*[[1448]]. [[Kosovska bitka (1448)|Druga kosovska bitka]] (17–20. oktobra): poraz [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Mađara]] ([[Janoš Hunjadi]])&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=37}}&lt;/ref&gt;. 
*[[1450]]. [[Opsada Kroje]]: [[Opsada Kroje (1450)|Prva opsada Kroje]]. Pobjeda Lješke lige ([[Skenderbeg]]).
** Murat II izgrađuje [[Jedrenski saraj]] ({{Jez-tur|Edirne Sarayı}}).
*[[1451]]. Smrt [[Murat II|Murata II]] ([[3. februar]], bolest); ustoličenje [[Mehmed II|Mehmeda II]] ([[18. februar]]a)
*[[1453]]. [[Mehmed II|Mehmed]] [[Pad Carigrada (1453)|opseda Carigrad]] ([[6. april]]-[[29. maj]]). Pad [[Karaköy|Pere]].
**Velika seoba Bizantinaca na Zapad{{efn|Bizantinska diaspora: [[Firentinsko Vojvodstvo|Toskana]], [[Mletačka Republika|Venecija]], [[Papinska Država|Rim]]. Među ostalim broje se [[Pleton]], [[Teodor Gaza]], [[Juraj Trapezuntski]], [[Visarion]], [[Jovan Argiropul]], [[Andronik Kalist]], [[Konstantin Laskaris]], što su ključne figure [[Humanizam|humanističke revolucije]].}}. 
**''Byzantion'' (Βυζάντιον) odnosno ''Nova Roma'' odnosno ''Constantinopolis'' postaje osmanski grad (''Kostantiniyye'') i novo središte osmanskog dvora.
**Mehmed II naređuje da [[Čandarli Halil–paša]] bude uhićen i pogubljen (10. jula): prvi veliki vezir likvidiran od strane jednog sultana. Pad porodice [[Čandarli]].
**Od tada sultanovi službenici su sve više zarobljenici iz [[Danak u krvi|devširma]].
**Centralizacija odluka pod Mehmedom II.
**Pokolj i nasilje nad stanovništvom Carigrada{{efn|U osvojenom Carigradu preživjeli Bizantinci bivaju zarobljeni (sluge, devširme, harem...). Većina starog Carigrada je srušena ([[Crkva Svetih apostola (Carigrad)|Crkva Svetih apostola]], [[Džamija Ðul|Hagia Theodosia]], [[Hipodrom u Carigradu|Hipodrom]], [[Palača Blaherne]]). Glavne crkve postaju džamije ([[Aja Sofija]], [[Arapska Džamija]], [[Džamija Eski Imaret]], [[Crkva Hora|Džamija Karije]], [[Džamija Kalenderhane]] i dr.).}}
**''[[Kapitolacije Osmanskog carstva|Kapitolacija]]'' odnosno ugovor sa Genovom i Venecijom.
[[Datoteka:Siege constantinople bnf fr2691.jpg|thumb|right|270px|[[Pad Carigrada (1453)|Opsada Konstantinopolja]]]]
*[[1456]]. [[Bitka na Dunavu (1456)|Bitka na Dunavu]], teška pobjeda Mađara ([[Janoš Hunjadi]]) nad Turcima.
** Smrt [[Janoš Hunjadi|Janoša Hunjadija]] ([[kuga]], 11. august) u [[Zemun]]u.
*[[1458]]. Turci osvajaju [[Atena|Atenu]] (august 1458){{efn|Zadnji vojvoda Atene (Francesco II Acciaiuoli) se predaje sultanu. Ulazak Mehmeda II u Atenu (august 1458).}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=160}}&lt;/ref&gt;, grčki grad ulazi u dugo razdoblje propadanja.
**U Istanbulu sultan Mehmed II sagrađuje [[Ejup Sultan Džamija|Ejup Sultan Džamiju]] na mjesto gdje je po običaju oko 669. godine poginuo u borbi [[Abu Ajub al-Ansari|Ejup]],  suputnik [[Muhamed]]a. U džamiji se čuvao [[Osmanov mač]] i obavljalo ustoličenje sultana. Nešto kasnije Ejup Sultan Džamija će postati jedno od svetih mjesta islama.
**[[Dubrovačka Republika]] sklapa ugovor s Osmanskim carstvom o plaćanju danka. Dubrovnik je faktički samostalna republika ali plaća godišnji danak sultanu (do 1808.).
*[[1459]]. Predaja [[Smederevo|Smedereva]] (jun). Pad srednjovekovne [[Despotovina Srbija|Despotovine Srbije]].
*[[1461]]. Osmanlije osvajaju [[Trabzon]]. Pad [[Trapezuntsko Carstvo|Trapezuntskog carstva]] ([[Mahmud-paša Anđelović]]; 15. august) i konačni kraj carstva [[Dinastija Komnina|dinastije Komnina]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=195}}&lt;/ref&gt;.
*[[1462]]. [[Mehmed II|Sultan Mehmed]] pokorava [[Vlaška|Vlašku]] (leto).
**Napad na [[Opština Târgoviște, Dâmbovița|Târgoviște]] (jun 1462): [[Vlad Țepeș]] bezuspješno pokušava ubiti [[Mehmed II|Mehmeda II]].
**[[Isa-beg Isaković]] počinje izgradnju [[Sarajevo|Saraybosne]].
*[[1463]]. Pad srednjovekovne [[Kraljevina Bosna|Kraljevine Bosne]] pod tursku vlast. Smrt [[Stjepan Tomašević|Stjepana Tomaševića]].
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]] (1463/1469).
*[[1464]]. Opadanje zdravlja [[Mehmed II|Mehmeta II]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=233}}&lt;/ref&gt;.
*[[1466]]. [[Opsada Kroje (1466–1467)|Druga opsada Kroje]]. Pobjeda Lješko-venecijanske koalicije ([[Skenderbeg]]).
**Turci izgrađuju tvrđavu [[Elbasan]].
*[[1467]]. [[Opsada Kroje (1467)|Treća opsada Kroje]]. Pobjeda [[Skenderbeg]]a.
*[[1468]]. Turci osvajaju [[Mostar]].
*[[1472]]. Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
** [[Nikola Iločki|Miklós Újlaki]] postaje kralj Bosne&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 232&quot;&gt;{{harvnb|Babinger|1978|p=232}}&lt;/ref&gt; po nalogu ugarskog kralja [[Matija Korvin|Matyaša Hunyadija]]. Privremena obnova [[Kraljevina Bosna|Kraljevine Bosne]] sa centrom u [[Jajce|Jajcu]].
** Česti osmanski napadi [[Jajce]]&lt;ref name=&quot;Babinger 1978 232&quot;/&gt;.
*[[1473]]. Osmanlije osvajaju [[Mersin]]
*[[1475]]. Turci osvajaju [[Feodosija|Feodosiju]] na [[Krim]]u.
** Turski upad u [[Azov]].
[[Datoteka:Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|thumb|right|120px|[[Mehmed II|Mehmed II Osvajač (''Fatih'')]]]]
*[[1477]]. Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
** Prve zlatne turske kovanice&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt;. Turska trgovina se služi zlatnim, srebrnim i bakrenim novcem&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt; mada često za zlatnu kovanicu se upotrebljavao venecijanski [[Zecchino|dukat]]{{efn|Tzv. ''Zecchino'' ili ''ducato d'oro''.}}&lt;ref&gt;{{en}}{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/coin/Ottoman-Empire|title=Britannica: Ottoman Empire, Coin.|date=|accessdate = 29. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Şevket Pamuk|2000|p=60; 90}}&lt;/ref&gt;.
*[[1478]]. Umire [[Uzun Hasan]] {{efn|Uzun Hasan (1423–1478), vladar [[Ak Kojunlu|Ak Kojunla]].}}, zadnji vladar Saveza [[Ak Kojunlu|Ak Kojunla]]. Otvara se prostor za proširenje [[Safavidska Monarhija|Safavida]] u Perziji i Osmanlija u Anadoliji.
**Mehmed II [[Opsada Skadra (1478)|opseda Skadar]] u Albaniji. Turska pobjeda.
**Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]] (1478/1479).
**[[Opsada Kroje (1478)|Četvrta opsada Kruje]]. Osmanska pobjeda i konačni pad Albanije.
*[[1480]]. [[Osmanska invazija Otranta|Napad na Otranto]] ([[1480]]/[[1481]]), u južnoj Italiji. '''&lt;&lt;&lt;'''
*[[1481]]. [[Mehmed II|Mehmed]] umire (3. maja), vjerovatno otrovan od sina Bajazita{{sfn|Encyclopedia|2009|loc=str. 368}}.
**[[Bajazit II]], sin Mehmeda II i [[Gülbahar (žena Mehmeda II.)|Gülbahar Hatun]], stupa na presto (20. maja)
**Borba između braće za presto. [[Bajazit II|Sultan Bazajit]] pobjeđuje nad [[Sultan Cem|sultanom Džemom]], koji bježi na Zapad.
**Osmanlije osvajaju [[Kalamata|Kalamatu]] u Grčkoj.
* [[1483]]. Osmanlije osvajaju poslednje ostatke zemlje hercega od sv. Save ([[Hercegovina]]).
* [[1484]]-[[1491]]. [[Osmansko–mamelučki rat (1485–1491)|Rat sa egipatskim Mamelucima]] između Anadolije i Sirije. Na kraju stanje ostaje neriješeno, ali [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučka država]] slabi.
* [[1492]]. Sultan Bajazit II prima i priziva španjolske Jevreje ([[Sefardi]]) u Osmansko carstvo, nakon što su ih katolički kraljevi prognali iz [[Kraljevina Kastilja|Kraljevine Kastilje]] i [[Kraljevina Aragon|Kraljevine Aragone]] ([[Alhambrijski ukaz]], 31. marta 1492.)&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;&gt;{{en}} {{cite web|last1=Jacobs|first1=Joseph|last2=Montgomery|first2=Mary W.|year=|title= Jewish Encyclopedia: Turkey|url=https://jewishencyclopedia.com/articles/14546-turkey|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;. Iste godine šalje admirala Kemala Reisa {{efn|Kemāl Reʾīs (1451–1511), osmanski admiral.}} da bi brodom doveo Sefarde u Osmansko carstvo. Jevreji će postati među glavnim trgovcima carstva{{efn|Turci su bili sjajni ratnici, ali slabiji trgovci. Potom je sultanska politika težila da se drugim narodima prepuste djelatnosti u kojim su odlikovali. Trgovinom su se većinom bavili [[Jevreji]]&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;/&gt;, [[Armenci]] i [[Grci]].}}.
**Turci osvajaju [[Amasya|Amasiju]].
* [[1493]]. [[Sefardi]] uvode prvi [[Tiskarstvo|tiskarski stroj]] u Istanbulu. Tiskaju knjige na latinskom, grčkom, talijanskom, sirijskom i jevrejskom jeziku, dok im je bilo zabranjeno tiskati na arapskom i na turskom&lt;ref name=&quot;Jewish Encyclopedia&quot;/&gt;.
**[[Krbavska bitka]]. Napad [[Akindžije|Akindžija]] i turska brza pobjeda.
* [[1497]]-[[1499]]. [[Poljsko–otomanski rat (1485–1503)|Rat sa Poljskom]]. Turksa pobjeda, [[Bukovina]] i [[Moldavija]] postaju turski vazali.
* [[1499]]. Osmanlije osvajaju Crnu Goru odnosno [[Zeta (država)|Zetu]] ([[Đurađ Crnojević]]).
** Turci osvajaju okolicu [[Makarska|Makarske]].
** Turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
* [[1499]]-[[1503]]. [[Mletačko-osmanski rat (1499–1503)|Rat sa Venecijom]]. Osmanska pobjeda, Turci osvajaju [[Koroni]] i [[Metoni]] na jugu Grčke.
* [[1500]] – [[1545]]. Godine službe [[Hajrudin Barbarosa|Hajrudina Barbarose]]: Osmanlije postaju sila na [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]].
[[Datoteka:Uppsala Mecca painting.jpg|thumb|right|200px|[[Meka]]]]
*[[1501]]. Turci osvajaju [[Drač]] u Albaniji.
*[[1503]]. Zadnji turski upad u [[Furlanija|Furlaniju]].
*[[1512]]. [[Selim I]] (42 godine) prisiljava svog oca [[Bajazit II|sultana Bajazita II]] da abdicira (24. aprila). Počinje sultanat Selima I.
*[[1514]]. Selim nanosi poraz [[Ismail I|šahu Ismailu]] u [[Bitka kod Čaldirana|bitci kod Čaldirana]]. Turska pobjeda i proširenje prema istoku. Osmanlije osvajaju [[Erzurum]] u istočnoj Anadoliji.
*[[1515]]. Osmanlije osvajaju [[Kayseri|Kajsareju]] u Anadoliji.
*[[1516]]. [[Osmansko–mamelučki rat (1516–1517)|Drugi osmansko–mamelučki rat]]. Pad [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučkog sultanata]]. Turci osvajaju [[Antiohija|Antiohiju]], [[Homs]], [[Alep|Halab]], [[Damask|Dimašk]], [[Beirut]].
**[[Hajrudin Barbarosa]] i [[Oruk Barbarosa]] osvajaju [[Alžir (grad)|Alžir]] (najdalja turska granica na zapadu).
*[[1517]]. Turci osvajaju [[Jeruzalem]].
**Turci osvajaju [[Kairo]] i [[Egipat]].
**Turci osvajaju [[Meka|Meku]] i [[Medina|Medinu]]. Sultan [[Selim I|Selim]] postaje [[halifa]]. Rađanje Osmanskog kalifata (1517–1924).
** [[Opsada Džede (1517)|Opsada Džede]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|portugalska mornarica]] napada [[Džeda|Džedu]], ali je poražena od mamelučko-osmanske vojske;
[[Datoteka:EmperorSuleiman.jpg|thumb|right|120px|[[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]]]]
*[[1520]]. Smrt [[Selim I|sultana Selima]] (21. septembram, vjerojatno zbog zaraze); 26–godišnji [[Sulejman I|šehzade Sulejman]], sin [[Ajše Hafsa Sultan|Hafse]] i Selima, stupa na presto (30. septembra)
**Robinja [[Rokselana|Aleksandra]], poklon od [[Ibrahim-paša Pargalija|Ibrahim-paše Pargalije]], postaje konkubina sultana Sulejmana.
*[[1521]]. Ugarski [[Pad Beograda (1521|Beograd osvojen]] (29. augusta).
*[[1526]]. &lt;u&gt;[[Mohačka bitka|Bitka kod Mohača]]&lt;/u&gt; (29. avgusta). Nestanak [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Ugarske]] i [[Hrvatska u personalnoj uniji s Mađarskom|Hrvatske]], Osmansko carstvo zauzima [[Panonija|Panoniju]].
*[[1527]]. Turci zauzimaju [[Benkovac]], zadnja granica na sjevero-zapadu [[Rumelija|Rumelije]].
**[[Austrijsko–turški rat (1527-1528)|Austrijsko–turški rat]]. Početak izravnih ratnih sukoba između Beča i Istanbula. Austrijska pobjeda ([[Jovan Nenad]]).
** [[Mletačko-osmanski rat (1537–1540)|Mletačko-osmanski rat]], teški sukobi mornarica po [[Egejsko more|Egejskom]], [[Jonsko more|Jonskom]] i [[jadransko more|Jadranskom moru]] ([[Andrea Doria]], [[Hajrudin Barbarosa]]).
*[[1529]]. [[Sulejman I|Sulejman]] zauzima [[Budim]] (8. septembra).
**[[Opsada Beča 1529.|Opsada Beča]] (26. septembra-16. oktobra). Austrijska pobjeda i povlačenje Osmanlija.
**Turci zauzimaju [[Odesa|Odesu]].
** 1529–1543. [[Abesinijsko-adalski rat]]: Osmanlije podržavaju [[Adalski sultanat]], Portugalci podržavaju [[Etiopsko Carstvo]];
*[[1530]]. Turci osvajaju grad Diu u [[Gujarat]]u, u zapadnoj Indiji ([[Mustafa Bayram]]).
*[[1532]]. Novi ratni pohod Sulejmana na Austriju.
**[[Osmansko-persijski rat (1532–1555)|Osmansko-persijski rat]] (1532–1555)
*[[1534]]. Turci osvajaju [[Bagdad]].
*[[1535]]. Turci osvajaju [[Basra|Basru]].
** [[Osvajanje Tunisa (1535)|Osvajanje Tunisa]]. [[Špansko Carstvo|Špansko]]–[[Habsburg|habsburška]] mornarica osvaja grad Tunis u borbi protiv [[Hajrudin Barbarosa|Hajrudina]].
*[[1537]]. Rat sa Venecijom.
**Sulejman u Albaniji. [[Opsada Krfa (1537)|Opsada Krfa]], turski pokušaj propada.
**Osmanlije upadaju u [[Apulija|Apuliju]] (jula).
**[[Bitka kod Klisa 1537.|Bitka kod Klisa]]. Turska pobjeda i pad [[Klis]]a ([[Petar Kružić]])&lt;ref&gt;{{hr}}{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=34295|title=Hrvatska Enciklopedija (Leksikografski zavod Miroslav Krleža): Kružić, Petar|date=|accessdate=29. 03. 2022|archive-date=2022-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331171222/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=34295|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
*[[1538]]. Turci osvajaju [[Aden]] i [[Sana (Jemen)|Sanu]] na jugu [[Arabija|Arapskog poluotoka]].
**Turci osvajaju [[Kišinjev]] i [[Bender, Moldavija|Bender]].
**Osmanlije osvajaju [[Mosul]].
**[[Bitka kod Preveze]] na [[Epir (region)|epirskoj]] obali (28. septembar). Pobjeda Osmanske flote ([[Hajrudin Barbarosa]]) nad koalicijom ([[Andrea Doria]]) [[Mletačka Republika|Venecije]], [[Republika Genova|Genove]], [[Papinska Država|Papinstva]], [[Kruna Kastilje|Španije]], [[Napuljsko Kraljevstvo|Napulja]], [[Kraljevina Sicilija|Sicilije]] i [[Malteški red|Malteških vitezova]]. Osmanlije zaustavljaju težnju za nadzorom nad Sredozemlju od strane Venecije i Španije.
** [[1538]]. [[Opsada Diua (1538)|Opsada Diua]]: početak sukoba između [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalskog]] i Osmanskog carstva, koje ovdje podržava napad od strane [[Gudžaratski Sultanat|Gudžaratskog sultanata]]. [[Diu, Indija|Diu]] ostaje pod Portugalcima.
*[[1539]]. Osvajanje [[Herceg-Novi|Herceg-Novog]] (10. avgusta).
*[[1540]]. [[Mletačka Republika|Venecija]] je poražena na moru ([[Mletačko-osmanski rat (1537–1540)|Mletačko-osmanski rat]]), gubi brojne otoke na [[Dalmacija|Jadranskoj obali]], na [[Jonsko more|Jonskom]] i [[Egejsko more|Egejskom moru]].
** Özdemir–paša{{efn|Özdemir–paša, [[Mameluci|Mameluk]] [[Čerkezi|čerkeškog]] podrijetla, namjesnik [[Jemen|Jemenskog Ejaleta]].}} uvodi piće [[Kava|kavu]] na turskim prostorima.
*[[1541]]. Ratni pohod Sulejmana na [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinanda]], pripajanje Ugarske.
** [[Habsburg|Habsburški]] napad na [[Budimska palača|Budimsku tvrđavu]] ([[Wilhelmom von Roggendorfom]], 4. maja). Turska obrana i dolazak u pomoć sa juga sultana [[Sulejman I|Sulejmana]] sa vojskom. Osmanlije konačno zauzimaju [[Budim]] i sultan stvara [[Budimski vilajet]]&lt;ref&gt;{{hu}} {{cite web|url=https://hu.dbpedia.org/page/Buda_ostroma_(1541)|title=Buda ostroma (1541)|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=26. 07. 2022|quote=}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
** [[Bitka kod Sueza (1541)|Bitka kod Sueza]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] napadaju osmansku luku. Turska pobjeda;
** Druga [[Opsada Džede (1541)|opsada Džede]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] opet napadaju [[Džeda|Džedu]] i opet su poraženi od Osmanlija;
** [[Bitka kod Suakina (1541)|Bitka kod Suakina]]: Portugalci osvajaju tursku luku [[Suakin]] na obali današnjeg [[Sudan]]a;
** [[Bitka kod El Tora (1541)|Bitka kod El Tora]]: [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] uspijevaju oteti Osmanlijama luku [[Et Tur|El Tora]] na jugu [[Sinaj|Sinajskog poluotoka]];
**[[1541]] – [[1579]]: godine službe [[Mehmed-paša Sokolović|Sokollu Mehmed–paše]] i [[Lala Mustafa-paša|Lala Mustafa-paše]]. Vrhunac osmanske vojne sile i zlatno doba osmanske države.
[[Datoteka:1566-The Funeral of Sultan Suleyman the Magnificent-right.jpg|thumb|right|150px|Pogrebna povorka sultana Sulejmana 1566.]]
*[[1543]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Džamija Šehzade|Džamiju Šehzade]] (1543–1548) u [[Istanbul]]u.
*[[1544]]. Turski upad u [[Miskolc]].
*[[1545]]. Primirje između Sulejmana i [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinanda]].
*[[1548]]. Ratni pohod Sulejmana na Iran, pad [[Van, Turska|Vana]] (25. augusta).
** [[Bitka kod Adena (1548)|Bitka kod Adena]]: Osmanlije uspijevaju oteti luku [[Aden]] od Portugalaca;
*[[1550]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Sulejmanije džamija|Sulejmanije džamiju]] (1550–1557) u [[Istanbul]]u.
*[[1551]]. Turci osvajaju otok [[Gozo]] i grad [[Tripoli|Trablus]] u Libiji.
** [[Opsada Katifa (1551)|Opsada Katifa]]: Portugalci zauzimaju tursku luku [[Katif]] na [[Arabija|Arapskom poluotoku]];
*[[1552]]–[[1554]]. Osmanslije [[Osmanski pohod na Hormuz|napadaju Hormuški tjesnac]] ali su potučeni od strane Portugalaca.
*[[1553]]. [[Bitka u Hormuškom tjesnacu (1553)|Bitka u Hormuškom tjesnacu]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca i povlače se.
*[[1554]]. [[Bitka u Omanskom zaljevu]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.
*[[1557]]. Turci osvajaju [[Massava|Massavu]] na obali istočne Afrike.
*[[1558]]. Smrt [[Rokselana|sultanije Hurem]], najdraže sultanu Sulejmanu.
*[[1559]]. Građanski rat između Sulejmanovih sinova [[Selim II|Selima]] i [[Šehzade Bajezid|Bajazita]].
**[[Opsada Bahreina]]: Osmanslije su poraženi od Portugalaca.
*[[1560]]. [[Bitka kod Kamarana]]: Osmanska pobjeda (v. [[Sefer Reis]]) protiv Portugalaca.
**Nakon [[Osmansko-portugalski sukobi (1538–1560)|dugih pomorskih sukoba]] (1538–1560), [[Portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalci]] zadržavaju baze na [[Perzijski zaljev|Perzijskim zaljevom]] a Osmanlije šire svoj utjecaj nad [[Crveno more|Crvenom moru]];
*[[1562]]. Mir sa carem [[Ferdinand I., car Svetog Rimskog Carstva|Ferdinandom]] (1. jula).
*[[1566]]. [[Bitka kod Sigeta|Opsada Sigeta]] (5. august-7. septembar). [[Nikola Šubić Zrinski|Nikola Zrinski]] brani Siget (2.500 protiv 90.000)&lt;ref&gt;{{hr}}{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=67474|title=Hrvatska Enciklopedija (Leksikografski zavod Miroslav Krleža): Zrinski, Nikola IV.|date=|accessdate=29. 03. 2022|archive-date=2022-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20220710205438/https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=67474|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
**Smrt [[Sulejman I|sultana Sulejmana]] (5/6. septembar; bolest). Turski časnici prikrivaju smrt sultana za četrdeset i dva dana i njegovo tijelo je potajno zakopano u [[Szigetvar]]u&lt;ref&gt;[[Turski jezik|tur]]. {{cite web|url=https://islamansiklopedisi.org.tr/suleyman-i|title=TDV İslâm Ansiklopedisi: SÜLEYMAN I|date=|accessdate = 29. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;.
**Ustoličenje [[Selim II|Selima II.]] (24. septembra), sin Sulejmana i [[Rokselana|Hürreme]].
**Turci zauzimaju otok [[Hios]] od [[Republika Genova|Republike Genove]].
* [[1566]] – [[1656]]: ''[[Sultanat žena]]'' ({{Jez-tur|Kadınlar saltanatı}})
** [[1566]] – [[1603]]: godine [[Sultanija Safije|sultanije Safije]], strašno mudra i moćna žena na [[Topkapi Saraj|Osmanskom dvoru]]. Bila je žena [[Murat III|Murata III.]]
[[Datoteka:Ottoman Empire Detailed.png|thumb|right|350px|Osmansko carstvo 1593.]]
*[[1568]]. [[Mimar Sinan]] izgrađuje [[Selimija|Selimiju džamiju]] (1568–1574) u [[Edirne|Jedrenu]].
**[[Habsburg|Habsburzi]] plaćaju godišnji danak Osmanlijama.
* [[1569]]. Pohod Osmanlija protiv [[Rusko Carstvo|Rusa]]; plan kanal Don-Volga i opsada [[Astrahan]]a.
** Veliki požar u [[Istanbul]]u.
* [[1570]]. [[Kneževina Transilvanija]] je vazal Osmanskog carstva. Najsjevernija točka Osmanskog prostora su [[Košice]].
* [[1570]] – [[1573]]. [[Ciparski rat]] između Osmanskog carstva i [[Mletačka Republika|Republike Venecije]].
** [[Opsada Famaguste]] (1570/1571) na [[Kipar|Kipru]]. [[Lala Mustafa-paša]] osvaja tvrđavu, pokolj stanovništva i ubojstvo generala [[Marco Antonio Bragadin|Bragadina]] (17. augusta 1571.)&lt;ref&gt;{{harvnb|Zorzi|2020|p=351}}&lt;/ref&gt;.
* [[1571]]. Stvaranje [[Sveta liga (1571)|Svete lige]] protiv Osmanlija.
** [[Bitka kod Lepanta]]{{efn|[[Naupakt|Ναύπακτος]], ''Lepanto'', ''İnebahtı''.}} (7. oktobra). Teški poraz Turaka.
* [[1574]]. [[Osvajanje Tunisa (1574)|Osvajanje Tunisa]]. Turci oduzimaju grad Tunis [[Špansko Carstvo|Španskom carstvu]] ([[Uludž Ali]] i [[Džigalazade Jusuf Sinan-paša|Jusuf Sinan-paša]]).
** Smrt [[Selim II|Selima II.]] (udes) i dolazak na vlast [[Murat III|Murata III.]], sin [[Sultanija Nurbanu|Nurbane]] i Selima II. Carstvo se suočava sa prvim finansijskim poteškoćama i sa rastom nezadovoljstva u društvu (1574–1595). 
* [[1577]]. Turci osvajaju [[Džibuti]].
** [[Osmansko–safavidski rat (1578–1590)|Osmansko–perzijski rat]].
*[[1579]]. [[Mehmed-paša Sokolović]] je usmrćen (11. oktobra) od strane jednog vojnika ([[Janjičari|Janjičara]]?) u još nejasnim okolnostima. U njegovoj spomen ostaje [[Džamija Mehmed-paše Sokolovića]] (sagr. 1571/1572, [[Mimar Sinan]]) i još mnogo čega {{efn|[[Mehmed-paša Sokolović]] je bio vrstan vojnik i vojvoda, sultanov savjetnik, upravnik i mecena. Vjerom musliman, oženio je [[Esmehan Sultan]] (1545–1585), kćer sultana [[Selim II|Selima II.]] i sultanije [[Sultanija Nurbanu|Nurbanu]]. Imali su dvoje djece: Sultanzade Ibrahim Han i Safiye Hanim-Sultan.}}. Kraj sjajnog doba Sultana Sulejmana.
* [[1580]]. [[Kodža Sinan-paša|Sinan-paša]] imenovan za velikog vezira.
* [[1581]]. [[Felipe II od Španije|Filip II od Španjolske]] priznaje regentstvo [[Tunis]]a, [[Alžir]]a, [[Kirenaika|Kirenaike]] i [[Tripolitanija|Tripolitanije]] kao tursko vlasništvo, «barbarske oblasti» za kršćane.
* [[1583]]. Smrt [[Sultanija Nurbanu|sultanije Nurbanu]], jedna od najpoštovanijih žena svog vremena.
* [[1585]]. Turci osvajaju [[Kars]] i [[Tabriz]].
** Počinje monetarna nestabilnost Osmanskog carstva, glavni uzroci su fiskalne, ekonomske i političke poteškoće dok se istovremeno svijetska tržišta proširavaju i ubrzavaju (usp. Europski [[kolonijalizam]]). To monetarno slabljenje traje do 1690. [[Akča]] postepeno nestaje s tržišta dok sve više ini novac kruži po Osmanskom carstvu&lt;ref name=&quot;Şevket Pamuk 2000 20&quot;/&gt;.
* [[1588]]. Osmanlije zauzimaju Karadağ ([[Arasbaran]], na granici sa [[Iran]]om).
* [[1589]]. Ustanak [[Janjičari|janičara]] u Carigradu (3. aprila) ({{Jez-tur|Beylerbeyi Vakası}}).
* [[1590]]. Kraj [[Osmansko–safavidski rat (1578–1590)|Osmansko–perzijskog rata]]. Turska pobjeda. [[Istanbulski ugovor (1590)|Istanbulski ugovor]]. Turci osvajaju veći dio [[Kavkaz]]a i neke djelove sjeverozapadne [[Perzija|Perzije]] ([[Gruzija]], [[Azerbejdžan]], [[Luristan|Luristān]], [[Dagestan]], [[Kurdistan]], [[Huzestan|Khūzestān]], [[Kirkuk|Šahrizor]]...)
[[Datoteka:Mosque of Sultan Achmet.jpg|thumb|right|230px|[[Džamija sultana Ahmeta]]]]
* [[1593]]. Pobuna [[Spahija]] i [[Segban]]a u Istanbulu (27. januara). [[Pobuna Dželalija]] ({{Jez-tur|Celalî ayaklanmaları}}).
**[[1593]] – [[1606]]: [[Dugi rat]] između [[Habsburg]]a i Osmanlija; 
**[[Kodža Sinan-paša|Sinan-paša]] opet imenovan za velikog vezira;
**[[Bitka kod Siska]] (22. juna 1593): austrijska pobjeda protiv Turaka.
* [[1595]]. Prirodna smrt [[Murat III|Murata III.]] na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]]. Ustoličenje 29–godišnjeg [[Mehmed III|Mehmeda III.]], sin [[Sultanija Safija|Safije]] i Murata III. 
* [[1603]]. [[Spahija|Spahijska]] buna. Smrt [[Mehmed III|Mehmeda III]] (22. decembra); [[Ahmed I]] stupa na presto (23. decembra).
* [[1604]]. [[Sultanija Safija]] (baka sultana Ahmeda) je otjerana sa dvora.
* [[1605]] – [[1651]]: godine [[Sultanija Kosem|sultanije Kosem]], podrijetlom [[Grci|Grkinja]], jako moćna žena na [[Topkapi Saray|Osmanskom dvoru]]. Bila je žena [[Ahmed I|Ahmeda I.]] Rodila je mnogo djece, među kojim i dva sultana: [[Murat IV]] i [[Ibrahim I|Ibrahim ''Ludi'']].
* [[1606]]. [[Žitvanski mir]]. Pravo katolika da grade crkve u Osmanskom carstvu. Tursko teritorijalno proširenje u [[Panonija|Panoniji]]. Ukidanje godišnjeg danka koje su Habsburzi plaćali Osmanlijama. [[Krimski Kanat]] postaje turski vazal.
* [[1609]]. Izgrađivanje [[Džamija sultana Ahmeta|Džamije sultana Ahmeta]] (1609–1616)
* [[1617]]. Smrt [[Ahmed I|Ahmeda I]] (bolest)
* [[1617]]-[[1623]]. Kriza Sultanata. Unutrašnji nemiri: vladavina sultana [[Mustafa I|Mustafe]], psihološki nestabilna osoba.
** [[Mustafa I]] (sin [[Halime Sultan|Halime]] i Ahmeda I.) je prvi sultan koji faktički ne izlazi iz [[Topkapi Saraj|carskog dvorca]] te većinu vremena provodi u [[kafes]]u.
*[[Moldavski rat magnata]]. Osmansko carstvo podržava [[Kneževina Moldavija|Kneževinu Moldaviju]] protiv [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanska Unije]].
*[[1618]]. Sultan Mustafa je odložen, na presto stupa njegov unuk mladi [[Osman II]], sin [[Mahfiruz Sultan|Mahfiruze]] i Ahmeda I.
* [[1622]]. Ubojstvo 18–godišnjeg sultana [[Osman II|Osmana II.]] (pobuna Janjičara). Povratak na vlast [[Mustafa I|Mustafe]]. Međutim Mustafa je manje važna pojava na dvorcu. Stvarnu moć drže veliki vezir [[Kara Davut-paša]] i [[Sultanija Halime]].
**[[Pobuna Abaza Mehmed–paše]].
* [[1623]]. Na vlast [[Murat IV|sultan Murat IV]] (rexit 1623–1640), sin [[Sultanija Kosem|Sultanije Kosem]] i Ahmeda I.
**[[Osmansko–safavidski rat (1623–1639)|Osmansko–safavidski rat]] (1623–1639) na istoku.
**[[Pobuna Abaza Mehmed–paše|Druga pobuna Abaza Mehmed–paše]].
* [[1630]] – [[1672]]: Putovanja [[Evliya Çelebi|Evlije Čelebije]] ([[Hrvatska]], [[Hercegovina]], [[Kosovo]], [[Albanija]], [[Atena]], [[Holandija (regija)|Holandija]], [[Beč]], [[Krit]], [[Baku]], [[Krimski Kanat]], [[Sirija]], [[Palestina]], [[Čerkezija]]).
* [[1638]]. [[Murat IV]] ponovo osvaja [[Bagdad]] (novembar/decembar)
* [[1640]] – [[1648]]. Vladavina [[Ibrahim I|sultana Ibrahima]], psihopatološki slučaj. Najdublja turska politička kriza u 17. stoljeću. Najmoćnija osoba na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]] je zapravo Ibrahimova majka, [[Sultanija Kosem|sultanija Kösem]].
** Sultan [[Ibrahim I|Ibrahim]] faktički ne izlazi iz [[Topkapi Saraj|Topkapija]] i većinu vremena provodi u [[harem]]u. Priča se o 280 konkubina&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|last=Dash|first=Mike|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-ottoman-empires-life-or-death-race-164064882/|title=The Ottoman Empire’s Life-or-Death Race|date=22. 03. 2012|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Rank|2020}}&lt;/ref&gt;. Sultan je od njih dobio mnogo djece.
* [[1645]]-[[1669]]. [[Kandijski rat]] protiv [[Mletačka Republika|Venecije]]: Osmanlije osvajaju otok [[Krit]], Venecija učvršćuje položaj u [[Dalmacija|Dalmaciji]].
* [[1648]]. Velika narodna pobuna protiv vlasti, u [[Istanbul]]u i u Osmanskom carstvu pod vodstvom [[Janjičari|Janjičara]] i [[Ulema]]. Veliki vezir [[Hezarpare Ahmed–paša]] je pogubljen (8. augusta, zadavljen i rastrgan u parčad od naroda) a potom i sultan [[Ibrahim I|Ibrahim]] (18. augusta, zadavljen).
* [[1648]]. Na presto stupa [[Mehmed IV|Mehmed IV ''Lovac'']], sin Ibrahima I.
* [[1651]]. Prva pobuna [[Abaza Hasan–paša|Abaze Hasan–paše]].
* [[1656]]. Veliki vezir postaje [[Mehmed-paša Ćuprilić]] (vezirat 1656–1661). Preokrenuo Kandijski rat. Privremeni oporavak i stabilizacija carstva.
**[[1656]]-[[1683]]. Doba [[Ćuprilići|Ćuprilića]].
* [[1657]]-[[1658]]. Druga pobuna [[Abaza Hasan–paša|Abaze Hasan–paše]] (†1659)
* [[1660]]. [[Kneževina Transilvanija]] privremeno pada pod izravnu Osmansku vlast. Osmansko carstvo u centru Europe.
* [[1661]]. [[Kuga]]
* [[Veliki turski rat]] (1662–1699)
** [[Habsburško-turski rat (1663–1664)|Habsburško-turski rat]] ([[Nikola VII. Zrinski]])
* [[1668]]. Turci ponovo osvajaju [[Basra|Basru]].
[[Datoteka:Turkish siege of Vienna - 1683.png|thumb|right|280px|[[Opsada Beča 1683.|Opsada Beča]]]]
* [[1682]]. Pohod Mehmeda na Beograd.
* [[1683]]. [[Opsada Beča (1683)|Druga opsada Beča]]. Nakon dva mjeseca, vojne snage [[Sveta liga|Svete lige]] pod vodstvom [[Jan III. Sobjeski|Jana Sobjeskog]] odbija napad Turske armije (po procjeni: 200.000 ljudi&lt;ref&gt;{{de}} {{cite web|year=|title= Wien Geschichte Wiki: Zweite Türkenbelagerung (1683)|url=https://www.geschichtewiki.wien.gv.at/Zweite_T%C3%BCrkenbelagerung_(1683)|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}&lt;/ref&gt;) na [[Kahlenberg]]u. Bit će to zapravo zadnji turski napad na centralnu Europu.
** Veliki vezir [[Kara Mustafa-paša]] biva pogubljen u [[Beograd]]u po izravnom naredbom sultana Mehmeda IV ([[25.12.|25. 12.]] [[1683]]).
* 1683 – 1687: godine vladavine [[Gülnuş Sultan|sultanije Gülnuš]], podrijetlo [[Grci|Grkinja]] sa venecijanskog [[Krit]]a, vrlo moćna žena na dvoru i mecena. Bila je žena [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] i rodila je šestoro djece od kojih su dva postala sultani ([[Mustafa II]] i [[Ahmed III]]).
** [[Osmansko carstvo]] dostiže vrhunac svoga teritorijalnog proširenja ([[Mehmed IV]], 1683).
*[[1685]]. [[Mletačka Republika|Mlječani]] otimaju Osmanlijama [[Kalamata|Kalamatu]] na [[Peloponez]]u;
* [[1686]]. [[Opsada Budima (1686)|Opsada Budima]]. Vojvoda [[Karlo V, vojvoda od Lorene|Karlo od Lorene]] osvoja [[Obuda|Óbudu]], [[Budim]] i [[Pešta|Peštu]] za kuću [[Habsburg]]&lt;ref&gt;{{en}} {{cite web|url=https://www.budapest.com/city_guide/general_information/history.en.html|title=budapest.com – Budapest History|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=26. 07. 2022|quote=|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516193834/https://www.budapest.com/city_guide/general_information/history.en.html}}&lt;/ref&gt;.
* [[1687]]. [[Jegen Osman-paša]] i [[Janjičari]] skidaju sa vlasti sultana [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] (8. novembra). Na presto stupa njegov polubrat [[Sulejman II]].
** [[Eugen Savojski]], austrijski vojvoda francusko–talijanskog podrijetla, vodi teške pobjede nad Turcima u [[Veliki turski rat|Austrijsko–turskom ratu]]: [[Bitka kod Mohača 1687.|Bitka kod Mohača]].
** [[Krimske bitke|Prva ofenziva na Krim]] (2. maja). [[Rusko Carstvo|Ruski]] napad na [[Krimski Tatari|Krimski Kanat]] (osmanski vazal). Pobjeda Krimskih tatara. Krimski kanat ostaje nezavisan. Osmansko širenje u Europi se zaustavlja. Kraj saveza između Krimskog kanata, Francuske i [[Imre Thököly|Imrea Thökölyja]].
* [[1689]]. Napad [[Sulejman II|Sulejmana]] na austrijsku granicu.
** [[Bitka kod Niša (1689)|Bitka kod Niša]] (24. septembra), austrijska pobjeda ([[Ludvig Vilhelm Badenski|Ludwig Wilhelm von Baden]]).
* [[1691]]. Smrt [[Sulejman II|Sulejmana]]. Dolazak na presto njegovog polubrata [[Ahmed II|Ahmeta II.]] (sin [[Ibrahim I|Ibrahima I.]])
** [[Bitka kod Slankamena]] (19. augusta), austrijska pobjeda ([[Ludvig Vilhelm Badenski|Ludwig Wilhelm von Baden]])&lt;ref&gt;{{de}} {{cite web |url=http://www.badische-heimat.de/neu/projekte/texte/salankamen.pdf |title=Der Türkenlouis und die Schlacht von Salankamen,  19. August 1691 |last= |first= |date= |website=https://badische-heimat.de/ |publisher=Badische Heimat |accessdate=27. 07. 2022 |quote= |archive-date=2012-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328114744/http://www.badische-heimat.de/neu/projekte/texte/salankamen.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[1695]]. Smrt [[Ahmed II|Ahmeda II.]], stupa na presto [[Mustafa II]], sin [[Mehmed IV|Mehmeda IV.]] i [[Gülnuş Sultan|Gülnuş]].
* [[1697]]. [[Bitka kod Sente]] ([[Eugen Savojski|princ Eugen]]) i Pohod na Sarajevo (isto princ Eugen).
* [[1699]]. [[Karlovački mir|Mir u Karlovcima]] sa Austrijom (26. januara).
* [[1703]]. [[Jedrenska pobuna]] ([[Janjičari]]) zbog [[Karlovački mir|Karlovačkog mira]]. Vojska maršira na [[Istanbul]]. Ubojstvo [[Šejh-ul-islam|šejhulislama]] [[Feyzullah Efendi|Feyzullaha Efendije]] i svrgavanje sa trona sultana [[Mustafa II|Mustafe II.]]
**[[Mustafa II]] se odriče prestola u korist brata [[Ahmed III|Ahmeda III.]] (isto sin sultanije [[Gülnuş Sultan|Gülnuş]]).
* [[1709]]. [[Egzil]] švedskog kralja [[Karl XII od Švedske|Karla XII]] na [[Topkapi Saraj|Topkapiju]], sultan ga prima na dvor. 
* [[1710]]. [[Rusko-turski rat (1710–1711)|Kampanja rijeke Pruth]], osmanski pohod na [[Moldavija (regija)|Moldaviju]] ([[Baltadži Mehmed Paša]])
* [[1711]]. [[Mirovni ugovor iz Pruta|Mir iz Pruta]] (21. jula). Osmanska pobjeda.
* [[1713]]. Sultan [[Ahmed III|Ahmed]] proteruje švedskog kralja [[Karl XII od Švedske|Karla XII]] sa dvora i potpisuje ugovor o miru sa Rusijom. [[Mir iz Jedrena (1713)|Mir iz Jedrena]] (23. juna): uspostavlja mir sa [[Rusko Carstvo|Rusijom]] koji će trajati 25 godina.
* [[1714]]. [[Mletačko-osmanski rat (1714–1718)|Drugi Morejski rat]] (1714–1718). Osmanska pobjeda nad [[Mletačka Republika|Venecijom]].
* [[1716]]. [[Austrijsko-turski rat (1716–1718)|Austrijsko-turski rat]] (1716–1718)
** [[Bitka kod Petrovaradina]] ([[Eugen Savojski]], 5. august). Teški poraz Osmanlija, vezir [[Silahdar Damat Ali-paša|Ali-paša]] je ubijen u bitci.
* [[1717]]. [[Opsada Beograda (1717)|Opsada Beograda]] ([[Eugen Savojski]]), Halil-paša bezuspješno predvodi vojsku na Beograd.
* [[1718]]. [[Požarevački mir|Mir u Požarevcu]]. Turska se odriče [[Temišvar]]a, [[Smederevo|Smedereva]] i [[Beograd]]a. 
** Počinje ''[[Doba lala]]'' (1718-1730), razdoblje mira i stabilnosti.
** Potpisan trgovački ugovor između Austrije i Turske: slobodan uvoz austrijske robe osim oružja i municije, Austrija dobija pravo na konzule u većim trgovačkim mjestima. I turski trgovci, pretežno [[Grci]] i [[Cincari]], dobijaju povlastice u habsburškim zemljama. 
[[Datoteka:Sultan ahmed III.jpeg|thumb|right|130px|[[Ahmed III.]]]]
* Sultanat [[Ahmed III|Ahmeda III.]] (1703–1730) i vezirat [[Nevšehirli Damat Ibrahim-paša|Nevšehirlije Ibrahim-paše]] (1718–1730).
* [[1720]]. [[Seyyid Vehbi]] i [[Abdülcelil Levni]] sastavljaju knjigu ''[[Surname-i Vehbi]]'';
** Prvi sastav [[mehter]] muzike dolazi na Zapad, po nalogu sultana Ahmeda III. u počast Poljske.
* [[1721]]. Putovanje veleposlanika [[Yirmisekiz Mehmed Çelebi|Mehmeda Čelebije]] u [[Kraljevina Francuska|Kraljevinu Francusku]]. Njegov izvještaj sultanu će bit značajan za prve reforme carstva.
* [[1723]]. Počinje [[Osmansko–hotački rat (1726–1727)|rat s Iranom]], Osmanlije zauzimaju [[Gruzija|Gruziju]] i [[Gandža (grad)|Gandžu]].
* [[1724]]. [[Carigradski ugovor (1724.)|Carigradski ugovor]]: podjela zemalja [[Safavidska Monarhija|Safavidske Perzije]]. Geopolitičko nadmetanje između Rusije i Turske.
* [[1726]]. Otvorena prva [[Štamparstvo|štamparija]] u [[Istanbul]]u ([[Ibrahim Muteferika]]).
* [[1727]]. Hamadanski sporazum s [[Hotakijska Monarhija|Hotakidima]]: Osmansko Carstvo pripaja zapadni Iran.
* [[1729]]. Ulazi u tok nova kovanica pod nazivom «Zer-i mahbub».
* [[1730]]. Pobuna [[Janjičari|janičara]] pod [[Patrona Halil|Patronom Halilom]]. Pobuna svrgava sultana [[Ahmed III|Ahmeda III.]] Stupanje na presto [[Mahmud I|Mahmuda I]], sin [[Mustafa II|Mustafe II.]] (septembar).
** Početak [[Osmansko-persijski rat (1730-1735)|Osmansko-perzijskog rata]] napadom [[Nadir Šah]]a, povlačenje osmanske vojske koja je poražena u bitci kod [[Malajer]]a (zapadni Iran).
*[[1739]]. [[Bitka kod Grocke|Pobeda Turaka kod Grocke]] (22. jula).
**Kraj [[Rusko-turski rat (1735–1739)|Rusko-turskog rata]]. Austrija vraća Turcima [[Kraljevina Srbija (1718–1739)|Kraljevinu Srbiju]], [[Oltenija|Malu Vlašku]], [[Posavina|sjevernu Bosnu]] i južni [[Banat]]. Osmanlije gube [[Azov]]. [[Niški sporazum (1739)|Niški sporazum]] i [[Beogradski mir]].
*[[1744]]. [[Emir]] [[Muhamed ibn Saud]] i [[imam]] [[Muhamed ibn Abdul Vahab]] stvaraju [[Emirat Dirija]] na [[Arabija|Arapskom poluotoku]].
*[[1754]]. Smrt sultana [[Mahmud I|Mahmuda]] (bolest), bio je mecena i mudar vladar. Sultan nije imao djece. Stupa na vlast [[Osman III]], njegov brat.
*[[1755]]. Sagrađena [[Nuruosmanije džamija]] u [[Istanbul]]u.
*[[1757]]. Smrt sultana [[Osman III|Osmana III.]] Kao i njegov brat i Osman III je ostao bez djece.
**Stupa na vlast [[Mustafa III]], sin [[Ahmed III|Ahmeda III.]] i vrlo solidan vladar{{efn|[[Mustafa III]] je sultan koji jako brine za pravdom, poduzima niz koraka kako bi povećao prosperitet [[Istanbul]]a, stabilizira novac, izgrađuje velike žitnice, održava akvadukte i uspostavlja strogu fiskalnu politiku.}}.
*[[1768]]-[[1774]]. [[Rusko-turski rat (1768—1774)|Rusko-turski rat]]. Rusija dobija [[Kerč]], [[Yeni-Kale]], [[Kabardsko-Balkarska|Kabardiju]]. Osmanlije gube [[Krimski Kanat]].
*[[1770]]. Pobeda u pomorskoj bici kod [[Çeşme|Češme]] ispred [[Hios]]a (5–7 juli 1770). Ruska pobjeda nad Turcima.
*[[1774]]. Ponižavajući [[Kučukkainardžijski mir|Mir u Kučuk-Kainardži]] (10-21. juli). Turska priznaje pravo Rusiji da drži u [[Istanbul]]u svog predstavnika i da će štititi hrišćansku veru i crkve. Rusija dobija slobodan izlaz na [[Crno more]], jer dobija tvrđave na obali [[Azovsko more|Azovskog mora]], područje između rijeka [[Dnjepar (rijeka)|Dnjepar]] i [[Južni Bug|Bug]], te plovidbene i trgovačke povlastice u Osmanskom Carstvu&lt;ref name=&quot;britannicaabdulhamid1&quot;&gt;{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Abdulhamid-I|title=Britannica: Abdülhamid I. Ottoman sultan|last=|first=|date= |website= |publisher= |accessdate=26. 07. 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt;.
**Smrt [[Mustafa III|Mustafe III.]] (srčani udar, 21. januara). Dolazak na vlast njegovog brata [[Abdul Hamid I|Abdulhamida]].
*[[1775]]. Osmansko carstvo predaje [[Bukovina|Bukovinu]] [[Habsburg|Habsburzima]].
*[[1783]]. [[Rusko Carstvo|Rusija]] pripaja Krim ([[Krimski Kanat]], osmanski) i planirala podijeliti Osmansko carstvo.
*[[1787]]. Novi [[Rusko-turski rat (1787–1792)|rat Rusije i Turske]]. Ruska pobjeda. [[Rusko carstvo]] pripaja sebi [[Edisan|Jedisan]] ([[Odesa]], [[Nikolajev]]).
*[[1788]]-[[1791]]. [[Austrijsko-turski rat (1787–1791)|Tursko-Austrijski rat]]. Austrijska pobjeda.
*[[1789]]. Austrijanci su [[Opsada Beograda (1789)|osvojili Beograd]] ([[Ernst Gideon von Laudon|Ernst von Laudon]]): [[Kočina krajina|Austrijska Srbija]] (1788–1792).
**Smrt 64–godišnjeg sultana [[Abdul Hamid I|Abdulhamida]] (7. aprila), bio je dobronamjeran vladar sa velikim interesom za državne poslove i naklonjen reformama&lt;ref name=&quot;britannicaabdulhamid1&quot;/&gt;.
**Stupanje [[Selim III|Selima III.]] na vlast. Energičan vladar koji nastaje za reformama. Prvi pokušaj reforme usred propasti imperije.
*[[1791]]. [[Svištovski mir|Mir u Svištovu]] (4. avgust). Turska amnestija u Crnoj Gori, Bosni, Srbiji, Vlaškoj i Moldaviji. 
**[[Mirovni ugovor iz Jašija|Mir u Jašiju]]. Rusija vraća Turskoj [[Besarabija|Besarabiju]] i [[Moldavija|Moldaviju]].
**Sultan [[Selim III]] odlučuje uvesti teže promjene u carstvu. Njegova glavna [[reforma]] uvodi novu vojnu postrojbu lojalnu [[sultan]]u, jedinicu [[Nizam-ı Cedid|Novog poretka]] (''Nizâm-ı Cedîd''). Vrlo brzo će najveća prijetnja novom poretku postati [[janjičari]].
*[[1794]]. Turski sultani objavljuje povlastice [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]] i uvodi knežinsku samoupravu.
* [[1798]]. Francuski general [[Napoleon I Bonaparte|Bonaparte]] vodi [[Egipatska kampanja|pohod na Egipat]] (1798–1801). Osmansko carstvo gubi [[Egipat]].
* [[1800]]. [[Selim III|Sultan Selim]] se miri sa [[Janičari]]ma.
* [[1800]]-[[1804]]. Janičarska vladavina u [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]] (''dahije'').
* [[1804]]-[[1813]]. [[Prvi srpski ustanak]]. Srpska pobuna protiv Dahija, pojava vojvode [[Karađorđe|Đorđa Petrovića]]: &lt;u&gt;[[Srpska revolucija (1804–1835)|Srpski ustanak]]&lt;/u&gt;. 
* [[1805]]. U Egiptu nastaje nova samostalna [[dinastija Muhameda Alija]].
* [[1806]]. [[Rusko-turski rat (1806–1812)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda u [[Moldavija|Moldaviji]].
** [[Incident u Jedrenu (1806)|Incident u Jedrenu]]. Sukob između sultanovih jedinica ''[[Nizam-ı Cedid|Novog poretka]]'' i jedne koalicije balkanskih velikana, [[ajan]]a{{efn|''Ajanat'' je bio institucija koja je neformalno ostavila trag u Osmanskom carstvu dugo vremena sve do 18. veka i perioda Tanzimata. To su bili provincijski magnati, bivši upravnici ili ljudi koji su bili donekle ugledni i poštovani. Poslije nekog vremena, ti uglednici su dodati u sistem. Najistaknutiji među njima bili su bivši vladari.}} i [[Janjičari|janičarskih]] garnizona u [[Trakija|Trakiji]] (ljeto): da bi izbjegao novi [[građanski rat]] i nered, sultan napušta nacrt reformi i mijenja vladu.
* [[1807]]. [[Pobuna jamaka]]. Državni udar u Osmanskom carstvu ([[Kabakçı Mustafa]]).
**Sultan [[Selim III]] je svrgnut i zatvoren od strane ustanka [[Janjičari|janjičara]].
[[Datoteka:Battle of Navarino-Auguste Mayer mg 0598.jpg|thumb|right|190px|[[Bitka kod Navarina]]]]
* [[1808]]. [[Tilsitski mir|Mir u Tilzitu]]. Prekid neprijateljstva.
**Drugi državni udar u Osmanskom carstvu ([[Alemdar Mustafa–paša]], 21. juna). Alemdar Mustafa, [[ajan]] [[Ruse|Ruščuka]] i jaki zagovornik reformi, skuplja vojsku od 40.000 ljudi i kreće na Carigrad sa svrhom ponovnog uspostavljanja [[Selim III|Selima III.]], ali je došao prekasno.
**Sultan [[Selim III]], veliki reformator i mecena, je ubijen (28. jula) po naredbi rođaka, budućeg sultana [[Mustafa IV|Mustafe IV.]]
**Treći državni udar [[Alemdar Mustafa–paša|Alemdara Mustafe–paše]] (novembar). Sultan [[Mustafa IV]] je pogubljen u Istanbulu (17. novembra) po naređenju sultana [[Mahmud II|Mahmuda II]].
**Stupanje na presto [[Mahmud II|Mahmud II ''Adlija'']].
* [[1812]]. [[Bukureštanski mir 1812.|Mir u Bukureštu]]. Likvidacija prvog ustanka u Srbiji i turska pobjeda.
* [[1814]]. [[Hadži-Prodanova buna|Srpska pobuna]] pod vodstvom [[Hadži Prodan Gligorijević|Hadži-Prodana]] ([[Požega (Srbija)|Požega]], [[Kragujevac]], [[Jagodina]]). Turci uspijevaju ugušiti pobunu.
* [[1815]]-[[1830]]. [[Drugi srpski ustanak]] pod vodstvom [[Miloš Obrenović|Miloša Obrenovića]]. Srpska pobjeda, Istanbul gubi kontrolu nad [[Smederevski sandžak|Smederevskom sandžaku]].
**U šumi kod [[Радовање (Велика Плана)|Radovanja]] ubojstvo [[Karađorđe|Petrovića]] po naredbi [[Miloš Obrenović|Obrenovića]] ([[25.7.|25. 7.]] [[1817.]]).
[[Datoteka:Sultan Mahmud II.jpg|thumb|right|190px|[[Mahmud II.]] i potreba [[Tanzimat|reformi]]]]
*[[1821]]. Ustanak [[Heterija|Heterije]] u Rumuniji i [[Dunavske kneževine|Dunavskim kneževinama]]. &lt;u&gt;[[Grčki rat za nezavisnost|Grčki ustanak]]&lt;/u&gt;.
**[[1822]]. [[Pokolj na Hiosu]] (oko 25.000 mrtvih)
* [[1826]]. [[Rusko-turski rat (1828–1829)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda u Grčkoj.
**[[Incident u dobar čas]]: sultan [[Mahmud II.]] raspušta vojni odred [[Janjičari|Janjičara]] (15. juna).
* [[1827]]. [[Navarinska bitka|Bitka kod Navarina]]{{efn|[[Pylos|Πύλος]]}} (20. okt. 1827). Pobjeda koalicije (Engleska, Francuska, Rusija) protiv Osmanske mornarice.
* [[1829]]. [[Sporazum u Jedrenama|Mir u Jedrenu]]. Porta priznaje autonomna prava Vlaške, Moldavije i Srbije.
* [[1839]]-[[1841]]. [[Drugi osmansko-egipatski rat|Građanski rat]] između [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]] i [[Muhamed Ali od Egipta|Muhamed-Alije]], valije Egipta. 
**Smrt sultana [[Mahmud II|Mahmuda II.]] ([[Tuberkuloza|sušica]], 1. jula). Stupanje na presto njegovog sina [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]]. Abdulmedžid je uvjereni reformator i nastavlja nacrt oca. Imat će oko četrdeset sinova i kćeri, svi zadnji sultani Osmanskog carstva će biti njegovi sinovi.
**Počinje razdoblje velikih reformi (&lt;u&gt;'''''[[Tanzimat|Tanzimât]]'''''&lt;/u&gt; [[1839]]–[[1876]])
* [[1853]]-[[1856]]. [[Krimski rat|Rusko-turski rat na Krimu]]. Osmanska pobjeda u savezništvu sa Englezima i Francuzima.
* [[1856]]. [[Pariški sporazum (1856)|Pariski mir]]. Samostalnost [[Dunavske kneževine|Dunavskih kneževina]]. [[Rusko carstvo|Rusija]] predaje [[Besarabija|Besarabiju]] [[Kneževina Moldavija|Kneževini Moldaviji]].
* [[1859]]. Nastaju [[Ujedinjene Kneževine Moldavija i Vlaška]], samostalna država koja je formalno vazal Osmanskog carstva.
* [[1861]]. Smrt [[Abdul Medžid I|Abdulmedžida]] ([[Tuberkuloza|sušica]], 25. juna). [[Abdul Aziz|Sultan Abdulaziz]] (polubrat Abdulmedžida) stupa na presto.
* [[1865]]. Liberalni turski pokret [[Mlade Osmanlije|Mladih Osmanlija]], zagovaraju veća građanska prava.
* [[1866]]. [[Kretski ustanak (1866–1869)|Kretski ustanak]] (21. augusta; [[Michail Korakas|Korakas]], [[Gavriil Marinakis|Marinakis]])
* [[1870]]. Ukaz sultana [[Abdul Aziz I|Abdulaziza]] uspostavlja [[Bugarska egzarhija|Bugarsku egzarhiju]]. Prvi bugarski egzarh je [[Antim I]]. Antim je u stvari vođa nacije u [[Bugarski narodni preporod|Bugarskom preporodu]].
* [[1872]]. [[Midhat-paša]] postaje [[Spisak velikih vezira Osmanskog carstva|veliki vezir]] (31. jula), podržava reforme.
* [[1875]]. Pobuna Srba u [[Nevesinje|Nevesinju]], stoga slijedi [[Bosansko-hercegovački ustanak|Ustanak u Bosni i Hercegovini]].
* [[1876]]. [[Aprilski ustanak]] u [[Edirne Eyaleti|Jedrenskom pašaluku]] ([[Hristo Botev|Botev]], [[Georgi Benkovski|Benkovski]], [[Ilarion Dragostinov|Dragostinov]], [[Panajot Volov|Volov]]). Bugarski ustanak ugušen od Osmanske vojske.
**Vlada uvodi prvi [[Ustav Osmanskog Carstva]] (23. aprila), uz podršku pokreta [[Mlade Osmanlije|Mladih Osmanlija]] i po nacrtu bivšeg velikog vezira [[Midhat-paša|Midhat-paše]].
**[[Abdul Aziz|Abdulaziz]] zbačen sa prestola (30 i 31. maj). 
**Ustoličenje [[Murat V|Mehmeda Murata V.]], sin Abdulmedžida. Murat V nastoji za demokratskim reformama u carstvu. Kratki sultanant [[Murat V|Murata V]] (93 dana).
**Bivši sultan [[Abdul Aziz|Abdulaziz]] vrši [[samoubistvo]] na [[Çırağan Sarayı|Çırağan Saraju]] u [[Istanbul]]u (4. juna)&lt;ref&gt;{{cite book|last=Davis|first=Fanny|year=1970|title= The Palace of Topkapi in Istanbul |url=https://archive.org/details/palaceoftopkapii00davi/mode/2up|location= New York|publisher= Scribner|pages=306|ref = Davis}}&lt;/ref&gt;.
** [[Crnogorsko-turski rat]] (18. juna).
** Sultan [[Murat V]] je svrgnut sa prijestola (29/31 augusta) od strane vezira [[Mithat–paša|Mithat–paše]].
** Njemu slijedi despotska vladavina sultana [[Abdul Hamid II|Abdulhamida]] ([[1878]]–[[1908]]).
** Reformator [[Mithat–paša]] je postavljen za velikog vezira (19. decembra, drugi mandat).
** Prvi ustav Osmanskog carstva{{efn|{{Jez-tur|Kânûn-ı Esâsî}}, prvi turski ustav 1876.}} ([[Krikor Odian]]) po europskom modelu (23. decembar).
* [[1877]]-[[1878]]. [[Rusko-turski rat (1877–1878)|Rusko-turski rat]]. Ruska pobjeda.
** [[Rumunski rat za nezavisnost]] ([[Karol I Rumunski|Karol von Hohenzollern-Sigmaringen]], [[Nikolaj Nikolaevič Romanov (1831–1891)|Nikolaj Nikolaevič]], [[Nikolai Stoletov|Stoletov]]): april 1877 – mart 1878.
* [[1877]]. [[Osman Nuri-paša|Osman-paša]] predaje [[Pleven|Plevnu]] Rusima.
* [[1878]]. Vojska [[Sulejman Husnu–paša|Sulejman-paše]] razbijena kod [[Edirne|Jedrena]] (20. januara). Potpisano [[Primirje u Jedrenu (1878)|primirje u Jedrenu]] (31. januara). [[Sanstefanski mir]] (23. februara). &lt;u&gt;[[Berlinski kongres]]&lt;/u&gt; (jun). Teritorija Otomanskog carstva je okrnjena. Turska gubi [[Batumi|Batum]], [[Kars]], [[Ardahan]]. 
** Pobjeda Crnogoraca u [[Crnogorsko-turski rat|u ratu protiv Osmanskog carstva]] (19. februar, [[Nikola I Petrović Njegoš|Nikola Petrović]]). Turska priznaje samostalnost [[Knjaževina Crna Gora|Crnogorske knjaževine]].
**nastaje [[Kneževina Bugarska]].
**[[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878|Austrijska okupacija Bosne]]. Bosna je turska teritorija ali Austrija drži administraciju.
**Sultan [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] ukida ustav i uspostavlja reakcionarni i policijski režim (17. februar).
* [[1881]]. Osnovana [[Administracija za osmanski javni dug]].
**Nastaje [[Kraljevina Rumunija]] (13. marta)
* [[1884]]. [[Midhat-paša]] je zatvoren u [[Taif]]u gdje su ga zadavili njegovi čuvari (8. maja).
* [[1895]]. [[Hamidijski masakri|Pokolj Jermena]] u Anadoliji ([[Erzurum]], [[Diyarbakir]]): po procijenama između 80.000 i 300.000 osoba.
* [[1897]]. [[Grčko-turski rat (1897)|Grčko-turski rat]]. Osmanska pobjeda, Sjeverna [[Tesalija]] i [[Solun|Tesaloniki]] ostaju turske zemlje.
**[[Kritski ustanak]] (1897–1898). Stvaranje [[Kretska Država|Kretske Države]] i protjeravanje Turaka sa otoka.
* [[1903]]. [[Ilindanski ustanak|Ilindenski ustanak]] makedonskog stanovništva. Turci ugušuju pobunu.
* [[1905]]. [[Perzijska ustavna revolucija]] protiv [[Kadžari (dinastija)|Kadžarske dinastije]]. 
** [[Perzijski ustav 1906.|Perzijski ustav]] (1906). Istovremeno, osmanski napad na [[Perzija|Perziju]] 1906. godine. Abdulmadžid–paša, valija [[Bagdad]]a, vodi napad na perzijske pogranične gradove (Bahīk, Muhābād, Urmia).
** Osmansko carstvo broji nešto više od 20.368.485 stanovnika.
* [[1908]]. Početak [[Mladoturci|Mladoturske revolucije]], liberalni pokret ali radikalniji naspram [[Mlade Osmanlije|Mladim Osmanlijama]]. 
** Ministar vanjskih poslova [[Alois Lexa von Aehrenthal|baron von Aehrenthal]] proglašava aneksiju  [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] (5. oktobra), te [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarsko carstvo]] formalno pripaja Bosnu (7. oktobra).
**Otvara se [[Bosanska kriza]], stvara se tajno društvo [[Mlada Bosna]] (1907-1911).
* [[1909]]. [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] pokušao da izvrši [[Kontrarevolucija|kontrarevolucionarni]] udar bez uspeha. 
**[[Incident od 31. marta]]; sultan [[Abdul Hamid II|Abdulhamid]] je svrgnut (13. april); 
**Stupa na presto sultan [[Mehmed V]]. Vlada kao marioneta [[Veliki vezir|visira]] [[Mehmed Talat-paša|Talat-paše]], [[Ismail Enver]]a, i [[Ahmed Džemal]]a. 
**Vraćanje pređašnjeg Ustava: konstitucionalni režim pod [[Mehmed V|Mehmedom V.]] (''Ustavni sultanat'') koji se ubrzo pretvara u autoritarni režim.
* [[1911]]. [[Italijansko-turski rat]] za Libiju i Egejske otoke. [[Kraljevina Italija]] osvaja [[Kirenaika|Kirenaiku]] i [[Fezan]] ([[Libija]]), [[Dodekanez]] i [[Egejsko more|Egejske otoke]].
* [[1912]]. [[Prvi balkanski rat]] (oktobra). [[Londonska konferencija (1912–1913)|Mirovni ugovor u Londonu]].
* [[1913]]. Novo pokretanje rata (januar). [[Drugi balkanski rat]]. Poraz i potvrda odredaba [[Londonski mir (1913)|Londonskog primirja]]. Osmansko carstvo konačno gubi [[Rumelija|Rumeliju]]. Turska odlazi sa Balkana.
** nastaje [[Kneževina Albanija]] (29. jula).
* [[1914]] – [[1918]]. [[Prvi svetski rat]].
**[[Sarajevski atentat]] (jun 1914.), [[Julski ultimatum]]; Austrijski pohod na Srbiju (početak augusta 1914.)
**Turska izjavljuje svoju neutralnost u ratu (13. avgusta). 
**Turska vlada naređuje da se zatvore moreuze i naređuje da se miniraju obale. 
**Turska ulazi u rat na strani [[Centralne sile|Centralnih sila]] (29. oktobra). 
**Turska 3. Armija je razbijena u [[Bitka kod Sarikamiša|bitci kod Sarikamiša]] (decembar 1914 – januar 1915.) od strane Rusa ([[Kavkaska kampanja]]). 
* [[1915]]. [[Galipoljska operacija|Bitka na Dardanelima]] (1915–1916): katastrofalan poraz [[Antanta|Antante]] od strane Turaka.
**Na [[Solunski front|Solunskom frontu]] bori se i 20. Turski korpus ([[Abdul Kerim-paša]]).
**[[Armenski genocid]] ([[Mehmed Talat-paša|Talat-paša]]): početak 1915. – januar 1917. Po procijenama ubijeno između 600.000 i 1.500.000 Armenaca.
**[[Genocid nad Asircima]] (februar 1915 – 1920): po procijenama ubijeno između 275.000 i 500.000 [[Asirci|Kaldejskih Asiraca]].
* [[1916]]. [[Sporazum Sykes-Picot|Sajks-Pikotov sporazum]] (16. maja) [[Antanta|Antante]] o podeli Turskih teritorija.
* [[1918]]. Kraj rata.
**[[Mir u Brest-Litovsku]] (3. marta). Pobjeda [[Centralne sile|Centralnih sila]] nad [[Rusko Carstvo|Ruskom carstvom]] (Vidi: [[Boljševici]] i [[Ruska revolucija]]). Rusija izlazi iz rata. Samostalnost država u istočnoj Europi.
**Stvaranje [[Republika Armenija (1918–1920)|Republike Armenije]] (28. maja).
**[[Batumski ugovor]] (4. jun) između Osmanskog carstva i kavkaških država.
**Smrt sultana [[Mehmed V|Mehmeda V.]] u [[Palata Jildiz|Jildiz Palači]] (3. jula; imao je 73 godina, cijeli život je proveo u palači Yıldız). Sultan postaje [[Mehmed VI|Mehmed VI ''Vahidedin'']] (4. jula)
**[[Bitka kod Bakua]] (august – septembar 1918): Osmansko-Azerbejdžanska pobjeda Komunističkog [[Baku]]a podržanog od [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Ruskih Sovijeta]].
**[[Solunsko primirje]] (29. septembra). [[Kraljevina Bugarska]] se predaje.
**&lt;u&gt;[[Primirje iz Mudrosa]]&lt;/u&gt; (30. oktobra). Turska na ostrvu [[Limnos]] potpisuje kapitulaciju i predaje svoje snage Englezima.
**[[Primirje kod Ville Giusti]] (3. novembra). [[Austro-Ugarska]] se predaje.
**[[Primirje s Njemačkom 1918.|Primirje kod Compiègnea]] (11. novembra). Njemačka se predaje. Kraj Prvoj svijetskog rata.
[[Datoteka:AbdulmecidII.jpg|thumb|right|130px|Zadnji osmanski vladar, [[Abdul Medžid II|Abdulmedžid II.]]]]
* [[1918]]–[[1919]]. [[Pariška mirovna konferencija (1919)|Versajska mirovna konferencija]] (18. decembar-16. januar 1919)
* [[1920]]. &lt;u&gt;[[Sporazum u Sèvresu|Sporazum u Sevresu]]&lt;/u&gt;. Razoružavanje celokupne Turske vojske. Rasap Osmanskog carstva. Odstup od teritorija carstva u korist Grčke, Italije, Britanije i Francuske. Pobuna generala [[Kemal Atatürk|Kemala Mustafe Ataturka]].
** Stvaranje [[Velika narodna skupština Turske|Velike narodne skupštine Turske]]{{efn|[[Velika narodna skupština Turske]], {{Jez-tur|Türkiye Büyük Millet Meclisi}}.}} (23. april).
* [[1921]]. Turska proglašava nezavisnost i prisajedinjenje Bosfora i Dardanela{{efn|Vidi kasnije: [[Konvencija iz Montreauxa 1936.|Konvencija iz Montreauxa]] (1936)}}. 
** [[Grčko-turski rat (1919–1922)|Rat sa Grcima]]. Poraz Grka kod Inone{{efn|''İnönü Muharebesi''.}} (januar/april 1921.). Povlačenje Grka.
* [[1922]]. Kraj Osmanskog carstva ('''[[1.11.|1. novembar]] [[1922]]''') i početak Republike, koja traje do danas. Velika narodna skupština Turske ukida sultanat. Zajednička vlada [[Abdul Medžid II|Abdulmedžida]] i [[Kemal Atatürk|Kemala Ataturka]]. Abdulmedžid nosi samo titulu [[halifa|halife]] (19. novembra). Bivši sultan [[Mehmed VI]] odlazi u [[egzil]] na [[Malta|Maltu]] i potom u [[Kraljevina Italija|Italiju]] ([[Ligurija]]).
* [[1923]]. Kemal Mustafa Ataturk proglašava Republiku (mart).
* [[1924]]. Ukidanje Osmanskog kalifata (3. marta). Zadnji je [[Abdul Medžid II|Abdulmedžid II]]. Istog dana Osmanska porodica odlazi u [[egzil]] u [[Švicarska|Švicarsku]], pa u [[Francuska|Francusku]].

== Povezano ==
* [[Osmansko Carstvo]]
** [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]]
* [[Historija Osmanskog carstva]]
** [[Osmansko osvajanje Balkana]]
* [[Osmanska dinastija]]: 
** [[Spisak sultana Osmanskog carstva|Sultani]], 
** [[Lista sultanija Osmanskog carstva|Sultanije]], 
** [[Spisak velikih vezira Osmanskog carstva|Veliki veziri]].

== Napomene ==
{{notelist|2|}}

== Reference ==
{{reflist|2|}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{cite book|last1=Ágoston|first1=Gábor|last2=Masters|first2=Bruce|year=2009|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|url=https://books.google.fr/books?id=QjzYdCxumFcC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=New York|publisher=Facts On File|pages=650|ref = Encyclopedia}}
* {{cite book|last=Ágoston|first=Gábor|year=2005|title=Guns for the Sultan: Military Power and the Weapons Industry in the Ottoman Empire|url=https://www.google.fr/books/edition/Guns_for_the_Sultan/dNqzjfWABSAC?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=Guns+for+the+Sultan:+Military+Power+and+the+Weapons+Industry+in+the+Ottoman+Empire&amp;printsec=frontcover|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=277|ref = Agoston}}
* {{cite book|last=Babinger|first=Franz|year=1978|title=Mehmed the Conqueror and His Time|url=https://www.google.fr/books/edition/Mehmed_the_Conqueror_and_His_Time/CeVwEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=venetian+colony+in+istanbul&amp;pg=PA256&amp;printsec=frontcover|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|pages=549|ref=Babinger}}
* {{cite book|last=Bozarslan|first=Hamit|year=2013|title= Histoire de la Turquie. De l'Empire à nos jours|url=https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_Turquie/7zwqEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=hamit+bozarslan&amp;printsec=frontcover|location= Paris|publisher= Éditions Tallandier|pages=589|ref = Bozarslan}}
* {{cite book|last1=Erickson|first1=‎Edward J.|last2=Uyar|first2=Mesut|year=2009|title= A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk|url=https://www.google.fr/books/edition/A_Military_History_of_the_Ottomans/JgfNBKHG7S8C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=A+Military+History+of+the+Ottomans:+From+Osman+to+Ataturk&amp;printsec=frontcover|location= Santa Barbara (CA, USA), Denver (CO, USA), Oxford (UK)|publisher= ABC–CLIO
|pages=379|ref = Erickson}}
* {{cite book|last1=Murphey|first1=Rhoads|year=1999|title= Ottoman Warfare, 1500-1700|url=https://books.google.com/books?id=dGs0soIEJEUC|location= New Brunswick (NJ, USA) / UK|publisher= Rutgers University Press / Routledge|pages=278|ref = Murphey}}
* {{cite book|last=Rank|first=Scott|year=2020|title= History's 9 Most Insane Rulers|url=https://www.google.fr/books/edition/History_s_9_Most_Insane_Rulers/hxDADwAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=History%27s+9+Most+Insane+Rulers&amp;printsec=frontcover|location= Washington D.C.|publisher= Regnery History|pages=320|ref =Rank}}
* {{cite book|last1=Shaw|first1=Stanford|last2=Kural Shaw|first2=Ezel|year=2010|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://books.google.fr/books?id=E9-YfgVZDBkC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=|ref = Shaw}}
* {{cite book|last=Zorzi|first=Alvise|year=2000|title= La repubblica del Leone. Storia di Venezia|location= Milano|publisher= Bompiani|pages=762|ref = Zorzi}}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
* {{en}}{{cite web|url=https://www.britannica.com/summary/Ottoman-Empire-Timeline|title=Britannica: Ottoman Empire Timeline|date=|accessdate = 15. 03. 2022}}

[[Kategorija:Osmansko Carstvo|#]]</text>
      <sha1>2df4n4yiq5vhqtmr1c01arah564xcgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Vučić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4545665</id>
    <revision>
      <id>42717154</id>
      <parentid>42452560</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20191" sha1="atr3pffpk878h1itfwkhv4evc9a46gz" xml:space="preserve">{{Reklamiranje}}
{{Originalno istraživanje}}
{{NPOV}}
{{Sređivanje}}

{{Infokutija biografija
| ime               = Nikola Vučić
| slika             =Nikola_vucic_n1.jpg
| širina_slike  = 250px
| opis              = Nikola Vučić &lt;small&gt;([[2019]])&lt;/small&gt;
| datum_rođenja   = {{Birth date and age|1995|09|23|df=y}}
| mjesto_rođenja  = {{flag|Bosna i Hercegovina}} [[Mostar]]
| datum_smrti     = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD|df=y}} --&gt;
| mjesto_smrti    = 
| prebivalište    = [[Sarajevo]]&lt;br&gt;Mostar
| nacionalnost   = [[Hrvati Bosne i Hercegovine|Hrvat]]&lt;ref name=&quot;dnevnik&quot;&gt;{{Cite web |author=M. D. |date=19. studeni 2008 |title=Hrvati dobili TV program zahvaljujući 13-godišnjacima |url=http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/hrvati-dobili-tv-program-zahvaljujuci-13-godisnjacima.html |deadurl=no |location=Zagreb |publisher=''Dnevnik.hr'' |archiveurl=https://www.webcitation.org/6d1rT8mr2?url=http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/hrvati-dobili-tv-program-zahvaljujuci-13-godisnjacima.html |archivedate=2015-11-14 |accessdate=3. prosinca 2015 }}&lt;/ref&gt;
| državljanstvo   = Bosna i Hercegovina
| zanimanje       = [[televizija|televizijski voditelj]], [[novinar]]
| godine_aktivnosti   = [[2008]].–
| rodbina        = [[Dragana Vučić Đekić]] (sestra)
}}
'''Nikola Vučić''' ([[Mostar]], [[1995.]]), [[urednik]], [[reporter]] i televizijski [[Spiker|prezenter]].

== Biografija ==
Već s 20 godina Nikola Vučić postaje najmlađi voditelj Dnevnika na [[Federalna televizija|Federalnoj televiziji]] u [[Sarajevo|Sarajevu]],&lt;ref name=&quot;Gracija&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ia801507.us.archive.org/30/items/GracijaIntervjuNikolaVucic642018/Gracija-intervju-Nikola-Vucic-6-4-2018.jpeg|title=Muškarac koji ne zazire od feminizma: intervju s Nikolom Vučićem|accessdate=28. aprila 2018|last=Jovanović|first=Živana|date=6. april 2018|publisher=''Gracija''|location=Sarajevo|issn=1840-071X}} {{COBISS.BH|id=14545158}}.&lt;/ref&gt; gdje radi kao novinar i prezenter godinu dana, nakon čega 2016. godine prelazi na N1 televiziju - ekskluzivni regionalni informativni partner [[CNN|CNN-a]] za Balkan. Autor je je niza [[novinar]]skih priloga prikazanih u programu Federalne televizije,&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vučić |first=Nikola |date=7. lipnja 2016 |title=Dnevnik 2: Ima li u BiH spemnosti za cjelovitu reformu obrazovanja? |url=http://www.federalna.ba/bhs/vijest/168509/sustav-fragmentiran-sve-konce-vuku-nize-razine |publisher=''[[Federalna televizija]]'' |location=Sarajevo |accessdate=3. veljače 2018 |archivedate=2016-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160608134532/http://www.federalna.ba/bhs/vijest/168509/sustav-fragmentiran-sve-konce-vuku-nize-razine |deadurl=yes }} (2 minute)&lt;/ref&gt; a zatim aktivno radi autorske novinarske priloge za N1.&lt;ref&gt;Vučić, Nikola (2016-2018). [http://ba.n1info.com/topicv121/Nikola-Vucic/1 Autorski prilozi, reportaže i tekstovi objavljeni i emitirani na N1 televiziji i web portalu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516160026/http://ba.n1info.com/topicv121/Nikola-Vucic/1 |date=2017-05-16 }}. Sarajevo: N1 Info. pristupljeno 5. ožujka 2018.&lt;/ref&gt; Njegovi počeci angažmana u [[mediji]]ma vezuju se za rodni Mostar, gdje je nekoliko mjeseci proveo u redakciji radija Studio88,&lt;ref&gt;{{Cite web|author=B. A. |date=2. veljače 2013 |title=Esej mladog Mostarca: svi smo samo kapi vode od kojih je svaka posebna a opet dio istoga toka |url=http://24sata.info//vijesti/bosna-i-hercegovina/mostar/133771-esej-mladog-mostarca-svi-smo-samo-kapi-vode-od-kojih-je-svaka-posebna-a-opet-dio-istoga-toka.html |deadurl=no |location=Sarajevo |publisher=''24 sata'' |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151115073339/http://24sata.info//vijesti/bosna-i-hercegovina/mostar/133771-esej-mladog-mostarca-svi-smo-samo-kapi-vode-od-kojih-je-svaka-posebna-a-opet-dio-istoga-toka.html |archivedate=15. studenog 2015 |accessdate=7. prosinca 2016}}&lt;/ref&gt; portala [[Tačno.net]].&lt;ref name=&quot;Gracija&quot;/&gt; Osim toga, bio je član dramskog studija u Teatru mladih,&lt;ref name=NagrEsej&gt;{{Cite web|title=Jesmo li sigurni? |url=http://www.tacno.net/novosti/nikola-vucic-jesmo-li-sigurni/ |deadurl=no |location=Mostar |publisher=''[[Tačno.net]]'' |date=2. veljače 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151115073556/http://www.tacno.net/novosti/nikola-vucic-jesmo-li-sigurni/ |archivedate=15. studenog 2015 |accessdate=4. siječnja 2016}}&lt;/ref&gt; voditelj tribina i organizator Omladinskog foruma. Dobitnik je nekoliko nagrada, prve već s 18 godina.&lt;ref name=&quot;Gracija&quot;/&gt;&lt;ref name=NagrEsej/&gt;&lt;ref&gt;{{CEEOL|28247}}. {{COBISS.BH|id=513555398}}.&lt;/ref&gt;

== Kritika nacionalizma ==

Teme u fokusu novinarskog angažmana Nikole Vučića, prema izvoru internetskog portala N1,&lt;ref&gt;N1info.com, TV lica, Naslovna, [http://ba.n1info.com/a127657/TV-lica/Nikola-Vucic.html Nikola Vučić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212235142/http://ba.n1info.com/a127657/TV-lica/Nikola-Vucic.html |date=2017-02-12 }}., pristupljeno 9. listopada 2017.&lt;/ref&gt; tiču se obrazovnih i kulturnih politika, izgradnje mira i ljudskih prava. Novinarstvo je za njega - kako kaže - ''&quot;jedna od mogućih i važnijih formi društvenog angažmana, ali najprije objektivan pogled na društvenu svakodnevicu''&quot;. Tijekom 2014., 2015. i 2016. godine na portalu Tačno.net, koji djeluje u okviru Centra za kritičko mišljenje, objavio je niz kritičkih tekstova o [[Hrvatski nacionalizam|(hrvatskom) nacionalizmu]]. Potaknut iskustvom jezičnog apartheida u rodnom Mostaru, interesira se za teme kulture, nacionalizma i indoktrinacije kroz obrazovne procese. Pozitivan novinski [[Recenzija|prikaz]] objavio je o knjizi &quot;[[Jezik i nacionalizam]]&quot; hrvatske [[Lingvistkinja|lingvistice]] [[Snježana Kordić|Snježane Kordić]], o čijim tvrdnjama iznesenim u toj znanstvenoj [[Monografija|monografiji]] kaže kako su potkrijepljene obimnom inozemnom stručnom literaturom te da predstavljaju ohrabrenje svim onim ljudima koji propituju ustaljene nacionalističke [[dogme]], poput temeljne, koju Snježana Kordić imenuje kao “sveto trojstvo [[jezik]]a, [[Nacija|nacije]] i [[Država|države]]”.&lt;ref&gt;Vučić, Nikola (5. lipnja 2016). [http://www.tacno.net/novosti/o-jeziku-i-nacionalizmu-sest-godina-kasnije/ &quot;O jeziku i nacionalizmu: šest godina kasnije&quot;]. ''Tačno.net''. pristupljeno 7. veljače 2018.&lt;/ref&gt; Kritički tekst o [[student]]ima [[Sveučilište u Mostaru|Sveučilišta u Mostaru]] koji djeluju u okviru Hrvatskog studentskog politološkog foruma objavio je nakon njihovog javnog priopćenja o pitanju pokretanja hrvatskog kanala u Bosni i Hercegovini&lt;ref&gt;A. A. (19. travnja 2016). [http://www.pogled.ba/clanak/hspf-kome-i-zasto-smeta-hrvatski-tv-kanal/84556 &quot;HSPF: Kome i zašto smeta hrvatski TV kanal?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826051139/http://www.pogled.ba/clanak/hspf-kome-i-zasto-smeta-hrvatski-tv-kanal/84556 |date=2016-08-26 }} ''Pogled.ba''. pristupljeno 24. studenog 2017.&lt;/ref&gt;, istaknuvši kako je nonsens širiti ideju o tome da se jezik [[Hrvati|Hrvata]] razlikuje od jezika druga dva konstitutivna naroda i većine onih koje [[Ustav bih|Ustav BiH]] prepoznaje kao Ostale, te zato tražiti da bude posebno tretiran u javnom [[Radio-televizija Bosne i Hercegovine|radio-televizijskome]] sustavu.&lt;ref&gt;Vučić, Nikola (9. svibnja 2016.) [http://www.tacno.net/novosti/nikola-vucic-studenti-u-nacionalistickom-loncu/ &quot;Studenti u nacionalističkom loncu&quot;]. ''Tačno.net''. pristupljeno 3. ožujka 2018.&lt;/ref&gt; U skladu sa svojim kritičkim odnosom prema jezičnome nacionalizmu, Nikola Vučić je krajem 2016. godine došao na ideju da napiše jedan [[dokument]] kojemu je dao naslov &quot;[[Deklaracija o zajedničkom jeziku]]&quot;, i pozvao je eksperte da njegovu verziju [[tekst]]a dorade i ponude na potpisivanje istaknutim [[intelektualac|intelektualcima]].&lt;ref name=&quot;Promocija&quot;&gt;{{YouTube|1mBDgUMvplM|Promocija Deklaracije u Beču, vidjeti od minute 1:05:45}}&lt;/ref&gt; Kada su se početkom 2017. [[lingvist]]i usuglasili oko svih formulacija u tekstu, potpisao je [[Deklaracija o zajedničkom jeziku|Deklaraciju]] među prvima.&lt;ref name=&quot;Wien&quot;&gt;{{cite web |date=25. ožujka 2019 |title=Novi Bečki dogovor? |url=https://www.tacno.net/kultura/novi-becki-dogovor/ |location=Mostar |publisher=''[http://tacno.net/ Tačno.net]'' |archivedate=2019-04-15 |archiveurl=https://www.webcitation.org/77dteohoj?url=https://www.tacno.net/kultura/novi-becki-dogovor/ |accessdate=21. travnja 2019 |deadurl=no }}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Nikola-Vucic-2015.jpg |mini|260px|left|Nikola Vučić dok vodi [[TV Dnevnik|Dnevnik]] na [[Federalna televizija|Federalnoj televiziji]] &lt;small&gt;([[2015]])&lt;/small&gt;]]

=== Napadi, uvrede i prijetnje ===
Zbog svoje objave na Twitteru kojom postavlja pitanje “hoće li uskoro biti proglašenje facism-free zone”&lt;ref&gt;[https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/157015/osuda_napada_na_novinara_n1_nikolu_vuchica_a_sta_je_to_tako_strasno_napisao.html OSUDA NAPADA NA NOVINARA N1 NIKOLU VUČIĆA: A šta je to tako strašno napisao?]&lt;/ref&gt; u dijelu Bosne i Hercegovine, bio je izložen orkestriranom pritisku nacionalističkih medija i pojedinaca, što je rezultiralo uvredama, prozivkama i prijetnjama. Vučić je u hercegovačkim medijima optužen da je 100.000 Hrvata proglasio fašistima, nakon čega su uslijedile ostrašćene reakcije zbog kojih je novinar Nikola Vučić označen halal Hrvatom&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sarajevska škola za halal-Hrvate ima novo zaštitno lice |url=https://www.dnevnik.ba/kolumne/sarajevska-skola-za-halal-hrvate-ima-novo-zastitno-lice-mostarac-nikola-vucic-zna-sve-o |access-date=2020-06-08 |archive-date=2020-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608100524/https://www.dnevnik.ba/kolumne/sarajevska-skola-za-halal-hrvate-ima-novo-zastitno-lice-mostarac-nikola-vucic-zna-sve-o |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, mrziteljem, autošovinistom, personom non grata, mudžahedinom, a u argumentaciju protiv njega korištena su i imena Vučićevih roditelja, s referiranjem na ratno traumatsko iskustvo njegovog oca. Vučić je dobio i prijetnje smrću.

''&lt;sub&gt;&quot;Upravni odbor Uduženja BH novinara skreće pažnju na neprihvatljivo pokretanje medijske hajke na Nikolu Vučića, kao i politčke manipulacije, činjenično neutemeljene natpise i generalizacije u vezi sa njegovim komentarom u jednom broju medija iz Hercegovine. Posebno je neprihvatljivo kršenje prava na privatnost, kao i nepotrebno izlaganje javnosti Vučićevih roditelja, posebno oca, za šta ne postoji nikakav razuman osnov niti opravdan javni interes.&quot; - Udruženje BH Novinari, prenosi BN 29. maja 2020.&lt;/sub&gt;&lt;ref&gt;[https://www.rtvbn.com/3984872/novinar-nikola-vucic-na-meti-brutalnih-napada Novinar Nikola Vučić na meti brutalnih napada]&lt;/ref&gt;''

Napade, uvrede i prijetnje Nikoli Vučiću osim krovnog novinarskog udruženja u Bosni i Hercegovini osudili su OSCE, Mreža Safe Journalists, Reporteri bez granica, kao i javne osobe, intelektualci/ke Arijana Seračević Helać, Dragan Bursać, Sonja Biserko, Edin Pobrić, Svetlana Broz, Azra Nuhefendić, Aida Ćorović, Haris Pašović i drugi.&lt;ref&gt;[https://www.tacno.net/nasigradovi/podrska-nikoli-vucicu/ Podrška Nikoli Vučiću]&lt;/ref&gt;

&lt;sub&gt;''&quot;Novinar i prezenter vesti na N1 televiziji, a još ranije kao uposlenik javne reči u programima Federalne TV BiH, Nikola Vučić se afirmisao kao beskompromisni borac protiv etničkih netrpeljivosti. Zagovornik ideala slobode i pravde kao vrhunskih vrednosti ljudske civilizacije. (...) Naša podrška i porodici Nikole Vučića koju “valjaju u blato” ovih dana mediji i pojedinci, predvodnici i učesnici revizionističkih stavova i pronositelji mračnih pobuda i akcija koje su region gurnuli u strahotan rat među narodima bivše Jugoslavije.&quot; - Predsjednica Helsinškog odbora za ljudska prava Srbije i drugi.''&lt;/sub&gt;

=== Kritička analiza društva i kulture ===
O knjizi bosanskog [[Franjevci|franjevca]] Drage Bojića &quot;Zlato i tamjan: kritički osvrti na politiku i religiju&quot; objavio je 2016. u bh. nezavisnim novinama &quot;[[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]&quot; afirmativan prikaz &quot;Knjiga društvene nelagode&quot;.&lt;ref&gt;Vučić, Nikola (27. kolovoza 2016). [http://www.oslobodjenje.ba/kun/kultura/knjiga-drustvene-nelagode/178577 &quot;Knjiga društvene nelagode&quot;]. Sarajevo: ''[[Oslobođenje (list)|Oslobođenje]]''. pristupljeno 14. lipnja 2017.&lt;/ref&gt; A kritički osvrt objavio je o tekstu &quot;Marijina poslušnost i žene danas&quot; [[Katolička crkva|katoličkog]] [[teolog]]a Ivice Raguža,&lt;ref&gt;Raguž, Ivica (33-34, 2016). [http://kristadobrogpastira.com/2016/09/05/glas-koncila-marijina-poslusnost-i-zene-danas/ &quot;Marijina poslušnost i žene danas&quot;]{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[Glas Koncila]]''. pristupljeno 27. siječnja 2018.&lt;/ref&gt; citirajući suvremene [[Feminizam|feminističke]] teološke misli i problematizirajući pitanje Raguževog doslovnog, bukvalnog čitanja [[Biblija|biblijskoga]] teksta kroz model [[Biblijski kanon|kanonskoga]] autoriteta. Navodi kako takav pristup valja promatrati s jasnom kritičkom distancom, budući da je tekst prema takvom tumačenju apsolutno [[proročanstvo]] i otkrovenje nadvremenske istine, koja odgovara na pitanja i probleme svih vremena.&lt;ref&gt;Vučić, Nikola (15. kolovoza 2016). [http://www.tacno.net/kultura/feministicka-teologija-nasuprot-glasa-koncila-kritika-glorifikacije-poslusnosti/ &quot;Feministička teologija nasuprot Glasa Koncila: kritika glorifikacije poslušnosti&quot;]. ''Tačno.net''. pristupljeno 4. kolovoza 2017.&lt;/ref&gt; Vučić je sudjelovao na više konferencija i okruglih stolova povodom tema [[Religija|religije]], [[Feminizam|feminizma]] i [[Ljudska prava|ljudskih prava]].&lt;ref&gt;A. A. (21. srpnja 2016). [http://pogled.ba/clanak/tribina-zensko-tijelo-kao-bojno-polje-veliki-problem-zrtava-ratnog-silovanja-je-sutnja/92987 &quot;Tribina 'Žensko tijelo kao bojno polje': Veliki problem žrtava ratnog silovanja je šutnja&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918224002/http://www.pogled.ba/clanak/tribina-zensko-tijelo-kao-bojno-polje-veliki-problem-zrtava-ratnog-silovanja-je-sutnja/92987 |date=2019-09-18 }}. ''Pogled.ba''. pristupljeno 5. veljače 2018.&lt;/ref&gt; Zajedno sa drugim mladim autoricama i autorima sudjelovao je u izradi zbornika &quot;Kada se sretnu feminizam i religija&quot; u koji je uvršten i njegov članak o temi &quot;Feminizam je i muško pitanje&quot;.&lt;ref&gt;Vučić, Nikola (2017). [http://tpo.ba/b/novosti/170810%20FERDiskursi.html ''Kada se sretnu feminizam i religija''] (zbornik, ur. Mujić, Medina), članak: [http://tpo.ba/b/dokument/Zbornik-Kada-se-sretnu-feminizam-i-religija.pdf &quot;Feminizam je i muško pitanje&quot;], str. 8-13, Sarajevo: TPO Fondacija, Omladinski forum, IMIC &quot;Zajedno&quot;. pristupljeno 23. siječnja 2018. {{COBISS.BH|id=24206342}}.&lt;/ref&gt; Nakon što je u Hrvatskoj objavljen prijevod knjige &quot;Vjera i sloboda&quot; feminističke teologinje Terese Forcades, objavljuje [[recenzija|prikaz]] knjige naslovljen &quot;[https://www.tacno.net/kultura/vjera-i-sloboda-teologija-subverzije/ Vjera i sloboda: teologija subverzije]&quot; u kojem navodi da ova &quot;knjiga teološko-filozofskih [[esej]]a (...) djelo je koje zavređuje i pobuđuje pozornost čitateljstva, stoga je preporuka na čitanje svima onima koji žele (iznova) iskoračiti iz nametnute logike [[Misao|mišljenja]] o vjeri i [[Sloboda|slobodi]]&quot;.&lt;ref&gt;Vučić, Nikola (14. prosinca 2017). [http://www.prometej.ba/clanak/kultura/ljudi-i-knjige/nikola-vucic-vjera-i-sloboda-teologija-subverzije-3487 &quot;Vjera i sloboda: teologija subverzije&quot;]. Sarajevo: ''Prometej.ba''. pristupljeno 23. siječnja 2018.&lt;/ref&gt; Objavljivao je prikaze i eseje u [[Književna republika|Književnoj republici]] i u Beharu.

== Televizijska emisija ==
Godine 2019. pokrenuo je autorsku televizijsku emisiju &quot;Izvan okvira&quot; na N1 kanalu u Bosni i Hercegovini. Emisija je talk-show u kojem Vučić vodi razgovore sa prominentnim intelektualcima s područja bivše Jugoslavije, a koji su u poljima svojih društvenih angažmana napravili odmak od nacionalističkih praksi i dali doprinos u kreiranju pomirbenih politika s onu stranu dominantnih društveno-političkih naracija. Kako se navodi u opisu televizijske emisije, &quot;Izvan okvira&quot; čine otvoreni razgovori o društvenim, političkim, kulturnim i mnogim drugim temama i fenomenima, a specifičnost emisije nije samo u izboru tema već i u načinu na koji se o njima govori.&lt;ref&gt;Izvan okvira, N1 BiH - o emisiji; [http://ba.n1info.com/Video/Izvan-okvira/a390488/Izvan-okvira.html popis za reprodukciju]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Emisije &quot;Izvan okvira&quot; emitirane u 2019. godini
!Emisija
!Tema
!Gost ili gošća
!Datum emitiranja
|-
|1
|Građanska hrabrost i kritičko mišljenje
|Štefica Galić
|18. 11. 2019. 
|-
|2
|Kritika bosanskog uma
|Tarik Haverić
|25. 11. 2019.
|-
|3
|Rodno-zasnovano nasilje
|Nermina Manović
|2. 12. 2019.
|-
|4
|Bosanskohercagovački film
|Aida Begić
|9. 12. 2019.
|-
|5
|Književnost i društvo
|Svetislav Basara
|16. 12. 2019.
|-
|6
|Kršćanstvo i nacionalizam
|fra Ivan Šarčević
|23. 12. 2019.
|-
|7
|Akademsko šarlatanstvo
|Nenad Veličković
|30. 12. 2019.
|}

==Nagrade==
[[Datoteka:Nikola-Vucic-2017-N1.jpg|mini|360px|right|Nikola Vučić u studiju [[N1 (televizija)|N1 televizije]] &lt;small&gt;([[2017]])&lt;/small&gt;]]
* Novinarska nagrada [[:en:UN Women|UN Women]] u [[BiH]], Udruženja BH novinari i Asocijacije XY u kategoriji TV novinarstva za izvještavanje o temi rodno zasnovanog nasilja (2017.)&lt;ref&gt;[http://ba.n1info.com/a231986/Vijesti/Vijesti/Nagrada-za-reportera-N1-Nikolu-Vucica.html Nagrada za reportera N1 Nikolu Vučića]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Sarajevo: ''N1''. pristupljeno 12. prosinca 2017.&lt;/ref&gt;
* Nagrada Komisije za ostvarivanje ravnopravnosti spolova [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH]], koja Priznanje za doprinos ravnopravnosti spolova u 2017. godini dodjeljuje zajedno sa Agencijom za ravnopravnost spolova Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice BiH, uz podršku Misije [[OSCE]]-a u BiH. Za nagradu je predložen od strane Mreže za izgradnju mira i Sarajevskog otvorenog centra (2018.).&lt;ref&gt;[http://ba.n1info.com/a247530/Vijesti/Vijesti/Novo-priznanje-za-reportera-N1-Nikolu-Vucica.html Novo priznanje za reportera N1 Nikolu Vučića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314022333/http://ba.n1info.com/a247530/Vijesti/Vijesti/Novo-priznanje-za-reportera-N1-Nikolu-Vucica.html |date=2018-03-14 }}. Sarajevo: ''N1''. pristupljeno 8. ožujka 2018.&lt;/ref&gt;

== Znanstvene publikacije (izbor) ==

=== Knjiga ===

*{{Cite book| title=Kritika toksične muškosti : pregled suvremenih istraživanja | url=http://library.fes.de/pdf-files/bueros/sarajevo/17689.pdf |location=Sarajevo | publisher=Friedrich-Ebert-Stiftung |year=2021 |page=132 |isbn=978-9926-482-27-5 |oclc=1257815191}} {{COBISS.BH|id=43239174}}.

== Reference ==
&lt;references /&gt;{{reflist|2}}

== Povezano ==
*[[N1 (televizija)|N1 televizija]]
*[[Federalna televizija]]
*[[Tačno.net]]

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Nikola Vučić}}
*[http://ba.n1info.com/topicv121/Nikola-Vucic/1 Prilozi Nikole Vučića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516160026/http://ba.n1info.com/topicv121/Nikola-Vucic/1 |date=2017-05-16 }} emitirani na [[N1 (televizija)|N1 televiziji]]
*[http://www.tacno.net/author/nikola-vucic/ Članci Nikole Vučića] objavljeni na portalu [[Tačno.net]]
*{{YouTube|VJFBqZVXROM|Desetminutni govor Nikole Vučića na konferenciji &quot;Jezici i nacionalizmi&quot; u Beogradu 2016}} (minuta 1:07-1:17) 
*[http://ba.n1info.com/a123713/Vijesti/Vijesti/Snjezana-Kordic-u-vezi-jezika.html Razgovor o jeziku Nikole Vučića sa Snježanom Kordić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043043/http://ba.n1info.com/a123713/Vijesti/Vijesti/Snjezana-Kordic-u-vezi-jezika.html |date=2017-12-01 }} u emisiji N1 na jedan (25 minuta)

{{Lista potpisnika Deklaracije o zajedničkom jeziku}}

{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1995| |Vučić, Nikola}}

[[Kategorija:Biografije, Mostar]]
[[Kategorija:Spikeri]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački TV-voditelji]]</text>
      <sha1>atr3pffpk878h1itfwkhv4evc9a46gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nulta gravitacija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4546494</id>
    <revision>
      <id>42717225</id>
      <parentid>42687509</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66977" sha1="qhk98h2a5oqav56x8hgr0mydhzyegcl" xml:space="preserve">[[Datoteka:Space Fire.jpg|desno|mini|300px|Efekti [[gravitacija|mikrogravitacije]] na plamen sveće''&lt;br /&gt; (na zemlji-levo, u svemiru-desno)'']]
'''Nulta gravitacija''' ili '''bestežinsko stanje''' ({{jez-engl|zero gravity, weightlessness}}) je stanje u kojem [[gravitacija]] ili sila zemljine teže, nema nikakvih uticaja, ili čije se dejstvo ne oseća u organizmu živih bića ili na predmetima. Iako je opseg dejstva [[gravitacija|gravitacije]] u principu beskonačan, ona u bestežinskom stanju praktično ne postoji (približava se nuli), ili je njen uticaj minimalan (najčešće na nivou mikrogravitacija) pa se praktično i ne manifestuje. Ovo stanje je najizraženije iza [[Karmanova linija|Karmanove linije]] u [[svemir]]u.

Međutim, postoje prostori na [[zemlja|Zemlji]] ili u njenoj [[Zemljina atmosfera|atmosferi]] u kojima dejstvo gravitacije nije primetno (ili je jedva primetno), kao što je to u toku slobodnog pada u [[vakuum]]u ili u satelitskim sistemima i specijalnim trenažnim [[avion]]ima.&lt;ref&gt;[http://www.migflug.com/en/jet-fighter-flights/flying-with-a-jet/zero-gravity-in-russia.html Weightlessness / Zero-G: Float Like Cosmonauts.], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

Smatra se da gravitacija i njeno polje dejstvuju ravnomerno na [[Masa|masu]] svih objekta u referentnim okvirima. Ova pretpostavka važi kada je veličina regiona koji se posmatra mala u odnosu na njihovu udaljenost od centra gravitacije susednih masa. Mala veličina osobe u odnosu na poluprečnik [[Zemlja|Zemlje]] je jedan takav primer. Nasuprot tome, objekti u blizini [[crna rupa|crne rupe]], su predmet veoma neuniformnih gravitacionih polja. Ova neuniformna polja u blizini gravitacionog tela proizvode lokalnu snagu privlačenja [[plima i oseka|sile plime]] (ili sekundarnog efekat sile gravitacije odgovornog za [[plima i oseka|plimu i oseku]]) unutar ljudskog tela i unutar letelice. U blizini Zemlje, ova uniformna polja su odgovorna za pojavu mikrogravitacije. Zato se za nultu gravitaciju često koristi i termin [[gravitacija|mikrogravitacija]], jer nulta gravitacija u [[svemirske letelice|svemirskom brodu]] ili u kabini trenažnog aviona nije „savršena“. {{sfn|Greiner|2008|pp=142}}

Duže izlaganje organizma ovom okruženju vremenom može izazvati poremećaje; sistema ravnoteže, [[Metabolizam|metabolizma]] [[voda|vode]], [[povraćanje]], gubitak [[mišićno tkivo|mišićne]] [[snaga|snage]], a po izlasku iz njegovog dejstva, i probleme sa stajanjem i hodom. Zato se izučavanjem ovog stanja i merama zaštite pored Agencija za svemirska istraživanja bavi i [[vazduhoplovna medicina|vazduhoplovnokosmička medicina]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Cite web
| url = http://iss.jaxa.jp/med/index_e.html
| title = Space medicine, 2.1. Effects on cardiovascular system
| accessdate = 21. mart 2010
| author = Japanska agencija za svemirska istraživanja
| language = en
}}&lt;/ref&gt;

== Osnovne postavke ==
Težina je sila kojom zemlja privlači neko telo, npr, kosmonauta. Kada kosmonaut ode u svemir, gde nema ili je minimalna grvitacijska sila, on nećete imati težinu. Ali i dalje će imate masu jer je masa mera količine materijala koje sadrži neko telo. Naravno masa i težina su povezani, težina je proizvod mase i gravitacijskog privlačenja. Težina će biti veća što je gravitacijska sila veća, ali masa se neće promeniti.

{{izdvojeni citat|'''Kako astronauti mere težinu?'''&lt;br /&gt;'' Da biste izmerili masu u svemiru treba vam uređaj koji radi nezavisno od gravitacije, a zove se inercijska vaga. Setite se, inercija je takođe mera za masu, i što ste „masivniji“ teže vas je pokrenuti. Zato sa astronauti privezuju za inercijsku vagu (uređaj koji ih trese i bacaka napred nazad) i računa koliki rad mora da se obavi da bi ih pokrenuo. Iz toga se računa masa kosmonauta koja je ekvivalentna masi na Zemlji''&lt;ref&gt;Pol Hajni, ''Mogu li krave silaziti niz stepenice?'' Logos art, Beograd 2007&lt;/ref&gt;}}

=== Težina ===
[[Sila]] kojom telo, usled [[Gravitacija|gravitacionog]] dejstva, deluje na nepokretni oslonac ili zateže nit o koju je obešeno naziva se '''[[težina]]'''. Težina tela je jednaka gravitacionoj sili koja na njega deluje i njen intenzitet tada je jednak proizvodu [[masa|mase]] tela i [[ubrzanje Zemljine teže|ubrzanja zemljine teže]].&lt;ref name=&quot;Gat&quot;&gt;{{en}}
* {{Cite book |ref= harv|title=Standardization of Technical Terminology: Principles and Practice – ''second volume'' |editor=Richard Alan Strehlow |year=1988|publisher=ASTM International |isbn=978-0-8031-1183-7 |chapter=The weight of mass and the mess of weight |last=Gat|first=Uri |url=http://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=CoB5w9Km0mUC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA45|pages=45-48}}&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;\vec{Q}=m\cdot\vec{g}&lt;/math&gt;

gde '''Q''' označava težinu, umesto uobičajene oznake '''F''' za silu, dok je '''m''' masa, '''g''' [[ubrzanje Zemljine teže|ubrzanje zemljine teže]].

Težina je sila, [[vektor|vektorska veličina]], koja ima isti pravac i smer kao i [[ubrzanje]] [[gravitacija|zemljine teže]]. Ona je za određenu masu tela konstanta, na istoj tački [[zemlja|zemljine kugle]], isto kao i zemljino ubrzanje.&lt;ref name=taylor&gt;{{en}}
* {{Cite book |ref=harv |editors=Barry N. Taylor and Ambler Thompson |title=The International System of Units (SI) |publisher=[[NIST]] |year=2008 |series=NIST Special Publication 330 |edition=2008 |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |pages=52- |access-date=2015-11-27 |archive-date=2016-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Ubrzanje zemljine teže ===
Fizička konstanta ('''''g'''''), koja opisuje ubrzanje izazvano privlačnom silom kojom [[Zemlja]] deluje na bilo koje telo na nultoj [[apsolutna visina|nadmorskoj visini]] naziva se '''[[ubrzanje Zemljine teže|ubrzanje zemljine teže]]''' ili '''ubrzanje sile zemljine teže''',&lt;ref&gt;''CODATA recommended values of the fundamental physical constants:2002'', REVIEWS OF MODERN PHYSICS, VOLUME 77, JANUARY 2005&lt;/ref&gt;

Vrednost koja je dogovorena i usvojena za ovu veličinu '''9,80665&amp;nbsp;m·s&lt;sup&gt;&amp;minus;2&lt;/sup&gt;''' na Generalnoj konferenciji za težine i mere [[1903]]. godine.

Ova vrednost je približno jednaka ubrzanju slobodnog pada koja se postižu na nivou mora i oko 45° geografske širine. Ova vrednost nije nepromenljiva već zavisi od geografske širine, nadmorske visine pa čak i dela dana. Obično se uzima približna vrednost 9,81 [[m/s²]].

=== Gravitacija ===
Fizička [[interakcija]] koja izaziva privlačenje između tela, a što je posledica njihove [[masa|mase]] naziva se '''[[gravitacija]]''' ili sila teže. Ona je jedna od četiri osnovne sile koje deluju u prirodi, predstavlja [[sila|silu]] privlačenja između materijalnih tela svih veličina - od atoma do [[planeta]] u [[galaksija]]ma, [[zvezda]] u [[svemir|univerzumu]], itd. Gravitacija je sila kojom planeta [[Zemlja]] privlači i drži sve materijalne stvari (živa bića i predmete) na svojoj površini i još se naziva i Zemljina teža. Sva materijalna tela poseduju silu gravitacije, ali su te sile daleko manje nego sila Zemljine teže koja se oseća i na velikoj udaljenosti od Zemlje. Sila gravitacije između tela masa &lt;math&gt;\mathbf{}m_1&lt;/math&gt; i &lt;math&gt;\mathbf{}m_2&lt;/math&gt; i iznosi;

:&lt;math&gt;\mathbf{F}_g(\mathbf{r_{12}})=-G \frac{m_1m_2}{r_{12}^3} \mathbf{r_{12}}&lt;/math&gt;

gde je;
:&lt;math&gt;G=6,67428 \cdot 10^{-11}&lt;/math&gt; ['''[[njutn|N]][[metar|m]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;[[kilogram|kg]]&lt;sup&gt;-2&lt;/sup&gt;'''] — ''[[gravitaciona konstanta]]'',
:&lt;math&gt;\mathbf{r_{12}}&lt;/math&gt; — ''vektor njihovog međusobnog položaja.''
Kako ne postoji negativna masa (barem zasad nije otkrivena), ne postoji ni odbojna gravitaciona sila.

=== Nulta gravitacija ili bestežinsko stanje ===
Stanje u kojem ne delujući na telo [[gravitacija|gravitaciona sila]] ne izaziva uzajamni pritisak njegovih sastavnih delova jedno na drugo (odnosno telo ne deluje na nepokretni oslonac ili ne zateže nit o koju je obešeno) naziva se '''nulta gravitacija ili bestežinsko stanje'''.

Aktivnost (dejstvo) gravitacionog polja, bilo kog tela, kao što je [[Zemlja]], teoretski se prostire na proizvoljno velikoj udaljenosti. Njeno smanjenje dejstva je u skladu sa zakonom univerzalne gravitacije, i nikad ne postaje [[0 (broj)|nula]]. Prema tome nulta gravitacija nešto što je nemoguće zbog prisustva gravitacije svuda u univerzumu. Međutim, termin nulta gravitacija se obično koristi kao sinonim koji podrazumeva efektivno bestežinskog stanja, zanemarujući pri tome plima efekat.

Zato za nultu gravitaciju (bestežinsko stanje) kažemo da ono nastaje u uslovima u kojima efekat gravitacije nije kompenzovan silom koja se u klasičnoj fizici zove „reakcija podrške,&quot; a to se dešava:
* Ako su objekti daleko od [[zvezde]], [[planeta|planete]], [[mesec]]a, ili drugih sličnih tela velike mase, tada su oni izloženi veoma maloj gravitacionoj interakciji sa njima. Ako su objekti u tački koja je jednaka gravitacionom privlačenju iz više masa (kao što su [[Lagranžova tačka|Lagranžove tačke]]), oni će doživeti nultu gravitaciju ili kada na malo telo deluje samo gravitacija ono može da bude nepokretno u odnosu na dva veća tela (npr. veštački satelit u odnosu na Zemlju i Mesec).
* Ako su tela blizu velikih objekta, ili se slobodno [[Ubrzanje|ubrzavaju]] ka masi [[gravitacija|gravitacionog ubrzanja]], oni su u slobodnom padu i bestežinski su.
U [[fizika|fizici]], obe situacije slede od [[Njutn (jedinica)|Njutna]] predloženi [[Njutnov zakon gravitacije|zakon univerzalne gravitacije]], koji opisuje linearno [[kretanje]] i kaže; ''...da dva materijalna tela u univerzumu privlače jedni druge silom koja je direktno proporcionalna proizvodu njihovih masa a obrnuto proporcionalna kvadratu rastojanja između njihovih centara.''

Prema ovom zakonu, čak i malo povećanje rastojanja između tela će proizvesti veliki pad gravitacione sile, jer [[sila]] opada sa kvadratom rastojanja. Kada se telo kreće od Zemljine površine ka lokaciji beskrajno udaljenoj od [[Zemlja|Zemlje]], gravitaciona sila teži nuli a telo bestežinskom stanju.

U pravom smislu, telo može biti bez uticaja [[gravitacija|gravitacije]] ili u bestežinskom stanju samo kada je beskonačno udaljeno od svih ostalih objekata. Takva situacija, (osim za efekte kao što je mikrogravitacija), ne može se razlikovati od bestežinskog stanja zbog odsustva gravitacije iz obližnjih tela.

''... Kada je tokom svemirskih letova akceleraciona sila usled gravitacije izbalansirana sa tangencijalnom i silom inercije koje je povezane sa kretanjem letelica kroz prostor nastaje bestežinsko stanja - ili mikrogravitacija, (kako se često naziva) - i ima veliki uticaj na pokrete čoveka u prostoru i njegove fiziološke funkcije. Stanje može biti izazvano, jako kratko vreme, i na zemlji u početnim fazama slobodnog pada kroz atmosferu ili se može generisati tokom 12-40 sekundi dugog leta aviona u paraboli.... ([[Džon Ernsting]])''

''To najbolje ilustruje situacije koja nastaje za vreme naglog spuštanja lifta. Osobe u slobodnom padu doživljavaju isti osećaj kao osobe u liftu koje ne vrše pritisak nogama ili ne dodiruju pod lifta već mogu slobodno da lebde u njemu sve dok lift ne dostigne dno.''

Pokrenuta u orbitu oko Zemlje letelica je uvek u poziciji da padne na nju. Odnos je potpuno analogan sa padom [[lift]]a. Međutim, padajući ka Zemlji, letelice je stalno „promašuje“ i bez dosezanja do površine, ona se kreće u orbiti oko nje. Astronaut unutar orbitalne letelice doživljava bestežinsko stanja, jer akcije i ubrzanje usled gravitacije samo po sebi ne izazivaju osećaj težine, jer su sve druge vrste sila koje izazivaju senzacije (kao što su mehanički pritisak poda ili drugih površina koje izaziva g-sila ubrzanja) odsutne. Potpuno i apsolutno bestežinskog stanja je nedostižno, jer letelica je uvek pod uticajem bilo spoljašnjih ili unutrašnjih sila (u njoj i oko nje), pored dejstva Zemljine gravitacije. Njih mogu da izazovu sve vrste operativnih sistema i komponenti letelice, pokreti i kretanja astronauta, aerodinamička interakcija letelice sa gornjim slojevima atmosfere itd.

''To možemo opisti ovako; zamislite da padate liftom pri čemu blago dodiruje zidove tunela kroz koji se kreće lift.''

Ovi „uznemiravajući“ faktori prouzrokuju mala ubrzanje letelice: ljuljanje, vibracije, itd. Vrednosti ovih ubrzanja su milioniti delovi [[ubrzanje Zemljine teže|ubrzanja izazvanih gravitacijom]] na Zemlji. Zato tako male perturbacija koje često menjaju rezultate nekih naučnih eksperimenata u svemirskim letelicama, treba uvek imati u vidu, kada rastu promene unutar kristala u mikrogravitaciji.

=== Mikrogravitacija ===
{{main|Mikrogravitacija}}
U praksi se za nultu gravitaciju ili bestežinsko stanje koristi termin mikrogravitacija (''µg'') koja je suštinski bestežinsko stanje, u kome je [[g]]-sila naprezanja u objektima usled efekta plime i oseke, oko milioniti deo onog koji vlada na površini Zemlje.

Kako bi se postiglo „stacionarno“ (odnosi se na rastojanje od Zemlje ili Sunca) mikrogravitaciono okruženje, to zahteva putovanje u dovoljno veliku „dubinu“ [[svemir]]a, kako bi se uticaj gravitacije nebeskih tela smanjio skoro na nulu. Tako npr da bi se smanjila težina tela na jedan hiljaditi deo, one koju telo ima na Zemljinoj površini, potrebno je da bude na rastojanju od nje 200.000 [[km]].

Termin mikrogravitacija se odnosi na činjenicu da čak i tamo gde je idealno očekivati savršenu nultu gravitaciju ili doživljaj bestežinsko stanja, to u stvari nije slučaj. Drugim rečima, čak i u sistemima gde se očekuje da je [[težina]] nula, ili da vlada nulta gravitacija, u stvari se dešavaju mala odstupanja od idealnog stanja, telo je izloženo gravitaciji (značajno manjoj) i ipak poseduje malu [[težina|težinsku vrednost]]. Naime u svemirskom brodu gravitacija deluje istovremeno i na čoveka i na svemirski brod, a budući da u svemiru nema otpora kretanju, gravitacija privlači čoveka i brod potpuno jednakim silama ubrzanja u istom smeru. Zbog toga čoveka ništa ne privlači ni prema jednom zidu svemirskog broda, a ne potpuno odsustvo dejstva gravitacije.&lt;ref name=&quot;Arthur&quot;&gt;Arthur C. Guyton ''Medicinska fiziologija'', Medicinska knjiga, Beograd-Zagreb 1990.&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Solar sys8.jpg|centar|400px|mini|Sva materijalna tela u Sunčevom sistemu poseduju silu gravitacije, ali su te sile daleko manje od gravitacione sile [[Sunce|Sunca]] pomoću koje ono drži na okupu sva tela. Zato unutar Sunčevog sistema, (izvan gravitacije pojedinih planeta), ne postoji idealn nulta gravitacija, već su tela izložena značajno manjoj-gravitaciji (mikrogravitaciji) i ipak poseduje malu težinsku vrednost&lt;ref&gt;Weinberg, Steven (1972). ''Gravitation and cosmology''. John Wiley &amp; Sons. pp. 194.&lt;/ref&gt;]]
U slučaju letelice u orbiti oko Zemlje, koja se kreće bez potiska, mikrogravitacija može biti posledica sledećih faktora:
* Čak i onda kada na čoveka u svemiru ne deluje [[gravitacija|zemljina gravitacija]], ipak je on izložen gravitaciji nekog drugog najbližeg svemirskog tela (npr kad je telo van uticaja zemljine teže na njega deluje Sunčeva gravitacija koja dejstvujući na Zemlju i ostala tela u Sunčevom sistemu održava njihovo jedinstvo u ovom sistemu).&lt;ref name=&quot;Arthur&quot;/&gt;
* Primarno se radijalna gravitaciona sila, javlja oko objekata koji kruže na različitim rastojanjima od centra Zemlje, različitim radijalnim brzinama. To znači da ako osoba u orbiti (koja ima jednu radijalnu brzinu) stavi noge na zemlju, noge bi snažno privlačile glavu, (npr kao snaga [[plima i oseka|plime]]).
* Svi objekti unutar letelice, masama privlače jedni druge, i generišu rezultantu veću od nule i mogu se izmeriti.
* Iako je vrlo razređena, atmosfera između 185 i 1000&amp;nbsp;km [[apsolutna visina|nadmorske visine]] ipak ima [[vazduh]]a u tragovima, što dovodi do usporavanja letelice zbog [[trenje|trenja]]. Ova situacija se smatra kao teret u pravcu kretanja.
* Tela unutar letelice treba da imaju svoje avionske orbite. Kao orbitalne ravni se podrazumevaju, naravno, ravni koja sadrže putanju koju opisuje telo. Orbitalna ravan letelica prolazi kroz centar Zemlje i sadrži orbitalne putanje. Tela koja su „iznad“ treba da imaju svoje avionske orbite paralelne i iznad orbitalne ravni letelica, dok je, nasuprot tome, oni koji su“ ispod „treba da imaju svoje orbite paralelno avionu i ispod orbitalne ravni prostora letelice.

== Uticaj mikrogravitacije na čoveka ==
{{izdvojeni citat|''Termin nulta gravitacija ili bestežinskog stanje se koristi u svakodnevnoj praksi i brojnim naučnim radovima u oblasti vazduhoplovnokosmičke medicine '''a u suštini on je identičan i često se poistovećuje sa pojmom mikrogravitacija'''&lt;ref name=&quot;Debijadhi&quot;/&gt;. Zato će se svi navedeni podaci u ovom delu teksta u suštini odnositi na uticaje mikrogravitacije, a ne '''„idelane“ nulte gravitacije ili bestežinskog stanja''', jer oni ne vladaju u sunčevom sistemu u kome je čovek do sada izvodio sve aktivnosti u uslovima smanjenog dejstva gravitacije.''}}
[[Letenje|Let]] u [[svemir]] sa ljudskom posadom bio je višegodišnji san [[čovečanstvo|čovečanstva]], sve dok nije postao stvarnost, nakon prvog [[Letenje|leta]] [[Jurij Gagarin|Jurija Gagarina]] [[1961]].&lt;ref&gt;Pervušin A. I. ''«108 minut, izmenivšie mir»''. Seriя: Lюdi v kosmose. Izdatelьstvo: Эksmo, Moskva, tvёrdый pereplёt, tiraž 5000 эkz., 528 s. {{page|year=|isbn=978-5-699-48001-2|pages=}}&lt;/ref&gt; Dalju realizaciju ovog sna, nastavio je prvim, malim, koracima na [[Mesec]]u [[Nil Armstrong|Nila Armstronga]] i misija [[Apolo 11|Apola 11]].&lt;ref&gt;Hansen, James R. . ''First Man: The Life of Neil A. Armstrong.'' Simon &amp; Schuster. 2005. {{ISBN|978-0-7432-5631-5}}.&lt;/ref&gt; Od tada, prisustvo ljudi i njegove delatnosti u svemiru postaju sve učestalije. Do sada, više od 486 [[kosmonaut|astronauta]] i [[kosmonaut]]a, letelo je preko 100&amp;nbsp;km nadmorske visine ([[Karmanova linija]]), i boravilo u svemiru&lt;ref&gt;{{fr}} ''Liste des voyageurs spatiaux par ordre alphabétique''.[http://fr.wikipedia.org/wiki/Liste_des_voyageurs_spatiaux_par_ordre_alphab%C3%A9tique#E Preuzeto sa Vikipedije na fr.], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; Trajanje njihovog boravka se sve više povećavalo. Počev od 1 h, 48 min Jurija Gagarina,&lt;ref&gt;Helmke C. ''Advances in Soviet Extravehicular Activity (EVA) Suit Technology''. Washington, DC: Air Force Foreign Technology Division Bulletin. FTD-2660P-127/38-90; 16 Feb 1990.&lt;/ref&gt; preko 4 h, 55 min [[Džon Glen|Džona Glena]], do više od godinu dana.

Čovečanstvo u [[21. vek]]u ulazi u novu eru, [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnih svemirskih stanica]] (MSS), koje će omogućiti da u svemiru, (u kome su do sada isključivo boravili astronauti), borave i građani, koji će u ovim stanicama moći da putuju svemirom kako bi ga spoznali ili živeli u njemu. Međutim, pre nego što boravak u ovom prostoru postane siguran za čoveka, [[astronautika]] i [[kosmička medicina]] moraju da reše mnogo problema, od kojih je jedan nulta gravitacija.&lt;ref&gt;Santy PA. ''Choosing the Right Stuff: The Psychological Selection of Astronauts and Cosmonauts''. Westport, Conn: Praeger Press; 1994.&lt;/ref&gt;

Trajno bestežinsko stanje, čijem dejstvu može biti izložen organizam astronauta u toku njegovog boravka u svemiru ili u trenažerima u toku priprema za taj boravak, postiže se:
* Kružnim kretanjem, orbitiranjem u Zemljinom gravitacionom polju (npr. lebdenje astronauta u njihovim svemirskim brodovima dok kruže oko Zemlje). Dok se satelit ili svemirska stanica kreću oko Zemlje, gravitacija na njih deluje kao centripetalna sila, tj privlači ih i kontinuirano skreće na kružnu putanju. Mase letelica i astronauta opiru se promeni smera kretanja. Posledica tog njihovog opiranja, tj inercije (pri brzini od 7,9&amp;nbsp;km/sek) je trajno bestežinsko stanje.
* Stvarnjem bestežinskog stanja kratkog trajanja, koje se može postići slobodnim padanjem ili paraboličnim kretanjem aviona.
{{double image|center|ConstellationGPS.gif|195|Parabola leta kod nulte gravitacije.jpg|350|'''Trajno bestežinsko stanje može se postići'''; Kružnim kretanjem, orbitiranjem u Zemljinom gravitacionom polju ''(levo)'' ili stvarnjem bestežinskog stanja kratkog trajanja paraboličnim kretanjem aviona ''(desno)''&lt;ref&gt;[http://www.maniacworld.com/NASA-Reduced-Gravity-Aircraft.htm Film: NASA-Reduced-Gravity-Aircraft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716215253/http://www.maniacworld.com/NASA-Reduced-Gravity-Aircraft.htm |date=2011-07-16 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;}}
Kod kretanja satelita u svemiru, inercija tela manifestuje se kao reaktivna, centrifugalna sila (Galileov - Zakon inercije i Njutnov 3 - Zakon akcije i reakcije). Pri brzini od 7,9&amp;nbsp;km/sek ona je jednaka centripetalnoj ili gravipetalnoj, (tj gravitaciji koja vrši funkciju centripetalne sile), pa je ukida, anulira i omogućava lebdenje. Tela gube težinu i ne padaju, tj ne smanjuju udaljenost od hvatišta centripetalne sile koja ih privlači - hvatišta gravitacione sile, tj tačke središta Zemlje.

Trajno bestežinsko stanje ili stvarna [[levitacija]] (kako se često naziva) kome je izloženo telo astrunauta je, dakle, posledica jednakosti centripetalne (gravipetalne) i centrifugalne (gravifugalne ) sile pri orbitiranju oko nebeskih tela. Za vreme tog stanja ili levitacija tela gube svoju težinu, ali ne i masu i inerciju. Ova vrsta levitacije funkcionalna je i vrlo ekonomična i na vrlo velikim udaljenostima od tela u odnosu na koje se zbiva. Ona je neophodna za održavanje veštačkih satelita u njihovim orbitama, ali iz iskustva astronauta dokazano je da može biti tehnički problem i fiziološki štetna za ljudsko zdravlje.

Na osnovu medicinskih istraživanja, utvrđeno je da mikrogravitacija izazva spontanu adaptaciju ljudskog biološkog sistema na smanjeni uticaj gravitacije. Tokom dejstva mikrogravitatacije za obanvljanje [[homeostaza|homeostaze]] (nakon studije na 160 astronauta ) ustanovljeno je da je ona postignuta posle 45 dana, a readaptatacija na zemljinu gravitacije i normalizacija stanja posle oko 90 dana. Tako, ponašanje kardiovaskularnog sistema i drugih bioloških sisteme umnogome je zavstan od upotrebe preventivnih mera za vreme i posle leta. Međutim, primena preventivnih mera ne može da ponište uticaj mikrogravitatacije na kardiovaskularni sistem i druge biološke sisteme. Zato će njene posledice umnogome zavisiti od individualnih karakteristika otpornosti organizma astronauta.&lt;ref name=&quot;Debijadhi&quot;&gt;{{en}} Debijadhi R. ''Effect of weightlessness on human cardiovascular system''. [Article in Serbian] Srp Arh Celok Lek. 1995 Jul-Aug;123(7-8):202-7. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17974430 Abstract-PubMed], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

=== Tehnički problemi ===
Bestežinsko stanje je uglavnom tehnički problem jer zahteva;
* Pronalaženje i primenu posebnih načina za uzimanje jela i pića (jer hrana i piće ne ostaju u otvorenim posudama već lebde po kabini broda),
* Pronalaženje i primenu posebnih sistema za odstranjivanje otpadaka (naročito izlučevina)
* Konstruisanje rukohvata ili drugih pomagala za stabilizaciju, upravljanje, kako bi se čovek mogao nesmetano kretati unutar i izvan svemirskog broda i sa njim uspešno upravljao.

{{double image|center|Clayton Anderson zero g.jpg|330|Foale ZeroG.jpg|300|Kapljice pića ne ostaju u otvorenim posudama već slobodno lebde po kabini svemirskog broda|Dugotrajni letovi zahtevaju primenu pomagala za stabilizaciju i jačanje muskulature tela astronauta}}

=== Fiziološki problemi ===
{{izdvojeni citat|'''''Gravitacija boli:''' to možemo osetiti kada na leđima nosimo težak ranac ili vozimo bicikl uz brdo.&lt;br /&gt;'''Ali, nedostatak gravitacije boli, mogo više:''' kada se astronauti vrate nakon dugotrajnog boravka u nultoj (ili preciznije mikrogravitaciji) svemira, ponekad treba da se nose na nosilima. &lt;br /&gt;Tamo gore u svemiru, odsustvo težine nas podseća da gravitacija nije nešto loše. Ponekad borba sa gravitacijom, je naša svakodnevna aktivnost i takmičenje, ali nakon povratka iz svemira u nultoj gravitaciji, saznali smo da je ta borba dobra za naše telo!''&lt;ref name=&quot;Gravity&quot;&gt;{{en}} ''Gravity Hurts (So Good) Strange things can happen to the human body when people venture into space -- and the familiar pull of gravity vanishes.'' 2001. [http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ Science@NASA Headline News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124050335/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast02aug_1/ |date=2012-11-24 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;}}

Gravitacija nije samo sila zemljine teže koja deluje na naše telo, već i signal - znak koji govori našem telu kako da se ponaša. Za neku stvar, ona govori mišićima i kostima koliko oni moraju biti jaki da bi je savladali. U nultoj gravitaciji, mišići atrofiraju brzo, jer telo doživljava da ih ne treba. Mišiće telo koriste u borbi protiv gravitacije - poput onih u nogama i kičmi, koji održavaju telo u uspravnom položaju, ali mogu izgubiti oko 20 % svoje mase ako se ne koriste. Zato mišićna masa u uslovima mikrogravitacije može da „nestaje“ brzinom od oko 5% nedeljno.&lt;ref name=&quot;Gravity&quot;/&gt;

Gubitak koštanog tkiva u kostima, može biti još ekstremniji. Kosti u svemiru atrofiraju po stopi od oko 1% mesečno, a modeli pokazuju da bi ukupni gubitak mogao dostići 40 do 60 % ukupne koštane mase, nakon dugotrajnih izlaganja mikrogravitaciji.&lt;ref name=&quot;Gravity&quot;/&gt;

Dosadašnja istraživanja pokazala su da po zdravlje astronauta fiziološki problemi izazvani bestežinskim stanjem nisu tako veliki i nesavladivi, i uglavnom su izazvani;&lt;ref&gt;{{en}} Sekiguchi C.''Issues of health care under weightlessness.'' Acta Physiol Scand Suppl. 1994;616:89-97.
* [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8042531 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* Preraspodelom tečnosti u telu zbog nedostatka gravitacije koja stvara hidrostatski [[pritisak]].
* Smanjenjem telesne aktivnosti, zbog nedostatka potrebe da se sila zemljine teže savladava snagom [[mišićno tkivo|mišića]] i njihovom kontrakcijom.
Efekti uočeni nakon dužeg boravka u svemiru najčešće se manifestuju promenama, koje ćemo u ovom tekstu prikazati po fiziološkim sistemima;
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float:right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align:left;&quot; |
[[Datoteka:Preraspodele tečnosti u svemiru.jpg|desno|mini|350px|Efekti [[gravitacija|mikrogravitacije]] na distribuciju tečnosti u telu'' (prenaglašeno perom karikaturiste)''.]]
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |'''''Redosled promena u organizmu astronauta pod uticajem [[gravitacija|mikrogravitacije]];'''''&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = http://iss.jaxa.jp/med/index_e.html
| title = Space medicine, 2.1. Effects on cardiovascular system
| accessdate = 21. mart 2010
| author = Japanska agencija za svemirska istraživanja
| language = en
}}&lt;/ref&gt;
* ''Preraspodele krvi u telu,'' iz nižih delova tela u predeo glave ispoljava se nakupljanjem tečnosti u gornjoj polovini tela i pojavom zapušenja nosa, glavoboljom, i otokom lica.
* ''Gubitak vode iz tela,'' (može biti značajan), izavan je aktiviranjem zaštitnih mehanizma u organizmu koji se odupiru hipervolemiji.
* ''Prilagođavanje mikrogravitaciji'', nakon nekoliko dana boravka u svemiru zbog gubitka dela tečnosti i adaptacije kardiovaskularnog sistema na uticaj mikrogravitacije.
* ''Ortostatki poremećaji na zemlji'', nastaju nakon povratka na zemlju, zbog pomeranja (vraćanja) tečnosti u donji deo tela, što izaziva razvoj ortostatske hipotenzije i sinkope (pad krvnog pritiska i nesvesticu)
|}

==== Kardiovaskularni sistem ====
Ljudsko telo i njegovog [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularni sistem]] od postanka na Zemlji neprekidno su izloženi uticaju gravitacije. Kako oko dve trećine svakodnevnih aktivnosti ljudi obavljaju stojeći ili sedeći, Zemljina gravitacija utiče na preraspodelu velikih količina telesnih tečnosti u tkivima i [[krv]]i u [[krvni sud|krvnim sudovima]] prema donjim delovima tela. Kada ljudi stoje, krvni pritisak u nogama može biti visok, oko 200 [[mmHg]]. U mozgu, je međutim, vrednost pritiska samo 60 do 80 mmHg. U svemiru, gde sila zemljine teže nedostaje (ili je na nivou mikrogravitacije), od glave do peta nestaje gradijent krvnog pritiska ili je on beznačajno nizak. Krvni pritisak se izjednačava i postaje oko 100 mmHg u celom telu. Zato astronauti dobijaju „podbuli“ izgled lica i glave, i vretenasti „pileći izgled nogu“, iz kojih se gubi oko litar tečnosti, pa one postaju sve tanje.

Zato je telo ljudi kroz evolutivni razvoj stvorilo različite mehanizmime kako bi se suprotstavilo uticaju gravitacije i obezbedilo dovoljan protok krvi kroz mozak. U mikrogravitacionom okruženju, količina i raspodela telesnih tečnosti se menja, jer telo i njegov kardiovaskularni sistem oslobođeno uticaja gravitacije distribuira tečnosti ka gornjim delovima tela. Povišen krvni pritisak u glavi aktivira alarm, da telo ima previše krvi u glavi i u toku dva do tri dana u bestežinskogm stanju, telo astronauta može da izgube čak 22 % sopstvenog volumena krvi, kao rezultat tog mehanizma.&lt;ref&gt;Bungo MW, Charles JB, Johnson PC. ''Cardiovascular deconditioning during space flight and the use of saline as a countermeasure to orthostatic intolerance''. Aviat Space Environ Med. 1985;56:985–990.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shykoff BE, Farhi LE, Olszwka AJ, et al. ''Cardiovascular response to submaximal exercise in sustained microgravity''. J Appl Physiol. 1996;81:26–32.&lt;/ref&gt;

Oslobođeno jačeg uticaja gravitacije, lice osobe poprima drugojačiji izgled. Javlja se [[edem]], posebno oko [[oko|očiju]], zbog poroširenja krvlju prepunjenih vena u lobanji, toku prve faze (dugotrajnijeg) izlaganja mikrogravitaciji u [[svemir]]u.&lt;ref&gt;Buckey JC Jr, Gaffney FA, Lane LD, et al. ''Central venous pressure in space.'' J Appl Physiol. 1996;81:19–25&lt;/ref&gt; [[Simptom|Subjektivne tegobe]] izazvane preraspodelom tečnosti su; zapušen [[nos]], [[glavobolja]], i deformacija lica, [[mučnina]], [[povraćanje]], ubrzan [[puls]], labilan [[krvni pritisak]] i smanjenje pulsnog talas. Magnituda ovih promena, prema dosadašnjim istraživanjima, bile su najveće u toku osmodnevnog leta (npr. u misiji Džemini) da bi u dužim misijama, npr. 14 dnevoj misiji, simptomi bili manje izraženi.&lt;ref&gt;Study Notes Readings 593eee Labs Study Guides Antonutto G, Capelli C, Girardis M, Zamparo P, di Prampero PE. ''Effects of microgravity on maximal power of lower limbs during very short efforts in humans''. J Appl Physiol.1999 Jan;86(1):85-92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Convertino VA.'' Exercise as a countermeasure for physiological adaptation to prolonged spaceflight''. Med Sci Sports Exerc. 1996 Aug;28(8):999-1014&lt;/ref&gt;

Ove promene pokreću u organizmu astronauta mehanizme koji se suprotstavljaju [[hipervolemija|hipervolemiji]], što dovodi do značajnog gubitka vode iz organizma. Zato uprkos preraspodeli tečnosti nastaje i njen gubitak i ukupno smanjenje telesne mase što na kraju rane faze svemirskog leta, kardiovaskularni sistem astronauta polako prilagođava uticaju mikrogravitacije i obezbeđuje nastavak boravka u svemiru sa manje izraženim tegobama. Međutim ove promena utiče na rad srca.&lt;ref&gt;Levine BD, Lane LD, Watenpaugh DE, Gaffney FA, Buckey JC, Blomqvist CG. ''Maximal exercise performance after adaptation to microgravity''. J Appl Physiol. 1996;81:686–694.&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;
''&quot;Ako u cirkulaciji ima manje krvi srce astronauta ne mora da je pumpa sa većim naporom kao u uslovima pune gravitacije na zemlji, što smanjuje funkciju i naprezanje srčanog mišića i rezultuje atrofijom njegovih mišićnih vlakana ..&quot;''&lt;ref name=&quot;Gravity&quot;/&gt;

===== Ortostatska netolerancija =====
Pored gubitka fizičke kondicije, svemirski let ima negativne efekte na kardiovaskularni sistem i druge regulatorne sistema, što pogoršava individualna varijabilnost tolerancija na stres i ortostatske promene izazvane mikrogravitacijom .&lt;ref&gt;{{en}} Harrison MH, Kravik SE, Geelen G, Keil L, and Greenleaf JE. ''Blood pressure and plasma renin activity as predictors of orthostatic intolerance.'' Aviat Space Environ Med 56: 1059-1064, 1985.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1501099/ Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Ludwig DA and Convertino VA. ''Predicting orthostatic intolerance: physics or physiology?'' Aviat Space Environ Med 65: 404-411, 1994.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8024522 Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Pavy-Le Traon A, Louisy F, Vasseur-Clausen P, Guell A, and Gharib C. ''Contributory factors to orthostatic intolerance after simulated weightlessness.'' Clin Physiol 19: 360-368, 1999.[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2281.1999.00189.x/abstract CrossRef], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
Naime po povratku iz svemira na Zemlju, tečnost se pod uticajem [[Gravitacija|Zemljine teže]] ponovo i brzo vraća u donje delove tela, što stvara tendenciju za razvoj, tzv ''ortostatske netolerancije'' ''(mikrogravitacijom indukovano stanje povećane simpatičke aktivnosti)''&lt;ref&gt;{{en}} Timothy C. Hain, ''Orthostatic hypotension'', [http://www.dizziness-and-balance.com/disorders/medical/orthostatic.html], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; koja se karakteriše; [[ortostatska hipotenzija|ortostatskom hipotenzijom]] (sniženjem [[krvni pritisak|krvnog pritiska]]), ubrzanijim radom srca ([[tahikardija]]), malaksalošću, kratkotrajnim poremećajem [[čulo vida|vida]] (sumaglica) i [[Sinkopa (medicina)|sinkopom]] (kratkotrajanim gubitkom svesti).&lt;ref name=&quot;Buckey&quot;&gt;{{en}} Buckey JC J r, Lane LD, Le vine BD, et al. ''Orthostatic intolerance after spaceflight''. J Appl Physiol. 1996; 81:7–18.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2290012/ Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

[[Etiologija]] ortostatske netolerancije je nepoznata, ali dosadašnja istraživanja sve više ukazuju na njenu multifaktorijalnu patofiziologiju, u kojoj dominira postojanje individualne preosetljivosti na sniženu gravitaciju. Na širok raspon učestalosti ortostatske netolerancije (koja se javlja kod 20-83% [[kosmonaut|astronauta]] i [[kosmonaut]]a&lt;ref&gt;{{en}} When Space Makes You Dizzy. ''Astronauts returning to Earth sometimes feel light-headed. It's been a problem since the earliest days of human space exploration, but now doctors may have a solution''.[http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/25mar_dizzy/ science.nasa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151127053905/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/25mar_dizzy/ |date=2015-11-27 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;) pored individualne preosetljivosti utiče i dužina trajanja izloženosti mikrogravitaciji. Zato je ortostatska netolerancija, izraženija nakon dužeg izlaganja uticaju mikrogravitacije, i povezana je sa smanjenim odgovorom mišićno simpatičke nervne aktivnosti kao odgovor na ortostatski stres i oštećenje barorefleksnih funkcija.&lt;ref&gt;{{en}} Meck JV, Reyes CJ, Perez SA, Goldberger AL, and Ziegler MG. ''Marked exacerbation of orthostatic intolerance after long- vs. short-duration spaceflight in veteran astronauts.'' Psychosom Med 63: 865-873, 2001.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11719623 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

Nekoliko sistema uključeno je u patofiziološke promene kod postsvemirske ortostatske netolerancije, u koje spadaju;
* ''Promene u [[Autonomni nervni sistem|autonomnom nervnom sistemu]]'', izazvane izmenjenom barorefleksneom aktivnošću&lt;ref&gt;{{en}} Cooke WH, Ames JI, Crossman AA, Cox JF, Kuusela TA, Tahvanainen KU, Moon LB, Drescher J, Baisch FJ, Mano T, Levine BD, Blomqvist CG, and Eckberg DL. ''Nine months in space: effects on human autonomic cardiovascular regulation.'' J Appl Physiol 89: 1039-1045, 2000.[http://lsda.jsc.nasa.gov/scripts/experiment/exper.cfm?exp_index=775 Abstract/Free Full Text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111027143616/http://lsda.jsc.nasa.gov/scripts/experiment/exper.cfm?exp_index=775 |date=2011-10-27 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Fritsch JM, Charles JB, Bennett BS, Jones MM, and Eckberg DL. ''Short-duration spaceflight impairs human carotid baroreceptor-cardiac reflex responses.'' J Appl Physiol 73: 664-671, 1992.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1399995 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Fritsch-Yelle JM, Charles JB, Jones MM, Beightol LA, and Eckberg DL. ''Spaceflight alters autonomic regulation of arterial pressure in humans.'' J Appl Physiol 77: 1776-1783, 1994.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20156846 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; i drugojačijim adrenergijskim odgovorom&lt;ref&gt;{{en}}Fritsch-Yelle JM, Whitson PA, Bondar RL, and Brown TE. ''Subnormal norepinephrine release relates to presyncope in astronauts after spaceflight.'' J Appl Physiol 81: 2134-2141, 1996.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8941538 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Goldstein DS, Vernikos J, Holmes C, and Convertino VA.'' Catecholaminergic effects of prolonged head-down bed rest''. J Appl Physiol 78: 1023-1029, 1995.[http://jap.physiology.org/content/103/6/2018.full Abstract/Free Full Text]{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* ''Venska neusaglašenost.'' Vene u ljudskom nogama sadrže sitne mišiće koji reaguju kada se vene napune krvlju. Njihova funkcija je da šalju krv, naviše („uzbrdo“) ka srcu i tako održavju krvni pritisak. Ali, u kako u svemiru ne postoji „uzbrdo“, mali mišići u venama gube svoju funkciju i manje su angažovani - - prilagođavaju se bestežinskom stanju. Tokom povratka iz svemira mišići su ponovo potrebni, ali su oni privremeno „zaboravili“ svoju funkciju. Posle dužih svemirskih letova „zaboravnost“ je veća a posledice teže, jer vene ne uspevaju da vrate krv nazad ka srcu i mozgu.&lt;ref&gt;{{en}} Thornton WE, Moore TP, and Pool SL. Fluid shifts in weightlessness. Aviat Space Environ Med 58: 86-90, 1987.&lt;/ref&gt;
* ''Promene funkcija srčane pumpe''. Smanjena kontraktilna sposobnost srčane pumpe izazvana atrofijom srčanog mišića i udružena se narušenom funkcijom vena zbog sekundarno oštećene skeletno mišićne pumpe najverovatnije takođe ima važnu dodatnu ulogu u ortostatskoj netoleranciji astronauta po povratku na zemlju.&lt;ref name=&quot;Buckey&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Martin DS, South DA, Wood ML, Bungo MW, and Meck JV. ''Comparison of echocardiographic changes after short- and long-duration spaceflight''. Aviat Space Environ Med 73: 532-536, 2002.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12056667 Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Perhonen MA, Franco F, Lane LD, Buckey JC, Blomqvist CG, Zerwekh JE, Peshock RM, Weatherall PT, and Levine BD. ''Cardiac atrophy after bed rest and spaceflight''. J Appl Physiol 91: 645-653, 2001.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11457776 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Perhonen MA, Zuckerman JH, and Levine BD. ''Deterioration of left ventricular chamber performance after bed rest: &quot;cardiovascular deconditioning&quot; or hypovolemia?'' Circulation 103: 1851-1857, 2001.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11294802 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* ''Promene u sistemu zapreminske regulacije tečnosti''.&lt;ref&gt;{{en}} Leach CS, Alfrey CP, Suki WN, Leonard JI, Rambaut PC, Inners LD, Smith SM, Lane HW, and Krauhs JM. ''Regulation of body fluid compartments during short-term spaceflight.'' J Appl Physiol 81: 105-116, 1996.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8828652 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* ''Promene vaskularnih funkcija i njihove reaktivnost preko [[azot oksid]] sintaza, zavisnih mehanizama'' .&lt;ref&gt;{{en}} Vaziri ND, Ding Y, Sangha DS, and Purdy RE. ''Upregulation of NOS by simulated microgravity, potential cause of orthostatic intolerance.'' J Appl Physiol 89: 338-344, 2000.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10904069 Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

==== Mišićni sistem ====
Istraživanja tokom poslednjih 30 godina ostvarila su značajan napredak u razumevanju negativnih uticaja mikrogravitacije na skeletne mišiće. Jedna od najugroženijih sistema u uslovima boravka u [[svemir]]u je neuromišićni sistem .&lt;ref&gt;{{en}} Convertino VA. (1990) ''Physiological adaptations to weightlessness: effects on exercise and work performance''. in Exercise and Sports Sciences Reviews, eds Pandolf KB, Holloszy JO. (Williams &amp; Wilkins, Baltimore, MD). pp. 119–166&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Edgerton VR, Roy RR.Neuromuscular adaptations to actual and simulated spaceflight.''Handbook of Physiology. Environmental Physiology.''1996Am. Physiol. SocBethesda, MD, sect. 4, vol. II, chapt 32. pp. 721-763.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Greenleaf JE, Bulbulian R, Bernauer EM, Haskell WL, Moore T. (1989) ''Exercise-training protocols for astronauts in microgravity.'' J Appl Physiol 67:2191–2204. [http://jeb.biologists.org/content/204/18/3201.full Abstract/FREE Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; Dokazano je da boravak u bestežinskom stanju izazva [[atrofija|atrofiju]], gubitak snage, smanjenje funkcionalnog kapaciteta i povećan [[umor|zamor]] u [[Mišićno tkivo|skeletnim mišićima]] udova. Studije sprovedene na [[pacov]]ima i [[čovek|ljudima]] pokazale su brz gubitak [[ćelij]]ske mase [[mišićno tkivo|mišića]] u mikrogravitaciji. Kod pacova, redukcija mišićne mase kretala se do 37% i primećena je već u prvoj nedelji izlaganja mikrogravitaciji.&lt;ref name=&quot;Robert&quot;/&gt; Mišići soleus pokazali su nešto veću učestalost atrofije od brzih mišića gastroknemijusa.&lt;ref&gt;{{en}} Caiozzo VJ, Baker MJ, Herrick RE, Tao M, Baldwin KM. (1994) ''Effect of spaceflight on skeletal muscle: mechanical properties and myosin isoform content of a slow muscle''. J Appl Physiol 76:1764–1773. [Abstract/FREE Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rapcsak M, Oganov VS, Szoor A, Skuratova SA, Szilagyi T, Takacs O. (1983) ''Effect of weightlessness on the function of rat skeletal muscles on the biosatellite “Cosmos-1129.”'' Acta Physiol Hung 62:225–228. [Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Riley DA, Ellis S, Slocum GR, Satyanarayana T, Bain JLW, Sedlak FR. (1987) ''Hypogravity-induced atrophy of rat soleus and extensor digitorum longus muscles''. Muscle Nerve 10:560–568. [CrossRefMedline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Widrick JJ, Knuth ST, Norenberg KM, Romatowski JG, Bain JLW, Riley DA, Karhanek M, Trappe SW, Trappe TA, Costill DL, Fitts RH. (1999) ''Effect of a 17 day spaceflight on contractile properties of human soleus muscle fibres.'' J Physiol (Lond) 516:915–930. [Abstract/FREE Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

Boravak u svemiru izazva promene u skeletnim mišićima u prvih nekoliko nedelja, preferirajući prvo atrofiju mišića ekstenzore a potom i fleksora. Zato su najizraženije promene uočene u antigravitacionim mišićima, kao što su soleusi i gastroknemijusi. Na primer, maksimalna voljna kontrakcije ljudskih plantarnih fleksora je smanjena za 20-48% nakon 6 meseci boravka u svemiru, dok je za 21% uočen pad snage u vlaknima tipa I, mišića soleusa, posle 17 dana leta [[Spejs šatl]]om.&lt;ref name=&quot;Robert&quot;&gt;{{en}}Robert H. Fitts, Danny R. Riley and Jeffrey J. Widrick ''Functional and structural adaptations of skeletal muscle to microgravity''. September 15, 2001 J Exp Biol 204. [http://jeb.biologists.org/content/204/18/3201.full Abstract/FREE Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
[[Datoteka:Normal and an atrophic sarcomere..jpg|centar|mini|380px|Šematizovan prikaz sarkomere u normalnim mišićima pre izlaganja mikrogravitaciji i sarkomere u atrofičnim mišićima nakon 17-dnevnog leta čoveka svemirom.&lt;ref name=&quot;Robert&quot;/&gt;]]
Atrofija mišića prvenstveno je rezultat smanjene [[Sinteza proteina|sinteze proteina]] koja je verovatno izazvan odsustvom antigravitacionog opterećenja. Kontraktilni proteini se srazmerno gube sa drugim [[Ćelija (biologija)|ćelijskih]] proteinima a tanka aktinska vlakna neproporcionalno više gube miozin od debljih vlakana. Pad kontraktilnih proteina objašnjava se smanjenjem dejstva gravitacionih sila po površine poprečnog preseka mišića, dok se gubitak proteina u tankim vlaknima može objasniti posleletnim povećanjem maksimalne brzine u skraćenim vlaknima. Mikrogravitacijom indukovani pad maksimalna snaga mišića se delimično nadoknađuje povećanjem brzine kontrakcije u vlaknima. Mišićna brzina koja je dodatno povećana mikrogravitacijom izaziva brzu reakciju miozin izozima u sporim vlaknima i povećan odgovor brzih vlakana tipa II. Ne samo da boravak u svemiru povećava osetljivost skeletnih mišića i izaziva njihova oštećenja, već se i nakon povratka na Zemlju mogu nastaviti ili javiti slična oštećenja.&lt;ref&gt;{{en}} Robert H. Fitts, Danny R. Riley, and Jeffrey J. ''Widrick Physiology of a Microgravity Environment Invited Review: Microgravity and skeletal muscle.'' Journal of Applied Physiology August 2000 vol. 89 no. 2 823-839 [http://jap.physiology.org/content/89/2/823.full Abstract] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706031216/http://jap.physiology.org/content/89/2/823.full |date=2012-07-06 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

[[Dokaz]]i izvedeni kod pacova ukazuje da svemirski letovi povećavaju zamor u mišićima, zbog smanjene sposobnost sporog soleusa da [[Oksido-redukcija|oksidira]] [[masti]] i povećanog utroška [[glikogen]]a u skeletnim mišićima.&lt;ref name=&quot;Robert&quot;/&gt; Buduće studije na astronautima, biće potrebne kako bi se precizno utvrdili ćelijski i molekularni mehanizmi mikrogravitacijom indukovane atrofije mišića i uzroci gubitka njihove funkcionalne sposobnosti. Na osnovu tih iskustava razvili bi se efikasni preventivni programi vežbanja kao i druge mere zaštite.&lt;ref&gt;{{en}} Baldwin KM, Herrick RE, Ilyina-Kakueva E, Oganov VS. (1990) ''Effect of zero gravity on myofibril content and isomyosin distribution in rodent skeletal muscle''. FASEB J 4:79–83.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2136840 Abstract], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

==== Koštani sistem ====
Koštani sistem je od posebnog značaja za kretanje održavanja položaja tela u uslovima gravitacije na Zemlji. Dobro je poznato da biomehanička snaga ima važnu ulogu u razvoju skeletnog sistema .&lt;ref&gt;{{en}} Collet P, Uebelhart D, Vico L, Moro L, Hartmann D, Roth M, and Alexandre C. ''Effects of 1- and 6-month spaceflight on bone mass and biochemistry in two humans.'' Bone 20: 547–551, 1997.[CrossRef][Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{en}} Donahue TL, Haut TR, Yellowley CE, Donahue HJ, and Jacobs CR. ''Mechanosensitivity of bone cells to oscillating fluid flow induced shear stress may be modulated by chemotransport.'' J Biomech 36: 1363–1371, 2003.[CrossRef][Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Marie PJ, Jones D, Vico L, Zallone A, Hinsenkamp M, and Cancedda R. ''Osteobiology, strain, and microgravity: part I. Studies at the cellular level''. Calcif Tissue Int 67: 2–9, 2000.[CrossRef][Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Ontiveros C, Irwin R, Wiseman RW, and McCabe LR. ''Hypoxia suppresses runx2 independent of modeled microgravity.'' J Cell Physiol 200: 169–176, 2004.[CrossRef][Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Robling AG, Burr DB, and Turner CH. ''Recovery periods restore mechanosensitivity to dynamically loaded bone''. J Exp Biol 204, 2001.[Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Sessions ND, Halloran BP, Bikle DD, Wronski TJ, Cone CM, and Morey-Holton E. ''Bone response to normal weight bearing after a period of skeletal unloading.'' Am J Physiol Endocrinol Metab 257: E606–E610, 1989.[Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; Nedavno, je iznet podatak da će ove snaga biti podjednako važna kao i genetika u morfogenezi, adaptaciji i oblikovanju tkiva. Zato su sprovedene mnoge studije da identifikuje promene i moguće mehanizame promena na skeletu, u uslovima mikrogravitacije, na ćelijskom nivou&lt;ref name=&quot;Heather&quot;&gt;{{en}} Heather L. Nichols , Ning Zhang, Xuejun Wen , ''Proteomics and genomics of microgravity''. Physiol. Genomics September 2006 vol. 26 no. 3 163-171 [http://physiolgenomics.physiology.org/content/26/3/163.full Abstract/FREE Full Text-Physiol.Genomics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123140512/http://physiolgenomics.physiology.org/content/26/3/163.full |date=2015-11-23 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

Odraslo ljudsko telo u svom koštanom tkivu ima 1.000 do 1.200 grama kalcijuma i 400 do 500 grama fosfora. Više od 99% kalcijuma u je u obliku hidroksiapatit u kostima, i oko 85% fosfora Prema tome, funkcija koštanog tkiva u velikoj meri zavisi od metabolizma kalcijuma i fosfora. U normalnim kostima postoji ravnoteža između koštane strukture i resorpcije. Sistem hormona i lokalni faktori regulišu prepravke u kostima, koje uključuju ćelije, njihovu proliferaciju i progresivnu diferencijaciju koja dovodi do resorpcije u kostima i osteoblastima i taloženja i mineralizacije matriksa oko osteoblasta.&lt;ref&gt;{{en}} Suda T, Takahashi N, and Martin TJ. ''Modulation of osteoclast differentiation''. Endocr Rev 13: 66–80, 1992.[Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

U uslovim mikrogravitacije u kostima je poremećen sklad između formiranja i resorpcije kosti na račun gubitka koštane mase .&lt;ref&gt;{{en}} Carmeliet G and Bouillon R. ''The effect of microgravity on morphology and gene expression of osteoblasts in vitro.'' FASEB J 13 Suppl: S129–S134, 1999.[Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; Tvrdi se da smanjenje funkcije osteoblasta igra važnu ulogu u svemirskim letom indukovanom gubitak koštane mase. Jedan od mehanizama u diferencijaciji osteoblasta je regulisan transkripcijom faktora 2, aktivatora proteina-1 (Beta-AP-1), i raznim drugim transkripcionim faktorima. Neusklađenost nekog od ovih faktora dovodi do poremećaja između alkalne fosfatate i osteokalcina što može rezultovati gubitkom koštane mase. Pored ovih i veći broj drugih faktora može postojati u kontroli funkcija osteoblasta, diferencijaciji i maturaciji&lt;ref name=&quot;Heather&quot;/&gt;.

Nakon histološkog proučavanja osteoblasta posle svemirskog leta, utvrđeno je prisustvo povećanje manje diferenciraneih (nezrelih) i smanjenje više diferenciranih (zrelaih) osteoblasta , što sugeriše da mikrogravitacija blokira neke puteve diferencijacije u osteoblastima .&lt;ref&gt;{{en}} Garetto LP, Gonsalves MR, Morey ER, Durnova G, and Roberts WE. ''Preosteoblast production 55 hours after a 12.5-day spaceflight on Cosmos 1887.'' FASEB J 4: 24–28, 1990.[Abstract], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; Istraživači su takođe ukazali da osteoblasti i osteociti odgovaraju na mehaničke nadražaje u „in vitro“ uslovima&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Duncan RL and Turner CH. ''Mechanotransduction and the functional response of bone to mechanical strain.'' Calcif Tissue Int 57: 344–358, 1995.[CrossRef][Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Reich KM, Gay CV, and Frangos JA. ''Fluid shear stress as a mediator of osteoblast cyclic adenosine monophosphate production.'' J Cell Physiol 143: 100–104, 1990.[CrossRef][Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;, kao što su i prethodna istraživanja pokazala da su [[gen]]ske ekspresije [[faktor rasta|faktora rasta]] i [[protein]]a&lt;ref&gt;{{en}} Kumei Y, Shimokawa H, Katano H, Akiyama H, Hirano M, Mukai C, Nagaoka S, Whitson PA, and Sams CF.'' Spaceflight modulates insulin-like growth factor binding proteins and glucocorticoid receptor in osteoblasts.'' J Appl Physiol 85: 139–147, 1998.[Abstract/Free Full Text], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Ontiveros C and McCabe LR. ''Simulated microgravity suppresses osteoblast phenotype, Runx2 levels and AP-1 transactivation''. J Cell Biochem 88: 427–437, 2003.[CrossRef][Web of Science][Medline], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; izmenjene u mikrogravitacionim uslovima.

Takođe u uslovima snižene gravitacije, zbog promena u kostima kalcijum i fosfor se preterano izlučuju mokraćom i izmetom. Posle oko 10 dana boravka u bestežinskom stanju dolazi do gubitka oko 3,2% koštane mase. Gubitak kalcijuma iz kostiju na samo da može da utiče na pojavu mokraćnih kalkulusa (što je opisano u posebnom poglavlju) već može izazvati i jake bolove, a zbog smanjene gustine kostiju i gubitka njihove čvrstine i pojave spontanih preloma.

==== Hematološki i imunološki sistem ====
Jedna od značajnih promena u hematološkom i [[imunski sistem|imunskom sistemu]] u [[mikrogravitacija|mikrogravitaciji]] je transformacija [[crvena krvna zrnca|crvenih krvnih zrnaca]], kao glavnih komponenta [[krv]]i. Devedeset posto naših normalnih [[crvena krvna zrnca|eritrocita]] su ćelije bikonkavano-diskoidnog oblik (slične krofni bez rupe). U bestežinskogm stanju, neki eritrociti menjaju svoj oblik i transformiše u duguljast ili loptast oblik. Pojava [[anemija|anemije]] (smanjenja broja crvenih krvnih zrnaca) je karakteristična promena koja se može javiti u krvi [[kosmonaut|astronauta]] nakon četiri dana od početka svemirskog leta. Broj crvenih krvnih zrnaca posle tri meseca od svemirskog leta opada za oko 15% i praćena je subjektivnim tegobama, koje se postepeno gube nakon povratka na [[Zemljaci (film)|Zemlju]].

Aktivnost [[limfocit]]a, koji se suprotstavljaju invaziji mikroorganizama i štite organizam od infekcije, blago je snižena u mikrogravitaciji, Međutim zbog relativno „sterilinih“ uslova u [[svemirske letelice|svemirskom brodu]], umanjena funkcija [[bela krvna zrnca|leukocita]] retko izaziva praktične probleme.

==== Mokraćni sistem ====
[[Datoteka:Mikrogravitacija (distribucija tečnosti).GIF|mini|desno|250px|Unos tečnosti i izlučivanje mokraće je značajno manje tokom prvog dana izlaganja mikrogravitaciji i ostaje relativno nisko tokom svemirskog leta i prvog dana po povratku na Zemlju (D+0), i pored višeg unosa tečnosti), a količina mokraće je i dalje smanjen u poređenju sa predpoletne vrednosti, (iako nešto veća nego tokom leta).]]
Nacionalna agencija za aero-nautiku i Svemirska uprava [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] i ruski svemirski program objavili su više dokaza da ljudi izloženi mikrogravitacionom okruženju u svemiru imaju veći rizik za razvoj [[kamen u bubregu|kamena u bubregu]]. Povećanu resorpciju kostiju (već opisanu u tekstu) izazvanu mikrogravitacijom často prati [[hiperkalciurija]] i [[hiperfosfaturija]]'' (povećano izlučivanje mokraćom kalcijuma i fosfora)'', što značajno uvećava [[koncentracija|koncentraciju]] [[kalcijum|kalcijumovih soli]], odnosno [[kalcijum oksalat]]a i [[kalcijum fosfat]]a u [[mokraća|mokraći]]. To uz druge faktore koji vladaju u životnoj sredini svemirske letelice i izmenjen način ishrane, prilagođen bestežinskom stanju, ''(manji unos tečnosti, [[energija|energije]], [[protein]]a, [[kalijum]]a, [[fosfor]]a i [[magnezijum]]a)'' može negativno uticati na sastav mokraće i još više uvećati rizik od formiranja kamena u mokraćnom sistemu astronauta tokom svemirskih letova.&lt;ref&gt;{{en}} Zerwekh JE. ''Nutrition and renal stone disease in space.''. Nutrition. 2002 Oct;18(10):857-63. {{PMID|12361779}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12361779 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

Takođe smanjena količine [[mokraća|mokraće]] izazvana preraspodelom [[tečnost]]i i povećanom diurezom (izmokravanjem) smanjuje volumen tečnosti u organizmu astronauta, što menja [[pH vrednost|pH]] vrednost (uvećavajući kiselost) mokraće i time doprinosi većem riziku za stvaranja mokraćnih kamena (kalkulusa).&lt;ref&gt;{{en}} Whitson PA, Pietrzyk RA, Sams CF. ''Space flight and the risk of renal stones''. J Gravit Physiol. 1999 Jul;6(1):P87-8. {{PMID|11543039}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11543039 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; Ovo su potvrdili rezultati istraživanja sprovedeni u dugotrajnim Šatl-Mir misijama, u kojima je uočen trend manjeg unosa tečnosti, koji je uticao na smanjenu količinu urina u mokraćnom sistemu. To stanje je pogodaovalo stvaranju kamena sastavljenih od kristala kalcijumovih soli.

Pored uvećanog rizika za formiranje [[kalcijum]]ovih kamenaca, promena metaboličkog profila zbog promena u ishrani tokom leta, pogoduje i formiranju kamenaca sastavljenih od kristala [[mokraćna kiselina|mokraćne kiseline]].&lt;ref&gt;{{en}} Whitson PA, Pietrzyk RA, Pak CY. ''Renal stone risk assessment during Space Shuttle flights.''. J Urol. 1997 Dec;158(6):2305-10.. {{PMID|9366381}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9366381 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

Povećan rizik se javljao kod pojedinih astronauta brzo nakon izlaganja mikrogravitaciji, i nastavljao se tokom svemirskih letova i posle sletanja. Zato je povećanje dnevne količine izmokrenog urinarna jedina efikasna protivmera da se smanji rizik od formiranja bubrežnih kamena odmah nakon svemirskog leta. Međutim, količina izmokrenog urina u toku leta ne može u svim slučajevima biti u potpunosti efikasna mera u smanjenju potencijalnih rizik od formiranja kamena u bubregu, zbog brojnih promena u hemijskom sastavu urina astronauta izloženih mikrogravitaciji.&lt;ref&gt;{{en}} Whitson PA, Pietrzyk RA, Sams CF. ''Urine volume and its effects on renal stone risk in astronauts.''. Aviat Space Environ Med. 2001 Apr;72(4):368-72. {{PMID|11318017}} [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11318017 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

==== Genetske promene ====
Celokupni [[Evolucija čoveka|evolutivni razvoj čovekovog života]] na Zemlji odvijao se pod dejstvom zemljine gravitacije koja je morala imati uticaj na sve strukture i funkcije organizama. Tokom svemirski letova organizam je izložen potpuno novim uslovima koji vladaju u bestežinskog stanju, i u zavisnosti od promena u težini koje oni proizvode, javljaju se i različite promene.

Trenutni podaci prikupljeni u toku brojnih istraživanja sugerišu da organizmi astronauta najčešće reaguju promenama fizioloških funkcija (već opisanim u tekstu), koje su u sadašnjem trenutku razvoja astronautike reverzibilne zbog kratkog izlaganja bestežinskom stanju. Samo sve duži svemirski letovi, koji se planiraju u [[21. vek]]u, pokazaće da li će ove promene biti kompenzovane (reverzibilne), ili će dovesti do promene u važnijim sistemima organizama uključujući i [[Nasleđivanje|nasledne osobine]].

U tom smislu postoje dokazi da bestežinsko stanje ima direktan uticaj na [[Genetički kod|genetička]] svojstva ljudskog organizma. Tako, su u obimu od 3%, u mikrosporama uočene tradescantne abnormalne mitoze ćelija (koje kontrolnim pregledima nisu uočene na zemlji). Brojne promene u različitim vitalnim sistemima u organizmima koji se duže vreme u uslovima na zemalji izloženi bestežinskim uslovima, ukazuju na moguću pojavu ozbiljnih poremećaja u njihovim aktivnostima i [[Nasleđe|nasleđu]]. Zbog višeg evolutivnog položaja, u organizmu čoveka, treba očekivati i izraženije efekte.&lt;ref&gt;{{en}} Dubinin NP, Vaulina, ''Gravity, weightlessness and the genetic structures of organisms.'' Life Sci Space Res. 1974;12:93-101.[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12691109 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Dubinin NP, Vaulina, ''The evolutionary role of gravity..'' Life Sci Space Res. 1976;14:47-55..[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12678101 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Brown AH., ''From gravity and the organism to gravity and the cell.'' ASGSB Bull. 1991 Jul;4(2):7-18. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11537184 Abstract-PubMed - indexed for MEDLINE], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;

== Mere prevencije ==
U kojoj se meri, uticaj ubrzanja od 0% - 100% u odnosu na gravitaciju Zemlje i fiziološki problemi u toku dugotrajnih boravaka u svemiru trenutno mogu ublažiti je i dalje je nepoznato. Predviđanja i rezultati istraživanja primena različitih protivmera u borbi protiv ključnih, svemirskim letom i mikrogravitacijom, izazvanih fizioloških problema, prikazana su u ovoj tabeli.
&lt;center&gt;
'''Prediktori i efikasnost predloženih protivmera'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Fiziološki sistemi !! Vežbe/telesna aktivnost !! Medikamenti !! Veštačka gravitacija
|-
| Kardiovaskularni || Umeren || Umeren || Visok
|-
| Mišićnokoštani || Umeren || Umeren || Visok
|-
| Imunološki || Nizak || Visok || Umeren
|-
| Neurovestibularni || Nijedan || Umeren || Nizak
|-
| Radijacija || Nijedan || Nizak || Nijedan
|}
&lt;/center&gt;

== Nulta gravitacija viđena okom umetnika i perom književnika ==
;Nulta gravitacija viđena perom književnika

Zbog nepoznavanja prirodnih nauka u književnim delima našli su se brojni pogrešni opisi nulte gravitacije. Pošto spisak ni izbliza nije konačan, prikazani su samo neki gafovi. Pri tome treba Imati u vidu da je naučna greška u književnom delu zanemarljiv nedostatak i da ni na koji način ne narušava vrednost književnog dela.

Ponekad se, i najboljim piscima naučne fantastike desi da kiksnu i nenamerno pogreše u opisivanju nulte gravitacije. Klasični primer je delo Od Zemlje do Meseca Žila Verna. Sile inercije koje nastaju kada se brod iz topa ispali u pravcu Meseca usmrtile bi astronaute. Vern pretpo- stavlja da bi se u toku putovanja Zemljina sila gravitacije postepeno smanjivala dok bi se sila Mesečeve gravitacije postepeno pojačavala do trenutka kad brod dostigne tačku ravnoteže gde obe sile deluju podjednako. Tek tada astronauti nesmetano lebde unutar broda. Vern je trebalo da zna da bi njegov brod bio u slobodnom padu celim putem do Meseca i da bi astronauti u svakom trenutku bili u bestežinskom stanju. Još jedan gaf se dešava kad putnici izbace mrtvog psa i truplo lebdi pored broda umesto da se velikom brzinom horizontalno udaljava.

H. Dž. Vels je sa prekorom gledao na ove Vernove gafove, ali u njegovom romanu Prvi ljudi na Mesecu on pravi podjednako apsurdnu grešku. Ne možemo mu zameriti što koristi kavorit, materiju koja štiti brod od sile gravitacije, jer Ajnštajn do tada još nije objasnio da je nemoguće napraviti bilo kakav gravitacioni štit.

Kod Velsa se svi nepričvršćeni predmeti koncentrišu u središtu sferičnog broda jer se njihove mase privlače. Naravno, zbog zanemarljivosti njihove gravitacije, to je nemoguće.
;'''Nulta gravitacija viđena okom umetnika'''
[[Datoteka:Mars Transit.jpeg|320px|mini|levo|Na putu do Marsa]]
[[Datoteka:Alexey Akindinov. Gagarin's breakfast. 2011-2012.jpg|300px|mini|deno|Aleksej Akindinov, Gagarin u bestežinskom stanju]]
{{clear}}

== Izvori ==
{{reflist|30em}}

== Literatura ==
* {{Cite book|ref=harv|last=Greiner|first=Walter|title=Klassische Mechanik|url=http://books.google.com/books?id=rxBQV9-GSo4C&amp;pg=PA142|year=2008|publisher=Deutsch|isbn=978-3-8171-1815-1|pages=142-}}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite book |ref=harv |editors=Barry N. Taylor and Ambler Thompson |title=The International System of Units (SI) |publisher=[[NIST]] |year=2008 |series=NIST Special Publication 330 |edition=2008 |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |pages=52- |access-date=2015-11-27 |archive-date=2016-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |deadurl=yes }}
* {{Cite book |ref= harv|title=Standardization of Technical Terminology: Principles and Practice – ''second volume'' |editor=Richard Alan Strehlow |year=1988|publisher=ASTM International |isbn=978-0-8031-1183-7 |chapter=The weight of mass and the mess of weight |last=Gat|first=Uri |url=http://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=CoB5w9Km0mUC&amp;oi=fnd&amp;pg=PA45|pages=45-48}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Weightlessness (zero gravity)}}
* {{en}} [http://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/nlab/experimentchallenge.html Kids In Micro-g] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019235623/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/research/nlab/experimentchallenge.html |date=2015-10-19 }}
* {{en}} [http://www.pucrs.br/feng/microg/en/ MICROGRAVITY CENTRE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726053237/http://www.pucrs.br/feng/microg/en/ |date=2011-07-26 }}
* {{en}} [http://www.migflug.com/en/jet-fighter-flights/flying-with-a-jet/zero-gravity-in-russia.html Microgravity Flight with Zero-G aircraft]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20151123140512/http://physiolgenomics.physiology.org/content/26/3/163.full#R11 Physiol. Genomics, „Proteomics and genomics of microgravity“.]
* {{en}} [http://www.maniacworld.com/NASA-Reduced-Gravity-Aircraft.htm Maniacworld.com &quot;NASA Reduced Gravity Aircraft&quot; , U''ticaj smanjene gravitacije na telo za vreme leta u specijalnom avionu (NASA-video snimci).''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716215253/http://www.maniacworld.com/NASA-Reduced-Gravity-Aircraft.htm |date=2011-07-16 }}
* {{en}} [http://science.howstuffworks.com/weightlessness.htm How Weightlessness Works]
* {{en}} [http://library.thinkquest.org/C003763/print.php?page=human03 Biological Evolution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831083511/http://library.thinkquest.org/C003763/print.php?page=human03 |date=2007-08-31 }}
* {{en}} [http://library.thinkquest.org/C003763/print.php?page=human03 Artificial Gravity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831083511/http://library.thinkquest.org/C003763/print.php?page=human03 |date=2007-08-31 }}
* {{en}} [http://library.thinkquest.org/C003763/index.php?page=human03 What is Astrobiology?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312235348/http://library.thinkquest.org/C003763/index.php?page=human03 |date=2014-03-12 }}
* {{en}} [http://library.thinkquest.org/C003763/index.php?page=human03 Vanderbilt University Medical Center established the Center for Space Physiology and Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312235348/http://library.thinkquest.org/C003763/index.php?page=human03 |date=2014-03-12 }}

[[Kategorija:Gravitacija]]
[[Kategorija:Svemirska medicina]]
[[Kategorija:Zrakoplovna medicina]]</text>
      <sha1>qhk98h2a5oqav56x8hgr0mydhzyegcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na putu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4546972</id>
    <revision>
      <id>42716941</id>
      <parentid>42265604</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9008" sha1="opppjke3zuroqerqfnp6ga90mzs4u6g" xml:space="preserve">{{other uses}}

{{Infokutija02 film
| naslov filma = 
| naslov  = Na putu
| slika = On_the_Path.jpg
| opis  = kino poster
| širina slike = 235px
| režija = [[Jasmila Žbanić]]
| producenti = [[Barbara Albert]]&lt;br&gt;[[Karl Baumgartner]]&lt;br&gt;[[Raimond Goebel]]&lt;br&gt;[[Damir Ibrahimović]]&lt;br&gt;[[Bruno Wagner]]
| scenarij = [[Jasmila Žbanić]]
| pripovjedač = 
| uloge = [[Zrinka Cvitešić]]&lt;br&gt;[[Leon Lučev]]&lt;br&gt;[[Ermin Bravo]]&lt;br&gt;[[Mirjana Karanović]]&lt;br&gt;[[Marija Kohn]]&lt;br&gt;[[Nina Violić]]  
| glazba = [[Brano Jakubović]]
| fotografija = [[Christine A. Maier]]
| montaža = [[Niki Mossböck]]
| scenografija = 
| kostimografija = [[Lejla Hodžić]]
| distributer = 
| godina = [[2010]].
| trajanje = 100 min.
| država = {{flagcountry|BIH}}{{flagcountry|AUT}}{{flagcountry|NJE}}{{flagcountry|HRV}}
| jezik = [[srpskohrvatski]]
| budžet = 
| žanr = 
| prethodni = 
| sljedeći = 
| web stranica = 
| imdb_id = 1156531
}}
'''''Na putu''''' je [[filmska drama]] iz 2010. koju je režirala i napisala [[Jasmila Žbanić]] u [[Bosna i Hercegovina|bosansko-hercegovačko]]-[[Austrija|austrijsko]]-[[Njemačka|njemačko]]-[[hrvatska|hrvatskoj]] ko-produkciji. Zanimljivo, iako se film odigrava u Bosni i Hercegovini, dvije glavne uloge Bošnjaka tumače hrvatski glumci [[Zrinka Cvitešić]] i [[Leon Lučev]]. Film je nominiran za [[Zlatni medvjed|Zlatnog medvjeda]] na [[Berlinski filmski festival|Berlinskom filmskom festivalu]].&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/world/news/e3ia2f06c2856f58e40c10467f764372a0c |title=Hollywood Reporter: Berlin festival unveils full lineup |accessdate=2010-02-07 |work=hollywoodreporter.com |archivedate=2010-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100205194343/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/world/news/e3ia2f06c2856f58e40c10467f764372a0c |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
== Radnja ==

[[Sarajevo]]. Luna i Amar su normalan par koji živi relativno [[sekularizam|sekularan]] i moderan način života. Ona radi kao stjuardesa te stoga često putuje avionom a on radi u zrakoplovnoj luci te je zadužen za kontrolu letova. Jednog dana, kolega ga uhvati kako je pio [[alkohol]] na poslu, što se strogo kosi sa radnim pravilima - kao posljedica, komisija mu daje otkaz i šalje ga na odvikavanje od alkohola. Luna je ljuta zbog njegovog gafa koji ga je koštao posla, ali mu svejedno oprašta s vremenom. Dok se vraćali s izleta, doživjeli su blaži sudar sa jednim autom, a vozač se ispostavi kao Amarov stari prijatelj Bahrija, koji je u međuvremenu postao [[Vahabiji|Vahabi]].

Kako se sada često druže, Bahrija počne polako nagovarati Amara da se pridruži njegovoj zajednici te mu tamo čak nađe posao učitelja računalnih sustava. Luna, sada već zabrinuta, odlazi posjetiti tu zajednicu na nekom otoku usred rijeke. Ljude i običaje tamo interpretira kao agresivno religiozne i nametljive, te odluči otići natrag u Sarajevo. Ubrzo počinje osjećati promjene kod svog partnera: on odjednom počinje često moliti, svađati se sa njenom bakom i rodbinom jer piju alkohol te sve rijeđe spava s njom u krevetu jer smatra da par prvo mora biti u braku. Luna odlazi u [[Bijeljina|Bijeljinu]] i posjećuje kuću koju je napustila [[1992]]. Iako su planirali ići na [[umjetna oplodnja|umjetnu oplodnju]], ona se predomisli i prekine vezu s njim. Kada otkrije da je trudna, postavi mu uvjet da se mora vratiti prvotnom sebi ako hoće da se ona vrati njemu.
==Glume==
* [[Zrinka Cvitešić]] - Luna
* [[Leon Lučev]] - Amar
* [[Ermin Bravo]] - Bahrija
* [[Marija Kohn]] – Baka
* [[Nina Violić]] - Šejla
* [[Mirjana Karanović]] - Nađa
* [[Jasna Beri]] - Doktorica
* [[Jasna Žalica]] - Čuvarica
* [[Sebastian Cavazza]] - Dejo
* [[Izudin Bajrović]] - Jusuf
* [[Vanessa Glođo]]
== Distribucija ==
Film „Na putu“ do [[travanj|travnja]] 2010. napunio je kino dvorane i alternativne prostore po Hrvatskoj i Bosni Hercegovini. Do tog razdoblja vidjelo ga je čak 50.000 gledatelja u BiH i 21.000 u Hrvatskoj, što je jedan od najboljih rezultata gledanosti u regionalnoj, ali i hrvatskoj kinematografiji u posljednje vrijeme.

Film je također s vremenom pušten u distribuciju 19 zemalja svijeta kojima je World Sales kompanija The Match Factory ustupila prava na film. Riječ je o zemljama [[Benelux]]a, baltičkim zemljama, [[Kolumbija|Kolumbiji]], [[Češka|Češkoj]], [[Slovačka|Slovačkoj]], Danskoj, [[Francuska|Francuskoj]], Njemačkoj, [[Izrael]]u, [[Italija|Italiji]], Meksiku, Norveškoj, Poljskoj, Portugalu, [[Južna Koreja|Južnoj Koreji]], [[Španjolska|Španjolskoj]], Švicarskoj i [[Tajvan]]u.

Cjelokupna distribucija filma Jasmile Žbanić zainteresirala je i najznačajniji filmski magazin Screen International koji je u svom internetskom izdanju od 23. ožujka objavio članak naslovljen Film Jasmile Žbanić 'Na putu' putuje svijetom. U tekstu su navedeni svi detalji vezani uz dosadašnju prodaju filma i njegovu paralelnu distribuciju u Hrvatskoj i BiH.&lt;ref&gt;[http://www.film-mag.net/content.php?review.8199 Bosanska drama 'Na putu' putuje svijetom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409174712/http://film-mag.net/content.php?review.8199 |date=2010-04-09 }}, Film-mag.net&lt;/ref&gt;
== Recenzija ==
Film je uglavnom dobio pozitivne kritike i naklonost publike. Nekima se činilo da je redateljičin prethodni film &quot;[[Grbavica (2006)|Grbavica]]&quot; bio bolji, dok se drugima činilo da je upravo &quot;Na putu&quot; poboljšanje. [[Arsen Oremović]] pohvalno je pisao o filmu: 
:&quot;Pretpostavimo li da je Jasmila Žbanić osvojila Zlatnog medvjeda za ''[[Grbavica (film)|Grbavicu]]'' dobrim dijelom zbog njegove tematike, drame majke koja je rodila dijete nakon silovanja, a ne isključivo zbog kvalitete, u svemiru nije narušena nikakva ravnoteža. Njezin drugi film ''Na putu'' također donosi “epizodu” iz suvremenoga bosanskog života, dakle po ukusu festivalskih žirija, a ovoga je puta i zanatska strana priče doista na razini koju biste očekivali od pobjednice tako važnog festivala. “Na putu” je puno zreliji i manje tezičan film od ''Grbavice'', odnosno pitanja i problemi koje otvara puno su bolje ugrađeni u tkivo priče...Jasmila Žbanić izvrsno gradi priču od njihove krajnje urbane i svjetovne svakodnevice, preko prvih krhotina u odnosu do potpunog udaljavanja, prikazujući svijet ekstremnog islamizma iz ženske perspektive. Luna nema puno razumijevanja za Amarov izbor, ali to je samo jedan od pogleda; drugi, drukčiji i dublji ženski pogled predstavljen je kroz lik Lunine bake (Marija Kohn) koja na svečanom ručku naredi Amaru da bude kuš (“sikter!”), kada ovaj počne držati predavanje o islamu, odgovarajući da ona nije ništa manje muslimanka ako njezin muž pije rakiju. Film ne sudi nikome, kroz niz likova pokazuje različite stavove prema vjerskom ekstremizmu, a o opisivanju njihove militantne strane ponekad se koristi “jasnim dvosmislenostima” (“nama treba dobrih boraca”, kaže jedan od vođa vehabija). No, ponajprije je to priča o udaljavanju dvoje ljubavnika, pri čemu su jednako koliko i redateljica zaslužni izvrsni Leon Lučev i Zrinka Cvitešić koja je uspjela ostvariti ono najteže u glumi - biti živ lik. Toliko spontanosti, djelomično zapanjenosti nad Amarovom transformacijom, djelomično pokušaja razumijevanja, odavno nismo vidjeli u filmovima s ovih prostora. Netko će reći da pravi film počinje tamo gdje ovaj staje; doista, bilo bi zanimljivo vidjeti kako bi jedna rohmersko-chabrolovska ruka opisala što se dalje događalo, ali to je već drugi film koji bi bilo jednako zanimljivo vidjeti, koliko i neki novi film J. Žbanić u kojem će svoj ženski dodir iskazati bez sudara s velikim društvenim temama i problemima&quot;.&lt;ref&gt;[[Večernji list]]; Kultura i scena; 26.02.2010.&lt;/ref&gt;

Kritičar Jurica Pavičić je također hvalio film:
:&quot;Svi koji su gledali ''Grbavicu'', mogu jasno prepoznati da je i ovaj film radila ista osoba. ''Na putu'' je sjevernjački točan, ogoljen, precizan i namjerno suh film, lišen bilo kakve balkanske “prpošnosti”. Žbanić više postavlja pitanja nego što odgovara, svaki argument ima kontraargument, kao u kakvoj dijalektičkoj vježbi...film iskušava liberalne stereotipe o vjeri onoliko koliko čini i obratno.&quot;&lt;ref name=&quot;jutarnjilist&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.jutarnji.hr/na-putu---precizan-film-o-islamu-koji-ce-testirati-predrasude-/572523/ |title=&quot;Na putu&quot; - Precizan film o islamu koji će testirati predrasude |accessdate=2010-04-08 |work=[[Jutarnji list]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223044044/http://www.jutarnji.hr/na-putu---precizan-film-o-islamu-koji-ce-testirati-predrasude-/572523/ |archive-date=2010-02-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Izvori ==
{{izvori}}
== Vanjske veze ==
*{{imdb naslov|id=1156531|naslov=Na putu}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Bosanskohercegovački filmovi]]
[[Kategorija:Njemački filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi 2010.]]
[[Kategorija:Dramski filmovi]]</text>
      <sha1>opppjke3zuroqerqfnp6ga90mzs4u6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ogab (raketa)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4547082</id>
    <revision>
      <id>42717255</id>
      <parentid>42553425</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17911" sha1="tc47g3nxbt9xsuaqrdke0uo7xuj04f4" xml:space="preserve">{{slično|||Ogab}}
{{Infookvir oružje
|naziv                 = Ogab&lt;br /&gt;{{fa icon}} عقاب
|slika                 = [[Datoteka:Oghab rocket.png|150px]]
|slika opis            = Skica Ogaba
|vrsta                 = [[raketna artiljerija]] ([[Višecijevni bacač raketa|VBR]])
|porijeklo             = {{flag|Iran}}
&lt;!---- Historija uporabe ----&gt;
|služba                = decembar [[1986]].&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;&gt;{{en icon}} {{cite book|last=Arnett|first=Eric Hall|title=Military Capacity and the Risk of War: China, India, Pakistan, and Iran|url=https://archive.org/details/militarycapacity0000unse|series=SIPRI Monographs|publisher=[[Oxford University Press]]; [[Stockholm International Peace Research Institute|Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI)]]|location=Oxford, England; New York|page=[https://archive.org/details/militarycapacity0000unse/page/187 187]|year=1997|isbn=9780198292814|oclc=36185995}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;&gt;{{en icon}} {{cite book|last=Garver|first=John W.|title=China and Iran: Ancient Partners in a Post-Imperial World|url=https://archive.org/details/chinairanancient0000garv|publisher=[[University of Washington Press]]|location=Seattle, Washington; London|page=[https://archive.org/details/chinairanancient0000garv/page/186 186]|year=2006|isbn=9780295986319|oclc=827736244}}&lt;/ref&gt;
|korišten od           = v. ''[[#Korisnici|Korisnici]]''
|ratovi                = {{nowrap|[[Iransko-irački rat|Iransko-irački rat (1980–1988)]]&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;}}&lt;br /&gt;[[Izraelsko-libanonski rat 2006.|Drugi libanonski rat (2006)]]&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;&gt;{{en icon}} {{cite book|last1=Cordesman|first1=Anthony H.|last2=Kleiber|first2=Martin|title=Iran's Military Forces and Warfighting Capabilities: The Threat in the Northern Gulf|publisher=[[Center for Strategic and International Studies|Center for Strategic and International Studies (CSIS)]]|location=Washington, DC|pages=59-61. i 70|year=2007|isbn=9780892065011|oclc=145146934}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Rat u Gazi (2008–2009)]]&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;&gt;{{en icon}} {{cite book|last=Cordesman|first=Anthony H.|title=Iran's Rocket and Missile Forces and Strategic Options|publisher=[[Rowman &amp; Littlefield]]; [[Center for Strategic and International Studies|Center for Strategic and International Studies (CSIS)]]|location=Lanham, Maryland; Washington, DC|pages=vii, 4, 8. i 52-55|year=2014|isbn=9781442240650|oclc=907956573}}&lt;/ref&gt;
&lt;!---- Historija proizvodnje ----&gt;
|projektant            = [[Organizacija obrambene industrije|Organizacija obrambene industrije (DIO)]]&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;
|projektirano datum    =
|proizvođač            = [[Organizacija avijacijsko-astronautičkih industrija|AIO]];&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; [[Industrijska grupacija Šahid Bageri|SBIG]]&lt;ref name=&quot;ChipmanFitzpatrick1052010&quot;&gt;{{en icon}} {{cite book|last1=Chipman|first1=John|last2=Fitzpatrick|first2=Mark|title=Iran's Ballistic Missile Capabilities: A Net Assessment|series=IISS Strategic Dossiers|publisher=[[International Institute for Strategic Studies|International Institute for Strategic Studies (IISS)]]|location=London|pages=44-47, 63-64. i 86|date=10. 5. 2010|isbn=9780860792055|oclc=639344298}}&lt;/ref&gt;
|proizvodnja razdoblje = od [[1985]]. (preliminarno)&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;br /&gt;od [[1987]]. (masovno)&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;
|proizvedeno komada    = 1000 kom./god. ([[1980-ih]])&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;
|cijena komad          = 
|inačice               = 
|projektil             = DA
|dužina                = 
|masa                  = 360 [[kg]] (s bojevom glavom)&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;
|širina                = 
|visina                = 482 [[cm]]&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;
|promjer               = 230&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; – 320&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; [[mm]]
|brzina                = 4 – 5 [[Mach|Ma]]&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;br /&gt;(1360 – 1700 [[m/s]])&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;
|posada                = 
|bojeva glava          = 1 – 3 (70 [[kg]])&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;
|domet                 = 34 – 45 [[km]]&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;
|raspon krila          = 
|pogonsko gorivo       = [[Raketa na kruto gorivo|kruto gorivo]]&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;
|max visina leta       = 
|preciznost            = &lt;500 [[Metar|m]]&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;
|navođenje             = nema&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;&lt;br /&gt;(moguće [[Inercijalni navigacijski sistem|inercijalno]])&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;
|upravljanje           = 
|lansirna platforma    = [[Samohodna artiljerija|mobilni lanser]] ([[Transportni erektor-lanser|TEL]])&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;&lt;br /&gt;([[Mercedes-Benz|MB/Havar]] 6x6/4x4)&lt;ref name=&quot;GSIARL&quot;&gt;{{en icon}} {{cite web|last=Pike|first=John E.|title=Iranian Artillery Rocket Launchers|publisher=[[GlobalSecurity.org|Global Security]]|location=Alexandria, Virginia|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/mrl-iran-launcher.htm|date=9. 7. 2011|accessdate=4. 12. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[F-4 Phantom II]]&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;br /&gt;[[F-14 Tomcat]]&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;
|transport             = 
&lt;!---- Dodatni podaci i napomene----&gt;
|podatak1              = 
|vrijednost podatak1   = 
|podatak2              = 
|vrijednost podatak2   = 
|podatak3              = 
|vrijednost podatak3   = 
|podatak4              = 
|vrijednost podatak4   = 
|podatak5              = 
|vrijednost podatak5   = 
|napomena              = 
}}
'''Ogab''' ({{jez-per|عقاب}}, dosl. &quot;[[orao]]&quot;)&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; je [[iran]]ski [[Raketna artiljerija|raketno-artiljerijski]] sistem razvijen [[1980-ih]] godina&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; na temelju [[Kina|kineske]] izvozne inačice sistema [[Tip 83 (VBR)|Tip 83 (WM-40)]].&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; Ogab predstavlja jedno od prvih domaćih [[Oružje|oružja]] takve vrste u [[Oružane snage Irana|Iranskim oružanim snagama]]&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; i korišten je u zadnjoj fazi [[Iransko-irački rat|Iransko-iračkog rata (1980–1988)]],&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; te kasnije u [[Arapsko-izraelski sukob|arapsko-izraelskim ratovima]] [[21. vijek]]a.&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;

== Razvoj ==
Sistemi Ogab i [[Nazeat]] prvi su iranski projektili iz raketno-artiljerijske domene razvijeni nakon [[Iranska revolucija|Iranske revolucije]] iz [[1979]]. godine.&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; Program razvoja domaće [[Raketna artiljerija|raketne artiljerije]] bio je motiviran [[Iransko-irački rat|Iransko-iračkim ratom]] ([[1980]]–[[1988]]) odnosno potrebom za efikasnim i jeftinim oružjem kojeg će masovno proizvoditi na svom tlu,&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; a njegovi počeci datiraju se u [[1983]]. kada je testiran autohtoni [[Inercijalni navigacijski sistem|inercijalni sistem]] navođenja.&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; Međutim, nije poznato rabi li se isti kod Ogaba, Nazeata ili nekog trećeg projektila.&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; Preliminarne verzije Ogaba nastale su [[1985]].&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; na temelju kineskog sistema [[Tip 83 (VBR)|Tip 83 (WM-40)]].&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; i njegova proizvodnja bila je jedan u nizu ugovora koje je sklopio tadašnji [[Parlament Irana|parlamentarni]] glasnogovornik [[Akbar Hašemi Rafsandžani|A. H. Rafsandžani]] prilikom posjete službenom [[Peking]]u.&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; [[Kina|Kineska]] tehnološka pomoć uključivala je transfer [[Mašina|mašinerije]], [[Tehnologija|tehnologije]] i ekspertize potrebnih za pokretanje domaćeg razvoja,&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; iako nije poznato jesu li direktno sudjelovali i u lokalnoj proizvodnji.&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;

Glavne obrambene kompanije uključene u projektiranje, organizaciju i proizvodnju bile su [[Organizacija obrambene industrije|Organizacija obrambene industrije (DIO)]] kao krovni vojni konglomerat,&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; te njegove podružnice [[Industrijska grupacija Šahid Bageri|Industrijska grupacija Šahid Bageri (SBIG)]]&lt;ref name=&quot;ChipmanFitzpatrick1052010&quot;/&gt; i [[Organizacija avijacijsko-astronautičkih industrija|Organizacija avijacijsko-astronautičkih industrija (AIO)]].&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; Na razvoju je sudjelovalo više hiljada domaćih stručnjaka odnosno najmanje stotinu individualnih postrojenja diljem zemlje,&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; među kojima su bitnija ona u [[Sirdžan]]u&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; i kod [[Semnan]]a.&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; Također, poligon za testiranje izgrađen je kod [[Rafsandžan]]a,&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; dok je uz sjeverni rub [[Dašt-e Kavir]]a (zajedno sa spomenutim proizvodnim kapacitetima) izgrađen i veliki [[Semnanski raketodrom]].&lt;ref name=&quot;ChipmanFitzpatrick1052010&quot;/&gt; Prema [[Zapadni svijet|zapadnjačkim]] analizama, izgradnja raketodroma na ovoj lokaciji inicirana je [[1985]].&lt;ref name=&quot;ChipmanFitzpatrick1052010&quot;/&gt; i dovršena [[1986]]. ili [[1987]]. godine.&lt;ref&gt;{{en icon}} {{cite book|last=Samore|first=Gary|title=Iran's Strategic Weapons Programmes: A Net Assessment|series=IISS Strategic Dossiers|publisher=[[Routledge]]; [[International Institute for Strategic Studies|International Institute for Strategic Studies (IISS)]]|location=London|page=83|year=2005|isbn=9780415385510|oclc=62221397}}&lt;/ref&gt; Prvi operativni primjerci Ogaba bili su spremni u decembru [[1986]]. godine,&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; no masovna serijska proizvodnja započela je godinu kasnije&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; i proizvodni pogoni kod Semnana [[1987]]. imali su kapacitet proizvodnje od 1000 komada [[Godina|godišnje]].&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; Krajem [[1989]]. u proizvodnju je pušten i napredniji sistem [[Fadžr-3 (VBR)|Fadžr-3]], razvijen na temelju Ogaba.&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;

== Tehničke karakteristike ==
Tehničke karakteristike Ogaba slične su [[Kina|kineskom]] sistemu [[Tip 83 (VBR)|Tip 83 (WM-40)]] – [[dužina]] rakete je 482 [[cm]],&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; [[dijametar]] mu ovisno o izvorima iznosi 230&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; ili 320&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; [[mm]], a ukupna [[masa]] (uključujući bojevu glavu) 360 [[kg]].&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; Projektil je pogonjen na [[Raketa na kruto gorivo|kruto gorivo]]&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; i domet mu iznosi od minimalno 34 do maksimalno 45 [[km]].&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; [[Raketa]] nema vanjsko navođenje,&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; no postoje indicije da je implementiran [[Inercijalni navigacijski sistem|inercijalni sistem]]&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; odnosno da se u letu stabilizira vrtnjom.&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; Udarna [[brzina]] projektila iznosi {{nowrap|4 – 5 [[Mach|Ma]]}} ({{nowrap|1360 – 1700 [[m/s]]}}),&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; a najveća mana mu je relativna nepreciznost&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; koja pri najvećem dometu iznosi oko 500 [[Metar|m]].&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; [[Bojeva glava]] ima [[Masa|masu]] od 70 [[kg]]&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; i nosi [[Eksploziv|visokoeksplozivno]] punjenje,&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSIAR&quot;&gt;{{en icon}} {{cite web|last=Pike|first=John E.|title=Iranian Artillery Rockets|publisher=[[GlobalSecurity.org|Global Security]]|location=Alexandria, Virginia|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/mrl-iran.htm|date=9. 7. 2011|accessdate=4. 12. 2015}}&lt;/ref&gt; a može nositi i [[kemijsko oružje]]&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; (kojim se [[Iran]] za razliku od [[Sadam Husein|Sadamovog]] [[Irak]]a nije služio za vrijeme [[Iransko-irački rat|rata]]). Ogab stoga pri maksimalnom dometu nema mogućnost gađanja mobilnih i manjih neprijateljskih meta.&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;

Tijelo projektila izrađeno je od [[čelik]]a&lt;ref name=&quot;GSIAR&quot;/&gt; i najčešće je obojano [[bijelo]]m bojom s [[Crveno|crvenim]] vertikalnim stabilizatorima,&lt;ref name=&quot;GSIAR&quot;/&gt; dok bojeva glava nosi [[Zeleno|zelene]], bijele i crvene pruge.&lt;ref name=&quot;GSIAR&quot;/&gt; Lansirna platforma Ogaba je [[Samohodna artiljerija|mobilni lanser]] ([[Transportni erektor-lanser|TEL]]) koji nosi do tri projektila,&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSIAR&quot;/&gt; za razliku od izvorne kineske inačice koja nosi četiri komada. Primarni korišteni model vozila je Havar (6x6/4x4), licencirana verzija [[Mercedes-Benz]]a&lt;ref name=&quot;GSIARL&quot;/&gt; koju proizvodi iranska kompanija [[Iran Hodro Dizel]]. Ovo vozilo koristi se i za [[Nazeat|Nazeat-6/10]],&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSIARL&quot;/&gt; a vizualno je sličan transportnom sistemu za [[Rusija|ruske]] rakete [[9K52 Luna]].&lt;ref name=&quot;GSIARL&quot;/&gt; Prema procjenama iz ranih [[2010-ih]], Iran raspolaže sa 250 takvih mobilnih lansera.&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; [[SAD|Američki]] izvori navode da je [[Iran]] razvio i modificiranu verziju Ogaba koja se ispaljuje s borbenih aviona [[F-4 Phantom II]] i [[F-14 Tomcat]].&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; S druge strane, [[Gerila|gerilske]] organizacije poput [[Hezbolah]]a i [[Hamas]]a služe se primarno simplificiranim [[metal]]nim lansirnim rampama.

== Operativna historija ==
Ogab je prvi put korišten u decembru [[1986]]. godine tokom zadnjih faza [[Iransko-irački rat|Iransko-iračkog rata]],&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt; kao prvi operativni [[Raketna artiljerija|raketno-artiljerijski]] sistem u [[Oružane snage Irana|iranskoj službi]].&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; Tokom [[1987]]. godine ispaljeno je između 55 i 70 projektila,&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; a do kraja rata (august [[1988]]) iskorišteno je ukupno od 250&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; do 270 komada&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;. Iako je Ogab u naravi [[Vojna taktika|taktičko]] oružje,&lt;ref name=&quot;Hildreth6122012&quot;&gt;{{en icon}} {{cite book|last=Hildreth|first=Steven A.|title=Iran’s Ballistic Missile and Space Launch Programs|series=CRS report for Congress|volume=R42849|publisher=[[Congressional Research Service|Congressional Research Service (CRS)]], [[Library of Congress]]|location=Washington, DC|page=57|url=http://missilethreat.wpengine.netdna-cdn.com/wp-content/uploads/2012/12/R42849-Iran-Missile-Report.pdf|date=6. 12. 2012|oclc=822732797}}{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Iran ga je koristio pretežito u [[Vojna strategija|strateške]] svrhe&lt;ref name=&quot;GSIAR&quot;/&gt; odnosno artiljerijsko [[bombardiranje]] vojnih postrojenja razasutih po [[Irak|iračkim]] urbanim sredinama. Ogab je ostao u iranskoj operativnoj upotrebi i tokom [[1990-ih]] godina,&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; a korišten je i prilikom [[Vojne vježbe|vojnih vježbi]] [[Veliki poslanik 3]] u julu [[2008]]. godine.&lt;ref name=&quot;Hildreth6122012&quot;/&gt; Sistemom danas raspolažu [[Artiljerija|artiljerijske]] jedinice regularne [[Iranska kopnena vojska|kopnene vojske]] (Arteš) i elitne [[Iranska revolucionarna garda|Revolucionarne garde]] (Pasdaran).&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt; Osim [[Oružane snage Irana|iranske vojske]], Ogab se još nalazi u službi [[libanon]]skog [[Hezbolah]]a koji ga je koristio u [[Izraelsko-libanonski rat 2006.|izraelsko-libanonskom ratu (2006)]],&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt; te [[Palestina (država)|palestinskog]] [[Hamas]]a koji ga je rabio prilikom [[Rat u Gazi (2008–2009)|rata u Gazi (2008–2009)]].&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;

== Srodni sistemi ==
* {{flagicon|Iran}} [[Fadžr-3 (VBR)|Fadžr-3]], sofisticiranija i preciznija verzija Ogaba koja se proizvodi od kraja [[1989]]. godine&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;
* {{flagicon|Iran}} [[Nazeat|Nazeat-6/10]] (ili Iran-130),&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt; rabe iste mobilne platforme&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSIARL&quot;/&gt; i potencijalni [[Inercijalni navigacijski sistem|inercijalni sistem]] navođenja&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;
* {{flagicon|Kina}} [[Tip 83 (VBR)|Tip 83 (WM-40)]], kineski raketno-artiljerijski sistem na temelju kojeg je razvijen iranski Ogab&lt;ref name=&quot;Arnett1997&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;
* {{flagicon|Kina}} [[WM-80]], naprednija verzija sistema Tip 83 (WM-40)

== Korisnici ==
* {{flag|Iran}}&lt;ref name=&quot;Garver2006&quot;/&gt;
* {{flagicon image|Hezbollah Flag.jpg}} [[Hezbolah]]&lt;ref name=&quot;CordesmanKleiber2007&quot;/&gt;
* {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[Hamas]]&lt;ref name=&quot;Cordesman2014&quot;/&gt;

== Reference ==
{{izvori|2}}

== Vanjske veze ==
* {{en icon}} [http://www.globalsecurity.org/jhtml/jframe.html#http://www.globalsecurity.org/military/world/iran/images/mrl-iran.jpg ''Iran's Artillery Rockets''] na stranicama [[GlobalSecurity.org|Global Security]] (skice raketno-artiljerijskih sistema)
* {{en icon}} [http://fas.org/man/dod-101/sys/land/row/mrl-iran.htm ''Iranian Artillery Rockets''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310000607/http://fas.org/man/dod-101/sys/land/row/mrl-iran.htm |date=2016-03-10 }} na stranicama [[Federation of American Scientists|FAS]]-a (osnovne informacije)
* {{en icon}} [https://web.archive.org/web/20160308072724/http://fas.org/man/dod-101/sys/land/row/type-83-273.htm ''Type 83/WM-80''] na stranicama [[Federation of American Scientists|FAS]]-a (opis kineskog sistema na čijoj se inačici temelji iranski Ogab)
;Ostali projekti
{{WProjekti
|commonscat   = Oghab (rocket)
|commonscatsh = Ogab (raketa)
}}

{{Iranski raketni sistemi}}

[[Kategorija:Raketna artiljerija]]
[[Kategorija:Oružane snage Irana]]</text>
      <sha1>tc47g3nxbt9xsuaqrdke0uo7xuj04f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni park Una</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4548829</id>
    <revision>
      <id>42716955</id>
      <parentid>42226991</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10967" sha1="q7noy2gsf9ycjmn8slm4dmsrvmktpfd" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Nacionalni park Una
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = II
| slika                = ŠTRBAČKI BUK 2.JPG
| širina_slike         = 
| opis_slike           = Štrbački buk (vodopad)
| karta                = 
| lokacija             = [[Unsko-sanski kanton]], {{flag|Bosna i Hercegovina}}
| najbliži_grad        = [[Bihać]]
| koordinate           = {{coord|44|49|0|N|15|52|0|E|type:landmark|display=inline}}
| površina             = 198
| oznaka               = 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2008.&lt;ref name=&quot;Una&quot;&gt;{{Cite web |url=https://cin.ba/baza-zasticenih-podrucja/ |title= Zaštićena područja u Bosni i Hercegovini: Nacionalni park Una |work= CIN - Zaštićena područja, |accessdate= 9. 2. 2021}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javno preduzeće Nacionalni park „Una“ d.o.o. Bihać
| vlasnik              = Federacija BiH
| svjetska_baština     = 
| url                  = [http://nationalpark-una.ba/bs/ www.nationalpark-una.ba]
}}


'''Nacionalni park „Una“''' se nalazi na krajnjem zapadnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. To je jedinstvena prirodna cjelina, koja se prostire dolinom gornjeg toka rijeke [[Una|Une]], donjeg toka rijeke [[Unac]], desne pritoke Une sve do rječice Krke, a obuhvata i orografske padine [[Plješivica|Plješivice]], [[Grmeč]]a i [[Osječenica|Osječenice]]. Područje Nacionalnog parka je na teritoriji opština: [[Bihać]], [[Bosanski Petrovac]] i [[Drvar]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nacionalni park Una - Zvanični sajt |url=http://nationalpark-una.ba/bs/ |access-date=2015-12-29 |archive-date=2019-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202063051/http://nationalpark-una.ba/bs/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Rezultati Studije izvodljivosti su neosporno dokazali potrebu za zaštitu područja što je prihvaćeno od strane organa vlasti u BiH donošenjem Zakona o Nacionalnom parku „Una“ 2008 godine.

Zakonom o NP Una se štiti prostor ukupne veličine 19.800 ha,&lt;ref name=&quot;Unica&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/555698328 |title=Svjetski registar zaštićenih područja (WDPA) - NP Una |work= www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10.2021}}{{en}}&lt;/ref&gt; od čega u režimu stroge i usmjerene zaštite ukupno 13.500 ha, a u režimu usmjerenog razvoja oko 6300 ha. Unutar područja stroge i usmjerene zaštite po posebnom režimu dopuštaju se i određene tradicionalne privredne djelatnosti. U području usmjerenog razvoja dopušten je razvoj tradicionalnih i nekih zatečenih privrednih djelatnosti, te turizma, uz uslov da su svi usklađeni s lokalnim specifičnostima i vrijednostima. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zakon o NP |url=http://www.fmoit.gov.ba/download/Zakon%20o%20NP%20Una%2044%2008.pdf |access-date=2015-12-29 |archivedate=2016-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160428153340/http://www.fmoit.gov.ba/download/Zakon%20o%20NP%20Una%2044%2008.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
[[File:Waterfall on Una river in Martin Brod.jpg|mini|desno|Slapovi na Uni u Martin Brodu]]
== Rijeke ==
Posebnost za rijeku Unu je izrazita dužina njenog «sedrotvornog» toka, s cijelim nizom pratećih fenomena (sedrenih pećina, sedrenih ostrva, barijera i slapova), te s posebnim oblicima kotlina ([[Martin Brod]], [[Kulen Vakuf]], Klisa, Lohovo) i klisura kanjonskog tipa, uzvodno i nizvodno od Martin Broda te nizvodno od Štrbačkog buka. U ovom dijelu Una nosi obilježja planinske rijeke sa slapovima: veliki vodopad u Martin Brodu, [[Štrbački buk]], Troslap, Dvoslap i Ripački slap. Niz Martinbrodski vodopad i Štrbački buk voda se obrušava niz nekoliko manjih i većih slapova gradeći jedinstvene sedrene tvorevine. U Uni je posebno interesantan živi svijet koji i sam pridonosi stvaranju sedrenih tvorevina. Mahovine - briofite su svojom građom pogodne za zadržavanje istaloženog kalcita, čineći tako neizostavnu kariku u procesu stvaranja i rasta sedrenih tvorevina.

Vodopad u Martin Brodu ima sedrenu barijeru visoku 54 m, a preko nje se prelijeva prosječno 63 m3/s vode. U okviru projekta prekogranične saradnje &quot;Una – izvor života&quot;, koji je finansira Evropska unija (EU) rekonstruisani su prilazni mostovi i vidikovac na slapovima. Time su slapovi, kao jedinstvena prirodna atrakcija, prilagođeni za sigurniji prihvat posjetilaca i potpuniji doživljaj cjelokupnog ambijenta.
 
[[Unac]] je rijeka karakteristična po tipu [[Kras|kraškog]] toka, posebno u njenom donjem dijelu, na kojem kroz [[kanjon]]ski dio više puta ponire i izvire, posljednji put na Crnom vrelu, koje po svojim karakteristikama i ljepoti spada u poseban prirodni fenomen. Ljeti zna u jednom dijelu presušiti, zbog smanjenog dotoka vode iz okolnih šumskih potoka, ostavljajući iza sebe mala jezera prepuna [[Riba|ribe]]. Taj dio puta Unac teče kao [[ponornica]], izvirući zadnji put iz Crnog vrela, oko 3 kilometra prije ušća u Unu.

[[Krka (Una)|Krka]] je riječica dužine 5 km kao granična rijeka sa Hrvatskom, cijelim svojim tokom protiče kroz Nacionalni park. Izvire podno zaravni na kojoj se prostire selo [[Mali Cvjetnić]] gdje se pored izvora nalazi i stari mlin.

== Flora i fauna ==
Na ovom području se nalaze brojne rijetke i endemične vrste biljaka: [[lincura]] (Gentiana lutea), pjegava lincura (Gentiana punctata), [[runolist]] (Leontopodium alpinum Cass.), klekovina [[bor]]a (Pinus mugo). Endem je i unska zvončika (Campanilla unensis) koja je ime dobila upravo po rijeci Uni kao i bosanska perunika (Iris reichenbachii Heuffel var. Bosniaca) koja raste na suhim livadama i pašnjacima na karbonatnim i serpentinskim stijenama sa plitkim zemljištem. Bosanska perunika je endem centralnih i jugoistočnih [[Dinaridi|Dinarida]].

Fauna Nacionalnog parka &quot;Una&quot; po svim svojim karakteristikama je možda i najraznovrsnija u ovom dijelu Europe. Na području Nacionalnog parka zabilježeno je više od 120 vrsta ptica. Prisutno je 12 vrsta gmazova iz dvaju redova: kornjače (Chelonia) i ljuskaši (Squamata). U rijekama je 15 vrsta riba.

Među 60-ak prisutnih vrsta sisavaca koji nastanjuju područje Nacionalnog parka 9 pripada kukcojedima (''Insectivora''), 16 šišmišima (''Chiroptera''), 13 zvijerima (''Carnivora''), 3 redu parnoprstaši (''Arctiodactyla'') 17 glodavcima (''Rodentia'') i 1 redu dvojezupci (''Lagomorpha''). 
== Historija ==
Ovaj prostor je i u kulturno-povijesnom smislu područje koje obiluje bogatim naslijeđem arheoloških nalazišta i povijesnih spomenika, a poseban položaj tog prostora na tranzitnom pravcu prema moru doveo ga je u prošlosti pod utjecaje mnogih kultura, od kuda potječu bogata [[Arheologija|arheološka]] nalazišta, ostaci srednjovjekovnih utvrda i sakralnih objekata različitih vjera i kultura.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nacionalni park Una - Kulturno historijski spomenici |url=http://www.unaspringoflife.com/pdf/una307325953.pdf |access-date=2020-08-28 |archive-date=2022-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811183300/http://www.unaspringoflife.com/pdf/una307325953.pdf }}&lt;/ref&gt;
 
Značajno kulturno bogatstvo na samoj granici Nacionalnog parka jesu sojenička naselja kao i drugi ostaci locirani na području današnjeg naselja [[Ripač]], datirani od X do kraja IV stoljeća stare ere. Ovo mjesto udaljeno je od grada Bihaća 7 kilometara. Ilirsko pleme [[Japodi]] su na ovom prostoru ostvarili različita kulturna dostignuća počevši od intenzivnijeg razvoja figuralike pa do pravljenja [[sojenice|sojeničkih naselja]] koja su postala glavno obilježje Ripča. Takva naselja predstavljaju rijetku pojavu ne samo na prostoru [[Balkan]]a nego i cijele Evrope, jer je ovaj tip naselja uglavnom karatkterističan za prostor sjeverne Evrope.
[[File:Rmanj u Bosni 1884 Th. Mayerhofer.png|mini|desno|Manastir i stari grad Rmanj (Milančeva kula) u Martin Brodu krajem XIX vijeka]]
=== Spomenici kulture ===
[[Stari grad Rmanj|Srednjovjekovni grad Rmanj]] je podignut krajem 14- ili početkom 15. vijeka na ušću Unca u Unu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3994 |title=Stari grad Rmanj |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 6. 2016 |archive-date=2021-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521185540/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3994 }}&lt;/ref&gt; Po zapisima iz 1396 god. ovaj se grad nazivao ''Konuba''. Gradski bedemi su porušeni do temelja, a sačuvala se samo obla Milančeva kula, visoka oko 10 metara.&lt;ref name=&quot;Stari gradovi&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1953/1-1953.pdf  |title= Hamdija Kreševljaković,   STARI BOSANSKI GRADOVI  |work= Naše starine I, Sarajevo, 1953, 7-45 –  |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Manastir Rmanj|Pravoslavni manastir Rmanj]] u Martin Brodu, važno je duhovno središte na tromeđi Bosne, Like i Dalmacije). Narodna tradicija pripisuje njegovo podizanje Katarini Branković (1418/19-1492) - kćerki srpskog despota [[Đurađ Branković|Đurđa Brankovića]], a ženi grofa Urliha II Celjskog.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bihac_manastir%20BOS%20kompl.pdf |title=Manastir Rmanj |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 7. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124081228/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bihac_manastir%20BOS%20kompl.pdf |archive-date=2022-01-24 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Orašac]] je srednjovjekovni grad koji je pripadao Humskoj župi, a kasnije osmanski grad u sastavu Ostrovičke kapetanije i nalazi se na strmom brežuljku iznad istoimenog mjesta.

[[Stari grad Ostrovica|Srednjovjekovni grad Ostrovica]] izgrađen je u 15. stoljeću na prahistorijskoj [[Gradina|gradini]]. Nalazio se u župi Lapac, a pripadao je Karlovićima. U [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] bio je to najutvrđeniji grad u gornjem toku rijeke Une. U decembru 1523. godine grad je potpao pod [[Historija Bosne i Hercegovine (1463–1878)|osmansku upravu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ostrovica - nacionalni spomenik |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3387 |access-date=2020-08-28 |archive-date=2021-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506160313/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3387 }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference|2}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|National park Una}}
* [http://nationalpark-una.ba/bs/historija.php?id=13/Nacionalni%20park Nacionalni park Una]{{Dead link|date=October 2021 
|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{DEFAULTSORT:Una, Nacionalni park}}
[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Nacionalni park Una| ]]
[[Kategorija:Unsko-sanski kanton]]
[[Kategorija:Una]]</text>
      <sha1>q7noy2gsf9ycjmn8slm4dmsrvmktpfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Alitus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549139</id>
    <revision>
      <id>42717261</id>
      <parentid>40679798</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="8a1b3zfsni61e9cwc48a9keizxs79ur" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Alitus
| izvorno ime        = Alytaus apskritis
| zastava            = Alytus County flag.svg
| grb                = Alytus County COA.png
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Alitus
| površina           = 5.425
| stanovništvo       = 177.040
| godina             = 2008.
| gustoća            = 32,6
| općina             = 5
| grad               = 1
| web                = www.alytus.aps.lt/
| karta              = Alytaus apskritis.png
}}
'''Okrug Alitus''' ([[Litvanski jezik|litvanski]]: ''Alytaus apskritis'') je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]]. Središte okruga je grad [[Alitus]]. Dana [[1. srpnja]] [[2010.]] okružna je uprava ukinuta &lt;ref&gt;{{cite web|title=Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo|url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936|publisher=Seimas Republike Litve Lithuania|accessdate=21. augusta 2011.}}&lt;/ref&gt;, a od tog datuma, Okrug Alitus ostaje teritorijalna i statistička jedinica.

== Geografija ==
Okrug Alitus nalazi se na jugu zemlje, na zapadu graniči sa [[Poljska|Poljskom]], a na jugu sa [[Bjelorusija|Bjelorusijom]]. Susjedni okruzi su [[Okrug Marijampolė|Marijampolė]] na zapadu, [[Okrug Kaunas|Kaunas]] na sjeveru i [[Okrug Vilnius|Vilnius]] na istoku.

== Općine ==
Okrug Alitus je podjeljen na pet općina, od kojih je jedna gradska.

* [[Alitus|Grad Alitus]]
* [[Općina Alitus]]
* [[Općina Varena]]
* [[Općina Druškininkaj]]
* [[Općina Lazdijaj]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20060823111411/http://www.alytus.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}
{{Šablon:Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>8a1b3zfsni61e9cwc48a9keizxs79ur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Kaunas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549142</id>
    <revision>
      <id>42717262</id>
      <parentid>40790400</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1930" sha1="6vkc64cmpzecjismf9jmbjh4b2yef98" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Kaunas
| izvorno ime        = Kauno apskritis
| zastava            = LTU Kauno apskritis flag.svg
| grb                = LTU Kauno apskritis COA.svg
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Kaunas 
| površina           = 8.089 
| stanovništvo       = 673.706
| godina             = 2008.
| gustoća            = 83,3
| općina             = 8
| grad               = 1
| web                = www.kaunas.aps.lt
| karta              = Kauno apskritis.png
}}
'''Okrug Kaunas''' ([[litvanski]]: ''Kauno apskritis'') je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]]. Središte okruga je grad [[Kaunas]]. Dana [[1. jul]]a [[2010.]] okružna uprava je ukinuta &lt;ref&gt;{{cite web|title=Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo|url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936|publisher=Seimas Republike Litve Lithuania|accessdate=21. augusta 2011.}}&lt;/ref&gt;, a od tog datuma, Okrug Kaunas ostaje teritorijalna i statistička jedinica.

== Geografija ==
Okrug Kaunas nalazi se u središtu Litvanije, te je jedini litavski okrug koji ne graniči ni sa jednom državom. Susjedni okruzi su [[Okrug Šiauliai|Šiauliai]] i [[Okrug Panevėžis|Panevėžis]] na sjeveru, [[Okrug Tauragė|Tauragė]] i [[Okrug Marijampolė|Marijampolė]] na zapadu, [[Okrug Vilnius|Vilnius]] na istoku te okrug [[Okrug Alitus|Alitus]] na jugu.

== Općine ==
Okrug Kaunas je podjeljen na osam općina, od kojih je jedna gradska.

* [[Općina Birštonas]]
* [[Općina Jonava]]
* [[Općina Kaišiadorys]]
* [[Kaunas|Grad Kaunas]]
* [[Općina Kaunas]]
* [[Općina Kėdainiai]]
* [[Općina Prienai]]
* [[Općina Raseiniai]]


== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20021129074320/http://www.kaunas.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}

{{Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>6vkc64cmpzecjismf9jmbjh4b2yef98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Klaipėda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549143</id>
    <revision>
      <id>42717263</id>
      <parentid>41320342</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1829" sha1="fn9v1o6gli4wnf6os8j7o2w4ry1nfyx" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Klaipėda
| izvorno ime        = Klaipėdos apskritis
| zastava            = LTU Klaipedos apskritis flag.svg
| grb                =  LIT okręg kłajpedzki COA.svg
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Klaipėda
| površina           = 5.209
| stanovništvo       = 378.843
| godina             = 2008.
| gustoća            = 72,2
| općina             = 7
| grad               = 2
| web                = www.klaipeda.aps.lt/
| karta              = Klaipedos apskritis.png
}}
'''Okrug Klaipėda''' ([[litvanski]]: ''Klaipėdos apskritis'')&lt;ref&gt;[http://www.travelsradiate.com/europe/republic-of-lithuania/klaipedos-apskritis/864478-klaipedos-apskritis.html &quot;Counties within Lithuania - weather and maps&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218012902/http://www.travelsradiate.com/europe/republic-of-lithuania/klaipedos-apskritis/864478-klaipedos-apskritis.html |date=2011-02-18 }}, ''TravelsRadiate'', accessed Feb 15, 2011.&lt;/ref&gt; je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]].

== Geografija ==
Okrug Klaipėda nalazi se na zapadu zemlje na obalama [[Baltičko more|Baltičkog mora]]. Na sjeveru okruga je državna granica sa [[Latvija|Latvijom]], a na jugu sa [[Rusija|ruskom]] eksklavom [[Kalinjingradska oblast|Kalinjingradom]].

== Općine ==
Okrug Klaipėda je podjeljen na sedam općina od čega su dvije gradske.

* [[Klaipėda|Grad Klaipėda]]
* [[Općina Klaipėda]]
* [[Općina Kretinga]]
* [[Općina Neringa]]
* [[Palanga|Grad Palanga]]
* [[Općina Skuodas]]
* [[Općina Šilutė]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20130906044055/http://www.klaipeda.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}

{{Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>fn9v1o6gli4wnf6os8j7o2w4ry1nfyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Marijampolė</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549144</id>
    <revision>
      <id>42717264</id>
      <parentid>20283591</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="pxetxn5txusk3o2cspu6rkxtjtugoak" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Marijampolė
| izvorno ime        = Tauragės apskritis
| zastava            = Marijampole County flag.png
| grb                = Marijampole County COA.png
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Marijampolė
| površina           = 4.463
| stanovništvo       = 181.219
| godina             = 2008.
| gustoća            = 40,6
| općina             = 5
| grad               = 0
| web                = www.marijampole.aps.lt/
| karta              = Marijampoles apskritis.png
}}
'''Okrug Marijampolė''' ([[litvanski]]: ''Marijampolės apskritis'') je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]]. Središte okruga je grad [[Marijampolė]]. Dana [[1. srpnja]] [[2010.]] okružna uprava je ukinuta &lt;ref&gt;{{cite web|title=Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo|url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936|publisher=Seimas Republike Litve Lithuania|accessdate=21. augusta 2011.}}&lt;/ref&gt;, a od tog datuma, Okrug Marijampolė ostaje teritorijalna i statistička jedinica.

== Geografija ==
Okrug Marijampolė nalazi se na jugozapadu zemlje, na zapadu graniči sa [[Rusija|ruskom]] eksklavom [[Kalinjingradska oblast|Kalinjingradom]], a na jugu sa [[Poljska|Poljskom]]. Susjedni okruzi su [[Okrug Tauragė|Tauragė]] na sjeveru, [[Okrug Kaunas|Kaunas]] na istoku i [[Okrug Alitus|Alitus]] na jugu.

== Općine ==
Okrug Marijampolė je podjeljen na pet općina:

* [[Općina Kalvarija]]
* [[Općina Kazlu Ruda]]
* [[Općina Marijampolė]]
* [[Općina Šakiaj]]
* [[Općina Vilkaviškis]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20210225211557/http://www.marijampole.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}

{{Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>pxetxn5txusk3o2cspu6rkxtjtugoak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Šiauliai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549148</id>
    <revision>
      <id>42717268</id>
      <parentid>40743927</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1833" sha1="tw7xjr0r1jcezrb59on6vqbx6pqueqj" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Šiauliai
| izvorno ime        = Šiaulių apskritis
| zastava            = Siauliai County flag.svg
| grb                = Siauliai County COA.png
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Šiauliai
| površina           = 8.540
| stanovništvo       = 349.876
| godina             = 2008.
| gustoća            = 41
| općina             = 7
| grad               = 1
| web                = www.siauliai.aps.lt
| karta              = Siauliu apskritis.png
}}
'''Okrug Šiauliai''' ([[litvanski]]: ''Šiaulių apskritis'') je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]]. Središte okruga je grad [[Šiauliai]]. Dana [[1. jul]]a [[2010.]] okružna uprava je ukinuta &lt;ref&gt;{{cite web|title=Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo|url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936|publisher=Seimas Republike Litve Lithuania|accessdate=21. augusta 2011.}}&lt;/ref&gt;, a od tog datuma, Okrug Šiauliai ostaje teritorijalna i statistička jedinica.

== Geografija ==
Okrug Šiauliai nalazi se na sjeveru zemlje, na sjeveru graniči sa [[Latvija|Latvijom]]. Susjedni okruzi su [[Okrug Panevėžis|Panevėžis]] na istoku, [[Okrug Kaunas|Kaunas]] na jugu, te okruzi [[Okrug Tauragė|Tauragė]] i [[Okrug Telšiai|Telšiai]] na zapadu.

== Općine ==
Okrug Šiauliai je podjeljen na sedam općina, od kojih je jedna gradska.

* [[Općina Akmenė]]
* [[Općina Joniškis]]
* [[Općina Kelmė]]
* [[Općina Pakruojis]]
* [[Općina Radviliškis]]
* [[Šiauliai|Grad Šiauliai]]
* [[Općina Šiauliai]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20050901042646/http://www.siauliai.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}

{{Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>tw7xjr0r1jcezrb59on6vqbx6pqueqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Tauragė</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549149</id>
    <revision>
      <id>42717265</id>
      <parentid>20283588</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1810" sha1="pk5romsikz0i6b940s4pr0fmoh21eej" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Tauragė
| izvorno ime        = Tauragės apskritis
| zastava            = Taurage County flag.png
| grb                = Taurage County COA.png
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Tauragė
| površina           = 4.411
| stanovništvo       = 127.378
| godina             = 2008.
| gustoća            = 28,9
| općina             = 4
| grad               = 0
| web                = www.taurage.aps.lt
| karta              = Taurages apskritis.png
}}
'''Okrug Tauragė''' ([[litvanski]]: ''Tauragės apskritis'') je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]]. Središte okruga je grad [[Tauragė]]. Dana [[1. jul]]a [[2010.]] okružna uprava je ukinuta &lt;ref&gt;{{cite web|title=Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo|url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936|publisher=Seimas Republike Litve |accessdate=21. augusta 2011.}}&lt;/ref&gt;, a od tog datuma, Okrug Tauragė ostaje teritorijalna i statistička jedinica.

== Geografija ==
Okrug Tauragė nalazi se na zapadu zemlje, na jugu graniči sa [[Rusija|ruskom]] eksklavom [[Kalinjingradska oblast|Kalinjingradom]]. Susjedni okruzi su [[Okrug Klaipėda|Klaipėda]] na zapadu, [[Okrug Telšiaj|Telšiaj]] na sjeveru, [[Okrug Šiauliai|Šiauliai]] na sjeveroistoku, [[Okrug Kaunas|Kaunas]] na istoku i [[Okrug Marijampolė|Marijampolė]] na jugu.

== Općine ==
Okrug Tauragė je podjeljen na četiri općine.

* [[Općina Jurbarkas]]
* [[Općina Pagėgiai]]
* [[Općina Šilalė]]
* [[Općina Tauragė]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20110722150145/http://www.taurage.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}

{{Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>pk5romsikz0i6b940s4pr0fmoh21eej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Telšiai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549151</id>
    <revision>
      <id>42717266</id>
      <parentid>20283587</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="g5c30ddrgu4v7n4v2m923klxmldo75y" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Telšiai 
| izvorno ime        = Telšių apskritis
| zastava            = Telsiai County flag.png
| grb                = Telsiai County COA.png
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Telšiai 
| površina           = 4.350 
| stanovništvo       = 173.383
| godina             = 2008.
| gustoća            = 39,9
| općina             = 4
| grad               = 
| web                = www.telsiai.aps.lt
| karta              = Telsiu apskritis.png
}}
'''Okrug Telšiai''' ([[litvanski]]: ''Telšių apskritis'') je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]]. Središte okruga je grad [[Telšiai]]. Dana [[1. jul]]a [[2010.]] okružna uprava je ukinuta &lt;ref&gt;{{cite web|title=Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo|url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936|publisher=Seimas Republike Litve Lithuania|accessdate=21. augusta 2011.}}&lt;/ref&gt;, a od tog datuma, Okrug Telšiai ostaje teritorijalna i statistička jedinica.

== Geografija ==
Okrug Telšiai nalazi se na sjeverozapadu zemlje, na sjeveru graniči sa [[Latvija|Latvijom]]. Susjedni okruzi su [[Okrug Šiauliai|Šiauliai]] na istoku, [[Okrug Klaipėda|Klaipėda]] na zapadu, te okrug [[Okrug Tauragė|Tauragė]] na jugu.

== Općine ==
Okrug Telšiai je podjeljen na četiri općine:

* [[Općina Mažeikiai]]
* [[Općina Plungė]]
* [[Općina Rietavas]]
* [[Općina Telšiai]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20191122212410/http://telsiai.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}

{{Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>g5c30ddrgu4v7n4v2m923klxmldo75y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrug Utena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549154</id>
    <revision>
      <id>42717267</id>
      <parentid>40681940</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1736" sha1="pn546o6nnpgwqj527q1triq3apxd1ef" xml:space="preserve">{{Infokutija litvanski okrug
| ime                = Okrug Utena
| izvorno ime        = Utenos apskritis
| zastava            =Utena County flag.svg
| grb                = Utena County COA.png
| članak zastava     = 
| članak grb         = 
| sjedište           = Utena
| površina           = 7.201 
| stanovništvo       = 172.580
| godina             = 2008.
| gustoća            = 24
| općina             = 6
| grad               = 1
| web                =www.utena.aps.lt
| karta              = Utenos apskritis.png
}}
'''Okrug Utena''' ([[litvanski]]: ''Utenos apskritis'') je jedan od deset [[Okruzi Litvanije|okruga]] u [[Litvanija|Litvaniji]]. Središte okruga je grad [[Utena]]. Dana [[1. jul]]a [[2010.]] okružna uprava je ukinuta &lt;ref&gt;{{cite web|title=Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo|url=http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936|publisher=Seimas Republike Litve Lithuania|accessdate=21. augusta 2011.}}&lt;/ref&gt;, a od tog datuma, Okrug Utena ostaje teritorijalna i statistička jedinica.

== Geografija ==
Okrug Utena nalazi se na istoku zemlje, na jugoistoku graniči sa [[Bjelorusija|Bjelorusijom]], a na sjeveroistoku sa [[Latvija|Latvijom]]. Susjedni okruzi su [[Okrug Panevėžis|Panevėžis]] na sjeveru i [[Okrug Vilnius|Vilnius]] na jugu.

== Općine ==
Okrug Utena je podjeljen na šest općina, od kojih je jedna gradska.

* [[Općina Anykščiaj]]
* [[Općina Ignalina]]
* [[Općina Molėtaj]]
* [[Općina Utena]]
* [[Visaginas|Grad Visaginas]]
* [[Općina Zarasaj]]

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20181208040825/http://www.utena.aps.lt/ Službene stranice okruga]

== Izvor ==
{{izvori}}

{{Okruzi Litvanije}}

[[Kategorija:Okruzi Litvanije]]</text>
      <sha1>pn546o6nnpgwqj527q1triq3apxd1ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nimr al-Nimr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4549178</id>
    <revision>
      <id>42717162</id>
      <parentid>41286736</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5545" sha1="oo1k8w4holjwtc6kpis09sjq4sfid3s" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| name             = Nimr Bakr al-Nimr
| native_name      = {{unbulleted list |{{lang|ar|نمر باقر النمر}}}} ili {{unbulleted list |{{lang|ar|نمر باقر آل نمر'}}}}
| native_name_lang = ar
| image            =
| caption          = Portret
| religion         = [[islam]]&lt;ref name=&quot;08RIYADH1283&quot;/&gt;
| denomination     = imamitski [[šijizam]]
| school           = [[Muhamed Huseini Širazi]], [[Muhamed Taki al-Modaresi]]&lt;ref name=&quot;08RIYADH1283&quot;/&gt;
| lineage          =
| other_name       =
| nationality      = [[Saudijci|Saudijac]]
| ethnicity        = [[Arapi]]n
| birth_name       =
| birth_date       = [[1959]].
| birth_place      = [[al-Avamija]], [[Istočna pokrajina (Saudijska Arabija)|Istočna pokrajina]], [[Saudijska Arabija]]
| death_date       = [[2. januar]] [[2016]]. (dob: 56 ili 57)
| death_place      = Saudijska Arabija
| resting_place    =
| resting_place_coordinates =
| location         =
| title            = [[šejh]],&lt;ref name=&quot;Sahar&quot;/&gt; [[ajatolah]]
| predecessor      =
| successor        =
| education        = [[Iran]], [[Sirija]]&lt;ref name=&quot;08RIYADH1283&quot;/&gt;
| initiation       =
| previous_post    =
| last_post        = Predvodnik molitvi petkom u [[al-Avamija|al-Avamiji]]&lt;ref name=&quot;AP_Nimr_in_hiding&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nimr_regime_topplable_22jan2012&quot;/&gt;
| post             =
| website          = {{URL|www.sknemer.com}}
}}

'''Nimr Bakr al-Nimr''' ({{lang-ar|نمر باقر النمر}} ''Nimr Bāqr an-Nimr'';&lt;ref name=&quot;08RIYADH1283&quot;/&gt; [[1959]]. – [[2. januar]] [[2016]]; također [[latinizacija arapskog jezika|latinizirano kao]] ''Bakir al-Nimr'',&lt;ref name=&quot;ANHRI_Nimr_tracked&quot; /&gt; ''Nemer Baker-ol-Nemer'',&lt;ref name=&quot;Sahar&quot;/&gt; ''al-Nemr'',&lt;ref name=&quot;Rasid_Nimr_nonviolence&quot;/&gt; ''al-Namr'',&lt;ref name=&quot;AI_Nimr_arrest_order&quot;/&gt; ''al-Nimer'', ''al-Nemer'', ''al-Namer''), najčešće navođen kao '''šejh Nimr''', bio je [[šijiti|šijitski]] [[šejh]] i [[ajatolah]] u gradu [[al-Avamija|al-Avamiji]] u [[Istočna pokrajina (Saudijska Arabija)|Istočnoj pokrajini]] [[Saudijska Arabija|Saudijske Arabije]], poznat kao jedan od najistaknutijih vođa šijitske zajednice u zemlji, ali i po političkom aktivizmu i borbi za uvođenje [[demokracija|demokracije]], koja je posebno došla do izražaja u vrijeme [[Arapsko proljeće|Arapskog proljeće]] kada je vodio [[demonstracije]] protiv režima. Godine [[2012]]. je uhapšen, dvije godine kasnije [[smrtna kazna|osuđen na smrt]] i [[2016]]. pogubljen [[Dekapitacija|dekapitacijom]]. Njegova smrt je izazvala službene osude vlasti u [[Iran]]u i [[Irak]]u.

== Izvori ==
{{izvori|refs=

&lt;ref name=&quot;08RIYADH1283&quot;&gt;{{cite journal| last =Gfoeller| first =Michael| authorlink =| title =Meeting with controversial Shi'a sheikh Nimr| work =| publisher =[[WikiLeaks]]| date =23. 8. 2008| url =http://wikileaks.org/cable/2008/08/08RIYADH1283.html| accessdate =23. 1. 2012| archiveurl =https://www.webcitation.org/64ufZsESb?url=http://wikileaks.org/cable/2008/08/08RIYADH1283.html| archivedate =2012-01-23| deadurl =no}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ANHRI_Nimr_tracked&quot;&gt;{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Shia reformist Nimr Bakir al-Nimr persecuted by security forces for criticising government policies | work = | publisher =[[International Freedom of Expression Exchange|IFEX]]/[[Arabic Network for Human Rights Information|ANHRI]] | date =22. 3. 2009 | url =http://www.ifex.org/saudi_arabia/2009/03/25/shia_reformist_nimr_bakir_al_nimr | format = | doi = | accessdate =21. 2. 2012 | archiveurl =https://www.webcitation.org/65cxSFfcE?url=http://ifex.org/saudi_arabia/2009/03/25/shia_reformist_nimr_bakir_al_nimr/ | archivedate =2012-02-21 | deadurl =no }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rasid_Nimr_nonviolence&quot;&gt;{{cite news | first= | last= | pages= | title=Sheikh Nemr Refuses Use of Violence against Security Forces | date=2011-10-06 | publisher=[[Rasid News Network]] | url=http://rasid.com/english/?act=artc&amp;id=360 | accessdate=17. 2. 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304084251/http://rasid.com/english/?act=artc&amp;id=360 | archivedate=2016-03-04 | deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AI_Nimr_arrest_order&quot;&gt;{{cite web | last = | first = | authorlink = | title =Shi'a men and teenagers held incommunicado by Saudi Arabian authorities | work = | publisher =[[Amnesty International]] | date =2009-03-23 | url =http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/shia-men-teenagers-held-incommunicado-saudi-arabian-authorities-20090323 | format = | doi = | accessdate =21. 2. 2012 | archiveurl =https://www.webcitation.org/65cxRMoCM?url=http://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/shia-men-teenagers-held-incommunicado-saudi-arabian-authorities-20090323 | archivedate =2012-02-21 | deadurl =no }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Sahar&quot;&gt;{{cite web|author=Sahar TV|title=Životopis šejha Nemera Baker-ol-Nemera|publisher=[[Sahar TV|Sahar Universal Network (SUN)]]|location=Teheran|url=http://bosnian.sahartv.ir/vijesti/svijet-i208376-%C5%BDivotopis_%C5%A1ejha_nemera_baker_ol_nemera|date=2. 1. 2016|accessdate=4. 1. 2016}} {{Dead link|date=November 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Nimr al-Nimr}}
* [http://en.abna24.com/service/middle-east-west-asia/archive/2016/01/02/728143/story.html Letter of Sheikh Nimr to His Mother before Execution] {{en icon}}

{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1959|2016|Nimr, Nimr}}
[[Kategorija:Saudijski aktivisti]]
[[Kategorija:Saudijski disidenti]]
[[Kategorija:Saudijski kriminalci]]
[[Kategorija:Ajatolasi]]
[[Kategorija:Osuđeni na smrt]]</text>
      <sha1>oo1k8w4holjwtc6kpis09sjq4sfid3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nada Subotić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4551176</id>
    <revision>
      <id>42717003</id>
      <parentid>42416671</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5504" sha1="r7807qvg3sjn9w7au4wl2fzs57bufp8" xml:space="preserve">{{Infokutija glumac
|ime             = Nada Subotić
|datum_rođenja         = [[11. oktobar]] [[1931.]]
|mjesto_rođenja  = [[Bošnjaci (Vukovarsko-srijemska županija)|Bošnjaci]], [[Kraljevina Jugoslavija]] (danas [[Hrvatska]])
|datum_smrti            = {{dda|2016|1|28|1931|10|11|df=y}}
|mjesto_smrti    = [[Zagreb]], [[Hrvatska]]
|zanimanje       = glumica
|godine rada     = 
|web             = 
|supruga         = 
|supružnik          = [[Jure Kaštelan]]
|djeca   = [[Lada Kaštelan]] 
|važniji filmovi = 
|oscar           = 
|emmy            = 
|tony            = 
|zlatni globus   = 
|bafta           = 
|cesar           = 
|goya            = 
|afi             = 
|olivier         = 
|saturn          = 
|ostale_nagrade  =
}}

'''Nada Subotić''' ([[Bošnjaci (Vukovarsko-srijemska županija)|Bošnjaci]], [[11. listopada]] [[1931.]] – [[Zagreb]], [[28. siječnja]] [[2016]].),&lt;ref name=&quot;vijest&quot;&gt;[http://www.vecernji.hr/kazaliste/u-zagrebu-je-u-85-toj-godini-preminula-nada-subotic-1055964 Večernji list, U Zagrebu u 85-toj preminula Nada Subotić], objavljeno i pristupljeno 29. siječnja 2016.&lt;/ref&gt; bila je [[hrvatska]] [[kazalište|kazališna]], [[TV|televizijska]] i [[film]]ska [[glumac|glumica]].

==Biografija==

Nada Subotić rođena je 11. listopada 1931. godine u Bošnjacima kod [[Županja|Županje]]. Osnovnu školu i gimnaziju pohađala je  u [[Vinkovci]]ma. Glumom se počela baviti još za vrijeme gimnazijskog školovanja. [[Akademija dramske umjetnosti u Zagrebu|Akademiju dramske umjetnosti]]  završila je 1954. u Zagrebu, a od rujna iste godine članica je kazališta [[Gradsko dramsko kazalište Gavella|''Gavella'']], na čijoj je pozornici provela cijeli svoj radni vijek, sve do odlaska u mirovinu 1990. Nastupala je na radiju i televiziji (&quot;Posljednji Stipančići&quot;, &quot;Sezona lova&quot;, &quot;U registraturi&quot;, &quot;Čovik i po&quot;). Potkraj 2005. proslavila je pedesetu godišnjicu umjetničkoga rada u kazalištu ulogom Mag Folan u predstavi &quot;Ljepotica iz Leenanea&quot; Martina McDonagha u kazalištu [[Mala scena]] u Zagrebu.&lt;ref name=&quot;hrt&quot;&gt;[http://www.hrt.hr/319641/magazin/preminula-nada-subotic-dugogodisnja-clanica-ansambla-gavella HRT: Preminula Nada Subotić, dugogodišnja članica ansambla 'Gavella'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160130164059/http://www.hrt.hr/319641/magazin/preminula-nada-subotic-dugogodisnja-clanica-ansambla-gavella |date=2016-01-30 }}, objavljeno i pristupljeno 29. siječnja 2016.&lt;/ref&gt;

U [[Pariz]]u se udala za [[književnik]]a [[Jure Kaštelan|Juru Kaštelana]] s kojim je dobila jedno dijete, kćer [[Lada Kaštelan|Ladu]], dramaturginju i dramatičarku.&lt;ref&gt;[http://citajknjigu.com/jure-kastelan/, Jure Kaštelan biografija]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, pristupljeno 29. siječnja 2016.&lt;/ref&gt; Umrla je 28. siječnja 2016. godine u Zagrebu u 85. godini života.&lt;ref name=&quot;vijest&quot;/&gt;

== Filmografija ==
=== Televizijske uloge === 
* &quot;[[Večernja zvona (TV serija)|Večernja zvona]]&quot; ([[1988]].)
* &quot;[[Nepokoreni grad]]&quot; ([[1982.]])
* &quot;[[U registraturi (TV serija)|U registraturi]]&quot; ([[1974.]])
* &quot;[[Kruh (1968)|Kruh]]&quot; ([[1968.]])
* &quot;[[Kroz šibe (1967)|Kroz šibe]]&quot; ([[1967.]])

=== Filmske uloge === 
* &quot;[[Kotlovina (2011)|Kotlovina]]&quot; kao doktorica Perak ([[2011.]])
* &quot;[[Ispod crte (2003)|Ispod crte]]&quot; kao Irma Požgaj ([[2003.]])
* &quot;[[Put u Raj biznis klasom (2002)|Put u Raj biznis klasom]]&quot; ([[2002.]])
* &quot;[[Krhotine - Kronika jednog nestajanja (1991)|Krhotine - Kronika jednog nestajanja]]&quot; ([[1991.]])
* &quot;[[Adagio (1989)|Adagio]]&quot; ([[1989.]])
* &quot;[[Sokol ga nije volio (1988)|Sokol ga nije volio]]&quot; kao Staza ([[1988.]])
* &quot;[[Večernja zvona (1986)|Večernja zvona]]&quot; kao časna sestra ([[1986.]])
* &quot;[[Crveni i crni (1985)|Crveni i crni]]&quot; ([[1985.]])
* &quot;[[Nitko se neće smijati (1985)|Nitko se neće smijati]]&quot; kao Marija ([[1985.]])
* &quot;[[Istarska rapsodija (1978)|Istarska rapsodija]]&quot; ([[1978.]])
* &quot;[[Slučaj maturanta Wagnera (1976)|Slučaj maturanta Wagnera]]&quot; ([[1976.]])
* &quot;[[Basna (1974)|Basna]]&quot; ([[1974.]])
* &quot;[[Zaista zamršen slučaj (1973)|Zaista zamršen slučaj]]&quot; ([[1973.]])
* &quot;[[Putovanje (1972)|Putovanje]]&quot; ([[1972.]])
* &quot;[[U gori raste zelen bor (1971)|U gori raste zelen bor]]&quot; ([[1971.]])
* &quot;[[Mirisi, zlato i tamjan (1971)|Mirisi, zlato i tamjan]]&quot; ([[1971.]])
* &quot;[[Overnjonski senatori (1970)|Overnjonski senatori]]&quot; ([[1970.]])
* &quot;[[Čamac za kron-princa (1969)|Čamac za kron-princa]]&quot; ([[1969.]])
* &quot;[[Sezona lova (1968)|Sezona lova]]&quot; ([[1968.]])
* &quot;[[Posljednji Stipančići (1968)|Posljednji Stipančići]]&quot; ([[1968.]])
* &quot;[[Protest (1967)|Protest]]&quot; kao Marija ([[1967.]])
* &quot;[[Cintek (1967)|Cintek]]&quot; ([[1967.]])
* &quot;[[Službeni položaj (1964)|Službeni položaj]]&quot; ([[1964.]])
* &quot;[[Pred smrt (1964)|Pred smrt]]&quot; ([[1964.]])
* &quot;[[Arina (1963)|Arina]]&quot; ([[1963.]])
* &quot;[[Ženidba (1960)|Ženidba]]&quot; ([[1960.]])

== Nagrade ==
1997. je dobila [[nagrada Vladimir Nazor|nagradu Vladimir Nazor]] za životno djelo u području kazališne umjetnosti.&lt;ref&gt;[http://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=1792. Ministarstvo kulture Republike Hrvatske] Dobitnici nagrade&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
*{{imdb ime|id=0836982|ime=Nada Subotić}}

{{Lifetime|1931|2016|Subotić, Nada}}

[[Kategorija:Hrvatske filmske glumice]]
[[Kategorija:Hrvatske kazališne glumice]]
[[Kategorija:Hrvatske televizijske glumice]]
[[Kategorija:Dobitnici nagrade Vladimir Nazor]]
[[Kategorija:Biografije, Županja]]
[[Kategorija:Biografije, Zagreb]]</text>
      <sha1>r7807qvg3sjn9w7au4wl2fzs57bufp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nojko Marinović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4552482</id>
    <revision>
      <id>42717179</id>
      <parentid>41286821</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3167" sha1="1kf0pdsbeq1nk5b4cr2srcrh6eztn7n" xml:space="preserve">{{Infokvir vojna osoba
|ime=Nojko Marinović
|slika=
|opis=
|datum rođenja=[[26. 9.]] [[1948.]]
|mjesto rođenja=[[Bruška]], [[Benkovac]], [[SR Hrvatska]], {{flag|SFR Jugoslavija}} 
|datum smrti=
|mjesto smrti=
|nacionalnost=[[Hrvat]]
|nadimak=
|supruga=Magda Marinović
|titule=
|knjige=
|služba=
|čin=pukovnik, general
|ratovi=[[Rat u Hrvatskoj]]
|bitke=[[Opsada Dubrovnika]]
|vojska=[[JNA]] (do IX 1991)&lt;br&gt;[[Hrvatska vojska]] (od IX 1991)
|rod=
|jedinice=
|zapovijedao=
|nagrade=Red kneza Domagoja s ogrlicom&lt;br&gt;Red bana Jelačića.
}}
'''Nojko Marinović''' ([[Bruška]], 26. 9. 1948.&lt;ref name=&quot;večernji&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[Večernji list]]|title=Nojko Marinović - Biografija|url=http://www.vecernji.hr/biografije/nojko-marinovic-280|access-date=2016-02-23|archivedate=2015-11-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151120061913/http://www.vecernji.hr/biografije/nojko-marinovic-280|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;) je bivši [[zapovjednik]] [[HV]]-a koji se istaknuo zbog svoje uloge obrane [[Dubrovnik]]a tijekom [[opsada Dubrovnika|opsade 1991]].

Završio je vojne škole [[JNA]]. Sve do 9. mjeseca bio je zapovjednik 472. brigade JNA u vojarni u [[Trebinje|Trebinju]] i držao čin pukovnika. Ipak, nakon izbijanja [[Rat u Hrvatskoj|Rata u Hrvatskoj]], 17.9. 1991. napušta Trebinje&lt;ref name=&quot;transkript&quot;&gt;{{cite web|page=18577, 18578|publisher=[[MKSJ]]|url=http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/030403IT.htm|date=3. 4. 2003|title=Transcipt - Slobodan Milosevic Trial}}&lt;/ref&gt; i prelazi na hrvatsku stranu 19. 9. 1991.&lt;ref name=&quot;večernji&quot;/&gt; Sa sobom je ponio planove JNA o napadu na Dubrovnik.&lt;ref name=&quot;večernji&quot;/&gt; Žurno je sastavio obranu Dubrovnika od policajaca i dobrovoljaca koja je na početku brojala tek oko 670 ljudi.&lt;ref name=&quot;transkript&quot;/&gt; Raspolagali su sa 10 protuavionskih topova, 17 [[minobacač]]a i još 4 [[top]]a kalibra 85 milimetara.&lt;ref name=&quot;sense&quot;/&gt; Ipak, zahvaljujući pažljivom planiranju, uspio se postrojiti obranu koja je spriječila pad Dubrovnika.

U martu 1992. teško je ranjen u eksploziji mine.&lt;ref name=&quot;sense&quot;&gt;{{cite web|publisher=Sense Agency|title=Dubrovačka Republika u sastavu 'Srboslavije'|url=http://www.sense-agency.com/tribunal_(mksj)/dubrovacka-republika-u-sastavu-srboslavije.25.html?cat_id=1&amp;news_id=1160|date=3. 4. 2003|access-date=2016-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823205310/http://www.sense-agency.com/tribunal_(mksj)/dubrovacka-republika-u-sastavu-srboslavije.25.html?cat_id=1&amp;news_id=1160|archive-date=2019-08-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Godine 2000. bio je jedan od 12 generala potpisinika otvorenog pisma kojim su hrvatske dužnosnike, institucije i medije upozorili na navodno &quot;neistinito prikazivanje Rata u Hrvatskoj&quot;. 2003. svjedočio je videovezom protiv [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]] na suđenju pred [[MKSJ]]-om.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=index.hr|title=General Nojko Marinović svjedočio protiv Miloševića|url=http://www.index.hr/vijesti/clanak/general-nojko-marinovic-svjedocio-protiv-milosevica/129575.aspx| date=3. 4. 2003}}&lt;/ref&gt;

==Izvori==
{{izvori}}
{{Lifetime|1948||Marinović, Nojko}}

[[Kategorija:Hrvatski generali]]</text>
      <sha1>1kf0pdsbeq1nk5b4cr2srcrh6eztn7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orosháza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4561264</id>
    <revision>
      <id>42717319</id>
      <parentid>42399047</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4185" sha1="tquwyz9jewnar2vckt7y666jmfkq3u0" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Orosháza
| ime_genitiv =
| izvorno_ime =
| slika_panorama =Orosháza, Győri Vilmos tér és Kossuth Lajos utca sarok.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike=Centar grada
| slika_zastava=Flag of Orosháza.svg
| slika_zastava_veličina=
| slika_pečat                  =
| slika_pečat_veličina         =
| slika_grb =HUN Orosháza Címer.svg
| slika_grb_veličina           =
| slika_amblem_prazno          =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis     =

| slika_lokacijska_karta_država =Mađarska
| širina-stupnjevi =46
| širina-minute =34
| širina-oznaka= N
| dužina-stupnjevi =20
| dužina-minute  =40
| dužina-oznaka= E
| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Mađarska}}
| lokacija1_ime  =[[Županije u Mađarskoj|Županija]]
| lokacija1_info =[[Békés (županija)|Békés]]
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =
| dijelovi =
| vrsta_dijelova =

| titula_vođe=[[gradonačelnik]]
| ime_vođe  =Béla Németh

| površina_bilješke =
| površina_ukupna  =
| površina_kopna    =
| površina_vode     =
| postotak_vode     =
| površina_uža  = 202.22 [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| površina_šira  = 
| površina_prazno1_ime =
| površina_prazno1     =
| površina_prazno2_ime =
| površina_prazno2     =
| visina  = 
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina =[[2015]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo  =
| stanovništvo_gustoća=
| stanovništvo_uže =28,356&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_uže_gustoća =140.2 stan./[[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_šire =
| stanovništvo_šire_gustoća =

| vremenska_zona=[[UTC+1]]
| utc_pomak  =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST=
| poštanski_broj =5900, 5903, 5911, 5931
| pozivni_broj=068
| gradovi_prijatelji =

| web_stranica =[http://www.oroshaza.hu/ www.orosháza]
| bilješke =
}}

'''Orosháza''' čita se ''Orošhaza'' je [[grad]] na [[jugoistok]]u [[Mađarska|Mađarske]] od 28,356 stanovnika.&lt;ref name=mam&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/php/hungary-bekes.php
 | title =Hungary: Békés
 | accessdate = 01. 05. 2016.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt;

Orosháza [[državna uprava|administrativno]] podpada pod [[Békés (županija)|Županiju Békés]], u kojoj je treći po veličini grad nakon [[glavni grad|prijestolnice]] [[Békéscsaba|Békéscsabe]] i [[Gyula|Gyule]].

== Geografija ==

Orosháza leži između [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Körös]] i [[Moriš]], udaljena oko 60 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[Segedin|Szegedina]].

==Historija==

Mjesto je prvi put dokumentirano [[1466]]. pod imenom - Orosháza&lt;ref name=brit/&gt;, a to je bila [[sintagma]] od riječi ''oros'' = lično ime + ''haza'' = dom, dakle to je značilo Dom nekog Orosa.&lt;ref name=brit/&gt;

Za [[Osmanlije|osmanske]] invazije mjesto i čitav taj kraj je opustjelo, jer su se ljudi raselili.&lt;ref name=brit/&gt;

Orosháza je ponovno naseljena tokom [[18. vijek]]a.

Između dva rata [[Međuratni period|Između dva rata]] Orosháza je bila na glasu kao najveće mađarsko [[selo]]. Nakon [[Drugi svjetski rat|rata]] podignuta je [[1963]]. velika [[tvornica]] [[staklo|stakla]] u kojoj se zaposlilo nekoliko hiljada 
stanovnika.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url = http://www.nemzetijelkepek.hu/onkormanyzat-oroshaza_en.shtml
   |title = ''Orosháza''
   |publisher = Nemzetijelkepek
   |language = engleski
   |accessdate = 01. 05. 2016
   |archive-url = https://web.archive.org/web/20160326031124/http://www.nemzetijelkepek.hu/onkormanyzat-oroshaza_en.shtml
   |archive-date = 2016-03-26
   |url-status = dead
   }}&lt;/ref&gt;

== Pobratimski gradovi ==

* {{flag|Rumunjska}}, [[Opština Municipiu Carei, Satu Mare|Carei]]
* {{flag|Finska}}, [[Kuusankoski]]
* {{flag|Rumunjska}}, [[Opština Bãile Tuşnad, Harghita|Bãile Tuşnad]]
* {{flag|Kina}}, [[Panjin]]
* {{flag|Španjolska}}, [[Llanes]]

== Reference ==
{{reflist}}
== Vanjske veze ==
{{commonscat|Orosháza}}
* [http://www.oroshaza.hu/ ''Službene stranice Orosháze''] {{hu icon}}

[[Kategorija:Naselja u Županiji Bekeš]]
[[Kategorija:Gradovi u Mađarskoj]]</text>
      <sha1>tquwyz9jewnar2vckt7y666jmfkq3u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osman Muftić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4563809</id>
    <revision>
      <id>42717336</id>
      <parentid>42707889</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4228" sha1="ckho8mlnob1avt0v2yqvnbr61yawk34" xml:space="preserve">'''Osman Muftić'''  ([[Sarajevo]], [[8. ožujka]] [[1934.]] – [[Zagreb]], [[27. srpnja]] [[2010.]]), bio je [[Hrvatska|hrvatski]] inženjer strojarstva, prvi ministar znanosti Republike Hrvatske, diplomat, hrvatski [[pjesnik]] i [[slikar]].

== Biografija ==
Osman Muftić rodio se je u Sarajevu 1934. godine. U Zagrebu je diplomirao (1959.) i doktorirao (1972.) na Strojarsko-brodograđevnom fakultetu. Radio je u projektnom birou Instalacije u Zagrebu. Od [[1963.]] godine do mirovine predavao je na Strojarsko-brodograđevnom fakultetu te bio gostujući profesor na fakultetima u Zagrebu i sveučilištima u [[Garyounis]]u i [[Teheran]]u. Bavio se mehanikom, biomehanikom i ergonomijom. Na FSB osnovao je i vodio Katedru za biomehaniku i ergonomiju. Suosnivač Laboratorija za dinamiku strojeva i mehanizama. Surađivao sa zagrebačkim Medicinskim fakultetom i to je početak suradnje FSB i Medicinskog fakulteta. Smatra ga se ocem hrvatske biomehanike. Muftić je istraživao dinamike sustava, posebno u robotici, biomehanici i ergonomiji putem analize gibanja robota ili ljudi. Zahvaljujući ovoj suradnji, rezultat je razvojem hrvatske biomehanike u ortopediji, anatomiji, fiziologiji i ergonomiji.

Dekan [[Grafički fakultet u Zagrebu|Grafičkog fakulteta]] u Zagrebu od [[1982.]] do [[1984.]] godine i dekan [[Fakultet strojarstva i brodogradnje|Fakulteta strojarstva i brodogradnje]] u Zagrebu [[1990.]] godine.
Ministar znanosti, tehnologije i informatike u [[Prva Vlada Republike Hrvatske|prvoj Vladi RH]] od [[30. svibnja]] do [[24. kolovoza]] 1990. godine. U [[Druga Vlada Republike Hrvatske|drugoj Vladi]] obnašao je istu dužnost te u [[Treća Vlada Republike Hrvatske|trećoj Vladi RH]] do [[31. srpnja]] [[1991.]] godine.
Prvi hrvatski veleposlanik u [[Iran]]u. Dužnost obnašao od [[1993.]] do [[1996.]] godine.
Prevodio je [[perzijska književnost|perzijsku]] književnost na hrvatski jezik.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Profesor iz sobe 1001 |url=http://www.islamska-zajednica.hr/pisani_materijali/O.%20Muftic.pdf |access-date=2016-06-04 |archivedate=2012-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120709082708/http://www.islamska-zajednica.hr/pisani_materijali/O.%20Muftic.pdf |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
Bavio se slikarstvom. Slike je izložio na dvjema samostalnim izložbama.

Bio je redoviti član Medicinske akademije Hrvatske te suosnivač i član Akademije tehničkih znanosti Hrvatske. Kći Enisa bila je supruga hrvatskog političara [[Tomislav Karamarko|Tomislava Karamarka]].

== Nagrade ==
* Nagrada za znanstveni rad »Nikola Tesla« (1989.)
* Krambergerova medalja za antropologiju (1991.)
* Državna nagrada za životno djelo (1999.) 
* počasno zvanje professor emeritus Sveučilišta u Zagrebu (2005.)

== Izvori ==
{{izvori}}
* [https://web.archive.org/web/20150427143349/http://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=42293 Muftić, Osman], Hrvatska enciklopedija
* [https://web.archive.org/web/20160305144154/http://hrcak.srce.hr/file/99517 In memoriam Prof. PhD Osman Muftić], Zavod za tehničku mehaniku Fakulteta strojarstva i brodogradnje u Zagrebu. ''Strojarstvo: časopis za teoriju i praksu u strojarstvu'', sv. 52, br.5, listopad 2010.
* Vukoje Valentina. [http://zg-magazin.com.hr/roboti-ce-zamijeniti-lijecnike/ Roboti će zamijeniti liječnike, 14. ožujka 2014.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427143330/http://zg-magazin.com.hr/roboti-ce-zamijeniti-lijecnike/ |date=2015-04-27 }}, ZG magazin
* [http://www.ttem.ba/In_memoriam.html In memoriam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427143417/http://www.ttem.ba/In_memoriam.html |date=2015-04-27 }}, TTEM

== Vanjske veze ==
*[http://www.hrvatska-rijec.com/tag/osman-muftic/ Umro Osman Muftić, prvi hrvatski ministar znanosti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427143419/http://www.hrvatska-rijec.com/tag/osman-muftic/ |date=2015-04-27 }}, Hrvatska riječ

{{Lifetime|1934|2010|Muftić, Osman}}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Hrvatski političari]]
[[Kategorija:Hrvatski znanstvenici]]
[[Kategorija:Hrvatski prevoditelji]]
[[Kategorija:Hrvatski pjesnici]]
[[Kategorija:Hrvatski pjesnici 20. stoljeća]]
[[Kategorija:Hrvatski slikari]]
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]</text>
      <sha1>ckho8mlnob1avt0v2yqvnbr61yawk34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nora Miao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4567463</id>
    <revision>
      <id>42717181</id>
      <parentid>42642756</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4798" sha1="9sw44hjcnl2qaxn7d3qs4axwfln9ve4" xml:space="preserve">{{Infobox Chinese-language singer and actor
| name = Nora Miao
| image =
| caption  = 
| imagesize = 
| tradchinesename = 苗可秀
| simpchinesename = 苗可秀
| jyutpingchinesename = Miu4 Ho2 Sau3
| pinyinchinesename = Miáo Kěxiù
| birth_name = &lt;big&gt;陳詠憫&lt;/big&gt;
| ancestry = [[Zhongshan]], [[Guangdong]], [[Kina]]
| birth_date = {{Birth date and age|1952|1|8|mf=y}}
| birth_place = [[Hong Kong]]
| yearsactive = 1971–
| occupation = glumica, radio-dj
}}

'''Nora Miao''' ({{zh|c=苗可秀|p=Miáo Kěxiù|j=Miu Ho-Sau}}) ({{zh|t=陳詠憫|s=陈咏悯|p=Chén Yǒngmǐn}}; 8. februar 1952 -) je [[Hong Kong|hongkonška]] [[glumica]], najpoznatija po nastupima u [[kung fu film]]ovima 1970-ih. Nastupila je u sva tri hongkonška filma [[Bruce Lee]]ja, i bila jedina glumica koja se sa njegovim likom na ekranu poljubila - u filmu ''[[Fist of Fury]]''. Godine 1976. je bila partnerica i [[Jackie Chan|Jackieju Chanu]] u njegovom filmu ''[[New Fist of Fury]]''. 1980-ih se uglavnom povukla iz svijeta glume te preselila u [[Kanada|Kanadu]] gdje uglavnom radi kao radio-voditeljica. 


==Filmografija==
'''glumica'''
* ''[[The Invincible Eight]]'' (天龍八將) (1971) - Chiang Yin
* ''[[The Blade Spares None]]'' (刀不留人) (1971) - Ho Li Chun
* ''[[The Comet Strikes]]'' (鬼流星) (1971)
* ''[[The Big Boss]]'' (唐山大兄) (1971) - ice drinks hawker
* ''[[Story of Daisy]]'' (心蘭的故事) (1972)
* ''[[Way of the Dragon]]'' (猛龍過江) (1972) - Cheng Ching Hua
* ''[[Fist of Fury]]'' (精武門) (1972) - Yuan Li Er
* ''[[The Hurricane (1972 film)|The Hurricane]]'' (金旋風) (1972) - Ms Ting
* ''[[Tokyo-Seoul-Bangkok Drug Triangle]]''　(1973) - Parinda
* ''[[The Devil's Treasure]]'' (黑夜怪客) (1973) - Yen Yen
* ''[[Naughty, Naughty (1974 film)|Naughty! Naughty!]]'' (綽頭狀元) (1974) - Hsiao Yen
* ''[[The Skyhawk]]'' (黃飛鴻少林拳) (1974) - Hsiang Lan
* ''[[Money Is Everything]]'' (醒目雙星香港淘金記) (1975)
* ''[[The Obsessed]]'' (靈魔) (1975)
* ''[[The Changing Clouds]]'' (彩雲片片) (1975)
* ''[[Bruce's Deadly Fingers]]'' (龍門秘指) (1976) - Mina Lo
* ''[[New Fist of Fury]]'' (新精武門) (1976) - Mao Li Er / Miss Lee
* ''[[To Kill a Jaguar]]'' (絕不低頭) (1977) - Bobo Kam
* ''[[Clans of Intrigue]]'' (楚留香) (1977) - Kung Nan Yen
* ''[[Men of the Hour]]'' (風雲人物) (1977)
* ''[[The Kung Fu Kid (1977 film)|The Kung Fu Kid]]'' (鐵拳小子) (1977)
* ''[[Snake and Crane Arts of Shaolin]]'' (蛇鶴八步) (1978) - Tang Ping-Er
* ''[[Showdown at the Equator]]'' (過江龍獨闖虎穴) (1978)
* ''[[The Dream Sword]]'' (夢中劍) (1979) - Tzu Yi Chun
* ''[[The Handcuff]]'' (手扣) (1979)
* ''[[Dragon Fist]]'' (龍拳) (1979) - Zhuang Meng Lan
* ''[[Mask of Vengeance]]'' (風流殘劍血無痕) (1980)
* ''[[Sakyamuni Buddha]]'' (釋迦牟尼) (1980)
* ''[[The Last Duel (1981 film)|The Last Duel]]'' (英雄對英雄) (1981) - Shao Ye
* ''[[The Flower, the Killer]]'' (玉劍飄香) (1981)
* ''[[Beauty Escort]]'' (護花鈐) (1981) - Cold Blooded Mistress, Mei Win Shu
* ''[[My Blade, My Life]]'' (決鬥者的生命) (1982) - Zither Player
* ''[[Toronto Banana Gal]]'' (多倫多竹昇妹) (1990)
* ''[[How to Meet the Lucky Stars]]'' (運財五福星) (1996)
* ''[[Run Papa Run]]'' (一個好爸爸) (2008) - Auntie Ying
* ''[[Merry-Go-Round (2010 Hong Kong film)|Merry-Go-Round]]'' (東風破) (2010) - Eva
* ''[[Vulgaria (film)|Vulgaria]]'' (低俗喜劇) (2012) - Miss Cheung

'''cameo'''
* ''[[Bruce Lee : The Man and the Legend]]'' (李小龍的生與死) (1973)
* ''[[Bruce Lee, The Legend]]'' (李小龍傳奇) (1976)
* ''[[Bruce Lee: A Warrior's Journey]]'' (李小龍:勇士的旅程尼) (2000)

==Vanjske veze==
*{{IMDb name | id=0583963| name=Nora Miao}}
*[http://simonyam.com/hkmw/Actors/NoraMiao/ Hong Kong Movie World Biography]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527192627/http://simonyam.com/hkmw/actors/noramiao/ |date=2015-05-27 }}
*[http://cityonfire.com/features/miao/index.htm Nora Miao: Babe]
*[https://www.myspace.com/noramiao Nora Miao's myspace.com fanpage]
*[http://www.fairchildradio.com/showprofile.asp?dj_id=181&amp;image_type=jpg Fairchild Radio DJ Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070923040401/http://www.fairchildradio.com/showprofile.asp?dj_id=181&amp;image_type=jpg |date=2007-09-23 }}
*[https://web.archive.org/web/20190417180940/http://hkmdb.com/db/people/view.mhtml?id=3771&amp;display_set=eng HKMDB-Nora Miao Ke-Hsiu  ♀]
*[http://www.hkcinemagic.com/en/people.asp?id=559 Hong Kong Cinemagic-Nora Miao Ke Hsiu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171631/http://www.hkcinemagic.com/en/people.asp?id=559 |date=2016-03-03 }}

{{Authority control}}

{{Lifetime|1952||Miao, Nora}}
[[Category:Hongkonške filmske glumice]]</text>
      <sha1>9sw44hjcnl2qaxn7d3qs4axwfln9ve4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola stećaka Boljuni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4573418</id>
    <revision>
      <id>42717062</id>
      <parentid>42694191</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9878" sha1="ruii98lmogmzq7475tyf8qd0ycoy5f8" xml:space="preserve">{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Nekropola stećaka Boljuni
|image = Boljuni 4 , Stolac, Bosnia and Herzegovina.jpg
|godina = 2016. 
|vrst baštine = Kulturno dobro 
|mjerilo = iii, vi
|ugroženost = da
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1504
|država = {{flag|Bosna i Hercegovina}}, [[Stolac]] 
}}
'''Nekropola Boljuni''', općina [[Stolac]], nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećak]]a koje su 2016. godine proglašene [[UNESCO|Svjetskom baštinom UNESCO-a]]. Na listi su 20 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2016-11-15 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; U obrazloženju se, između ostalog, navodi:

:''Stećci su srednjovjekovni nadgrobni spomenici, nastali od XII-XVI vijeka na teritoriji jugoistočne Evrope na kojoj su danas Bosna i Hercegovina, zapadna Srbija, zapadna Crna Gora i srednja i južna Hrvatska. Značajni su po svojoj interkonfesionalnosti, i korišteni su kod ukopa pripadnika sve tri srednjovjekovne hrišćanske zajednice ([[Pravoslavna crkva]], [[Katolička crkva]] i [[Crkva bosanska]]).&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{Cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/1504/ |title=Stećci Medieval Tombstone Graveyards
 |work=UNESCO, WORLD HERITAGE LIST |accessdate= 13. 9. 2018}}&lt;/ref&gt;''

Nekropola je i [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Boljuni%20BH%20komp.pdf |title=Nekropola Boljuni |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610112949/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Boljuni%20BH%20komp.pdf |archive-date=2024-06-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Lokacija ==
Nekropola stećaka Boljuni nalazi se u zaseoku Boljuni, koje je u sastavu sela [[Bjelojevići]], 15&amp;nbsp;km jugozapadno od Stoca, uz cestu Stolac - [[Hutovo|Hutovo Blato]]. Smještena je u ravnici, ispod seoskih kuća i raspoređena u dvije skupine, na rastojanju od oko 400 m. U okolici ima tragova iz ilirskog doba (gradina i tumuli), a nedaleko je lokalitet Crkvina, vjerovatno [[Antički period|kasnoantičkog]] perioda i ostaci groblja (ranosrednjovjekovnog?).

== Opis ==
Svrstani su u nizove i orijentirani isključivo u pravcu zapad - istok, ili sa malim skretanjem od tog pravca. Nekropola se sastoji od: 82 ploče, 176 sanduka, 12 [[Oblici stećaka|sljemenjaka]] i 4 krstače. Od ukupnog broja 92 su ukrašena i to: 29 ploča, 57 sanduka i 6 sljemenjaka. Po broju ukrašenih spomenika spadaju među nekoliko velikih nekropola koje su najbogatije ukrašene.&lt;ref name=&quot;Bešlagi&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 
=== Ukrašavanje ===
U [[reljef]]ne motive koji se najčešće pojavljuju spadaju povijene lozice sa trolistovima, kao bordura na vodoravnim stranama ploča ili kao friz na uspravnim stranama sanduka. Ovaj motiv je karakterističan za čitavu Hercegovinu, ali se ovdje javlja u relativno velikom broju. Česti su i štitovi sa mačevima i rozete koje se javljaju u više varijanti: kao heraldičke oznake na štitovima, u kompoziciji sa polumjesecom ili samostalno. Pojavljuju se i kao stilizirane rozete sa tordiranim kružnim vijencima ili predstavljene kao krst - rozete. Zatim po brojnosti slijede plastične vrpce, razne bordure, krst - obični ili stilizirani, polumjesec, ljiljani, biljne stilizacije sa spiralama i grozdovima, arkade i mačevi. Brojne su figuralne predstave i kompozicije: scene lova na jelena, turniri i kola. Tu su i fantastične životinje, figure lava i konjanika.&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;

Originalni motivi Boljuna su: [[lav]], žena sa djetetom u narjučju, stilizirane rozete, fantastične životinje u vidu guštera i kolo sa kolovođom koji jaše na jelenu.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
[[File:Boljuni II (02).jpg|mini|desno|Jedan od stećaka sa natpisom u nekropoli Boljuni]]
=== Natpisi ===
Po broju natpisa, ukupno 19, Boljuni pružaju istorijske podatke i podatke važne za kulturnu istoriju Bosne i Hercegovine. U natpisima se spominju imena sahranjenih: Radića Vladisalića, Heraka i Radoslava Herakovića koji leže “na svojoj plemenitoj”, Petra Vukića i njegovog brata i drugih. Neke od tih ličnosti su i istorijski dokumentirane. Dakle, tu su sahranjeni pripadnici grupe Boljuna - Vladisalića, koji su pripadali Donjim Vlasima.&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web |url= https://pdfcookie.com/documents/marko-vego-zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-bosne-i-hercegovine-2-j267k6y1pgl4 |title=Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine II - r.b.: 62-69 |work= Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine . Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Na stećku Bogavca i Taraha Boljunovića, umrlih prije 1477, stoji natpis:  
{{Citat|A se leže Bogavac i Tarah Boljunović iz Jame. Kamen sječe Grubač. Molitva, Bože, pomiluj me milošću tvojom}}

Tu je i grob čuvenog vojskovođe [[Vlatko Vuković Kosača|Vlatka Vukovića Kosače]], gospodara [[Hum]]a i vojskovođe bosanskog kralja [[Tvrtko I. Kotromanić|Tvrtka I.]], koji je prvi pobijedio [[Osmanlije]] kod Bileće 27. kolovoza 1388. godine, te sudjelovao kao vojskovođa u [[Bitka na Kosovu polju|bitci na Kosovu polju 1389.]] i umro 1392. godine. Na njegovom grobu uklesano je:

{{Citat|a se leži dobri junakь i čoek vlatko vuković piše semoradь|Šefik Bešlagić, ''Boljuni srednjovjekovni nadgrobni spomenici'', Starinar XII., Institut za Arheologiju, Beograd 1961., str. 196.}}

Pošto je spomenik pisao Semorad, podignut je naknadno, što se zaključuje i po stećku u obliku krstače, podignutom ranije postavljene ploče.

=== Kamenoresci ===
Na nekoliko stećaka potpisao se  majstor Grubač, prepoznatljiv po svom umjetničkom izrazu i motivima, dijak (pisar) Semorad i drugi (majstori Milić, Zelija i Dragiša i dva dijaka Radoje i Vuk). Smatra se da su Boljuni bili važan klesarski, tj. umjetnički centar.
 
Najveći broj stećaka na nekropoli potječe iz doba djelovanja [[Izrada stećaka|majstora Grubača]] (okvirno između 1440.-1460.), te iz doba njegovih učenika. U to doba područje oko Stoca bilo je jedno od glavnih žarišta epigrafskih spomenika, čiji su natpisi pisani ćirilskim pismom, ali sa poznatim paleografskim osobenostima ovog pisma u [[Bosna u srednjem vijeku|srednjovjekovnoj Bosni]] i Humu, kasnije Hercegovini, tako da paleografi sa razlogom govore o [[Bosančica|bosanskoj ćirilici]].

Iako tačnih podataka nema, prema brojnosti stećaka pretpostavlja se da se ovdje sahranjivalo od druge polovine XIV do početka XVI stoljeća.

Lokalitet je zapušten, obrastao divljim rastinjem, ne vide se tragovi skorijeg održavanja ili uređenja zelenih površina; dio ograđene površine od ulaza u nekropolu i do prvih stećaka je uzoran, čime je pristup dodatno otežan. Nekropola je ugrožena odsustvom stalne brige o očuvanju lokaliteta.

U blizini nekropole, 200 m sjeverozapadno i 200 m istočno od nje su bila dva kamenoloma, odakle je najvjerovatnije dovožen kamen za izradu stećaka.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Literatura ==
* [[Dubravko Lovrenović]], Sarajevo, 2009 -STEĆCI - BOSANSKO I HUMSKO MRAMORJE SREDNJEG VIJEKA [https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci]
== Vanjske veze ==
* [http://www.media-marketing.com/intervju-dana/tajna-boljuni-spomenici-i-njihovi-dizajneri/ Boljuni]
* [http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 STEĆCI – SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI - Bosna i Hercegovina Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153135/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |date=2019-02-16 }}
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [https://web.archive.org/web/20171020135320/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}

== Reference ==
{{reference|2}}
{{Commonscat|Boljuni necropolis}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

{{DEFAULTSORT:Boljuni, Nekropola stećaka}}
[[Kategorija:Stolac]]
[[Kategorija:Stećci svjetska baština u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Kosače]]
[[Kategorija:Hum]]
[[Kategorija:Stećci u Stocu|B]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom]]
[[Kategorija:Grobna mjesta srednjovjekovne vlastele u BiH]]</text>
      <sha1>ruii98lmogmzq7475tyf8qd0ycoy5f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola Ravanjska Vrata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4573423</id>
    <revision>
      <id>42717058</id>
      <parentid>42637104</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6099" sha1="kfcc0mscb3twiuzvzy0j4ap6ls76593" xml:space="preserve">{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Nekropola stećaka Ravanjska vrata
|image = Necropolis of Ravanjska Vrata - stećak of the western section.jpg
|godina = 2016. 
|vrst baštine = Kulturno dobro 
|mjerilo = iii, vi
|ugroženost = da
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1504
|država = {{flag|Bosna i Hercegovina}}, [[Kupres]] 
}}
'''Nekropola Ravanjska Vrata''', općina [[Kupres]], nalazi se na listi 30 srednjovjekovnih nekropola [[stećak]]a koje su 2016. godine proglašene [[UNESCO|Svjetskom baštinom UNESCO-a]]. Na listi su 22 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2016-11-15 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; U obrazloženju se, između ostalog, navodi:

:''Stećci su srednjovjekovni nadgrobni spomenici, nastali od XII-XVI vijeka na teritoriji jugoistočne Evrope na kojoj su danas Bosna i Hercegovina, zapadna Srbija, zapadna Crna Gora i srednja i južna Hrvatska. Značajni su po svojoj interkonfesionalnosti, i korišteni su kod ukopa pripadnika sve tri srednjovjekovne hrišćanske zajednice ([[Pravoslavna crkva]], [[Katolička crkva]] i [[Crkva bosanska]]).&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{Cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/1504/ |title=Stećci Medieval Tombstone Graveyards
 |work=UNESCO, WORLD HERITAGE LIST |accessdate= 13. 9. 2018}}&lt;/ref&gt;''

Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 26. oktobra 2010. godine, nekropola proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Kupres_Ravanjska%20vrata%20kompl%20BOS.pdf|title= Nekropola Ravanjska Vrata|work= Komisija za nacionalne spomenike|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240921231153/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Kupres_Ravanjska%20vrata%20kompl%20BOS.pdf|archive-date= 2024-09-21|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]].

== Lokacija ==
Nekropola sa stećcima nalazi se na samim Ravanjskim Vratima - koja spajaju Vukovsko i Ravanjsko polje.

== Historija ==
Područje Kupresa s preko 40 nekropola i više primjeraka izdvojenih spomenika, s evidentiranih 1055 stećaka, reprezentativna je i najbolje istražena oblast zapadne Bosne.&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Dominiraju ploče; sanduci su u prosjeku manjih dimenzija i tek manji broj je s postoljem, dok je nesrazmjerno malo Oblici stećakasljemenjaka. Ukrašavanje stećakaUkrasi su socijalni i religijski simboli, te figuralne predstave: krst, bordure, stiliziran ljiljan, rozete, zvijezda, polumjesec, tordirano uže, ruka s mačem, štit s mačem, mač, arkada, djedovski štap, ruke, sidro, turnir, kolo, lov, pojedinačne ljudske figure, figure životinja, te ostale scene.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; Oblast Kupresa kao i nešto južnije [[Duvanjsko polje]], krasi dalmatinski tip sljemenjaka koji se izvorno javlja u kasnosrednjovjekovnim grobljima CetinaCetinske i ImotskiImotske krajine, prethodeći pojavi istog oblika u poljima zapadne i jugozapadne Bosne. 
 
== Opis == 
Nekropola se sastoji iz dva dijela, Donja i Gornja nekropola. Na dijelu Donja nekropola nalazi se skupina od 43 stećka (20 ploča, 20 sanduka i 3 sljemenjaka)&lt;ref name=&quot;BEŠLAGIĆ1&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka  |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;, dobro obrađenih i postavljenih po pravcu sjeverozapad-jugoistok.&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;/&gt;  Ukrašeno je 18 primjeraka, i to 5 ploča, 10 sanduka i 3 sljemenjaka. Na dijelu Gornja nekropola smješteno 25 stećaka, bez određenog sistema po pravcu istok-zapad. Oko nekropole, na sve strane, ima dosta većeg i manjeg kamenja, tako da su stećci uklopljeni u okolinu.

Najčešći motivi su vrpce i bordure, rozete, križevi i polumjeseci, a potom se javljaju biljne stilizacije u vidu ljljana, scene lova i kola, ruka s mačem, 2 žene, čovjek s konjem, povijena lozica i tordiran kružni vijenac. Kamenolom za stećke bio je u neposrednoj blizini.

Izvjestan broj stećaka gotovo u potpunosti utonuo, jedan dio je prevrnut. Većina stećaka prekrivena je mahovinom i lišajevima, a dio je vidno oštećen pukotinama

Na udaljenosti od 800 metara su još dvije nekropole, Trišića njiva i Konopi, a zapadno na brdu Crljenica je nekropola sa 25 stećaka.

== Literatura ==
* Dubravko Lovrenović, Sarajevo, 2009 -STEĆCI - BOSANSKO I HUMSKO MRAMORJE SREDNJEG VIJEKA [https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci]
== Reference ==
{{reference|2}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
{{Commonscat|Ravanjska Vrata}}

{{DEFAULTSORT:R}}
[[Kategorija:Nekropole stećaka|R]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Kupresu]]
[[Kategorija:Stećci svjetska baština u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>kfcc0mscb3twiuzvzy0j4ap6ls76593</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Igor Novaković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4574345</id>
    <revision>
      <id>42716883</id>
      <parentid>42308212</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59020-98</username>
        <id>409277</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>42716883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6475" sha1="aimkp8029yl913680q32l36ipoq9wdz" deleted="deleted" />
      <sha1 />
    </revision>
    <revision>
      <id>42717140</id>
      <parentid>42716883</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42716883|42716883]] korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-59020-98|~2026-59020-98]] ([[User talk:~2026-59020-98|razgovor]]) [[WP:BŽO]].</comment>
      <origin>42717140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6356" sha1="k9yli6xmc19vp057d8hc9q5bpxfa5ky" xml:space="preserve">Dr '''Igor Novaković''' ([[Niš]], [[1970]]) je srpski političar, privrednik i univerzitetski profesor.

== Biografija ==
Igor Novaković, rođen je [[1970]]. godine u [[Niš]]u. Osnovnu školu i gimnaziju „[[Bora Stanković]]” završio je takođe u Nišu. Nakon stečenog osnovnog i srednjeg obrazovanja, upisao se na Elektronski fakultet Univerziteta u Nišu na kome je diplomirao [[1995]]. godine.&lt;ref&gt;Poznate Nišlije: Igor Novaković http://www.niscafe.com/igor-novakovic/&lt;/ref&gt; Magistrirao je 1999. godine na Univerzitetu evropskih studija u [[Beograd]]u. Doktor je nauka. Doktorsku disertaciju pod naslovom „Inovativnost privrede kao ključna determinanta konvergencije zemalja ekonomske razvijenosti” odbranio je 2016. godine na Ekonomskom fakultetu u [[Niš]]u.
Osim u oblasti privrede i politike, Igor Novaković se intenzivno posvetio i univerzitetskoj karijeri. Radi kao profesor na nekoliko fakulteta i viših škola gde predaje menadžment. Autor je mnogih stručnih rаdovа koji su objavljeni u domаćim i međunаrodnim čаsopisimа i zbornicimа. Rаdio je u privredi sedаm godinа. U periodu od 1995. do 2002. godine radio je u D.P. „Niteks“ – [[Niš]].  Bio je direktor „ED Jugoistok Niš” na čije čelo je postavljen  2012 godine. Od avgusta 2012. godine, predsednik je Rukometnog kluba „Železničar” iz Niša. Član je [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]]. Živi u [[Niš]]u.

== Politička karijera ==
Igor Novaković je svoju političku karijeru započeo 1995. godine kada je postao član [[Socijalistička partija Srbije|Socijalističke partije Srbije]]. Član je Glavnog odbora stranke. U periodu od 2012. do 2016. godine bio je šef odborničke grupe SPS-PUPS-JS u Skupštini Grada Niša. Takođe, od jula 2011. godine, predsednik je Okružnog odbora SPS Nišavskog okruga. U periodu od 2008. do 2012. bio je predsednik niške opštine Palilula. U periodu od 2012. do 2013 godine, postavljen je za pomoćnika gradonačelnika [[Niš]]a. U martu 2013. godine Vlada Srbije ga je imenovala za jednog od članova Saveta Medicinskog fakulteta ali je na tu funkciju podneo ostavku u novembru 2013. godine.&lt;ref&gt;Igor Novaković-biografija http://www.istinomer.rs/akter/327/Igor-Novakovic&lt;/ref&gt;

== Akademska karijera ==
Igor Novaković, radi kao profesor na nekoliko visokoškolskih ustanova u [[Srbija|Srbiji]]. Vanredni je profesor univerziteta u [[Priština|Prištini]] sa privremenim sedištem u [[Kosovska Mitrovica|Kosovskoj Mitrovici]]. Takođe, profesor je i Više škole u [[Blace|Blacu]]. U zvanje profesora izabran je 2002. godine i drži predavanja iz oblasti menadžmenta. Takođe, radi i na Učiteljskom fakultetu u [[Leposavić]]u na kome je u zvanje vanrednog profesora izabran 2002. godine i na kome predaje informatiku. Radi i kao profesor na Fakultetu za menadžment u [[Novi Sad|Novom Sadu]] na kome je 2004. godine izabran u zvanje vanrednog profesora na kome drži predavanja iz oblasti menadžmenta. Kao mentor, učestvovao je u završnim radovima na strukovnim, akademskim i specijalističkim studijama (magistarski radovi, doktorske teze, topsim, seminari u organizaciji GTZ- a iz oblasti: Menadžment ljudskih resursa, Poslovne finansije, Menadžment informacioni sistemi).
Igor Novaković se stručno usavršavao i u inostranstvu: [[1997]]. godine proveo je četiri meseca u [[Švajcarska|Švajcarskoj]] na stručnom usavršavanju iz oblasti informacionih sistema ([[Bazel]], CIBA, BEZEMA), [[1998]]. godine proveo je dva meseca u [[Nemačka|Nemačkoj]] na stručnom usavršavanju iz oblasti međunarodne trgovine (Yucan, [[Frankfurt]],), a bio je i na stručnom usavršavanju iz oblasti međunarodne trgovine i to u dva navrata, u periodu od 3 meseca i 6 meseci (BBAval, Bezema, Stoll). Poseduje nekoliko značajnih međunarodnih sertifikata.&lt;ref&gt;Imenovani novi direktori PD, kWh, Beograd, 2012, str. 16.&lt;/ref&gt;

===Objavljene publikacije===
•Igor Novaković, Menadžment elektronskog poslovanja (monografija), Evropski Univerzitet, BMG-[[Beograd]], 2002.

•Igor Novaković, Menadžment elektronskog poslovanja, Pelikan print, [[2002]].;

•Igor Novaković, [[Menadžment]], VPŠ-[[Blace]], [[2003]].

•Igor Novaković, [[Marketing]], VPŠ- [[Blace]], [[2004]].

•Igor Novaković, Praktikum iz menadžmenta, VPŠ- [[Blace]], [[2004]].

•Igor Novaković, Praktikum iz marketinga, VPŠ- [[Blace]], [[2004]].

•Igor Novaković, Menadžment i [[internet]], VPŠ- [[Blace]], [[2005]].

•Igor Novaković, Menadžment informacioni sistemi, VPŠ- [[Blace]], [[2006]].

•Cvetanović, S., Novaković, I., Inovativnost i održiva konkurentnost, monografija nastala u okviru projekta:179074 „Tradicija, modernizacija i nacionalni identitet u Srbiji i na Balkanu u procesu evropskih integracija”, podržana od strane Ministarstva prosvete, nauke i tehnologije Republike Srbije, Filozofski fakultet u Nišu, Niš, 2014.

===Zastupljenost u publikacijama===
•Jovica Vasić, Niška Palilula, monografija NKC, GO Palilula, Niš, 2011.[http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?id=1218134991139398 COBISS]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

•Slobodan Marković, Srpski Who is Who, leksikon, Zavod za udžbenike, Beograd, 2014.[http://www.blic.rs/kultura/uskoro-leksikon-srpski-who-is-who/dk8srlj Leksikon ]

•„Istraživanja i projektovanja za privredu”, zbornik radova X Međunarodnog simpozijuma, 11-13 decembar, [[2014]], Mašinski fakultet, [[Beograd]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
[http://www.igornovakovic.com/ Zvanična veb-stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024021816/http://www.igornovakovic.com/ |date=2016-10-24 }}

[https://books.google.rs/books?id=ahhxBgAAQBAJ&amp;pg=PA98&amp;lpg=PA98&amp;dq=igor+novakovic+blace&amp;source=bl&amp;ots=kgNeAr2D-T&amp;sig=pz8SJq9NKYhabCAGJOGYdWLxEJI&amp;hl=sr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjQ3Ivkja7QAhUGthQKHZ7nDGsQ6AEIKTAD#v=onepage&amp;q=igor%20novakovic%20blace&amp;f=false Zbornik radova-Google books]

[http://www.jugoistok.com/wp-content/uploads/2013/07/Jugoistok-043.pdf Časopis Jugoistok PDF]{{Dead link|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[http://www.istinomer.rs/akter/327/Igor-Novakovic Igor Novaković-Istinomer]

[http://www.platinum.rs/kWh/kwh466/files/assets/basic-html/page16.html List kWh]

[[Kategorija:Srpski političari]]</text>
      <sha1>k9yli6xmc19vp057d8hc9q5bpxfa5ky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nevjerni elektor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4575702</id>
    <revision>
      <id>42717129</id>
      <parentid>42447283</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="2v7q3ebjb9m9oh2dazr9eukp6emvvwb" xml:space="preserve">[[Datoteka:Faithless_elector_states.svg|mini|{{legend|red|Američke države koje svojim zakonima kažnjavaju ili diskvilificiraju članove Elektorskog kolegija koji na izborima glasaju suprotno volji glasača su označene crveno.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ncsl.org/research/elections-and-campaigns/the-electoral-college.aspx#faithless|title=THE ELECTORAL COLLEGE|publisher=National Conference of State Legislatures}}&lt;/ref&gt;}}]]

'''Nevjerni elektor''' ({{jez-en|Faithless elector}}) je izraz koji se koristi u kontekstu [[Politika SAD|američke politike]] i označava člana [[Elektorski koledž SAD|Elektorskog kolegija]] koji se tokom formalnog biranja [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|predsjednika]] i [[Potpredsjednik SAD|potpredsjednika]], ne izjasni za kandidatsku listu koju su podržali glasači koji su ga [[Predsjednički izbori u SAD|bili izabrali]] u Kolegij. Pod time se mogu podrazumijavati elektori koji prilikom formalnog glasanja biraju drugu osobu za predsjednika ili potpredsjednika, ili se u jednom ili dva takva slučaja suzdrže. U svim tim slučajevima se smatra da su izigrali povjerenje svojih birača, pa se zato kolokvijalno zovu &quot;nevjernim&quot; elektorima.

Slučajevi nevjernih elektora su prilično rijetki u američkoj historiji, najčešće zbog toga što kandidatske liste za članstvo u Elektorskom kolegiju u pravilu sastavaljaju vodeće stranke po američkim državama, i to u pravilu od svojih najuglednijih i najpouzdanijih članova ili simpatizera. Kada neki od elektora &quot;nevjerno&quot; glasa, to je ponekad rezultat slučajnog spleta okolnosti, ali najčešće je riječ o protestnom glasanju, kada je elektor uvjeren da neće naškoditi svojoj matičnoj stranci. Usprkos toga, zbog teoretske mogućnosti zloupotrebe, odnosno mijenjanja ishoda izbora suprotno volje birača, pojedine američke države  su donijele zakone kojima se za &quot;nevjerno&quot; glasanje uvode sankcije u obliku kratkih zatvorskih kazni ili novčanih globa, odnosno &quot;nevjerni&quot; glasovi automatski proglašavaju nevažećim, a &quot;nevjerni&quot; elektori diskvalificiraju i zamjenjuju &quot;vjernima&quot;.

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20160414141738/http://www.archives.gov/federal-register/electoral-college/laws.html List of Electors Bound by State Law and Pledges, as of November 2000]
* {{cite web|year=2002|title=The Electoral College – &quot;Faithless Electors&quot;|work=Official website of the [[Center for Voting and Democracy]]|url=http://www.fairvote.org/e_college/faithless.htm|accessdate=December 5, 2006|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906231513/http://www.fairvote.org/e_college/faithless.htm|dead-url=yes}}
* {{cite web|title=Faithless Electors|work=Website of FairVote, formerly the [[Center for Voting and Democracy]]|url=http://www.fairvote.org/?page=973|accessdate=June 11, 2008|archive-date=2017-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126114712/http://www.fairvote.org/?page=973|dead-url=yes}}

[[Kategorija:Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>2v7q3ebjb9m9oh2dazr9eukp6emvvwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Newark-on-Trent</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4576574</id>
    <revision>
      <id>42717132</id>
      <parentid>42403880</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="aydb19ymza9ya3z7imlyzhfmphc58rb" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Newark-on-Trent
| ime_genitiv =
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =Newark_on_Trent_UK_Market_Square.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike =Centralni trg

| nadimak =
| geslo =

| širina-stupnjevi =53
| širina-minute =4
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =0
| dužina-minute =48
| dužina-oznaka =W

| lokacija_ime =[[Spisak država|Država]]
| lokacija_info ={{flag|UK}}

| lokacija1_ime =[[Engleske regije|Regija]] 
| lokacija1_info =[[Istočni Midlands]]
| lokacija2_ime =[[Engleske ceremonijalne grofovije|Ceremonijalna grofovija]] 
| lokacija2_info =[[Nottinghamshire|Grofovija Nottinghamshire]]
| lokacija3_ime =[[kotar|Distrikt]]
| lokacija3_info =[[Newark and Sherwood]]

| površina_bilješke =
| površina_ukupna = 10.32 [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| površina_uža  = 
| površina_šira  =

| stanovništvo_godina =[[2015]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =38,696&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_gustoća =3,749.6 stan. / [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_šire = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =

| vremenska_zona =[[UTC+0]]
| utc_pomak =+1
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =NG24
| pozivni_broj = 01636
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =

| slika_lokacijska_karta_država =Engleska
| slika_lokacijska_karta_opis =&lt;center&gt;Newark-on-Trent na karti Engleske
| bilješke =
}}
'''Newark-on-Trent''' zvan samo '''Newark''' ({{small|izgovor:}} [Njuark]) je [[grad]] u sredini [[Engleska|Engleske]] od 38,696 stanovnika.&lt;ref name=mam&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/php/uk-england-eastmidlands.php
 | title =United Kingdom: East Midlands
 | accessdate = 10. 01. 2017.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt;

== Geografija ==

Newark leži u [[Nottinghamshire|Grofoviji Nottinghamshire]], duž [[Rijeka (vodotok)|rijeke]] [[Trent]], na raskršću [[Rimski putevi|rimskog puta]] [[Fosse Way]] s modernim magistralnim putem A1.&lt;ref name=brit/&gt;

== Historija==

Najstarije naselje nastalo je za [[Anglosasi|anglosaksonskih]] vremena. Od [[1055]]. Newark je [[feud]] [[Biskup Lincolna|Biskupa od Lincolna]], u čijim je rukama je ostao sve do [[1549]]. [[Biskup]] Aleksandar je [[1123]]-[[1135|35]]. podigao [[zamak]] i [[most]] preko [[Trent]]a.&lt;ref name=brit/&gt; [[Zamak]] je oko [[1173]]. preinačen u [[dvorac]] od [[kamen]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

Newark je tokom [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] imao razvijenu [[manufaktura|manufakturnu]] proizvodnju [[odjeća|odjeće]].&lt;ref name=brit/&gt;

Velik dio grada je razoren za [[Engleski građanski rat|Engleskog građanskog rata]] vođenog sredinom [[17. vijek]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

==Znamenitosti==

[[Parohija|Parohijska]] crkva sv Marije Magdalene, je jedna od njaljepših [[engleska|engleskih]] crkava, sa puno fragmenata [[Normanska arhitektura|normanske arhitekture]] i [[zvonik]]om visokim 75 [[metar]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

==Privreda==

Današnji Newark je mali [[industrija|industrijski]] i [[trgovina|trgovački]] centar, [[poljoprivreda|poljoprivrednog]] kraja.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =https://www.britannica.com/place/Newark-on-Trent
 | title =''Newark-on-Trent''
 | accessdate = 10. 01. 2017.
 | language=engleski
 | publisher=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

== Pobratimski gradovi ==

*{{flagicon|NJE}} [[Emmendingen]], [[Njemačka]]
*{{flagicon|FRA}} [[Saint-Cyr-sur-Loire]], [[Francuska]]
*{{flagicon|POL}} [[Sandomierz]], [[Poljska]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Newark-on-Trent}}
* [https://web.archive.org/web/20161126033624/http://www.newark.gov.uk/default.aspx Newark Town Council] {{en}}

[[Kategorija:Gradovi u Engleskoj]]
[[Kategorija:Nottinghamshire]]</text>
      <sha1>aydb19ymza9ya3z7imlyzhfmphc58rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ozren Grabarić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4577370</id>
    <revision>
      <id>42717360</id>
      <parentid>42265914</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4610" sha1="07n720shsl4otpe6z90hh3ay7bd9ajy" xml:space="preserve">{{Infokutija glumac
|ime             = Ozren Grabarić
|opis slike      = 
|rodno ime       = 
|pseudonim       = 
|datum_rođenja         = {{bda|1980|7|17|df=y}}
|mjesto_rođenja  = [[Zagreb]], [[SR Hrvatska]]
}}

'''Ozren Grabarić''' ([[Zagreb]], [[17. srpnja]] [[1980.]]) je [[Hrvatska|hrvatski]] [[kazalište|kazališni]], [[TV|televizijski]] i [[film]]ski [[glumac]].

== Filmografija ==
=== Televizijske uloge ===
* &quot;[[Crno-bijeli svijet (TV serija)|Crno-bijeli svijet]]&quot; kao profesor Đuro Marksist ([[2016]].)
* &quot;[[Glas naroda]]&quot; kao TV urednik ([[2014]].)
* &quot;[[Počivali u miru]]&quot; kao Boris Drobnjak ([[2013]].)
* &quot;[[Stipe u gostima]]&quot; kao direktor ([[2013]].)
* &quot;[[Brak je mrak]]&quot; ([[2012]].)
* &quot;[[Bitange i princeze]]&quot; kao Želimir ([[2009]].)
* &quot;[[Moja 3 zida]]&quot; kao Ozren ([[2009]].)
* &quot;[[Stipe u gostima]]&quot; kao Domini ([[2009]].)
* &quot;[[Operacija Kajman]]&quot; kao Krešimir Horvat ([[2007]].)
* &quot;[[Luda kuća]]&quot; kao Bruno ([[2006]].)
* &quot;[[Žutokljunac]]&quot; kao sportski komentator ([[2006]].)
* &quot;[[Nora Fora]]&quot; kao Oto ''(glas)'' ([[2004]].)

=== Filmske uloge ===
* &quot;[[Sve najbolje (2016.)|Sve najbolje]]&quot; kao Martin ([[2016]].)
* &quot;[[Ljubav ili smrt]]&quot; kao Josip Milić ([[2014]].)
* &quot;[[Zagonetni dječak]]&quot; kao Josip Milić ([[2013]].)
* &quot;[[Zagorski specijalitet (2012)|Zagorski specijalitet]]&quot; kao policajac #1 ([[2012]].)
* &quot;[[Košnice (2012)|Košnice]]&quot; kao Matija ([[2012]].)
* &quot;[[Životinjsko carstvo (2012)|Životinjsko carstvo]]&quot; kao tata ([[2012]].)
* &quot;[[Iris (2011)|Iris]]&quot; ([[2012]].)
* &quot;[[Ljudožder vegetarijanac (2012)|Ljudožder vegetarijanac]]&quot; kao Mario Filipović ([[2012]].)
* &quot;[[Fleke (2011)|Fleke]]&quot; kao skitnica ([[2011]].)
* &quot;[[Koko i duhovi (film)|Koko i duhovi]]&quot; kao Josip Milić ([[2011]].)
* &quot;[[Majka asfalta (2010)|Majka asfalta]]&quot; kao Ozren ([[2010]].)
* &quot;[[Snivaj zlato moje (2005)|Snivaj, zlato moje]]&quot; kao profesor Laslo ([[2005]].)

=== Sinkronizacija ===
* &quot;[[Ljepotica i zvijer (2017.)|Ljepotica i zvijer]]&quot; kao Le Fou ([[2017]].)
* &quot;[[Prste(n) k sebi]]&quot; kao Oskar ([[2016]].)
* &quot;[[Knjiga o džungli]]&quot; kao Kralj Louie ([[2016]].)
* &quot;[[Svemirska avantura 2]]&quot; ([[2016]].)
* &quot;[[Zootropola]]&quot; kao Lazo Lazić ([[2016]].)
* &quot;[[Saba: Mali ratnik velikoga srca]]&quot; ([[2015]].)
* &quot;[[Mali princ (2015.)|Mali princ]]&quot; kao umišljeni čovjek ([[2015]].)
* &quot;[[Blinky Bill: Neustrašiva koala]]&quot; kao Jacki ([[2015]].)
* &quot;[[Dobri dinosaur]]&quot; kao Munjokljun ([[2015]].)
* &quot;[[Izvrnuto obrnuto (2015.)|Izvrnuto obrnuto]]&quot; kao Tatin bijes, dostavljač pizze, Lupetalo, policajac Pero ([[2015]].)
* &quot;[[Kod kuće]]&quot; kao kapetan Smek ([[2015]].)
* &quot;[[Avanture gospodina Peabodyja i Shermana]]&quot; kao Leonardo Da Vinci ([[2014]].)
* &quot;[[Turbo]]&quot; kao Limena Sjajić ([[2013]].)
* &quot;[[Dibo]]&quot; kao Dibo ([[2013]].)
* &quot;[[Čudovišta sa sveučilišta]]&quot; kao Ranko ([[2013]].)
* &quot;[[Krš i lom (film)|Krš i lom]]&quot; kao Kralj Bombončić/Turbo ([[2012]].)
* &quot;[[Hotel Transilvanija]]&quot; kao Quasimodo ([[2012]].)
* &quot;[[Sammy 2: Morska avantura]]&quot; kao Tonko ([[2012]].)
* &quot;[[Merida hrabra]]&quot; kao Vrana i Gordon ([[2012]].)
* &quot;[[Rio]]&quot; kao Tipa ([[2011]].)
* &quot;[[Rango]]&quot; kao Furgus ([[2011]].)
* &quot;[[Auti 2]]&quot; kao Profesor Zündapp ([[2011]].)
* &quot;[[Štrumpfovi (2011.)|Štrumpfovi]]&quot; kao Kuhar Štrumpf ([[2011]].)
* &quot;[[Moj ljubimac Marmaduke]]&quot; kao Karlo ([[2010]].)
* &quot;[[MaksimUm]]&quot; kao MaksimUm/Bernard ([[2010]].)
* &quot;[[Mr. Moon]]&quot; kao Silva ([[2010]].)
* &quot;[[Kako izdresirati zmaja]] 1, 2&quot; kao Ždero ([[2010]]., [[2014]].)
* &quot;[[Priča o igračkama 2]]&quot; kao Al ([[2010]].)
* &quot;[[Casper u školi strave]]&quot; kao Casper ([[2009]].-[[2012]].)
* &quot;[[Horton]]&quot; kao Morton ([[2008]].)
* &quot;[[Don Quijote: Magareća posla]]&quot; kao Rucio ([[2008]].)
* &quot;[[Sezona lova 2]]&quot; kao Eliot ([[2008]].)
* &quot;[[Kung Fu Panda]] 1, 2, 3&quot; kao Ždral ([[2008]]., [[2011]]., [[2016]].)
* &quot;[[Knjiga o džungli 2]]&quot; ([[2008]].)
* &quot;[[Juhu-hu]]&quot; kao Lalo ([[2007]].)
* &quot;[[Pčelin film]]&quot; kao Barry Benson ([[2007]].)
* &quot;[[Ples malog pingvina]]&quot; kao Lombardo ([[2006]].)
* &quot;[[Auti]]&quot; kao Šmak Bak ([[2006]].)
* &quot;[[Ledeno doba (animirani film)|Ledno doba]] 2, 3, 4, 5&quot; kao Edo ([[2006]]., [[2009]]., [[2012]]., [[2016.]])
* &quot;[[Madagaskar (2005.)|Madagaskar]] 1, 2, 3&quot; kao Marty ([[2005]]., [[2008]]., [[2012]].)
* &quot;[[Careva nova škola]]&quot; - sporedne uloge
* &quot;[[Garfield i prijatelji]]&quot; kao Wade

== Vanjske veze ==
*{{imdb ime|id=1839807|ime=Ozren Grabarić}}
*[https://web.archive.org/web/20140106235400/http://www.gavella.hr/hr/ansambl/grabaric_ozren Stranica na Gavella.hr]

{{Lifetime|1980||Grabarić, Ozren}}

[[Kategorija:Hrvatski televizijski glumci]]
[[Kategorija:Hrvatski filmski glumci]]
[[Kategorija:Hrvatski kazališni glumci]]</text>
      <sha1>07n720shsl4otpe6z90hh3ay7bd9ajy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova ljevica (Hrvatska)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4577990</id>
    <revision>
      <id>42717194</id>
      <parentid>42564955</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1820" sha1="hz2lmsxe00zeq8rs7wqlpofjhrwvejq" xml:space="preserve">{{Infokutija politička stranka
|zemlja          = Hrvatska
|ime_stranke     = Nova Ljevica
|logo            = Nova ljevica logo.png
|logo_širina     =
|bojakod         = #cc0000
|vođa1_titula    = Tajnik
|vođa1_ime       = [[Dragan Markovina]]
|osnivanje       = {{Start date|2016|12|18|df=y}}
|ideologija      = [[socijaldemokracija]]&lt;br /&gt;[[antifašizam]]
|pozicija        = [[ljevica]]
|boje            = crvena
|sjedište        = [[Zagreb]]&lt;ref name=&quot;statut&quot;&gt;{{Cite web |title=Statut Nove Ljevice |url=http://novaljevica.hr/dokumenti/statut/ |access-date=2017-02-05 |archivedate=2017-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170205182200/http://novaljevica.hr/dokumenti/statut/ |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;
|website         = {{URL|http://novaljevica.hr}}
|mandata1_naslov = [[Hrvatski sabor|Mjesta u Saboru]]
|mandata1        = {{Infokutija politička stranka/mandata|0|151|hex=#cc0000}}
|mandata2_naslov = [[Europski parlament]]
|mandata2        = {{Infokutija politička stranka/mandata|0|12|hex=#cc0000}}
}}

'''Nova Ljevica''' ('''NL''') je Hrvatska [[Ljevica|lijeva]] politička stranka,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tacno.net/novosti/utemeljena-nova-ljevica-stranka-koja-ce-konacno-promijeniti-politicku-situaciju-u-zemlji/|title=Utemeljena Nova ljevica – stranka koja će konačno promijeniti političku situaciju u zemlji|date=2016-12-19}}&lt;/ref&gt; utemeljena u decembru 2016. godine uz pomoć lijevo orijentiranih intelektualaca i građanskih aktivista, kao što su [[Dragan Markovina]], Zoran Pusić, [[Vesna Teršelič]], Nadežda Čačinovič i Nikola Devčić.

==Reference==
{{Reflist}}

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20190610200655/http://novaljevica.hr/ Službena stranica stranke]

{{U začetku}}

[[Kategorija:Političke stranke u Hrvatskoj]]
[[Kategorija:Nastanci 2016.]]</text>
      <sha1>hz2lmsxe00zeq8rs7wqlpofjhrwvejq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Ilijašu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4578141</id>
    <revision>
      <id>42717104</id>
      <parentid>42577824</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:54:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8520" sha1="fwfnb6y8w92tzthkh9y14rdpizdydia" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Ilijašu''', nalaze se u opštini [[Ilijaš]],  [[Bosna i Hercegovina]].  
Prema istraživanjima [[Šefik Bešlagić|Šefika Bešlagića]] 1967. godine na području opštine Ilijaš, registrovana su 32 lokaliteta srednjovjekovnih nekropola u 20 naselja, sa ukupno 518 stećaka. Najviše stećaka je u formi sanduka (240), [[Oblici stećaka|sljemenjaka]] (236), ostatak čine ploče (41) i uspravni stećak (1). Na većini ovih srednjovjekovnih nekropola ili u njihovoj neposrednoj blizini nalaze se groblja iz kasnijih vremenskih perioda.

=== Nekropola stećaka Srednje ===
Smještena je u samom naselju, na desnoj obali rijeke Ljubine, na blagom uzvišenju u pravcu sjeverozapada od harema i mjesne džamije. Proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3013 |title=Nekropola stećaka Srednje |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072942/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3013 }}&lt;/ref&gt;
U nekropoli se nalazi 15 stećaka od kojih su 9 u formi sljemenjaka, a 6 u formi sanduka. Stećci su položeni u redove, obrađeni, ali bez ukrasa.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola stećaka u Donjim Ivančićima ===
Naselje Ivančići je smješteno u dolini rijeke Ljubine, blizu puta [[Sarajevo]] – [[Tuzla]]. Od Ilijaša je udaljeno oko 22&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu sjeveroistoka. Nekropola je na lijevoj obali rijeke Ljubine i takođe na lijevoj strani puta koji vodi iz pravca Donjih Čevljanovića ka Gornjim Čevljanovićima. Proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3032 |title=Nekropola stećaka u Donjim Ivančićima |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2022-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124012227/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3032 }}&lt;/ref&gt; Nacionalni spomenik čini nekropola sa 13 stećaka (10 u formi sljemenjaka, 2 u formi sanduka i 1 u formi ploče).

=== Nekropola stećaka Luka ===
Naselje Luka je od Sarajeva udaljeno 12,31&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu sjevera, a od Ilijaša 16,13&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu zapada, na nadmorskoj visini 1124 m. U kotlini koju stvaraju rječica Liješnica i Perački potok, duboko ispod naselja u pravcu jugozapada na udaljenosti od 850 m, smještena je nekropola sa stećcima, koja je [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3302 |title=Nekropola stećaka Luka |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205052703/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3302 |archive-date=2021-12-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nacionalni spomenik čine ostaci srednjovjekovnog grada i nekropola sa 79 stećaka.  
Stećci su se u srednjem vijeku nalazili na teritoriji župe Vrhbosna, koja je kasnije podijeljena na nekoliko manjih oblasti. Nakon te podjele prostor današnjeg sela Luka bio je sastavni dio zemlje [[Pavlovići|Pavlovića]].

Na lokalitetu je evidentirano 79 stećaka (45 ploča, 28 sanduka, 6 sljemenjaka i 1 stela).&lt;ref name=&quot;Bešlagi&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Ukrašena su tri stećka (ploča br. 49., sljemenjak br. 62. i sanduk br. 73.), čiji su ukrasni motivi: polumjesec i jabuka. Obrada stećaka je dobra, ali su pojedini primjerci okrnjeni i utonuli u zemlju.

Među lokalnim stanovništvom sela Luka sačuvana je tradicija o postojanju Grada iznad njihovog naselja. Danas se mogu identificirati ostaci kamena, koji je obrađivan rukom i koji je utonuo u zemlju. Konfiguracija terena, postojanje platoa sa vidljivim potpornim zidom i prilazni put sa sjeveroistočne strane upućuju na činjenicu da bi se na navedenom prostoru mogli tražiti ostaci srednjovjekovnog grada. Međutim, bez većih arheoloških iskopavanja nije moguće potvrditi obim grada, ulogu, vrijeme nastanka i trajanja i dr.

=== Nekropola stećaka u Kopošiću ===
{{Glavni|Nekropola stećaka Kopošići}}
Selo Kopošić se nalazi u podnožju sjeverne strane brda Hum. Od [[Stari grad Dubrovnik|starog grada Dubrovnika]] udaljeno je oko 1&amp;nbsp;km. Nekropola stećaka je situirana uz katoličko groblje, na vrhu sela. Proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=1843 |title=Nekropola stećaka u Kopošiću |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073003/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=1843 }}&lt;/ref&gt; 
 
U nekropoli se ističe sljemenak se skladnim proporcijama, otmjenošću forme i jednostavnošću ukrasa, dimenzija 2,10x1,0x1,0 m. To je stećak [[Mirkovići|kneza Batića Mirkovića]], sa natpisom na bočnoj strani stećka:

''':''+Va ime otca i sina i svetoga Duha amin. Se leži knez Batić na svojoj zemlji na plemenitoj, milostju božjom i slavnoga gospodina kralja Tvrtka knez bosanski. Na Visokom se pobolih, na Duboku me dan dojde. Si bilig postavi gospoja Vukava s mojimi dobrim i živu mi virno služaše i mrtvu mi posluži.'''''&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola stećaka na Ozrenu ===
Proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3824 |title=Nekropola stećaka na Ozrenu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2021-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017024746/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3824 }}&lt;/ref&gt;  Nacionalni spomenik čini nekropola sa stećcima i nišanima na lokalitetu Travnjak (sedam stećaka i pet nišana) i nekropola sa stećcima na lokalitetu Bandijera (27 stećaka).
[[File:Bijambare tombstone 2.jpg|mini|desno|Stećci na Bijambarama]]
=== Stećaci na Bijambarama ===
Proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3019 |title=Nekropola stećaka Bijambare |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205204024/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3019 }}&lt;/ref&gt;  Nacionalni spomenik čini grupa od 39 stećaka, od čega  su 32 u formi sljemenjaka i 7 u formi sanduka, premještenih sa lokaliteta Mramorje iz Donjih Čevljanovića na lokalitet Dolovi u zaštićenom pejsažu [[Bijambare]]. Ovo je drugo premještanje ovih stećaka. Prvi put je to bilo 1959 kada je preko nekropole prešao put. Grobovi tada nisu istraživani, već su buldožerima uništeni.

== Literatura ==
* Vesna Mušeta-Aščerić, Srednjovjekovna naselja na mjestu današnjeg Sarajeva u Prilozi istoriji Sarajeva, Radovi sa naučnog simpozijuma »Pola milenija Sarajeva« održanog od 19. do 21. ožujka 1993. godine. Sarajevo: Institut za istoriju i Orijentalni institut, 1997.
* [[Pavao Anđelić]],  Srednji vijek - doba stare bosanske države. U: Visoko i okolina kroz istoriju 1. Skupština opštine Visoko, Visoko, 1984, 103-309.

== Reference ==
{{reference|2}}
== Vanjske veze ==
* [https://www.klix.ba/vijesti/bih/veliko-arheolosko-otkrice-u-nekropoli-kod-ilijasa-pronadjen-skelet-bez-glave-sa-zlatnim-plastom/150626044 Stećak Mirka Radojevića]
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

{{DEFAULTSORT:I,}}
[[Kategorija:Stećci u Ilijašu|I ]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ilijašu]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]
[[Kategorija:Srednjovjekovna arheološka nalazišta u BiH|I]]
[[Kategorija:Mirkovići (vlastela)]]</text>
      <sha1>fwfnb6y8w92tzthkh9y14rdpizdydia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Kreševu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4578363</id>
    <revision>
      <id>42717111</id>
      <parentid>42165602</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5329" sha1="4x7erb3bx1u59mhprwe8oyzqbswxnew" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Kreševu''',  se nalaze na nekoliko lokaliteta u opštini [[Kreševo]],  [[Bosna i Hercegovina]].  

=== Nekropola stećaka Brdo (Križ) u Deževicama ===
Deževice su smještene na zaravni omeđenoj planinama Inač i Gradac. Od opštine Kreševo udaljeno je 6, 74 km vazdušne linije u pravcu zapada. Nekropola je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Deževice&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Kresevo%20nekropola%20Dezevice%20BOS.pdf |title= Nekropola u Deževicama |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 9. 8. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241125093429/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Kresevo%20nekropola%20Dezevice%20BOS.pdf |archive-date= 2024-11-25 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
Nacionalni spomenik čini nekropola sa 52 stećka.&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Pripadaju vrsti položenih i uspravnih kamenih monolita, javljaju se u tri forme; sanduk, sljemenjak i stub. Na ovoj nekropoli postignut je visoki nivo estetske vrijednosti forme: pojedini stećci imaju relativno velike dimenzije.&lt;ref name=&quot;Alojz Benac&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/51402695/Alojz-Benac-Stecci  |title=Alojz Benac: STEĆCI – Mala istorija  Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd 1967 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Osnovni umjetnički kvalitet stećaka predstavljaju ukrasi izvedeni u visokom reljefu i udubljivanju. Od ukupno 52 spomenika 31 je sanduk, 18 sljemenjaka, 1 stub i 2 spomenika, čiji oblik nije moguće definsati jer su utounli. [[Ukrašavanje stećaka|Ukrašeno]] je 6 primjeraka, 4 sanduka i 2 sljemenjaka. Motivi zastupljeni na spomenicima su; krst, rozeta, polumjesec, jabuka i srp. 

=== Nekropola stećaka Crkvenjak i Klupe u Komarima, ===
Na putnom pravcu iz [[Kiseljak]]a prema Kreševu, 3 km pred ulaz u Kreševo, na sjevernom obodu kreševskog polja, nalaze se nekropole sa [[stećci]]ma na lokalitetima Crkvenjak i Klupe u Komarima. Na lokalitet se s navedenog pravca dolazi uskom asfaltiranom cestom (150 – 200 m).  Proglašene su za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Komari&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Kresevo_nekropola%20Crkvenjak%20kompl%20BOS.pd |title= Nekropola u Komarima |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 9. 8. 2021 }}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

Nacionalni spomenik čine dvije nekropole sa ukupno 53 stećka. Nekropola stećaka Crkvenjak zauzima prostor od 67 x 30 m i sastoji se od ukupno 28 stećaka, od čega su 3 ploče, 21 sanduk, a kod 4 spomenika se ne može ustanoviti oblik, jer su skoro u potpunosti zatrpani. Nekropola sa stećcima Klupe se sastoji od 25 stećaka koji su uglavnom u obliku sanduka. Većina je u vrlo lošem stanju tako da se ne može utvrditi da li su bili ploče ili sanduci. Stećci su poredani u redove od sjevera ka jugu, a orijentirani su u pravcu zapad–istok. Slabo su obrađeni i bez ukrasa.

=== Nekropola stećaka Kose u Crnićima ===
U podnožju planine Inač (1413m nv) sa sjeverozapadne strane, na 874 m nv smješteni su Crnići. Od općine Kreševo selo je udaljeno 6 km vazdušne linije u pravcu sjeverozapada. U spomenutom naselju na lokalitetu Kose nalazi se nekropola sa stećcima,  koja je [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3381 |title=Nekropola stećaka Kose u Crnićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072836/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3381 }}&lt;/ref&gt; 

Nacionalni spomenik čini nekropola sa 26 stećaka. Stećci pripadaju vrsti [[Oblici stećaka|položenih kamenih monolita]], oblikovanih u tri forme; ploča, sanduk i sljemenjak. Na ovoj nekropoli postignut je visoki nivo estetske vrijednosti forme: pojedini stećci imaju relativno velike dimenzije. Na lokalitetu se nalazi 26 stećaka: 2 ploče, 19 sanduka i 5 sljemenjaka. Osim što se na gornjoj površini stećka broj 14 nalazi reljefno ispupčenje u obliku pravougaonika, neka druga vrsta ukrasa ili natpisa na nadgrobnicima nije evidentirana.&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;/&gt;  

== Literatura ==
* [[Vesna Mušeta-Aščerić]], Srednjovjekovna naselja na mjestu današnjeg Sarajeva u Prilozi istoriji Sarajeva, Radovi sa naučnog simpozijuma »Pola milenija Sarajeva« održanog od 19. do 21. ožujka 1993. godine. Sarajevo: Institut za istoriju i Orijentalni institut, 1997.
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST
* [[Dubravko Lovrenović]], Stećci – bosansko i [[hum]]sko mramorje srednjeg vijeka, Sarajevo, str. 5-167.

== Reference ==
{{reference}}

{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nekropole stećaka|K]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Kreševu]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]</text>
      <sha1>4x7erb3bx1u59mhprwe8oyzqbswxnew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola stećaka Rajkov Kamen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4578515</id>
    <revision>
      <id>42717065</id>
      <parentid>42694193</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4560" sha1="apa669a2sljo3nnbzib3ucy0vngfz75" xml:space="preserve">'''Nekropola Rajkov kamen''' u zaseoku Mijatovcima, naselje [[Krekovi]], opština [[Nevesinje]]. Nekropola je [[nacionalni spomenik BiH]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Nevesinje_Rajkov%20kamenBH%20kompl.pdf |title=Nekropola Rajkov kamen |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611185449/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Nevesinje_Rajkov%20kamenBH%20kompl.pdf |archive-date=2024-06-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Lokacija ==
Selo Krekovi se nalazi na obroncima na južnom podnožju planine [[Crvanj]]. Do Krekova se dolazi lokalnim putem iz [[Kifino selo|Kifinog Sela]]. Nekropola Rajkov kamen nalazi se u zaseoku Mijatovcima.  Nastala je jugozapadno od [[Nekropola Kalufi|nekropole Kalufi]] u Krekovima, i udaljena  je od nje oko 200 m. Može se smatrati i integralnim dijelom nekropole na lokalitetu Kalufi.

== Opis == 
To je mala nekropola koja se sastoji od dvije cjeline. Prva cjelina, koju narod zove Rajkov kamen, sastoji se od 1 krstače sa nadgrobnom pločom, jednog visokog sanduka sa postoljem i jednog sanduka. Oko 100 m sjeverozapadno od prethodne grupe nalaze se dva osamljena stećka u obliku sanduka.&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

1.Krstača sa grobnom pločom je dimenzije:2,8x0,6x0,32 m; ploča; 1,9x1,6x0,3 m. Ima odlomljene poprečne krakove. Na ukrčtanju krakova je polujabuka, a iznad nje urezan je krug čija je unutrašnjost ispunjena linijama koje se zrakasto šire. Ispod pokrovne ploče je druga ploča koja zatvara grobnicu. Iz zemlje vire dijelovi grobne četverougaone rake, ograđene kamenim pločama pobodenim vertikalno u zemlju.&lt;ref name=&quot;Bešlagić3&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

2.Visoki sanduk sa postoljem je dimenzija: 165 (120)x0,45 (0,40)x1,8 m; dimenzije postolja: 1,9 x1,5 x 0,2 m. Sanduk je prevaljen. Ukras: na vrhu bočnih strana friz od povijene lozice sa trolistovima, a ispod je pet “saracenskih” arkada. 
 
3. Sanduk, oko 15 m od krstače, dimnezija: 2.34 x1,65 x 0,4 m. Oko groba je ograda koju su podigli mještani.   
 
Spomenici br. 4 i 5 su u obliku dva sanduka položeni jedan do drugog. Spomenik br. 5 je ustvari velika ploča sa bordurom od povijene lozice sa trolistovima, tordiranom trakom u sredini ploče i rozetom. 

Oko glavnine nekropole Kalufi nalaze se na tri mjesta razasuti stećci: 100 m zapadno od nje su tri sanduka, zatim nekropola Rajkov kamen, isto sa tri sanduka, i 100 m od nje su još dva sanduka. Veličina spomenika i ukrasi koji se nalaze na barem po jednom od spomenika  na sve te tri odvojene cjeline govorilo bi u prilog jače diferencijacije vjerovatno pojedinih porodica. [[Oblik stećaka|Krstača]] kao oblik javlja se relativno kasno, krajem XV početkom XVI stoljeća&lt;ref name=&quot;BEŠLAGIĆNišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title=Šefik Bešlagić NIŠANI XV I XVI VIJEKA U BOSNI I HERCEGOVINI |work=ANUBIH – Sarajevo, 1978|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. Uzimajući u obzir ove dvije činjenice, nekropola Rajkov kamen se vjerovatno može datirati u period XV do početka XVI stoljeća, kada je nastala i glavnina stećaka na nekropoli Kalufi.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;


== Reference ==  
{{reference}}
== Vanjske veze ==
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [https://web.archive.org/web/20171020135320/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
{{DEFAULTSORT:R}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Nevesinju]]
[[Kategorija:Stećci u Nevesinju]]
[[Kategorija:Hum]]</text>
      <sha1>apa669a2sljo3nnbzib3ucy0vngfz75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola stećaka Kosače</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4578988</id>
    <revision>
      <id>42717063</id>
      <parentid>42694192</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3755" sha1="i020prolyfxfahapi11iqrnt4cfsczd" xml:space="preserve">'''Nekropola stećaka Kosače''' nalazi se u opštini [[Goražde]], [[Bosna i Hercegovina]].

Nekropola je [[nacionalni spomenik BiH]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2573 |title=Nekropola Kosače |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 03. 2024 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073011/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2573 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |title=Nekropola Kosače |work=Komisija za nacionalne spomenike - Goražde |accessdate=13. 03. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215123636/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |archive-date=2024-12-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;


== Lokacija ==
Selo Kosače je na uzvišenju, iznad lijeve obale rijeke Osanice, lijeve pritoke [[Drina|Drine]]. [[Stećci]] su grupirani u četiri grupe. Prve dvije grupe situirane su na [[tumuli]]ma, pored individualnih stambenih kuća, a druge dvije na lokalitetu Križevac (Ledine), uz savremeno muslimansko groblje. &lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
== Historija ==
Gornje Podrinje nalazilo se u [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] u sastavu [[Raška|srpske države]] do 1373. godine kada je ova oblast pripala [[Banovina Bosna|Bosni]], nakon sporazuma [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka I]] sa [[lazar Hrebeljanović|knezom Lazarom]]. Nakon toga je  u domeni feudalne porodice [[Kosače|Hranića-Kosača]].

== Opis == 
U prvoj grupi sačuvan je samo jedan [[Oblici stećaka|sanduk]], bez ukrasa, smješten u dvorištu individualne stambene kuće. Druga grupa, koju čine četiri stećka, udaljena je 40 m južno od prve. Jedan stećak je utonuo, bez ukrasa, a tri su pokrivena vegetacijom. U drugoj skupini se svojim oblikom ističe jedan sanduk. &lt;ref name=&quot;Stećci kultura&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Stećci su prosječnih dimenzija, okrnjeni i oštećeni i djelomično utonuli u zemlju. Ukrasi su: plastičan dvostruki križ sa proširenjem prema krajevima, figura zaobljene glave, ramena i opuštenih ruku i račvastog struka&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. 
== Reference ==
{{reference}}
== Vanjske veze ==
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [https://web.archive.org/web/20171020135320/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Goraždu]]
[[Kategorija:Nekropole stećaka|Kosače]]
[[Kategorija:Gornje Podrinje]]</text>
      <sha1>i020prolyfxfahapi11iqrnt4cfsczd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Čajniču</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4578989</id>
    <revision>
      <id>42717115</id>
      <parentid>42197035</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="7fj1s4iqzlsm9dw3bcqd0a7ghxha59o" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Čajniču''', nalaze se u opštini [[Čajniče]],  [[Bosna i Hercegovina]]. 

=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje u naselju Hrid u Međurječju ===
Na nekropoli nekad su izbrojana 62 [[Stećci|stećka]], od toga 19 ploča, 27 sanduka i 16 [[Oblici stećaka|sljemenjaka]].&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Spomenici su osrednje obrađeni,  slabo očuvani, mnogi primjerci okrnjeni, prevaljeni ili pomaknuti. Orijetisani su u pravcu zapad-istok. Danas je teren toliko zarašten da se na maloj površini može vidjeti oko 15 stećaka. Teško ih je opisati. Nekropola je [[nacionalni spomenik BiH]].  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2971 |title=Nekropola stećaka Mramorje |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929160649/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2971 }}&lt;/ref&gt; Srednjovjekovna istorija naselja u Međurječju vezana je za utvrđenje  [[Samobor na Drini|Samobor]], udaljeno oko 4-5 km od Međurječja. 

=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Omeđak u naselju Sudići ===
Sudići je naselje udaljeno od Čajniča oko 15 km u pravcu sjevera. Nekropola je [[nacionalni spomenik BiH]].  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3080 |title=Nekropola stećaka Omeđak |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929162604/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3080 }}&lt;/ref&gt; Nacionalni spomenik čini nekropola sa 6 stećaka.
 
=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Stijene u Vihnićima ===
Nacionalni spomenik čine grobovi i nekropola sa 48 stećaka (34 ploče, 10 sanduka, 4 sljemenjaka), koja je [[nacionalni spomenik BiH]].  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3301 |title=Nekropola stećaka Stijene |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929175633/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3301 }}&lt;/ref&gt;  Ukrašena su samo dva sanduka. Na jednom je evidentirana urezana linija, što predstavlja dvojni grob, a na drugom su evidentirani motivi polumjeseca i sunca.  

=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Suhodanj u Milatkovićima ===
Nekropola sa stećcima se nalazi na livadi nazvanoj Prostranice, u predjelu koji nosi naziv Suhodanj u selu Milatkovići.
Proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3726 |title=Nekropola stećaka u Suhodanj |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929161337/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3726 }}&lt;/ref&gt; 
Nacionalni spomenik čini nekropola sa 4 stećka. ovdje postoji predaja o zatrpanim „zasutim“ crkvama na području opštine Čajniče -„hiže – bosanske crkve“. Za potvrđivanje teze o postojanju „hiže – bosanske crkve“, planirana su svobuhvatna detaljna arheološka istraživanja.

=== „Mramorovi“ – Nekropola sa stećcima Dubac u Batovu ===
Nekropola sa stećcima Dubac se nalazi u istoimenom selu, smještena na brežuljku, u čijoj neposrednoj blizini je put ka selu Dubac. Na lokalitetu su evidentirana tri stećka u formi sanduka. Proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]].  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3290 |title=Nekropola stećaka na Dubac |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101165347/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3290 |archive-date=2021-11-01 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST

== Reference ==
{{reference}}
== Vanjske veze ==

[[Kategorija:Nekropole stećaka|Č]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Čajniču]]
[[Kategorija:Gornje Podrinje]]</text>
      <sha1>7fj1s4iqzlsm9dw3bcqd0a7ghxha59o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Foči</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4579691</id>
    <revision>
      <id>42716963</id>
      <parentid>42196966</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4024" sha1="iw8kqier4y6x8j2yum7hq3qt8mzwy7m" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika BiH]] za općinu [[Foča]] se nalaze sljedeći spomenici:

* [[Aladža džamija]], mjesto i ostaci graditeljske cjeline. U gradu Foči je 442 godine zubu vremena odolijevela po mnogima, jedna od najljepših džamija u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], a po nekima i na [[Balkan]]u - [[Aladža]] (Šarena) džamija za koju je [[Hamdija Kreševljaković]], jedan od najpriznatijih poznavalaca i proučavatelja bosanske kulture izjavio: &quot;Iako su Gazi Husrev-begova džamija i Sokolovićev most na Drini najmonumentalnije građevine [[otomansko Carstvo|osmanskog doba]] u Bosni, a Stari most u [[Mostar]]u opet djelo svoje vrste, to je ipak Aladža džamija u Foči najsavršeniji arhitektonski spomenik tog doba u ovim zemljama.&quot;
* Careva džamija (Sultan Bajezida Valije II džamija), mjesto i ostaci graditeljske cjeline. Srušena u toku rata 1992-1995.
* [[Crkva sv. Nikole u Foči]] sa pokretnom imovinom, graditeljska cjelina. Nacionalni spomenik čine: objekat crkve, zvono iz 1923. godine, pomoćni objekat unutar crkvenog dvorišta, nadgrobnik unutar crkvenog dvorišta, crkveno dvorište sa ogradnim zidom, objekat bivše škole i pokretna imovina.
* [[Crkva Šklopotnica]] (crkva sv. Nikole) u [[Čelebići (Foča)|Čelebićima]], prirodno-graditeljska cjelina
* Džamija i medresa Mehmed-paše Kukavice, graditeljska cjelina. Srušene u toku rata 1992-1995.
* Čaršija, historijsko područje. Uz srušene objekte, čaršiju čine drveni dućani i magaze sa kamenim zidovima.
* Han Mehmed-paše Kukavice, historijski spomenik. Srušen u toku rata 1992-1995.
* Musluk (Atik Ali-pašina) džamija, graditeljska cjelina. Nalazi se u sjevernom dijelu Foče u naselju zvanom Donje polje ispod ušća rijeke Ćehotine. Nekada se i mahala zvala istim imenom.
* [[Nekropola Crkvina|Nekropola sa stećcima i četiri kasnoantička nadgrobnika na lokalitetu Mramor (Crkvina) u zaseoku Vrbica kod Čelebića]], historijsko područje
* [[Nekropole stećaka u Foči|Nekropola sa stećcima i nišanima Borjanice-Marevska kosa u Malom Marevu]], historijsko područje
* [[Nekropole stećaka u Foči|Nekropola sa stećcima i nišanima na lokalitetu Crljanke u Petojevići]]ma, historijsko područje
* [[Nekropole stećaka u Foči|Nekropola sa stećcima na lokalitetu Bor u Hrđavcima, Marevo]], historijsko područje
* [[Arheološki lokalitet Rataje]] kod [[Miljevina|Miljevine]], arheološko područje
* [[Sahat kula Mehmed-paše Kukavice]], historijski spomenik. Srušena u toku rata 1992-1995.
* [[Šehova džamija u Foči|Šehova džamija (Kadi Osman-efendijina džamija)]], mjesto i ostaci istorijskog spomenika. Objekat Šehove džamije je miniran i u potpunosti srušen 1. juna 1992. godine.
* [[Željezni most princa Karla]], istorijska cjelina. Izgrađen je na mjestu nekadašnje prevozne skele preko rijeke Drine. Njegova gradnja počela je 1882., a dovršen je i pušten u promet 1884. godine. Izveden je kao mostovna konstrukcija sa četiri noseća stuba i čeličnom konstrukcijom. 
* [[Kameni most na rijeci Bistrici]] u Ocrkavlju&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=32 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Foča) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=25. 2. 2016 |archive-date=2024-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320122542/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=32 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=7 |title= Nacionalni spomenici u Foči |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. |archive-url= https://web.archive.org/web/20241127013112/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=7 |archive-date= 2024-11-27 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Foči| ]]</text>
      <sha1>iw8kqier4y6x8j2yum7hq3qt8mzwy7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Tuzli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4579782</id>
    <revision>
      <id>42716996</id>
      <parentid>42655975</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3685" sha1="8byhb6hw8s6vo72cpf5ngcwd2klxdqe" xml:space="preserve">[[File:Tuzla - Arhiva Tuzlanskog kantona (2019).jpg|mini|desno|Arhiva Tuzlanskog kantona]]
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za općinu [[Tuzla]] se nalaze sljedeći spomenici:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page= |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. januar 2026 |archive-date=2025-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508050151/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nacionalni&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026. |archive-date= 2022-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Dvor Srpskopravoslavne zvorničko-tuzlanske eparhije|Dvor Srpskopravoslavne zvorničko-tuzlanske eparhije sa pokretnim naslijeđem]],
* [[Bugilovića kuća u Gornjoj Tuzli]],
* [[Arhiv Tuzlanskog kantona|Fondovi i zbirke JU Arhiv Tuzanskog kantona u Tuzli]],
* [[Džindijska džamija u Tuzli|Džindijska (Husein-Čauš) džamija]],
* [[Spomenik rudarima u Tuzli|Husinski rudar (Spomenik rudarima palim u Husinskoj buni i revoluciji]]
* [[Prva javna bolnica u Tuzli]], 
* [[Jalska džamija u Tuzli|Jalska (Mehmed-agina, ili Kizler, djevojačka, Hafiz-hanumina) džamija sa haremom u Tuzli]],
* [[Jevrejsko groblje u Tuzli|Jevrejsko groblje]],
* [[Kino Centar u Tuzli|Kino Centar]],
* [[Nekropola sa stećcima Donje Breške|Nekropola sa stećcima u Starim kućama Donje Breške]],
* [[Poljska džamija u Tuzli|Poljska (Turalibegova) džamija]],
* [[Crkva sv. Georgija na Trnovcu|Pravoslavna crkva svetog velikomučenika Georgija sa grobljem na Trnovcu]], 
* [[Crkva Vaznesenja Gospodnjeg u Požarnici|Pravoslavna crkva Vaznesenja Gospodnjeg u Požarnici sa starim hrastom]], 
* [[Nacionalni spomenik-Proizvodnja soli u Tuzli|Proizvodnja soli]],
* [[Saborni hram Uspenja Presvete Bogorodice u Tuzli]] sa pokretnim naslijeđem, historijska građevina,
* [[Samostan sestara Kćeri Božje ljubavi Josipovac]], historijski spomenik,
* [[Međunarodna galerija portreta Tuzla|Zbirka slika Ismeta Mujezinovića u Međunarodnoj galeriji portreta Tuzla]], pokretno dobro,
* [[Međunarodna galerija portreta Tuzla|Zbirka Tito u djelima likovnih umjetnika Jugoslavije u Međunarodnoj galeriji portreta Tuzla]], pokretno dobro,
* [[Šarena džamija u Tuzli|Šarena (Časna, Atik, Gradska, Behram-begova) džamija sa haremom, ulazni portal i mjesto Behram-begove medrese]], graditeljska cjelina.
* [[Kapela Gospe Lipničke u Srednjoj Lipnici]] (graditeljska cjelina).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=15 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Tuzla) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=26. 2. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215090731/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=15 |archive-date=2024-12-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference}}

== Vanjske veze ==
* [http://kons.gov.ba/ Zvanična stranica komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150504022327/http://kons.gov.ba/ |date=2015-05-04 }}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Tuzli| ]]</text>
      <sha1>8byhb6hw8s6vo72cpf5ngcwd2klxdqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oxted</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4580523</id>
    <revision>
      <id>42717357</id>
      <parentid>42407577</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3597" sha1="3q73q0zmunt6zh7mrpcu2nug2ugv73y" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Oxted
| ime_genitiv =
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =North_side_of_Station_Road,_Oxted_-_geograph.org.uk_-_272492.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike =
| slika_zastava =
| slika_zastava_veličina =
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb =
| slika_grb_veličina =
| slika_amblem_prazno =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis =

| nadimak =
| geslo =

| širina-stupnjevi =51
| širina-minute =15
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =0
| dužina-minute =0
| dužina-oznaka =W

| lokacija_ime =[[Spisak država|država]]
| lokacija_info ={{flag|UK}}

| lokacija1_ime =[[Engleske regije|Regija]] 
| lokacija1_info =[[Jugoistočna Engleska]]
| lokacija2_ime =[[Engleske ceremonijalne grofovije|Ceremonijalna grofovija]] 
| lokacija2_info =[[Surrey]]
| lokacija3_ime =[[kotar|Distrikt]]
| lokacija3_info =[[Tandridge (distrikt)|Tandridge]]

| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =
| ime_vođe =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =6.318  [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| površina_uža  =
| površina_šira  =
| visina = 
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =

| stanovništvo_godina =
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =13,604&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_gustoća =2,153.4  stan. / [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC+0]]
| utc_pomak =+1
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =RH8
| pozivni_broj =01883
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =
| slika_lokacijska_karta_država =Engleska
| veličina_karte  =280px
| slika_lokacijska_karta_opis =&lt;center&gt;Pozicija Oxteda na karti [[Engleska|Engleske]]
| bilješke =
}}
'''Oxted'''  je [[grad]] od 13,604 stanovnika&lt;ref name=mam&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/php/uk-england-southeastengland.php
 | title =United Kingdom: South East England
 | accessdate = 25. 03. 2017
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; na [[jugoistok]]u [[Engleska|Engleske]] u [[Surrey|Grofoviji Surrey]].

On je [[glavni grad|administrativni centar]] [[Tandridge (distrikt)|Distrikta Tandridge]].

== Geografija ==

Oxtede leži na [[jug|južnom]] [[granica|rubu]] [[london]]ske [[metropola|metropole]], po padinama [[North Downs]]a.

== Historija ==

Sve do dolaska [[željeznica|željeznice]] [[1880]]. bio je malo [[selo]] sa kućama [[gradnja|građenim]] [[fahverk]]om. Odad se naglo povećao kao [[stan|stambeno]] [[predgrađe]] [[London]]a oko novog centra [[Željeznički kolodvor|željezničkog kolodvora]].&lt;ref name=stan&gt;{{cite web
   |url=http://www.exploringsurreyspast.org.uk/themes/places/surrey/tandridge/oxted/
   |title= ''Oxted''
   |publisher =Exploring Surrey's Past
   |language = engleski
   |accessdate =27. 03. 2017}}&lt;/ref&gt;

Gotovo čitav [[automobil]]ski promet prema [[jug]]u odvijao se do [[1971]]. kroz sam [[historija|historijski]] centar mjesta (High Street), to je prestalo nakon izgradnje kružnog [[london]]skog [[autoput]]a [[M25 (Engleska)|M25]].&lt;ref name=stan/&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Oxted}}
* [https://web.archive.org/web/20170319093707/http://www.oxtedlimpsfieldresidents.co.uk/ Oxted &amp; Limpsfield residents] {{en icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Engleskoj]]
[[Kategorija:Surrey]]</text>
      <sha1>3q73q0zmunt6zh7mrpcu2nug2ugv73y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Newton-le-Willows</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4581281</id>
    <revision>
      <id>42717134</id>
      <parentid>42407473</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3911" sha1="cd2n7swjgz827ypml3gi8qz3wp371uy" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Newton-le-Willows
| ime_genitiv =
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =A49 in Newton-le-Willows - geograph.org.uk - 30950.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike =Crkva sv.Petra
| slika_zastava =
| slika_zastava_veličina =
| slika_pečat =
| slika_pečat_veličina =
| slika_grb =
| slika_grb_veličina =
| slika_amblem_prazno =
| slika_amblem_prazno_veličina =
| slika_amblem_prazno_opis =

| nadimak =
| geslo =

| širina-stupnjevi =53
| širina-minute =27
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =2
| dužina-minute =37
| dužina-oznaka =W

| lokacija_ime =[[Spisak država|država]]
| lokacija_info ={{flag|UK}}

| lokacija1_ime =[[Engleske regije|Regija]] 
| lokacija1_info =[[Jugoistočna Engleska]]
| lokacija2_ime =[[Engleske ceremonijalne grofovije|Ceremonijalna grofovija]] 
| lokacija2_info =[[Merseyside]]
| lokacija3_ime =[[Metropolitanski borough]]
| lokacija3_info =[[St Helens (borough)|St Helens]]

| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =
| ime_vođe =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =5.173 [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| površina_uža  =
| površina_šira  =
| visina = 
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =

| stanovništvo_godina =[[2015]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =23,267&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_gustoća =4,498.2 stan / [[km²]]&lt;ref name=mam/&gt;
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC+0]]
| utc_pomak =+1
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =WA12
| pozivni_broj =01925
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =
| slika_lokacijska_karta_država =Engleska
| veličina_karte  =280px
| slika_lokacijska_karta_opis =&lt;center&gt;Pozicija Newton-le-Willowsa na karti [[Engleska|Engleske]]
| bilješke =
}}
'''Newton-le-Willows''' nekad znan kao ''Newton in Makerfield'' je [[grad]] od 23,267 stanovnika&lt;ref name=mam&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/php/uk-england-northwestengland.php
 | title =United Kingdom: North West England
 | accessdate = 10. 04. 2017
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt;, na [[sjeverozapad]]u [[Engleska|Engleske]] u [[Merseyside|Grofoviji Merseyside]].

[[Državna uprava|Administrativno]] podpada pod [[St Helens (borough)|Metropolitanski borough St Helens]].

== Geografija ==

Newton-le-Willows leži na sredini između [[Liverpool]]a i [[Manchester]]a, udaljen oko 24 [[km]] od oba grada, i svega 6 [[km]] [[istok|istočno]] od svog [[Državna uprava|administrativnog]] centra [[Saint Helens, Merseyside|Saint Helensa]].

== Historija ==

Ime Newton (Novi grad) je dokumentirano u [[Domesday Book]]u dok mu je [[prefiks]] - Makeresfeld (Makefeld, Makerfield) dodan u [[13. vijek]]u, da se razlikuje od ostalih Novih gradova.&lt;ref name=brit/&gt;

Newton-le-Willows je sve do dolaska [[željeznica|željeznice]] [[1830]]. bio [[selo]], u kom se većina stanovnika bavila [[poljoprivreda|poljoprivredom]], tad se razvio u [[industrija|industrijski]] [[grad]] specijaliziran za [[željeznica|željeznicu]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =https://www.triposo.com/loc/Newton-le-Willows/history/background
 | title =History
 | accessdate =10.04. 2017.
 | language =engleski
 | publisher =Triposo
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190922085428/https://www.triposo.com/loc/Newton-le-Willows/history/background
 | archive-date =2019-09-22
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Newton-le-Willows}}
* [http://www.visionofbritain.org.uk/place/773 Newton le Willows  Lancashire] {{en icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Engleskoj]]
[[Kategorija:Merseyside]]</text>
      <sha1>cd2n7swjgz827ypml3gi8qz3wp371uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opsada Krfa (1537)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4597793</id>
    <revision>
      <id>42717294</id>
      <parentid>42588475</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T09:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3899" sha1="ejft15otcwriq19z1kc9cbq8s6cjpig" xml:space="preserve">{{Infokutija vojni sukob
|sukob=Opsada Krfa
|slika = Corfu_map_16th_century.jpg
|opis_slike=&lt;small&gt;[[Karta]] [[Krf]]a&lt;/small&gt;
|dio=[[Mletačko-osmanski rat 1537. - 1540.|Treći mletačko-osmanski rat]]
|datum=[[august]] - [[septembar]] [[1537]].
|mjesto=[[Jonsko more]] - [[Krf]]
|rezultat= [[Osmansko Carstvo|Osmanlije]] nisu uspjele zauzeti [[Krf]]
|strana1=[[Datoteka:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|23px]] [[Mletačka Republika]]
|strana2=[[Datoteka:Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg|23px]] [[Osmansko Carstvo]]
|komandant1=
|komandant2=[[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]]
|snaga1=
|snaga2=
|gubici1=
|gubici2=
}}
'''Opsada Krfa''' zbila se od [[august]]a do [[septembar|septembra]] [[1537]]., kao jedan od ključnih događaja [[Mletačko-osmanski rat 1537. - 1540.|Trećeg mletačko-osmanskog rata]]. 

== Historijat==

[[Opsada]] se desila kao slučajnost, naime [[Osmansko Carstvo|osmanski]] [[sultan]] [[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]] sklopio je dogovor sa [[Francuska|francuskim]] [[kralj]]em [[François I od Francuske|Françoisom I]] da će mu pomoći da ovlada [[Apeninski poluotok|Apeninskim poluotokom]], tako što će napasti [[jug]], dok će [[François I od Francuske|François I]] napadati sa [[sjever]]a. 

[[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]] poveo je [[vojska|vojsku]] od nekih 300,000 ljudi u [[Albanija|Albaniju]], s ciljem da je prebaci u [[Apulija|Apuliju]]. Trupe su krajem [[jul]]a [[1537]]. prebačene u [[Castro, Lecce|Castro]] sa 100 [[Galija (brod)|galija]]. [[Hajrudin Barbarosa]] opustošio je kraj oko [[Otranto, Lecce|Otranta]] i odveo oko 10,000 ljudi u [[rob|ropstvo]]. Ali kako je [[François I od Francuske|François I]] upravo tad zaratio sa [[Nizozemska|Nizozemskom]] i zaboravio na dogovor - [[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]] otplovio je sredinom [[august]]a za [[Krf]].

[[Otomansko Carstvo|Osmanska]] [[flota]] [[opsada|opkolila]] je [[Krf]] ([[otok]] koji blokira pristup [[Jadransko more|Južnom Jadranu]]) [[24. august]]a [[1537]]. i počela [[Bombardovanje|bombardirati]] [[Mletačka Republika|venecijansku]] [[fortifikacija|utvrdu]] u [[Krf (grad)|Krfu]]&lt;ref name=brit/&gt;, i iskrcala 25,000 [[vojnik]]a koji su započeli [[opsada|opsadu]].&lt;ref name=en/&gt;

Loše vrijeme, dugotrajne [[kiša|kiše]] i [[bolest|boleštine]] među [[vojnik|vojnicima]] spasile su Krf, jer je [[Sulejman I|Sulejman Veličanstveni]], odlučio prekinuti opsadu i odploviti dalje.&lt;ref name=brit/&gt;[[Otomansko Carstvo|Osmanlije]] su sa sobom povele oko 20,000 ljudi u [[rob|ropstvo]].&lt;ref name=en&gt;{{cite web
   |url =https://cosmosphilly.com/corfu-island-may-saved-west-christianity/
   |title =''Corfu, the island...''
   |publisher =Cosmosphilly
   |language =engleski
   |accessdate =28. 05. 2017
   |archive-url =https://web.archive.org/web/20190721051705/https://cosmosphilly.com/corfu-island-may-saved-west-christianity/
   |archive-date =2019-07-21
   |url-status =dead}}&lt;/ref&gt; 
 
Ali je velika [[Otomansko Carstvo|osmanska]] [[flota]] na svom povratku zauzela [[Nafplio|Nafplia]], [[Monemvasija|Monemvasiju]], [[Skiros]], [[Patmos]], [[Astipalea|Astipaleu]], [[Paros]], [[Tinos]], [[Naksos]], [[Andros]] i sve [[Egejski otoci|Egejske otoke]].&lt;ref name=brit/&gt;

To je dovelo do osnivanja prve [[Sveta liga (1538)|Svete lige]] [[8. februar]]a [[1538]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/halshs-00565464/document
   |title = ''Guerre e paci veneto-turche dal 1453 al 1573''
   |publisher = Hal archives
   |language = talijanski
   |accessdate = 28. 05. 2017}}&lt;/ref&gt;

==Izvori==
{{izvori}}
== Vanjske veze ==

*[https://web.archive.org/web/20190721051705/https://cosmosphilly.com/corfu-island-may-saved-west-christianity/ ''Corfu, the island that may have saved the West and Christianity''] {{en icon}}
[[Kategorija:Opsade]]
[[Kategorija:Vojna historija Mletačke Republike]]
[[Kategorija:Osmanski ratovi]]</text>
      <sha1>ejft15otcwriq19z1kc9cbq8s6cjpig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ocharcoaga (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4597808</id>
    <revision>
      <id>42717245</id>
      <parentid>42685582</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2293" sha1="3gtzlzj3k4weciwapgfqbngpuuvlrbn" xml:space="preserve">{{Orphan|date=septembar 2026}}

{{Infokutija film
| tip = doku
| naslov = Ocharcoaga
| režija = Jorge Grau
| studio =  [[PROCUSA]]&lt;br&gt;[[Ministerio de la Vivienda|Ministarstvo stanova]]
| scenario=  [[Jordi Grau]] 
| zemlja = {{Flag|Španija|1945}}
| premijera = {{Filmdate|1961}}
| trajanje = 11 min.
| muzika = [[Antonio Pérez Olea]]
}}

'''''Ocharchoaga''''' je [[Španija|španski]] [[kratki film|kratki]] [[dokumentarni film]] snimljen 1961. godine u režiji [[Jorge Grau|Jorgea Graua]]. U njemu se prikazuje kako je španska vlada nekoliko godina ranije transformirala [[Ocharcoaga|Ocharcoagu]], tadašnju [[divlje naselje|&quot;divlju&quot;]] [[sirotinjsko naselje|sirotinjsku četvrt]] grada [[Bilbao]], tako što je porušila tamošnje kuće, a njihove stanovnike smjestila u novoizgrađene stambene zgrade sa [[vodovod]]om, strujom i drugim blagodatima modernog života. Film je izazvao veliki interes tadašnjeg španskog diktatora [[Francisco Franco|Francisca Franca]], koji je bio potakao projekt, zgađen prizorima siromaštva i zapuštenosti koje je bio vidio prilikom posjeta Bilbau 1958. godine. Film, koji je trebao imati snažan [[propagandni film|propagandni]] naboj, odnosno prikazivati socijalnu osjetljivost [[Francova diktatura|tadašnjeg režima]], je prije službene premijere privatno prikazan Francu. On njime nije bio zadovoljan, prije svega scenama u kojima se žitelji Ocharcoage u novim, modernim stanovima, sa [[nostalgija|nostalgijom]] prisjećaju nekadašnjeg života, te je dosnimljeno nekoliko scena u kojima se prikazuju da su stanovnici sretni.

== Vanjske veze ==
*[http://www.euskoteka.com/index.php?showtopic=69 Descarga gratuita del cortometraje]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.otxarkoaga.com/1961-pelicula-ocharcoaga/ Visionado del cortometraje]
*[https://web.archive.org/web/20160303200659/http://www.filmotecavasca.com/es/peliculas/index.php?s=01037 Ficha del cortometraje en la web de la Filmoteca Vasca]
*[http://www.galeon.com/carpleg/graubio.htm Página web sobre Jorge Grau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081231174649/http://www.galeon.com/carpleg/graubio.htm |date=2008-12-31 }}

[[Kategorija:Španski filmovi]]
[[Kategorija:Dokumentarni filmovi]]
[[Kategorija:Kratki filmovi]]</text>
      <sha1>3gtzlzj3k4weciwapgfqbngpuuvlrbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osvajanje slobode (nagrada)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4600791</id>
    <revision>
      <id>42717341</id>
      <parentid>42309518</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5582" sha1="4lm6jodstp8coez7uu7tcwrhdrwbcz2" xml:space="preserve">{{drugo značenje3|Osvajanje slobode}}

'''Osvajanje slobode''' je nagrada koju dodeljuje Fond &quot;[[Maja Maršićević Tasić]]&quot;.

Nagrada se dodeljuje ženama za njihov doprinos za rad i promociju [[ljudska prava|ljudskih prava]], [[pravna država]], [[demokratija|demokratije]] i [[trpeljivost|tolerancije]] u političkoj komunikaciji. Nagrada se dodeljuje svake godine 24. septembra. Nagradu čini skulptura [[Mrdan Bajić|Mrdana Bajića]] i novčani iznos.

Fond je osnovao [[Građanski savez Srbije]] i prijatelji Maje Maršićević Tasić.

Nosioci ove nagrade su: 
* [[2001]]. - [[Olja Bećković]], novinarka&lt;ref name=&quot;nosioci nagrade&quot;&gt;[http://www.citizenspact.org.yu/new/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=42&amp;Itemid=32 Građanski savez jugoistočne Evrope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927154225/http://www.citizenspact.org.yu/new/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=42&amp;Itemid=32 |date=2007-09-27 }}, Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2002]]. - [[Goranka Matić]], urednica i fotografkinja nedeljnika „Vreme“&lt;ref name=&quot;nosioci nagrade&quot; /&gt; 
* [[2003]]. - [[Biljana Srbljanović]], dramaturg&lt;ref name=&quot;nosioci nagrade&quot; /&gt; 
* [[2004]]. - [[Ružica Đinđić]], pravnica&lt;ref name=&quot;nosioci nagrade&quot; /&gt;
* [[2005]]. - [[Borka Pavićević]], dramaturg&lt;ref name=&quot;nosioci nagrade&quot; /&gt;
* [[2006]]. - [[Hedvig Morvai-Horvat]], direktorka Građanskog saveza jugoistočne Evrope (''-{Citizen’s Pact for SEE}-'')&lt;ref name=&quot;nosioci nagrade&quot; /&gt;
* [[2007]]. - [[Lila Radonjić]], direktorka i glavna i odgovrna urednica Produkcijske grupe „Mreža“
* [[2008]]. - [[Mirjana Karanović]], glumica
* [[2009]]. - [[Srbijanka Turajlić]] profesorka Elektrotehničkog fakulteta Univerziteta u Beogradu,&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/112438/Srbijanki-Turajlic-dodeljena-nagrada-Osvajanje-slobode Srbijanki Turajlić dodeljena nagrada Osvajanje slobode („Blic“, 25.septembar 2009)], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2010]]. - [[Verica Barać]], predsednica Saveta za borbu protiv korupcije&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2010&amp;mm=09&amp;dd=23&amp;nav_category=12&amp;nav_id=460766 „Osvajanje slobode“ Verici Barać (B92, 23. septembar 2010)], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2011]]. - [[Aida Ćorović]],novinarka, aktivistkinja za ljudska prava&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/Vesti/Drustvo/278656/Aidi-Corovic-nagrada-Osvajanje-slobode Aidi Ćorović nagrada „Osvajanje slobode“ („Blic“, 22. septembar 2011)], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt; 
* [[2012]]. - [[Dubravka Stojanović]], istoričarka, profesorka na Odeljenju za istoriju [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta u Beogradu]]&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2012&amp;mm=09&amp;dd=24&amp;nav_category=12&amp;nav_id=645811 Dubravki Stojanović uručena nagrada (B92, 24. septembar 2012)], Pristupljeno 17. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
* [[2013]]. - [[Brankica Stanković]], novinarka&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/rubrike/kultura-i-zabava/Brankica-Stankovic-dobitnik-nagrade-Osvajanje-slobode.sr.html Brankica Stanković dobitnik nagrade Osvajanje slobode („Politika“, 21. septembar 2013)]&lt;/ref&gt;
* [[2014]]. - [[Danica Popović]], profesorka [[Ekonomski fakultet Univerziteta u Beogradu|Ekonomskog fakulteta u Beogradu]]&lt;ref&gt;[http://rs.n1info.com/a2393/Vesti/Danici-Popovic-urucena-nagrada-Osvajanje-slobode.html Danici Popović nagrada &quot;Osvajanja slobode&quot; (-{N1}-, 24. septembar 2014)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928031522/http://rs.n1info.com/a2393/Vesti/Danici-Popovic-urucena-nagrada-Osvajanje-slobode.html |date=2015-09-28 }}, Pristupljeno 27. 7. 2015.&lt;/ref&gt;
* [[2015]]. - [[Danica Vučenić]], novinarka&lt;ref&gt;[http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2015&amp;mm=09&amp;dd=24&amp;nav_category=12&amp;nav_id=1043603 Nagrada &quot;Osvajanja slobode&quot; Danici Vučenić (B92, 24. septembar 2015)], Pristupljeno 27. 9. 2015.&lt;/ref&gt;
* [[2016]]. - [[Ljiljana Spasić]], izvršna direktorka organizacije građanskog društva „Građanska akcija Pančevo”&lt;ref&gt;[http://www.politika.rs/scc/clanak/364260/Ljiljana-Spasic-dobitnica-nagrade-Osvajanje-slobode Ljiljana Spasić dobitnica nagrade „Osvajanje slobode” („Politika”, 24. septembar 2016)]&lt;/ref&gt;
* [[2017]]. - Tamara Skrozza, novinarka nedeljnika &quot;Vreme&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rs.n1info.com/Vesti/a329489/Tamara-Skrozza-dobitnica-nagrade-Osvajanje-slobode.html |title=Tamara Skrozza dobitnica nagrade &quot;Osvajanje slobode&quot; (N1, 21. septembar 2017.) |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921174118/http://rs.n1info.com/Vesti/a329489/Tamara-Skrozza-dobitnica-nagrade-Osvajanje-slobode.html |archive-date=2019-09-21 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[2018]]. - Svetlana Lukić i Svetlana Vuković Mesarović, urednice sajta Peščanik.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://rs.n1info.com/Vesti/a422660/Osvajanje-slobode-urednicama-Pescanika.html |title=&quot;Osvajanje slobode&quot; urednicama Peščanika: Izgubili smo sve (N1, 24. septembar 2018.) |access-date=2019-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921174120/http://rs.n1info.com/Vesti/a422660/Osvajanje-slobode-urednicama-Pescanika.html |archive-date=2019-09-21 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2019. - Marija Lukić, diplomirana ekonomistkinja iz Brusa,

Mariji Lukić uručena nagrada &quot;Osvajanje slobode&quot; &lt;nowiki&gt;http://rs.n1info.com/Vesti/a528688/Mariji-Lukic-urucena-nagrada-Osvajanje-slobode.html&lt;/nowiki&gt;
== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.osvajanjeslobode.rs/ Osvajanje Slobode]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Kategorija:Nagrade]]</text>
      <sha1>4lm6jodstp8coez7uu7tcwrhdrwbcz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okrugli stol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4600864</id>
    <revision>
      <id>42717269</id>
      <parentid>42691881</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="6c43xt8k707qkxo7fookb82xcnddaiq" xml:space="preserve">[[Datoteka:Holy-grail-round-table-bnf-fr-120-f524v-15th.jpg|mini|[[Ilustracija]] Okruglog stola]]
'''Okrugli stol''' je [[mitologija|mitski]] [[stol]] [[legenda]]rnog [[Britanija|britanskog]] [[Kralj Arthur|Kralja Arthura]], koji se prvi put spominje u [[Wace]]ovom Romanu o Brutu iz [[1155]]. U toj [[vitez|viteškoj]] [[poema|poemi]] kazuje se da je [[Kralj Arthur|Arthur]] imao [[krug|okrugli]] stol, kako se nijedan od njegovih [[baron]]a, kad bi sjeo uz njega, ne bi mogao osjećati zakinut i manje važan u odnosu na druge.&lt;ref name=brit/&gt;

== Historija==

[[Književnost|Literarna]] vrijednost Okruglog stola, naročito u romantičnim [[poema]]ma iz [[13. vijek]]a i kasnije, leži u činjenici da je on koristio [[vitez]]ovima [[Kralj Arthur|arthurovog]] [[dvorac|dvora]] kao [[personifikacija]] njihovog -[[Kolektivizam|kolektivnog]] [[Subjektivnost|ja]] i [[simbol]] njihova jedinstva.&lt;ref name=brit/&gt;

U stvarnom životu - Okrugli stol, je po mnogim svojim aspektima, postao - protutip za osnivanje brojnih velikih [[Viteški red|Viteških redova]] koji su nicali po [[Evropa|Evropi]] tokom [[Kasni srednji vijek|kasnog srednjeg vijeka]]. Tako da je do kraja [[15. vijek]]a, kad je [[Thomas Malory|Malory]] napisao [[Le Morte Darthur]], [[vitez|viteštvo]] postalo istovetno sa velikim [[vojska|vojničkim]] [[bratovština]]ma, osnivanim uz podršku moćnih [[feudalizam|feudalaca]].&lt;ref name=brit/&gt;

U [[Robert de Boron]]ovoj [[poema|poemi]] Josip iz Arimateje (Joseph d'Arimathie) napisanoj oko [[1200]]. - [[Sveti gral]], za kojim traga junak [[Percival]], identificiran je kao [[vrč]] kojim se [[Krist]] koristio za [[Posljednja večera|Posljednje večere]]. Po njoj je upravo [[Josip iz Arimateje|Josipu iz Arimateje]] dan zadatak da napravi [[stol]] u spomen na Posljednju večeru, ali da jedno mjesto ostavi upražnjeno, kao simbol mjesta na kojem je sjedio [[Juda Iskariotski|Juda]], izdajica Krista. Na tom praznom mjestu, nazvanom - Perilousovo mjesto, nitko nije sjedio iz straha po vlastitu sudbinu, jer je ono bilo rezervirano isključivo za onog junaka koji može vratiti [[Sveti gral]].&lt;ref name=brit/&gt; 
Tokom [[13. vijek]]a, kad je tema [[Sveti gral|Svetog grala]] u potpunosti integrirana u [[legenda|legendu]] o [[Kralj Arthur|Kralju Arthuru]] u skupini priča iz Opusa Vulgata i Postvulgata, iskristaliziralo se da je Okrugli stol - oblikovan upravo zbog [[Sveti gral|Svetog grala]], kao i prazno mjesto, ali da ga je napravio [[čarobnjak]] [[Merlin]] i to za [[Uther Pendragon|Uthera Pendragona]], [[otac|oca]] [[Kralj Arthur|Kralja Arthura]].&lt;ref name=brit/&gt;

Igrom sudbine postao je vlasništvo [[kralj]]a [[Leodegrance|Leodegranca]] iz [[Cameliard]]a, koji ga je poklonio svom zetu [[Kralj Arthur|Arthuru]] kao dio [[miraz]]a svoje [[kćer]]i [[Guinevere]]. Prijem u društvo okruglog stola bio je rezerviran samo za najhrabrije, a Perilousovo mjesto ostalo je upražnjeno sve do pojave [[Galahad]]a, hrabrog [[vitez]]a koji je pronašao [[Sveti gral]] i donio čudesa u Arthurovo kraljevstvo.&lt;ref name=brit/&gt;

U [[grad]]u [[Winchester]]u postoji velika dvorana, kao jedini ostatak nekadašnjeg [[dvorac|dvorca]] kog je započeo graditi [[William I Osvajač]], a dovršen je [[1235]]. U njoj se nalazi prislonjen uz [[zid]] - [[krug|okrugli]] stol promjera 5,5 [[metar]]a, kog zovu Stol kralja Arthura. Izrađen je krajem [[13. vijek|13]] ili početkom [[14. vijek]]a, a prebojan je [[Tudor (dinastija)|tudorovskim]] [[boj]]ama [[zeleno]]m i [[bijelo]]m, za vladavine [[Henry VIII od Engleske|Henrya VIII]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url=https://www.britannica.com/topic/Round-Table-Arthurian-legend
   |title      = ''Round Table''
   |publisher     = Encyclopædia Britannica
   |language      = engleski
   |accessdate = 04. 07. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Round Table}}
* [https://web.archive.org/web/20220522134928/https://d.lib.rochester.edu/camelot/theme/round-table ''Round Table'' na portalu projekta Camelot] {{en icon}}
* [https://www.britannica.com/topic/Round-Table-Arthurian-legend ''Round Table'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}}

{{Kralj Arthur}}

[[Kategorija:Arturijanske legende]]</text>
      <sha1>6c43xt8k707qkxo7fookb82xcnddaiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Mostaru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4602848</id>
    <revision>
      <id>42716977</id>
      <parentid>42165487</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4757" sha1="rybi4xqkgewslpxphfivb9skcpd4654" xml:space="preserve">[[Datoteka:Bosnia and Herzegovina-02255 - Old Bridge (10481433925).jpg|mini|desno|250px|[[Stari most]]]]
[[Datoteka:Stepangrad u Blagaje, sidelni hrad hercegovskych vevodu z 14.jpg|mini|desno|250px|Stari grad Blagaj]]
Na spisku [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] u opštini [[Mostar]] nalaze se sljedeći spomenici:
* [[Blagaj (Mostar)]] , istorijsko gradsko područje  
* [[Careva džamija u Blagaju|Careva ili Sultan Sulejmanova džamija u Blagaju)]], graditeljska cjelina 
* [[Džamija Hadži Ali-bega Lafe]] sa haremom, područje i ostaci graditeljske cjeline  
* [[Džamija u Podhumu]] (Derviš-paše Bajezidagića džamija), mjesto i ostaci graditeljske cjeline 
* [[Ishodna kuća porodice Džabić]], poznata kao Džabića kula, u [[Vrapčići]]ma kod Mostara, stambena graditeljska cjelina  
* [[Jevrejsko groblje u Mostaru]], grobljanska cjelina  
* [[Kameni most na Kosoru]], mjesto i ostaci istorijske građevine 
* [[Karađoz-begov hamam]] u [[Blagaj (Mostar)|Blagaju]], istorijska građevina 
* [[Karađoz-begov most]] u [[Blagaj (Mostar)|Blagaju]], istorijska građevina 
* [[Karađoz-begova džamija]], graditeljska cjelina 
* [[Ranokršćanska bazilika u Cimu|Kasnoantička bazilika u Cimu]], arheološko područje 
* [[Ranokršćanska bazilika u Žitomislićima|Kasnoantička dvojna bazilika i nekropola sa stećcima u Žitomislići]]ma, arheološko područje 
* [[Katolička crkva sv. Trojstva u Blagaju]], graditeljska cjelina  
* [[Bosanska kuća|Kolakovića kuća u Blagaju]], mjesto i ostaci graditeljske cjeline 
* [[Koski Mehmed-pašina džamija]] i medresa, graditeljska cjelina 
* [[Kulturni pejzaž sa natpisom Mastana Bubanjića]] u Donjoj Drežnici 
* [[Manastir Žitomislić]], mjesto i ostaci graditeljske cjeline 
* [[Zgrada Mitropolije u Mostaru|Mitropolija (Vladikin dvor ili Episkopska palata)]], graditeljska cjelina
* [[Munarica Kotlinog mesdžida|Munarica Kotlinog (Kotlevijinog) mesdžida u Mostaru]]
* [[Mostar, istorijsko gradsko područje]]  
* [[Nekropole sa stećcima u Mostaru|Nekropola sa stećcima lokalitet Crkvina (Pod) i ostaci temelja srednjovjekovne građevine]], [[Donja Drežnica]] (Donji Jasenjani), istorijsko područje  
* [[Nekropole sa stećcima u Mostaru|Nekropola sa stećcima u Humilišanima]], istorijsko područje
* [[Nekropole sa stećcima u Mostaru|Nekropola sa stećcima Šarapovlje (Vitina) u Kruševu]], istorijsko područje 
* [[Nekropole sa stećcima u Mostaru|Nekropola sa stećcima u Gornjem Pologu]], historijsko područje
* [[Vučijakovića džamija]], graditeljska cjelina 
* [[Nezir-agina džamija]], graditeljska cjelina 
* [[Partizansko groblje u Mostaru|Partizansko spomen-groblje]], graditeljska cjelina 
* [[Pravoslavna crkva sv. Vasilija Ostroškog u Blagaju]],  sa pokretnim naslijeđem, graditeljska cjelina 
* [[Roznamedži Ibrahim-efendije džamija]], graditeljska cjelina 
* [[Saborna crkva u Mostaru]] - Crkva svete trojice u Mostaru, mjesto i ostaci istorijske građevine 
* [[Sahat kula Mostar]], istorijska građevina 
* [[Sevri-hadži Hasanova džamija]], graditeljska cjelina 
* [[Sinagoga u Mostaru]], istorijska građevina  
* [[Bosanska kuća|Stambena graditeljska cjelina porodice Muslibegović]] 
* [[Bosanska kuća|Stambeni kompleks Biščevića-Lakšića]], graditeljska cjelina 
* [[Bosanska kuća|Stambeni kompleks porodice Velagić (Velagićevina) u Blagaju]], , prirodno-graditeljska cjelina 
* [[Stara Biskupska rezidencija u Vukodolu]] (Biskupija u Vukodolu), graditeljska cjelina  
* [[Stara pravoslavna crkva u Mostaru]], graditeljska cjelina 
* [[Stjepan grad|Stari grad Blagaj]], istorijsko područje  
* [[Stari križevi u Drežnici]], istorijsko područje  
* [[Stari most]] sa kulama, graditeljska cjelina  
* [[Pravoslavna groblja u Mostaru|Staro pravoslavno groblje na Bjelušinama u Mostaru]], grobljanska cjelina  
* [[Pravoslavna groblja u Mostaru|Staro pravoslavno groblje na Pašinovcu u Mostaru]], grobljanska cjelina 
* [[Tekija u Blagaju]],  na Buni, prirodno - graditeljska cjelina 
* [[Zbirka filmova/negativa Ćirila Ćire Raiča]], pokretno dobro
* [[Zelena pećina]] - praistorijsko pećinsko naselje u Blagaju, arheološko područje ).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=65 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Mostar) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=29. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913164651/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=65 |archive-date=2021-09-13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Mostaru| ]]</text>
      <sha1>rybi4xqkgewslpxphfivb9skcpd4654</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naida Mujkić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4605755</id>
    <revision>
      <id>42717015</id>
      <parentid>42685504</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3217" sha1="bfw1g5qdpaoguplxsxqlmp8zh0v02re" xml:space="preserve">{{Orphan|date=septembar 2026}}

'''Naida Mujkić''' ([[Doboj]], [[1984]]) je [[BiH|bosanskohercegovačka]] [[pjesnik]]inja.

== Biografija ==
Učestvovala je na nekoliko internacionalnih književnih festivala kao što su: Pontes (Krk, Hrvatska), Faropis (Starigrad, Hrvatska), Istanbul international poetry and literature festival (Istanbul, Turska), 5. Gol Saatleri Şiir Akşamı (Istanbul, Turska), Bookstan (Sarajevo), 16. Evenings International Sapanca (Sakarya, Turska), 34. Festival des migrations, des cultures et de la Citoyenneté (Luxembourg). Također, izabrana je da predstavlja Bosnu i Hercegovinu na Bijenalu mladih umjetnika Evrope i Mediterana (Tirana, Albanija, 2017). Svoju poeziju predstavila je na Sajmu knjige u [[Beč]]u, kao i u Literaturhausu u [[Graz]]u.

Poeziju je objavljivala u časopisima kao što su ''Lichtungen'' (Graz),&lt;ref&gt;Lichtungen, Graz, str. 86., 2015.&lt;/ref&gt; ''International Times'' (London), ''Asanatlar'' (Ankara), ''Gerçek Edebiyat'' (Ankara), ''Poezija'' (Zagreb), ''Izraz'' (Sarajevo), ''Poem Cafe Quaterfly'' (Seoul), ''Razlika/Differance'' (Tuzla) i ''Balkanski književni glasnik'' (Beograd).

Uvrštena u novije antologije bosanskohercegovačke poezije: ''Da je barem devedest treća'' (priredio Marko Vešović, 2010), u antologiju ''Do potonje ure'' (Hadžem Hajdarević, 2010), u izbor mlade bošnjačke poezije ''Kad zora razjeđuje strah'' (Filip Mursel Begović, 2011) i u izbor iz nove poezije s prostora bivše Jugoslavije ''Meko tkivo'' (priredio [[Srđan Gagić]], 2015).

== Rezidencije ==
* Museumsquartier Wien (Austrija, 2016.)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.q21.at/artists-in-residence/artists/artistinfo/naida-mujkic-1/ |access-date=2017-10-30 |archive-date=2016-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608081034/http://www.q21.at/artists-in-residence/artists/artistinfo/naida-mujkic-1/ }}&lt;/ref&gt;
* „Absolute modern“, Goten Publishing (Skopje, 2017)

== Nagrade ==
* Prvonagrađena na Književno-kulturnoj manifestaciji Slovo [[Mehmedalija Mak Dizdar|Gorčina]] u Stocu;
* Nagrada Mak Dizdar mladom pjesniku za zbirku neobjavljenih pjesama, 2006.

== Bibliografija ==
;Pjesničke knjige
* ''Oscilacije'', Naklada Zoro, Sarajevo – Zagreb, 2008.
* ''Ljubavni šarti mogula'', Buybook, Sarajevo – Zagreb, 2015.
* ''Šafran'', Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2016.
* ''Bašta ne cvjeta'', Centar za kulturu i obrzovanje, Tešanj, 2017.

;Lirska proza
* Kad sam padala u travu, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2017.

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20190821193431/https://slovogorcina.ba/mladenko-marijanovic/22-pjesnici/67-naida-mujkic Naida Mujkić], Slovo Gorčina
* [http://www.q21.at/artists-in-residence/artists/artistinfo/naida-mujkic-1/ Naida Mujkić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160608081034/http://www.q21.at/artists-in-residence/artists/artistinfo/naida-mujkic-1/ |date=2016-06-08 }}, Q21 (MuseumsQuartier Wien)

{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1984||Mujkić, Naida}}

[[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]]
[[Kategorija:Pjesnikinje]]
[[Kategorija:Biografije, Doboj]]</text>
      <sha1>bfw1g5qdpaoguplxsxqlmp8zh0v02re</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oblici stećaka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4607215</id>
    <revision>
      <id>42717239</id>
      <parentid>42707798</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12096" sha1="rfif3pdenszcsz91hk82e9a3w66jypy" xml:space="preserve">'''Stećci''' su narodni običaj i umjetničko stvaralaštvo jedne određene oblasti u jednom određenom vremenu. Tu oblast čini teritorija današnje [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], preko 90%, i dijelovi teritorija susjednih zemalja koje graniče sa Bosnom i Hercegovinom (zapadna [[Srbija]], zapadna [[Crna Gora]], [[Dalmacija]], [[Lika]] i [[Slavonija]]). &lt;ref name=&quot;Enciklopedija&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?ID=57932 |title=Stećci |work=Hrvatska enciklopedija |accessdate=9. 2. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020135320/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=57932 |archive-date=2017-10-20 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka  |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

U narodu su poznati kao ''grčki grobovi'', ''svatovsko groblje'', ''kaursko groblje'', ''mramorje, mašeti''. Na njihovim natpisima nazivaju se ''biljeg i kam''. Naučni radnici koriste naziv [[stećak]], koji potiče od riječi ''stojećak'', što znači nešto veliko, visoko i postojano.

[[File:Grd3.jpg|mini|desno|Nadgrobna ploča župana Grda Trebinjskog, pronađena u selu Policama kod Trebinja (danas je to gradsko područje). Prenešena je u [[Muzej Hercegovine u Trebinju]]]]

Počeli su se klesati i postavljati od kraja XII do kraja XVI vijeka. Najstariji poznati [[Stećci|stećak]] sa natpisom je ploča koja pripada županu Grdi Trebinjskom koji je umro u periodu 1151 – 1177, u vrijeme velikog [[Mihailo Vojislavljević|župana Mihajla]], kasnijeg kralja [[Duklja|Duklje]].

Prema obliku stećci se dijele u dvije osnovne kategorije – ležeći i stojeći stećci. U ležeće spadaju ploče, sanduci i sljemenaci. Stojeći stećci imaju svoja dva oblika – stupovi i krstače.

Na nekim nekropolama, uz osnovne oblike, nalaze se i kameni nadgrobnici, koji uopšte nisu klesani, amorfnog oblika. Pojavljuju se u čitavom periodu stećaka i nakon toga. Dio naučnika ih ne smatra stećcima. Postoji znatan broj grobova bez ikakvog nadgrobnika, obično na krajevima nekropola. Pripadaju pokojnicima nižeg društvenog položaja. 

Sredinom XX vijeka napravljena je evidencija po teritorijalnoj rasprostranjenosti i oblicima. &lt;ref name=&quot;Katalog &quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Novija istraživanja povećavaju broj stećaka&lt;ref name=&quot;Bujak&quot;&gt;{{Cite web |url= http://tempusbiherit.ba/documents/ProjectOutcomes/WorkshopsAndConfs/Novi_popis_stecaka_BiH.pdf |title= Edin Bujak: Novi popis stećaka |work= Katedra za arheologiju Filozofski fakultet u Sarajevu |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210213060209/http://tempusbiherit.ba/documents/ProjectOutcomes/WorkshopsAndConfs/Novi_popis_stecaka_BiH.pdf |archive-date= 2021-02-13 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;, dok se procjenama dijela autora dolazi i do brojke od 100.000.

{| {{prettytable}}
|-
!Teritorija
!Ploča
!Sanduk
!Sljemenak
!Stup
!Krst
!Amorfni 
!Ukupno
|-
|Bosna i Hercegovina
|12734			
|   37312
|   5437
|   2466
|   305
|   293
|58547
|-
|Hrvatska
| 1511	
|  1583|
|147
| 3
| 9
|0
|3253
|-
|Srbija
|843	
|  338
|196
|  131
|6
|  361
|1875
|-
|Crna Gora
|  455	
|  1975
|93
|26
|  4	
|  250
|2803
|-
|UKUPNO
|  15543	
|  41208
|5873
|2626
|  324	
|  904
|66478
|-
|}
== Ležeći stećci ==
[[File:Stećak-Tihaljina09.jpg|mini|lijevo|Stećak u obliku ploče]] 
[[File:Stećci u Lađevinama 01.jpg|mini|lijevo|Stećci u Lađevinama Rogatica – reprezentativni primjerci sanduka]]
[[File:Stecak Zmeljaski Muzej Sarajevo.jpg|mini|lijevo|Sljemenak - Najreprezentativni primjerak]]

=== Ploča ===
Najstariji, najjednostavniji i najrasprostranjeniji oblik je '''ploča'''. Predstavlja kariku predhodnog vremena, kada je ploča bila poznata i prihvaćena širom evropskog prostora, najprije kao skromi kameni znak, da bi došla do monumentalnih razmjera na prostoru istočne Hercegovine i ponovo se vratila u jednostavne, ponekad amorfne oblike koje će natpisom obilježiti početak XVI vijeka  i kraj epohe stećaka. Njeno rasprostiranje obuhvata cijelu teritoriju stećaka, a u nekim dijelovima i isključivi oblik ([[Dalmacija]], zapadna Bosna, Lika i Slavonija).
=== Sanduk ===
Sanduk je naziv za jednostavni i [[prizma]]tični široko rasprostranjeni oblik koji se pojavljije sredinom XIV vijeka. Nijedan stećak u obliku sanduka ne može se datirati prije polovine XIV stoljeća. Pojavljuju u trećem periodu kulturne istorije stećaka, u vrijeme vlade bana [[Stjepan II Kotromanić|Stjepana II]]. Njihova pojava je logična nakon ploča, ali se ne mogu isključiti ni uticaji iz Dalmacije sa jedne strane i uticaji sa prostora [[Pećka patrijaršija|Pećke patrijaršije]] s druge strane. Prvi sanduci su neugledni i neukrašeni ([[Nekropola stećaka Vranjevo selo|Vranjevo selo]], Ljusići), da bi i oni prošli fazu ukrašenosti i monumentalnosti. Ima ih i sa postoljem. U daljnjem razvoju pojavljuju se dvojni sanduci, gdje je gornja površina stepenasta, označavajući dvojni grob. Ovaj oblik se javlja od Sarajeva prema [[Prijepolje|Prijepolju]]. Krajem epohe stećaka pojavio se i stećak - visoki sanduk.
=== Sljemenak ===
U prvim decenijama XV vijeka javlja se i sarkofag ili sljemenak. Nijedan sigurno datirani stećak-sljemenak nije stariji od kraja XIV stoljeća, što praktično znači da se ova forma spomenika javlja tek u vrijeme bosanskog kraljevstva. Svojom konturom, bez obzira u kojoj varijanti, predstavlja konkretizaciju poimanja groba kao kuće,  kako je često i napisano u natpisima. Nakon rimskog i ranohrišćanskog perioda bosanske istorije, nakon jednog milenijuma, ponovo se pojavio, da bi opet iščezao nestankom stećaka. Prelomljena silueta sarkofaga bila je inspiracija mnogim umjetnicima da stvaraju najrazličitije konture, od vitkih kontura u Radmilovića Dubravi, Opličićima i Brotnjici, do masivnih i snažnih sarkofaga sa Ravanjskih vrata ili samo priklesanog bloka iz Budimira. Spomenici ovog oblika skoro uvijek imaju postolje. Postoji primjerci i dvostrukog sarkofaga, pa čak i primjerak udvojenih sanduka i sarkofaga. Samo izuzetno krov je urađen četverovodno ([[Nekropola Grčko groblje u Novakovićima]]).&lt;ref name=&quot;Novakovići&quot;&gt;{{Cite web |url= https://mnemagazin.me/2016/08/01/kulturna-bastina-riznica-gradova-zabljak-se-jos-jednom-upisao-na-unesco-listu/ |title=KULTURNA BAŠTINA – RIZNICA GRADOVA: Žabljak se još jednom upisao na UNESCO listu  |work= MMNE - MAGAZIN |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

[[File:Boljuni 4 , Stolac, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|Krstača sa pločom u nekropoli Boljuni (Stolac)]]
[[File:Nadgrobni spomenik Radivoja Oprašića 3.jpg|mini|desno|[[Nišan Radivoja Oprašića|Nadgrobni spomenik Radivoja Oprašića]] u obliku stupa (nišana) - Muzej u Sarajevu]]
== Stojeći stećci ==
=== Krstača ===
U zreloj fazi, u drugoj polovini XV vijeka javlja se i oblik krsta ('''krstača'''), čije je trajanje nadživjelo epohu stećaka i postao opšte prihvaćeni grobni znak u toku narednih vijekova. Klesani su tako da su im gornja tri kraka jednakih dimenzija. &lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;/&gt; Kod mnogih krstača se poprečni krakovi šire prema krajevima, a ima primjera da su poprečni krakovi zašiljeni ili zaobljeni. Gornji krak se najčešče završava ravnom plohom, a ponekad kao piramida ili je bačvasto zasvođen. Postoje slučajevi da su poprečni krakovi nešto oboreni, kao ramena čovjeka. U početku vlasti [[Osmanlije|osmanske države]], u okolini [[Travnik]]a i [[Zenica|Zenice]], građeni su sa tek naznačenim poprečnim kracima (u nekim slučajevima sa dva para), a gornji krak je zaobljen.
=== Nišan ===
Oblici orijentalnog porijekla: stup, obelisk i nišan &lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; predstavljaju [[Kraj stećaka i prvi nišani|završno poglavlje stećaka]] i napuštajući ornametiku po kojoj su za stećke bili vezani, postali trajni grobni znak pripadnika muslimanske vjeroispovjesti.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;/&gt;
Ovaj oblik kulminirao je u nišanu iz Bakića čiji su ukrasi možda po posljedni put urađeni na nekom stećku. &lt;ref name=&quot;Obelisk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |title=Obelisk u Bakićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611133216/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Olovo_nekropola%20Bakici%20Donji%20HR.pdf |archive-date=2024-06-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Stećci oblika stupova su najčešče četverostrane prizme sa pravougaonom osnovom. Stupovi su zapravo uspravne ploče i sanduci. Ponekad je osnovica kvadrat i ovaj oblik najviše liči na nišan bez turbana, koji su imali uticaja da se stupovi pojave. Da bi čvrsto stajali morali su se ukopati ili usaditi pa ih u Srbiji zovu ''usađenik''. Neki se završavaju ravnom plohom, neki kao krov na dvije ili tri vode, ili zaobljeno, pa i udubljeno. Jedan broj uspravnih ploča se od dna prema gore širi.

Nad izvjesnim brojem hrišćanskih grobova toga vremena stoje spomenici koji se ni po čemu ne razlikuju od nišana osim što je na njima isklesan krst ili natpis po kojem se zna da je ukopani bio hrišćanin (pripadnik [[Katoličanstvo|katoličanstva]], [[Pravoslavlje|pravoslavlja]] ili [[Crkva bosanska|crkve bosanske]]). Takvi nadgrobnici  se nazivaju hrišćanski nišani. &lt;ref name=&quot;Mazalić&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1957/6-1957.pdf |title= ĐOKO MAZALIĆ: HRIŠĆANSKI NIŠANI U OKOLINI TRAVNIKA |work= |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference|2}}
== Vanjske veze ==
* [http://whc.unesco.org/en/list/1504/ Stećci Medieval Tombstone Graveyards – [[UNESCO]], WORLD HERITAGE LIST]
* [http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 STEĆCI – SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI - Bosna i Hercegovina Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153135/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |date=2019-02-16 }}
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [https://web.archive.org/web/20171020135320/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}
* [http://www.dgt.uns.ac.rs/itut/arheologija/zapsrbija.html Nekropola Mramorje u Srbiji]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.heritage.gov.rs/latinica/radovi_i_aktivnosti_stecci_u_srbiji.php Stećci u Srbiji -Republički zavod za zaštitu spomenika - Beograd]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Stećci|S]]</text>
      <sha1>rfif3pdenszcsz91hk82e9a3w66jypy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Novom Gradu (Bosanska Krajina)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4607903</id>
    <revision>
      <id>42716981</id>
      <parentid>41417420</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="sdd9u8caqpupvp5uily8jkqbzq6h9ts" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za općinu Bosanski Novi se nalaze sljedeći spomenici:
* &quot;[[Crkva Pokrova Presvete bogorodice u Rudicama (Novi Grad)|Crkva Pokrova Presvete bogorodice i škola/parohijski dom u Rudicama]]&quot; (graditeljska cjelina),
* &quot;[[Gradska galerija u Bosanskom Novom]]&quot; (historijska građevina),
* &quot;[[Harem Jablanica]]&quot; (grobljanska cjelina),
* &quot;[[Stojan Ćelić]]&quot; (pokretno dobro),
* &quot;[[Arheološko nalazište Gornji Rakani|Mekota, Gornji Rakani]]&quot; (arheološki lokalitet),
* &quot;[[Vijećnica u Bosanskom Novom]]&quot; (historijska građevina). &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=2 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Novi Grad) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615041250/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=2 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Novom Gradu| ]]</text>
      <sha1>sdd9u8caqpupvp5uily8jkqbzq6h9ts</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola Grebnice-Bunčići</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4608016</id>
    <revision>
      <id>42717055</id>
      <parentid>42694188</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6714" sha1="98rujp8yspn9ro3n5rznuqzsnr8sb0c" xml:space="preserve">
{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Nekropola stećaka Grebnice-Bunčići
|image = Nekropola Bunčići (Bileća) 14.jpg
|godina = 2016. 
|vrst baštine = Kulturno dobro 
|mjerilo = iii, vi
|ugroženost = da
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1504
|država = {{flag|Bosna i Hercegovina}}, [[Baljci]], [[Bileća]] 
}}
'''Nekropola Grebnice-Bunčići''' , u selu Radmilovića Dubrava, [[Baljci]], opština [[Bileća]], nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećci|stećaka]] koje su 2016. godine proglašene [[UNESCO|Svjetskom baštinom UNESCO]]-a. Na listi je 20 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]]. &lt;ref name=&quot;UNE&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.stecciwh.org/grebnice-radmilovica-dubrava-baljci-bileca-rs/ |title=Grebnice, Radmilovića Dubrava, Baljci, Bileća, RS |work=UNESCO, WORLD HERITAGE LIST |accessdate= 13. 9. 2018}}&lt;/ref&gt; U obrazloženju se, između ostalog, navodi:

:''Stećci su srednjovjekovni nadgrobni spomenici, nastali od XII-XVI vijeka na teritoriji jugoistočne Evrope na kojoj su danas Bosna i Hercegovina, zapadna Srbija, zapadna Crna Gora i srednja i južna Hrvatska. Značajni su po svojoj interkonfesionalnosti, i korišteni su kod ukopa pripadnika sve tri srednjovjekovne hrišćanske zajednice ([[Pravoslavna crkva]], [[Katolička crkva]] i [[Crkva bosanska]]).&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{Cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/1504/ |title=Stećci Medieval Tombstone Graveyards |work=UNESCO, WORLD HERITAGE LIST |accessdate= 13. 9. 2018}}&lt;/ref&gt;''  

Zajedno sa prahistorijskim [[Tumuli|tumulusom]] iz doba [[Iliri|Ilira]] nekropola je i [[nacionalni spomenik BiH]]. &lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bileca_Nekropola%20Buncici%20BOS.pdf |title=Nekropola Grebnice Bunčići |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615060352/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Bileca_Nekropola%20Buncici%20BOS.pdf |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Lokacija ==
Nekropola je udaljena od Bileće 3 km zračne linije u pravcu sjeveroistoka.

== Historija ==
Prvi spomen Bileće kao naseljenog mjesta je u [[Dubrovačka republika|dubrovačkom]] arhivu iz 1286. godine, pod nazivom Bilechia. Bileća se pominje i u XIV vijeku kao važna raskrsnica puteva na srednjovjekovnom karavanskom putu. U neposrednoj blizini Bileće nalaze se ostaci srednjovjekovnog utvrđenog grada [[Torič]]a, za koji se navodi da je u XV vijeku pripadao porodici [[Pavlovići|Pavlovića]]. 

== Opis == 
Prahistorijska gomila (tumulus) zauzima prostor sa promjerom od 10,05 metara, visoka je oko 1,5 metara, obim gomile je 31,52 metra i površina 85,56 metara. 

Zapadno od nje u šumi situirana je nekropola sa 291 stećkom; 218 ploča, 64 sanduka, 1 sljemenjak, 1, stub, 1 križača, 1 nišan i 5 utonulih stećaka. &lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Spomenici su dobro klesani. Ukrasi su evidentirani na 33 stećka (5 ploča, 26 sanduka, 1 križača, 1 sljemenjak): arkade, povijena lozica sa trolistovima, križevi&lt;ref name=&quot;Vidović&quot;&gt;{{Cite web|url= https://de.scribd.com/document/97677224/Drago-Vidovic-Simbolicne-Predstave-Na-Steccima|title= Drago Vidović: SIMBOLIČNE PREDSTAVE NA STEĆCIMA|work= |accessdate= 9. 2. 2018}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, nizovi rozeta u kružnim vijencima, mreže rombova, tordirani vijenci, kružni vijenac sa rukom. &lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Na ovoj nekropoli nalazi se 7 natpisa, urezanih na 2 ploče, 4 sanduka i 1 sljemenjaku. Natpisi spominju Vukšu Dubčevića, Bunca Rušovića, Rašoja, Crijepa i Raška Vlahovića, Vitoja Dakovića, kaluđera Gligorija i Radu Raičevu&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. Dva visoka sanduka sa scenom kola, pticama i životinjama u trku, sa portretom konjanika i natpisom koji se odnosi na Vukšu Dubčevića preneseni su u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljski muzej u Sarajevu]]. Jedan stećak prenesen je u [[Zagreb|Zagrebu]]. Na udaljenosti cca 2 km zračne linije od nekropole nalazi se majdan Drežnica, gdje su stećci klesani i obrađivani.
== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]] (1982): ''Stećci: kultura i umjetnost'', Sarajevo: Veselin Masleša
* Esad Kurtović i Emir O. Filipović: [u literaturi još neobjavljena transkripcija i transliteracija natpisa sa stećka], Sarajevo: Filozofski fakultet u Sarajevu, Odsjek za historiju
== Reference ==
{{reference|2}}
== Vanjske veze ==
* [http://whc.unesco.org/en/list/1504/ Stećci Medieval Tombstone Graveyards – [[UNESCO]], WORLD HERITAGE LIST]
* [http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 STEĆCI – SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI - Bosna i Hercegovina Državna komisija za saradnju sa UNESCO-m] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190216153135/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |date=2019-02-16 }}
* [https://nova-akropola.com/kulture-i-civilizacije/tragom-proslosti/stecci/ ZORAN LUKARIĆ: STEĆCI – Časopis Nova Akropola]
* [https://web.archive.org/web/20171020135320/http://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=57932  STEĆCI - Hrvatska enciklopedija leksikografski zavod Miroslav Krleža]
* [http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ Stećci su naši – Nezavisni portal Jajca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191005122336/http://jajce-online.com/2018/08/20/edin-bujak-stecci-su-nasi-a-ko-smo-mi/ |date=2019-10-05 }}

{{Commonscat|Grebnice-Bunčići necropolis}}
{{DEFAULTSORT:g}}
[[Kategorija:Stećci u Bileći]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Bileći]]
[[Kategorija:Hum]]
[[Kategorija:Stećci svjetska baština u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>98rujp8yspn9ro3n5rznuqzsnr8sb0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Jajcu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4608132</id>
    <revision>
      <id>42716972</id>
      <parentid>42574570</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14832" sha1="hih87a7jmuls4eaw3di7axdwplhwclr" xml:space="preserve">Na području općine registrovano je 29 [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika BiH]]. Pripadaju periodu dugom 1800 godina, različitim civilizacijama, državnim uređenjima, vjerskim i etničkim cjelinama, ali svima im je zajadnička pripadnost kulturi [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].&lt;ref&gt;[https://www.agencija-jajce.ba/nacionalni-spomenici-2/ Nacionalni spomenici u Jajcu - agencija-jajce.ba]&lt;/ref&gt; U gradskom naselju su 23 spomenika, od toga 14 unutar starog gradskog jezgra i 9 van prostora ograničenog bedemom. Na teritoriji općine je preostalih 6 spomenika. 

[[File:Jajce Total View.jpg|mini|desno|Tvrđava Jajce]]
=== Spomenici u gradskom naselju ===

* [[Mitraizam u Bosni i Hercegovini|Mitrej u Jajcu]]
* [[Tvrđava Jajce|Bedemi i tabije starog grada]] su se počeli graditi u XIII vijeku, najkasnije do sredine XIV vijeka kao središnji dio kasnijeg obrambenog sistema. Tvrđava je centralni fortifikacioni objekat. Nalazi se na sjeverozapadnom uglu gradskog prostora na vrhu brijega. Opseg tvrđave je 260 m, a površina 4800 m2. Druga faza je period vladavine [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]], na prelazu iz XIV u XV vijek. Treća faza gradnje počinje od smrti Hrvoja Vukčića (1416. godine) i seobom kraljevske prestonice u Jajce, otprilike od polovine XV vijeka do 1463. godine. Zidovi se spuštaju do prirodnih prepreka, sedrenih obala rijeka. Četvrta faza se odvija za vrijeme mađarske vladavine, u doba Matije Korvina, tj. trajanja Jajačke banovine, od 1464. do 1527. godine. U petoj fazi, za vrijeme Otomanske imperije (1528.-1878. godina), grad dobiva konačan oblik. U tvrđavi se kule pretvaraju u bastione, a unutar srednjevjekovnih zidova podignuti su nasipi. Tada su unutar tvrđave sagrađeni barutana i mesdžid.

[[File:Reconstruction of church in Jajce.JPG|mini|desno|Rekonstrukcija crkve sv. Marije u Jajcu]]
* [[Jajce]], historijsko gradsko područje 
* [[Katakombe u Jajcu]] (podzemna crkva, kripta) su izdubljene u živoj stijeni, unutar gradskih zidina, ispod platoa koji se nalazi između Medvjed-kule i Crkve sv. Marije sa Tornjem sv. Luke. U pisanim izvorima Jajce se prvi put spominje 1396. godine, kada se Hrvoje Vukčić Hrvatinić naziva jajačkim knezom, “conte di Jajcze”. Tada grad doživljava izuzetan politički i kulturni razvoj. Pretpostavlja se da je u tom periodu do 1416. godine, Hrvoje Vukčić dao nalog da se isklešu katakombe kao njegova grobnica i grobnica vojvodske porodice Hrvatinića. Objekat Katakombe je čist i osvijetljen, pod nadzorom čuvara i ne prijeti mu opasnost od devastiranja. Okolno područje je izloženo ubrzanom propadanju usljed nedostatka redovnog održavanja i nerašćišćenih okolnih ruševina.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/KatakombeBH%20kompl.pdf |title=Katakombe |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422224106/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/KatakombeBH%20kompl.pdf |archive-date=2024-04-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

* [[Crkva sv. Marije u Jajcu]] (pretvorena u Fethija, odnosno Sultan Sulejmanovu džamiju, 1528. godine) sa zvonikom sv. Luke, nalazi se unutar istorijske jezgre Jajca, u podnožju citadele, jugozapadno od nje. U prvoj polovini XV vijeka kada je Jajce promovisano u prestonicu bosanskog kraljevstva, starija romanička crkva iz XII/XIII vijeka adaptirana je u gotičkom stilu. Prema utvrđenim istorijskim činjenicama u ovu je crkvu, nakon udaje za bosanskog prestolonasljednika [[Stjepan Tomašević|Stjepana Tomaševića]]. aprila 1459. godine, kćerka srpskog despota Lazara, [[Jelena Branković (Mara)]] kao miraz donijela moći sv. Luke Evanđelista koje je 1453. godine za iznos od 30 000 dukata despot [[Đurađ Branković]] otkupio od osmanskog [[sultan]]a. Novembra 1461. godine u ovoj je crkvi po papinskim poslanicima obavljeno krunisanje posljednjeg bosanskog kralja Stjepana Tomaševića. Za vrijeme otomanske vladavine, 1528. godine crkva je pregrađena u džamiju i nazvana imenom sultana Sulejmana II. Objekat džamije je nekoliko puta gorio u požarima. Najteže je oštećena u požaru 1658. godine, a u posljednjem požaru 1832. godine od zgrade su ostali samo zidovi. Od polovine XIX vijeka objekat nije u upotrebi. Toranj Sv. Luke je u dobrom konstruktivnom stanju, pa nije neophodno vršiti dodatnu konstruktivnu sanaciju. Međutim, Crkva sv. Marije izložena je propadanju jer se radi o objektu bez krova, koji je izložen djelovanju atmosferilija. Osim toga objekat je bez upotrebne funkcije i, shodno tome, bez redovnog održavanja.

[[File:Putative remains of the last King of Bosnia.jpg|mini|desno|Posmrtni ostaci posljednjeg bosanskog kralja]]
* [[Historijski spomenik zvani Kraljev grob u Zastinju]], nalazi se na zaravanku Borovi, na oko 520 m nadmorske visine, na južnoj padini brda Hum, koje okružuje Jajce sa juga, iznad Kozluka, na desnoj obali [[Vrbas]]a. Na zapadu tog zaravanka leži ploča ([[Stećci|stećak]]), koju narod zove Kraljevim grobom. Povijesni podaci se odnose na smrt posljednjeg bosanskog kralja Stjepana Tomaševića 1463. godine.

:Na temelju tradicije i historijskih vijesti 8. juna 1888. [[Ćiro Truhelka]] iskopao je kraljev kostur koji je prenio u Sarajevo, pažljivo sastavio i prenio u župnu crkvu u Jajcu. Nije poznata sudbina dva novčića, željeznog prstena i okova nađenih u grobu.

:Tokom rata 1992-1995. godine, napušten je Franjevački samostan, a kovčeg sa kostima je prenijet u [[Split]]. Konzervacija kostura izvršena je u Konzervatorskom zavodu Hrvatske u Splitu. Kosti su svečano prenesene u Jajce 1997. i nalaze se u Franjevačkom samostanu, u staklenom lijesu. 
* [[Sinan-begova ili Okića džamija]] nalazi se u Gornjoj Mahali, neposredno ispod zidina starog Jajca, i vlasništvo je Sjedinjenog vakufa IVZ BiH. Prema neprovjerenim podacima nastala je oko 1689. godine kao zadužbina Sinan – bega Džabića. Ovu džamiju mještani nazivaju i Okića džamija, zbog toga što su u njoj dugi niz godina imami bili iz porodice Okić. Objekt je Sinan-begove džamije oštećen tijekom rata u BiH, 1993. godine, kada su izgorjeli svi drveni elementi objekta – munara i krovna konstrukcija. Od tog je momenta izložen izravnom utjecaju kiše i mraza, tako da je kompletna vanjska i unutarnja žbuka otpala.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/SinanbegovaHR%20kompl.pdf |title=Sinan begova džamija |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529145928/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/SinanbegovaHR%20kompl.pdf |archive-date=2023-05-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

[[Datoteka:Old town of Jajce.jpg|mini|desno|275px|Omerbegova kuća u Jajcu]]
* [[Bosanska kuća tipa Jajce|Omerbegova kuća]] se nalazi u sklopu srednjovjekovnog grada i locirana je uz objekat Travničke kapije. Potiče iz druge polovine XVII stoljeća. Predstavlja karakterističan primjer bosanske stambene arhitekture iz osmanskog perioda, sa prizemljem građenim od krupno rezanih kamenih blokova, koji nose sprat građen u «bondruk» sistemu sa ispunom urađenom od opeke (u originalu vjerovatno sedra), sa strmim četvorovodnim krovom od šindre. U relativno je dobrom stanju.
[[Datoteka:Esma-Sultanija-Moschee_in_Jajce_2014.jpg|mini|desno|200px|Džamija Esme Sultanije u centru grada]]

* [[Esme Sultanije džamija]] sa pratećim objektima: šadrvanom, stambenim objektom, mektebom i haremom, nalazi se u centru jajačke čaršije, u glavnoj ulici koja povezuje Travničku i Banjalučku kapiju. Esma sultanija, supruga bosanskog namjesnika Mehmed paše Muhsinovića sagradila je ovu džamiju i dva mosta na Vrbasu. Pripada [[Osmanska arhitektura u Bosni i Hercegovini|centralnom potkupolnom tipu džamije]], sa natkrivenim sofama i kamenom munarom. U potpunosti je srušena 1993. godine. Svi fragmenti su uklonjeni sa lokacije i odvezeni u nepoznatom pravcu.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Esme%20Sultanije%20dzamijaBH%20kompl.pdf |title=Esme sultanije džamija |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529120829/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Esme%20Sultanije%20dzamijaBH%20kompl.pdf |archive-date=2023-05-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Obnovljena je 2010.

* [[Dizdareva ili Ženska džamija]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Dizdareva%20dzamijaHR%20kompl.pdf |title=Dizdareva džamija |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529155759/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Dizdareva%20dzamijaHR%20kompl.pdf |archive-date=2023-05-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

* [[Rimokatoličko groblje Hrast]] nalazi se nedaleko od jajačkog Franjevačkog samostana i ostataka Crkve Blažene Djevice Marije. Datumi na nadgrobnim spomenicima u njegovoj jugoistočnoj – donjoj strani, datiraju od 1719. godine.

* [[Crkva Presvete Bogorodice u Jajcu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/dispBHjajcecrkva.pdf |title=Crkva Presvete Bogorodice |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529143300/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/dispBHjajcecrkva.pdf |archive-date=2023-05-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

* [[Bosanska kuća tipa Jajce|Burića kuća]] se nalazi kod Crkve sv. Marije i jajačkih Katakombi. Vjerojatno je izgrađena u drugoj polovici 18. stoljeća. To je objekat tradicionalne arhitekture karakteristične za Jajce, koji su imali slične karakteristike – jako kameno prizemlje, sprat sa drvenim stupovima i ispunom od dasaka, čerpića ili sedre, sa nizovima prozora i natkrivene strmim drvenim krovom. Bila je građena na dvije etaže. Poseban akcent objektu davao je visok četverostrešni krov sa klasičnim pokrovom od drvene šindre i nezaobilaznim badžama na krovu. Osnova prizemlja bila je pravilan pravokutnik dimenzija 11,50 x 9,50 m. Streha krova izlazila je iz ravni zida za približno 50 cm cijelom dužinom objekta, osim dijela krova koji je natkrivao drvenu verandu, gdje je prepust iz razloga natkrivanja stubišta i verande bio veći. Objekt Burića kuće je u toku rata u Bosni i Hercegovini 1992 – 1995. godine gotovo u potpunosti uništen. Krovna konstrukcija i katna etaža objekta su zapaljeni i srušeni. Ostali su sačuvani samo kameni zidovi prizemlja do visine prodora međuspratne drvene konstrukcije u zid. Gornje zone zidova stalno su izložene djejstvu nepovoljnih vremenskih uticaja.
* [[Saračeva kuća u Jajcu|Saračeva kuća, zgrada Financija (Niža stručna škola) i Stara osnovna škola (Niža muzička škola)]]
[[File:AVNOJ Museum, Jajce 04.jpg|mini|desno|Muzej AVNOJ-a]]
[[File:Podmilacje Churches.jpg|mini|desno|Svetilište u Podmilačju]]
[[File:Vodni mlynky pod Pivskym jezerem1.jpg|mini|desno|Vodenice na Plivskim jezerima]]
* [[Bosanska kuća tipa Jajce|Kršlakova kuća (Kapetanovića kuća, Kršlakova kuća broj 2)]] je smještena u sjeverozapadnom dijelu grada, u stambenoj zoni smještenoj ispod jajačke tvrđave. Građena je pred kraj 18. vijeka. Ima vrlo čiste oblike koji karakterišu gradsku stambenu arhitekturu Jajca. Ovoj arhitekturi poseban akcenat daje visok četverostrešni krov koji je izvorno bio pokriven drvenom šindrom. Objekat se ne koristi za stanovanje pa je izložen propadanju.

* [[Musafirhana u Jajcu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Jajce_Musafirhana%20BH.pdf |title=Musarfihana |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422224043/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Jajce_Musafirhana%20BH.pdf |archive-date=2024-04-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

* [[Stara ili Hafizadića česma u Jajcu]]

* [[Bosanska kuća tipa Jajce|Kršlakova stara kuća]], mjesto i ostaci historijske građevine, je bila smješten u Donjoj mahali. Imala je suteren, prizemlje i sprat, a po tlocrtnoj koncepciji čiste oblike dosta karakteristične za gradsku stambenu arhitekturu Jajca, sa visok četvorostrešni krovom sa klasičnim pokrovom od drvene šindre. Objekat je u toku ratnih dešavanja u Bosni i Hercegovini u potpunosti uništen. Ostali su sačuvani samo kameni zidovi prizemlja i ulazna kapija, dok je spratna konstrukcija zapaljena i srušena. Ostaci zidova su izloženi konstantnom djelovanju vremenskih uticaja.

* [[Muzej AVNOJ-a u Jajcu]] sa pokretnom imovinom je objekat smješten u južnom dijelu grada, na desnoj obali rijeke Plive, u blizini vodopada. Objekat se gradio od 1932 - 1934. godine za potrebe Sokolskog društva u Jajcu. Pri svom povlačenju iz Jajca 1942. godine, partizanske su jedinice zapalile pomenuti objekat. Tom prilikom izgorjela je kompletna unutrašnjost objekta i drvena konstrukcija krova. Ono što je spaljeno i uništeno 1942. godine od strane partizana, obnovljeno je od istih godinu dana kasnije, uoči historijskog zasjedanja [[AVNOJ]]-a.
* [[Muzej AVNOJ-a u Jajcu|Parna lokomotiva, dio postavke Muzeja II zasjedanja AVNOJ-a]]
* [[Zgrada u ul. Varoš 11]]
* [[Zgrada željezničke stanice Šipad u Jajcu]] (Zgrada bivše željezničke stanice Steinbeiss)
* [[Jevrejsko groblje u Jajcu]]

=== Spomenici na teritoriji općine ===
* [[Stari grad Komotin]]
* [[Nekropole stećaka u Jajcu|Nekropola sa stećcima u Vincu]]
* [[Nekropole stećaka u Jajcu|Nekropola sa stećcima u selu Bistrica]] 
* [[Stari grad Vinac]]
* [[Crkva sv. Ive u Podmilačju]]
* [[Plivska jezera sa kompleksom mlinоva]]&lt;ref name=&quot;Naciospom&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026. |archive-date= 2022-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.kons.gov.ba/Publication/Read/nacionalni-spomenici-tabela |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Tabela |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026.}}&lt;/ref&gt;


== Reference ==
{{reference|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.jajce-grad-muzej.com/ Grad muzej] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324183834/http://www.jajce-grad-muzej.com/ |date=2015-03-24 }}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Jajcu| ]]</text>
      <sha1>hih87a7jmuls4eaw3di7axdwplhwclr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Ljubinju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4608139</id>
    <revision>
      <id>42716975</id>
      <parentid>41414795</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="abbrc327uq3t53vdkc0ucyhoqi1lpqa" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika kulture Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Ljubinje]] se nalaze slijedeći spomenici: 
* [[Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju|Crkva rođenja Bogorodice]], graditeljska cjelina. Nalazi se u ravnici pored puta koji iz [[Mostar]]a vodi prema Trebinju. Pripada Zahumsko-hercegovačkoj eparhiji, koja je kao Humska episkopija u sastavu autokefalne Arhiepiskopije srpske od 1219. godine. Sadašnja crkva potječe iz 1867. godine, što je vidljivo iz teksta natpisa uklesanog iznad ulaza u crkvu. Pripada tipu hercegovačkih jednobrodnih kamenih crkava sa polukružnom apsidom i kamenim zvonikom na preslicu. Ovaj oblik crkvi je usvojen već u 13. i 14. stoljeću i vrlo rano se odomaćio, naročito u južnom Primorju, odakle se, putem dubrovačkih graditelja, proširio po unutrašnjosti. Crkva ima pravougaonu osnovu, dimenzija približno 12,35 x 8,60 m. Sa istočne strane nalazi se polukružna apsida, tako da ukupna dužina crkve zajedno sa apsidalnim dijelom iznosi oko 15,00 m. Proglašena je za nacionalni spomenik. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nacionalni spomenik |url=http://kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2568 |access-date=2017-12-11 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305021347/http://www.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2568 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; Kod crkve i pravoslavnog groblja je nekropola [[Stećci|stećaka]] u kojoj je ostalo, od nekadašnjih 41, samo 6 primjeraka stećaka. Ukrašeno je pet primjeraka: dva sanduka i tri sljemenjaka.
* [[Nekropole stećaka u Ljubinju|Nekropola sa stećcima]] i [[Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima|pravoslavna crkva Sv kneza Lazara (grobna crkva kneza Vlađa Bijelića) u Vlahovićima]], historijsko područje
* [[Nekropole stećaka u Ljubinju|Nekropola sa stećcima na groblju pod Dubom u Uboskom (Ubosko 1)]], historijsko područje
* [[Nekropole stećaka u Ljubinju|Nekropola sa stećcima na Ljeljen groblju (Grčko groblje) u Uboskom (Ubosko 2)]], historijsko područje.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=8 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Ljubinje) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=25. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206214243/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=8 |archive-date=2024-12-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
== Reference ==
{{reference}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ljubinju| ]]</text>
      <sha1>abbrc327uq3t53vdkc0ucyhoqi1lpqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Visokom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4608242</id>
    <revision>
      <id>42716997</id>
      <parentid>42651895</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="ncfea3t1bja1rz4h244xbqt5xwtq0lp" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Visoko]] se nalaze sljedeći spomenici:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page= |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. januar 2026 |archive-date=2025-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508050151/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nacionalni&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026. |archive-date= 2022-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Crkva sv. Prokopija]] (graditeljska cjelina),
* [[Mile (Visoko)|Mile, arheološko područje]] - Krunidbena i grobna crkva bosanskih kraljeva, [[Arnautovići]],
* [[Arheološko područje Okolište|Prahistorijsko naselje na lokalitetu Okolište]] u naseljima [[Okolišće]] i [[Radinovići (Visoko)|Radinovići]], arheološko područje,
* [[Samostan sv. Bonaventure u Visokom]] sa pokretnim naslijeđem, graditeljska cjelina,
* [[Stari grad Visoki]], historijsko područje,
* [[Tabačka  džamija u Visokom]], graditeljska cjelina.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=16 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Visoko) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615071905/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=16 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Visokom| ]]</text>
      <sha1>ncfea3t1bja1rz4h244xbqt5xwtq0lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dap Prampi Mesa Chokchey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4615893</id>
    <revision>
      <id>42717195</id>
      <parentid>42445207</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>806</id>
      </contributor>
      <comment>Uklanjam datoteku [[c:File:Anthem_of_Democratic_Kampuchea.ogg|Anthem_of_Democratic_Kampuchea.ogg]]; na Ostavi ju je izbrisao račun [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Anthem of Democratic Kampuchea.ogg|]].</comment>
      <origin>42717195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="i7gh7pdz1m4p06z800a6njp5ze5u8vb" xml:space="preserve">{{Infokutija Himna
|ime            = Dap Prampi Mesa Chokchey
|transcription  = ដប់ប្រាំពីរមេសាមហាជោគជ័យ
|prijevod       = Veličanstveni 17. april
|ime2           = 
|prijevod2      = 
|ime3           = 
|prijevod3      = 
|slika          = Emblem of Democratic Kampuchea (1975–1979).svg
|veličina       = 220px
|alt            = 
|opis           = 
|prefix         = Državna
|država         = {{flagicon image|Flag of Democratic Kampuchea.svg}} [[Demokratska Kampućija]]
|pisac          = [[Pol Pot]] {{small|(osporeno)}}
|tekst_datum    = 
|kompozitor     = 
|glazba_datum   = 
|usvojena       = [[5. siječnja]] [[1976.]]
|ukinuta        = [[7. siječnja]] [[1979.]]
|ime_datoteke   = Dap Prampi Mesa Chokchey.ogg
|naslov         = Dap Prampi Mesa Chokchey
}}
'''&quot;Dap Prampi Mesa Chokchey&quot;''' ([[kmerski]]: ដប់ប្រាំពីរមេសាមហាជោគជ័យ; [[srpskohrvatski]]: &quot;Veličanstveni 17. april&quot;) je bila [[državna himna]] [[Demokratska Kampućija|Demokratske Kampućije]]. Himna je službeno usvojena u siječnju [[1976.]] godine, stupanjem na snagu [[Ustav Demokratske Kampućije|Ustava Demokratske Kampućije]], mada postoji mogućnost da se i ranije koristila u &quot;oslobođenoj zoni&quot; pod kontrolom [[Crveni Kmeri|Crvenih Kmera]]. Kao službeni autor himne navodi se [[Pol Pot]], međutim njezina stvarna geneza ostaje upitna.&lt;ref&gt;[http://www.dccam.org/Archives/Documents/DK_Policy/DK_Policy_DK_Constitution.htm Constitution of Democratic Kampuchea] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070328212757/http://www.dccam.org/Archives/Documents/DK_Policy/DK_Policy_DK_Constitution.htm |date=28 March 2007 }}&lt;/ref&gt;

Nakon formalnog pada Demokratske Kampućije i uspostave [[Narodna Republika Kampućija|NR Kampućije]], &quot;Dap Prampi Mesa Chokchey&quot; je prestala biti državna himna. Međutim, [[Crveni Kmeri]] su ju na preostalom teritoriju pod svojom kontrolom, kao vlada u egzilu, nastavili koristiti kao himnu; s obzirom da je [[koalicijska vlada Demokratske Kampućije]] uživala međunarodno priznanje nakon [[1979.]] godine, &quot;Dap Prampi Mesa Chokchey&quot; se kao državna himna pojavljivala sve do reuspostave monarhije [[1993.]] godine.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Dap Prampi Mesa Chokchey}}
* [https://web.archive.org/web/20080908150254/http://www.dccam.org/Archives/Musics/Songs/Khmer_Rouge_National_Anthem.mp3 Listening Dap Prampi Mesa Chokchey]
* [http://www.nationalanthems.us/forum/YaBB.pl?num=1091635567 Lyrics of Dap Prampi Mesa Chokchey]
* [https://www.youtube.com/watch?v=2vW5HvVaybw Dap Prampi Mesa Chokchey's video clip] at [[YouTube]]
* [http://cabloco.chez.com/midi/cambodge.mid MIDI file(Encarta93′s version)]
* [http://mayasite.net/MIDI/Atlas/khm001nm.mid MIDI file(WK Midi's version)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305090401/http://mayasite.net/MIDI/Atlas/khm001nm.mid |date=2016-03-05 }}
* [http://www.ekn.net/midi/National-Anthems/Cambodia.mid Other MIDI file] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020124905/http://www.ekn.net/midi/National-Anthems/Cambodia.mid |date=2014-10-20 }}

{{Himne Azije}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Pjesme 1976.]]
[[Kategorija:Demokratska Kampućija]]
[[Kategorija:Nacionalni simboli Kambodže]]
[[Kategorija:Bivše državne himne]]</text>
      <sha1>i7gh7pdz1m4p06z800a6njp5ze5u8vb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otkazivanje (televizija)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4619398</id>
    <revision>
      <id>42717343</id>
      <parentid>42177940</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="7k8mqr1p0y7rukz35o6wr19tc4dufzy" xml:space="preserve">'''Otkazivanje''' ({{jez-en|cancellation}}) je izraz kojim se u [[televizija|televizijskom]] žargonu označava odluka producenata neke [[televizijska serija|televizijske serije]] da se trajno obustavi njeno snimanje. Izraz potiče iz [[SAD]] te se u pravilu koristi za TV-serije originalno prikazivane na [[komercijalna televizija|komercijalnim]], odnosno privatnim [[TV stanica]]ma ili [[TV mreža]]ma. One se u pravilu financiraju preko prodaje [[televizijska reklama|televizijskih reklama]] emitiranih prije ili u pauzama epizoda TV-serije, a cijena tih reklama ovisi prije svega o gledanosti koje procjenjuju specijalizirane agencije (od kojih je u SAD najpoznatijiji [[Nielsenovi rejtinzi|Nielsen]]). Ukoliko padne gledanost, pada i cijena reklama, a sa njom i mogućnost da televizijska kuća ostvari profit. U tom slučaju, ovisno o prethodno sklopljenom ugovoru sa producentima, TV-kuća može otkazati dalje snimanje ili prikazivanje, te tako omogućiti da se termin prikazivanja koristi za neki drugi, potencijalno profitabilniji sadržaj.

U rijetkim slučajevima otkazivanje može biti motivirano i ne-komercijalnim razlozima kao što su iznenadna smrt ili nedostupnost glavnog glumca, odnosno političke i druge kontroverze.

Vijesti o otkazivanju u nekim slučajevima mogu izazvati burne reakcije u dijelu publike, prije svega među najfanatičnijim poklonicima neke serije, a što uključuje kampanje za &quot;spašavanje&quot; otkazane serije. Jedan od poznatijih slučajeva se zbio [[1968. na televiziji|1968.]] godine kada su fanovi [[Star Trek: TOS|originalne TV-serije ''Zvjezdane staze'']] uspjeli serijom pisama vodstvu TV-mreže [[NBC]] isposlovati snimanje [[Star Trek: TOS (sezona 3)|treće sezone]]. U nekim slučajevima &quot;otkazane&quot; TV-serije mogu dobiti nastavak u obliku kino ili [[televizijski film|televizijskih filmova]], a još rjeđim slučajevima ih otkupi neka druga TV-stanica ili mreža. Jedan od novijih slučajeva se zbio [[2018. na televiziji|2018.]] kada je dvanaest dana nakon otkazivanja od strane TV-kanala [[SyFy]] TV-seriju ''[[The Expanse (TV serija)|The Expanse]]'' otkupio internetski TV-kanal [[Amazon Prime]].

== Povezano ==
*[[Finale serije]]
*[[Finale sezone]]

==Vanjske veze==
* [http://www.cancelledseries.com/ Cancelled Series Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722031357/http://www.cancelledseries.com/ |date=2013-07-22 }}: An online website keeping track of cancelled TV series
* [https://web.archive.org/web/20060523044327/http://www.brilliantbutcancelled.com/ Brilliant but Cancelled]: Website dedicated to cancelled television programs

[[Kategorija:Televizijska terminologija]]</text>
      <sha1>7k8mqr1p0y7rukz35o6wr19tc4dufzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Čapljini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4619533</id>
    <revision>
      <id>42716998</id>
      <parentid>42196995</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="fq6gudjhhjf7sdplsx00fltwhzhnuko" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika BiH]] za opštinu Čapljina se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Crkva Preobraženja Hristovog u Klepci]]ma, zgrada škole i groblje, područje i ostaci graditeljske cjeline
* [[Crkve Uspenja Presvete Bogorodice u Gabeli|Crkve Uspenja Presvete Bogorodice sa pokretnom imovinom i nadgrobnim spomenicima u Gabeli]], (graditeljska cjelina)
* [[Gabela]], arheološko područje
* [[Most u Klepcima]], istorijska građevina
* [[Pašića kula sa dvorima u Bivoljem Brdu]], graditeljska stambena cjelina
* [[Počitelj (Čapljina)|Počitelj]], istorijsko – gradsko područje
* [[Rimska vila u Višićima|Rimska vila (Villa Rusticae) u Višići]]ma, (lokalitet „Kućišta“) sa ostacima iz rimskog antičkog perioda, ranog i kasnog srednjeg vijeka (slavensko naselje i groblje), arheološko područje
* [[Kulina na rijeci Krupi|Rt kula (Kulina na rijeci Krupi) u Dračevu]], istorijska građevina
* [[Stećci u Opličićima]]
* [[Mogorjelo|Utvrđena kasnoantička vila Mogorjelo]], arheološko područje).&lt;ref name=&quot;Čapljina&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=6 |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Čapljina |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 24. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241215083938/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=6 |archive-date= 2024-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Čapljini| ]]</text>
      <sha1>fq6gudjhhjf7sdplsx00fltwhzhnuko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osmanske kule i odžaci u Bosni i Hercegovini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4619541</id>
    <revision>
      <id>42717338</id>
      <parentid>42652172</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9860" sha1="f17zc390k5znych4uaqpl3mfgx6uq5a" xml:space="preserve">[[Datoteka:Bihac, trosky kostela sv. Frantiska z r. 1240.jpg|thumb|right|250px|[[Kapetanova kula u Bihaću]].]]
'''Kule i odžaci''' su stambeno-fortifikacijski građevinski objekti iz [[Osmansko carstvo|osmanlijskog perioda]]. Takvih objekata bilo je nekada preko tri stotine na području [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. &lt;ref name=&quot;Kule&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1954/6-1954.pdf|title= Hamdija Kreševljaković, KULE I ODŽACI U BOSNI I HERCEGOVINI|work= Hamdija Kreševljaković, Izabrana djela I, Veselin Masleša, 1991|accessdate= 9. 2. 2016|archive-date= 2016-04-17|archive-url= https://web.archive.org/web/20160417080351/http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1954/6-1954.pdf|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

Turska feudalna gospoda ([[Spahija|spahije]]) gradila je po svojim imanjima posebne kamene dvorce ili kule na više spratova. Služile su za stanovanje i za odbranu. Kao uzor poslužile su im kule po gradovima iz vremena bosanskih vladara. U obrambeni dio tih novih kula preuzete su puškarnice (mazgale) s gradskih bedema, a u njihov stambeni dio ušli su neki sanitarni i drugi elementi iz građanske kuće. Kula je uvijek građena na više spratova. Osnova kule je prezežno [[kvadrat]] od 6 do 10 metara, rjeđe pravougaonik, a visine 11–20, a ima ih i do 25 metara.
Građene su od lijepo tesanog [[krečnjak]]a. Kule su prekrivene šatorastim krovom od [[Šindra|šindre]] ili kamenih ploča. Zidovi u prizemlju uvijek su nešto deblji od zidova u gornjim spratovima, najmanja je debljina zidova 100 cm, a najveća 152 cm.

Uz kule gradili su se ''odžaci'' ili konaci kao stambeni objekti. To su redovno jednospratne zgrade pravougaone osnove. Građene su od kamena, ćerpiča i drveta.

Oko kula i odžaka je prostrano dvorište opasano zidom. U to dvorište ulazilo se kroz kapiju, građenu na svod. U dvorištu je bilo još i drugih zgrada, te bunar, ako nije bila voda dovedena (vodovod).

Poseban vid kula su ''kapetanske kule''. Građene su na isti način kao i one spahijske, ali ispod tih kula bile su često u zemlji i u prizemlju tamnice.

Kulama su se nazivale i ''ishodne kuće'', građene oko većih gradova, gdje su bogatiji građani ljetovali. U takvim je kulama u prizemlju ponekad staja. Osim prizemlja imali su samo još jedan ili dva sprata. I na takvim kulama bilo je puškarnica.

Istim imenom zvale su se i stražarnice uz važnije drumove, i građene su na isti način kao i kule feudalne gospode.

U Bosni i Hercegovini ima preko četrdeset sela i zaselaka imenom Kula i dvanaest Kulina, trideset i jedno naselje zove se Odžak, četiri Odžaci i jedno Odžačina.

Jedan broj kula proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]]

* [[Kapetanova kula u Bihaću]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=2 |title=Kapetanova kula u Bihaću |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 7. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615041250/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=2 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Ćumurijina kula]] sa odžacima u Kutima (Bileća)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=2 |title=Ćumurijina kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615041250/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=2 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Gradaščevića kula u Bijeloj (Brčko)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |title=Gradaščevića kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2018-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306202714/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Kula je sanirana 1957. I 1980, ali je bez održavanja.
* [[Rustempašića kula u Odžaku (Bugojno)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |title=Rustempašića kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2018-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306202714/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; objekat je zaštićen od daljnjeg propadanja pošto su 1997. godine zamijenjeni krovna konstrukcija i pokrivač krova
* Kula Čengića na Ratajama (Foča)
* [[Sulejmanpašića kula u Odžaku (Bugojno)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |title=Sulejmanpašića kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2018-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306202714/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Objekat još od požara 1831. je van bilo kakve funkcije. Urušene su etaže trećeg i četvrtog sprata. Zbog samoniklog drveća i rastinja ne može se pristupiti prostoru unutar zidina.
* [[Pašića kula u Bivoljem Brdu (Čapljina)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=4 |title=Pašića kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; U ratu 1992. godine Pašića kula pretrpjela je velika oštećenja. Potpuno su uništeni krov i zid na jugoistočnoj strani drugog sprata, na dijelu prostorije koja se zvala «bijeli ćošak», sve međuspratne konstrukcije, kao i drveno stepenište. Vidljiva su oštećenja na zidovima kule, i unutrašnjost objekta je u veoma lošem stanju.
* [[Hajduk kula na Kručevića Brdu (Čitluk)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=4 |title=Hajduk kula na Kručevića Brdu, opština Čitluk |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 7. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Očuvani su vanjski zidovi, bačvasti kameni strop suterena i drveni elementi – hatule i šupljina mandala obložena drvetom. Kamena konstrukcija kule se nalazi u relativno dobrom stanju,
* [[Ljubunčića (Teskeredžića) kula u Voljicama (Gornji Vakuf-Uskoplje)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=5 |title=Ljubunčića kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[Šurkovića kula u Odžacima (Konjic)]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=6 |title=Šurkovića kula u Odžacima, općina Konjic |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Unutrašnjost objekta je u zapuštenom stanju.
* [[Smailagića kula u Livnu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2548 |title=Historijska građevina - Pirijina (Smailagića) kula u Livnu |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 7. 2016 |archive-date=2016-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818174329/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2548 }}&lt;/ref&gt;
* [[Lalića kula]] sa dvorima (Ljubuški)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3294 |title=Lalića kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 11. 2016 |archive-date=2021-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210211010324/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3294 }}&lt;/ref&gt;
* [[Redžep-pašina kula u Žepi]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2919 |title=Historijska građevina – Redžep-pašina kula u Žepi |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 7. 2016 |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205195212/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2919 }}&lt;/ref&gt;
* [[Spahovića kula]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2899 |title=Spahovića kula u Bihovu, općina Trebinje |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 9. 2016 |archive-date=2016-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116224549/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2899 }}&lt;/ref&gt;
* [[Hadžiahmetovića kula]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3027 |title=Hadžiahmetovića kula |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 9. 2016 |archive-date=2021-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027085131/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3027 }}&lt;/ref&gt; Smještena je u [[Mostaći]]ma kod [[Trebinje|Trebinja]]  u neposrednoj blizini puta [[Stolac]] – Trebinje. Kula je sagrađena u drugoj polovini 18. vijeka. Danas je u relativno lošem stanju. Sastoji od kule sa kućom i avlijom, ekonomskog objekta i ekonomskog dvorišta. Kula je pravougaone osnove, izvedena na tri sprata. Pokrivena je dvovodnim krovom. Kao pokrov je izvorno korištena kamena ploča, a sada crijepom.
== Literatura ==
* Salih Rajković - Kule i odžaci u Hercegovini, Stambeno-fortifikacioni objekti, (naučnoistrživački rad). Sarajevo: Zavod za zaštitu spomenika kulture, 1982.
* Husnija Kamberović - Begovski zemljišni posjedi u Bosni i Hercegovini od 1878. do 1918. Godine. Sarajevo, Zagreb: Hrvatski institut za povjest, Institut za historiju Sarajevo, 2003

== Izvori ==
{{Izvori|2}}

[[Kategorija:Utvrđenja]]
[[Kategorija:Osmanske kule i odžaci u Bosni i Hercegovini| ]]</text>
      <sha1>f17zc390k5znych4uaqpl3mfgx6uq5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osmanska arhitektura u Bosni i Hercegovini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4619633</id>
    <revision>
      <id>42717337</id>
      <parentid>42165858</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14091" sha1="jjt2yuy7om54n8frzbj2xqgzi3faocx" xml:space="preserve">'''Osmanska arhitektura''' nastala je u [[Mala Azija|Maloj Aziji]] pod uticajem [[islam]]ske umjetnosti i razvijala se i širila istovremeno sa [[Osmansko carstvo|osmanskom državom]].&lt;ref&gt;[https://de.scribd.com/doc/52673223/osmanska-arhitektura Osmanska arhitektura]&lt;/ref&gt;

Kad se pojavila na [[Balkan]]u i [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] još je bila u fazi razvoja, bez ustaljene forme i građevne tradicije. Kada se pogledaju spomenici iz XV vijeka, još uvijek se vidi neodređenost formi, traženje novih i boljih oblika. Početna faza ove arhitekture (starocarigradski stil) traje na cijelom području turske države do polovine XVI stoljeća, sve do [[Mimar Sinan|Kodža Mimar Sinana]] i njegovih glasovitih učenika. Nakon toga arhitektura ima sasvim jasno izbalansirane oblike i građevnu tradiciju. &lt;ref name=&quot;BejtićA&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/346650792/Alija-Bejtic-Spomenici-Osmanlijske-Arhitekture-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Alija Bejtić: Spomenici osmanlijske arhitekture u Bosni i Hercegovini |work=Muzej grada Sarajeva, Sarajevo, 1973 |accessdate= 13. 9. 2016}}&lt;/ref&gt;

U tom periodu u Bosni i cijelom turskom carstvu je nastao najveći broj spomenika te umjetnosti i to stoljeće se označava kao zlatni vijek osmanske arhitekture i umjetnosti uopšte. Razvoj arhitekture tekao je sa širenjem države i jačanjem njene ekonomske moći.
Poslije poraza pod [[Beč]]om turska država doživljava stalne neuspjehe, koje prati i opadanje građevne umjetnosti. Nema više onih bogatih zadužbina i sjajnih spomenika XVI stoljeća i sve se svodi na popravke i podizanje manjih objekata.

Domaći graditelji, primajući orijentalne oblike, uvijek su ih prilagođavali ekonomskim prilikama svoje sredine i domaćim tradicijama i tako ih transformirali u gotovo specifičan arhitektonski izraz. 

Poznata su dvojica domaćih graditelja, Nedžar Hadži Ibrahim i Sinan, koji su živjeli u Sarajevu u XVI vijeku i ostavili dvije male džamije kao svoje zadužbine. Dunđeri su bili isključivo domaći ljudi, i upravo su oni, gradeći stambene kuće, male džamije, dućane i male magaze, doprinijeli fizionomiji gradova iz turskog doba koja je potpuno dobila osmanski pečat.

Bosanski namjesnik [[Gazi Husrev-beg]] za gradnju svojih zadužbina angažovao je majstore iz [[Dalmacija|Dalmacije]] i [[Dubrovnik]]a pa zidovi nekih njegovih građevina isti su kao zidovi dubrovačkih građevina toga vremena.&lt;ref name=&quot;NRedžić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/245963499/Husref-Redzic-Islamska-umjetnost |title= Nusref Redžić: Islamska umjetnost |work=Izdavački zavod Jugoslavija – Beograd 1967 |accessdate= 13. 9. 2016}}&lt;/ref&gt;

Nijedan spomenik ove arhitekture u Bosni i Hercegovini ne odlikuje se svojom glomaznošću već se skladno ukomponirao u svoju sredinu. Oni su više strukturni, pejzažni i slikoviti, nego što su monumentalni.

I koliko god je ta [[arhitektura]] u svojoj biti bila vezana za orijentalne oblike, ona je u Bosni poprimila i specifičnu, domaću notu, pa se može i nazvati bosanskohercegovačka arhitektura orijentalnog tipa. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Osmanski arhitektonski stilovi |url=http://majkaidijete.ba/edukacija-2/arhitektura/item/1867-osmanski-arhitektonski-stilovi-prete%C4%8De-bosanskog-arhitektonskog-sloga |access-date=2021-09-02 |archivedate=2020-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920004732/http://majkaidijete.ba/edukacija-2/arhitektura/item/1867-osmanski-arhitektonski-stilovi-prete%C4%8De-bosanskog-arhitektonskog-sloga |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

Hrišćanski dio stanovništva i dalje je gradio sakralne objekte u ranijim stilovima, jer je postojala tradicija u ovoj arhitekturi. Naselja su se počela graditi po novom principu podjele na zanatsko-trgovački dio – čaršiju i stambeni dio naselja – mahalu. Do ovoga je došlo zbog toga što u predtursko doba nije bilo pravih gradskih naselja.

Arhitektura je bila najrazvijenija umjetnost u Osmanskom carstvu. Vladarev dvor i institucija vakufa bili su glavni nosioci gradnje javnih i sakralnih objekata, za razliku od hrišćanskih zemalja gdje je crkvena organizacija glavni nosilac arhitektonske djelatnosti. 
[[File:BiH, Sarajevo - Svrzina kuća 1.jpg|mini|desno|Svrzina kuća u Sarajevu – tipična gradska kuća iz osmanskog perioda]]
== Stambena gradska kuća ==
Nova stambena kuća koju su donijele Osmanlije predstavljala je razvijeniji tip u odnosu na zatečenu drvenu kuću seoskog tipa.
Kuća je jasno raščlanjena na prizemlje od kamena i sprat od drveta sa ispunom od ćerpiča ili od dasaka oblijepljenih malterom. Do sprata vodi drveno stepenište u otvoreni prostor divanhane. Sobe su niske sa drvenom tavanicom. Na podu je prostrt ćilim, sredina sobe je slobodna. U njoj porodica danju objeduje na niskim sinijama, a noću spava na dušecima prostrtim po ćilimu. Posteljina je danju u uzidanim drvenim ormarima. Ispod prozora je sećija sa šiljtetima i jastucima.

Sobe su doksatno izbačene iznad prizemlja. Doksat izražava savladavanje sile teže, težnja za lebdenjem.
 
Krov je kosi i četvorovodni.

U početku su kuće bile odmaknute od ulice i okrenute ka bašti. Vremenom su se primicale ulici, da bi se u XIX vijeku gradile sa doksatom iznad ulica.

Bogatije kuće imale su dva dvorišta: muško, sa ekonomskim dijelom, i žensko, porodično, sa bunarom ili česmom i cvijećem.

Bogatija vlastela gradila je i ishodne kuće za potrebe odmora u ljetnom periodu, sličnih arhitektonskih rješenja.&lt;ref name=&quot;Zildžić&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Sarajevo_Zildzica%20kuca%20kompl%20SR.pdf |title= Zildžića kuća |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate= 29. 10. 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230529141419/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Sarajevo_Zildzica%20kuca%20kompl%20SR.pdf |archive-date= 2023-05-29 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:Sarajevo Tram-Stop Bascarsija 2011-10-28.jpg|mini|desno|Čekrekjčina potkupolna džamija u Sarajevu]]
[[File:Begova dzamija.jpg|mini|desno|Gazi Husrev-begova džamija u Sarajevu, sa kupolom i polukupolom]]
[[File:Suleimania Mosque.JPG|mini|desno|[[Sulejmanija džamija u Travniku]], sa četverovodnim krovom u stubovima i prodajnim prostorom u prizemlju]]
== Džamija ==
Džamije u Bosni i Hercegovine nose sve oznake osmanske arhitekture, ali su skromnijih dimenzija.  Izuzev dvije, sve su u tlocrtu kvadratnih dimenzija. Imaju centralni molitveni prostor. U sredini prednjeg zida tog prostora je mihrab, polukružna niša, gdje stoji imam dok predvodi molitvu. U desnom prednjem uglu je minber ili propovijedaonica u vidu uzdignutog jednokrakog stubišta. Pozadi je mahvil, uzdignuti prostor gdje za vrijeme klanjanja stoji mujezin. Ispred ulaza je sofa ili trijem, kao smišljeni psihički posrednik između ulice (svijeta buke) i džamije (mjesta tišine) &lt;ref name=&quot;BejtićA&quot;/&gt;

Munara je obavezni dio džamije, prvenstveno sa desne strane. Razlikuju se po visini, veličini i obliku presjeka i materijalu od kojeg su izgrađene (drvo, kamen).

Postoji nekoliko tipova džamija.

'''Jednoprostorna potkupolna džamija''' je jednostavna arhitektonska kompozicija, sa malobrojnim elementima konstrukcije, raščlanjenosti pa i dekoracije.
* [[Čekrekjčina džamija]] u Sarajevu iz 1526. godine. Najstarija sačuvana potkupolna džamija u Sarajevu je Čekrekjči Muslihudinova džamija koja je izgrađena 1526. godine. Ova džamija je po mnogo čemu posebna. Njoj nedeostaje uobičajeni trijem specifičan za potkupolne džamije. Umjesto tijema, s prednje strane džamije, nalaze se trgovačke radnje koje su ukomponirane u džamijsku cjelinu. Specifičnost ove džamije je i munara koja je uvučena u centralni kubus objekta. Čekrekčijina džamija objedinjuje tradiciju bursanskog i ranocarigradskog stila, što ukazuje da je riječ o gradnji koja prethodi klasičnom osmanskom arhitektonskom stilu. &lt;ref&gt;[https://akos.ba/osmanska-arhitektura-u-srcu-sarajeva-sarajevske-potkupolne-dzamije/ Sarajevske potkupolne džamije]&lt;/ref&gt;
* [[Jeni džamija u Travniku]] iz 1549. godine
* [[Aladža džamija]] u [[Foča|Foči]] iz 1550. godine, kao najzanimljiviji i najreprezentativniji predstavnik
* [[Karađoz-begova džamija]] u Mostaru,  
* [[Alipašina džamija]] u Sarajevu,
* [[Ferhadija (Sarajevo)|Ferhadija džamija]] u Sarajevu,
* [[Šišman Ibrahim-pašina džamija]] u [[Počitelj]]u, 
* [[Sinan-begova džamija]] u [[Čajniče|Čajniču]], 
* [[Jusuf-pašina (Kuršumlija) džamija u Maglaju]],  
* [[Selimija džamija u Knežini|Džamija sultana Selima II u Knežini]] kod [[Sokolac|Sokoca]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2429 |title=Džamija u Knežini |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 7. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210214125826/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2429 |archive-date=2021-02-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

Drugom tipu '''džamija sa kupolom i polukupolom''' pripadaju samo dvije: 
* [[Gazi Husrev-begova džamija]] u Sarajevu iz 1531. godine, po projektu glavnog osmanskog mimara Adžema Esira Alija. Sama godina izgradnje džamije upućeuje na prelazni period u osmanskoj arhitekturi, te je ona jedan od posljednjih objekata građenih u ranocarigradskom stilu.
* [[Ferhat-pašina džamija]] u [[Banja Luka|Banja Luci]].

Poseban tip, i najbrojniji, su '''džamije sa četverovodnim krovom''' i ravnom drvenom tavanicom. Dijele se u dva podtipa: tip jednoprostorne džamije, koji preovladava, i tip džamije sa stupovima. Ovom drugom tipu u Bosni pripada desetak džamija velikih dimenzija koje se javljaju u Bosni u posljednjim stoljećima osmanske uprave. Ovaj tip džamija predstavlja novo tlocrtno rješenje gdje stupovi nose tavanicu i mahvil postavljen duž prednjeg i dva bočna zida. Arhitektonski najznačajnija džamija ovog tipa u Bosni i Hercegovini je:
* [[Sulejmanija džamija u Travniku]] (Šarena džamija),  izgrađena 1815. godine na temeljima mnogo starije. U prizemlju je ispod čitave džamije kameni bezistan u kojem je ranije bilo 10 dućana, koji su danas uklonjeni. Molitveni prostor je iznad bezistana.
* [[Magribija džamija]] u Sarajevu
* [[Gazanferija džamija]] u Banja Luci
[[File:Baščaršija - panoramio (1).jpg|mini|desno|Brusa bezistan]]

== Bezistan ==
Bezisten je složena riječ od arapskog bezz i perzijskog nastavka (i)stan, a znači mjesto gdje se bez ili platno prodaje (od svile, pamuka i lana). Kasnije je korišten za prodaju i druge skupocjene robe.

Bezisteni su vrlo solidno građene zgrade. Zidani su od kamena i presvedeni kupolama ili bačvastim svodovima. Osnovica im je pravougaonik ili kvadrat. Zidovi su im debeli metar i više.

Privredni život i graditeljska ekspanzija Sarajeva i drugih većih gradova u 16. vijeku bili su u znaku  trgovine i zanatstva, najviše zahvaljujući  poslovnoj preduzimljivosti dubrovčana. Uvozi se razna tekstilna roba, riža, papir, čoha. Izvozi se vosak, živa stoka, koža. Da bi se unaprijedila trgovina, sagrađena su tri bezistana u Sarajevu, dva u Travniku i jedan u Banja Luci.
* '''Mehmed-begov bezistan''', 
* '''Gazi Husrev-begov''' i 
* '''Rustem-pašin (Brusa bezistan)''' je izgrađen 1551. godine u Sarajevu . Njegov osnivač je [[Rustem-paša Opuković]], porijeklom iz Sarajeva ili iz njegove okoline. Ima 6 velikih kupola, promjera 7 metara (visina vrha kupole je oko 12,50 m iznad poda prizemlja bezistana), i 2 kupolice koje su izvedene od turske cigle. Kupole se oslanjaju na dva stupca. Svi prozorski otvori  kao i otvori vrata imaju šembrane izvedene od fino obrađenog kamena, a krila vrata i prozorski kapci su od kovanog gvožđa. Jedini je primjerak potkupolnog bezistana na prostorima bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Nakon austrougarske okupacije korišten je kao magacin vojničkih uniformi, trgovina manufakturne robe, paromlin, kao magacinski prostor, tržnica mliječnih proizvoda i robna kuća suvenira. Od 2001 enterijer Brusa bezistana je preuređen tako da je dobio funkciju stalne postavke  [[Muzej grada Sarajeva|Muzeja grada Sarajeva]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 4. do 10. jula 2006. godine, donijela je odluku da se proglasi za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Sarajevo%20Brusa%20bezistan%20SRP.pdf |title= Brusa bezistan |work= kons.gov.ba |accessdate= 13. 9. 2016 |archive-date= 2017-11-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171115184620/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Sarajevo%20Brusa%20bezistan%20SRP.pdf |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]] i Tina Wik .

== Kule i odžaci ==
{{Glavni|Osmanske kule i odžaci u Bosni i Hercegovini}}
== Sahat-kula ==
Izgradnja objekata ove vrste na području [[Osmansko carstvo|Osmanskog carstva]] započela je sredinom XVI stoljeća. Urbani razvoj, ali i potreba obavljanja pet molitvi koje su [[islam]]ski vjernici obavezni obaviti u određeno vrijeme dana, propisanih [[Kuran]]om, uslovili su rasprostranjenost sahat-kula. Predstavlja jednoprostoran objekat sa skoro kvadratnom osnovom čije su stranice oko 3,60 x 3,60 m. Izgrađena je  od [[kamen]]a i zidovi su prosječne debljine 80 cm, međusobno su povezani krečnjačkim malterom.
== Turbeta u Bosni i Hercegovini ==
{{Glavni|Turbeta u Bosni i Hercegovini}}
Turbe je [[mauzolej]], obično bogatijeg, poznatijeg čovjeka, od vjerskog ili kulturnog ugleda. Ovi objekti predstavljaju vrlo vrijedne objekte osmanlijske memorijalne arhitekture. Najčešće su zidani objekti, rjeđe od drveta. 

== Reference ==
{{reference|2}}

{{Commonscat|Ottoman architecture in Bosnia and Herzegovina}}

[[Kategorija:Osmanska arhitektura u Bosni i Hercegovini| ]]
[[Kategorija:Osmanska arhitektura|Bosna i Hercegovina]]</text>
      <sha1>jjt2yuy7om54n8frzbj2xqgzi3faocx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nadgrobni natpis kraljice Jelene</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4619668</id>
    <revision>
      <id>42717004</id>
      <parentid>42455355</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="g0aoknexot15ljl5h1cce12u8xmctfw" xml:space="preserve">[[Datoteka:Natpis na sarkofagu kraljice Jelene 976.jpg|mini|250px|Natpis na sarkofagu kraljice Jelene]]
'''Nadgrobni natpis kraljice Jelene''' prednji je dio [[sarkofag]]a u kojemu je bilo ukopano [[Jelena Slavna|Jelenino tijelo]]. Nastao je u [[Solin]]u [[976.]] godine na [[Vapnenac|vapnenačkoj]] ploči veličine 123×74-76×10 cm. Od stotinjak krhotina ga je sastavio i restaurirao [[Frane Bulić|don Frane Bulić]] &lt;ref name=sol&gt;{{Cite web |url=http://solin-info.com/hr/znamenitosti/povijest-grada/natpis-kraljice-jelene/ |title=Solin tourist info - Natpis kraljice Jelene |access-date=2015-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102194254/http://solin-info.com/hr/znamenitosti/povijest-grada/natpis-kraljice-jelene |archive-date=2016-01-02 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, te pročitao tekst na [[Latinski jezik|latinskom]] koji u prijevodu glasi:
{{citat|U ovom grobu počiva glasovita Helena, koja je bila žena kralja Mihajla i majka kralja Stjepana. Vladala je kraljevstvom. Osmoga dana prije oktobarskih ida ovdje je u miru pokopana, 976. godine od utjelovljenja Gospodinova, indikcije četvrte, petoga mjesečevoga kruga, sedamnaeste epakte, petoga sunčevoga kruga koji se poklapa sa šestim. Ona, koja je za života bila kraljica, postade i majkom siročadi i zaštitnicom udovica. Čovječe, koji gledaš, reci: Bože, smiluj se njenoj duši.&lt;ref name=sol/&gt;}}

== Važnost natpisa ==
Natpis već u prvoj [[Rečenica|rečenici]] otkriva [[Obitelj|obiteljsku vezu]] između dva [[Hrvatski vladari|hrvatska kralja]] i to putem umrle im supruge, odnosno majke. Također, u natpisu je točno naveden datum [[smrt]]i kraljice pa je to jedan od malobrojnih točnih i pouzdanih datuma u staroj [[Povijest Hrvatske|hrvatskoj povijesti]].&lt;ref name=sol/&gt; Natpis pokazuje, nadalje, postojanje salonitanskih tradicija sastavljanja nadgrobnih natpisa, što svjedoči o duhovnoj i kulturnoj razini onodobnoga hrvatskoga društva. Konačno, a to je također vrlo važno, u tom je natpisu sačuvana jedna kratka formula koja otkriva postojanje normi [[Rimsko pravo|rimskog]] i [[bizant]]skog [[Pravo|prava]] u [[Hrvatsko Kraljevstvo|hrvatskoj državi]]. U natpisu, naime, stoji da je kraljica Jelena bila zaštitnica udovica i majka siročadi.&lt;ref name=sol/&gt;

== Povezano ==
* [[Jelena Slavna]]

== Izvori ==
{{izvori}}

== Literatura ==
* Josip Bratulić i Stjepan Damjanović, Hrvatska pisana kultura, 1. svezak, 8. - 17. stoljeće, str. 50, {{ISBN|953-96657-3-6}}

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20240606005404/https://www.academia.edu/34212198/ZABORAVLJENE_CRKVE_KRALJICE_JELENE_Hrvatsko_slovo_11._kolovoza_2000._str._18 Ante Vranković: Zaboravljene crkve kraljice Jelene, recenzija knjige, Hrvatsko slovo, 11. kolovoza 2000., str. 18]

[[Kategorija:Arheološki artefakti u Hrvatskoj]]
[[Kategorija:Hrvatska za narodnih vladara]]
[[Kategorija:Solin]]</text>
      <sha1>g0aoknexot15ljl5h1cce12u8xmctfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ono (lik)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4622644</id>
    <revision>
      <id>42717282</id>
      <parentid>42502411</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35633" sha1="10a0ethxgrcpvga7lbm6yzniy9htnqw" xml:space="preserve">{{Infookvir fiktivni lik
| colour        = white; border: 1px solid silver
| colour text   = #A91101
| ime           = Ono
| serija        = [[Stephen King|Stephena Kinga]]
| image         = [[File:Pennywise 1990-2017.jpg|320px]]
| caption       = [[Tim Curry]] kao Pennywise (lijevo) i [[Bill Skarsgård]] kao Pennywise (desno)
| premijera     = [[It (roman)|''It'']] ([[1986.]])
| odlazak       = 
| razlog        = 
| kreator       = [[Stephen King]]
| glumi         = [[Tim Curry]] ([[It (miniserija)|1990.]])&lt;br&gt;[[Bill Skarsgård]] ([[It (film, 2017)|2017.]])
| glas          =
| epizode       = 
| nadimak       = 
| alias         = Pennywise, rasplesani klaun&lt;br&gt;Robert &quot;Bob&quot; Gray
| vrsta         = Demon
| spol          = 
| starost       = 
| rođenje       = 
| smrt          = 
| zanimanje     = 
| obitelj       = 
| brak          = 
| partner       =
| djeca         = 
| rođaci        = 
| adresa        = [[Derry, Maine (Stephen King)|Derry]], [[Maine|ME]]
| vjera         = 
| nacionalnost  = 
| državljanstvo =
}}
'''Ono''' je fiktivni lik iz serijala romana [[Stephen King|Stephena Kinga]], koji se prvi put pojavio kao naslovni antagonist Kingovog [[It (roman)|romana]] iz [[1986.]] godine. Ono je manijakalni, demonski entitet nepoznatog porijekla, a koji obitava u kanalizacijama fiktivnog gradića [[Derry, Maine (Stephen King)|Derryja]], [[Maine|ME]]; svakih 27 godina, Ono se budi iz svog sna i opsjeda gradić, otimajući pritom djecu koju ubija i jede. Ono posjeduje plejadu nadnaravnih moći, a najučestalije su manipulacija, sposobnost da bude neprimijećen od strane odraslih i promjena oblika. U toku priče, Ono se najčešće manifestira kao '''Pennywise, rasplesani klaun'''.

U intervjuu iz [[2013.]] godine, King je rekao da je na ideju za Ono došao nakon što se zapitao što to plaši djecu &quot;više od ičega na svijetu&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KDyHCwAAQBAJ&amp;pg=PA67|title=Bad Clowns|date=2016|publisher=UNM Press|isbn=9780826356673|pages=29, 36, 67–69, 99–103|last1=Radford|first1=Benjamin|accessdate=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; Osjećao je kako je odgovor [[klaun]], mada mu je napamet pao i [[trol]] poput onoga iz bajke &quot;[[De tre bukkene Bruse]]&quot;,&lt;ref name=nqcqmp&gt;{{cite web|url=http://stephenking.com/library/novel/it_inspiration.html|title=StephenKing.com - IT Inspiration|website=stephenking.com|access-date=2018-07-31|archivedate=2017-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170902044150/http://stephenking.com/library/novel/it_inspiration.html|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; koji živi u kanalizaciji.&lt;ref name=nqcqmp /&gt;

Ono se dva puta pojavilo na filmskom platnu. Prvi put u [[It (miniserija)|istoimenoj miniseriji]] iz [[1990.]] godine, gdje ga je tumačio [[Tim Curry]], koji je dobio same pohvale za svoju interpretaciju.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Paquette|first1=Jenifer|title=Respecting The Stand: A Critical Analysis of Stephen King's Apocalyptic Novel|date=2012|publisher=McFarland|isbn=0786470011|pages=162–163|url=https://books.google.com/?id=U25SObo3cpoC&amp;pg=PA162&amp;lpg=PA162&amp;dq=pennywise+john+wayne+gacy#v=onepage&amp;q=pennywise%20john%20wayne%20gacy&amp;f=false|accessdate=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; Druga interpretacija pojavila se u [[It (film, 2017)|istoimenom filmu]] iz [[2017.]] godine, gdje ga je tumačio [[Bill Skarsgård]], također pohvaljen za interpretaciju; Skarsgård je reprizirao svoju ulogu i u [[It – Chapter Two|nastavku]] iz [[2019.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nerdist.com/it-chapter-two-release-date/|title=IT: CHAPTER 2 Announces Its Release Date {{!}} Nerdist|date=2017-09-26|work=Nerdist|access-date=2018-01-12|language=en|archive-date=2018-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704214030/https://nerdist.com/it-chapter-two-release-date/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

Iako se pojavio samo u romanu ''It'', Pennywise je spomenut u nekoliko drugih djela, čime je potvrđeno kako je dio šireg literarnog univerzuma Stephena Kinga.

== Literarni univerzum ==

U istoimenom romanu, Ono je besmrtni kozmički entitet koji može mijenjati oblik. Nakon što je došao na zemlju, Ono bi spavao/hibernirao otprilike 27 do 30 godina, nakon čega bi se probudio da izaziva kaos i hrani se (mahom strahom djece). Iako se najčešće pojavljivao u liku klauna, Pennywise se mogao transformirati u cijelu plejadu različitih likova, a mahom bi se koncentrirao na ono čega su se njegove žrtve najviše bojale.

Ono je, čini se, nastalo u praznini koja sadržava i okružuje Univerzum — mjesto koje se u romanima naziva &quot;Makroverzum&quot; (koncept sličan onome &quot;Todash tmine&quot; iz serijala ''[[The Dark Tower (serijal)|The Dark Tower]]''). Na nekoliko mjesta u romanu, Ono tvrdi da mu je pravo ime '''Bob Gray''', dok je &quot;Ono&quot; ime koje su mu nadjenula djeca koja su se protiv njega borila. Kroz knjigu, Ono je uglavnom oslovljavan u muškom rodu; ipak, kasnije u knjizi, djeca posumnjaju kako bi mogao biti i ženskog roda (zbog činjenice da se manifestira kao velika ženka pauka). Uz to, nakon što vidi njegovu stvarnu formu, Audra Denbrough kaže: &quot;''O dragi Isuse, Ono je žena''&quot;. Unatoč ovome, pravi oblik kojeg Ono ima ostaje nepoznat. Fizička forma koju Ono uzima je ona divovskog pauka, ali to je najbliže onomu što ljudski um može percipirati. Njegova stvarna forma nije u potpunosti ono što djeca vide. U stvarnosti, prava forma koju Ono ima egzistira u međudimenzionalnom području koja se naziva &quot;Deadlights&quot;. Bill Denbrough u jednom trenutku dođe opasno blizu da vidi ta svjetla, ali uspije svladati Ono prije nego se to dogodi. Ta svjetla se nikada ne vide i njihova fizička forma izvan međudimenzionalnog područja ostaje nepoznata, ali je opisana kao uništavajuća narančasta svjetlost. Dolazak u doticaj s tim svjetlima dovodi osobu do ludila (što je klasični [[Lavkraftijanski horor|lavkraftijanski]] element). Jedine osobe koje su došle u doticaj sa svjetlima i preživjele su Billova supruga, Audra Phillips, i Beverly Marsh, mada su obje upale u stanje katatonije nakon tog iskustva.

Ono ima prirodnog neprijatelja — [[Kornjača (Stephen King)|Kornjaču]], također stanovnika Kingovog &quot;Makroverzuma&quot;, koja je, prije mnogo [[eon]]a, stvorila naš univerzum, a moguće i druge. Kornjača se ponovo pojavljuje u serijalu ''[[The Dark Tower (serijal)|The Dark Tower]]''. Knjiga sugerira kako su i Ono i Kornjača zapravo kreacije jednog drugog, svemoćnog stvoritelja koji se naziva &quot;Drugi&quot;. Kornjača i Ono su vječni neprijatelji (stvaranje u kontrastu s uništavanjem), tako da nije neobično da Kornjača pomaže djeci u njihovoj borbi protiv demonskog klauna. Ono bi, zapravo, mogao biti ili &quot;[[Twinner]]&quot;, ili jedan od šest viših demonskih entiteta koje Mia spominje u romanu ''[[The Dark Tower VI: Song of Susannah]]'', s obzirom da pauk nije jedan od Čuvara zraka. Ono je u naš svijet došlo tokom prahistorijskih vremena u masivnom, kataklizmičnom događaju sličnom udaru asteroida i to na lokaciju koja je, danas, postala [[Derry, Maine (Stephen King)|Derry]], [[Maine|ME]].

U romanu postoji nekoliko dijelova prikazanih iz Njegove perspektive, a u kojima Ono sebe naziva &quot;superiornim bićem&quot;, Kornjaču opisuje kao nekog &quot;blizu superiornosti&quot;, a ljude kao najobičnije &quot;igračke&quot;. Ono objašnjava kako preferira ubijati i proždirati djecu, ne zbog svoje prirode, nego zato što su strahovi djece lakši za interpretirati u fizičkoj formi, dakle djecu je lakše istinski prestrašiti. To uspoređuje sa &quot;soljenjem mesa&quot;. Njegovo buđenje i povratak u hibernaciju označavaju period velikog nasilja, samo jedan primjer čega je nestanak više od 300 stanovnika Derryja u periodu od [[1740.]] do [[1743.]] godine. Tokom [[1957.]] godine, Ono se probudio usred velike oluje koja je poplavila dio Derryja te je krenuo u svoje ubilačko hranjenje, koje je započelo s brutalnim ubojstvom Billova brata, Georgieja Denbrougha. Ipak, djeca su na koncu uspjela poslati Ono na raniju hibernaciju nakon što ga je Bill teško ranio tokom prvog Chüdovog rituala. Ono se opetovano iščuđavao nad pobjedama djece nad njim samim te je pri samom kraju počeo preispitivati je li doista superioran kao što je mislio. Ipak, Ono nikada nije povjerovao da su djeca individualno dovoljno snažna da ga poraze, pripisujući njihovu pobjedu činjenici da je &quot;Drugi&quot; djelovao kroz njih kao grupu. Ono je u konačnici uništeno tokom drugog Chüdovog rituala, a njegovu smrt obilježila je velika oluja koja je devastirala centar Derryja.

U romanu ''[[Dreamcatcher (roman)|Dreamcatcher]]'', kada gospodin Gray pokuša ubaciti crva u vodovod Derryja, Ono više nije prisutan u kanalizacijama zbog poplave iz [[1985.]] godine. Na njegovom mjestu nalazi se brončana statua dvoje djece sa spomen-pločom, posvećenoj žrtvama poplave i Njega. Ploča je vandalizirana natpisom &quot;PENNYWISE ŽIVI&quot;.

== Adaptacije ==

=== Miniserija iz 1990. ===
{{main|It (miniserija)}}
[[File:Pennywise 1990.jpg|200px|thumb|left|[[Tim Curry]] kao Pennywise, najčešće korištena inkarnacija Njega.]]
Ono je svoje prvo medijsko pojavljivanje imao u [[It (miniserija)|istoimenoj miniseriji]] iz [[1990.]] godine, u sklopu koje ga je tumačio [[Tim Curry]]. Inicijalni kandidati za ulogu bili su [[Malcolm McDowell]] i [[Roddy McDowall]], a spominjao se i pjevač [[Alice Cooper]];&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0099864/trivia?ref_=tt_trv_trv ''It'' (1990)] - Trivia&lt;/ref&gt; odluku o odabiru Curryja na koncu je donio režiser, [[Tommy Lee Wallace]], koji je Curryja nagovorio da pristane na ulogu tek nakon što ga je uvjerio da njegov kostim neće imati puno prostetike; zbog velike količine šminke, Curry je morao dolaziti prvi na snimanje.&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;/&gt; Zanimljivo je kako je upravo Curry većinu svog života patio od [[koulrofobija|koulrofobije]], straha od klaunova, zbog čega je u njegovom ugovoru stajala zabrana da u njegovoj blizini budu zrcala ili reflektivne površine, kako se ne bi vidio u kostimu; jedan od članova tehničke ekipe je gotovo dobio otkaz jer je koristio ručno zrcalo dok je stavljao šminku na Curryja.&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;/&gt;

Miniserija je, zbog skračenog formata i televizijskih pravila, uvela neke promjene u lik Njega, koji je ovdje prikazan kao šareni klaun koji se oslanja na duhovitost i dovitljivost, više nego na vlastitu grotesknost. Ono se u miniseriji budi svakih 30 godina, a njegov prirodni neprijatelj, Kornjača, uopće nije prisutan u dvama epizodama. Scenaristi su morali izbaciti Chüdov ritual, tako da je u prvoj instanci poražen tako što ga je Beverly pogodila &quot;srebrnim metkom&quot;, odnosno metalnim predmetom iz pračke. Tokom svog inicijalnog pojavljivanja, Ono je najčešće bio u liku Pennywisea, ali se pojavio i u drugim oblicima kako bi prestrašio Gubitnike (npr. [[Larry Talbot|Vukodlak]], [[Imhotep (lik)|Mumija]], [[Frankensteinovo čudovište|Frankenstein]] i [[Grof Drakula|Drakula]]); dvije originalne inkarnacije za miniseriju bile su gđa. Kersh (koju je tumačila [[Florence Paterson]]) i satnik Hanscom (kojeg je tumačio [[Steve Makaj]]). U drugoj epizodi, Ono je otkrio svoj oblik velikog pauka, a koji je naišao na brojne kritike zbog loše izrađene makete čudovišta.

Tim Curry je dobio same pohvale za svoju ulogu, a njegova se interpretacija dana smatra kultnom i najboljim dijelom cijele miniserije.&lt;ref&gt;{{cite web|title='It': Everything You Need to Know About Stephen King's Killer Clown Story|first=Sean T.|last=Collins|url=https://www.rollingstone.com/movies/news/it-everything-you-need-to-know-about-stephen-kings-killer-clown-story-w501069|publisher=''[[Rolling Stone]]''|date=September 20, 2017|accessdate=September 11, 2017|archive-date=2018-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180301011849/https://www.rollingstone.com/movies/news/it-everything-you-need-to-know-about-stephen-kings-killer-clown-story-w501069|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jane&gt;{{cite web|url=http://www.dvdtalk.com/reviews/71291/stephen-kings-it/|work=DVD Talk|first=Ian|last=Jane|date=October 4, 2016|accessdate=December 28, 2016|title=Stephen King's It (Blu-ray)}}&lt;/ref&gt; Zanimljiva činjenica, a koja govori o kvaliteti i utjecaju Curryjeve interpretacije, jest ta da se njegov lik, dakle Pennywise, u filmu pojavljuje manje od 20 minuta.&lt;ref name=&quot;IMDB&quot;/&gt;

=== Filmski serijal ===
{{main|It (film, 2017)}}
{{main|It – Chapter Two|l1=It: Chapter Two}}
[[File:Pennywise 2017.jpg|200px|thumb|[[Bill Skarsgård]] kao Pennywise.]]
Svoje drugo pojavljivanje, Ono je imao u filmu ''[[It (film, 2017)|It]]'' iz [[2017.]] godine, kao i u [[It – Chapter Two|nastavku]] iz [[2019.]] godine; u oba filma tumačio ga je [[Bill Skarsgård]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kroll |first=Justin |date=June 2, 2016 |title='It' Reboot Taps 'Hemlock Grove' Star Bill Skarsgard to Play Pennywise the Clown |url=https://variety.com/2016/film/news/it-reboot-pennywise-bill-skarsgard-1201766604/ |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |accessdate=June 3, 2016 }}&lt;/ref&gt; Inicijalno je ova uloga pripala [[Will Poulter|Willu Poulteru]], ali on je kasnije odustao zbog problema u rasporedu, ali i odlaska inicijalnog režisera, [[Cary Fukunaga|Caryja Fukunage]]. Kada je [[Andrés Muschietti]] preuzeo režijsku palicu, kandidati su bili [[Mark Rylance]], [[Ben Mendelsohn]], [[Kirk Acevedo]], [[Richard Armitage]], [[Hugo Weaving]] i [[Tilda Swinton]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://anthemmagazine.com/richard-armitage-blows-his-cover/|title=RICHARD ARMITAGE BLOWS HIS COVER|last= Chang|first=Kee|work=Anthem Magazine|date=October 15, 2016|accessdate=July 27, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avclub.com/article/new-version-stephen-kings-it-finds-its-younger-hip-218970|title=New version of Stephen King's It finds its younger, hipper Pennywise|last=O'Neal|first=Sean|work=[[The A.V. Club]]|date=May 5, 2015|accessdate=June 27, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701222616/http://www.avclub.com/article/new-version-stephen-kings-it-finds-its-younger-hip-218970|archivedate=July 1, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bloody-disgusting.com/news/3393163/it-actors-testing-pennywise-latest-stephen-king-adaptation/|title='‘It': Here's Who's Testing For the Role of Pennywise! (Exclusive)|last=Disgusting|first=Mr|work=[[Bloody Disgusting]]|date=June 2, 2016|accessdate=June 27, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706233532/http://bloody-disgusting.com/news/3393163/it-actors-testing-pennywise-latest-stephen-king-adaptation|archivedate=July 6, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movieweb.com/it-movie-cast-bill-skarsgard-pennywise/|title=Stephen King's IT Has Found Its Pennywise the Clown|last=Gallagher|first=Brian|work=[[MovieWeb]]|date=June 2, 2016|accessdate=June 27, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160702165224/http://movieweb.com/it-movie-cast-bill-skarsgard-pennywise/|archivedate=July 2, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.joblo.com/movie-news/it-set-visit-tilda-swinton-could-have-been-pennywise-and-more-fun-facts-310-02|title=IT SET VISIT: TILDA SWINTON COULD HAVE BEEN PENNYWISE, AND MORE FUN FACTS!|last=Walkuski|first=Eric|work=[[JoBlo.com]]|date=July 27, 2017|accessdate=July 27, 2017}}&lt;/ref&gt; prije nego je potvrđeno kako je Skarsgård, koji je svojim pristupom ulozi oduševio na audiciji, dobio ulogu. Skarsgård je još ranije objasnio kako neće imitirati Curryja, čiju je interpretaciju nahvalio, već dati liku dozu osobne originalnosti; njegova interpretacija bila je jeziva od samog početka, na trenutke i morbidna, mada je zadržao dozu zlobne, djetinjaste razigranosti koja je tako svojstvena liku.

Ova interpretacija bila je, barem činjenično, vjernija originalnom romanu, tako da se je Ono bio entitet koji se budio svakih 27 godina i hranio se djecom Derryja. Glavna razlika u odnosu na raniju interpretaciju i originalni roman bio je kostim, koji je bio inspiriran [[renesansa|renesansnom]] modom i koji je bio osjetno groteskniji i jeziviji od Curryjevog; kostim je djelo [[Janie Bryant]]. Zanimljivo je primijetiti kako nitko od producenata i režisera Njega nije nazivao Ono, tokom snimanja ovog filma; svi su koristili naziv Pennywise, koji je, zapravo, samo jedna od Njegovih inkarnacija. Za film su kreirane i dvije originalne inkarnacije, a to su Bezglavi dječak (kojeg je tumačio [[Carter Musselman]]) te Judith, demonska žena inspirirana slikama [[Amedeo Modigliani|Amedea Modiglianija]] (koju je tumačila [[Tatum Lee]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bloody-disgusting.com/movie/3458110/muschietti-talks-paintings-inspired-nightmarish-new-creature/|title=Muschietti Talks Paintings that Inspired Nightmarish New ‘IT’ Creature|last=Squires|first=John|publisher=Bloody Disgusting|date=September 10, 2017|accessdate=September 13, 2017}}&lt;/ref&gt;

Skarsgård je, kao i Curry, dobio univerzalne pohvale za svoju ulogu te je bio nominiran za nekoliko nagrada, uključujući i [[Nagrada Saturn|nagradu Saturn]], [[Teen Choice Awards|nagradu Teen Choice]] i [[MTV-jeva filmska i televizijska nagrada|MTV-jevu nagradu]], dio kojih je i dobio.

=== Ostala pojavljivanja ===

Ono, odnosno Pennywise se pojavljuje u sklopu ''Sabranih djela Stephena Kinga'' u stripu ''[[The Simpsons/Futurama Crossover Crisis II]]'', u priči u kojoj svi fiktivni likovi ikad ožive. Pennywise je kasnije vraćen kroz vrtlog iz kojega je došao, zajedno s ostalim fikitivnim likovima. Ova verzija Njega imala je zelenu kosu, crvene usne i oštre zube, a nosio je ljubičasto klaunsko odijelo, crvene cipele i bijele rukavice.

U epizodi emisije ''[[The Late Late Show with James Corden]]'' iz rujna [[2017.]] godine, Pennywise, sličan onome Skarsgårdovom, pojavljuje se u skeču &quot;Odjel za ONO&quot;, a glumi ga [[James Corden]]. Tim, koji ima problema s računalom, greškom pozove Njega, umjesto odjel za tehničku podršku. Prema Timovim uputama, a i zbog osjećaja krivnje jer ga je uznemirio, Pennywise pokuša popraviti računalo, pri čemu ga u više navrata prestraši i pospe ga krvlju iz svog balona. Tim tada pozove pravu tehničku podršku, ali se ispostavlja kako nju vodi [[Freddy Krueger]], koji riješi problem tako što uništi računalo. Krueger tada pozove Pennywisea na ručak.

Izdanje stripa ''Erma'' od [[11. listopada]] [[2017.]] godine, u priči &quot;Down to Clown&quot;, sadrži pojavljivanje Pennywisea, modeliranog po Skarsgårdovoj verziji. Dok Erma prolazi pored uličnog odvoda, Pennywise ju pozove i pita ju želi li balon; no, Erma tada iznenada ispari iz Pennywiseova vidokruga. Najednom se pojavi iza njega te ga, dok on pokušava pobjeći u panici, odvuče u nepoznato uz pomoć svoje kose. Nešto kasnije, Erma pozdravlja svog prijatelja Georgieja, koji nosi žutu kabanicu, držeći crveni balon.&lt;ref&gt;[https://m.tapas.io/episode/854723/ ''Erma'' - Down To Clown]&lt;/ref&gt;

U epizodi emisije ''[[Saturday Night Live]]'' od listopada [[2017.]], [[Anderson Cooper]] ([[Alex Moffat]]), noseći žutu kabanicu, iznenada susreće [[Kellyanne Conway]] ([[Kate McKinnon]]), koja se skriva u uličnom odvodu; ona se predstavi kao Kellywise, spoj njezine osobe i Skarsgårdova Pennywisea. Nakon što pokuša prestrašiti Cooperama činjenicom da će [[Donald Trump]] biti reizabran, a da će se on sam udebljati i na koncu prerušiti u [[Hillary Clinton]] kako bi predstavio njezinu knjigu ''[[What Happened]]'', Kellywise uspije prevariti Coopera da zavuče ruku u odvod, unatoč upozorenju obližnjeg policajca ([[Kenan Thompson]]), koji Cooperu govori kako Kellywise svakodnevno povlači naivne prolaznike u odvod, a među njima i [[Rachel Maddow]] ([[Cecily Strong]]); Kellywise tada odgrize Cooperu ruku i odvuče ga u kanalizaciju. Cooper se tada budi za svojim stolom, netom prije intervjua sa stvarnom Kellyanne Conway; nakon što vidi crveni balon, dobije halucinaciju i vidi ju kako pleše, prije nego skoči prema njemu i napadne ga.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=Hlt3rA-oDao/ Kellywise - ''SNL'']&lt;/ref&gt;

U devetoj epizodi druge sezone [[NBC]]-jeve humoristične serije ''[[Great News]]'', naslova &quot;Love is Dead&quot;, Pennywise se pojavljuje kao prikladni [[Tinder]] partner za lik Katie Wendelson (Briga Heelan); tumačio ga je Michael Tivey.

== Kritike i utjecaj ==

Brojni mediji, među kojima i ''[[The Guardian]]'', pisali su o Njemu, redovito ga opisujući kao jednog od najstrašnijih klauna u historiji filma ili pop kulture.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2014/oct/29/the-10-most-terrifying-clowns-movies-film-tv|title=The 10 most terrifying clowns|last=Glenza|first=Jessica|date=2014-10-29|newspaper=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077|access-date=2016-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://screenrant.com/scariest-clowns-horror-movies/?view=all|title=10 Most Terrifying Clowns in Horror Movies|date=2015-09-23|website=Screen Rant|language=en-US|access-date=2016-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nerdist.com/the-scariest-clowns-in-pop-culture/|title=The Scariest Clowns in Pop Culture|date=2015-10-22|website=Nerdist|access-date=2016-05-01|archivedate=2017-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170816061756/http://nerdist.com/the-scariest-clowns-in-pop-culture/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ''[[The Atlantic]]'' je napisao kako je &quot;''najstrašnija stvar kod Pennywisea, ipak, način na koji vreba nad najvećim strahovima djece, pojavljujući se kao čudovište kojega se ova najviše boje (nešto što će [[J. K. Rowling]] kasnije emulirati s [[Bauk (Harry Potter)|baucima]])''&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/notes/2015/11/20-years-of-pennywise-the-clown/416577/|title=25 Years of Pennywise the Clown|last=Gilbert|first=Sophie|website=The Atlantic|language=en-US|access-date=2016-05-01}}&lt;/ref&gt; Britanska autorica [[Mikita Brottman]] je također rekla kako je Pennywise &quot;''jedan od najstrašnijih zlih klaunova koji su se pojavili na malom ekranu''&quot; i da on &quot;''reflektira svaki društveni i obiteljski horor poznat u suvremenoj Americi''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Brottman|first1=Mikita|title=Funny Peculiar: Gershon Legman and the Psychopathology of Humor|date=2004|publisher=Routledge|isbn=0881634042|pages=1|url=https://books.google.com/?id=8i7vMDszCB8C&amp;pg=PT79&amp;dq=pennywise+clown+scariest#v=onepage&amp;q=pennywise%20clown%20scariest&amp;f=false|accessdate=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; Neki kritičari, poput [[Mark Dery|Marka Deryja]], povukli su paralele između Pennywisea i serijskog ubojice [[John Wayne Gacy|Johna Waynea Gacyja]],&lt;ref name=ipqnnpcq&gt;{{cite book|last1=[[David J. Skal|Skal]]|first1=[[David J. Skal|David J]]|title=The Monster Show: A Cultural History of Horror|date=2001|publisher=Macmillan|isbn=9780571199969|page=363|url=https://books.google.com/books?id=xwlNnOxMt1gC&amp;pg=PA363|accessdate=1 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jiqqnvqpm&gt;{{cite web|url=https://public.wsu.edu/~delahoyd/it.html|title=It|website=public.wsu.edu|access-date=2018-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20151213062512/http://public.wsu.edu/~delahoyd/it.html|archive-date=2015-12-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=jpncvp /&gt; koji bi se na lokalnim rođendanskim zabavama pojavljivao kao klaun Pogo;&lt;ref name=jiqqnvqpm /&gt;&lt;ref name=jpncvp&gt;{{cite web|url=http://diply.com/omg-facts/article/facts-about-stephen-king-it|title=11 Creepy Facts About Stephen King's 'It'|publisher=|access-date=2018-07-31|archive-date=2018-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201093156/http://diply.com/omg-facts/article/facts-about-stephen-king-it|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; Dery je rekao kako lik &quot;''[utjelovljuje] naše iskonske strahove u vidu sociopatskog [[Ronald McDonald|Ronalda McDonalda]] iz kojega curi medena lukavština''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Dery|first1=Mark|title=The Pyrotechnic Insanitarium: American Culture on the Brink|date=1999|publisher=Grove Press|isbn=9780802136701|page=70|url=https://books.google.com/?id=u71s2gNZqJoC&amp;q=Pennywise#v=snippet&amp;q=Pennywise&amp;f=false|accessdate=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; King, ipak, ne spominje Gacyja na svojoj stranici kada priča o inspiracijama za lika.&lt;ref name=&quot;nqcqmp&quot;/&gt;

Američki [[punk]] bend [[Pennywise (bend)|Pennywise]] uzeo je svoje ime prema Kingovom liku.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Frasier|first1=David K.|title=Suicide in the Entertainment Industry|date=2005|publisher=McFarland|isbn=9780786423330|page=314|url=https://books.google.com/?id=97WJCgAAQBAJ&amp;pg=PA314&amp;lpg=PA314&amp;dq=pennywise+band+stephen+king#v=onepage&amp;q=pennywise%20band%20stephen%20king&amp;f=false|accessdate=1 May 2016}}&lt;/ref&gt;

=== Fenomen klaunova iz 2016. ===
{{quote box|quote=&quot;Čini mi se da je u pitanju neka slabašna histerija, poput [[Slender Man]]a, ili takozvanog [[Bunny Man]]a, koji je navodno vrebao u [[Fairfax County, Virginia|okrugu Fairfax]], [[Virginia]], i, noseći bijelu kapuljaču s dugim ušima, napadao ljude sjekiricom ili sjekirom. Senzacija s klaunovima će proći, jer takve stvari uvijek prođu, ali će se i vratiti, jer u pravim okolnostima, klaunovi doista mogu biti zastrašujući.&quot;|source=—Reakcija autora Stephena Kinga na incidente s klaunovima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bangordailynews.com/2016/09/08/news/state/please-dont-send-in-the-clowns-stephen-king-reacts-to-carolina-scare/|title=Stephen King weighs in on those creepy Carolina clown sightings|last=Burnham|first=Emily|work=[[Bangor Daily News]]|date=September 8, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161023051816/http://bangordailynews.com/2016/09/08/news/state/please-dont-send-in-the-clowns-stephen-king-reacts-to-carolina-scare/|archivedate=October 23, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;|width=35%|align=right}}
Lik Pennywisea je naveden kao moguća inspiracija za dva odvojena incidenta s ljudima koji su se maskirali u jezive klaunove u [[Northampton]]u ([[Engleska]]) i [[Staten Island]]u ([[New York]]).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/news/clown-staten-island-153044103.html?ref=gs|title=Pennywise, the clown foolish?|last=Stableford|first=Dylan|date=March 25, 2014|website=Yahoo|access-date=2016-05-01}}&lt;/ref&gt; Tokom [[2016.]] godine, pojavilo se nekoliko izvještaja o nasumičnom pojavljivanju &quot;zlih klaunova&quot;, uključujući i sedam ljudi iz [[Alabama|Alabame]] optuženih za &quot;radnje povezane s klaunovima&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.al.com/news/birmingham/index.ssf/2016/09/nine_clown_arrests_so_far_in_a.html|title=At least 9 'clown' arrests so far in Alabama: What charges do they face?|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://time.com/4518456/scary-clown-sighting-attack-craze/|title=Everything You Need to Know About the 'Clown Attack' Craze|first=Melissa|last=Chan|website=Time|access-date=2018-07-31|archive-date=2017-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923191531/http://time.com/4518456/scary-clown-sighting-attack-craze/}}&lt;/ref&gt; Nekoliko novina navelo je kako je klaun Pennywise bio inspiracija za ove incidente, što je Stephena Kinga potaklo da se oglasi i zamoli ljude da smanje svoju histeriju i ne shvaćaju njegova djela ozbiljno.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2016/oct/06/clown-sightings-stephen-king-it-pennywise|title=Stephen King tells US to 'cool the clown hysteria' after wave of sightings|first=Alison|last=Flood|work=The Guardian|date=6 October 2016|accessdate=7 October 2016}}&lt;/ref&gt; Prvi zabilježeni incident je onaj iz [[Greenville, South Carolina|Greenvillea]], [[Južna Karolina|SC]], gdje je maleni dječak svojoj majci rekao kako je vidio dva klauna koji su ga pokušali namamiti.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/culture/2016/oct/05/clown-sightings-south-carolina-alabama|title=Clown sightings: the day the craze began|last=Teague|first=Matthew|work=[[The Guardian]]|date=October 8, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018155654/https://www.theguardian.com/culture/2016/oct/05/clown-sightings-south-carolina-alabama|archivedate=October 18, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2016/oct/06/clown-sightings-stephen-king-it-pennywise|title=Stephen King tells US to 'cool the clown hysteria' after wave of sightings|last=Flood|first=Alison|work=[[The Guardian]]|date=October 6, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161015043726/https://www.theguardian.com/books/2016/oct/06/clown-sightings-stephen-king-it-pennywise|archivedate=October 15, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Nakon tog incidenta, slični klaunovi viđeni su u nekoliko američkih saveznih država, među kojima su [[Florida]], [[New York (savezna država)|New York]], [[Wisconsin]] i [[Kentucky]], a kasnije i u drugim državama Zapada, počevši s kolovozom [[2016.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fox8.com/2016/09/02/creepy-clown-sightings-reported-in-more-communities-in-south-carolina/|title=Creepy clown sightings reported in more communities in South Carolina|last=CNNwire|first=|work=[[WJW (TV)|WJW]]|date=September 2, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104165505/http://fox8.com/2016/09/02/creepy-clown-sightings-reported-in-more-communities-in-south-carolina/|archivedate=November 4, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/08/31/us/creepy-clown-sightings-in-south-carolina-cause-a-frenzy.html?_r=1|title=Creepy Clown Sightings in South Carolina Cause a Frenzy|last=Rogers|first=Katie|work=[[The New York Times]]|date=August 30, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160903041841/http://www.nytimes.com/2016/08/31/us/creepy-clown-sightings-in-south-carolina-cause-a-frenzy.html?_r=1|archivedate=September 3, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.yahoo.com/news/clown-sightings-spook-south-carolina-perplex-police-202822588.html|title=Clown sightings spook South Carolina, perplex police|last=Reuters|first=|work=[[Yahoo!]]|date=September 3, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160921052256/https://www.yahoo.com/news/clown-sightings-spook-south-carolina-perplex-police-202822588.html|archivedate=September 21, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://people.com/crime/south-carolina-police-chief-says-clown-sightings-need-to-stop/|title=South Carolina Police Chief to Creepy Clowns: 'The Clowning Around Needs to Stop'|last=Harris|first=Chris|work=[[People (magazine)|People]]|date=September 2, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161023054730/http://people.com/crime/south-carolina-police-chief-says-clown-sightings-need-to-stop/|archivedate=October 23, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/culture/news/killer-clowns-inside-the-terrifying-hoax-sweeping-america-w442649|title='Killer Clowns': Inside the Terrifying Hoax Sweeping America|last=Zuppello|first=Suzanne|work=[[Rolling Stone]]|date=September 29, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161021135025/http://www.rollingstone.com/culture/news/killer-clowns-inside-the-terrifying-hoax-sweeping-america-w442649|archivedate=October 21, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Do listopada iste godine, usred više od stotinu incidenata u [[SAD|Sjedinjenim Državama]] i [[Kanada|Kanadi]], fenomen se iz Sjeverne Amerike proširio na [[Europa|Europu]], [[Australazija|Australaziju]] i [[Latinska Amerika|Latinsku Ameriku]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2016/oct/07/creepy-clown-sightings-craze-speads-britain|title=Creepy clown sightings spread to Britain|last=Khomami|first=Nadia|work=[[The Guardian]]|date=October 10, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018155733/https://www.theguardian.com/uk-news/2016/oct/07/creepy-clown-sightings-craze-speads-britain|archivedate=October 18, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-37586908|title=Clown sightings: Australia police 'won't tolerate' antics|last=BBC Editors|first=|work=[[BBC]]|date=October 7, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011143335/http://www.bbc.co.uk/news/world-australia-37586908|archivedate=October 11, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-37718587|title=Creepy clowns: Professionals condemn scary sightings craze|last=BBC Editors|first=|work=[[BBC]]|date=October 20, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022002358/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-37718587|archivedate=October 22, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Ponuđeno je nekoliko mogućih objašnjenja za incidente iz [[2016.]] godine. Jedno od njih navodi kako je dio incidenata zasigurno posljedica marketinške kampanje za film ''[[31 (film)|31]]'' [[Rob Zombie|Roba Zombieja]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/09/07/clown-sightings-have-spread-to-north-carolina-now-police-are-concerned-about-creepy-copycats/|title=Clown sightings have spread to North Carolina. Now police are concerned about creepy copycats|last=Guarino|first=Ben|work=[[The Washington Post]]|date=September 7, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105060502/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2016/09/07/clown-sightings-have-spread-to-north-carolina-now-police-are-concerned-about-creepy-copycats/|archivedate=November 5, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; međutim šef policije u Greenvilleu, Ken Miller, rekao je medijima kako nije siguran radi li se o nečemu povezanim s filmom,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.greenvilleonline.com/story/news/local/2016/09/01/sheriffs-office-police-address-clown-sightings/89729508/|title=Police chief says clowns 'terrorizing public' will be arrested|last=Lee|first=Anna|work=[[The Greenville News]]|date=September 1, 2016|accessdate=October 22, 2016}}&lt;/ref&gt; ljudima koji su se željeli &quot;zabaviti&quot; ili nečem podmuklijem.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/04/south-carolina-clown-sightings-could-be-part-of-film-marketing-stunt|title=South Carolina clown sightings could be part of film marketing stunt|last=Reuters|first=|work=[[The Guardian]]|date=September 4, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161023061627/https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/04/south-carolina-clown-sightings-could-be-part-of-film-marketing-stunt|archivedate=October 23, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

Glasnogovornik produkcijske kuće [[New Line Cinema]] je izdao priopćenje u kojem je objasnio kako kompanija nema nikakve veze s incidentima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/rambling-reporter/stephen-kings-movie-producer-denies-933077|title=Stephen King's 'It' Movie Producer Denies Creepy Clown Sightings Are Marketing Stunt|last=Gardner|first=Chris|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=September 29, 2016|accessdate=October 22, 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161022171057/http://www.hollywoodreporter.com/rambling-reporter/stephen-kings-movie-producer-denies-933077|archivedate=October 22, 2016|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Pennywise the Dancing Clown}}
* [https://web.archive.org/web/20170707144826/http://www.imdb.com/character/ch0099041/ It] on [[IMDb]]

{{Stephen King}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Književni likovi]]
[[Kategorija:Likovi iz TV-serija]]
[[Kategorija:Filmski likovi]]
[[Kategorija:Fiktivna čudovišta]]
[[Kategorija:Fiktivni ubice]]
[[Kategorija:Fiktivni klaunovi]]</text>
      <sha1>10a0ethxgrcpvga7lbm6yzniy9htnqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomi Ōsaka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4624726</id>
    <revision>
      <id>42717018</id>
      <parentid>42683185</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5011" sha1="fv7yqxga89yjfxuos7smus2n47vzjwo" xml:space="preserve">{{Kutijica Teniser/ka
| ime = Naomi Osaka
| slika = Naomi Osaka (15307217997).jpg
| opis_slike = Naomi Osaka
| širina_slike = 250p
| prof. karijera = 2013 — 
| nadimak = 
| državljanstvo = {{flag|Japan}}
| mesto_stanovanja = [[Fort Loderdejl]]
| datum_rođenja = {{bda|1997|10|16|df=y}}
| mesto_rođenja        = [[Osaka]]
| država_rođenja       = Japan
| datum_smrti = 
| mesto_smrti = 
| država_smrti = 
| visina = 1,80 m
| težina = 69 kg
| trener = Saša Bajin
| stil igre = desnom rukom
| zarađeni novac = 7.032.734
| vta profil =
| vebsajt = 
| pobpor = 199–126 (61.2%)
| osvojenih turnira = 4
| finala = 1
| najbolji plasman = 7. (10. septembar 2018)
| trenutni plasman = 7. (10. septembar 2018)
| rezultataustralianopen = 4K ({{AOŽ|2018}})
| rezultatrolandgaros = 3K ({{RGŽ|2016}}, {{RGŽ|2018}})
| rezultatvimbldon = 3K ({{VBDŽ|2017}}, {{VBDŽ|2018}})
| rezultatsadopen = '''P''' ({{USOŽ|2018}})
| rezultatvtaprvenstvo = 
| olimpijskeigre = 
| pobpor2 = 2 - 14
| osvojenihdublturnira = 0
| finaladubl = 0
| najboljidublplasman = 324 (23. oktobar 2000)
| rezultatigrendslemdubl = da
| rezultataustralianopendubl = 
| rezultatrolandgarosdubl = 
| rezultatvimbldondubl = 
| rezultatsadopendubl = 
| rezultatvtaprvenstvoparovi = 
| olimpijskeigreparovi = 
| pobpor3 = 
| osvojenihmiksturnira = 
| rezultatigrendslemmiks = ne
| rezultataustralianopenmiks = 
| rezultatrolandgarosmiks = 
| rezultatvimbldonmiks = 
| rezultatsadopenmiks = 
}}
'''Naomi Osaka''' ({{jez-jap|大坂 なおみ Ōsaka Naomi}}, [[Osaka]], [[16. oktobar]] [[1997]]) [[japan]]ska je [[tenis]]erka.

== Karijera ==

Profesionalno je počela da igra tenis u [[septembar|septembru]] [[2013]]. U karijeri je osvojila dva VTA turnira u pojedinačnoj konkurenciji. Od 2018. Osaku trenira Saša Bajin koji je [[Srbi|srpskog]] porekla.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Od sparing partnera do prvog trenera – Saša Bajin, čovek za velike uspehe | url = https://meridian-sport.com/od-sparing-partnera-do-prvog-trenera-sasa-bajin-covek-za-velike-uspehe/ | date = 6. 9. 2018 | language =  }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Iste godine ostvarila je najveći uspeh plasmanom u finale [[Otvoreno prvenstvo SAD u tenisu|Otvorenog prvenstva SAD]] u kom je pobedila [[Serena Vilijams|Serenu Vilijams]]. Prva je Japanka u istoriji tenisa koja je osvojila i igrala u finalu nekog [[grend slem]]a.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Osaka zakazala meč sa Serenom i poručila joj: &quot;Volim te!&quot; | url = https://www.b92.net/sport/usopen2018/vesti.php?yyyy=2018&amp;nav_id=1440700 | website = B92 | language =}}&lt;/ref&gt;

Majka joj je Japanka, a otac poreklom iz [[Haiti]]ja, ima stariju sestru po imenu Mari.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/08/23/magazine/naomi-osakas-breakthrough-game.html|title=Naomi Osaka’s Breakthrough Game|last=Larmer|first=Brook|date=23. 8. 2018|work=The New York Times|access-date=27. 8. 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Serena&gt;{{cite news|last1=McCarvel|first1=Nick|title=Serena Williams: Rising Japanese tennis star Naomi Osaka is 'very dangerous'|url=https://www.usatoday.com/story/sports/tennis/aus/2016/01/18/japanese-rising-star-naomi-osaka-serena-williams-australian-open/78956596/|accessdate=19. 3. 2018|work=USA Today|date=18. 1. 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sports Illustrated&quot;&gt;[https://www.si.com/tennis/2014/07/31/watch-naomi-osaka-bank-west-classic-forehand-highlight Watch: 16-year-old standout Naomi Osaka hits a massive forehand]（Sports Illustrated 31. 8. 2014）&lt;/ref&gt;

== Finala grend slem turnira (1) ==
=== Pojedinačno (1) ===
{| class=wikitable
|-
|width=&quot;50&quot;|'''Ishod'''
|width=&quot;50&quot;|'''Godina'''
|width=&quot;200&quot;|'''Turnir'''
|width=&quot;200&quot;|'''Protivnica u finalu'''
|width=&quot;200&quot;|'''Rezultat'''
|- style=&quot;background:#CCCCFF;&quot;
| bgcolor=&quot;98FB98&quot;|Pobeda||[[Otvoreno prvenstvo SAD u tenisu|2018]] ||[[Otvoreno prvenstvo SAD u tenisu|US Open]] || {{zas|USA}} [[Serena Vilijams]] || 6−2, 6−4
|}

== Povezano ==
* [[Pobednice Grend slem turnira — žene pojedinačno|Pobednice Grend slem turnira]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Naomi Osaka}}
* {{en}} [http://www.wtatennis.com/players/player/319998/title/naomi-osaka-0 Profil WTA]
* [https://web.archive.org/web/20180907221212/http://www.naomiosaka.com/ Zvanični vebsajt] {{en icon}} 
* [http://www.jta-tennis.or.jp/player/tabid/198/pdid/181/Default.aspx Naomi Osaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190131093247/http://www.jta-tennis.or.jp/player/tabid/198/pdid/181/Default.aspx |date=2019-01-31 }}
* [http://www.yonex.com/players/featured-players/naomi-osaka/ Naomi Osaka (JPN)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923120718/http://www.yonex.com/players/featured-players/naomi-osaka |date=2018-09-23 }}

{{Pobednice Otvorenog prvenstva SAD — žene pojedinačno}}
{{Pobjednice Australian Opena}}
{{Nagrada Laureus za sportašicu godine}}

{{Authority control}}

{{Lifetime|1997||Osaka, Naomi}}

[[Kategorija:Japanske teniserke]]</text>
      <sha1>fv7yqxga89yjfxuos7smus2n47vzjwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Mrkonjić Gradu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4625917</id>
    <revision>
      <id>42716978</id>
      <parentid>42556171</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="2itg4y059w65nmd4ueh8pxbujn0y599" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika kulture Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Mrkonjić Grad]] se nalaze slijedeći spomenici:
 
* [[Hamidija džamija]] (Džamija u Rijeci, Riječka džamija, Rička džamija), mjesto i ostaci graditeljske cjeline
* [[Kizlaragina džamija u Mrkonjić Gradu]], mjesto i ostaci graditeljske cjeline
* [[Kuća porodice Gašić]], historijski spomenik
* [[Muzej I zasjedanja ZAVNOBiH-a u Mrkonjić Gradu|Muzej I zasjedanja ZAVNOBiH]]-a zajedno sa stalnom muzejskom postavkom
* [[Stari grad Bočac]], graditeljska cjelina
* [[Stećak u Baljvinama]], arheološko područje&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=9 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Mrkonjić Grad) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=25. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127054013/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=9 |archive-date=2024-11-27 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Mrkonjić Gradu| ]]</text>
      <sha1>2itg4y059w65nmd4ueh8pxbujn0y599</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Prijedoru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627493</id>
    <revision>
      <id>42716984</id>
      <parentid>41417588</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1162" sha1="9ac1pldqthtdo9z1kjku7r4itkqks0i" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za općinu [[Prijedor]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Čaršijska džamija u Prijedoru]], mjesto i ostaci graditeljske cjeline
* [[Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini|Pravoslavna crkva brvnara (crkva posvećena prenosu moštiju sv. Nikole) u Jelićki]], graditeljska cjelina
* Mjesto Gradske (Sultan Ahmedove) džamije sa haremom i nišanima
* [[Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini|Crkva sv. Ilije u Marićki]], graditeljska cjelina
* [[Zgrada željezničke sekcije u Prijedoru|Zgrada željezničke sekcije]], historijski spomenik
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=16 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Zenica) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=13. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615071905/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=16 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Prijedoru| ]]</text>
      <sha1>9ac1pldqthtdo9z1kjku7r4itkqks0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Prnjavoru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627494</id>
    <revision>
      <id>42716985</id>
      <parentid>41417591</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="888" sha1="39q89yj3yrdnibdo9mqep729k4q6r4x" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za općinu [[Prnjavor]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Gradska džamija u Prnjavoru|Harem Gradske džamije]],
* [[Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini|Pravoslavna crkva brvnara (crkva svetih apostola Petra i Pavla) u Palačkovcima]], (graditeljska cjelina).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=16 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Prnjavor) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=13. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615071905/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=16 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Prnjavoru| ]]</text>
      <sha1>39q89yj3yrdnibdo9mqep729k4q6r4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Doboju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627496</id>
    <revision>
      <id>42716959</id>
      <parentid>42196963</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="qcc58uxsqbojhq5vwibws2pqnr1kc81" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za općinu [[Doboj]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Crkvina u Makljenovcu]], (arheološki lokalitet),
* [[Bosanska kuća|Kuća Mulalić]], (historijska građevina),
* [[Rimski vojni logor Makljenovac|Rimski logor i civilno naselje u Makljenovcu]], (arheološki lokalitet),
* [[Stari grad Doboj]], (graditeljska cjelina).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=29 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Doboj) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=13. 12. 2016 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Doboj&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=6 |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Doboj |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 24. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241215083938/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=6 |archive-date= 2024-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
{{DEFAULTSORT:M}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Doboju| ]]</text>
      <sha1>qcc58uxsqbojhq5vwibws2pqnr1kc81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Novom Goraždu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627503</id>
    <revision>
      <id>42716980</id>
      <parentid>41417433</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="1hd9o8wo274ko5qhqz88i0foidgvw6n" xml:space="preserve">[[File:Црква Светог Ђорђа, Сопотница 02.jpg|mini|desno|Crkva svetog Georgija u Sopotnici]]
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za općinu [[Novo Goražde]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Crkva Sv. Georgija u  Sopotnici]], graditeljska cjelina
* [[Samobor na Drini|Stari grad Samobor]], graditeljska cjelina. Nalazi se na stjenovitom vrhu brda, na jednom od obronaka Borovske planine, iznad ušća rječice Janjine u Drinu. Stari grad Samobor se prvi put spominje 1397.godine. Sagradio ga je [[Sandalj Hranić Kosača]]. Samobor je bio jedan od najomiljenijih gradova Kosača. Češće se spominje u dokumentima iz prve polovine 15.vijeka, u vezi sa boravkom dubrovačkih izaslanika kod Sandalja Hranića. U dokumentu od 13.01.1423. u itineraru jednog dubrovačkog poslanstva spominje se i podgrađe Samobora (Sottosamobor), gdje su se dubrovački emisari sreli sa Sandaljem. Samobor je bio i jedan od glavnih gradova hercega Stjepana Vukčića Kosače koji je naslijedio svog strica Sandalja Hranića 1435. godine. Grad Samobor u župi Pribud pominje se u povelji aragonsko-napuljskog kralja Alfonsa V od 19.02. 1444. godine, kojom potvrđuje Stjepanu Vukčiću Kosači poimenice njegove nabrojane posjede. U dvije povelje sličnog sadržaja pominje se grad Samobor sa okolinom: prva povelja je izdata 20. 01. 1448. od rimskog kralja Fridriha III; druga izdata 01.04.1454. opet od kralja Alfonsa V.
* [[Turbeta Sijerčića]], natkrivena grobnica sa grobljem,&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=17|title= Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Novo Goražde)|work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|accessdate= 13. 12. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240615041250/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=17|archive-date= 2024-06-15|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Novom Goraždu| ]]</text>
      <sha1>1hd9o8wo274ko5qhqz88i0foidgvw6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Gradišci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627529</id>
    <revision>
      <id>42716968</id>
      <parentid>42196973</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="2ho4lu88dq797otbi79kr1oqt2lj3ps" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Gradiška]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Crkve brvnare u Bosni i Hercegovini|Crkva brvnara posvećena sv. Nikoli u Romanovcima]], graditeljska cjelina,
* [[Crkva svetog Petra i Pavla u Grbavcima|Filijalni hram svetog apostola Petra i Pavla u Grbavcima]], historijska građevina,
* [[Harem Musala u Gradišci|Harem Musala]], grobljanska cjelina,
* [[Derviš Hanume medresa u Gradišci|Derviš Hanume medresa]], historijska građevina,
* [[Donja Dolina|Prahistorijsko naselje Donja Dolina u selu Donja Dolina]], arheološko područje,
* [[Turbe Šejh-Gaibije u Gradišci|Turbe Šejh-Gaibije i harem Tekijske džamije]], graditeljska cjelina,
* [[Vrbaški grad|Srednjovjekovna tvrđava Vrbaški grad]] i [[crkva Svetog Đorđa u Gornjim Podgradcima]], graditeljske cjeline
* [[Vijećnica i Hotel Kajzer u Gradišci|Vijećnica i Hotel Kajzer (Zavičajni muzej Gradiške)]], graditeljska cjelina.
* [[Manastirište u Gornjim Kijevcima]], arheološko područje,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=10 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Bosanska Gradiška) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240317112005/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=10 |archive-date=2024-03-17 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gradiška&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=3 |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Gradiška |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 24. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241215083322/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=3 |archive-date= 2024-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Gradišci| ]]</text>
      <sha1>2ho4lu88dq797otbi79kr1oqt2lj3ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Ljubinju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627616</id>
    <revision>
      <id>42717113</id>
      <parentid>42606010</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27203" sha1="binm8a5mg2reuc05qmzvu789eodnpqv" xml:space="preserve">[[File:Стећак 3.jpg|mini|desno|Stećci kod crkve rođenja Isusa Hrista]]
'''Nekropole stećaka u Ljubinju''' iz kasnijeg [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], predstavljaju značajne dokumente za proučavanje istorije perioda samostalnosti [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], posebno istorije i umjetnosti XIV. i XV. vijeka.

== Historija ==
U drugoj polovini XII. vijeka [[Ljubinje]] je pripadalo oblasti [[Hum]] (Zahumlje), koju je [[Stefan Nemanja|Nemanja]] zajedno sa [[Travunija|Travunijom]], prisjedinio [[Raška|Raškoj]]. U vlasti Nemanjića ovaj kraj je ostao sve do blizu polovine 14. vijeka, kada su ga [[Stjepan II Kotromanić]] i [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtko I]] pripojili  [[Bosna u srednjem vijeku|Bosni]].

[[Osmansko carstvo|Osmanlije]] su Ljubinje sa okolinom zauzeli 1465. godine. Kao nahija spominje se u turskim dokumentima prvi put 1469. godine. Od osnivanja  [[Hercegovački sandžak|Hercegovačkog sandžaka]] 1479. do početka 16. vijeka ljubinjska nahija je spadala u Drinski, odnosno Fočanski kadiluk.

Čitav ljubinjski kraj u srednjem vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena za koja nije utvrđeno da li su starosjedioci ili doseljenici i kada su mogla doći ovamo. Među ovim plemenima isticali su se [[Vlasi Vlahovići|Vlahovići]].&lt;ref name=&quot;Kurtovići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.academia.edu/31310024/Vlasi_Vlahovi%C4%87i |title= Esad Kurtović: Sitni prilog o vlasima Vlahovićima |work= GODIŠNJAK 5 – BZK PREPOROD, Sarajevo, 2005 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;, Pocrnje, Radosalići,&lt;ref name=&quot;Kurtović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://books.google.ba/books?id=MSsqCwAAQBAJ&amp;pg=PA46&amp;lpg=PA46&amp;dq=vego+zbornik+natpisa&amp;source=bl&amp;ots=EhEbcF_C8W&amp;sig=5SbIknks7o-_2zPG8BmW2Uwhu0k&amp;hl=sr&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjgl6220eDWAhUFalAKHXI1DQk4ChDoAQg4MAU#v=onepage&amp;q=vego%20zbornik%20natpisa&amp;f=false|title= Esad Kurtović: RADOSALIĆI – PRIMJER JEDNOKRATNIH PREZIMENA SREDNJEG VIJEKA |work= Istorijski institut, Edicija STUDIJE, knjiga 2 Beograd, 2009 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Burmazi, Bančići, Goduni, Boljuni i  [[Hrabreni-Miloradovići]].
== Opis ==
U ljubinjskom kraju su se iz kasnijeg srednjeg vijeka sve do danas očuvali kameni nadgrobni spomenici — [[stećci]]. Registrovano je 15 nekropola sa 679 stećaka, od toga:&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/ns10/009.pdf |title=Šefik Bešlagić: LJUBINJE — SREDNJOVJEKOVNI NADGROBNI SPOMENICI  |work=  |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stećci u Rankovcima&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.plemenito.com/lat/srednjovekovno-groblje-u-rankovcima-kod-ljubinja-u-republici-srpskoj-/o260 |title=Stećci u Rankovcima |access-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824053004/http://www.plemenito.com/lat/srednjovekovno-groblje-u-rankovcima-kod-ljubinja-u-republici-srpskoj-/o260 |archive-date=2019-08-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stećci u Rankovcima&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Turanjanin&quot;/&gt; 
* Ploča - 88 
* Sljemenjaka - 527 
* Sanduka - 45 
* Krstača - 18.&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;/&gt; 
* Ukrašenih - 124 
* Sa natpisima - 12
=== Lociranje nekropola ===
Mjesta za lociranje nekropola sa stećcima brižljivo su odabrana na šta je uticalo više faktora.  
* Nekropole su zasnivane na takvim mjestima koja nisu bila udaljena od kamenoloma i do kojih se bez naročito velikih teškoća kamen mogao prevući. Ćukova peć je npr. bila svega 150 m. udaljena od nekropole u Premilovom Polju.  
* Nigdje nekropole nisu daleko od naselja. 
* Nekropole su uvijek postavljene na istaknutija mjesta pokraj putova. Najčešće su u tu svrhu uzimane [[Tumuli|ilirske grobne gromile]] kao što je slučaj sa nekropolama u Miljanovićima, u Grablju, Vođenima, ili u Uboskom. Korištenje gromila u ovu svrhu govori o postojanju kulta mjesta groblja kod naših naroda. Takvo gledanje se očituje i kod izbora mjesta za kasnije nastala groblja. U ovome kraju su kasnija kršćanska groblja redovno locirana uz stećke. Takav slučaj je npr. u Vlahovićima, u Uboskom, u Bančićima i u Ljubinju. Ponegdje se i muslimanska groblja postavljaju u neposrednu blizinu stećaka, kao npr. u Premilovom Polju. Ovaj teritorijalni kontinuitet grobalja raznih vremenskih perioda upućuje na pretpostavku o duhovnim vezama naroda koji se ovdje sahranjivao.
	
=== Ukrašavanje ===
Evidentirano je 75 raznovrsnih motiva koji se mogu klasificirati kao: dekorativni, simbolički i ostali (figuralne predstave koje mogu biti i simboli).&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;/&gt;

Dekorativnu grupu sačinjavaju 26 raznovrsnih motiva pretežno geometrijskih i biljnih stilizacija. Najzastupljeniji motiv je niz kosih paralelnih crtica koji se javlja 79 puta u vidu bordure. Slijedi motiv povijene linije sa malim trolistovima, motiv koji je toliko karakterističan za stećke, naročito one u Hercegovini, da se smatra klasičnim motivom ove vrste spomenika kulture.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; On se javlja ukupno 61 put. Treći najčešće korišteni dekorativni motiv jest cik-cak linija. Ostali motivi su: jednostavne plastične i tordirane plastične vrpce, niz običnih rozeta i rozeta u kružnim vijencima, niza naizmjenično poredanih kružnih vijenaca i kosih krstova i motiv romba.

Simbolični motivi su zastupljeni u najvećem broju sa rozetom koja predstavlja zvijezdu kao nebesko tijelo. Slijede motivi krsta i kružnog vijenca (predstava sunca). Motiv polumjeseca (solarno-lunarni motiv) nije zastupljen većim brojem, kako je to uobičajeno u drugim krajevima Bosne i Hercegovine, jer javlja se svega 8 puta, najčešće u zajednici sa rozetom (zvijezdom) ili sa krstom. Motiv polujabuke javlja se 10 puta.

Figuralne predstave, kojima inače obiluju stećci ljubinjskog kraja, zastupljene su prije svega predstavama fantastičnih životinja. Slijede predstave ljudskih figura sa visoko uzdignutim rukama.
 
Ostali motivi su zastupljeni sa arkadama koje se javljaju 27 puta, isključivo na vertikalnim stranama visokih sanduka raznih nekropola. Ponekada se lukovi ovih arkada završavaju šiljasto, ponekad polukružno, ali najčešće su lukovi skoro puni krugovi, odnosno kružni vijenci. Osim toga, lukovi su ojačani još jednom linijom ili su tordirani. Stubovi su nejednake debljine i počesto imaju naznačene kapitele. Motiv arkada je pozajmljen iz Dalmacije i ima svrhu da stećku pridruži taj karakterističan elemenat romaničke, odnosno gotičke kuće.

Drugi motiv po broju primjeraka jest štit sa mačem, koji se javlja 12 puta. Ako njemu dodamo i 2 štita bez mačeva, onda se motiv štita ukupno javlja 14 puta. Vidimo ga na raznovrsnim oblicima stećaka i na raznim nekropolama. Uvijek je štit pravougaonog oblika sa jednom užom stranicom nakošenom i ponekad urezanom za proturanje koplja. Mačevi su uvijek ispod štita i samo im se vidi držak i šiljasti završetak. Ovakvih motiva ima posvuda u Bosni i Hercegovini. Njihova pojava se objašnjava time što su mnogi ondašnji stočari htjeli na taj način da osiguraju uspomenu na svoje plemićko porijeklo ili na svoja viteška svojstva.&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka  |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Scene lova prikazane su 10 puta. Motiv jelena (i srne) i predstava ptice je vrlo omiljen na stećcima ovog područja.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;/&gt; Od ostalih figuralnih predstava treba navesti predstavu konja i predstavu lava. Scene kola nisu bile od velikog interesa.

=== Nekropola u Vlahovićima ===
Nekropola sa stećcima u Vlahovićima, udaljena je od sjedišta opštine Ljubinje oko petnaest (15) km zračne linije u pravcu sjeveroistoka.
Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 1. do 4. decembra 2009. godine, donijela je odluku da se nekropola proglasi za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ljubinje_Vlahovici%20BOS.pdf |title=Crkva sv. Kneza Lazara u Vlahovićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250402114402/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ljubinje_Vlahovici%20BOS.pdf |archive-date=2025-04-02 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nacionalni spomenik čini nekropola sa 65 stećaka sa ogradnim suvozidom, [[Crkva sv. kneza Lazara u Vlahovićima|crkva sv. kneza Lazara]] (grobna crkva kneza Vlađa Bijelića), ogradni zid u koji je uzidan 31 stećak, parohijski dom, cisterna i pravoslavno groblje sa 63 krstače. 
 
U današnjem selu Vlahovići bilo je boravište katuna Vlahovića, koje se prvi put spominje 1368. godine.

Na tri stećka je natpis na [[Bosančica|bosančici]]. Prvi natpis je nepotpun, jer je dio postolja okrnjen, odnosi se na Vukca Vučinića. Datum nastanka natpisa nije prije 1435. godinu, tj. vrijeme kada se posljednji put spominje Vukac Vučinić.&lt;ref name=&quot;Kurtovići&quot;/&gt;

{{Citat|+ A se leži Vukacь Vuč(i)hnićь. Vidi sezlamenije, čtio[če]! [Pomeni)]te, a vasь b(o)gь blagoslo[vio]! [A se pisa (smče) Pribisavь.}}

Drugi natpis nalazi se u unutrašnjem dijelu crkve i govori da je tu sahranjen ktitor crkve knez Vlać Bijelić:

{{Citat|+ A se leži knezь Vlaćь (Vlađь) Bijelićь u svojoj crьkvi u svetomь Lazaru. Človmče, tako da nijesi prokletь, ne tikaj u me!}}

Treći natpis govori da je tu sahranjen vojvoda Vukosav Vlaćević, sin Vlaća Bijelića i glasi:

{{Citat|+ A se leži Vukosavь Vlaćevićь (Vlađevićь), s momь drugovahь družinomь i sagibohь na r[a]zmirnoj Krajine ko[nь] moga gospodina, i donesoše me družina na svoju plemenitu baš[t]i[nu], i da je prokletь tko će u me taknuti!}}

Smrt navedenog Vukosava Vlađevića vezuje se sa događajima iz 1481. godine kada je [[Kosače|herceg Vlatko (Kosača)]] iz [[Herceg Novi|Herceg Novog]] krenuo u borbu protiv [[Osmanlije|Osmanlija]] i bio poražen kod mjesta Mensagite (možda [[Nevesinje]]?), gdje je izgubio svu vojsku koju je imao sa sobom. Poslije navedenog sukoba Vukosava Vlađevića je njegova družina donijela na njegovu plemenitu baštinu i sahranila pored njegovog oca Vlađa Bijelića.

=== Nekropola u Uboskom 1 (Pod Dubom) ===
Nekropola sa stećcima na Groblju pod Dubom u Uboskom (Ubosko 1), je [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Ubosko 1&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=1924 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 1 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072745/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=1924 }}&lt;/ref&gt;

Naselje Ubosko nalazi se u Uboskom polju, oko 2&amp;nbsp;km istočno od glavnog puta [[Stolac]]-[[Ljubinje]]–[[Trebinje]] i 8&amp;nbsp;km od Ljubinja, GPS koordinate:	43.01033°, 18.076823°&lt;ref&gt;[https://stecakmap.info/nekropola/pod-dubom/ Nekropola pod Dubom - stecakmap.info]&lt;/ref&gt; Prema historijskim izvorima iz sedamdesetih godina 15. stoljeća, u Uboskom je bio jedan od  četiri  katuna hercegovačkih Vlaha  “rodo-plemenske jedinice  Burmaza”, najbrojnijeg od bratstava Vlaha.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;/&gt; U to vrijeme katunar  jedne grupe Burmaza bio je Milobrat Obradović. Na dva stećka su natpisi i odnose se na Pomoćana Ostojića i Dabiživa Radovanovića na nekropoli Grebuše.&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
Transkripcija glasi:

{{Citat|ASE LEŽI DABIŽIV' RADOVANOVIĆ' ČOČE TAKO DA SI BLAG.}}

Ovaj natpis izlazi iz okvira stereotipne formule [[Epitafi na stećcima|epitafa]] po ugledanju na rimske, i svojim lijepim narodnim jezikom originalno i neposredno saopštava i poručuje da bi svi ljudi koji pročitaju taj natpis trebalo da budu pošteni, odmjereni u svojim postupcima, smjerni — blagi.

=== Nekropola u Uboskom 2 ===
Nekropola sa stećcima na Ljeljen groblju (Grčko groblje) u Uboskom (Ubosko 2), je [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Ubosko 2&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=1925 |title= Nekropola sa stećcima Ubosko 2 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072747/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=1925 }}&lt;/ref&gt;

Stećci su vrlo dobro klesani, ali je do danas veći broj spomenika stradao od atmosferilija. Mnogi su utonuli u zemlji, nekoliko ih je prevaljeno, neki su prelomljeni i okrnjeni. U odnosu na stanje 60. godina 20. vijeka, stećci su još više obrasli [[lišaj]]evima, tako da se danas ukrasi na pojedinim stećcima jedva prepoznaju.

=== Nekropola u Ljubinju ===
Nekropola sa stećcima u Ljubinju, zajedno sa [[Crkva rođenja Bogorodice u Ljubinju|crkvom rođenja Bogorodice]] u Ljubinju je [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref name=&quot;Ljubinje&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2568 |title= Nekropola sa stećcima Ljubinje |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-07-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220711182628/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2568 }}&lt;/ref&gt;

Od ukupno 41 stećka, koliko je nekada brojala ova nekropola, danas je kod crkve i pravoslavnog groblja ostalo samo 6 primjeraka. Preostali broj stećaka prenijet je na lokaciju kod [[Crkva rođenja Isusa Hrista u Ljubinju|Crkve rođenja Isusa Hrista u Ljubinju]].

=== Premilovo polje ===
Premilovo polje je zaseok naselja [[Gleđevci]], na udaljenosti 5&amp;nbsp;km. u pravcu sjeverozapada. Dolazi mu se sa puta Stolac-Ljubinje od Žegulje. Nekropola je pored puta čijom izgradnjom je dio stećaka unište. Na nekropoli je 88 stećaka: 1 sljemenak, 66 sanduka i 20 ploča. Spomenici su dobro obrađeni i očuvani, orijentisani u pravcu istok-zapad.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;/&gt;
 
Znatan broj stećaka je ukrašen, a 5 je sa natpisom.

'''1.''' Na visokom sanduku dimenzija 130x60x130 cm, na svim uspravnim stranama proteže se friz od niza plastičnih rozeta, obrubljen dvjema vodoravnim paralelnim vrpcama od kosih paralelica. Na zapadnoj čeonoj strani ispod friza urezan je u 4 reda natpis bosančicom koji govori da su tu sahranjeni Radosav Dučić i 
njegov sin Cvjetko. Transkripcija ovoga natpisa glasi:
 
{{Citat|ASE LEŽI RADOSAV' DUČIĆ' SINOM' CVJETKOM}}

Dučić se kao prezime donjih Vlaha spominje u nekim dokumentima [[Dubrovačka Republika|Dubrovačkog arhiva]].

'''2.''' Jedan visoki sanduk, dužine 145&amp;nbsp;cm. i širine 69&amp;nbsp;cm, je prevaljen i u ogradu zatrpan. Na vidljivoj bočnoj strani nalazi se urezan natpis u 4 reda koji kazuje da je tu sahranjen [[Radosalići|Stipko Radosalić]]. U transkripciji tekst glasi:

{{Citat|I se leži Stipko Radosalić. Bože davno ti sam legao a vele ti mi je ležati}}

Natpis je sa motivom neizbježnosti smrti,što je dosta čest motiv u bosanskim i humskim epitafima. Bitno je istaknuti da se na gotovo identičnu formulacija o prolaznosti života već stoljećima ranije nailazi na grobnim spomenicima značajnijih crkvenih osoba na Zapadu.

Srednjovjekovni Radosalići se spominju na nekoliko mjesta. Jusuf Radosalić se spominje u dosada najstarijem poznatom turskom statističkom registru posvećenom Bosni, koji je napisan svega 6 godina nakon osvajanja Bosne a koji se danas čuva u Carigradskom arhivu (1468—1469). To je očit dokaz: da je Jusuf jedan od prvih konvertita 
iz Bosne. U drugoj polovini XV vijeka Simko Radosalić, zajedno sa Radonjom Grubačevićem i drugim tada poznatim majstorima — klesarima i kamenarima, radi na opravci [[Gotika|gotičkih]] dekoracija na Dvoru i drugim poznatijim zgradama Dubrovnika.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;/&gt;

Iz dokumenata Dubrovačkog arhiva vidi se da je u drugoj polovini XV vijeka katunar vlaha Goduna bio Vukac Radosalić. U istim dokumentima se i neki drugi vlasi Radosalići spominju. Po svemu izgleda da je ovaj natpis nastao oko polovine ili još koju godinu iza polovine XV vijeka.

'''3.''' Na spomeniku u obliku velike ploče, (200X170X50 cm), koja je dobro obrađena i očuvana, ali je znatno utonula u zemlju, na vodoravnoj strani, nalazi se motiv plastične rozete sa polumjesecom. Na zapadnoj čeonoj strani urezan je u jednom redu natpis bosančicom, koji kazuje da je tu sahranjen Poznanj Bogdanić. Ispod natpisa je plastična scena sa dvije ljudske i jednom životinjskom figurom. To su muškarac sa rukama povijenim na bokovima, žena koja slično drži ruke i kao da jednom vodi konja. Na glavi žene je tordirana polukružna vrpca koja 
vjerovatno predstavlja njenu kosu ili neku kapu, odnosno maramu.

Transkripcija ovoga natpisa je sljedeća:

{{Citat|A SIE LEŽI POZNANJ' BOGDANIĆ}}

'''4.''' Natpis je i na dobro obrađenom, ali danas provaljenom i nešto oštećenom vrlo visokom sanduku na postolju 
(150X58X181 cm), koji je prema dolje nešto sužen. Natpis je u 2 reda i govori o Pavlu Radoviću. Transkripcija ovoga natpisa izgleda ovako:

{{Citat|ASE LEŽI PAVAO RADOVIĆ}}

'''5.''' Oko 500 m zračne linije dalje na zapad nalazi se osamljen veliki krst (227X90 odnosno 55X55cm), koji se završava polukružno i koji na istočnoj strani ima u 2 reda urezan natpis u kome se kaže da je tu sahranjen Raškoja. Uz krst nije postavljena ploča, nego je grob samo oivičen neobrađenim manjim kamenovima. Natpis na krstu Premilovog Polja, vremenski ulazi i u XVI vijek.
[[File:Misljen10.jpg|mini|desno|Stećci u Mišljenu]]
=== Mišljen ===
Selo Mišljen nalazi se oko 8&amp;nbsp;km vazdušne linije zapadno od Ljubinja.  Smješteno je na produženoj manjoj [[Krečnjak|krečnjačkoj]] [[Visoravan|visoravni]], na 660 m nadmorske visine planine Lipnice (1067m), koja se blago spušta prema zapadu.

Okolinu Mišljena u XV vijeku naseljavala su [[Vlasi|vlaška]] plemena Burmaza, Mirilovića, Gleđevaca, Pocrnja, Primilovića i Bančića, a područje je ulazilo u sastav [[Popovo|župe Popovo]] i u političkom smislu dijelilo sudbinu Popova. Mišljen se u prvoj polovini XV vijeka nalazio u posjedu humske vlasteoske porodice [[Nikolići (vlastela)|Nikolića]]. Godine 1434. na Mišljenu se pominju ljudi kneza Grgura Nikolića, dok se 1440. pominju ljudi njegovog sina Vukašina Grgurića.

Uz [[Pravoslavlje|pravoslavnu]] [[Crkva svetog Vasilija Ostroškog|crkvu svetoga Vasilija Ostroškog]] na Mišljenu kod Ljubinja, nalazi se srednjovjekovna nekropola stećaka (mramorova). Nekropola broji ukupno 43 spomenika, od čega je najviše sanduka 36, zatim 3 ploče, 2 krsta te jedan sljemenjak.&lt;ref name=&quot;Turanjanin&quot;&gt;{{Cite web|url= http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|title= Bojan S. Turanjanin: Novootkrivena nekropola Mramor u selu Mišljen kod Ljubinja|work= Časopis „Saopštenja“ Beograd 2014.|accessdate= 9. 2. 2022|archive-date= 2022-10-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20221019075039/http://plemenito.rs.sr/lat/novootkrivena-nekropola-mramorova-u-selu-misljen-kod-ljubinja-/o92|dead-url= yes}}&lt;/ref&gt; 
==== Ukrašavanje stećaka ====
Na ukupno 15 spomenika postoje [[Ukrašavanje stećaka|ukrasi]] što čini najveći procenat ukrašenosti od 37%, u srednjovjekovnim nekropolama ljubinjskog kraja.

Predstave na stećcima se pojavljuju  12 puta. Motiv kola pojavljuje se tri puta:
* kompozicija od osam ženskih figura koje se drže za ruke. 
* mješovito kolo, gdje su muškarci u sredini  i drže se za ruke, dok su žene sa krajeva kola i drže muškarcima iznad glava predmet koji zbog korozije krečnjaka, nismo bili u stanju prepoznati. Ipak, na osnovu  sličnih motiva iz okruženja moglo bi se pretpostaviti da se vj. radi o predstavi trolista. 
* Treći motiv kola je sa istočne strane visokog sanduka, i sastoji se od tri muške i dvije ženske figure predstavljene naizmjenično.

Čovjek na konju javlja se dva puta. U jednom slučaju konjanik ima koplje podignuto za borbu, dok u drugom slučaju konjanik desnu ruku drži na boku dok lijevom pridržava uzde.

Predstava lova na jelene javlja se dva puta u kojoj učestvuju konjanik sa kopljem, pješak sa lukom i strijelom  dok jelen bježi. U jednoj sceni je i pas.

Prikaz turnira pojavljuje se 2 puta
* tri konjanika sa kopljima, 
* borba tri pješaka mačevima, predstavljena je sa južne strane niskog sanduka. Sličan motiv sreće se i na Radimlji kod Stoca.

Simbol polumjeseca se javlja 2 puta, a simbol krsta jednom.

Od ukrasa, rozeta se pojavljuje 4 puta, dok se bordure javljaju 14 puta i to od kosih paralelnih linija 5 puta, od povijenih linija sa trolistovima 6 puta i 2 puta od cik-cak linija. Jednom se javljaju i polukružne [[Romanika|romaničke]] arkade. Na osnovu ukrasa, kao i oblika spomenika, može se zaključiti da je nekropola bila aktivna krajem XIV te kroz  XV i XVI vijek, za kada postoje i sačuvane arhivske vijesti o žiteljima Mišljena. Na nekropoli nije zabilježen niti jedan natpis.

=== Gradac === 
Gradac je naselje u istočnom kraju [[Ljubinjskog polja]]. Na zaravanku ispod sela situirana je nekropola sa 12 dosta dobro obrađenih stećaka, od čega 11 u obliku sanduka a 1 je krst sa pločom koja mu pripada. Tri su ugrađena u podzid.

U istočnom kraju nekropole kasnije je sagrađena pravoslavna crkvica, u čije zidove su ugrađeni stećci, što znači da je nekropola prvobitno bila mnogo veća. Odmah do stećaka i crkvice su noviji pravoslavni grobovi.

Ukrašena su 2 primjerka (sanduk i krst). Na bočnim stranama jednog visokog sanduka na postolju pruža se friz od povijene linije sa trolistovima i ispod njega arkade sa po 4 interkolumnije, kod kojih su ivice stubova i lukova plastične i kapiteli nešto naznačeni. Na čeonim stranama spomenika u obliku pravilnog krsta ima plastičan motiv stilizovanog krsta. Krakovi toga krsta završavaju se u vidu trozuba (pojednostavljen [[ljiljan]]), a donji uspravni krak je mnogo duži i preko sredine ima prečku, tako da to liči na još jedan krst.

Osim navedenih, ovdje se vide i 2 fragmenta [[Rimski miljokazi|rimskih miljokaza]], koji su iskorišteni kao nadgrobni spomenici.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ivo Bojanovski: Rimska cesta Narona Leusinium kao primjer saobraćajnog kontinuitete |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf |access-date=2022-10-28 |archive-date=2022-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220620121303/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2010.pdf }}&lt;/ref&gt;

=== Kapavica ===
Oko 4&amp;nbsp;km zračne linije sjeveroistočno od Ljubinja, smješteno je naselje Kapavica. U Donjoj Kapavici, u predjelu Sikimuša, uz malo groblje porodice Mijanović, udaljeno oko 700 m južno od seoskih kuća, nalazi se i 1 spomenik u obliku krstače koji je dobro obrađen i očuvan. Orijentiran je po pravcu sjeverozapad-jugoistok. Dimenzije su mu: visina iznad zemlje 165, širina 100, a debljina 25&amp;nbsp;cm.

Na sjeverozapadnoj široj strani spomenika pruža se bordura od kosih paralelica, u centru je šesterolisna rozeta, na sve četiri strane od nje je po jedna četverolisna rozeta, te na donjem kraku biljna stilizacija. Na jugoistočnoj strani unutar bordure od kosih paralelica urezan je natpis u 2 duža i 10 kratkih redova koji izgledaju ovako: 
:ASE LEŽI TVRTKO VUKAO' A SI BILEG SEČE UNUK MU IVANKO I PISA

Iz ovoga natpisa doznaje se za ime još jednog feudalca iz perioda stećaka i ime novog majstora stećaka-IVANKA, koji je bio i klesar i pisar (i kovač i dijak). Po većini osobina ovaj spomenik pripada kraju XV vijeka.&lt;ref name=&quot;Bešlagićnatpis&quot;&gt;{{Cite web |url= https://fmks.gov.ba/download/zzs/ns9/009.pdf  |title=Šefik Bešlagić: NOVOPRONAĐENI NATPISI NA STEĆCIMA |work= Sarajevo: Federalno Ministarstvo kulture i sporta, BiH |accessdate= 20. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Vlaka ===
Nekropola je smještena uz put Ljubinje – [[Kotezi]] sa desne strane, GPS koordinate: 42.925692, 18.047836. Ukupno se nalaze 3 stećka na nekropoli: jedna krstača i dvije ploče. Na obostrano ukrašenoj krstači sa južne strane je naknadno ćiriličnim pismom uklesan tekst: OBAJ KPCT ПАО JE НА ЗЕМЉУ ОД ПОТРЕСА 1883. ПОДИЖЕ ГА С НАРОДОМ САВО СИМИЋ ЈЕРЕЈ 16. АВГ. 1890. Krstača je usađena u sredinu kamene gomile (ilirskog [[Tumuli|tumula]]). Kraci krstače stoje u pravcu istok-zapad. Dvije ploče se nalaze na nekoliko metara od krstače sa sjeverne i zapadne strane.&lt;ref&gt;[https://stecakmap.info/nekropola/vlaka/ Nekropola Vlaka]&lt;/ref&gt;

[[File:Stećci in National Museum of Bosnia and Herzegovina 5.jpg|mini|lijevo|Dvodjelni stećak iz Pocrnje u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].]]
=== Rđusi ===
Na ovoj nekropoli u selu Pocrnje, nalazio se dvodjelni stećak, [[Krstača iz Pocrnje|krstača]] i sanduk, prenesen 1963. godine u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].

== Literatura ==
* [[Desanka Kovačević-Kojić]], Srednjovjekovni katun po dubrovačkim izvorima, Naučno društvo BiH, Sarajevo, 1963. [https://archive.org/details/SimpozijumOSrednjovjekovnomKatunuOdrzan24.I25.Novembra1961.G]
* Desanka Kovačević-Kojić, Učešće Vlaha u trgovinskoj razmjeni tokom XIV i XV vijeka, “Simpozijum: Vlasi u XV i XVI vijeku”, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Radovi 73, Odjeljenje društvenih nauka 22, Sarajevo 1983.
* [[Esad Kurtović]], Seniori hercegovačkih vlaha, Zbornik radova Hum i Hercegovina kroz povijest, Hrvatski institut za povijest, Zagreb 2011, 647-695. [https://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918033406/http://www.academia.edu/3559704/Seniori_hercegova%C4%8Dkih_vlaha_Hum_i_Hercegovina_kroz_povijest._Zbornik_radova_s_me%C4%91unarodnoga_znanstvenog_skupa_odr%C5%BEanog_u_Mostaru_5._i_6._studenoga_2009_Hrvatski_institut_za_povijest_Zagreb_2011 |date=2015-09-18 }}

== Reference ==
{{reference|2}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
{{Commonscat|Stećci in Ljubinje}}

{{DEFAULTSORT:Ljubinje, nekropole stećaka}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Ljubinju]]
[[Kategorija:Hum]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom]]
[[Kategorija:Stećci u Ljubinju]]</text>
      <sha1>binm8a5mg2reuc05qmzvu789eodnpqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola sa stećcima Donje Breške</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627710</id>
    <revision>
      <id>42717060</id>
      <parentid>42261137</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="dbc4pkqsrk7h5pfva7ycixz70s1dz10" xml:space="preserve">'''Nekropola sa stećcima Donje Breške''', na lokaciji Stare kuće, opština [[Tuzla]], sadrže nadgrobnike iz dužeg perioda istorije [[Bosna u srednjem vijeku|Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 26. oktobra 2010. godine, proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Tuzla_Nekropola%20Donje%20Breske%20kompl%20BOS.pdf|title= Nekropola sa stećcima u Starim kućama|work= Komisija za nacionalne spomenikekons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240615042215/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Tuzla_Nekropola%20Donje%20Breske%20kompl%20BOS.pdf|archive-date= 2024-06-15|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]].

== Historija ==
U XIII vijeku oblast [[Usora i Soli|Soli]] pripadala je [[Ugarska|Ugarskoj]] državi. U periodu od 1284. do 1316. godine ovu oblast od ugarskih vladara dobija na upravu srpski kralj  [[Stefan Dragutin]].

Bosanski ban [[Stjepan II Kotromanić|Stjepana II Kotromanića]] (1322. do 1353. godine) sebe naziva gospodarom „Soli i drugih oblasti“. Od 1356. godine, [[Tvrtko I Kotromanić]] naziva se banom „čitave Bosne i čitave Usore i Soli“.&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt; Nakon proglašenja [[Kraljevina Bosna|Bosne kraljevinom]] 1377. godine Soli ulaze u titulu Tvrtka I, koja glasi: ''Kralj Srbljem, Bosni, Primorju, Hlmsci Zemli, Zapadnim Stranam, Dolnim Krajem, Usori, Soli, Podrinju i k tomu''.  
== Opis ==
Naselje Donje Breške udaljeno je od Tuzle  oko 8&amp;nbsp;km vazdušne linije u pravcu sjeverozapada. Na nekropoli evidentirano je 23 stećka.&lt;ref name=&quot;Bešlagići&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
  
Od ukupnog broja stećaka samo dva su sanduci, koji su za oko 20 m izdvojeni od ostatka nekropole. Ostatak nekropole čine stubovi različitih završetaka (lučno zasvođeni, s lučnim izbočenjem i s ravnim završetkom koji se šire prema gore). Po brojnosti i obradi, stubovi dosta zaostaju iza osnovnih oblika stećaka, a malobrojnost je i posljedica njihovog relativnog kratkog trajanja. Datiraju se najranije oko polovine XV stoljeća, a pripadaju i prvoj polovini XVI stoljeća.&lt;ref name=&quot;Bešlagići&quot;/&gt;

Stubovi su dobro klesani. Ukrašeni su motivom krsta, polumjeseca, jabukama, spiralama, kanelurama.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Alojz Benac&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/51402695/Alojz-Benac-Stecci  |title=Alojz Benac: STEĆCI – Mala istorija  Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd 1967 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
== Literatura ==
* [[Marian Wenzel]], Ukrasni motivi na stećcima, Sarajevo, 1965.
== Reference ==
{{reference|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal| Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Nekropole stećaka|B]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Tuzli]]
[[Kategorija:Usora i Soli]]</text>
      <sha1>dbc4pkqsrk7h5pfva7ycixz70s1dz10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Novom Travniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627714</id>
    <revision>
      <id>42716982</id>
      <parentid>41423245</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1372" sha1="bk1q48vdhk9gy9ath1lcluuhahgpktl" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Novi Travnik]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Nekropole stećaka u Novom Travniku|Grob sa stećkom u selu Bistro]]   
* [[Nekropole stećaka u Novom Travniku|Nekropola Kaurlaš u Zagrlju]]  
* [[Nekropole stećaka u Novom Travniku|Nekropola kod sela Orašac]]  
* [[Nekropole stećaka u Novom Travniku|Nekropola sa stećcima Bistro]]  
* [[Nekropole stećaka u Novom Travniku|Nekropola sa stećcima Maculje]] 
* [[Nekropole stećaka u Novom Travniku|Nekropola sa stećcima Opara]]   
* [[Nekropole stećaka u Novom Travniku|Nekropola Sebešić sa stećcima, antropomorfnim nadgrobnicima koji podsjećaju na križ i tumulusom]]   
* [[Nekropola žrtvama fašizma u Novom Travniku]]   
* [[Stara džamija u selu Šenkovići]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=15 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Vareš) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=21. 12. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215090731/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=15 |archive-date=2024-12-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Novom Travniku| ]]</text>
      <sha1>bk1q48vdhk9gy9ath1lcluuhahgpktl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Novom Travniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627725</id>
    <revision>
      <id>42717114</id>
      <parentid>42637483</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 8 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10194" sha1="9jobd4yq4hvo5y7g0h4zre27zyyx12a" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Novom Travniku''' sadrže nadgrobnike iz istorije [[Bosna u srednjem vijeku|Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]].&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 26. oktobra 2010. godine, 6 nekropola proglašeno je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Tuzla_Nekropola%20Donje%20Breske%20kompl%20BOS.pdf|title= Nekropola sa stećcima u Starim kućama|work= Komisija za nacionalne spomenikekons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240615042215/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Tuzla_Nekropola%20Donje%20Breske%20kompl%20BOS.pdf|archive-date= 2024-06-15|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]].

== Historija ==
[[Srednja Bosna (oblast)|Srednjovjekovna župa Lašva]] obuhvatala je područje današnjih opština [[Busovača]], [[Vitez]], [[Novi Travnik]] i [[Travnik]]. Bila je pod upravom [[Banovina Bosna|bosanskih banova]], a od 1377. godine [[Kraljevina Bosna|kraljeva]], kao jedna od najvećih i najplodnijih župa [[Srednja Bosna|srednje Bosne]]. Na tom području konstatovano je više od 50 nekropola [[Stećci|stećaka]] iz XIV i XV vijeka kao i srednjovjekovni gradovi Toričan, [[Travnička tvrđava|Travnik]], Bosnić ili Škaf i Vrbenac grad.&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt;
== Opis ==
Poseban oblik [[Kraj stećaka i prvi nišani|stećaka - krstača]],  koji se susreću u okolini [[Travnik]]a i [[Zenica|Zenice]], predstavljaju originalne oblike nedovoljno razvijenih krstača i nemaju svojih analogija na drugim područjima.&lt;ref name=&quot;Mazalić&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1957/6-1957.pdf |title= ĐOKO MAZALIĆ: HRIŠĆANSKI NIŠANI U OKOLINI TRAVNIKA |work= |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
Spomenici u obliku krsta su mlađi spomenici i ne pripadaju više [[Srednji vijek|srednjem vijeku]]. Ma koliko izgledali slični među sobom, i kod njih se zapaža nekoliko faza evolucije. Glavna njihova osobina je gornji dio - glava, a zatim bočna ispupčenja koja treba da predstavljaju vodoravne krake krsta, koje u ovom slučaju možemo nazvati ramenima. Glava nije uvijek jednaka i pokazuje tipične razlike. U početnoj fazi razvoja oblika krstača, nisu još predstavljena ramena, a nema ni onog dijeljenja spomenika na gornji i donji dio iz koga se kasnije razvila glava križa. Cijeli spomenik više liči na jednu ovalnu ploču, koja je gore šira, a dolje uža. Kasnije se postepeno izdvaja, uobličuje glava, sužavanjem iznad ramena, tako da se dobije donekle oblik vrata. U konačnici razvoja oblika krstača, već se lijepo razlikuje formirana okrugla glava, gdje važnu ulogu imaju ramena s obzirom na njihov broj i obradu.&lt;ref name=&quot;Bešlagi&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
===  Grob sa stećkom u selu Bistro===
Proglašen je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_%20stecak%20u%20Bistrom%20BOS.pdf |title=grob sa stećkom u selu Bistro |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529162758/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_%20stecak%20u%20Bistrom%20BOS.pdf |archive-date=2023-05-29 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nacionalni spomenik čini grob sa stećkom u obliku sljemenjaka s postoljem, dimenzija 145 x 60 x 90&amp;nbsp;cm. S duže bočne strane nalazi se oštećen ukras polumjeseca i krsta, izrađen u visokom reljefu.

=== Nekropola Kaurlaš u Zagrlju ===
Nekropola Kaurlaš smještena je neposredno uz put Novi Travnik – [[Gornji Vakuf]].  Sastoji se od 70 vidljivih stećka, 8 krstača, i jednog nišana. Krstače su originalni oblik nedovoljno razvijenih krstača antropomorfnog oblika kod koga gornji dio predstavlja glavu, dok se bočna ispupčenja nazivaju ramenima. Proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_nekropola%20Kaurlas%20kompl%20BOS.pdf |title= Nekropola Kaurlaš u Zagrlju |work= kons.gov.ba |accessdate= 13. 12. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240702170813/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_nekropola%20Kaurlas%20kompl%20BOS.pdf |archive-date= 2024-07-02 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola kod sela Orašac ===
Nacionalni spomenik čini nekropola sa dva antropomorfna nadgrobnika koji podsjećaju na krst. Nekropola je je [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_nekropola%20Orasac%20kompl%20BOS.pdf|title=Nekropola Orašac|work=kons.gov.ba|accessdate=13. 12. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705055523/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_nekropola%20Orasac%20kompl%20BOS.pdf|archive-date=2024-07-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola sa stećcima Bistro ===
Nacionalni spomenik čini nekropola sa 23 stećka, od čega je sa sigurnošću evidentirano 7 sljemenjaka i 9 sanduka. Preostali stećci su utonuli ili amorfni. Ukrašena su 4 sljemenjaka s postoljem, a motivi su polumjesec i rozeta.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_%20stecak%20u%20Bistrom%20BOS.pdf|title=Nekropola Bistro|work=kons.gov.ba|accessdate=13. 12. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529162758/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Novi%20Travnik_%20stecak%20u%20Bistrom%20BOS.pdf|archive-date=2023-05-29|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

=== Nekropola Maculje ===
[[Nekropola Maculje]] sa 101 stećkom i 16 krstača proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=163824 |title=Nekropola Maculje |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260123053426/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=163824 |archive-date=2026-01-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Nekropola se nalazi i na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećci|stećaka]] koje su 2016. godine proglašene [[UNESCO|Svjetskom baštinom UNESCO]]-a. Na toj listi su 20 nekropola u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2018-10-26 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
  
=== Nekropola sa stećcima Opara ===
Nekropola je smještena na brežuljku, u neposrednoj blizini puta Novi Travnik – Gornji Vakuf. Proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Novi%20Travnik_nekropola%20Opara%20kompl%20HR.pdf|title= Nekropola Opare|work= kons.gov.ba|accessdate= 13. 12. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20241223090626/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Novi%20Travnik_nekropola%20Opara%20kompl%20HR.pdf|archive-date= 2024-12-23|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Nacionalni spomenik čini nekropola sa 48 stećaka: 12 sljemenjaka, 33 sanduka i 3 ploče.&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url=https://de.scribd.com/document/116247376/Arheoloski-leksikon-Tom-3 |title=Arheološki leksikon, arheološka nalazišta  |work=Zemaljski muzej, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
=== Nekropola Sebešić===
Udaljena je tridesetak km. od Novog Travnika u pravcu jugoistoka. Smještena je na ovećem [[Tumulus|tumulu]], na lokalitetu Luke. Proglašena je za  [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Novi%20Travnik_nekropola%20Sebesic%20kompl%20HR.pdf|title= NekropolaSebešić|work= kons.gov.ba|accessdate= 13. 12. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240702231905/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Novi%20Travnik_nekropola%20Sebesic%20kompl%20HR.pdf|archive-date= 2024-07-02|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;  Nacionalni spomenik čini nekropola sa 13 stećaka (7 ploča i 3 sanduka), te 5 antropomorfnih nadgrobnika i tumulus na kome se nalazi nekropola. Zemljani tumulus u Sebešiću svjedoči da se stećci javljaju kao dio neprekidnog sepulkralnog kontinuiteta na bosansko-humskome području čiji korijeni sežu duboko u prapovijesno vrijeme.

== Literatura ==
* [[Marian Wenzel]], Ukrasni motivi na stećcima, Sarajevo, 1965.

== Reference ==
{{reference|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

{{DEFAULTSORT:N}}
[[Kategorija:Stećci u Novom Travniku]]</text>
      <sha1>9jobd4yq4hvo5y7g0h4zre27zyyx12a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola Mramorje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627736</id>
    <revision>
      <id>42717057</id>
      <parentid>42261135</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="t6zxddh8lc4skucbv002b5504rsvdc2" xml:space="preserve">'''Nekropola Mramorje''' u naselju [[Buđ]], opština [[Pale]], sadrže nadgrobnike iz istorije [[Bosna u srednjem vijeku|Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]].&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 26. oktobra 2010. godine, proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Pale_nekropola%20Budj%20kompl%20SR.pdf|title= Nekropola Mramorje|work= Komisija za nacionalne spomenike|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240613065202/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Pale_nekropola%20Budj%20kompl%20SR.pdf|archive-date= 2024-06-13|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]].

== Historija ==
U kasnom srednjem vijeku (XIV i XV vijek) paljanski kraj je pripadao plemićkom rodu [[Pavlovići|Pavlovića]], koji je ovdje imao dva, a možda i tri utvrđena grada (Pavlovac na Prači, Gradina u Gornjim Palama i [[Hodidjed]] iznad sastava rijeka paljanske i mokranjske [[Miljacka|Miljacke]]).&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt;
== Opis ==
Nekropolu čini ukupno 127 [[Stećci|stećaka]] sa grobovima.&lt;ref name=&quot;Bešlagi&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; U nekropoli su najviše zastupljeni sanduci, druge su po brojnosti ploče, a ima i [[Oblici stećaka|sljemenjaka]]. Karakteristično za ovu nekropolu je činjenica da su svi nadgrobnici sa postoljem urađeni iz jednog komada kamena.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Veliki broj stećaka koji su locirani u centralnom dijelu nekropole postavljeni su na kamen. Karkteristika nekropole su i velike dimenzije jednog sanduka koje iznose 275 x 122 x 20&amp;nbsp;cm, što predstavlja jedan od najvećih srednjovjekovnih evidentiranih nadgrobnika u BiH&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url=https://de.scribd.com/document/116247376/Arheoloski-leksikon-Tom-3 |title=Arheološki leksikon, arheološka nalazišta  |work=Zemaljski muzej, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
== Literatura ==
* Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima, Sarajevo, 1965.
== Reference ==
{{reference|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Nekropole stećaka|M]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Palama]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]</text>
      <sha1>t6zxddh8lc4skucbv002b5504rsvdc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Sokocu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627742</id>
    <revision>
      <id>42716988</id>
      <parentid>41420845</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1112" sha1="8rvsh9nhsbs52fywyo3tcxl33tkc5yb" xml:space="preserve">[[File:Стећци,_Бјелосављевићи_4.jpg|mini|desno|Nekropola stećaka u Bjelosavljevićima]]
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Sokolac]] se nalaze slijedeći spomenici:
* [[Nekropola stećaka u Bjelosavljevićima]], istorijsko područje,
* [[Nekropola u Luburića Polju|Prahistorijski tumulusi i nekropole sa stećcima u Luburića polju]], istorijsko područje, naselje [[Košutica]].
* [[Selimija džamija u Knežini|Selimija (Sultan Selima II) džamija u Knežini]], istorijska građevina.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=13 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Sokolac) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=21. 12. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222104400/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=13 |archive-date=2025-02-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sokocu| ]]</text>
      <sha1>8rvsh9nhsbs52fywyo3tcxl33tkc5yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola stećaka Olovci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627745</id>
    <revision>
      <id>42717064</id>
      <parentid>42637103</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8337" sha1="pros0jb8j34h51huo0b92ejed2hd3kr" xml:space="preserve">{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Nekropola stećaka Olovci
|image = 
|godina = 2016. 
|vrst baštine = Kulturno dobro 
|mjerilo = iii, vi
|ugroženost = da
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1504
|država = {{flag|Bosna i Hercegovina}}, [[Kladanj]] 
}}
'''Nekropola stećaka Olovci''',  opština [[Kladanj]], sadrži nadgrobnike iz istorije [[Bosna u srednjem vijeku|Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]].&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 3. do 9. maja 2005. godine, proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/dispBHnekropolaOlovci-Kladanj.pdf |title=Nekropola Olovci |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609154140/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/dispBHnekropolaOlovci-Kladanj.pdf |archive-date=2024-06-09 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća) i Tina Wik.

Nekropola se nalazi na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećci|stećaka]] koje su 2016. godine proglašene [[UNESCO|Svjetskom baštinom UNESCO]]-a. Na listi su 22 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2018-10-26 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
Na području opšine Kladanj evidentirane su 52 nekropole sa ukupno 430 stećaka, u naseljima: Kladanj, Kovačići, Konjevići, Starić, Gojsalić, Dopasci, Gojakovići, Prijanovići, Noćajevići, Brgule, Crijevčići, Tarevo, Stupari, Olovci, Suljići, Tuholj i Vranovići.&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url=https://de.scribd.com/document/116247376/Arheoloski-leksikon-Tom-3 |title=Arheološki leksikon, arheološka nalazišta  |work=Zemaljski muzej, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Od ukupno 430 evidentiranih stećaka na području Kladnja, čak 211 (49%) su [[Oblici stećaka|sljemenjaci]], koji se inače u drugim krajevima pojavljuju u manjem broju u poređenju sa drugim oblicima. Po brojnosti na drugom mjestu su sanduci, kojih ima 114 (27%), iza toga su stupovi sa 79 primjeraka (18%), a onda ploče kojih ima ukupno 15 primjeraka (3%). U ovom kraju se u prilično velikom broju pojavljuju uspravni stećci, dok krstača uopšte nema. U nekim slučajevima su uz nekropole situirana savremena groblja obližnjih sela, pravoslavna ili muslimanska.
 
Ukrašeno je ukupno 60 primjeraka (14%). Kao dekorativni motivi preovladavaju: tordirana i obična vrpca, plastično rebro i niz plastičnih trokutova. Kao simbolični motiv u najvećem broju pojavljuju se spirala i stilizirano stablo kao originalan motiv  ovog kraja. Na nekoliko stećaka je uočen polumjesec, zvijezda, križ, krug, motivi oružja i oruđa, te motiv štapa.&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt; Natpisi se pojavljuju na tri mjesta.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web  |url= https://www.scribd.com/document/136575484/Vego-Marko-Zbornik-Srednjovjekovnih-Natpisa-BiH-KNJIGA-4-Sarajevo-1970-1  |title= Marko Vego: Zbornik Srednjovjekovnih Natpisa Bosne i Hercegovine, knjiga IV  |work= Sarajevo: Zemaljski Muzej, 1970  |accessdate= 25. 3. 2019  |archive-date= 2019-03-24  |archive-url= https://web.archive.org/web/20190324234757/https://www.scribd.com/document/136575484/Vego-Marko-Zbornik-Srednjovjekovnih-Natpisa-BiH-KNJIGA-4-Sarajevo-1970-1  |dead-url= yes  }}&lt;/ref&gt;

Kladanjski stećci pripadaju jednoj od četiri klesarske radionice koje su djelovale u istočnoj Bosni, a koja se, sudeći po nekim zajedničkim karakteristikama stećaka, može locirati između Kladnja, Olova i [[Ilijaš]]a. Dekorativni motivi, natpis i pojava uspravnih stećaka (stupova) omogućava okvirno datiranje od 14. do 16. stoljeća.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

 
== Historija ==
U ranom [[Feudalizam|feudalizmu]], porječje [[Drinjača|Drinjače]], čijem je izvornom području pripadao Kladanj, sačinjavalo je jedinstvenu župu pod nazivom [[Birač]]. Sudeći po nazivu Kladanj ovo je područje vrlo rano postalo vlastelinstvo, čemu je pogodovala i njegova relativna izdvojenost iz ostale cjeline. U pisanim izvorima iz kasnijeg srednjeg vijeka o Kladnju nema bližih podataka. Zna se da je Kladanj bio karavanska stanica u brdima i da je na granicama (in metis) [[Usora i Soli|Usore]].&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt;
== Opis ==
Nekropola u Olovcima leži na kosom terenu koji se blago spušta prema putu. Zauzima površinu od 24,5 x 14 m. Čini je osamnaest stećaka, od toga je dvanaest sljemenjaka, pet sanduka i jedan stupac. Svi stećci su dobro obrađeni. Neki primjerci su nešto utonuli.
 
Tri sljemenjaka su ukrašena. Sljemenjak, koji se nalazi u sredini nekropole, na čeonim stranama je ukrašen dvostrukom spiralom. Istočni dio stećka je oštećen i fragment sa dijelom dekoracije je pomjeren nekoliko metara od stećka. Drugi sljemenjak, koji se nalazi na sjevernom dijelu nekropole, ukrašen je debelom tordiranom vrpcom ispod &quot;krova&quot;. Ovakvom vrpcom su naglašene vertikalne ivice sljemenjaka i zabat istočne čeone strane. Na ovoj strani je prikazan krst sa okruglim završecima krakova, motivom koji je karakterističan za područje Olova i Kladnja.  Treći sljemenjak na zapadnoj čeonoj strani ima motiv sličan štapu, kod kojeg je drška izvijena i na krajevima povijena prema zemlji i unutar. Na bočnim stranama je prikazan po jedan &quot;T&quot; krst.
  
Jedan sljemenjak na istočnoj čeonoj strani ima urezan natpis, ispisan u šest redova:  
{{Citat|V IME OCA I SINA I SVETAGO D(u)HA A SE LEŽI RADOMIR JURISALIĆ NA SVOEI ZEMLJI ...PLEMETNO (plemenitoj).}}

Slova natpisa su relativno velika, lijepa i ujednačena. Pismo je [[Bosančica|bosanska ćirilica]]. O feudalcu Radomiru Jurisaliću, koji se u natpisu spominje, nema nikakvih podataka. Sigurno je da je pripadao feudalnoj porodici Jurisalića, čija je vlastelinstvo bilo u ovom kraju. Po obliku slova natpis bi se mogao datirati u 14. i 15. stoljeće.&lt;ref name=&quot;Bešlagi&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

{{DEFAULTSORT:o}}
[[Kategorija:Nekropole stećaka]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Kladnju]]
[[Kategorija:Usora i Soli]]
[[Kategorija:Stećci svjetska baština u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>pros0jb8j34h51huo0b92ejed2hd3kr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola Umoljani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627746</id>
    <revision>
      <id>42717059</id>
      <parentid>42637106</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6006" sha1="c9cyyirz5murhto110xwdl36mbl15zs" xml:space="preserve">{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Nekropola stećaka Umoljani
|image = Stećci, Umoljani.jpg
|godina = 2016. 
|vrst baštine = Kulturno dobro 
|mjerilo = iii, vi
|ugroženost = da
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1504
|država = {{flag|Bosna i Hercegovina}}, [[Umoljani]], [[Trnovo (FBiH)]] 
}}
'''Nekropole stećaka Umoljani''', na lokalitetu Dolovi, opština [[Trnovo (FBiH)]], sadrži nadgrobnike iz istorije [[Bosna u srednjem vijeku|Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]].&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 12. do 18. maja 2009. godine, proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Trnovo_Umoljani%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Olovci |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930222324/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2727 |archive-date=2022-09-30 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]] i Tina Wik. Nacionalni spomenik čine:
* nekropola sa 47 stećaka
* nekropola sa 11 starih nišana
* zemljom prekriveni ostaci objekta na lokalitetu Crkvina
* osamljeni stećak
* nekropola sa pet stećaka&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url=https://de.scribd.com/document/116247376/Arheoloski-leksikon-Tom-3 |title=Arheološki leksikon, arheološka nalazišta  |work=Zemaljski muzej, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Nekropola se nalazi na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećci|stećaka]] koje su 2016. godine proglašene [[UNESCO|Svjetskom baštinom UNESCO]]-a. Na listi su 20 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2018-10-26 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Historija ==
U kasnom srednjem vijeku predio od rijeke [[Rakitnica|Rakitnice]] od izvora na istoku, do rječice Trešanice na zapadu, bio je dio [[Srednja Bosna|župe Neretve]]. Župa Neretva je u XV stoljeću bila podijeljena na bosanski i hercegovački dio, sa graničnom linijom na rijeci [[Neretva|Neretvi]]. Bosanski dio se protezao do desne obale Neretve i pripadao je oblasti [[Kraljeva zemlja|Kraljeve zemlje]], a hercegovačkom dijelu su pripadali predjeli na lijevoj obali rijeke Neretve i bili su pod vlašću oblasnih gospodara [[Kosače|Kosača]].&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt;

== Opis ==
Većina stećaka izrađeni su od lokalnog kamena, imaju oblik ploče, sanduka i [[Oblici stećaka|sljemenjaka]]&lt;ref name=&quot;Bešlagi&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;. Znatan broj stećaka ukrašavaju realistička i [[Ukrašavanje stećaka|simbolička obilježja]] (tordirana vrpca, dvostruka vrpca od cik-cak linija, linije rađene u vidu reljefnih ispupčenja i udubljenja, loza sa trolistom, loza sa spiralama, stilizirani križ, latinski krst, štit, mač, krug i figuralna predstava kola, tj. posmrtnog kultnog plesa, zatim predstava stiliziranog stabla sa dva para spiralnih zavoja koji se simetrično povijaju te ukras rozete).&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;

Nišanima se nazivaju uspravno stojeći kameni spomenici iznad grobova muslimana u Bosni i Hercegovini.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title=Šefik Bešlagić NIŠANI XV I XVI VIJEKA U BOSNI I HERCEGOVINI |work=ANUBIH – Sarajevo, 1978|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Na osnovu ilustrirane dvije osnovne varijante nišana; pravougaonog oblika sa piramidalnim završetkom i u formi stele, nišani se datiraju u period druge polovine XV i prve polovine XVI stoljeća, kojem pripadaju i Kraj stećaka i početak nišananajraniji primjeri nišana u Bosni i Hercegovini. Ukrasi ilustrirani na nišanima su traka i polujabučica.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
== Literatura ==
== Reference ==
{{reference|2}}
== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
{{Commonscat|Dolovi (Umoljani) necropolis}}

{{DEFAULTSORT:Umoljani}}
[[Kategorija:Nekropole stećaka|U]]
[[Kategorija:Trnovo (FBiH)]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]
[[Kategorija:Stećci svjetska baština u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>c9cyyirz5murhto110xwdl36mbl15zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Travniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4627813</id>
    <revision>
      <id>42716995</id>
      <parentid>42685494</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="nq4riufuu5eiq57ej8lcf10rmiyy8iz" xml:space="preserve">{{Orphan|date=septembar 2026}}

[[File:Travnik Uhrturm und Festung.JPG|mini|desno|Sahat-kula i tvrđava u Travniku]]
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Travnik]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Batalova grobnica|Batalova grobnica u Turbetu kod Travnika]], arheološko područje,
* [[Crkva sv. Mihovila u Ovčarevu]], historijska građevina,
* [[Crkva Uspenja presvete Bogorodice u Travniku]] sa pokretnom imovinom, graditeljska cjelina,
* [[Hadži-Alibegova džamija|Džamija u Gornjoj Čaršiji (džamija Mehmed-paše Kukavice, Hadži-Alibegova džamija) i Sahat kula]], graditeljska cjelina,
* [[Jeni džamija u Travniku|Jeni (Hasan-agina) džamija]], graditeljska cjelina,
* [[Jevrejsko groblje u Travniku]], grobljanska cjelina,
* [[Plava voda u Travniku|Kulturni pejzaž na Plavoj vodi u Travniku]],
* [[Muzička škola u Travniku]], historijska građevina,
* [[Arheološko područje Nebo|Nebo, Han Bila]], arheološko područje, neolitsko naselje
* [[Arheološko područje Turbe|Ostaci rimskog naselja, kasnoantičke bazilike i grobnice na Crkvini u Varošluku, Turbe]], arheološko područje
* [[Sahat-kule u Travniku|Sahat kula na Musali]], historijski spomenik,
* [[Travnička tvrđava|Stari grad u Travniku]], graditeljska cjelina,
* [[Turbeta u Travniku|Turbeta pod lipom ili turbe Abdulah-paše, Dželal-paše i Perišan Mustafa-paše sa česmom]], graditeljska cjelina,
* [[Varoška džamija u Travniku]], graditeljska cjelina,&lt;ref&gt;[https://ba.n1info.com/kultura/varoska-dzamija-u-travniku-i-vanekov-mlin-u-bijeljini-nacionalni-spomenici-bih/ Varoška džamija u Travniku i Vanekov mlin u Bijeljini nacionalni spomenici BiH - ba.n1info.com - 26.01.2021]&lt;/ref&gt;
* [[Zgrada samostana u Travniku]] i škole časnih sestara milosrdnica, historijska građevina,
* [[Zgrada Oficirskog doma u Travniku]], historijska građevina,
* [[Sulejmanija džamija u Travniku|Šarena (Sulejmanija) džamija]], graditeljska cjelina
* [[Džamija u Bandolu|Mjesto i ostaci džamije sa mejtefom u Bandolu kod Guče Gore]], graditeljska cjelina&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Travnik) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610080745/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |archive-date=2024-06-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Travniku| ]]</text>
      <sha1>nq4riufuu5eiq57ej8lcf10rmiyy8iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola žrtvama fašizma u Novom Travniku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4628105</id>
    <revision>
      <id>42717074</id>
      <parentid>42590045</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3915" sha1="8sii2gcocu3d9xuvea3pas4ffvxw16i" xml:space="preserve">[[File: Necropolis to the victims of Fascism Novi Travnik.jpg|mini|desno|Nekropola žrtvama fašizma u Novi Travniku]]
'''Nekropola žrtvama fašizma u Novi Travniku''' nalazi se 3&amp;nbsp;km zračne linije od središta [[Novi Travnik|Novog Travnika]], u pravcu sjeveroistoka, na lokalitetu Ćamića brdo, [[Bosna i Hercegovina]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 26. do 28. marta 2012. godine je donijela odluku da se nekropola proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/carsijskaBH.pdf |title= Nekropola žrtvama fašizma u Novom Travniku |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 11. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230529213432/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/carsijskaBH.pdf |archive-date= 2023-05-29 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]], [[Ljiljana Ševo]]. Nacionalni spomenik čini: dvanaest skulptura poredanih u prostoru sa pristupnim stazama, platoom i krajolikom (brežuljak sa okolnim livadama).
== Historija ==
Spomenik Nekropola žrtvama fašizma u Travniku podignut je 1975. godine u spomen na 700 žrtava fašističkog terora iz Drugog svjetskog rata.  
Spomenik je izveden prema projektu [[Arhitektura|arhitekte]] [[Bogdan Bogdanović|Bogdana Bogdanovića]], jednoga od najvećih [[Jugoslavenska arhitektura|jugoslavenskih graditelja memorijalne arhitekture]]&lt;ref name=&quot;Lawler&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.academia.edu/5227153/The_Memorial_works_of_Bogdan_Bogdanovi%C4%87_Their_condition_and_situation_as_of_2012 |title= Andrew Lawler: Memorijalni radovi Bogdana Bogdanovića |work=Academia.edu |accessdate=12. 9. 2017}}&lt;/ref&gt;. Većina njegovih spomenika posvećena je žrtvama [[Fašizam|fašističke]] ideologije, a oblikovna izražajnost i ukupan umjetnički izraz memorijala koje je projektovao imaju univerzalnu vrijednost.
== Opis dobra ==
Elementi Nekropole žrtvama fašizma u Novom Travniku su: pristupna staza u vidu terasastog stubišta; brežuljak sa krajolikom i grupa od dvanaest [[skulptura]]. Koncept spomenika proizilazi iz odnosa ovih elementa tj. iz odnosa prirode i autorove imaginacije. Skulpture su postavljene u parovima u dva nepravilna niza. Razdaljine između parova skulptura su nepravilne i kreću se između 2 m i 3 m.

Bogdan Bogdanović u primjeru Nekropole žrtvama fašizma postavlja dvanaest kamenih vojnika stražara koji zauvjek trebaju ostati na tom mjestu, širom otvorenih očiju. Oni su čuvari nedužnih, na straži sa zadatkom da spriječe stradanje.

Skulptura su izgrađene od kamena (bihacit)a dok je terasasto stubište kombinacija kamena (stube) i tucanika (terase). Širina pristupne staze je 2,60 m.
 
Svaka od dvanaest skulptura predstavlja glavu vojnika sa široko otvorenim očima koje su ujedno i dominantni motiv spomenika. Postavljene su na postolje kvadratne osnove, koji ima značenje tijela. Sve ivice skulpture su zaobljene bez oštrih pregiba. Skulpture su prividno istovjetne, ali se razlikuju u dimenzijama, što je autorov pokušaj individualizacije skulptura. Ovakvim postupkom on sugerira osobnu svjesnost da svaka od skulptura predstavlja čovjeka vojnika.

Dimenzije skulpture: visina je 200&amp;nbsp;cm, širina 140&amp;nbsp;cm, a dubina 75&amp;nbsp;cm. Dimenzije postolja visina 80&amp;nbsp;cm, širina 140&amp;nbsp;cm i dubina 140&amp;nbsp;cm.  
== Reference ==
{{Refspisak}}
== Vanjske veze ==
* [http://www.p-portal.net/spomenici-bogdana-bogdanovica-kao-igralista-koja-slave-zivot/ Spomenici Bogdana Bogdanovića]
{{Commonscat|Necropolis for the victims of Fascism (Novi Travnik)}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Novom Travniku]]
[[Kategorija:Spomenici Narodnooslobodilačkoj borbi u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>8sii2gcocu3d9xuvea3pas4ffvxw16i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole sa stećcima i nišanima u Sarajevu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4628143</id>
    <revision>
      <id>42717078</id>
      <parentid>42603467</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13369" sha1="ki5pk0gwpwkrwogrw3orepcvp99rz91" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka i prvih nišana u Sarajevu''' sadrže nadgrobnike iz [[Bosna u srednjem vijeku|istorije Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]] i u vrijeme [[Osmansko carstvo|osmanskog carstva]].&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 
== Historija ==
U srednjem vijeku, na području sarajevskog i visočkog polja, formirana je župa [[Srednja Bosna|Vrhbosna]], koja je obuhvatala prostor gornjega toka rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]] i slivove njenih pritoka [[Miljacka|Miljacke]], [[Željeznica|Željeznice]] i Zujevine.
Nastanak [[Feudalizam|feudalnih oblasti]] pratio je proces rastakanja ranofeudalnih župa, jer ranije ''župe nisu odgovarale kasnofeudalnom konceptu vlasti''. Krajem XIV i početkom XV stoljeća, nakon smrti kralja [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka I]],  prostor nekadašnje župe Vrhbosna, pretvoren je u četiri nove župe – Vrhbosna, Gradčac-Smučka, Mokro-Glasinac i [[Pale]]. Središnji dio ranije župe Vrhbosna (Sarajevsko i Visočko Polje) zadržao je stari naziv, dok su novoformirane župe dobile naziv po tvrđavama i trgovima, koji su postali središta. Župa Gradčac-Smučka (današnje područje Hadžića) je ostala u široj oblasti kojom je gospodario bosanski kralj, u tzv – &quot;contrata del re&quot; – Kraljevoj oblasti. Ostale tri župe bile su sastavni dio zemlje Pavlovića.
 
Sa prvim dolaskom osmanske vojske, prostor župe Vrhbosna pretvoren je u [[Skopsko krajište|Bosansko krajište]], koje se pod ovim imenom prvi put pominje u pismu hercega [[Stjepan Vukčić Kosača|Stjepana Vukčića Kosače]] od 19. jula 1453. godine. Bosansko krajište je označavalo prostor koji je bio pod upravom [[Osmansko Carstvo|Osmanskoga carstva]] od početka njihove stalne vlasti u župi Vrhbosna (1448.g.) do [[Pad Bosne 1463.|pada Bosanskog kraljevstva]] i osnivanja [[Bosanski sandžak|Bosanskog sandžaka]] (1463.g.). U sumarnom katastarskom popisu iz 1455. godine Bosansko krajište se pominje pod nazivom [[Hodidjed||Vilajet Hodidjed]], prema glavnoj tvrđavi, a zatim pod imenom Vilajet Saray-ovasi (današnje Sarajevo). Faletići su u to vrijeme bili prazni&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt;.

== Opis ==
=== Prvi nišani ===
Najstariji nišani na teritoriji Bosne i Hercegovine pripadaju periodu druge polovine XV i čitavom XVI vijeku. Pripisuju se, prema narodnom predanju, osmanskim vojnicima koji su junački poginuli pri osvajanju Bosne. Opšta karekteristika tih nišana su 
* relativno velike dimenzije 
* reljefni motivi koji su direktno prenešeni sa stećaka &lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
* nepostojanje epitafa na orijentalnim jezicima
* natpisi u bosanskoj ćirilici (bosančica) &lt;ref name=&quot;BEŠLAGIĆNišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title=Šefik Bešlagić NIŠANI XV I XVI VIJEKA U BOSNI I HERCEGOVINI |work=ANUBIH – Sarajevo, 1978|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
* redovno su situirani zajedno sa stećcima ili u neposrednoj blizini 
Zbog takvih svojih osobina, znatno se razlikuju od nišana XVII, XVIII i XIX vijeka.
=== Svatovsko groblje ===
Problem tumačenja i rasvjetljavanja „Svatovskih grobalja“ u nauci je još nerazriješen. Njihov nastanak se s jedne strane vezuje za stare paleobalkanske običaje čija usmena predanja čuvaju uspomene na nekadašnju običajnu praksu svatovskih povorki i sukobljavanje svatova, a sa druge strane za usmena  predanja izazvana postojanjem neobičnih starih nadgrobnih spomenika (stećaka, starih usamljenih krstova, nišana ili nekropola) kojima među živima nema svjedoka.&lt;ref name=&quot;Palavestra&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2030.pdf |title= Palavestra, Vlajko, “Svatovska groblja“, strana 113 |work= ANUBiH, knjiga XXX, Sarajevo 1992-1998 |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2020-02-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200215062405/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2030.pdf }}&lt;/ref&gt;
===  Nekropola sa stećcima i nišanima u Faletićima ===
Naselje Faletići je od Sarajeva, Baščaršije, udaljeno 4&amp;nbsp;km zračne linije, u pravcu sjeveroistoka, na nadmorskoj visini od 808 m. Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 4. do 6. juna 2012. godine, nekropola je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_nekropola%20Faletici%20BOS.pdf|title= Nekropola u Faletićima|work= Komisija za nacionalne spomenikekons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240615025337/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_nekropola%20Faletici%20BOS.pdf|archive-date= 2024-06-15|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]].  Nacionalni spomenik čine: nekropola sa 57 stećka i 22 nišana na lokalitetu, te jedan nišan upisan u inventarnu knjigu Muzeja Grada Sarajeva i izložen u sklopu stalne postavke u Brusa bezistanu u Sarajevu.
 
Uz samu nekropolu sa stećcima u groblju Faletići nalazi se dvadesetak starih nišana. Najstariji od njih je veća rustična stela situirana ispod nekropole stećaka sa poluloptastim izbočinama i završetkom sličnim uspravnim stećcima sa krovom na dvije vode. To je nožni nišan. Svi muški nišani su sa turbanom u gužve, a svi ženski nišani su u obliku stele. Niz starih nišana se završava jedinim nišanom sa natpisom iz 1921. godine.
 
[[Nišan]] u Brusa bezistanu, je u obliku trapezoida, sa krovom na dvije vode, bez natpisa, sa poluloptastim izbočinama na sve četiri strane u gornjem dijelu. Na prednjoj strani nalazi se poluloptasta izbočina ispod koje je polumjesec sa kracima okrenutim prema gore, a u donjem desnom uglu je predstava srne. Na zadnjoj (poleđini) strani nalazi se samo poluloptasta izbočina u gornjem dijelu. Na lijevoj strani nišana nalazi se u gornjem dijelu pri samom vrhu poluloptasta izbočina, zatim ispružena ruka prema dolje i sablja. U donjem dijelu nalazi se predstava jelena sa rogovima i glavom okrnutom nasuprot srne s prednje strane. Na desnoj strani nišana nalazi se poluloptasta izbočina i luk. Dimenzije nišana su: širina pri vrhu 46&amp;nbsp;cm (53&amp;nbsp;cm na sredini, 60&amp;nbsp;cm pri dnu) x debljina 33&amp;nbsp;cm (33&amp;nbsp;cm na sredini, pri dnu 40/45&amp;nbsp;cm) x visina 164&amp;nbsp;cm (168&amp;nbsp;cm uključujući i poluloptastu izbočinu). Dimenzije postamenta su; 80 x 72,50 x 55,50&amp;nbsp;cm.

=== Nekropola sa stećcima i nišanima u Donjim Močiocima ===
Naselje Donji Močioci nalazi se 7&amp;nbsp;km. zračne linije, sjeverno od Sarajeva. Nekropola se naziva se i Grčko groblje, ili i Svatovsko groblje (Greblje). Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 9. do 15. septembra 2008. godine, nekropola je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_Nekropola%20Mocioci%20BOS.pdf|title= Nekropola u Donjim Močiocima|work= Komisija za nacionalne spomenikekons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20240615034853/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_Nekropola%20Mocioci%20BOS.pdf|archive-date= 2024-06-15|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]].  Nacionalni spomenik čine nekropola sa 61 stećkom, 15 nišana i jedan osamljeni stećak koji se nalazi izvan nekropole.
Svi stećci na ovoj nekropoli pripadaju vrsti položenih monolita, koji se pojavljuju u dvije forme: sanduk i sarkofag (sljemenjak), dok se umjetničko oblikovanje očituje u formi i ukrasu. Na ovoj nekropoli postignut je visoki nivo estetske vrijednosti forme: stecci imaju duplo postolje, a pojavljuje se i oblik dvojnog groba. Osnovni umjetnički kvalitet stećaka predstavljaju ukrasi izvedeni tehnikom ispupčenog reljefa, udubljivanja, kao i jedan gravirani klesarski crtež.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Nišani na ovom lokalitetu sadrže ukrasne motive i po vremenu nastanka smještaju se u drugu polovinu XV vijeka. Na osnovu navedenog oni predstavljaju prelazni oblik sa srednjovjekovnih nadgrobnika.

Njihova karakteristika je što su pojedini nišani visoki, grube obrade bez turbana i natpisa. Spomenici su rađeni u formi široke stele i obeliska sa piramidalnim završetkom.
=== Stećak i staro muslimansko groblje u Mrkovićima ===
Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 26. septembra 2010. godine, nekropola je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=12|title= Groblje u Mrkovićima|work= Komisija za nacionalne spomenikekons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]]. Nacionalni spomenik čine jedno grobno mjesto sa stećkom, 12 grobnih mjesta sa nišanima i dva nišana koja nisu in situ.

Stećak na lokalitetu u Mrkovićima je dobro obrađen, bez ukrasa. Pripada vrsti položenog monolita, koji je izrađen u obliku sarkofaga (sljemenjaka). Izdvojenost kao i masivnost nadgrobnika upućuju na zaključak da se radi o posebno izdvojeni grob “izvjesnog srednjovjekovnog velikaša“ sa ovoga prostora, iz XV vijeka.

Na udaljenosti od stećka 5 do 10 m u pravcu jugozapada, nalazi se 13 nišana koji su takođe dobro obrađeni. Ukrašena su dva primjerka (krug, polujabuka i polumjesec). Pojedini primjerci nišana su okrnjeni, pognuti, oboreni na zemlju i dijelom utonuli.
=== Staro groblje na Kovačima ===
Groblje na Kovačima (dio grada) spada u jedno od starijih sarajevskih grobalja i potiče iz XV stoljeća. Danas se na ovom groblju nalazi više od 200 nišana, dok ih je ranije bilo više od 400. Sa natpisom je 165 nišana. Najstariji nišan sa natpisom potiče iz 1548. godine, dok je najmlađi iz 1878. godine. Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 16. do 22. januara 2007. godine, groblje je proglašeno za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=12|title= Groblje u Kovačima|work= Komisija za nacionalne spomenikekons.gov.ba|accessdate= 13. 9. 2016}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća) i Tina Wik.

Nišani na ovoj lokaciji predstavljaju prelazni oblik sa srednjovjekovnih nadgrobnika. Na njima se još uvijek ne pojavljuje turban. Sačuvana narodna tradicija ih pripisuje Osmanlijama koji su poginuli prilikom osvajanja ovih krajeva. Jedna od njihovih karakteristika je veličina, gruba obrada kamena (grubo klesani obelisk na čijem vrhu se nalazi polulopta predstavlja najstariji oblik nišana) i dekorativni elementi koji odgovaraju dekoracijama koje se javljaju na stećcima – ruka (sa laktom) šaka, luk i strijela, štap (čomaga), mač, sablja, a česti su i motivi polumjeseca i polulopte često zajedno u kombinaciji. Još jedna od karakteristika ovih spomenika jeste da su uzglavni nišani upadljivo razmaknuti od nožnih – na nekim mjestima čak 3-4 metra. Svi nišani su izrađeni od kamena hreše. Ni na jednom nema natpisa.
== Literatura ==
* Mušeta-Aščerić, Vesna, Srednjovjekovna naselja na mjestu današnjeg Sarajeva u Prilozima istoriji Sarajeva, Radovi sa naučnog simpozijuma «Pola milenija Sarajeva» održanog od 19. do 21 marta 1993. godine. Institut za istoriju i Orijentalni institut, Sarajevo, 1997.

== Reference ==
{{reference|2}}
== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Stećci u Sarajevu]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]</text>
      <sha1>ki5pk0gwpwkrwogrw3orepcvp99rz91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Konjicu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4628193</id>
    <revision>
      <id>42717109</id>
      <parentid>42449651</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:29:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 14 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38473" sha1="tptj3gzv33nqmr640gsuageoyngv1js" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Konjicu''' sadrže nadgrobnike iz [[Bosna u srednjem vijeku|istorije Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]] &lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Prema statistici [[Šefik Bešlagić|Šefika Bešlagića]] područje konjičke opštine – sa 3018 registriranih spomenika – spada u teritorije koje imaju najveći broj [[Stećci|stećaka]] u Bosni i Hercegovini. Prema formi izrade najbrojniji su sanduci, dok su sljemenjaci i ploče gotovo podjednako zastupljeni. Način grupiranja stećaka omogućavaju da se na terenu prate i dokumentiraju važne historijske pojave, procesi i odnosi. Po smještaju velikih nekropola mogu se pouzdano ubicirati centri nekadašnjih kultnih i političkih zajednica. Također, po smještaju srednje veličine nekropola, mogu se pratiti procesi razvoja rodovskih sela, dok se kod manjih grupa prati odraz intenzivne feudalizacije i socijalnog diferenciranja, tj. kada se pojedini rodovi više ne ukapaju sa susjedima, već se izdvajaju i stvaraju porodične nekropole

== Opis ==
[[File:Stecky v mestskem parku, Konjic.jpg|mini|desno|Arheološki spomenici u Konjicu, u sklopu Parka na Vardi ispod Društvenog doma]]
=== Stećci u Parku na Vardi ===
U sklopu Parka na Vardi ispod Društvenog doma u Konjicu, nalazi se nekoliko arheoloških nalaza, koji su doneseni sa područja koje je danas prekriveno vodama Jablaničkog jezera.&lt;ref&gt;[http://fmks.gov.ba/stara/download/zzs/1954/16-1954.pdf Šefik Bešlagić - Stećci u dolini Neretve]{{Dead link|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Među njima su 1 stećak sa Memidžanovog groblja i 1 kod željezničke stanice u [[Lisičići]]ma i 3 stećka kod Gošića  hana u [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožcu]].&lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2798 |title= Arheološki spomenici |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 15. 10. 2019 |archive-date= 2021-10-23 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211023105541/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2798 }}&lt;/ref&gt; Svi su bogato ukrašeni prikazima kola, scena lova i brojnim ukrasima (rozeta, pravougaonik, krst, svastika,...).&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;

[[File:Visocica, Stecci at Jezera necropolis.JPG|thumb|Nekropola Veliko jezero]]
=== Nekropole stećaka Poljice ===
{{Glavni|Nekropole stećaka Poljice}} 
Nekropole nalaze se u neposrednoj blizini ljetnog stočarskog naselja Poljice, na planini [[Visočica]], 25&amp;nbsp;km. zračne linije od [[Konjic]]a.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3818 |title=Nekropola Poljice |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731201943/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3818 |archive-date=2022-07-31 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
 
'''Nekropola Poljice - Veliko jezero''' sadrži 49 [[Stećak|stećka]], (33 ploče, 10 sanduka i 6 sljemnjaka).

'''Nekropola Poljice - Dolovi''' sadrži 52 stećka, (24 ploče, 22 sanduka, 2 sljemenjaka i 4 krstače).

=== Dva stećka na lokalitetu Gromile u zaseoku Račica ===
Na lokalitetu “Gromile“ u zaseoku Račica, naselje [[Razići]], smještena su dva stećka u formi sljemenjaka. Karakteristični su po tome što ne spadaju u grupu niskih sljemenjaka, koji se prema postolju sužavaju. Navedeni stećci su rađeni tako da su izuzetno visoki, uski i prema postolju se proširuju. Jedan od stećaka je rađen sa duplim ili udvojenim postoljem, što je rijedak slučaj za područje konjičke općine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3063 |title=Nekropola Račica |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801080311/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3063 |archive-date=2022-08-01 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Dva stećka u naselju Krupac ===
Nekropola sa stećcima nalazi se u blizini [[Glavatičevo|Glavatičeva]], u selu [[Krupac (Konjic)|Krupac]], na lijevoj obali [[Neretva|Neretve]], udaljenom od centra Konjica 22&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu jugoistoka. Nekropolu čini jedna ploča i jedan sanduk, ukrašen motivom polumjeseca i pravougaonika. Obrasli su travom i šibljem pa se ploča i ne vidi.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3639 |title=Nekropola Krupac |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072628/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3639 }}&lt;/ref&gt;

=== Dva stećka u naselju Lađanica ===
Na nekropoli, u blizini Glavatičeva, na desnoj obali Neretve, evidentirana su dva stećka: sanduk i ukrašeni, visoki sljemenjak s postoljem. Sljemenjak je ukrašen s obe uže bočne strane, istim motivom dvostruke spirale i cik-cak vrpcom, koje su plastično klesane. Stećci su obrasli niskim raslinjem, šibljem i biljnim organizmima (mahovinom i lišajevima) i dosta su oštećeni: sljemenjak - površinske pliće i dublje pukotine, a sanduk je gotovo amorfan.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3638 |title=Nekropola Lađanica |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072630/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3638 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropole u selu Odžaci ===
Lokalitet današnjih Odžaka u srednjem vijeku nalazio se u Zagorskoj župi. U poveljama se spominje kao Bjelimići, sa tvrđavom Veletin. Pripadao je humskom velikaš Juraju Čemeroviću, koji je bio u službi hercega Stjepana. Poslije osmanlijske okupacije Bosne područje je u timaru begova Šurkovića pod nazivom Odžaci.

Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 20. do 26. marta  2009. godine, dvije nekropole u selu Odžaci proglašene su za [[nacionalni spomenik BiH]]. Odžaci su udaljeni od Konjica oko 27&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu jugoistoka. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]] (predsjedavajući) i [[Ljiljana Ševo]].

'''Nekropola na lokalitetu Česmina Glava''' sadrži 68 stećaka (63 sanduka i 5 sljemenjaka). Stećci su dobro obrađeni, svi su neukrašeni i nalaze se u lošem stanju. Prekriveni u većoj mjeri biljnim organizmima (mahovinom i lišajevima) koja razara strukturu istih.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3065 |title=Nekropola Česmina Glava |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072650/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3065 }}&lt;/ref&gt;

'''Nekropola na lokalitetu Gradić''' sadrži 100 stećaka (98 sanduka i 2 sljemenjaka). Obrada stećaka je neujednačena, sa tordiranom vrpcom, frizom od povijene lozice s trolistom i dvostrukim spiralama. Orijentirani su u pravcu istok-zapad u nizovima. Stećci su u lošem stanju, obrasli travom i mahovinom.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3066 |title=Nekropola Gradić |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2019 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072653/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3066 }}&lt;/ref&gt;

'''Nekropola Ježeprasina''' sadrži oko 130 stećaka. Navedene nekropole su u krugu od jednog kilometara zračne linije, a između njih, nalazi se po nekoliko stećaka u manjem broju ( osamljeni ili do četiri stećka).

'''Nekropola Dolovi''', po izvještaju  [[Vjenceslav Radimski|Vjenceslava Radimskog]] imala je trideset osam (38) ploča i šest (6) sljemenaka. Neki su ukrašeni likovima ljudskih i životinjskih glava. Okrenuti su u pravcu zapad-istok.

'''Nekropola Doljani''', na lokalitetu Križevac sadrži grupu od petnaest (15) stećaka, (dvanaest sanduka i tri sljemenaka). Orijentisani su u pravcu sjeverozapad-jugoistok.

'''Nekropola Luka''', na lokalitetu Krinjača nedaleko od kuća Brkan ispod golog brda, sadrži jedanaest (11) stećaka (šest sanduka i pet sljemenaka), postavljeni u pravcu zapad-istok.

'''Nekropola Ocrkavlje''', neposredno ispod ruševina srednjovjekovnog grada [[Veletin]]a, nalazi se nekropola od preko stotinu (100) stećaka. Po obliku su svi sanduci osim jednog koji je sljemenak. Po bilješkama Marka Hrgića godine 1897, ovdje je bilo stotinu dvadeset tri (123) stećka. Po istoj bilješci, 1897. godine na području Bjelimića izbrojano je 1113 stećaka.

'''Nekropole u selo Mokro''' nalaze se na četiri lokacije:
* lokalitet u blizini kuće porodice Bilić, sa grupom od četrnaest (14) stećaka u obliku sanduka. Postavljeni su u pravcu zapad-istok.  
* lokalitet udaljen od predhodnog oko 100 metara, na omanjem brežuljku gdje se nalazi grupa od petnaest (15) stećaka. 
* lokalitet harem-groblje u kome se nalazi dvadeset četiri (24) stećka (dvadeset tri sanduka i jedan sljemenak). 
* lokalitet na Čaljinom grebu nalaze se tri (3) stećka i to: sanduk, sljemenak i krst.

'''Stećak na Golom brdu''' je usamljeni stećak - sljemenjak s postoljem, lijepo obrađen.

'''Nekropola Slatinica''', na lokalitetu Vlat sadrži grupu od šest (6) stećaka (pet sanduka i jedan sljemenak).

'''Nekropola Sopot''', u predjelu Visočice je nekropola od četrdeset tri (43) stećka (četrdeset dva sanduka i jedan sljemenak).

=== Nekropola Gračani ===
Na lokalitetu Gračani, neposredno pored puta za [[Striježevo]], nalazi se nekropola na kojoj su se ranije nalazila 22 stećka. Pošto je nekropola smještena na pješčanom uzvišenju koje se eksploatiše dugi niz godina, došlo je do pomjeranja pa čak i nestajanja polovine broja stećaka, tako da danas na lokalitetu postoji svega 11 nadgrobnika. Stećci su neukrašeni sanduci.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3300 |title=Nekropola u Gračanima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072700/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3300 }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropole u selu Argud===
U široj okolini [[Konjic]]a, u ranije doba srednjeg vijeka, postojali su župa Neretva, dio župe Zagorja (kraj oko Bjelimića) i dio Komske župe (kraj oko Glavatičeva). Polovinom XI vijeka, župa Neretva bila je priključena [[Bosanska banovina|bosanskoj državi]]. Otada do dolaska bana Tvrtka I na vlast 1353. godine imala je poseban status u srednjevijekovnoj bosanskoj državi. Oko polovine XIV. stoljeća u župi Neretvi može se pratiti intenzivnija ekonomska i politička aktivnost bosanskih vladara. Početkom XV. stoljeća, 1404. godine, župa je podijeljena. Bosanski dio župe Neretve (na desnoj obali rijeke), pripao je &quot;Kraljevoj zemlji&quot;, a [[hum]]ska Neretva i Kom feudalnoj oblasti [[Kosače|Kosača]] – kasnijoj Hercegovini.

Bjelimići su ulazili u sastav župe Zagorje, a čitavim područjem gospodarila je vlastelinska porodica Čemerovića. Samo naselje Argud se razvilo na jednom od takozvanih Vlaških puteva koji je korišten za kretanje polunomadskih stočara uglavnom Vlaha, koji su naseljavali šire područje planine Velež. Ova praksa ljetnog boravka stočara iz Podveležja na području Bjelimića zadržala se do danas.

1465. godine osmanska vojska pod vodstvom Isa-bega Isakovića osvaja ove krajeve. Godine 1469. Bjelimići su u sastavu Neretvanskog kadiluka, koji je postojao sve do kraja XVI. stoljeća. U ovom periodu Osmani su na prostoru Bjelimića formirale timar, koji je dodijeljen porodici Šurkovića.

Iz perioda srednjeg vijeka u Argudu, udaljenom od centra Konjica oko 30&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu sjeverozapada, je sačuvano nekoliko nekropola, koje karakteriziraju masivnost stećaka, pretežno sanduka, zastupljenost različitih oblika (ploča, sanduk, sljemenjak, stub) te  kvalitet i raznovrsnost njihovih ukrasnih motiva.
  
Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj 3. do 5. marta  2015. godine, tri nekropole u selu Argud proglašene su za [[nacionalni spomenik BiH]]. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]] (predsjedavajući) i [[Ljiljana Ševo]].

'''Nekropola na lokalitetu Muzge''' sadrži 21 stećak i 19 nišana.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Konjic_Nekropola%20Muzge%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Muzge |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518020604/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Konjic_Nekropola%20Muzge%20kompl%20BOS.pdf |archive-date=2023-05-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Na lokalitetu Muzge nalazi se 21 nadgrobnik (19 sanduka, 2 sljemenjaka, ukrašeno je 5 stećka) i 19 nišana. Motivi zastupljeni na stećcima su: polumjesec, rozeta tordirana traka, kružni vijenac, loza sa trolistom križ i plastične trake.&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Značaju ovog lokaliteta doprinose i  nišani, od kojih su dva natpisima datovani u drugu polovinu 18., odnosno u početak 19. stoljeća. Oni predstavljaju svjedočanstvo o kontinuitetu korištenja i poštovanja kultnog mjesta umrlih od srednjeg vijeka do posljednjih stoljeća osmanske vladavine.  
 
'''Nekropola na lokalitetu Jesenice'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Konjic_Nekropola%20Jesenice%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Jesenice |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518023913/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Konjic_Nekropola%20Jesenice%20kompl%20BOS.pdf |archive-date=2023-05-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  sadrži 26 stećaka; 22 ploče, 2 sanduka, 1 stub sa prevrnutim postoljem. Na prednjoj strani je oštećeno reljefno ispupčenje koje je predstava ljudske figure koja ima antičke paralele. To su rimske grobne stele na kojima se javlja glava gorgone.&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;/&gt;

'''Nekropola na lokalitetu Kunja'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Konjic_Nekropola%20Kunja%20BOS.pdf |title=Nekropola Kunja |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518065309/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Konjic_Nekropola%20Kunja%20BOS.pdf |archive-date=2023-05-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; sadrži 110 stećaka (3 sljemenjaka, 107 sanduka).

=== Nekropola Biskup ===
{{Glavni|Nekropola Biskup}}
Nalazi se u naselju [[Glavatičevo]], koje je u XIV vijeku pripadalo bosanskom vlastelinu [[Radič Sanković|Radiču Sankoviću]].  Proglašena je za [[nacionalni spomenik BiH]]
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2415 |title=Nekropola Biskup |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 12. 2016 |archive-date=2017-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103003237/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2415 }}&lt;/ref&gt; Istovremeno je i na listi 30 srednjovjekovnih nekropola [[stećak]]a koje su 2016. godine proglašene [[UNESCO|Svjetskom baštinom UNESCO]]-a.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2020-04-23 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Sastoji se od 172 stećka i velikog broja grobova bez spomenika.

=== Nekropola Razići ===
Naselje Razići je od grada Konjica udaljeno oko 20&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu jugoistoka, neposredno uz samu desnu obalu rijeke Neretve. Na lokalitetu “Crkvina“, smještena je nekropola sa 104 stećka (103 ploče/sanduka i 1 sljemenjak) i ostaci [[Srednjovjekovna crkva u Razićima|srednjovjekovne crkve]] i proglašeni su za nacionalni spomenik. Stećci su većinom ploče, manji broj sanduka i nekoliko sljemenaka. Ukrašen je manji broj. Na jednoj ploči koja je služila kao nadgrobni spomenik izrađena je ljudska glava, čiji likovni elementi potvrđuju da se ova skulptura datira nakon XII vijeka. Grob ispod ploče sa ljudskom glavom zidan je po starijem običaju, bez sarkofaga i bez kamenih ograda.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3638 |title=Nekropola Razići |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072630/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3638 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== Crkva ====
Arheološkim iskopavanjima iz 1956. godine, pronađeni su temelji [[crkve]] građene u rustičnom romanskom stilu u drugoj polovini XII ili u prvoj polovini XIII vijeka. Niše sa relikvijama, klupe u apsidi sa dvostrukim krstom na gornjoj površini, kao i historija [[Župa Kom|Župe Kom]], potvrđuju da je crkva korištena za obavljanje [[Pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini|pravoslavnog hrišćanskog]] obreda. Dijelovi portala pokazuju da je crkva do krova bila zidana kamenom. Nadvratnik i dovratnik imaju karakteristike [[Renesansa|renesanse]] iz XV v., koji su naknadno uzidani. Prema nađenim dijelovima pilastra, pluteja i tranzena zaključuje se da je u prezbiteriju bila ograda (septum) od kamena, rustično obrađenog. Izgled stećaka i način pokopavanja mrtvih na ovom lokalitetu upućuju na zaključak da je ova nekropola starija nego ostale u bližoj okolini Razića, naročito od nekropole u Biskupu kod Glavatičeva. Pjevčeva glavica u desnoj niši, kao i etimologija riječi Razići mnogo govore o starosti crkve i lokaliteta. Renesansni dijelovi portala, kao i činjenica da u crkvi nije bilo grobova uz druge indicije, potvrđuju da crkva nije srušena prije propasti srednjovjekovnog bosanskog kraljevstva

=== Nekropole u Vrbljanima ===
U naselju [[Vrbljani]] nalaze se dvije nekropole sa stećcima, Kaursko groblje (Ciklice) sa oko 200 stećaka i Brdo sa 4 stećka. Proglašene su za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2818 |title=Nekropole Vrbljanima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019. |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121024638/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2818 }}&lt;/ref&gt; Selo Vrbljani nalazi oko devet kilometara sjeverno od Konjica. Na šestom kilometru od Konjica, u Podorašcu skreće se zapadno od puta Konjic-Bradina u planinsko selo Vrbljane, koje se nalazi ispod vrha Kosnika,  oko 2,5&amp;nbsp;km od Podorašca. U kasnom srednjem vijeku politički centar ovog kraja nalazio se u gradu Črešnjevu (Trešnjevac). Prema veličini prostora koji zauzima, [[Tvrđava Črešnjevo|grad Črešnjevo]] spada među najveće gradove u Bosni i Hercegovini. Prema boljoj tehnici zidanja i debljini bedema (do 2 m), većoj nego kod ostalih gradova, te prema civilnom naselju i crkvi opasanim zidinama,  zaključuje se da je ovakav stepen razvoja grad mogao dostići tek u 15. vijeku. Čitav ovaj predio iznad lijeve obale [[Trešanica|Trešanice]] nosio je zajednički naziv Dragočaj. Tako se zvao i džemat u periodu [[Osmansko carstvo|osmanske]] vladavine, a pripadao je nahiji Neretvi, onom dijelu koji je spadao u srednjem vijeku u Kraljevu zemlju.

'''Na nekropoli Brdo''' nalaze se  tri sljemenjaka, od toga dva sa postoljem i jedna ploča. Spomenici su dobro klesani, ali su ukrasi izlizani. Dva sljemenjaka su ukrašena u plitkom reljefu. Na čeonoj strani centralni motiv je dvostruke spirale, iznad koje su dva kružna vijenca. Između stabljika, na kojima su spirale, isklesana je rozeta i još dva kružna vijenca. Na drugoj – čeonoj strani je dvostruka spirala a kraj nje je sa jedne strane konjanik, a sa druge ljudska figura sa štapom. Na bočnoj strani isklesano je pet polukružnih arkada. U drugoj arkadi je ljudska figura, vjerovatno sa štitom.

'''Na nekropoli Kaursko groblje''' ukrašeno je 6 stećaka u plitkom reljefu (3 sljemenjaka, 2 sanduka i jedna ploča.). Spomenici sa ukrasima su većih dimenzija i dobro klesani. Ukrasni motivi su: obična urezana debela vrpca na sredini čeonih strana sljemenjaka, dvostruka spirala, tordirana vrpca, polumjesec, krst i predstava konja sa jahačem.

Mnogi stećci su utonuli, zarasli u šiblje, a lokalni kamen krečnjak od kojeg su isklesani podložan je oštećenju i raspadanju pod uticajem atmosferskih prilika. Zarasli su u mahovinu ili prekriveni lišćem. Na nekim mjestima na spomenicima ukrasi se jedva naziru. Mnogim stećcima se ne može prići.

=== Nekropola u naselju Borci ===
Selo [[Borci]], udaljeno oko dvadesetak kilometara jugoistočno od Konjica, nalazi se uz put koji iz Konjica preko Boraka vodi za Glavatičevo i dalje uz Neretvu na  jugoistok u Zaborane na Nevesinjskom polju. Područje naselja sa  utvrđenjem Vrabač je u kasnom srednjem vijeku pripadalo župi Neretvi.

U naselju nalazi se nekropola Kaursko groblje sa 121 stećkom. Proglašena je  za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2813 |title=Nekropola u Borcima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019. |archive-date=2016-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009153606/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2813 }}&lt;/ref&gt; Na nekropoli su većinom, osim dva sljemenjaka, zastupljeni stećci u obliku sanduka, ploča i prelaznog oblika sanduka ka pločama. Ukrasi na 12 stećaka su izvedeni u polureljefu ili su urezani. Likovni motivi su antropomorfni krst, mačevi, grb i figura oranta sa podignutim rukama i raširenim nogama.

=== Nekropola u Doljanima ===
Selo Doljani nalazi se u predjelu Bjelimića koji su u kasnom srednjem vijeku u okviru župe Zagorje sa srednjovjekovnim gradom [[Tvrđava Veletin|Veletin]]om. Nije poznato da li je ranije ova župa bila u posjedu [[Sankovići|Sankovića]], a u XV. vijeku župa Zagorje je bila u posjedu [[Kosače|Kosača]].&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt;

Lokalitet Križevac sa stećcima nalazi se neposredno uz put koji prolazi kroz selo Doljane. Nekropola sa 15 stećaka (12 sanduka i 3 sljemenjaka) je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2819 |title=Nekropola u Borcima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019. |archive-date=2017-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103093907/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2819 }}&lt;/ref&gt; Stećci su vrlo dobro oblikovani. Klesani su od lokalnog kamena koji je podložan cijepanju, pa se su neki stećci, osim što su utonuli, uglavnom na uglovima napukli ili pukli. Spomenici do kojih se moglo doći su monolitni sanduci ili sljemenjaci sa postoljem. Ukrašena su dva sljemenjaka i dva sanduka. Ukrasi na 4 stećka su izvedeni u plitkom reljefu. Ukrasni motivi: tordirana vrpca, friz od povijene lozice sa trolistom, rozeta u tordiranom vijencu, štit sa mačem i scena kola sa tri figure i konjem sa jahačem koji je okrenut kolu.

=== Nekropole u Bradini ===
U široj okolini Konjica, u ranije doba srednjeg vijeka, postojali su [[Župa Neretva]], dio [[Zagorje (župa)|župe Zagorja]] (kraj oko Bjelimića) i dio [[Župa Komska|Komske župe]] (kraj oko Glavatičeva). Od 1404. godine došlo je do podjele župe Neretva. Područje koje se nalazilo na lijevoj obali Neretve (humska Neretva) pripadalo je Kosačama, a ono na desnoj obali rijeke &quot;Kraljevoj zemlji&quot; (bosanska Neretva).&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;/&gt; Godine 1463. osmanska vojska osvojila je obe Neretve i Kom. U protivakciji [[Stjepan Vukčić Kosača|hercega Stjepana]], od jula do septembra iste godine, oslobođena je humska Neretva, osim grada Borovca, i zapadni dio bosanske Neretve. Ovi krajevi su definitivno osvojeni sredinom 1465. godine prodorom bosanskog sandžak-bega Isa-bega Ishakovića u hercegovu zemlju. U XVI. stoljeću Konjic se razvio u kasabu, koja je dobila ime Neretva i koja je dugo vremena rijekom Neretvom bila razdijeljena između dva [[sandžak]]a.&lt;ref name=&quot;Pašaluk&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/46910935/Bosanski-Pasaluk-Hazim-Sabanovic  |title= Hazim Šabanović: Bosanski pašaluk |work=  |accessdate= 9. 2. 2016}}&lt;/ref&gt; Bio je saobraćajni čvor i usputna stanica na [[Carigrad]]skom drumu, koji je vodio dolinom Neretve prema moru. Osmanske vlasti su na lijevoj obali Neretve izgradile novo naselje, kojem su dale status kasabe i naziv [[Belgraddžik]] (mali Biograd).

'''Lokalitet Mašeti''' na sedlu između planina Lisine i platoa (zaseoka) Velika, sadrži 78 stećaka, ni na jednom nije evidentiran ukras. Pripadaju vrsti položenih monolita (sanduk i sljemenjak). Sudeći po brojnosti stećaka, nekropola pripada je zajednici koja je živjela na širem prostoru. Proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2819 |title=Nekropola na lokalitetu Mašeti |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019. |archive-date=2017-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103093907/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2819 }}&lt;/ref&gt;

'''Nekropola sa stećcima, nišanima i krstačama u Gornjoj Bradini''', sadrži 57 stećaka, 11 nišana i 14 krstača. Takođe je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3346 |title=Nekropola u Gornjoj Bradini |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019. |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073033/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3346 }}&lt;/ref&gt; Osnovni umjetnički kvalitet spomenika predstavljaju ukrasi izvedeni u visokom reljefu i udubljivanju. Od ukupno 82 spomenika ukrašena su 4 stećka (1 sanduk i 3 sljemenjaka) i svih 14 križeva. 
Motivi zastupljeni na stećcima su; urezana linija, koja označava da se radi o dvojnom grobu, polumjesec, stilizirani ljiljani i udubljenje u vidu okvira, a na križevima; polujabuka, križevi u vidu reljefnog ispupčenja i udubljenja, ptica, polumjesec i zvijezde.

Na srednjovjekovno groblje sa stećcima, u južnom dijelu, nastavlja se staro napušteno muslimansko groblje, koje nije aktivno najmanje 100 god,  od kojeg je ostalo 11 nadgrobnika. Groblje je obraslo u šumu, a nišani su vremenom oštećeni, propali ili oboreni na zemlju. Zbog oštećenja na nišanima nema tragova natpisa. Na većini grobova vidljivi su dijelovi kamenih santrača.

Po obliku i motivima reljefno izvedenih jabuka zaključuje se da pravoslavno groblje postoji od XVIII. stoljeća i još uvijek je aktivno.

=== Nekropole u Čičevu ===
'''Lokalitet Ograda (Vlah)''' je udaljen oko 2,5&amp;nbsp;km u pravcu istoka od sela [[Čičevo]]. Nacionalni spomenik čini nekropola sa 49 stećaka.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3289 |title=Nekropola Ograda u Čičevu |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072857/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3289 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Na '''lokalitetu Kaursko groblje''' evidentirano je 90 stećaka. Stećci su dobro obrađeni, svi sanduci su neukrašeni i orijentirani u pravcu istok–zapad. Ukrašen je jedini evidentirani sljemenjak.

'''Lokalitet Glavica''' sadrži 4 stećka od čega 1 sanduk  i 3 sljemenjaka. Sanduk je udaljen pedesetak metara od navedenih sljemenjaka.
Ukrasi su: (4 jabuke), tordirane vrpce, loza s trolistom i rozeta. Lokaliteti Kaursko groblje i Glavica su nacionalni spomenik.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3288 |title=Nekropole u Čičevu |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073109/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3288 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola u Dubočanima ===
Dubočani su od centra Konjica udaljeni 11, 61&amp;nbsp;km vazdušne linije u pravcu jugoistoka. Nalaze se u kotlini, omeđenoj visovima Vranske stijene (1292m), Čepa (1008m), Krnjače (1000m) i na istoku kanjonom rijeke Rakitnice. Nekropola sadrži 49 stećaka (4 ploče, 44 sanduka i 1 sljemenjak) i nisu ukrašeni. Takođe je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3382 |title=Nekropola u Dubočanima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072911/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3382 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola u Glavatičevu ===
Naselje [[Glavatičevo]] je smješteno u gornjem toku rijeke Neretve na njenoj lijevoj obali, i od grada Konjica je udaljeno oko 20&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu jugoistoka. U zaseoku Karlušići, oko 1&amp;nbsp;km sjeverozapadno od Glavatičeva, na lokalitetu Gajine, smještena je nekropola sa 15 stećaka (11 sanduka i 4 sljemenjaka). Ukrasni ornamenti evidentirani su na sedam (7) spomenika (3 sanduka, 4 sljemenjaka). Njihovi ukrasni motivi su: tordirana traka, friz od povijene lozice sa trolistovima, tordirani vijenac, arkade, dvostruka spirala, djedovski štap i paralelna rebra. Nekropola takođe je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3056 |title=Nekropola u Glavatičevu |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214011835/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3056 |archive-date=2024-02-14 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola u Bulatovićima ===
Nekropola nalazi se u selu [[Bulatovići]] koje je udaljeno od Konjica oko 30&amp;nbsp;km. Selo se nalazi u planinskom dijelu općine na nadmorskoj visini od oko 800 m. Lokalitetu Dub je situiran na blagom uzvišenju u šumi, na oprečnoj strani od sela preko rijeke Kraljuščice.
Nekropola takođe je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3637 |title=Nekropola u Bulatovićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073028/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3637 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nacionalni spomenik čini nekropola sa 55 stećaka, a najveći broj pripada obliku sanduka i ploča. Dekoracija, zbog stanja na terenu, nije uočena.

=== Nekropola u Tuhobićima ===
Nekropola sa stećcima nalazi se na lokalitetu „Greblje“, na brijegu iznad sela [[Tuhobići]], udaljenom od centra Konjica 30-ak km, na nadmorskoj visini od oko 800 m. Nekropola takođe je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3641 |title=Nekropola u Tuhobićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073030/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3641 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Na nekropoli je evidentirano šest grobova sa stećcima, od čega su dva sanduka i četiri sljemenjaka s postoljem. Ukrasi nisu evidentirani. Stećci su u izvjesnoj mjeri oštećeni (površinske pukotine - pliće ili dublje).

=== Nekropola u naselju Ribari ===
Nekropola sa stećcima nalazi se u naseljenom mjestu [[Ribari (Konjic)|Ribari]], u blizini Glavatičeva, udaljenom od centra Konjica 18&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu jugoistoka. Nekropola je smještena neposredno uz lokalni put, koji ju je presjekao. Osam stećaka na grupirano je u njezinom južnome dijelu. Od ukupno 8 stećaka, četiri su sanduka i dva sljemenjaka, jedna ploča i i jedan jako oštećen stećak. Na parceli preko puta, u pravoslavnom groblju, evidentirano je 8 stećaka. Jedan je visoki sanduk s postoljem, a ostali su sljemenjaci s postoljem (klesani u jednom komadu). 
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3640 |title=Nekropola u Ribarima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073036/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3640 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Stećci na obje parcele obrasli su niskim raslinjem i šibljem, biljnim organizmima (mahovinom i lišajevima), te su dosta oštećeni (površinske pukotine, odlomljeni, popolovljeni, prevrnuti) .

=== Nekropola u Zukićima ===
Nekropola sa stećcima nalazi se ispod seoskih kuća u [[Zukići (Konjic)|Zukići]]ma, u aktivnom pravoslavnom groblju, neposredno iznad magistralnog puta Konjic-Sarajevo, na relaciji Bradina-Podorošac. U nekropoli je evidentirano 18 grobova sa stećcima, od čega dva sljemenjaka. Vidljivi ukrasi nisu evidentirani. Šefik Bešlagić je registrovao 51 stećak (45 sanduka i 6 sljemenjaka). Nekropola takođe je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3642 |title=Nekropola u Zukićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropole u Obrima ===
{{Glavni|Obri (Konjic)}}
U naselju [[Obri (Konjic)|Obri]] se nalazi historijsko područje. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj 4. do 6. novembra 2015. godine donijela je  odluku da se historijsko područje sa nekropolama stećaka '''Brijest, Grebine i Borak''' proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].Ovu odluku Komisija donijelo je u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]]), [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća).&lt;ref name=&quot;Spomenikk&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3921 |title= Historijsko područje Obri u Konjicu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 15. 10. 2018 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804073132/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3921 }}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola na Velikoj Poljani ===
Na obronku planine Bahtijevice (nadmorska visina 1163 m, ogranak planine [[Prenj]]a) pokraj “starog/turskog puta“ koji je vodio od Ivan-planine do Porima na prostoru između Lipeta i Zijemlja prostire se visoravan Velika (Dabića) poljana. Na zemljišnoj parceli označenoj kao k.č. broj 1621, sa površinom od 1170 m², smještena je nekropola sa 47 stećaka (8 ploča, 30 sanduka, 8 visokih sanduka i 1 sljemenjak). Spomenici su dobro obrađeni, ali ne i u potpunosti očuvani. Ukrašeno je 13 stećaka, a kao reljefni motivi evidentirane su biljne stilizacije u vidu simetričnih spirala, bordure i frizovi od povijenih lozica, tordirane vrpce, “vodenice“, polumjesec i kružni vijenac. Od figuralnih predstava evidentirana je predstava jelena i scena turnira. Nekropola takođe je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3642 |title=Nekropola na Velikoj Poljani |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2019 }}{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Literatura ==
* [[Vesna Mušeta-Aščerić]], Srednjovjekovna župa Vrhbosna. Problemi granica i vlasti, Prilozi Instituta za istoriju XX/21, Sarajevo 1985, 257-268.
* [[Pavao Anđelić]], Svjetlost, Sarajevo, 1982 – STUDIJE O TERITORIJALNOPOLITIČKOJ ORGANIZACIJI SREDNJOVJEKOVNE BOSNE
* Pavao Anđelić - Historijski spomenici Konjica i okoline I, Konjic 1975, 324, lat. 
* Hazim Šabanović - Bosanski pašaluk. Sarajevo: „Svjetlost“, 1982. godine
* Evlija Čelebija - Putopis. Sarajevo: “Sarajevo-Publishing“, 1996. godine
* Marijan Sivrić i Tomislav Anđelić - Srednjovjekovne humske župe, ZIRAL, Knjiga 101, Biblioteka Stećak, Knjiga 3, Mostar 1999.
== Reference ==
{{reference|2}}
== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Stećci u Konjicu| ]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Konjicu]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]
[[Kategorija:Hum]]</text>
      <sha1>tptj3gzv33nqmr640gsuageoyngv1js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole sa stećcima u Brezi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4628202</id>
    <revision>
      <id>42717080</id>
      <parentid>41286462</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6000" sha1="91okx3xdut3sh0tmvkagcob1fi1dgo5" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Brezi''', nalaze se na više lokaliteta na cijelom području opštine [[Breza]], [[Bosna i Hercegovina]]. Sadrže nadgrobnike iz [[Bosna u srednjem vijeku|istorije Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]]&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Lokalni kulturno-politički život područja Breze, na osnovi postojanja vladarskih posjeda, prema mišljenju odvijao se na području sela Podgora. Ovu tezu upotpunjuje postojanjem nekropole sa stećcima u mjestu Koritnik, po brojnosti stećaka najveća nekropola na području Breze.
== Nekropole kao nacionalni spomenik ==
Četiri nekropole [[stećci|stećaka]] su [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |title= Nekropole stećaka u Brezi |work= kons.gov.ba |accessdate= 13. 10. 2016 |archive-date= 2018-03-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180306202714/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |dead-url= yes }}&lt;/ref&gt;
=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Brdo u zaseoku Lopate ===
Na lokalitetu Brdo, [[Gornja Breza]], zaseok Lopate, od središta Breze udaljen 2, 34 km zračne linije u pravcu sjeverozapadaje je nekropola sa 13 stećaka, i to: 1 ploča, 7 sanduka i 5 sljemenjaka. Dobro su obrađeni i očuvani. Nemaju [[Ukrašavanje stećaka|ukrasa]]. Postavljeni su po pravcu i-z. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Breza_nekropola%20Lopate%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Brdo |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203160057/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Breza_nekropola%20Lopate%20kompl%20BOS.pdf |archive-date=2024-12-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Hrasno, Slivno ===
Naselje [[Slivno]] udaljeno je 4 km od Breze, prema sjeveroistoku.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Breza_Nekropola%20Slivno%20kompl%20BOS.pdf |title=Nekropola Hrasno |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127113645/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Breza_Nekropola%20Slivno%20kompl%20BOS.pdf |archive-date=2024-11-27 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;Nekropola Hrasno je manja (porodična) nekropola. Stećci su dobro obrađeni, ali su znatno oštećeni. Na nekropoli Hrasno evidentirano je 10 stećaka, 6 sljemenjaka i 4 sanduka. Ukrašen je 1 sljemenjak sa reljefnim prikazima polumjeseca i rozete.&lt;ref name=&quot;Bešlagić3&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Kaursko groblje, [[Koritnik]] ===
U nekropoli je 114 stećaka, prema evidenciji iz 1967. god&lt;ref name=&quot;Bešlagić2&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; (101 sanduk, 11 sljemenjaka i 2 stuba).  Ukrašena su 3 primjerka (krst, motiv ruke, polumjesec).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Breza_Nekropola%20Koritnik%20kompl%20SR.pdf |title=Nekropola Kaursko groblje |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221194012/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Breza_Nekropola%20Koritnik%20kompl%20SR.pdf |archive-date=2025-02-21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Udaljena je od centra Breze 4 km. Zračne linije u pravcu jugoistoka. Prema evidenciji 1z 2015. god. preostala su 73 stećka.
=== Nekropole sa stećcima u [[Očevlje|Hočevlјu]] ===
Sadrži 14 stećaka (2 ploče, 3 sanduka i 9 sljemenjaka. Ukrašeni su motivima tordirane vrpce, dvostruke spirale sa rozetama i štapa. Druga nekropola ima 4 stećka i svi su ukrašeni. Interesantna je predstava čovjeka koji sjedi na stolici, drži štap i čita knjigu. Iznad figure je polumjesec. Treća nekropola je na lokalitetu Lješčar sa 13 stećaka u obliku sanduka, bez ukrasa.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Breza_nekropola%20Hocevlje%20kompl%20HR.pdf |title=Nekropola Hočevlje |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203160729/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Breza_nekropola%20Hocevlje%20kompl%20HR.pdf |archive-date=2024-12-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== Ostale nekropole ===  
Nekropole u [[Orahovo|Orahovu]]: Krčevine sa 11 stećaka (8 sanduka i 3 sljemenaka), bez ukrasa, i 1 stećak na lokalitetu Igrišta, bez ukrasa. 

Nekropola Subotići sa 6 stećaka u obliku sljenjaka sa postoljem bez ukrasa.

U Brezi, u gradskom parku je 1 [[Oblici stećaka|sljemenjak]] sa postoljem. Ukrašen je spiralama.

U Slivnu je nekropola Crkvine sa 10 stećaka bez ukrasa (6 sanduka i 4 sljemenaka). Treća nekropola u slivnu sadrži 6 stećaka (2 ploče i 4 sanduka) ukrašenih rozetom (zvjezda), polumjesecom i suncem.

Nekropola u [[Župča|Župči]] ima 2 osamljena dobro obrađena stećka, bez ukrasa. &lt;ref name=&quot;Bešlagić3&quot;/&gt;

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST
== Reference ==
{{reference|2}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Brezi]]
[[Kategorija:Nekropole stećaka|B]]</text>
      <sha1>91okx3xdut3sh0tmvkagcob1fi1dgo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Gradačcu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4628263</id>
    <revision>
      <id>42716967</id>
      <parentid>41866459</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="3ovctlet9ytpesd4u7ztfuwebl0cvck" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Gradačac]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Bukvara džamija|Harem Bukva (Bukvačke ili Bukvarske) džamije]] (grobljanska cjelina),
* [[Reuf-Begova džamija|Harem Hadži Reuf-begove ili Nove (Džedid) džamije]] (grobljanska cjelina),
* [[Crkva sv. Ilije u Gradačcu|Hram Svetog proroka Ilije]] (historijski spomenik),
* [[Husejnija džamija]] (graditeljska cjelina),
* [[Kuća porodice Gradaščević]] sa pokretnim naslijeđem (historijski spomenik),
* [[Gradačačka tvrđava|Stari grad Gradačac]] sa [[Gradačačka sahat-kula|Gradaščevića kulom]](historijsko područje).
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Gradačac) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215123636/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |archive-date=2024-12-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Gradačcu| ]]</text>
      <sha1>3ovctlet9ytpesd4u7ztfuwebl0cvck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Foči</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4628992</id>
    <revision>
      <id>42717102</id>
      <parentid>42261148</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:42:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8522" sha1="irl333y42oikyxrmabai8h3s6yssx4z" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Foči''' sadrže nadgrobnike iz [[Bosna u srednjem vijeku|istorije Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku]] &lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Opis ==
Srednjovjekovni nadgrobni spomenici, poznati pod nazivom stećci, su impresivan dokaz rastuće ekonomske moći bosanskog feudalnog društva u XIV stoljeću, otvaranja rudnika, pojačane urbanizacije, te želje pojedinaca da svoj status i moć prikažu kroz vanjski izgled nadgrobnog spomenika. 
=== Nekropola sa stećcima i nišanima Borjanice– Marevska kosa u Malom Marevu ===
Naselje Malo Marevo je od Foče, centralnog dijela grada, udaljeno 9, 72&amp;nbsp;km vazdušne linije u pravcu sjeverozapada. Nalazi se na nadmorskoj visini od 775 m, geografskoj širini 43° 34.349' N i geografskoj dužini 18° 41.922'. Naselje se nalazi na zapadnim padinama brda Hotka (1231), a istovremeno visoko iznad lijeve obale rijeke Koline. Iznad naselja na prevoju nazvanom Marevska kosa nalazi se nekropola sa stećcima i nišanima. Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 2. do 4. septembra  2013. godine, nekropola je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Foca_nekropola%20Hrdjavci%20kompl%20BOS.pdf |title= Nekropola sa stećcima i nišanima Borjanice– Marevska kosa u Malom Marevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240613160030/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Foca_nekropola%20Hrdjavci%20kompl%20BOS.pdf |archive-date= 2024-06-13 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] (predsjedavajući) i [[Ljiljana Ševo]]. Nacionalni spomenik čini nekropola sa 81 stećkom u formi sanduka, 19 nišana i 3 kamena santrača. Od ukupog broja stećaka 19 ih je u cjelosti utonulo, vidljivi su njihovi obrisi, zbog čega su samo evidentirani, ali ne i tehnički obrađeni. Ukrasi su evidentirani na tri stećka; uzdužna linija u vidu reljefnog ispupčenja, motiv krsta, rađen u visokom reljefu i povijena lozica sa trolistovima, rađena tehnikom udubljivanja.&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;

Na udaljenost od 100 metara je nuslimansko groblje.U groblju se mogu ustanoviti tri osnovne varijante nišana; nišan u formi stele, muški nišan sa turbanom u gužve, ženski nišan bez i sa kapom. Ukrasni motivi na nišanima su bogati i raznovrsni: luk i strijela, sablja, polujabučica, buzdovan (čomaga ili kijača), sjekira, kružna rozeta i kratki mač, rađeni u visokom reljefu i tehnikom udubljivanja. Mogu se datirati u period druge polovine XV i prve polovine XVI vijeka, kojem pripadaju i najraniji primjeri nišana u Bosni i Hercegovini.&lt;ref name=&quot;BEŠLAGIĆNišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title=Šefik Bešlagić NIŠANI XV I XVI VIJEKA U BOSNI I HERCEGOVINI |work=ANUBIH – Sarajevo, 1978|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Bor u Hrđavcima ===
Naselje Hrđavci je od Foče, centralnog dijela grada, udaljeno 10,25&amp;nbsp;km zračne linije u pravcu sjeverozapada. Nalazi se na nadmorskoj visini od 824 m. Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 4. do 6. februara 2013. godine, nekropola je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Foca_nekropola%20Hrdjavci%20kompl%20BOS.pdf |title= Nekropola sa stećcima na lokalitetu Bor u Hrđavcima |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240613160030/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Foca_nekropola%20Hrdjavci%20kompl%20BOS.pdf |archive-date= 2024-06-13 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]], [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća). Nekropola sa stećcima na lokalitetu Bor sadrži 28 stećaka, svi u formi sanduka, osim jednog sljemenjaka. Stećci su u dobrom stanju, rađeni od dvije različite vrste kamena, orijenitirani u pravcu zapad - istok i sjever - jug. Ukrašen je jedan stećak sa motivima dviju svastika.&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;/&gt; i tri krsta&lt;ref name=&quot;Vidović&quot;&gt;{{Cite web|url= https://de.scribd.com/document/97677224/Drago-Vidovic-Simbolicne-Predstave-Na-Steccima|title= Drago Vidović: SIMBOLIČNE PREDSTAVE NA STEĆCIMA|work= |accessdate= 9. 2. 2018}}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Ukras je rađen u vidu reljefnog ispupčenja i udubljenja.

=== Nekropola sa stećcima i nišanima na lokalitetu Crljanke u Putojevićima ===
Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 3. do 5. februara 2014. godine, nekropola je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Foca%20nekropola%20Putojevici%20BOS.pdf |title= Nekropola sa stećcima i nišanima na lokalitetu Crljanke u Putojevićima |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2016 }}{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cheery, [[Amra Hadžimuhamedović]] (predsjedavajuća), [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]]. Nacionalni spomenik čini nekropola sa 42 stećka i 10 nišana.

=== Nekropola u Humskom ===
{{Glavni|Stećak gosta Milutina}}
Selo [[Humsko]] je 13&amp;nbsp;km. udaljeno od Foče uzvodno uz [[Ćehotina|Ćehotinu]]. U njemu su se, jedan pored drugog, nalazili nadgrobni spomenik gosta Milutina, svešenika Crkve bosanske, i [[Muslimani|muslimanski]] [[Kraj stećaka i prvi nišani|nišan]].

U Humskom je 1933. godine otkriven nadgrobni spomenik u obliku [[kamen]]e [[Prizma|prizme]], koji je [[Vladislav Skarić]] u radu – Grob i grobni spomenik gosta Milutina na Humskom u fočanskom srezu (GZM, sveska za istoriju i etnografiju, Sarajevo, 1934) - definirao kao Grobni spomenik u obliku četverostrane prizme. Na spomeniku se nalazi predstava čovjeka s knjigom i štapom i natpis u kojem se spominje gost Milutin Crničanin, visoki starješina Crkve bosanske. Godine 1934. prenesen je u vrt [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja u Sarajevu]], gdje se još uvijek nalazi. Natpis glasi:
::''Va ime tvoje pričista trojice gospodina gosti Milutina bilig rodom Crničanin. Pogibe ino nego li milosti božiei. Žitie a žih u čast bosanske gospode i vlastele i od grčke gospode. A vse vidomo.''

[[Đoko Mazalić]] u [[Glasnik Zemaljskog muzeja|Glasniku Zemaljskog muzeja u Sarajevu]] iz 1949. godine, objavio je  fotografiju nišana, koji je definirao “stećkom u obliku nišana, iz okoline Foče”.  Dimenzije nišana su: visina 170&amp;nbsp;cm i osnovica 47 x 42&amp;nbsp;cm. Na jednoj strani ovog nišana isklesan je mač, na drugoj polumjesec, a na trećoj kosijer. Nije poznato nad čijim grobom je postavljen ovaj nišan, a nije poznato iz kog je perioda.&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://ivanlovrenovic.com/clanci/varia/dzenan-dautovic-crkva-bosanska-i-stecci |title=Dženan Dautović: CRKVA BOSANSKA I STEĆCI |work=Ivan Lovrenović, 2020|accessdate= 9. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Nekropola Crkvina ===
[[Nekropola Crkvina]], nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećak]]a koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom [[UNESCO]]-a.

== Literatura ==
== Reference ==
{{reference|2}}
== Vanjske veze ==
* [http://www.kons.gov.ba Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307065102/http://www.kons.gov.ba/ |date=2012-03-07 }}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Stećci u Foči| ]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Foči]]
[[Kategorija:Gornje Podrinje]]</text>
      <sha1>irl333y42oikyxrmabai8h3s6yssx4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklearna nesreća u Vinči</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4629324</id>
    <revision>
      <id>42717222</id>
      <parentid>42377691</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="p4vhtfojldi511k2hh05yjjpsibber7" xml:space="preserve">'''Nuklearna nesreća u Vinči''' se dogodila [[15. oktobra]] [[1958]]. godine u [[Institut za nuklearne nauke u Vinči|Institutu za nuklearne nauke]] u [[Vinča|Vinči]] kada je došlo do isticanja radioaktivnog materijala iz nekoliko meseci ranije postavljenog nuklearnog reaktora, prvog u tadašnjoj [[FNRJ|Jugoslaviji]]. Tom prilikom je [[trovanje radijacijom|ozračeno]] šestoro mladih istraživača - Radojko Maksić, Roksanda Dangubić, Draško Grujić, Stjepko Hajduković, Živorad Bogojević i Života Vranić. Znajući da se oni adekvatno ne mogu lečiti u tadašnjim [[beograd]]skim bolnicama, akademik [[Pavle Savić]] je uspeo ugovoriti da se ozračeni istraživači već sledeći dan prebace u [[Pariz]] na lečenje u [[Institut Curie|Institut Kiri]] gde se nad njima počela provoditi eksperimentalna terapija. Šestoro pacijenata, svi osim Bogojevića, su mesec dana kasnije bili podvrgnuti tada pionirskoj operaciji [[transplantacija|transplantacije]] [[koštana srž|koštane srži]]. Od njih šest su svi preživeli osim Vranića koji je umro. Nesreća je postala predmetom istrage tokom koje je Savić istraživače optužio za nemar, odnosno neadekvatnu zaštitu eksperimentalnog reaktora. Nesreća u Vinči je relativno šturo praćena u medijima tadašnje Jugoslavije, a sam istraživački program, koji se ponekad tumači kao pokušaj Jugoslavije da razvije sopstveno [[nuklearno naoružanje]], je ubrzo nakon toga bio obustavljen.

== U popularnoj kulturi ==
Godine [[1976]]. je o tim događajima u jugoslovensko-francuskoj koprodukciji snimljen [[televizijski film]] pod nazivom ''[[Ozračeni]]''. Događaji oko Vinče i liječenja naučnika prikazani su i u filmu ''[[Čuvari formule]]'' [[Dragan Bjelogrlić|Dragana Bjelogrlića]], koji je premijerno prikazan [[2023.]] godine.

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20181215174346/http://mondo.rs/a879977/Info/Drustvo/Institut-Vinca-ozraceni-naucnici-1958-Bjelogrlic-film.html Decenijama skrivana tajna - havarija u &quot;Vinči&quot;]
* [http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.293.html:379506-Kako-je-Vinca-promenila-svet Kako je “Vinča“ promenila svet]

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:1958.]]
[[Kategorija:Katastrofe u Srbiji]]
[[Kategorija:Nuklearne nesreće|Vinča]]
[[Kategorija:Socijalistička Republika Srbija]]</text>
      <sha1>p4vhtfojldi511k2hh05yjjpsibber7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Obilazak stabla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4631521</id>
    <revision>
      <id>42717233</id>
      <parentid>42315439</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15632" sha1="ft8tj1lbhl571qoo2y1gbomo0cnecx6" xml:space="preserve">U [[Informatika|informatici]], pod '''obilaskom stabala''' smatra se proces posećivanja svakog čvora u [[Stablo (struktura podataka)|stablu]] (struktura podataka), tačno jednom, sistematski. Ovakvi obilasci se klasifikuju po redu u kojem su čvorovi posećeni. Sledeći algoritmi su opisani za [[binarno stablo]], ali mogu se generalizovati za ostala stabla, takođe.

== Vrste ==
U poređenju sa [[Linearne strukture podataka|linearnim strukturama podataka]] kao što su [[povezane liste]] i [[Jednodimenzioni nizovi|jednodimenzionalnim nizovima]], koji koriste kanonski metod obilaska, strukture stabala mogu se obići na mnogo različitih načina. Počevši od korena binarnog stabla, postoje tri glavna koraka koja se mogu izvesti a red po kojem su izvedeni definiše vrstu obilaska. Ovi koraci (bez nekog određenog reda) su: izvođenje akcije na trenutnom čvoru („posećivanje“ čvora), obilazak na levi sin čvora i obilazak na desni sin čvora.

Obilazak stabla prestavlja povezivanje svih čvorova u petlju na neki način. Zato što od jednog datog čvora postoji više mogućih sledećih čvorova (to nije linearna struktura podataka), onda, kod sekvencijalnog računanja (ne paralelnog), neki čvorovi moraju biti odložen – skladišten na neki način da bi bio posećen posle. Ovo se često radi preko [[Stek (apstraktni tip podataka)|steka]] (LIFO) ili [[Red (struktura podataka)|reda]] (FIFO). Kako je stablo samoreferencijalna (rekurzivno definisano) struktura podataka, obilazak se može objasniti kao [[rekurzija]], ili [[korekurzija]], u tom slučaju odloženi čvorovi se skladište „prećutno“, a u slučaju rekurzije u [[stek poziva]].

Ime dato određenom stilu obilaska dolazi od reda kojim se čvorovi posećuju. Najjednostavnije, da li jedan ide dole prvi ili preko prvo. Obilazak u dubinu se dalje kvalifikuje po poziciji korenskog elementa sa obzirom na leve i desne čvorove. Zamislite da su levi i desni čvorovi konstanta u prostoru, onda korenski čvor može biti postavljen sa leve strane levog čvora, između levog i desnog čvora, ili sa desne strane desnog čvora. Ne postoji ekvivalent varijacija u obilasku u širinu – kada se gleda ređanje dece, obilazak u širinu je nedvosmislen.

Za svrhe ilustracije, smatra se da levi čvorovi uvek imaju prioritet u odnosu na desne čvorove. Ređanje može biti i suprotno pod uslovom da se isto ređanje primenjuje za sve metode obilaska.

Obilazak u dubinu je lako primenljiv preko steka, uključujući i rekuzivno (preko kol steka), dok je obilazak u dubinu lako primenljiv preko reda, uključujući i korekurzivno.

Pored ovih osnovnih obilasaza, postoji mnogo kompleksnijih ili hibridnih šema, kao to su limitirane pretrage u dubinu i iterativne produbljujuće pretrage u dubinu.

=== Pretraga u dubinu ===

Postoje tri vrste obilazaka u dubinu: pre-order, in-order i post-order. Za binarno stablo, oni su definisani kao rekurzivne operacije na svakom čvoru, počevši sa korenom čvora slede:

'''Preorder''':&lt;ref name=&quot;holtenotes&quot;&gt;{{Cite web |url=http://webdocs.cs.ualberta.ca/~holte/T26/tree-traversal.html |title=Lecture 8 - Tree Traversal{{Botovski naslov}} |access-date=2013-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180805002532/http://webdocs.cs.ualberta.ca/~holte/T26/tree-traversal.html |archive-date=2018-08-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
# „Poseta“ korenu
# Obilazak levog podstabla
# Oblazak desnog podstabla

'''Inorder''' ('''simetrično'''):&lt;ref name=&quot;holtenotes&quot;/&gt;
# Obilazak levog podstabla
# „Poseta“ korenu
# Obilazak desnog podstabla

'''Postorder''':&lt;ref name=&quot;holtenotes&quot;/&gt;
# Obilazak levog podstabla
# Obilazak desnog podstabla
# „Poseta“ korenu

Trag obilaska se naziva sekvencijalizacija stabla. Nijedna sekvencijalizacija prema pre-, in- ili post-order ne opisuje obilazak drveta jednistveno. Ili pre-order ili post-order upareni sa in-orderom je dovoljna da se stablo opiše unikatno, dok pre-order sa post-orderom ostavlja neke dvosmislenosti u strukturi stabla.&lt;ref&gt;[http://cs.stackexchange.com/questions/439/which-combinations-of-pre-post-and-in-order-sequentialisation-are-unique Which combinations of pre-, post- and in-order sequentialisation are unique?]&lt;/ref&gt;

;Generičko stablo
Da bi obišao stablo u obilasku u dubinu, izvedite sledeće operacije rekurzivno na svakom čvoru:
# Izvesti preodrer operaciju
# for i=1 to n-1 do
## Poseti dete[i], if postoji
## Izvesti inorder operaciju
# Posetiti dete[n], if postoji
# Izvesti postorder operaciju

Gde je n broj čvorova dece. U zavisnosti od datog problema, pre-order, in-order i post-order operacije mogu biti prazne, ili želite samo da posetite određen čvor, pa su ove operacije opcionalne. Takođe, u praksi više od jedne pre, in i post-order operacije mogu biti potrebne. Npr, prilikom unošenja u ternarno stablo, pre-order operacija se izvodi poređenjem elemenata. Post-order operacije mogu biti potrebne kasnije da vrate stablo u ravnotežu.

=== Pretraga u širinu ===

Stabla mogu takođe biti obilažena po nivoima, gde se, pre prelaska na niži nivo, posećuje svaki čvor.

=== Upotreba ===

Pre-order obilasci prilikom dupliranja čvorova i vrednosti mogu napraviti kompletnu kopiju [[Binarno stablo|binarnog stabla]]. Takođe se može koristiti za pravljenje prefiksnih izraza([[Prefiksna notacija|Poljska notacija]]) iz [[Stabla izraza|stabala izraza]]: obilazak stabla izraza pre-orderski.

In-order obilaci se veoma često koriste za binarnu pretragu stabala, jer vraća vrednosti iz podvučenog seta po redu prema koji komparator postavlja u [[Binarno stablo pretrage|stablu za binarnu pretragu]].

Post-order obilasci prilikom brisanja ili oslobađanja čvorova i vrednosti mogu izbrisati ili osloboditi celo binarno stablo. Takođe, mogu generiati postfiksnu reprezentaciju binarnog stabla.

== Primer ==

[[Binarno stablo]]:
[[Datoteka:Sorted binary tree.svg|350px|A sorted binary tree]]

;Pretraga u dubinu
*

Preorder sekvenca obilaska: F, B, A, D, C, E, G, I, H (koren, levo, desno) [[Datoteka:Sorted binary tree preorder.svg|250px|preorder traversal of binary tree]]

*

Inorder sekvenca obilaska: A, B, C, D, E, F, G, H, I (levo, koren, desno) [[Datoteka:Sorted binary tree inorder.svg|250px|inorder traversal of binary tree]]

*

Postorder sekvenca obilaska: A, C, E, D, B, H, I, G, F (levo, desno, koren) [[Datoteka:Sorted binary tree postorder.svg|250px|postorder traversal of binary tree]]

;Pretraga u širinu
* Sekvenca obilaska po nivoima: F, B, G, A, D, I, C, E, H [[Datoteka:Sorted binary tree breadth-first traversal.svg|250px|breadth-first traversal of binary tree]]

== Implementacije ==

=== Pretraga u dubinu ===

==== Preorder ====

 '''preorder'''(node)
   '''if''' node == '''null then''' return
   visit(node)
   preorder(node.left) 
   preorder(node.right)

 '''iterativePreorder'''(node)
   parentStack = '''empty stack'''
   '''while''' not parentStack.isEmpty() '''or''' node != '''null'''
     '''if''' node != '''null then'''
       visit(node)
       parentStack.push(node.right)
       node = node.left
     '''else'''
       node = parentStack.pop()

==== Inorder ====

 '''inorder'''(node)
   '''if''' node == '''null then''' return
   inorder(node.left)
   visit(node)
   inorder(node.right)

 '''iterativeInorder'''(node)
   parentStack = '''empty stack'''
   '''while''' not parentStack.isEmpty() '''or''' node != '''null'''
     '''if''' node != '''null then'''
       parentStack.push(node)
       node = node.left
     '''else'''
       node = parentStack.pop()
       visit(node)
       node = node.right

==== Postorder ====
 '''postorder'''(node)
   '''if''' node == '''null then''' return
   postorder(node.left)
   postorder(node.right)
   visit(node)

 '''iterativePostorder'''(node)
   '''if''' node == '''null then''' return
   nodeStack.push(node)
   prevNode = '''null'''
   '''while''' not nodeStack.isEmpty()
     currNode = nodeStack.peek()
     '''if''' prevNode == '''null or''' prevNode.left == currNode '''or''' prevNode.right == currNode
       '''if''' currNode.left != '''null'''
         nodeStack.push(currNode.left)
       '''else if''' currNode.right != '''null'''
         nodeStack.push(currNode.right)
     '''else if''' currNode.left == prevNode
       '''if''' currNode.right != '''null'''
         nodeStack.push(currNode.right)
     '''else'''
       visit(currNode)
       nodeStack.pop()
     prevNode = currNode

Sve implementacije iznad zahtevaju prostor za [[poziv steka]] proporcijalan visini drveta. U loše balansiranom stablu, ovo može biti bitno. Možemo ukloniti potrebnost steka održavajući pokazivače u svakom čvoru, ili [[Deljenje stabla na niti|deljenjem stabla na niti]].(sledeći deo)

== Morisov inorder obilazak koristeći niti ==
Binarno stablo je se deli na niti postavljanjem svakog pokazivača deteta da pokazuje na in-order prethodnik čvora i svaki desni pokazivač deteta da pokazuje na in-order sledbenika čvora.
Prednosti:
#	Izbegava rekurzije, koje koriste kol stek i uzimaju memoriju i vreme
#	Čvor čuva podatke roditelja
Nedostaci
#	Stablo je kompleksnije
#	Više je sklono greškama kada oba deteta nisu prikazana i obe vrednosti čvorova pokazuju na svoje pretke.
Morisov obilazak je implementacija in-order obilaska koji koristi niti:
#	Kreira veza sa in-order sledbenikom
#	Štampa podatke koristeći ove veze
#	Vraća promene na originalno drvo

=== Pretraga u širinu ===

Takođe, ispod je naveden pseudokod za jednostavni obilazak nivoa zasnovan na redu i zahtevaće prostor proporcijalan maksimalnom broju čvorova na datoj širini. Može biti jednak ukupnom broju čvorova / 2. Efikasniji po pitanju prostora pristup za ovu vrstu obilaska može biti implementiran koristeći iterativnu produbljujuću pretragu u dubinu(iterative deepening depth-first search).

 '''levelorder'''(root)
   q = empty queue
   q.enqueue(root)
   '''while''' not q.empty '''do'''
     node := q.dequeue()
     visit(node)
     '''if''' node.left ≠ '''null'''
       q.enqueue(node.left)
     '''if''' node.right ≠ '''null'''
       q.enqueue(node.right)

== Beskonačna stabla ==

Iako se obilasci obično rade za stabla sa ograničenim brojem članova, mogu biti urađeni i sa beskonačnim stablima. Ovo je od posebnog značaja za [[funkcionalno programiranje]], kako se beskonačne strukture podataka mogu često lako definisati i raditi, iako nisu ocenjene, ovo bi uzelo beskonačno mnogo vremena. Neka stabla ograničenim brojem članova su prevelika za reprezentaciju, kao što su stablo igre za [[šah]], tako da je korisno analizirati ih kao da su beskonačna.

Osnovna potreba obilaska je posećivanje svakog čvora. Za beskonačna stabla, jednostavni algoritmi često ne uspeju ovo da urade. Npr, kada je dato binarno stablo beskonačne dubine, obilazak u dubinu će ići nadole po jednoj strani stabla, nikad ne posećivajući ostatak, i in i post-order neće nikada posetiti nijedan član, jer nije dostigao list. Obilazak u širinu, po nivoima, će obići binarno stablo beskonačne dubine bez problema, i stvarno će obići svako vezano stablo.

Sa druge strane, ako je dato stablo dubine 2, gde korenski član ima beskonačno mnogo dece, i svako od te dece ima dvoje dece, obilazak u dubinu će obići sve čvorove, kada iscrpi unuke, on će preći na sledeće. Dok kod obilazaka u širinu, nikada neće doći do unuka, zato što će pokušavati da iscrpi svu decu prvo.

Sofiticiranija analiza može se ostvariti preko beskonačnih [[Redni broj|rednih brojeva]]: npr, obilazak u širniu dubine 2 stabla iznad će uzeti ?· dva koraka ? za prvi nivo, a drugi ? za drugi nivo.

Jednostavne pretrage obilazaka u dubinu i širinu ne obiđu svako beskonačno stablo, i nisu tako efikasni na veoma velikim stablima. Ipak, hibridne metode obići svako beskonačno stablo, esencijalno preko diagonalnog argumenta (diagonalno – kombinacija vertikalnog i horizontalnog – odgovara kombinaciji dubine i širine).

Konkretno, uzevši granajuće beskonačno stablo beskonačne dubine, označavamo koren &lt;math&gt;(),&lt;/math&gt;, decu čvora&lt;math&gt;(1), (2), \dots,&lt;/math&gt; a unuke čvora &lt;math&gt;(1,1), (1,2), \ldots, (2,1), (2,2), \ldots,&lt;/math&gt; i tako dalje. Članovi su [[Bijekcija|1-1(bijekcija)]] sa određenim sekvencama pozitivnih brojeva, koji su brojivi i mogu biti postavljeni u red prvo po broju ulaza, a zatim i [[Leksikografski red|leksikografskim redom]] uzevši u obzir dati broj ulaza, koji daju obilazak. Eksplicitno:

 0: ()
 1: (1)
 2: (1,1) (2)
 3: (1,1,1) (1,2) (2,1) (3)
 4: (1,1,1,1) (1,1,2) (1,2,1) (1,3) (2,1,1) (2,2) (3,1) (4)

itd.

Ovo može biti tumačeno kao unošenja na mapu binarnog stabla beskonačne dubine na ovo stablo i onda primenjivanje obilaska u širinu. Zameniti donje ivice povezivanjem roditeljskog člana na njegov sledeči a zatim dete sa desnim ivicama prvogd deteta sa drugim, drugog sa trećim i tako danja. Iako svakim korako može ići ili dole ili levo, koji pokazuje odnose između beskonačnog binarnog stabla i numerisanja odozgo; suma svih ulaza odgovara distanci od korena, koji odgovara 2&lt;sup&gt;n-1&lt;/sup&gt; na dubini n-1 u beskonačnom binarnom stablu.

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
* Dale, Nell. Lilly, Susan D. &quot;Pascal Plus Data Structures&quot;. D. C. Heath and Company. Lexington, MA. 1995. Fourth Edition.
* Drozdek, Adam. &quot;Data Structures and Algorithms in C++&quot;. Brook/Cole. Pacific Grove, CA. 2001. Second edition.
* http://www.math.northwestern.edu/~mlerma/courses/cs310-05s/notes/dm-treetran {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615164000/http://www.math.northwestern.edu/~mlerma/courses/cs310-05s/notes/dm-treetran |date=2010-06-15 }}

== Vanjske veze ==
{{portal|Informatika}}
* [https://web.archive.org/web/20070124095501/http://www.cosc.canterbury.ac.nz/people/mukundan/dsal/BTree.html Animation Applet of Binary Tree Traversal]
* [http://www.SQLSummit.com/AdjacencyList.htm The Adjacency List Model for Processing Trees with SQL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715235129/http://www.sqlsummit.com/AdjacencyList.htm |date=2013-07-15 }}
* [http://www.sitepoint.com/hierarchical-data-database/ Storing Hierarchical Data in a Database] with traversal examples in PHP
* [https://web.archive.org/web/20110606032941/http://dev.mysql.com/tech-resources/articles/hierarchical-data.html Managing Hierarchical Data in MySQL]
* [http://www.artfulsoftware.com/mysqlbook/sampler/mysqled1ch20.html Working with Graphs in MySQL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214122050/http://www.artfulsoftware.com/mysqlbook/sampler/mysqled1ch20.html |date=2019-02-14 }}
* [http://www.jslab.dk/articles/non.recursive.preorder.traversal Non-recursive traversal of DOM trees in JavaScript] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522055547/http://www.jslab.dk/articles/non.recursive.preorder.traversal |date=2013-05-22 }}
* [http://code.google.com/p/treetraversal/ Sample code for recursive and iterative tree traversal implemented in C.]
* [http://arachnode.net/blogs/programming_challenges/archive/2009/09/25/recursive-tree-traversal-orders.aspx Sample code for recursive tree traversal in C#.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090930091007/http://arachnode.net/blogs/programming_challenges/archive/2009/09/25/recursive-tree-traversal-orders.aspx |date=2009-09-30 }}
* [http://rosettacode.org/wiki/Tree_traversal See tree traversal implemented in various programming language] on [[Rosetta Code]]
* [http://www.perlmonks.org/?node_id=600456 Tree traversal without recursion]

{{Authority control}}

[[Kategorija:Strukture podataka]]
[[Kategorija:Algoritmi]]
[[Kategorija:Rekurzije]]</text>
      <sha1>ft8tj1lbhl571qoo2y1gbomo0cnecx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Gacku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4633403</id>
    <revision>
      <id>42716964</id>
      <parentid>42196967</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="54t7g0ktivddmfjt65p90veb0ghzj86" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Gacko]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Crkva sv. Nikole u Srđevićima]]
* [[Džamija u Kazanci]]ma (džamija Osman-paše Kazanca)
* [[Džamija u Pridvorici]]
* [[Stari grad Ključ (Gacko)]] i Ključka džamija (Džamija Ajnebeg deda, Džamija ključkih kapetana ili Starica) sa haremom u Ključu. Mjesto Ključ nalazi se jugozapadno od Gacka. Od Gatačkog polja dijeli ga planina Baba (1.737 m).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=34 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Gacko) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-date=2024-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320182939/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=34 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page= |title= Nacionalni spomenici u Gacku |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. |archive-url= https://web.archive.org/web/20190220063001/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=4 |archive-date= 2019-02-20 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Gacku| ]]</text>
      <sha1>54t7g0ktivddmfjt65p90veb0ghzj86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Istočnoj Ilidži</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4633487</id>
    <revision>
      <id>42716970</id>
      <parentid>42196976</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="lbxyt4jyq6xkpw61ekvafwxhsgou0cc" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Istočna Ilidža]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Gradac na Ilinjači]] u Gornjem Kotorcu, arheološko područje,
* [[Nekropole stećaka u Istočnoj Ilidži|Nekropola sa stećcima i nišanima u Krupcu]], istorijsko područje,
* [[Nekropole stećaka u Istočnoj Ilidži|Nekropola sa stećcima na lokalitetu Crnač u Donjem Kotorcu]], istorijsko područje.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=147 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Istočna Ilidža) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240322102137/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=147 |archive-date=2024-03-22 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=31 |title=Spisak nacionalnih spomenika u Istočnoj Ilidži) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 02. 2024. |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221074755/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=31 |archive-date=2025-02-21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Istočnoj Ilidži| ]]</text>
      <sha1>lbxyt4jyq6xkpw61ekvafwxhsgou0cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Derventi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4633736</id>
    <revision>
      <id>42716958</id>
      <parentid>42196962</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1695" sha1="b8s3p751xyuvvvf65yjazdk3grh1b34" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Derventa]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Dolnjačka džamija]], mjesto i ostaci graditeljske cjeline,
* [[Gradska džamija u Derventi]], mjesto i ostaci graditeljske cjeline,
* [[Samostan u Plehanu|Muzejska zbirka, vlasništvo franjevačkog samostana u Plehanu]], (pokretno dobro),
* [[Rimokatoličko groblje Rabić]], (grobljanska cjelina),
* [[Arheološki lokalitet Vis|Višeslojno prahistorijsko naselje na Visu]], (arheološki lokalitet).
* [[Stari gradski vodovod u Derventi|Komunalna infrastrukturna sistema starog gradskog vodovoda u Derventi]], graditeljska cjelina,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=28 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Derventa) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=15. 2. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705182843/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=28 |archive-date=2020-07-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Derventa&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=6 |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Derventa |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 24. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241215083938/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=6 |archive-date= 2024-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Derventi| ]]</text>
      <sha1>b8s3p751xyuvvvf65yjazdk3grh1b34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Objekti skloništa u Sarajevu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4634129</id>
    <revision>
      <id>42717236</id>
      <parentid>41287156</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4575" sha1="p69e1rlmhmdtlwsb3im87xg0ch54gc7" xml:space="preserve">'''Objekti skloništa u krugu nekadašnje industrijske zone – Glavne željezničke radionice Sarajevo ''' nalaze se oko 180 metara sjeveroistočno od zgrade Hitne pomoći. Vizualno je sagledivo iz pravca Ulice Džavida Haverića.

Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika na sjednici održanoj od 1. do 3. aprila 2014. godine donijela je  odluku da se zgrada proglasi za [[nacionalni spomenik BiH]]. Ovu odluku Komisija donijelo je u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Chery, Amra Hadžimuhamedović, [[Dubravko Lovrenović]] i [[Ljiljana Ševo]] (predsjedavajuća)&lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web  |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Sarajevo_Skloniste%20Vaso%20Miskin%20kompl%20HR.pdf  |title= Zgrada skloništa u Sarajevu  |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine  |accessdate= 15. 10. 2018  |archive-url= https://web.archive.org/web/20241223090822/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Sarajevo_Skloniste%20Vaso%20Miskin%20kompl%20HR.pdf  |archive-date= 2024-12-23  |url-status= dead  }}&lt;/ref&gt;

== Historija ==

Na prostoru udaljenom približno 2 km od današnjeg [[Marijin dvor (zgrada)|Marin-Dvora]], 1882. god izgrađena je zgrada željezničke stanice  za vozove uskog kolosijeka, potom zgrada Carinarnice, a zatim 1895. godine Glavna željeznička radionica Sarajevo.

Tokom svog postojanja Glavna željeznička radionica Sarajevo je mijenjala nazive i vlasnike: 1895. godine je zvanično nazvana &quot;Central – Werkstätte&quot; (Centralna Željeznička Radionica); u periodu između 1900. – 1907. godine se naziva &quot;Radionica bosanskohercegovačkih Zemaljskih željeznica u Sarajevuī; od 06.09.1950. g. Radionica dobija novi naziv &quot;Željeznička radionica Vaso Miskin Crni&quot;.

Od  1952. godine, &quot;Željeznička radionica Vaso Miskin Crni&quot; se izdvaja iz sastava tadašnjih Jugoslovenskih željeznica; 1959. mijenja naziv  u &quot;Fabrika željezničkih vozila Vaso  Miskin Crni&quot;; 1964. mijenja naziv u &quot;Industrija Transportnih sredstava i mašina Vaso Miskin Crni&quot;; do 1972. postaje Tvornica Vaso Miskin Crni u sastavu &quot;Energoinvesta&quot; Sarajevo. Prije 1992. RO &quot;Vaso Miskin Crni&quot; se osamostaljuje izvan &quot;Energoinvesta&quot;; u ratnom (1992. – 1995.) i posljeratnom periodu, počinje propadanje i nestajanje ove fabrike: fabričke hale su razorene i uništene, rasprodate u poratnim procesima privatizacije, a unutar nekadašnjeg fabričkog kompleksa su izgrađeni trgovačko-komercijalni centri. 

[[Historija željeznica uBosni i Hercegovini|Uskotračni kolosijeci su se u Bosni i Hercegovini]] počeli demontirati krajem 60-ih i početkom 70-ih godina 20. stoljeća i na njihovom mjestu izgrađeni su stambeni objekti i neboderi Novog Sarajeva.

U vrijeme [[Drugi svjetski rat|II svjetskog rata]] u Sarajevu, na lokalitetu nekadašnje Centralne radionice uskotračnih željeznica  fabričkog kompleksa izgrađenog još u austrougarskom periodu, čija je djelatnost bila proizvodnja željezničkih šina, lokomotiva i vagona, Vermaht – njemačka vojna uprava je izgradila četiri skloništa tipa Winkel, od kojih su sačuvana dva. Ova skloništa su bila izgrađena u cilju zaštite  zaposlenih u tome strateškom objektu od izuzetno velike važnosti za tadašnju nacističku njemačku vojnu upravu u Sarajevu.

Tokom rata 1992. – 1995.  skloništa nisu korištena za sklanjanje ljudi. U konstruktivno-građevinskom pogledu dva skloništa se nalazi u dobrom stanju.

== Opis ==

Sva četiri skloništa su tipska – unificirana, izgrađena prema nacrtima inženjera Lea Winkela. Danas na lokaciji postoje još dva. Leo Winkel, rođen 15. rujna 1885. u [[Keln]]u, Nakon studija arhitekture, radio je najprije kao graditelj (arhitekt / inženjer) u Gewerkschaft Deutscher Kaiseru, a od 1916. na Thyssen AG u Hambornu, sve dok 1936. nije osnovao vlastitu firmu. Nakon licenciranja, ukupno je izgrađeno oko 100 tornjeva - skloništa od protivzračnih udara. Nakon Drugog svjetskog rata, Leo Winkel je nastavio raditi kao arhitekt. Umro je 1981. u Duisburgu.

Winkel-skloništa su tipski, unificirani objekti, projektirani sa namjenom da se u njima sklone i zaštite ljudi od razornog djelovanja zrakoplovnih bombi u vrijeme ratnih sukoba. U konstruktivnom pogledu skloništa se sastoje od temeljne konstrukcije, vanjskog plašta (ljuske) izvedenog u formi vitkog konusa (od betona ili armiranog betona); armiranobetonskih tankih horizontalnih dijafragmi (međukatnih tavanica), i stepeništa  postavljenog u centralnoj vertikali.

== Reference ==
{{Refspisak}}
[[Kategorija:Sarajevo]]</text>
      <sha1>p69e1rlmhmdtlwsb3im87xg0ch54gc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napad na džamije u Christchurchu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4634486</id>
    <revision>
      <id>42717020</id>
      <parentid>42671805</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44754" sha1="b12i8l0hv23sbuo3o62ogo5j36i16f7" xml:space="preserve">{{Infokutija napad na civile
| naslov = Pucnjave u Krajstčerču
| deo = 
| slika = Canterbury_Mosque_12_June_2006.jpg{{!}}border
| opis_slike = Džamija El Nur, jun 2006.
| lokacija = [[Krajstčerč]]&lt;br /&gt;{{zastava|Novi Zeland}}
| meta = vernici, [[musliman]]i u [[džamija|džamiji]]
| koordinate = {{coord|43.5329|N|172.6118|E|region:NZ_type:landmark|display=inline,title}}
| datum = [[15. mart]] [[2019]].
| vreme = 1.40 [[Srednjoevropsko vreme|CET]]
| vremenska_zona = [[UTC+1]]
| vrsta = masovna pucnjava
| oružje = 
* Mosberg 930 taktikal 8 šot SPX&lt;ref name=&quot;weap&quot;&gt;{{cite web |url=https://dailystormer.name/wp-content/uploads/Christchurch%20Shooting.torrent |title=Weapons |website=The Daily Stormer |publisher=The Daily Stormer |accessdate=15. 3. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727074852/https://dailystormer.name/wp-content/uploads/Christchurch%20Shooting.torrent |archive-date=2020-07-27 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Remington 870&lt;ref name=&quot;weap&quot;/&gt;
* AR-15 stil puške &lt;small&gt;(više komada)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;weap&quot;/&gt;
| ubijeni = 49
| ranjeni = &gt;&amp;thinsp;40
| počinioc = [[Brenton Tarant]]
| osumnjičen = Brenton Tarant, dva muškarca i jedna žena (teroristi)
| učesnici = naoružani napadači
| organizacija = 
| pokret = [[terorizam]]
}}

'''Pucnjave u džamiji i islamskom centru u Krajstčerču''' su bila dva koordinisana [[superiornost bele rase|belačka supremacistička]] [[teroristički napad|teroristička]] [[terorizam desnog krila|napada desnog krila]] na džamiju El Nur i Islamski centar Linvud u [[Krajstčerč]]u ([[Novi Zeland]]), tokom [[džuma|molitve petkom]] 15. marta 2019. godine. Najmanje 49 ljudi je ubijeno u pucnjavi, a povređeno više od 40. Trojica osumnjičenih su uhapšeni, a jedan je optužen ([[Brenton Tarant]]). Napade kao [[teroristički napad]] opisala je premijerka [[Hasinda Ardern]] i više vlada na međunarodnom planu. Ej-Bi-Si je objavio da je napadač [[Brenton Tarant]], Australijanac.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/christchurch-shooting-brenton-tarrant-what-we-know/10904744 | first=Michael |last=Workman | first2=Stephen |last2=Hutcheon |first3=Pat |last3=McGrath|title=Christchurch shooting attacker Brenton Tarrant was a personal trainer in Grafton|date=15. 3. 2019|publisher=ABC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.com.au/world/pacific/police-respond-to-shooting-inside-christchurch-mosque/news-story/db75a7aa031b8db068ca7c7e44c4728e |first=Natalie| last=Wolfe| first2=Shannon |last2=Molloy |first3=Stephanie |last3=Bedo| title=Dozens dead after gunman opens fire on Christchurch mosques in ‘unprecedented’ terror attack |date=15. 3. 2019|publisher=News Corp Australia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news.com.au/world/pacific/gunman-who-opened-fire-on-christchurch-mosque-addresses-attack-in-manifesto/news-story/70372a39f720697813607a9ec426a734 |title=Gunman who opened fire on Christchurch mosque addresses attack in manifesto|publisher=News Corp Australia|date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Christchurch mosque shootings: First picture of 'gunman' Brenton Tarrant| first=Tom |last=Davidson |date=15. 3. 2019| publisher=Irish Mirror|url=https://www.irishmirror.ie/breaking-christchurch-mosque-shooting-first-14138632}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Christchurch terrorist attack: Death toll climbs to 49 after New Zealand's 'darkest day'|url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooting-live-several-reported-dead-as-new-zealand-mosques-attacked-20190315-p514jg.html|first=Sally |last=Rawsthorne |first2=Jenny |last2=Noyes| publisher=Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt;

Ovo je najsmrtonosniji napad na Novom Zelandu od pobune u [[Kamp ratnih zarobljenika Federstoun|Kampu ratnih zarobljenika Federstoun]] 1943. godine, kada je ubijeno 49 ljudi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nzherald.co.nz/crime/news/article.cfm?c_id=30&amp;objectid=12213106&amp;ref=rss|title=Christchurch mosque shootings: New Zealand's worst since 1943|date=15. 3. 2019|publisher=|via=www.nzherald.co.nz}}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Takođe, predstavlja prvi [[Spisak masakara na Novom Zelandu|masovnih pucnjava na Novom Zelandu]] od [[Raurimski masakr|Raurimskog masakra]] 1997. godine, kao i najsmrtonosnije masovne pucnjave na Novom Zelandu — [[Aramoanski masakr]] 1990. godine.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=11788645 |title=Raurimu 20 years on: the madman, the massacre and the memories |last=Leask |first=Anna |date=3. 2. 2017 |work=The New Zealand Herald |accessdate=15. 3. 2019 |issn=1170-0777 |archive-date=2017-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170214163154/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=11788645 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/14/world/asia/christchurch-nz-shooting.html |title=New Zealand Police Say Multiple Deaths in 2 Mosque Shootings in Christchurch |last=Graham-McLay |first=Charlotte |date=14. 3. 2019 |work=The New York Times|accessdate=15. 3. 2019 |last2=Ramzy |first2=Austin |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/asia/live-news/new-zealand-christchurch-shooting-intl/index.html |title=Mass shootings at New Zealand mosques |date=15. 3. 2019 |website=CNN |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

== Napadi ==
Napadi su počeli u džamiji El Nur (Rikarton) i Islamskom centru Linvud, u 13.40 časova (posle džume) 15. marta 2019. godine [[NZDT]] (1.40 [[UTC]]).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798|title=New Zealand mosque shootings kill 49|date=15. 3. 2019|publisher=|via=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stuff-111313938&quot;&gt;{{cite news|title=Christchurch shootings: Death toll rises to 49 following terrorist attack - live updates |url=https://www.stuff.co.nz/national/111313938/live-terror-attack-video-christchurch-mosque-shooting-muslims-new-zealand |accessdate=15. 3. 2019 |publisher=Stuff.co.nz |date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc-10904416&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/live-blog-christchurch-shooting-multiple-fatalities-new-zealand/10904416 |title=Christchurch shootings see 49 people killed in attacks on mosques|accessdate=15. 3. 2019 |date=15. 3. 2019|work=ABC Online}}&lt;/ref&gt;

Policija je pronašla dve auto-bombe u vozilu.&lt;ref name=&quot;radionz-384811&quot; /&gt; [[Odrmambena sila Novog Zelanda]] (NZDF) deaktivirala ih je bez incidenta.&lt;ref name=&quot;radionz-384811&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;radionz-384811&quot;&gt;{{Cite news|title=Watch: Christchurch mosque shooting - Four in custody |url=https://www.radionz.co.nz/news/national/384811/watch-christchurch-mosque-shooting-four-in-custody |publisher=Radio New Zealand |date=15. 3. 2019 |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Casiano |first=Louis |title=40 killed and more than 20 seriously injured in New Zealand mass shooting targeting mosques |url=https://www.foxnews.com/world/multiple-fatalities-at-new-zealand-mosque-shooting-police |website=Fox News |date=14. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

Četrdeset jedan čovek je ubijen u ili u blizini El Nura. Još sedmoro je umrlo u Linvudu. Još jedna žrtva umrla je u bolnici.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Pištolji koje koristi napadač pokriveni su belim napisima koji imenuju istorijske događaje, ljude i motive povezane sa sukobima između [[musliman]]a i nemuslimana.&lt;ref name=&quot;nzherald_2019-03-15&quot; /&gt; Oznake na oružju uključuju pominjanje [[Globalni sporazum o migraciji|Globalnog sporazuma o migraciji]] 2018, [[Bitka kod Poatjea|bitke kod Tursa]] 732, [[Bitka kod Lepanta|bitke kod Lepanta]] 1571, [[Boj na Ivankovcu|boja na Ivankovcu]] 1805, [[Šipčenska bitka|šipčenske bitke]] 1877—1878, [[Lazar Hrebeljanović|Lazara Hrebeljanovića]], [[Miloš Obilić|Miloša Obilića]], [[Janoš Hunjadi|Janoša Hunjadija]], [[Šerban Kantakuzin|Šerbana Kantakuzina]], [[Stefan III Moldavski|Stefana III Moldavskog]], [[Bajo Pivljanin|Baje Pivljanina]], [[Novak Vujošević|Novaka Vujoševića]], [[Marko Miljanov|Marka Miljanova Popovića]], [[14/88|Četrnaest reči]] i „Turkofagosa” (onaj koji jede Turke) — termin koji su Grci koristili tokom [[Grčki rat za nezavisnost|Grčkog rata za nezavisnost]].&lt;ref name=&quot;dailysabah&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.dailysabah.com/asia/2019/03/15/new-zealand-mosque-shooter-names-his-idols-on-weapons-he-used-in-massacre|title=New Zealand mosque shooter names his 'idols' on weapons he used in massacre.|publisher=Daily Sabah|location=Istanbul|date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coalson&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zivanovic&quot;/&gt; Antimuslimanska fraza „ukloni kebab”, slogan koji potiče iz [[Srbija|Srbije]] i koji se proširio globalno, koriste belački supremacisti i bio je napisan na oružju napadača.&lt;ref name=&quot;Coalson&quot;&gt;{{cite web|last=Coalson|first=Robert|title=Christchurch Attacks: Suspect Took Inspiration From Former Yugoslavia's Ethnically Fueled Wars|url=https://www.rferl.org/a/christchurch-attacks-yugoslavia-tarrant-inspiration-suspect-new-zealand/29823655.html|website=www.rferl.org|publisher=[[Radio Slobodna Evropa|Radio Free Europe/Radio Liberty]]|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

=== Džamija El Nur, Rikarton ===
Teško naoružani napadač [[Brenton Tarant]] upao je u džamiju El Nur u Dins aveniji (Rikarton) oko 13.40 časova.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/new-zealand-mosque-shooting-latest-updates-christchurch-hagley-park-a8823961.html |title=Armed police deployed after shots fired at New Zealand mosque |last=Sharman |first=Jon |date=15. 3. 2019 |publisher=The Independent|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Terorista koji je napao El Nur [[striming|strimovao]] je uživo 16 minuta svog napada na [[Fejsbuk lajv]]u, gde se identifikovao kao 28-godišnji australijski [[superiornost bele rase|belački supremacista]].&lt;ref name=&quot;nzherald_2019-03-15&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213076|title=Mosque shooting: Christchurch gunman livestreamed shooting|date=15. 3. 2019|newspaper=The New Zealand Herald|accessdate=15. 3. 2019|issn=1170-0777|archive-date=2019-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190315025827/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213076|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WeillSommer&quot;/&gt; Prvi momenti lajvstrima prikazuju ga kako vozi automobil prema džamiji i sluša [[srpski nacionalizam|nacionalističku]] pesmu na [[srpski jezik|srpskom]] iz [[Jugoslovenski ratovi|jugoslovenskih ratova]] (1990-e) koja između ostalog slavi [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]], političara koji je proglašen krivim za [[Genocid u Bosni i Hercegovini]] ([[Masakr u Srebrenici|Srebrenica]], Žepa i dr.).&lt;ref name=&quot;Coalson&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zivanovic&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KoziolChristchurch&quot;&gt;{{cite web|last=Koziol|first=Michael|title=Christchurch shooter's manifesto reveals an obsession with white supremacy over Muslims|url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooter-s-manifesto-reveals-an-obsession-with-white-supremacy-over-muslims-20190315-p514ko.html|website=www.smh.com.au|publisher=Sydney Morning Herald|accessdate=15. 3. 2019}} „Muzika je svirala u autu u pozadini videa Tarantovog napada, jedna na srpskom jeziku, a jedna na nemačkom. Srpska pesma pominje „koljača Bosne”, Radovana Karadžića, osuđenog ratnog zločinca i političkog vođu [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]]. ’Iz Krajine krenuli su vuci, krenuli su vuci; Čuvajte se ustaše i Turci, ustaše i Turci; Karadžiću, vodi Srbe svoje, vodi Srbe svoje; Nek’ se vidi, nikog se ne boje, nikog se ne boje’,&lt;!--https://genius.com/Nikola-jorgic-serbia-strong-remove-kebab-lyrics--&gt; kaže se u tekstu.”&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orfanides&quot;&gt;{{cite news |last=Orfanides |first=Effie |title=‘Remove Kebab,’ the Song Played by Brenton Tarrant in His Facebook Live Video |url=https://heavy.com/news/2019/03/remove-kebab-song-english-lyrics-meaning/ |accessdate=15. 3. 2019 |agency=heavy. |date=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315223140/https://heavy.com/news/2019/03/remove-kebab-song-english-lyrics-meaning/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Napadač je proveo nekoliko minuta unutar džamije ubijajući vernike. Ubio je troje ljudi u blizini ulaza i još nekoliko u većoj prostoriji. Napadač je pucao na žrtve više puta iako su već bile upucane. Potom je napustio džamiju i pucao na ljude vani. Otišao je po drugo oružje do svog automobila i vratio se u džamiju da ubije još žrtava. Napadač je potom izašao iz džamije drugi put i ubio ženu u blizini trotoara. Pobegao je s mesta masakra nedugo posle ovoga.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.startribune.com/witness-many-dead-in-new-zealand-mosque-shooting/507178452/|title=Mosque shootings kill 49; white racist claims responsibility|last=Perry|first=Nick|date=15. 3. 2019|work=Star Tribune|accessdate=|last2=Baker|first2=Mark|archivedate=2019-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190321201556/http://www.startribune.com/witness-many-dead-in-new-zealand-mosque-shooting/507178452/|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; Video prikazuje napadača kako ubija druge civile u blizini područja i beži velikom brzinom.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-newzealand-shootout/dozens-killed-as-gunman-livestreams-new-zealand-mosque-shootings-idUSKCN1QW05Y|title=Dozens killed as gunman livestreams New Zealand mosque shootings|last=Menon|first=Praveen|date=15. 3. 2019|work=Reuters|accessdate=|last2=Greenfield|first2=Charlotte}}&lt;/ref&gt;

Tri stotine do pet stotina ljudi je verovatno bilo unutar džamije u vreme pucnjave, moleći se tokom [[džuma|džume]] (molitva petkom).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/police-responding-critical-incident-in-christchurch |title=LIVE: Mass shooting at Christchurch mosque as police respond to 'active shooter' situation |date=15. 3. 2019 |publisher=1 News NOW |accessdate=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315023439/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/police-responding-critical-incident-in-christchurch |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sused kod džamije je rekao reporterima da je posvedočio bekstvu napadača iz džamije i bacanju onoga što liči na vatreno oružje u toku vožnje posle bekstva.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/armed-police-respond-to-suspected-shooting-christchurch-mosque/10904306 |title=Reports of multiple casualties in Christchurch mosque shooting |date=15. 3. 2019 |publisher=ABC News|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Sused je rekao da je napadač verovatno nosio odeću s vojnom tematikom. Nakon što se pucnjava završila, sused je ušao da pomogne žrtvama.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Islamski centar Linvud ===
Druga pucnjava desila se u Islamskom centru Linvud.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.indianweekender.co.nz//Pages/ArticleDetails/7/9258/New-Zealand/Christchurch-gets-its-second-mosque |title=Christchurch gets its second mosque |website=Indian Weekender |accessdate=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330032509/https://www.indianweekender.co.nz/Pages/ArticleDetails/7/9258/New-Zealand/Christchurch-gets-its-second-mosque }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/christchurch-mosque-shooting-alleged-footage-emerges-of-apparent-gunman.html |title=Christchurch mosque shooting: Footage emerges of alleged gunman |last=Barraclough |first=Breanna |date=15. 3. 2019 |publisher=Newshub |accessdate=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315030823/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/christchurch-mosque-shooting-alleged-footage-emerges-of-apparent-gunman.html }}&lt;/ref&gt; Ova džamija je 5&amp;nbsp;{{translit|km}} od El Nura.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Prvi izveštaji govore o „višestrukom, simultanom napadu”,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Molyneux |first=Vita |title=Live updates: Six people have reportedly been killed in Christchurch shootings near mosque |url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/gunshots-heard-near-hagley-park-in-christchurch.html |accessdate=15. 3. 2019 |publisher=Newshub |date=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315031109/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/gunshots-heard-near-hagley-park-in-christchurch.html }}&lt;/ref&gt; s tim da je kasnije jedan napadač opštužen za „planirano” ubistvo na obe lokacije.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edition.cnn.com/2019/03/15/asia/new-zealand-christchurch-mosque-shooting-suspect-intl/index.html |title=Suspect in New Zealand mass shooting charged with murder |last=Mackintosh |first=Eliza |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |date=15. 3. 2019 |publisher=[[Si-En-En|CNN]]|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Sedmoro ljudi je ubijeno unutar centra i troje van.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Napad je završio kada je muslimanski vernik oteo „pušku ili sačmaricu” od jednog od napadača i koristio je da puca na napadače, koji su potom pobegli.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Christchurch mosque shooting: Linwood mosque 'hero' tackled gunman, grabbed weapon |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213205 |website=New Zealand Herald |publisher=New Zealand Herald |accessdate=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190316043114/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213205 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Second shooting at mosque in Linwood |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213039 |website=New Zealand Herald |publisher=New Zealand Herald |accessdate=15. 3. 2019 |archive-date=2019-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404234457/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213039 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Osumnjičeni ==

Komandir policije Majk Buš prvobitno je rekao da su tri muškarca i jedna žena uhapšeni vezano za napade u dve džamije.&lt;ref name=&quot;radionz-384811&quot;/&gt;&lt;ref name=TVNZ&gt;{{Cite news |url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/live-gunman-named-four-arrested-christchurch-mosque-attacks-leave-significant-number-fatalities |title=LIVE: Gunman named, four arrested, as Christchurch mosque attacks leave 'significant' number of fatalities |work=TVNZ |accessdate=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315061147/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/live-gunman-named-four-arrested-christchurch-mosque-attacks-leave-significant-number-fatalities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sve četvoro su imali [[ekstremizam|ekstremističke]] poglede, kako je objavljeno. Jedan od osumnjičenih je identifikovan kao nepovezan s napadom i pušten je.&lt;ref&gt;{{cite news|title=40 killed as gunmen open fire in two mosques in New Zealand's Christchurch|url=https://edition.cnn.com/2019/03/14/asia/christchurch-mosque-shooting-intl/index.html|accessdate=15. 3. 2019 |work=CNN |date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Christchurch mosque 'terrorist' shootings: What you need to know |url=https://www.stuff.co.nz/national/111319664/christchurch-mosque-shooting-what-you-need-to-know |accessdate=15. 3. 2019 |work=Stuff.co.nz|date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Jedan od osumnjičenih je ranije prijavljen da nosi eksplozive. Međutim, Buš je ovo opovrgao. Takođe je porekao prvobitne izveštaje o pucnjavi u bolnici u Krajstčerču.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Christchurch shooting: 49 dead in terrorist attack at two mosques – live updates|url=https://www.theguardian.com/world/live/2019/mar/15/christchurch-shooting-injuries-reported-as-police-respond-to-critical-incident-live |accessdate=15. 3. 2019 |work=Guardian|date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=49 People Have Been Killed After Mass Shootings At Mosques In New Zealand
|url=https://www.buzzfeed.com/richardhjames/new-zealand-christchurch-mosque-shooting-terror-attack |accessdate=15. 3. 2019 |work=Buzzfeed|date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Zvaničnici veruju da više nije bilo osumnjičenih koji su uključeni u napad.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Pre pucnjave, napadač u El Nuru postavio je [[manifesto]]&lt;ref name=&quot;manifesto&quot;&gt;{{cite web|url=https://observer.news/featured/the-manifesto-of-brenton-tarrant-a-right-wing-terrorist-on-a-crusade/|title=The Manifesto of Brenton Tarrant – a right-wing terrorist on a Crusade|last=Wong|first=Charlene|date=15. 3. 2019|access-date=2019-03-16|archivedate=2019-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190315144811/https://observer.news/featured/the-manifesto-of-brenton-tarrant-a-right-wing-terrorist-on-a-crusade/|deadurl=yes}} (uključuje PDF verziju proglasa)&lt;/ref&gt; pod naslovom „Veliko zamenjivanje” (referenca na [[teorija zavere o belačkom genocidu|teoriju zavere o belačkom genocidu]] i [[teorija zavere o Velikom zamenjivanju|njenu francusku varijantu]]) na imidž-bordu [[8chan]] prikazujući pregled svog napada.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news.com.au/world/pacific/gunman-who-opened-fire-on-christchurch-mosque-addresses-attack-in-manifesto/news-story/70372a39f720697813607a9ec426a734|title=Christchurch mosque shooting: Gunman posts manifesto detailing reasons for attack|website=news.com.au|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=thewestaus_2019-03-15&gt;{{cite news|title=Australian man named as NZ mosque gunman |url=https://thewest.com.au/news/terrorism/australian-man-brenton-tarrant-named-as-christchurch-gunman-as-four-taken-into-custody-ng-b881137083z |accessdate=15. 3. 2019 |work=The West Australian |date=15. 3. 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MartinChristchurch&quot;&gt;{{cite web|last=Martin|first=Lisa|title=Rightwing extremist wrote manifesto before livestreaming Christchurch shooting|url=https://www.theguardian.com/world/2019/mar/15/rightwing-extremist-wrote-manifesto-before-livestreaming-christchurch-shooting|website=www.theguardian.com|publisher=Guardian|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Manifest kaže da je on odabrao Novi Zeland kao metu dve godine pre i da je napad planirao tri meseca.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/national/crime/111329032/terrorism-security-expert-chris-kumeroa-says-new-zealanders-need-to-be-alert-to-potential-threats|title=Terrorism security expert Chris Kumeroa says New Zealanders need to be alert to potential threats|website=Stuff|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Sadrži razne [[islamofobija|antimuslimanske]] i [[antiimigrantizam|antiimigrantske]] ideje i teme kao što je govor mržnje protiv migranata, jezik belačkih supremacista te pozivi da se ubijaju muslimani.&lt;ref name=&quot;Zivanovic&quot;&gt;{{cite web|last=Zivanovic|first=Maja|title=New Zealand Mosque Gunman ‘Inspired by Balkan Nationalists’|url=https://balkaninsight.com/2019/03/15/new-zealand-mosque-gunman-inspired-by-balkan-nationalists/|website=Balkaninsight.com|publisher=Balkaninsight|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=anti-muslim_manifesto&gt;{{cite news
|title=Attacker posted 87-page &quot;anti-immigrant, anti-Muslim&quot; manifesto
|url=https://edition.cnn.com/asia/live-news/new-zealand-christchurch-shooting-intl/h_d311bee77f1e9671f04fc3a16c3b2002
|access-date=2019-03-16
|archive-date=2019-03-27
|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327092352/https://edition.cnn.com/asia/live-news/new-zealand-christchurch-shooting-intl/h_d311bee77f1e9671f04fc3a16c3b2002
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt; Manifest uključuje reference na desničarske ličnosti visokog profila, [[internet mim]]ove te pozive za ljude da se slože s pucnjavom i stvore još mimova.&lt;ref name=&quot;WeillSommer&quot;/&gt; Ovi elementi, zajedno s lajvstrimovanim videom u kojem su neki gledaoci bodrili napad, daju utisak da je napad delom [[internet trolovanje]] dizajnirano da se stvore neslaganja i ljutnja među različitim grupama.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/03/15/world/asia/new-zealand-gunman-christchurch.html | title = In New Zealand, Signs Point to a Gunman Steeped in Internet Trolling | first = Daniel | last=Victor |date=15. 3. 2019 | accessdate=15. 3. 2019 | work = [[Njujork tajms|The New York Times]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47579243 | title = New Zealand mosque shooting: What is known about the suspects? |date=15. 3. 2019 | accessdate=15. 3. 2019 | work = [[Bi-Bi-Si|BBC]] }}&lt;/ref&gt;

Autor manifesta sebe označava kao „uklanjača [[kebab]]a”, kao referenca na mim na internetu koji se tiče genocida koji je izvršila [[Vojska Republike Srpske]] nad [[Bošnjaci|bosanskim Muslimanima]].&lt;ref name=&quot;WeillSommer&quot;&gt;{{cite web|last=Weill|first=Kelly|last2=Sommer|first2=Will|title=Mosque Attack Video Linked to ‘White Genocide’ Rant|url=https://www.thedailybeast.com/christchurch-shootings-mosque-attack-video-linked-to-white-genocide-rant|website=www.thedailybeast.com|publisher=Daily Beast|accessdate=15. 3. 2019}} „Manifesto je prošaran referencama na mimove 4Chan, te poziva ljude koji se slažu s pucnjavom da naprave još mimova. U jednom momentu, pisac se opisuje kao ’uklanjač kebaba’, što je referenca na mim 4Chan o srpskim napadima na bosanske Muslimane.”&lt;/ref&gt; Brenton Tarant je takođe puštao pesmu ''Ukloni kebab'' u svom autu pre nego što je izvršio napad.&lt;ref name=&quot;Orfanides&quot;/&gt; Motivacija za napad se pominje u manifestu kao osveta za evropske civile koji su bili žrtve [[islamski terorizam|islamističkog terorizma]] u Evropi.&lt;ref name=&quot;manifesto&quot;/&gt; Preciznije, počinilac često pominje Ebu Ekerlund u svom proglasu.&lt;ref name=&quot;manifesto&quot;/&gt; Njeno ime je takođe prisutno na jednom od pištolja u tekstu. [[Tviter]] nalog napadača, koji je blokiran, prikazivao je [[neonacizam|neonacistički]] simbol [[crno Sunce (simbol)|crnog Sunca]] i [[14/88|Četrnaest reči]] (koje se javljaju u manifestu), kao imena žrtava terorističkih napada na Zapadu ispisana rukom na nj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scmp.com/news/asia/australasia/article/3001902/new-zealand-shooting-christchurch-mosque-gunman-posted-racist|title=Christchurch mosque gunman posted racist manifesto online before rampage|date=15. 3. 2019|website=South China Morning Post|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

== Posledice ==
Preživeli u napadima su transportovani u obližnje bolnice. Četrdeset devet ljudi, uključujući mlado dete, s prostrelnim ranama tretirano je u Bolnici u Krajstčerču,&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798 |title=Deadly mass shooting at New Zealand mosques |date=15. 3. 2019|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.9news.com.au/2019/03/15/12/38/shooting-christchurch-news-new-zealand |title=Four arrested after mass shooting at mosque, Islamic centre |website=www.9news.com.au |accessdate=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324161810/https://www.9news.com.au/2019/03/15/12/38/shooting-christchurch-news-new-zealand |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; a još ljudi je prevezeno u druge bolnice Krajstčerča i nacionalno.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Zdravstveni odbor Distrikta Kanterberi (CDHB) aktivirao je svoj plan za masovne žrtve.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; Glasnogovornik je rekao da su pronašli dve [[improvizovana eksplozivna naprava|improvizovane eksplozivne naprave]] u jednom automobilu i da su uspeli da deaktiviraju jednu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.witn.com/content/news/Witness-Many-dead-in-New-Zealand-mosque-shooting-507178351.html|title=Death toll rises to 49 in New Zealand mosque shootings|website=WITN|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

Lajvstrim je repostovan na mnogim servisima za strimovanje videa, uključujući [[Lajvlik]] i [[Jutjub]].&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sherwood |first=Sam |last2=Kenny |first2=Lee |title=Christchurch mosque shootings: Man claims responsibility for shootings, records assault on video |url=https://www.stuff.co.nz/national/crime/111320003/christchurch-mosque-shootings-man-claims-responsibility-for-attack-records-assault-on-video |website=Stuff}}&lt;/ref&gt; Policija, muslimanske zastupničke grupe i vladine agencije pozvali su da bilo ko ko pronađe sminke — da ih obriše ili prijavi.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/business/111322733/facebook-battles-to-stamp-out-horror-footage-of-christchurch-shooting|title=Facebook battles to stamp out horror footage of Christchurch shooting|website=Stuff|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Neke medijske organizacije u Australiji emitovale su delove lajvstrima, sve do momenta kada napadač ulazi u zgradu, uprkos molbama policije da se isti snimci ne prikazuju ili emituju javno.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/mar/15/australian-media-broadcast-footage-from-christchurch-shootings-despite-police-pleas|title=Australian media broadcast footage from Christchurch shootings despite police pleas|last=Meade|first=Amanda|date=15. 3. 2019|work=[[Gardijan|The Guardian]]|accessdate=15. 3. 2019|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; Fejsbuk, Jutjub, Redit i Tviter izjavili su da naporno rade da uklone video sa svojih platformi, te izjavili da će takođe ukloniti sve čime se podržavaju napadi.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2019/03/14/new-zealand-mosque-shootings-gunman-livestreamed-attack-facebook/3171238002/|title=Social media scrambles to remove videos of New Zealand Christchurch mosque shooting|last=Lam|first=Kristen|date=15. 3. 2019|work=USA Today|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Kako god, kopije videa se kontinuirano otpremaju na Jutjub i Tviter.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/beelden-aanslag-blijven-opduiken-ondanks-inspanningen-facebook-twitter-en-youtube-~bc7c8eede/|newspaper=de Volkskrant|accessdate=14. 3. 2019|date=15. 3. 2019|title=Beelden aanslag blijven opduiken, ondanks inspanningen Facebook, Twitter en YouTube}}&lt;/ref&gt;

Određen broj škola u blizini mesta nesreće je zatvoren neposredno posle događaja.&lt;ref name=TVNZ/&gt; Štrajkači iz škola u programu [[Školski štrajk za klimu|Globalnog školskog štrajka]] okupljeni na mitingu u Katedral skveru, nedaleko od dva napada, savetovani su da ili potraže bezbedno mesto u javnim zgradama ili odu kući policijom.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Deadly Christchurch mosque shootings: 49 dead after 'well-planned' attack |url=https://www.radionz.co.nz/news/national/384791/deadly-christchurch-mosque-shootings-49-dead-after-well-planned-attack |accessdate=15. 3. 2019 |work=Radio New Zealand |date=15. 3. 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Thousands of students protest against climate change |url=https://www.radionz.co.nz/news/national/384744/thousands-of-students-protest-against-climate-change |accessdate=15. 3. 2019 |work=Radio New Zealand |date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Vlasti su savetovale sve džamije u zemlji da se zatvore dok ne bude daljih obaveštenja i poslale su policiju da osigura lokacije na kojima je ovo bilo potrebno.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/national/111323598/armed-police-guard-mosques-around-new-zealand |title=Armed police guard mosques around New Zealand |website=Stuff |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Svi letovi Er Nju Zeland linka koji su odlazili sa Aerodroma Krajstčerč otkazani su zbog predostrožnosti a usled nedostatka sigurnosnog skeniranja.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Air New Zealand cancels flights, offers 'flexibility' |url= https://www.stuff.co.nz/business/111323903/air-new-zealand-offers-flexibility-for-christchurch-flights |first= Susan |last=Edmunds |date=15. 3. 2019 |publisher= Stuff.co.nz}}&lt;/ref&gt;

Zvaničnički komitet za domaću i spoljnu sigurnosnu koordinaciju (ODESC) pozvan je da koordiniše vladinim odgovorom. Premijerka Hasinda Ardern, koja je bila na javnom angažmanu u [[Nju Plimut]]u, vratila se u prestonicu [[Velington]] avionom da bi došla do zvaničnih saveta.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/111318893/mosque-shooting-sparks-top-level-crisis-meeting-in-wellington |title=Top level crisis meeting in Wellington after Christchurch mosque shooting |website=Stuff |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

Treći Test kriket meč između Novog Zelanda i Bangladeša, koji je trebalo da se odigra u [[Hegli oval]]u u Krajstčerču 16. marta otkazan je iz bezbednosnih razloga.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/111314794/bangladesh-cricket-team-escape-christchurch-mosque-shooting |title=Black Caps v Bangladesh test cancelled after gunmen attack Christchurch mosques |website=Stuff.co.nz}}&lt;/ref&gt; Bangladeški tim je trebalo da prisustvuje molitvu u džamiji El Nur, i bili su momenti u pitanju od ulaska u zgradu kada je incident počeo.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citynews1130.com/2019/03/14/bangladesh-cricket-team-flees-mosque-shooting/ |title=Bangladesh cricket team flees mosque shooting |website=City News 1130|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/bangladesh-cricket-team-escape-scare-in-christchurch-new-zealand-test-series/2019-03-15 |title=Cricketers escape NZ mosque shooting |website=Cricket Australia |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Igrači su potom pobegli peške u Hegli oval.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/26269215/bangladesh-tour-new-zealand-called-christchurch-terror-attack |title=Bangladesh tour of New Zealand called off after Christchurch terror attack |date=15. 3. 2019 |website=ESPNcricinfo |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

U [[Danedin]]u, Novozelandska policija od. AOS pretražio je kuću u Andersons beju nakon punjave u džamiji u Krajstčerču jer je napadač na društvenim medijima indicirao da je originalno planirao da za metu ima gradsku džamiju El Huda. Policija je blokirala deo obližnje Somervil ulice i evakuisala stanovnike nedaleko od zgrade u pitanju. Univerzitet Otago je isto tako odgodio obeležavanje svoje 150. godišnjice uličnom paradom koja je bila zakazana za 16. mart, sve zbog bezbednosnih razloga.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kidd |first=Rod |last2=Miller |first2=Tim |title=Part of Dunedin street evacuated after report city was original target |url=https://www.odt.co.nz/news/dunedin/part-dunedin-street-evacuated-after-report-city-was-original-target |accessdate=15. 3. 2019 |publisher=Otago Daily Times |date=15. 3. 2019 |archive-date=2019-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315104555/https://www.odt.co.nz/news/dunedin/part-dunedin-street-evacuated-after-report-city-was-original-target |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mosque shootings: AOS on Dunedin street after report city was original target |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213148 |accessdate=15. 3. 2019 |publisher=New Zealand Herald |date=15. 3. 2019 |archive-date=2019-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522053915/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12213148 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Reakcije ==
Novozelandska premijerka Hasinda Ardern nazvala je incident „aktom ekstremnog i neviđenog nasilja” i izjavila da je „ovo jedan od najmračnijih dana Novog Zelanda”.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/live-stream-1-news-6pm-2018|title=Live stream: 1 News at 6pm|date=15. 3. 2019|access-date=2019-03-16|archivedate=2019-01-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190130193641/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/live-stream-1-news-6pm-2018|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=PM on mosque shooting: 'One of New Zealand's darkest days' |url=https://www.newstalkzb.co.nz/news/national/jacinda-ardern-on-mosque-shooting-one-of-new-zealands-darkest-days/ |accessdate=15. 3. 2019 |publisher=Newstalk ZB |date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.radionz.co.nz/news/national/384803/christchurch-mosque-shootings-this-can-only-be-described-as-a-terrorist-attack-pm-jacinda-ardern|title=Christchurch mosque shootings: 'This can only be described as a terrorist attack' - PM Jacinda Ardern|date=15. 3. 2019|work=Radio New Zealand|accessdate=15. 3. 2019|ref=RadioNZPMBriefing}}&lt;/ref&gt; Ona je takođe napade opisala kao dobro isplanirane i terorističke.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/national/111313238/shooting-at-christchurch-mosque|title=Three in custody after 49 killed in Christchurch mosque shootings|website=Stuff|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Prvi put u istoriji, nivo od terorističke pretnje podignut je na visok.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/national/politics/111320961/prime-minister-jacinda-ardern-says-christchurch-mosque-shootings-is-one-of-new-zealands-darkest-days|title=New Zealand officially on high terror alert, in wake of Christchurch terror attacks|website=Stuff|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Načelnica Krajstčerča Lijana Dalzijel nikada nije mislila da bi se nešto ovakvo moglo dogoditi na Novom Zelandu, izjavivši da je „svako šokiran”.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[Elizabeta II|Kraljica Elizabeta II]] rekla je da je „duboko rastužena” napadom: „[[Princ Filip]] i ja poslali smo svoje saučešće porodicama i prijateljima onih koji su izgubili svoje živote.”&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-47583215 |title=Christchurch shootings: UK mosque security to be discussed |work=BBC News |publisher=BBC |date=15. 3. 2019 |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

Australijski premijer Skot Morison izrazio je podršku Novom Zelandu i osudio napade kao „nasilne, ekstremističke, terorističke napade desnog krila”. Potvrdio je da je Australijanac zadržan kao osumnjičeni povezan s napadom.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Morrison |first=Scott |title=I'm horrified by the reports I’m following of the serious shooting in Christchurch, New Zealand. The situation is still unfolding but our thoughts and prayers are with our Kiwi cousins. |url=https://twitter.com/ScottMorrisonMP/status/1106394126973456384 |publisher=[[Tviter|Twitter]] |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title='We're not just allies': Scott Morrison says Australia grieves with New Zealand |url=https://www.youtube.com/watch?v=SK9myZLOwUE |website=[[Jutjub|YouTube]] |publisher=ABC News |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Shield |first=Bevan |title=Scott Morrison confirms Australian taken into custody after 'vicious, murderous' terrorist attack |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/scott-morrison-confirms-australian-taken-into-custody-after-vicious-murderous-terrorist-attack-20190315-p514mb.html |accessdate=15. 3. 2019 |publisher=Sydney Morning Herald |date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

Britanska premijerka [[Tereza Mej]] opisala je incident kao „zastrašujući teroristički napad” i rekla da su „njene misli sa svim onima koji su pogođeni ovim bolesnim činom nasilja”. Takođe je objavljeno da će ministar unutrašnjih poslova obaviti razgovore sa višim ekspertima za protivterorizam da bi se proverila bezbednost u britanskim džamijama posle napada.&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;/&gt;

Mnogi političari i svetski lideri takođe su izrazili svoju sućut povodom napada.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/national/111321325/australian-prime-minister-horrified-by-christchurch-shootings|title=World leaders condemn Christchurch mosque terrorism attack|website=Stuff|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ba.n1info.com/Vijesti/a322104/Dodik-izrazio-saucesce-povodom-napada-na-Zelandu.html|title=Dodik izrazio saučešće povodom terorističkog napada u Christchurchu|website=[[N1]]|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

Kanadski premijer [[Džastin Trudo]] izrazio je „najdublje saučešće” i izjavio da „Kanada pamti previše dobro žalost koju su osećali nakon bezosećajnog napada na Islamski kulturni centar Kebeka u Stefoju koji je uzeo živote mnogo nevinih ljudi okupljenih u molitvi”, pominjući [[Pucnjava u Kebeku u gradskoj džamiji]] (2017).&lt;ref&gt;{{cite press release| url=https://pm.gc.ca/eng/news/2019/03/15/statement-prime-minister-terrorist-attack-two-mosques-new-zealand| title=Statement by the Prime Minister on terrorist attack on two mosques in New Zealand| publisher=Office of the Prime Minister (Canada) / PMO| date=15. 3. 2019| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190315142857/https://pm.gc.ca/eng/news/2019/03/15/statement-prime-minister-terrorist-attack-two-mosques-new-zealand| archivedate=2019-03-15| deadurl=no| access-date=2019-03-16}}&lt;/ref&gt;

Nekoliko trenutnih i bivših političara iz SAD, uključujući predsednika [[Donald Tramp|Donalda Trampa]], bivšeg predsednika [[Barak Obama|Baraka Obamu]] i političarku kandidatkinju za predsednika [[Hilari Klinton]] izrazili su svoje saučešće stradalima, a Tramp je ponudio i pomoć Novom Zelandu.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Christchurch shootings: 49 dead in New Zealand mosque attacks |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798 |agency=BBC |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Live reaction to NZ mosque attack&quot;&gt;{{cite news|title=Live reaction to NZ mosque attack |url=https://www.bbc.com/news/live/world-asia-47578860 |agency=BBC |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Live reaction to NZ mosque attack&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dozens killed as gunman livestreams New Zealand mosque shootings |url=https://www.reuters.com/article/us-newzealand-shootout/dozens-killed-as-gunman-livestreams-new-zealand-mosque-shootings-idUSKCN1QW05Y |agency=[[Rojters|Reuters]] |publisher=Reuters |date=14. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/realDonaldTrump/status/1106520743855251456|title=My warmest sympathy and best wishes goes out to the people of New Zealand after the horrible massacre in the Mosques. 49 innocent people have so senselessly died, with so many more seriously injured. The U.S. stands by New Zealand for anything we can do. God bless all!|last=Trump|first=Donald J.|date=15. 3. 2019|website=@realDonaldTrump|accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Security Increased at American Mosques After New Zealand Attack |url=https://www.nytimes.com/2019/03/15/us/mosque-security.html |agency=NYT |publisher=NYT |date=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt; Ovo je bilo nakon što je ''[[Njujork tajms]]'' objavio da je ubica hvalio predsednika Trampa u svom manifestu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://shareblue.com/richard-blumenthal-trump-new-zealand-terror-attack/?fbclid=IwAR2ujT1H_P7ixrGK3WZy4voIVuWo1w3FvMBjBAteIvvDfiyfTV8MCzdMjog|title=Senator slams Trump for influencing anti-Muslim terror attack|last=Martin|first=Dan Desai|date=15. 3. 2019|accessdate=15. 3. 2019|publisher=Share Blue}}{{Dead link|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Švedski jutjuber [[PewDiePie]] (Pju-daj-paj) tvitovao je „Upravo sam čuo vesti o užasavajućim izvešćima iz novozelandskog Krajstčerča. Osećam se apsolutno zgađenim što je ova osoba izustila moje ime. Moje srce i misli su sa žrtvama, porodicama i svakime pogođenim ovom tragedijom.” kao odgovor na poziv napadača Brentona Taranta za gledaoce da „zaprate Pju-daj-paja” tokom njegovog lajvstrima pre izvršenja napada; ovo je referenca na trenutni sukob pratilaca Pju-daj-paj protiv Ti-sirisa.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Paton |first=Callum |title=PewDiePie 'Sickened' by New Zealand Mosque Shooter Telling Worshippers to Follow Him Before Opening Fire |url=https://www.newsweek.com/pewdiepie-sickened-new-zealand-mosque-shooter-telling-worshippers-follow-him-1364126 |work=Newsweek |date=15. 3. 2019 |accessdate=15. 3. 2019}}&lt;/ref&gt;

== Reference na 4Chan ==
Tarantove onlajn izjave su bile motivisane uobičajenim mimovima 4chan:
* Manifest počinje poemom u stilu uspavanke gde se ’laku noć’ često pominje. Ovo je referenca na Gudnajt treds.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Goodnight 4chan Threads| url=https://knowyourmeme.com/memes/goodnight-4chan-threads}}&lt;/ref&gt;
* Video pucnjave u džamiji počinje tako što Tarant sluša [[srpski nacionalizam|srpsku nacionalističku]] pesmu. Srpski nacionalistički disko postao je mim zbog slabe produkcije i apsurdnog sadržaja.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Serbia Strong / Remove Kebab|url=https://knowyourmeme.com/memes/serbia-strong-remove-kebab}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Islam na Novom Zelandu]]
* [[Napad na redakciju lista Šarli ebdo|Napad na redakciju lista ''Šarli ebdo'']]
* [[Pucnjava na ostrvu Utoja]]
* [[Pucnjava u Severnom Holivudu]]
* [[Terorizam desnog krila]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Christchurch mosque shootings}}
* [https://www.documentcloud.org/documents/5770516-The-Great-Replacement-New-Zealand-Shooter.html Manifest o „Velikom zamenjivanju”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190316003942/https://www.documentcloud.org/documents/5770516-The-Great-Replacement-New-Zealand-Shooter.html |date=2019-03-16 }}

{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:2019.]]
[[Kategorija:Teroristički napadi na Novom Zelandu|Christchurch]]
[[Kategorija:Islamofobija]]</text>
      <sha1>b12i8l0hv23sbuo3o62ogo5j36i16f7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Srebrenici</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4634880</id>
    <revision>
      <id>42716989</id>
      <parentid>41420855</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="09t3gv0y4z7iymigbxl3wa1xg972o9j" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Srebrenica]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Donji grad u Srebrenici|Donji grad]], istorijsko područje,
* [[Džamija u Slapovićima]], istorijska građevina,
* Harem džamije Crvena rijeka, istorijsko područje,
* Harem džamije u [[Gornji Potočari|Gornjim Potočarima]], istorijsko područje,
* Harem i dva (šehidska) nišana u Slapovićima, grobljanska cjelina,
* Kuća srebreničkog kadije hadži Husejna ef. Đozića (sada Dervišagića kuća) u mahali Crvena rijeka, istorijska građevina,
* [[Most na rijeci Zeleni Jadar]] u Slapovićima, mjesto i ostaci historijske građevine),
* [[Nekropola Mramorje (Bučje)|Nekropola sa stećcima na lokalitetu Mramorje u naselju Bučje]] istorijsko područje,
* [[Arheološko nalazište Skelani]], (arheološko područje.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Srebrenica) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=15. 2. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610080745/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |archive-date=2024-06-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Srebrenici| ]]</text>
      <sha1>09t3gv0y4z7iymigbxl3wa1xg972o9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Bugojnu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4634906</id>
    <revision>
      <id>42716957</id>
      <parentid>42562231</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="p720njozjnc7kjj2ffuyqmeqn4bnlkx" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Bugojno]] se nalaze sljedeći spomenici:

* [[Ranokršćanska bazilika u Čipuljiću|Crkvina (Grudine) u Čipuljiću]], arheološko područje,
* [[Gradina Pod kod Bugojna|Pod, praistorijsko gradinsko naselje]], arheološko područje,
* [[Kule u Odžaku (Bugojno)|Rustempašića kula u Odžaku]], istorijska građevina,
* [[Stari grad Vesela straža]], istorijsko područje,
* [[Kule u Odžaku (Bugojno)|Sulejmanpašića kula u Odžaku]], mjesto i ostaci historijske građevine,
* [[Turbe Malkoča i Skenderpašića]] u [[Kopčić]]u, grobljanska cjelina.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page= |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. januar 2026 |archivedate=2019-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220063001/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=4 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bospetrovac&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026. |archive-date= 2022-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Bugojno) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-date=2018-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180306202714/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;bugojno&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=5 |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Bugojno |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250403040905/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=5 |archive-date= 2025-04-03 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Bugojnu| ]]</text>
      <sha1>p720njozjnc7kjj2ffuyqmeqn4bnlkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ocotepeque</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4635525</id>
    <revision>
      <id>42717247</id>
      <parentid>42441720</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5591" sha1="7135wsjxjwmzud8dawg6tjad5k9t07d" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Ocotepeque
| ime_genitiv =Ocotepeque
| izvorno_ime =

| slika_panorama =Nueva_Ocotepeque,_Zona_comercisl_Dic06_-_panoramio.jpg
| opis_slike =[[Trgovina|Trgovačka]] [[ulica]]
| slika_karta     =
| veličina_karte  =
| opis_karte      =
| slika_karta1    =
| veličina_karte1 =
| opis_karte1     =

| slika_lokacijska_karta_država = Honduras
| slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Ocotepeque u Hondurasu

| nadimak =

| širina-stupnjevi =14
| širina-minute =26
| širina-oznaka=N
| dužina-stupnjevi =89
| dužina-minute =11
| dužina-oznaka=W

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Honduras}}
| lokacija1_ime  =[[Departmani Hondurasa|Departman]]
| lokacija1_info =[[Departman Ocotepeque|Ocotepeque]]
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    = 
| utemeljenje_datum  =

| dijelovi =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe=[[gradonačelnik|Alcalde]]
| ime_vođe  =Marvin Jose Santos Portillo

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =175 [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| visina =819 [[metar]]a&lt;ref name=city/&gt;
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina  =[[2018]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo =
| stanovništvo_gustoća=
| stanovništvo_uže =13.310&lt;ref name=cit/&gt;
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire =25.207&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_šire_gustoća =144.2 stan/[[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona  =[[UTC+6]]
| utc_pomak =
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj =43101
| pozivni_broj =
| gradovi_prijatelji =

| web_stranica = 
}}
'''Ocotepeque''' je [[grad]] od 13.310&lt;ref name=cit&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/Honduras-Cities.html
 | title =''Honduras''
 | accessdate =10. 4. 2019
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; i [[općina]] (municipio) od 25.207 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/php/honduras-admin.php
 | title =''Honduras: Administrative Division''
 | accessdate =10. 4. 2019
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; na [[zapad]]u [[Honduras]]a u departmanu [[Departman Ocotepeque|Ocotepequa]] čiji je [[glavni grad|administrativni centar]].&lt;ref name=eccu/&gt;

== Geografija ==
Ocotepeque leži u [[planina|planinskoj]] unutrašnjosti u [[kotlina|kotlini]] rijeke [[Lempa|Lempe]], nedaleko od [[Tromeđa|tromeđe]] [[Guatemala|Guatemale]], [[Honduras]]a i [[Salvador]]a. Od [[karipsko more|karipske]] [[luka|luke]] [[Puerto Cortés]] udaljen je 206 [[km]] [[jug|južno]], a od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Tegucigalpa|Tegucigalpe]] 215 [[km]] prema [[zapad]]u.&lt;ref name=mon&gt;{{cite web
   |url=https://pt.db-city.com/Honduras--Ocotepeque--Ocotepeque
   |title = ''Ocotepeque''
   |publisher=DB-City
   |language =španjolski
   |accessdate =10. 04. 2019}}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
Ocotepeque je osnovan [[1530]]. U vrijeme prve [[politika|političke]] podjele zemlje [[1825]]. [[državna uprava|administrativno]] je podpadao pod [[Santa Rosa de Copán]]. Status [[grad]]ića (ville) dobio je [[13. april]]a [[1843]]., a u [[jul]]u [[1870]]. i [[gradska prava|status grada]].&lt;ref name=brit/&gt; Sve do [[februar]]a [[1906]]. administrativno je bio [[općina]] u departmanu [[Departman Copán|Copán]].&lt;ref name=brit/&gt;

Velika [[poplava]] koju je uzrokovala [[Rijeka (vodotok)|rijeka]] [[Lempa]] [[7. jun]]a [[1934]]. totalno je razorila [[grad]], pa je odlučeno da [[Sinuapa]] bude privremeni [[glavni grad|administrativni centar]] departmana [[Departman Ocotepeque|Ocotepeque]]. Nakon godinu dana podignut je i osnovan novi grad nazvan '''Nueva Ocotepeque''', koji je proglašen novim (starim) administrativnim centrom.&lt;ref name=brit/&gt;

Kako se do [[1958]]. ime ''Ocotepeque'' udomaćilo za novi grad (Nueva Ocotepeque), a za orginalni star grad se uvriježilo ime ''Antigua Ocotepeque''&lt;ref name=brit/&gt;, Nacionalni kongres Hondurasa je priznao činjenično stanje i [[1958]]. ukinuo ime ''Nueva Ocotepeque''.&lt;ref name=eccu&gt;{{cite web
   |url=https://www.ecured.cu/Departamento_de_Ocotepeque_(Honduras)
   |title = ''Departamento de Ocotepeque (Honduras)''
   |publisher=Ecured
   |language =španjolski
   |accessdate =10. 04. 2019}}&lt;/ref&gt; Ono što je do danas preostalo od prije poplave u starom gradu je [[crkva]] i veliko [[stablo]] u centru grada. Ocotepeque je [[1969]]. postala vijest dana svih svjetskih medija, kao prva linija fronta za četverodnevnog [[Fudbalski rat|Nogometnog rata]] između [[Honduras]]a i [[Salvador]]a.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url=http://www.miocotepeque.com/
   |title=''Mi Ocotepeque''
   |publisher=Mi Ocotepeque
   |language=španjolski
   |accessdate=10. 04. 2019
   |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411230506/http://www.miocotepeque.com/
   |archive-date=2019-04-11
   |url-status=dead
   }}&lt;/ref&gt;

== Privreda ==
Pored [[poljoprivreda|poljoprivrede]] za [[ekonomija|ekonomiju]] [[grad]]a značajna je i [[trgovina]] jer leži na [[Tromeđa|tromeđi]].

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze==
{{Commonscat|Ocotepeque (city)}}
* [http://www.miocotepeque.com/ ''Mi Ocotepeque''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411230506/http://www.miocotepeque.com/ |date=2019-04-11 }} {{es icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Hondurasu]]</text>
      <sha1>7135wsjxjwmzud8dawg6tjad5k9t07d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niki Lauda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4637023</id>
    <revision>
      <id>42717147</id>
      <parentid>41073954</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8365" sha1="4c3xok2jsh2sjzvpfz2bzsd6qf671w8" xml:space="preserve">{{Infookvir vozač F1
| Ime                 = Niki Lauda
| Slika               = [[Datoteka:Andreas Nikolaus Lauda 2011.jpg|220px]]
| Opis slike          = 
| Datum rođenja       = {{birth date|1949|2|22|df=y}}
| Mjesto rođenja      = [[Beč]], [[Austrija]]
| Datum smrti         = {{death date and age|2019|5|20|1949|2|22|df=y}}
| Mjesto smrti        = Beč, Austrija
| Država              = {{flag|Austrija}}
| Trajanje            = [[1971]]. – [[1985]].
| Prva utrka          = [[Velika nagrada Austrije]] ([[1971]])
| Prva pobjeda        = [[Velika nagrada Španije]] ([[1974]])
| Zadnja pobjeda      = [[Velika nagrada Nizozemske]] ([[1985]])
| Zadnja utrka        = [[Velika nagrada Austrije]] ([[1985]])
| Momčad              = [[March Engineering|March]], [[British Racing Motors|BRM]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], [[Brabham]], [[McLaren]]
| Prvenstva           = Prvak ([[Formula 1 sezona 1975|1975]], [[Formula 1 sezona 1977|1977.]] i [[Formula 1 sezona 1984|1984]])
| Utrke               = 177
| Pobjede             = 25
| Prvo sm             = 24
| Najbrži krugovi     = 24
| Podiji              = 54
| Bodovi              = 420,5
}}
'''Andreas Nikolaus &quot;Niki&quot; Lauda''' ([[Beč]], [[22. februar]]a [[1949]]. – Beč, [[20. maj]] [[2019]]) bio je [[Austrija|austrijski]] vozač Formule 1. Bio je trostruki svjetski prvak a titule je osvajao u sezonama 1975., 1977. i 1984. Tokom posljednjeg perioda života bio je preduzetnik u avijaciji te je osnovao i vodio dvije kompanije (Lauda Air i Niki). Također je bio i menadžer Mercedesovog Formula 1 tima. Ozbiljno se povrijedio prilikom sudara u trci voženoj za VN Njemačke na stazi u Nürburgringu, 1976. godine. Njegov Ferrari je planuo a Niki je bio blizu smrti zbog udisanja dimnih plinova i posljedica teških opekotina. Međutim, brzo se oporavio i vratio na stazu samo šest sedmica kasnije, na utrci za VN Italije. Ožiljci, kao posljedica teških opekotina bili su vidljivi na njegovom tijelu tokom ostatka života.

== Biografija ==
=== Rane godine karijere ===
Niki Lauda je rođen [[22. februar]]a 1949. godine u [[Austrija|austrijskom]] glavnom gradu [[Beč]]u, u bogatoj porodici.&lt;ref&gt;http://www.aeiou.at/aeiou.encyclop.l/l265000.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.die-namenlosen.at/hof_lauda1.html |title=Archive copy |access-date=2010-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706091131/http://www.die-namenlosen.at/hof_lauda1.html |archive-date=2011-07-06 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Njegov djed bio je bečki biznismen Hans Lauda. Lauda je postao vozač iako porodica nije odobravala taj njegov čin. Nakon što je prošao periode vožnje u kategorijama ''Mini'' i ''Formuli Vee'', Lauda je vrlo brzo počeo voziti u privatnim Porsche i Chevron sportskim automobilima. U periodu zastoja u karijeri, podigao je kredit u banci u iznosu od 30.000 £,&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=QAUcHWCRNyk&lt;/ref&gt; i uplatio polisu životnog osiguranja, te počeo voziti za tim March 1971. godine koji se u to doba takmičio u Formuli 2. Ubrzo je promovisan u F1 tim, te je u 1972. godini vozio za March i u Formuli 1 i Formuli 2. Iako su F2 bolidi bili dobri (vozačke vještine Laude impresionirale su glavnog čovjeka ekipe March), March-ova sezona 1972. u Formuli 1 je bila katastrofalna. Lauda, u očaju i zbog velikog duga, razmišljao je i o samoubistvu, ali je na kraju uzeo još jedan kredit od banke i pristupio BRM-u (British Racing Motors) 1973. godine. Međutim, tim kojem se Lauda pridružio bio je u padu te se na prijedlog svog kolege iz tima, Claya Regazzonija, pridružio ekipi Ferrari za takmičarsku sezonu 1974. Vlasnik Enzo Ferrari je pitao Regazzonija o Laudi i nakon što je dobio samo pohvale na račun Laude, ugovor je potpisan a Niki Lauda je dobio dovoljan iznos za ugovor da riješi svoje novčane dugove.

=== Ferrari 1974-1977 ===
Nakon neuspješnog početka 1970-tih a što je rezultiralo katastrofalnim startom u sezoni 1973., ekipa Ferrarija je potpuno pregrupisana pod vodstvom Luce di Montezemola. Vjeru u tim vratio je malo poznati Niki nakon što je osvojio drugo mjesto u svom debiju za Ferrari, na otvaranju sezone za VN Argentine. Svoju prvu pobjedu ostvario je u 4. utrci prvenstva za VN Španije. Iako je ostvario 6 uzastopnih pole positionsa, zbog neiskustva i mehaničkih problema na bolidu, Lauda je osvojio tek još jednu pobjedu u toku sezone 1974. i to za VN Holandije. Sezonu je završio kao četvrti, sa ukupno 38 osvojenih bodova i 2 prva i 3 druga osvojena mjesta.

Nakon lošeg starta i tek petog mjesta u prve četiri utrke, Niki popravlja učinak i pobjeđuje u tri naredne utrke, odnosno u četiri od narednih pet utrka. Pobjedu je ostvario i u posljednoj utrci, utrci za VN SAD-a i sa 64,5 osvojena boda osvaja prvu titulu ispred konkurenta brazilca [[Emerson Fittipaldi|Fittipaldija]]. Njegov klupski kolega Regazzoni zauzima 3. mjesto a Ferrari osvaja svoju prvu konstruktorsku titulu. Na stazi Nürburgring postavlja najbolji rezultat i prvi je vozač koji je prešao krug u manje od sedam minuta.

Za razliku od 1975. i uprkos napetosti između Laude i Montezemolovog nasljednika, Daniela Audetta, Lauda dominira početkom sezone 1976. ostvarivši četiri pobjede u prvih šest utrka i završivši kao drugi u konačnom poretku vozača, iza britanca [[James Hunt|Jamesa Hunta]] sa samo bodom zaostatka. Do svoje pete pobjede u sezoni ostvarene na 9. utrci po redu, voženoj za VN Velike Britanije, Lauda je imao više nego dvostruko više bodova od svojih najbližih pratilaca [[Jody Scheckter|Jodya Schecktera]] i Jamesa Hunta.

==== Nesreća na Nürburgringu ==== 
Sedmicu dana prije utrke za VN Njemačke na Nürburgringu, iako je bio najbrži vozač u tom trenutku, Lauda je pozvao svoje kolege da bojkotuju utrku, uglavnom zbog sigurnosnih uslova koji su vladali na 23 kilometra dugoj stazi. Kao razlog za bojkot naveo je da organizatori nemaju dovoljno sredstava da pravilno upravljaju tako dugom stazom, uključujući nedostatak vatrogasnih sudova, vatrogasne i sigurnosne opreme i sigurnosnih vozila. Većina ostalih vozača glasala je protiv bojkota tako da se utrka nije odgodila.

1. augusta 1976. u drugom krugu utrke na Nürburgringu, na vrlo brzom lijevom zavoju, prije Bergwerka, Lauda je doživio nesreću u kojoj je njegov Ferrari skrenuo sa staze, udario u nasip, zapalio se i pri tome stupio u kontakt s bolidom Bretta Lungera. Za razliku od Lungera, Lauda je ostao zarobljen u olupini bolida. Vozači Arturo Merzario, Lunger, Guy Edwards i Harald Ertl stigli su na scenu nekoliko trenutaka kasnije, ali prije nego što je Merzario uspio izvući Laudu iz bolida, pretrpio je teške opekotine na glavi i nagutao se toksičnih plinove koji su mu oštetili pluća. Iako je nosio modifikovanu kacigu, pjena se stisnula nakon čega mu je kaciga skliznula s glave nakon nesreće, ostavivši lice izloženo vatri. Iako je neposredno nakon nesreće bio svjestan i bio u stanju da stoji, kasnije je pao u komu.

Lauda je u nesreći pretrpio velike povrede u vidu ožiljaka od opekotina na glavi, izgubivši većinu svog desnog uha, kao i kosu na desnoj strani glave, obrve i kapke.

==== Povratak na stazu ====
Lauda je propustio samo dvije utrke, pojavivši se na konferenciji za novinare u Monzi šest nedjelja nakon nesreće, dok su mu svježe opekotine još uvijek bile povezane. U prvoj utrci poslije nesreće, na VN Italije osvojio je treće mjesto. Njegovo odsustvo i učešće na utrkama pod dojmom nesreće iskoristio je James Hunt koji je u pet utrka poslije nesreće Laude u tri navrata pobijedio i na kraju zauzeo prvo mjesto s bodom ispred Laude.

=== Nastavak karijere ===
U sezoni 1977. Lauda još uvijek nastupa za Ferrari. Prvu pobjedu u novoj sezoni ostvaruje u trećoj utrci za VN Južnoafričke Republike. Sezonu završava na prvom mjestu s ukupno 72 boda i istim brojem pobjeda (ukupno 3) kao i prvi mu pratilac [[Jody Scheckter]] ali s 6 drugih mjesta. 
Sljedećih sezona nastupa za Brabham-Alfa Romeo (sezona 1978 i 4. mjesto), Parmalat Racing Team (sezona 1979; 14. mjesto), McLaren (sezone od 1982 do 1985. pri čemu osvaja 5, 10, 1. i na kraju 10 mjesto)
 
== Reference ==
{{reflist}}

{{Commonscat|Niki Lauda}}
{{Svjetski prvaci u Formuli 1}}
{{Normativna kontrola}}

{{Lifetime|1949|2019|Lauda, Niki}}
[[Kategorija:Austrijski vozači Formule 1]]
[[Kategorija:Biografije, Beč]]</text>
      <sha1>4c3xok2jsh2sjzvpfz2bzsd6qf671w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Kupresu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4637237</id>
    <revision>
      <id>42716974</id>
      <parentid>42592070</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="brkpct7mnp5hecrrugdmeylgqfuevca" xml:space="preserve">
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Kupres]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Crkva Blagovijesti Presvete Bogorodice u Donjem Vukovskom]], graditeljska cjelina,
* [[Arheološko područje Otinovci]], sa ostacima crkava iz V, XV i XIX vijeka,
* [[Nekropola Ravanjska Vrata|Prahistorijska gradina i nekropola sa stećcima Ravanjska Vrata (Donja i Gornja nekropola)]], historijsko područje. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=17 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Kupres) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615041250/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=17 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Naciospom&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026. |archive-date= 2022-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.kons.gov.ba/Publication/Read/nacionalni-spomenici-tabela |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Tabela |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026.}}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Kupresu| ]]</text>
      <sha1>brkpct7mnp5hecrrugdmeylgqfuevca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Tešnju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4637246</id>
    <revision>
      <id>42716994</id>
      <parentid>41420867</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="tlib0xon3lq69qca82dhu49j3ytyd32" xml:space="preserve">
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Tešanj]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Čaršijska džamija u Tešnju|Čaršijska (Gazi Ferhad-begova) džamija]], graditeljska cjelina,
* [[Eminagića konak u Tešnju]], historijska građevina),
* [[Katolička crkva sv. Petra i Pavla u Tešnju]], historijska građevina,
* [[Stari grad Tešanj]], graditeljska cjelina),
* [[Zgrada Muftijinog konaka u Tešnju]], historijski spomenik. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Tešanj) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610080745/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |archive-date=2024-06-10 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Tešnju| ]]</text>
      <sha1>tlib0xon3lq69qca82dhu49j3ytyd32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Maglaju</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4637253</id>
    <revision>
      <id>42716976</id>
      <parentid>41414797</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="iwezgidkyt8t4inho6fd8ys8pvie368" xml:space="preserve">[[File:Maglaj, nadvori hradu z 14. stol, hodinova vez z 18. stol.jpg|mini|desno|Maglajska tvrđava]]
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Maglaj]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Crkva svetog Ilije Proroka u Maglaju|Crkva svetog Ilije Proroka]], historijski spomenik),
* [[Jusuf-pašina &quot;Kuršumlija&quot; džamija u Maglaju|Kalavun Jusuf pašina (Kuršumlija) džamija]] sa haremom i česmom, graditeljska cjelina,
* [[Stari grad Maglaj]], (graditeljska cjelina),
* [[Uzeirbegovićev konak u Maglaju]], historijska građevina  &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=8 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Maglaj) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=8. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206214243/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=8 |archive-date=2024-12-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Maglaju| ]]</text>
      <sha1>iwezgidkyt8t4inho6fd8ys8pvie368</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portugalska renesansa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4640955</id>
    <revision>
      <id>42716952</id>
      <parentid>42711592</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>396758</id>
      </contributor>
      <comment>Zamjena fotografije fasade datotekom Exterior of Igreja de Nossa Senhora da Conceição Velha 70.jpg</comment>
      <origin>42716952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33278" sha1="hi18oiriwb5pg2nbucz8ynnxqyuufd4" xml:space="preserve">{{renesansa}}
'''Portugalska renesansa''' odnosi se na kulturološki i umjetnički pokret u [[Portugal]]u tokom 15. i 16. vijeka. Iako se taj pokret desio u isto vrijeme kao i [[španska renesansa|španska]] i [[talijanska renesansa]], portugalska renesansa bila je velikim dijelom odvojena od ostalih evropskih renesansi i umjesto toga bila izuzetno važna u otvaranju Evrope nepoznatome i dovođenju svjetovnijeg pogleda evropskim renesansama, budući da se tada [[portugalsko kolonijalno carstvo]] prostiralom širom svijeta.&lt;ref&gt;University, Brown, The John Carter Brown Library. &quot;Portuguese Overseas Travels and European Readers&quot;. Portugal and Renaissance Europe. JCB Exhibitions. Pristupljeno 19. jula 2011.&lt;/ref&gt;

Kao pionir [[doba velikih geografskih otkrića]], Portugal je procvjetao u 15., 16. i 17. vijeku, sa putovanjima u Indiju, Orijent, Amerike i Afriku. Ta ogromna trgovačka mreža stvorila je izuzetno bogatu [[hidalgo|portugalsku vlastelu]] i monarhiju, koji su postali pokrovitelji izuzetnog procvata kulture, umjetnosti i tehnologije u Portugalu i širom svijeta.

== Kontekst ==
[[File:Portugal Império total.png|thumb|left|290px|Prostranstvo i raznolikost [[portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalskog kolonijalnog carstva]] bio je ključan faktor iza portugalske renesanse.]]
Portugal je tokom renesanse privlačio diplomate, trgovce, studente, humaniste, učenjake i umjetnike iz čitave Evrope. Pomorska trgovina u [[doba velikih geografskih otkrića]] igrala je odlučujuću ulogu u razvoju portugalske renesanse. Trgovina je pojačala kontakt sa važnim centrima [[talijanska renesansa|talijanske renesanse]] i omogućila joj je novu komercijalnu buržoaziju da se obogati i ima suvišak novca kako bi postala pokrovitelj portugalske renesanse, slično kao i kod drugih evropskih renesansi.

Otkriće novih svjetova i kontakt sa drugim civilizacijama doveo je do miješanja kultura, što se odrazilo na umjetnost i književnost portugalske renesanse. Kontakt sa civilizacijama Afrike i Istoka doveo je do uvoza brojnih keramičkih predmeta, tekstila i namještaja, skupocjenog drveta, slonovače i svila, što je opet dovelo do pojave novih oblika umjetnosti i kulturološke razmjene između Evrope i Istočne Afrike, kroz Portugal. Nova trgovina predmetima sa novootkrivenim zemljama također je ono što je dozvolilo finansiranje portugalske renesanse, stvorivši bogatu [[hidalgo|portugalsku vlastelinsku]] i trgovačku klasu.

Portugalske veze, putem ogromnog [[portugalsko kolonijalno carstvo|Portugalskog Carstva]], sa čitavim svijetom razmjene, kulture i trgovine, od [[Japan]]a do [[Brazil]]a i od [[Azori|Azora]] do [[Goa|Goe]], bile su te koje su omogućile rađanje portugalske renesanse. Jedinstvena sposobnost te države da stupi u interakciju i kolonizira druge narode (kasnije zvana [[luzotropikalizam]]), omogućila joj je finansiranje vlastite bogate renesanse, u umjetnosti, humanistici, religiji i nauci, ne samo u svom centralnom dijelu, već i širom svog carstva, zbog posebne poveznice koju je portugalsko kolonijalno crstvo imalo sa Portugalom Portugal.

== Umjetnost ==
Umjetnost u portugalskoj renesansi je predmet historiogeografskih rasprava. To je slučaj zato što, iako je umjetnost procvjetala u to doba, ona nije slijedila klasicističke estetičke standarde na kojima su Italijani sagradili svoju renesansu. Umjetnost portugalske renesanse bila je jedinstvena u odnosu na druge renesansne umjetnosti. Ona je bila mješavina kasnogotičkog stila sa inovacijama petnaestog vijeka i portugalskim nacionalnim primjesama u isto vrijeme. Asimilacija sa talijanskim renesansnim modelom umjetnosti počinje tek oko 1540. godine, kada su se portugalski reneansni umjetnici počeli odvajati od svojih nacionalnim normi i prilagođavati klasicističkom talijanskom i španskom modelu, iako su i dalje zadržali portugalsku prirodu.&lt;ref name=&quot;joaquimcaetano.wordpress.com&quot;&gt;[http://joaquimcaetano.wordpress.com/amor-fama-e-virtude/ao-modo-de-italia/ Caetano, Joaquim. ''Ao Modo de Itália'']&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ribeiro, Maria Teresa P. D. ''A Escola do Mestre de Romeira e o Maneirismo Escalabitano: 1540-1620''. Universidade de Coimbra, 1992. str. 1-2 [http://dited.bn.pt/29864/864/1276.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303231436/http://dited.bn.pt/29864/864/1276.pdf |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Serrão, Vítor. ''A pintura Maneirista em Portugal''. Lisboa: Instituto de Língua e Cultura Portuguesa, 1991. str. 9&lt;/ref&gt;
[[File:Torre Belém April 2009-4a.jpg|thumb|right|[[Torre de Belém]] Francisca de Arrude jedno je od najemblematičnijih arhitektonskih djela portugalske reneanse.]]

=== Arhitektura ===
{{main|Renesansna arhitektura u Portugalu}}
U pogledu arhitekture, slično kao i u mnogim dijelovima umjetnosti, Portugalsko carstvo u početku i većinom nije slijedilo puteve ostalih renesansi, koje su se jako fokusirale na sofisticiranost i jednostavnost antičke Grčke i Rima. Veći dio portugalske renesanse, njena arhitektura većinom je bila nastavak i razrada [[gotička arhitektura|gotičkog stila]].

Profit od trgovine začinima, tokom vladavine [[João II od Portugala|João II]], [[Manuel I od Portugala|Manuela I]] i [[João III od Portugala|João III]], finansirao je raskošan i dominantan stil portugalske renesanse, [[manuelinski stil|manuelinski]] stil.&lt;ref name=&quot;Bergin&quot;&gt;{{cite book|last= Bergin|first= Thomas Goddard, Jennifer Speake|url= https://books.google.com/books?id=VOb4hIp7EE8C&amp;lpg=PP1&amp;dq=Encyclopedia%20of%20the%20Renaissance%20and%20the%20Reformation%20%20By%20Thomas%20Goddard%20Bergin&amp;pg=PP1|title= Encyclopedia of the Renaissance and the Reformation|origyear= |year= 2004|publisher= Infobase Publishing|location= London|isbn= 0816054517|page= }}&lt;/ref&gt; Manuelinski stil je bio većinom intrikatan i složen stil, sa jakim gotičkim i neoklasički utjecajem, koji je bio jedinstven za Portugal.

Prva poznata građevina urađena u manuelinskom stilu je [[Manastir Isusa od Setubala]], kojeg je osmislio [[Diogo de Boitaca]], jedan od izvornika i majstora tog stila. Brod manastirske crkve, podržan spiralnim stupovima, otkriva pokušaj [[dvoranska crkva|ujedinjenja i izjednačavanja crkve]], stil koji je dostigao svoj vrhunac u crkvi [[Mosteiro dos Jerónimos]], završenog 1520. od strane arhitekte [[João de Castilho]]. [[Torra de Belém]] Francisca de Arrude i prozor [[Samostan Kristovog reda|Manastira Hristovog Reda]] u [[Tomar]]u, su neki od najpoznatijih primjera manuelinskog stila i portugalske renesansne arhitekture kao cjeline.

Strogi renesansni klasicizam nije se mnogo proširio u portugalskoj renesansi, već se polako uspostavio od 1530-ih i nadalje, uz pomoć i stranaca i domaćih stanovnika, kao što su [[Francisco de Holanda]] i Diogo de Torralva. [[Isposnička ćelija Nossa Senhora da Conceição (Tomar)|Isposnička ćelija Nossa Senhora da Conceição]] u Tomaru, Dioga de Torralve, je odličan primjer čiste renesansne klasične arhitekture iz portugalske renesanse. Neki primjeri snažne i čiste klasične renesanse su Miguel de Arrudin [[Igreja da Graça (Évora)|Igreja da Graça]] u [[Évora|Évori]], [[Diogo de Arruda|Diogo de Arrudin]] [[Vojvodska palača Vila Viçosa]] u [[Vila Viçosa]] i manastir kralja Joãa III, u Manastiru Hristovog Reda, arhitekata Dioga de Torralve i [[Filippo Terzi|Filippa Terzija]], koji se smatra jednim od najemblematičnijih djela portugalske renesanse. Quinta da Bacalhoa i [[Casa dos Bicos]] dobri su primjeri palača u snažnom renesansnom stilu, koje još uvijek imaju manuelinske tendencije.

&lt;gallery perrow=&quot;8&quot;&gt;
File:Sé Velha de Coimbra ou Igreja da Sé Velha 3.jpg|Klasična strana portala [[Stara katedrala u Coimbri]], João de Ruão
File:Igreja da Graça de Évora - Vista geral.jpg|Fasada [[Igreja da Graça (Évora)|Crkve Nossa Senhora da Graça]], Miguel de Arruda
File:Pt-coimbra-mosteiro-santacruz.JPG|Manuelinska fasada [[Manastir Santa Cruz (Coimbra)|Manastira Santa Cruz]], [[Diogo de Boitaca]]
File:Convento do Cristo (31).jpg|''Arkada Joãa III'', u [[Samostan Kristovog reda|Hristovom manastiru]], Diogo de Torralva i [[Filippo Terzi]]
File:Vila Viçosa September 2013-5a (cropped).jpg|Klasična fasada [[Vojvodska palača Vila Viçosa|Vojvodske palače Vila Viçosa]], [[Diogo de Arruda]]
File:Exterior of Igreja de Nossa Senhora da Conceição Velha 70.jpg|Fasada [[Crkva Nossa Senhora da Conceição Velha|Crkve Nossa Senhora da Conceição Velha]], Francisco Ferreira
File:Lisboa - Mosteiro dos Jerónimos - Claustro.jpg|Pokrivena arkada [[Mosteiro dos Jerónimos]], Teodósio Frias i Diogo Vaz
File:Misericordia (Praça da República).jpg|Kuća Misericórdia, u [[Viana do Castelo Municipality|Viana do Castelo]], João Lopes 
&lt;/gallery&gt;

=== Slikarstvo ===
[[File:D. João III 1502-1557 hd.jpg|thumb|right|Vladavina [[João III od Portugala|Joãa III]], tokom koje je došlo do portugalskog monopola nad [[put začina|trgovinom začinima]], omogućila je procvat portugalskog slikarstva.]]
Slikarstvo je bilo jedan od istaknutijih faktora portugalske renesanse, kao jedna od kontrastnijih umjetnosti u odnosu na druge renesanse u Evropi. Slikarstvo u portugalskoj renesansi većinom je bilo trijezno u gotovo isključivo religiozno, sličnije [[sjevernoevropska renesansa|sjevernoj renesansi]] u svojoj prirodi, ne slijedivši raskoš i neumjerenost talijanske i [[španska renesansa|španske renesanse]].

Slikarstvo portugalske renesanse bilo je većinom u dodiru sa flamanskim stilom.&lt;ref&gt;Caetano, Joaquim. ''O Melhor Oficial de Pintura que Naquele Tempo Havia'' [http://joaquimcaetano.wordpress.com/amor-fama-e-virtude/o-melhor-oficial-de-pintura-que-naquele-tempo-havia/]&lt;/ref&gt; Veze između ta dva pokreta dostigle su novi nivo 1430. godine sa vjenčanjem [[Isabella od Portugala, vojvotkinja Burgundije|Isabele od Aviza, infante od Portugala]] sa [[Philip Dobri|Philipom III, vojvodom Burgundije]]. Iako je vjenčanje bilo predmet pregovora, burgundijski dvor poslao je slavnog [[Jan van Eyck|Jana van Eycka]] da naslika [[Portret Isabelle od Portugala (van Eyck)|portret Isabele od Aviza]]. Van Eyck je ostao u Portugalu čitavu godinu, gdje je osnovao školu umjetnosti, zajedno sa Olivierom de Gandom i Jeanom d'Ypresom.&lt;ref&gt;Vasconcellos, Joaquim de. ''A Pintura Portuguesa nos Séculos XV e XVI''. Coimbra: Imprensa da Universidade, 1929. str. 10-12. [http://purl.pt/975/3/ba-606-5-v_PDF/ba-606-5-v_PDF_24-C-R0075/ba-606-5-v_0000_capa-42_t24-C-R0075.pdf]&lt;/ref&gt; Iz ove škole potekla je Škola majstora [[Sé Katedrala Angra do Heroísmo]], koju je posvojio [[Jácome de Bruges]].

[[Nuno Gonçalves]], autor [[ploče svetog Vincenta|Ploča svetog Vincenta]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uc.pt/artes/6spp/n1.html |accessdate=January 4, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070901011455/http://www.uc.pt/artes/6spp/n1.html |archivedate=September 1, 2007 }}&lt;/ref&gt; i dizajner [[tapestrija Pastrana]], smatra se jednim od prethodnika portugalskih renesansnih slikara u Portugalu.&lt;ref&gt;Britannica Educational Publishing, [https://books.google.com/books?id=L1thSSsLANkC&amp;lpg=PA101&amp;dq=Nuno%20gon%C3%A7alves%20renaissance&amp;pg=PA101#v=onepage&amp;q=Nuno%20gon%C3%A7alves%20renaissance&amp;f=false One hundred most influential painters and sculptors of the Renaissance], p.101&lt;/ref&gt; Na svojim pločama, koje se smatraju nekim od najvažnijih djela slikane umjetnosti u historiji Portugala, on prikazuje istaknute ličnosti prtugalske vlastele, kraljeva i sveštenstva tog vremena suhim stilom, ali sa moćnim realizmom. Njegova posvećenost prikazivanju svake ličnosti individualno pokazuje snažan flamanski utjecaj i nagovještava kasnije renesansne brige.&lt;ref&gt;Sandra Sider, [http://Handbook%20to%20life%20in%20Renaissance%20Europe,%20https://books.google.com/books?id=yyRXHE3ZN5sC&amp;lpg=PA76&amp;dq=Nuno%20gon%C3%A7alves%20renaissance&amp;pg=PA76#v=onepage&amp;q=Nuno%20gon%C3%A7alves%20renaissance&amp;f=false Priručnik za život u renesansnoj Evropi]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 76&lt;/ref&gt;

Na početku 16. vijeka, razne slikarske škole bile su aktivne u čitavom Portugalu i njegovom carstvu, često u saradnji sa strancima. Čest trend među tim školama portugalske renesanse bilo je davanje priznanja za svoja djela školi i ostavljanje stvarnog autora anonimnim, zbog čega je teško pripisati autorstvo. Čak i među onim slikarima koji su dali svoja imena svojim djelima komplicirano je potvrditi potpunu validnost autorstva zbog običaja kolektivnog stvaranja djela. Poznat primjer bio je dvorski slikar [[Jorge Afonso]], na čijim su djelima često radili njegovi kolege na dvoru, kao što su Frei Carlos, [[Francisco Henriques]], [[Cristóvão de Figueiredo]], [[Garcia Fernandes]], [[Gregório Lopes]] i Jorge Leal, među ostalima. U [[Norte Region, Portugal|Sjevernom Portugalu]] postojala je slična grupa, koja se fokusirala na [[Grão Vasco|Vasca Fernandesa]], zajedno sa Gasparom Vazom i Fernãom de Anesom.&lt;ref&gt;Rodrigues, Dalila. ''Vasco Fernandes, Esboço Biográfico''. U ''Grão Vasco e a Pintura Europeia do Renascimento''. Lisboa: Comissão Nacional para as Comemorações dos Descobrimentos Portugueses, 1992 [http://www1.ci.uc.pt/artes/6spp/frames.html]  {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120717013324/http://www1.ci.uc.pt/artes/6spp/frames.html |date=July 17, 2012 }}&lt;/ref&gt;

Tokom portugalske renesanse, najveći centar učenja i umjetnosti bio je [[Lisabon]], koji je uspijevao kao veliki evropski grad zahvaljujući svojoj privilegovanoj poziciji velikog trgovačkog centra, otvorenog konstantnom prilivu novih informacija, kultura i finansija.&lt;ref&gt;Serrão, str. 13&lt;/ref&gt; Lisabon je bio stvaran centar evropske renesanse, gdje su se umjetnici i učenjaci iz drugih krajeva Evrope pokušavali obogatiti. Bogato lisabonsko plemstvo plaćalo je za bezbrojne slike, često ili za religijske institucije u Lisabonu ili za svoje feudalne posjede. Portugalski kraljevski dvor često se premiještao između Lisabona, [[Coimbra|Coimbre]], prethodnog glavnog grada Portugala, i Évore, što je omogućilo ovim trima gradovima da postanu najveći centri portugalske renesanse. U Coimbri, Škola u Coimbri je osnovana od strane Vicenta Gila i njegovog sina, Manuela Vicenta.&lt;ref&gt;Dias, Pedro — ''Vicente Gil e Manuel Vicente, pintores da Coimbra Manuelina''. Coimbra: Câmara Municipal de Coimbra 2003. Catálogo da Exposição.&lt;/ref&gt; U Évori, Manuel I od Portugala osnovao je bogat dvor koji je svoj vrhunac dostigao tokom vladavine njegovog sina, [[Henry, kralj Portugala|kardinala infanta Henrique od Aviz, arhepiskopa Évore]], koji je osnovao [[Univerzitet u Évori]] i njegovu umjetničku školu.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Veríssimo Serrão |first= Joaquim |title= História de Portugal - Volume III: O Século de Ouro (1495-1580) |year= 1978 |publisher= Verbo |location= Lisboa }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery perrow=&quot;8&quot;&gt;
File:St. Auta Altapiece - Arrival of the relics of St. Auta at Madre de Deus Monastery - Lisbon Workshop - ca. 1522 - oil on oak.JPG|''Dolazak relikvija u Madre de Deus'', [[Cristóvão de Figueiredo]] i [[Garcia Fernandes]]
File:Cardeal D. Henrique, cópia de original de c. 1590.jpg|''Portret [[Henry, kralj Portugala|kralja kardinala Henriquea I od Portugala]]'', Škola u [[Évora|Évori]]
File:Terreiro do Paço em 1662.jpg|''[[Palača Ribeira]] i [[Terreiro do Paço]]'', [[Dirk Stoop|Rodrigo Stoop]]
File:John, Prince of Portugal (c.1552-4) - Anthonis Mor.png|''Portret [[João Manuel, princ Portugala]]'', [[Antonis Mor|Antonio Moro]]
File:São Pedro (c. 1529) - Grão Vasco (Museu Nacional Grão Vasco).png|''Sveti Petar na svom prijestolu'', [[Grão Vasco|Vasco Fernandes]]
File:Sebastian, King of Portugal (c. 1565) - attributed to Cristóvão de Morais.png|''Portret [[Sebastian od Portugala|Sebastiana I od Portugala]]'', [[Cristóvão de Morais]]
File:Casamento de Santo Aleixo (1541) - Garcia Fernandes.png|''Vjenčanje D. [[Manuel I od Portugala|Manuela I]], kao svetog Aleksija, i [[Maria od Aragona, kraljica Portugala|Marie od Aragona]], kao njegove žene'', [[Garcia Fernandes]]
File:Fons Vitae (c. 1515-1517) - Colijn de Coter (attributed).png|''Porodica kralja D. [[Manuel I od Portugala|Manuela I]] kod Fons Vitae''; [[Colijn de Coter]]
&lt;/gallery&gt;

== Nauka ==
[[File:Pedro Nunes.png|thumb|right|[[Pedro Nunes]] bio je velik evropski naučnik, koji je uveo inovacije u matematici i izumio mnoge sprave, kao što je [[pomično kljunasto mjerilo|nonius]].]]
Kao pionir Doba otkrića, Portugal i njegova renesansa privukli su stručnjake u astronomiji, matematici i pomorskoj tehnologiji, što je učinilo Portugal glavnim gradom tehnologije i nauke u Evropi. Tokom portugalske renesanse stvaran je velik broj tehničkih djela, kao što su [[mappa mundi]], globusi, rasprave o vještini plovljenja, pismima, izvješćima o brodolomima, putevima kretanja i studijama o tropskim lijekovima.

Među raspravama o astronomiji, okeanografiji  nautičkim naukama, u glavna djela spadaju sljedeća:
*''Esmeraldo de Situ Orbis'', 1506, [[Duarte Pacheco Pereira]]
*''Rasprava o sferi'', 1537, [[Pedro Nunes]]
*''Karta rute Ljubičastog mora'', 1541, [[João de Castro]]
*''Ars Nautica'', 1555, [[Fernão de Oliveira]]
*''Rukopis o proizvodnji Nausa'', 1580, [[Fernão de Oliveira]]

[[Pedro Nunes]], jedan od prvih Evropljana koji je primijenio matematiku u kartografiji, otkrio je koncept [[loksodroma|loksodrome]], koji se kasnije primjenjivao u [[Mercatorova projekcija|Mercatorovoj projekciji]], koja je 1569. revolucionizirala kartografiju. On je također bio izumitelj nekoliko aparata za mjerenje, uključujući [[pomično kljunasto mjerilo|noniusa]], za mjerenje frakcija stepena.

Sa dolaskom [[Vasco da Gama|Vasca da Game]] u [[Indija|Indiju]] i širenjem Portugalskog Carstva u ta područja, mnogi naučnici poslani su istočno kako bi istraživali i stvarali nove lijekove i medicinske biljke. Botaničar [[Tomé Pires]] i liječnici [[Garcia de Orta]] i [[Cristóvão da Costa (botaničar)|Cristóvão da Costa]] skupio je i objavio radove o novim biljkama i lokalnim lijekovima.

=== Kartografija ===
Portugalski [[portolan]]i bili su vrlo traženi u Evropi zbog svoje veće količine informacija i tačnosti. Iako je bilo štićeno kao državna tajna, kartografsko znanje se kasnije tajno prenosilo od strane nekih osoba uključenih u toj operaciji. Jedan takav primjer je [[Cantinova mapa svijeta]], koja je ukradena iz [[Casa da Índia]], portugalskog kraljevskog ministarstva za sve pomorske stvari, za [[vojvoda od Ferrare|vojvodu od Ferrare]] 1502. godine,&lt;ref&gt;Leite, Duarte. O mais antigo mapa do Brasil. In: Dias, Carlos Malheiros (coord.). ''História da Colonização Portuguesa do Brasil (v. 2)''. str. 223-281 e il. à str. 229.&lt;/ref&gt; ili [[diepske karte]], naručene od strane [[Henry II of Francuske|Henrika II]] i [[Henry VIII od Engleske|Henrika VIII]], koje su bile kopije ukradenih portugalskih karata tog perioda.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=3h37IOxTO5cC&amp;lpg=PA73&amp;ots=7M9RfNYiad&amp;dq=Atlas%20miller%20king%20Manuel%20I&amp;pg=PA73#v=onepage&amp;q=Atlas%20miller%20king%20Manuel%20I&amp;f=false Cartographie historique du Golfe persique: actes du colloque organisé les 21 et 22 avril 2004 à Téhéran par l'EPHE, l'université de Téhéran et le Centre de documentation et de recherche d'Iran]&lt;/ref&gt;

1475. godine, prvi put odštampan je latinski prevod [[Ptolomejeva karta svijeta|Ptolomejeve karte svijeta]], iz drugog vijeka. Portugalska istraživanja i izučavanja uskoro su otkrila praznine u antičkom znanju, kao što je 1488. godine, prolazeći pored Rta dobre nade, [[Bartolomeu Dias]] dokazao da je Ptolomej pogriješio u mišljenju da nema puta prema Indijskom okeanu.

[[Martin Behaim]] je 1492. godine, nakon svog treninga u Portugalu, i u službi [[kralj Portugala|kralja Portugala]], sagradio prvi poznati globus, koji je imao Evropu i Aziju odvojenu cjelovitim okeanom, što je teorija koju je [[Kristofor Kolumbo]], također obučen u Portugalu, testirao kasnije te godine.

&lt;gallery perrow=&quot;8&quot;&gt;
File:CantinoPlanisphere.png|''[[Cantinova karta svijeta]]'', 1502., bila je [[Padrão Real]] stvorena od strane [[Casa da Índia]]
File:Capitanias.jpg|Karta [[kapetanske kolonije Brazila|kapetanskih kolonija Brazila]] iz 1574. godine Luísa Teixeire
File:Azores old map.jpg|Karta ''Açores Insulae'' [[Azorski otoci|Azorskih otoka]] iz 1584. godine, Luís Teixeira
File:Sebastião Lopes 1575.jpg|Karta Portugala i njegovih afričkih kolonija iz 1575. godine, Sebastião Lopes 
File:1554 lopo homen mapa mundi 03.jpg|Karta globalnog Portugalskog carstva iz 1554. godine, Lopo Homem
File:1563 lazaro luis 04 atlantic nord.jpg|Karta sjevernoatlantskog Portugalskog carstva iz 1563. godine, Lazaro Luis
File:Pedro Reinel 1504.jpg|Karta Sjeverne Afrike i Evrope iz 1504. godine, Pedro Reinel
File:1583 sebastiao lopes (mapa mundi) 00.jpg|Karta globalnih evropskih carstava iz 1583. godine, Sebastião Lopes 
&lt;/gallery&gt;

== Humanistike ==
U Portugalu, kao i u ostatku Evrope, [[štamparska mašina]] igrala je ključnu ulogu u njegovoj renesansi. Prve štamparske mašine dospjele su u Portugal rukama jevrejskih štampara putem Italije.&lt;ref name=&quot;Tipografos.net&quot;&gt;[http://tipografos.net/historia/prototipografos-judeus.html], Imprensa em Portugal: prototipógrafos judeus em tipógrafos.net.&lt;/ref&gt; Prva knjiga štampana na portugalskom jeziku u Portugalu bila je Pričesna, štampana u [[Chaves (grad)|Chavesu]] 1488. od strane Clementa Sanchesa de Verciala. Do 1490. knjige su se štampale u Lisabonu, [[Porto|Portu]] i [[Braga|Bragi]]. Zbog novog pristupa masovnoj proizvodnji jezičkih i književnih djela, portugalska renesansa prošla je kroz velik procvat pisanih djela, od rasprava do pozorišta, kao i napretka i usložnjavanja [[portugalski jezik|portugalskog jezika]]. Zbog ključnog položaja Portugala u globalnim odnosima u to vrijeme, književna djela portugalske renesanse značajno su utjecala na strane književne pokrete i jezičke studije.

=== Jezik ===
[[File:João de Barros.jpg|thumb|right|[[João de Barros]] je bio pravi portugalski renesansni čovjek, kao vojnik, historičar i gramatičar.]]
Portugalska renesansa stvorila je ogroman broj pjesnika, historičara, kritičara, teologa i moralista, za koje je portugalska renesansa bila zlatno vrijeme. Jezik je bio jedan od najčišćih dijelova portugalske renesanse zbog velikog broja eruditnih riječi unesenih iz klasičnog latinskog i antičkog grčkog jezika, što je značajno utjecalo na složenost portugalskog jezika. ''Cancioneiro Geral'' [[Garcia de Resende]] iz šesnaestog vijeka, često se smatra krajem [[galicijsko-portugalski jezik|starog portugalskog]] i početkom modernog portugalskog jezika.

Standardizacija portugalskog jezika počela je 1536. godine, kada je [[Fernão de Oliveira]] objavio svoju ''Grammatica da lingoagem portuguesa'', prvo književno djelo koje je iznijelo pravila i standarde za portugalski jezik.&lt;ref&gt;[http://purl.pt/369/1/ficha-obra-gramatica.html Tesouros impressos da Bibioteca Nacional GRAMMATICA DA LINGOAGEM PORTUGUESA DE]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RHBN&quot;/&gt; [[João de Barros]], istaknut činovnik portugalske krune, 1540. je objavio ''Grammatica da Língua Portuguesa com os Mandamentos da Santa Madre Igreja'', koja je podučavala standarde portugalskog jezika zajedno sa moralnošću i kulturom [[portugalci|Portugalaca]]. ''Grammatica'' João de Barrosa bila je drugo djelo koje je standardiziralo portugalski jezik i smatra se prvim ilustriranim udžbenikom na svijetu.&lt;ref name=&quot;RHBN&quot;&gt;Cantarino, Nelson. ''O idioma nosso de cada dia'', in: Revista de História da Biblioteca Nacional, ano 1, nº 8, fev/mar 2006 (Seção: Documento Por Dentro da Biblioteca) – [http://www.revistadehistoria.com.br/v2/home/?go=detalhe&amp;id=941 Texto parcial] {{webarchive|url=https://archive.today/20121208183539/http://www.revistadehistoria.com.br/v2/home/?go=detalhe&amp;id=941 |date=2012-12-08 }}, sítio obtido em 31 de janeiro de 2008.&lt;/ref&gt;

Veliko zanimanje za [[filologija|filologiju]] tokom portugalske renesanse, širenje upotrebe etimološkog pravopisa, stvarajući portugalske riječi opravdanjem njihovih latinskih korijena. ''Orthographia da lingoa portuguesa'' Duartea Nunesa de Leãoa, velikog pionira istraživanja portugalske ortografije, iz 1576. godine, bilo je jedno od najvećih djela koja su podržala veću latinizaciju portugalskog jezika. Štamparska mašina bila je ključna u širenju portugalskog jezika, omogućavajući da nove pravopise, riječi i gramatiku vidi većina govornika portugalskog jezika.

Zbog uspjeha Portugalskog carstva i [[padroado|padroada]] portugalskih misionarskih pokušaja, portugalski jezik postao je poznat kao &quot;kršćanski jezik&quot; u mnogim dijelovima Azije. U saglasnosti sa principima portugalske renesanse, mnoge škole učenja i fakulteti osnovani su širom Portugala i njegovog carstva.&lt;ref&gt;{{cite book|author=ZWRTJES, Otto, Even Hovdhaugen|title=Missionary linguistics: selected papers from the First International Conference on Missionary Linguistics, Oslo, 13-16 March, 2003, Volume 1|editor=John Benjamins Publishing Company|year=2004|url=https://books.google.com/books?id=-Zs-tpB2b3MC&amp;lpg=PA141&amp;dq=portuguese%20linguistic%20studies%20missionaries&amp;pg=PA141|pages=141–160|isbn=9027245975}}&lt;/ref&gt;

Učenjaci portugalske reneasnse bili su ti koji su sastavili neke od prvih međujezičkih rječnika i književnih djela, što su bili u prilici uraditi zbog velike rasprostranjenosti Portugalskog carstva. Ti rječnici često su bili prve jezičke interakcije koje su Evropljani imali za te dalekoistočne kulture, poput kinesko-portugalskog rječnika iz 1580. godine,&lt;ref name=ricciDict&gt;&quot;Dicionário Português-Chinês : 葡汉辞典 (Pu-Han cidian): Portuguese-Chinese dictionary&quot;, por Miguel Ruggieri e Matteo Ricci; editado por John W. Witek. Publicado em 2001, Biblioteca Nacional. {{ISBN|9725652983}}. [https://books.google.com/books?id=A7h5YbM5M60C Parcialmente disponível] no [[Google Books]]&lt;/ref&gt; [[Michele Ruggieri|Miguela Ruggeira]] i [[Matteo Ricci|Mateusa Rige]], [[Nippo Jisho]] japansko-portugalski rječnik iz 1603. godine&lt;ref&gt;Michael Cooper; “The Nippo Jisho” (review of the ''Vocabulario da Lingoa de Japam com Adeclaracao em Portugues, Feito por Alguns Padres, e Irmaos da Companhia de Jesu'') ''Monumenta Nipponica'' svezak 31, br. 4 (zima, 1976), str. 417&amp;ndash;430&lt;/ref&gt; [[João Rodrigues (missionary)|João Rodriguesa]], te [[Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum]] portugalsko-latinsko-vijetnamski rječnik [[Alexandre de Rhodes|Alexandra de Rhodesa]] iz 1651. godine.&lt;ref&gt;''Researches Into the Physical History of Mankind'' By James Cowles str. 501 [https://books.google.com/books?id=4CYXAAAAYAAJ&amp;pg=PA501&amp;dq=%22Dictionarium+Annamiticum+Lusitanum+et+Latinum%22#PPA501,M1]&lt;/ref&gt;

Zbog velikog prestiža i značaja portugalske renesanse na nautička istraživanja i nauke, većina istraživača tog vremena učila je portugalski jezik i nosila ga u novootkrivene zemlje. Mnoge portugalske riječi ušle su u leksikone drugih jezika, kao npr. ''sepatu'', cipela na [[indonezijski jezik|indonezijskom]], od portugalske riječi ''sapato''; ''Keju'', sir na [[malajski jezik|malajskom]], od portugalske riječi ''queijo''; ''meza'', stol na [[svahili|svahili jeziku]], od portugalske riječi ''mesa''; te ''botan'', buton, od ''botão'', ''kappa'', pokrivač, od ''capa'', i razne [[japanske riječi portugalskog porijekla]]. Istovremeno, slijedeći ekspanzionističku i radoznalu prirodu portugalske renesanse, portugalski jezik je uveo mnoge riječi iz stranih idioma, kao što je ''cachimbo'', cijev, od [[kimbundu]]skog ''kixima'', te ''algodão'', pamuk, od [[arapski jezik|arapskog]] ''al-qutun''.

&lt;gallery perrow=&quot;8&quot;&gt;
File:Cancioneiro Geral 001.jpg|''Cancioneiro Geral'', [[Garcia de Resende]], 1516.
File:Grammatica joam de barros 2.jpg|''Grammatica da Língua Portuguesa com os Mandamentos da Santa Madre Igreja'', [[João de Barros]], 1540.
File:Ricci-Ruggieri-Portuguese-Chinese-dictionary-page-1.png|''Portuguese-Chinese Dictionary'', [[Michele Ruggieri|Miguel Ruggeiro]] i [[Matteo Ricci|Mateus Rigo]], 1583.
File:Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (low-resolution).pdf|''[[Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum]]'', [[Alexandre de Rhodes]], 1651.
File:Grammatica da Lingoagem portuguesa.JPG|''Grammatica da lingoagem portuguesa'', [[Fernão de Oliveira]], 1536.
File:Obras de Garcia de Resende.jpg|''Livro das Obras de Garcia de Resende'', [[Garcia de Resende]], 1554.
File:Grammatica da Lingoa Portuguesa.jpg|''Orthographia da lingoa portuguesa'', Duarte Nunes de Leão, 1576.
File:Grammatica da lingua Portuguesa.jpg|''Grammatica da Língua Portuguesa com os Mandamentos da Santa Madre Igreja'', [[João de Barros]], 1540.
&lt;/gallery&gt;

=== Književnost ===
[[File:Luís de Camões-Fernão Gomes.PNG|thumb|Doprinosi [[Luís de Camões]] [[portugalski jezik|portugalskom jeziku]] tako su veliki da se često naziva ''Camõesovim jezikom''.]]
Portugalska renesansa bila je zlatno doba za književna djela u Portugalu. Bogatstvo novca i zanimanja dovelo je do stvaranja nekih od najpoznatijih djela na portugalskom jeziku. Zbog značaja Portugala tokom Doba otkrića i strateške lokacije kao međutačke puta između Evrope i ostatka svijeta, mnoga od tih književnih djela mogla su kružiti izvan Portugala i postići popularnost širom Evrope.

Garcia de Resende je 1516. objavio ''Cancioneiro General'', koji je sadržavao više od dvjesto različitih književnih djela različitih autora, od vladavine D. [[Afonso V od Portugala|Afonsa V]] i D. Johna II. Među različitim autorima predstavljenim u ''Cancioneiro Geral'', [[Francisco de Sá de Miranda]], [[Gil Vicente]] i [[Bernardim Ribeiro]] bili su najvažniji i najpoznatiji autori književne scene portugalske renesanse. Sá de Miranda bio je ključan za internacionalizaciju književnih djela portugalske renesanse. Nakon povratka sa svojih studija u inostranstvu, 1526. je Sá de Miranda uveo nove oblike književnog izražavanja u Portugal, kao što su [[sonet]] i [[sesktina]]. Od 1502. do 1536. godine, Gil Vicente je pisao i priredio četrdeset jedno dramsko djelo, i na portugalskom i na kastiljanskom, uključujući misterije, farse, komedije i tragedije, koje su mu donijele poziciju u historiji kao &quot;Oca iberijske drame&quot;. Bernardim Ribeiro uveo je [[pastoral]]ni roman u [[Iberijski poluotok]] sa svojim ''Menina e Moça'' iz 1554. godine, zajedno sa [[ekloga]]ma [[Cristóvão Falcão|Cristóvãa Falcãa]].

Iz portugalske renesanse nije bilo većeg pisca od [[Luís de Camões|Luísa de Camõesa]], zbog čijih je cijenjenih djela portugalski nazvan ''Camõesovim jezikom''.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Língua de Camões | work = Recanto das Letras | date = September 2010 | url = http://www.recantodasletras.com.br/artigos/2473191 | accessdate = 27 February 2013}}&lt;/ref&gt; Camões je bio ključan u ponovnom uvođenju klasičnih oblika književnosti, najvažnije epa, kroz svoje remek-djelo iz 1572. godine, ''[[Luzijade|Os Lusíadas]]'', koje se smatra jednim od najvećih djela portugalske književnosti ikada.

Tokom portugalske renesanse, [[viteški roman]]i bili su književni fenomen Iberijskog poluotoka, a u manjoj mjeri čitave Evrope. Ti romani zasnivali su se na idealiziranju viteških kodova i bili su ispunjeni prinčevima i princezama, vitezovima i damama u nevolji, i gotovo uvijek kršćanskom poukom. Taj oblik romana najbolje personifikuju verzija ''[[Amadis de Gaula]]'' [[João de Lobeira|Joãa de Lobeire]] iz 1508. godine,  a koju je napisao [[Garci Rodríguez de Montalvo]], ''Cronica do famoso e muito esforçado cavalleiro Palmeirim d´Inglaterra'' [[Francisco de Moraes|Francisca de Moraesa]] iz 1541. godine, te ''Crónica do Imperador Clarimundo'' Joãa de Barrosa iz 1522. godine.&lt;ref name=&quot;Bergin&quot; /&gt;

&lt;gallery perrow=&quot;8&quot;&gt;
File:BookFrontOsLusiadas1572.jpg|''[[Luzijade|Os Lusíadas]]'', [[Luís de Camões]], 1572.
File:Auto de Moralidade de Gil Vicente.jpg|''Auto da Barca do Inferno'', [[Gil Vicente]], 1517.
File:Manuel de Faria e Sousa, Europa portuguesa, Antonio Craesbeeck 1675, frontispicio.jpg|''Europa Portuguesa'', [[Manuel de Faria e Sousa]], 1675.
File:Gaspar da Cruz - 1569 - Tractado - title page.png|''Tratado das Cousas da China'', [[Gaspar da Cruz]], 1569.
File:Imagem160 Gil Vicente. Compilaçam de todalas obras. Joam Alvarez impressor. Lisboa, 1562.jpg|''Compilaçam de Todalas Obras'', [[Gil Vicente]], 1562.
File:Sermões do Padre António Vieira da Companhia de Jesus, 1679.jpg|''Sermões'', [[António Vieira]], 1679.
File:Francisco Manuel de Melo. Obras métricas. Lyon, 1665.jpg|''Obras Métricas'', [[Francisco Manuel de Mello]], 1665.
File:Peregrinacao.jpg|''Peregrinação'', [[Fernão Mendes Pinto]], 1614.
&lt;/gallery&gt;

== Reference ==
{{reflist|2}}

== Vanjske veze ==
{{commons category|Renaissance in Portugal}}
*[http://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/Portugal/Index.html Portugal i renesansna Evropa]{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://indianapublicmedia.org/harmonia/portuguese-renaissance/ Portugalska renesansa]

{{Izabran}}

[[Kategorija:Renesansa]]
[[Kategorija:Historija Portugala]]</text>
      <sha1>hi18oiriwb5pg2nbucz8ynnxqyuufd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Jablanici (BiH)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4642485</id>
    <revision>
      <id>42716971</id>
      <parentid>42554641</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1494" sha1="5tqr22esyvq7jtfvdvj7wjuw90as95k" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Jablanica (BiH)]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Most u Jablanici|Memorijalni kompleks Bitka za ranjenike]] na Neretvi, istorijsko područje.  Nacionalni spomenik čine: zgrada Muzeja, manifestacioni prostor sa otvorenom scenom i zborište na desnoj obali Neretve, ostaci mosta sa prilaznim pješačkim stazama na obje obale, stara lokomotiva „serija 73“ na desnoj obali i zgrada Bunkera na lijevoj obali Neretve. 
* [[Nekropola sa stećcima Dugo polje]] na [[Blidinje|Blidinju]], historijsko područje   
* [[Stećci u Jablanici (BiH)|Nekropola sa stećcima Ponor]], historijsko područje    
* [[Stećci u Jablanici (BiH)|Nekropola sa stećcima Risovac]], historijsko područje    
* [[Stećci u Jablanici (BiH)|Prahistorijski tumulusi, nekropole sa stećcima i nišanima u selu Sovići]], grobljanska cjelina &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=17 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Jablanica) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=8. 12. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615041250/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=17 |archive-date=2024-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Jablanici| ]]</text>
      <sha1>5tqr22esyvq7jtfvdvj7wjuw90as95k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>P'yŏngsŏng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4643510</id>
    <revision>
      <id>42717367</id>
      <parentid>42399083</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5793" sha1="49rqtce8l7iaus13bjbj44o3u43jsah" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Pyongsong
| ime_genitiv =Pyongsonga
| izvorno_ime =평성

| slika_panorama =Pyongsong-Street-2014.jpg
| opis_slike =[[Bulevar]] u centru

| slika_lokacijska_karta_država =Sjeverna Koreja
| slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Pyongsonga u Demokratskoj Narodnoj Republici Koreji
| nadimak =

| širina-stupnjevi =39
| širina-minute =15
| širina-oznaka=N
| dužina-stupnjevi =125
| dužina-minute =51
| dužina-oznaka=E

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flagicon|Sjeverna Koreja}}
| lokacija1_ime  =[[Provincije Sjeverne Koreje|Provincija]]
| lokacija1_info =[[Južni P’yŏngan (provincija)|Južni P’yŏngan]]

| utemeljenje_ime    = 
| utemeljenje_datum  =

| dijelovi =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe=
| ime_vođe  =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =
| visina =
| visina_izvor      =
| visina_max        =
| visina_min        =

| stanovništvo_godina  =[[2008]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =236,583&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_gustoća=
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire =
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona  =[[UTC+8]]
| utc_pomak =
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj =
| pozivni_broj =
| gradovi_prijatelji =

| web_stranica = 
}}
'''Pyongsong''' čita se ''Phjonsong'' ([[Korejski jezik|korejski]]: 평성) je [[grad]] od 236,583 [[Stanovništvo|stanovnika]] &lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =http://www.citypopulation.de/KoreaNorth.html?cityid=7932
 | title =''North Korea''
 | accessdate =11. 9. 2019
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; na [[zapad]]u [[Sjeverna Koreja|Demokratske Narodne Republike Koreje]].&lt;ref name=brit/&gt;

On je [[glavni grad|administrativni centar]] [[Južni P’yŏngan (provincija)|Provincije Južni P’yŏngan]], grad brojnih [[nauka|naučno]]-[[istraživanje|istraživalačkih]] [[institut]]a, zbog tog ga [[Zapadni svijet|zapadni]] stručnjaci zovu [[Sjeverna Koreja|korejska]] [[Silicijumska dolina|Silicijska dolina]].&lt;ref name=pdf/&gt;

== Geografija ==

''Pyongsong'' se prostire 32 [[km]] [[sjeveroistok|sjeveroistočno]]no od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Pyongyang]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

== Historija ==
[[datoteka:Pyongsong Middle School No 1 (12209430136).jpg|thumb|left|240px|Zgrada srednje [[škola|škole]]]]
Pyongsong je novi [[urbanizam|planski]] izgrađen grad [[1960-e|60-ih godina]] prošlog [[vijek]]a na mjestu gdje je nekad stajala samo [[Željeznički kolodvor|željeznička stanica]], nedaleko od stare [[Provincije Sjeverne Koreje|provincijske]] [[glavni grad|prijestonice]] Sain-ni (prijašni Sainjang).&lt;ref name=sve/&gt;

Formalno je osnovan u [[decembar|decembru]] [[1969]]., iako je zapravo počeo nicati još za vrijeme [[Korejski rat|Korejskog rata]] kad je [[Univerzitet Kim Il-sung]] iz [[Pyongyang]]a privremeno preseljen u Pyongsong.&lt;ref name=sve/&gt;

Pyonsong je jedan od rijetkih gradova koji je od [[2012]]. otvoren za [[turizam|turiste]] iz [[Zapadni svijet|zapadnih zemalja]].&lt;ref name=sve/&gt;

== Znamenitosti==

Najveća znamenitost je [[Svetište]] Anguksa na obroncima [[planine]] Pongrin, osnovano još [[503]]. od članova iz [[Goryeo|Dinastije Goryeo]]. Svoj današnji izgled dobilo je za [[Joseon|Dinastije Joseon]], kasnije je rekonstruirano u dva navrata [[1419]]. i [[1785]]. Sastoji se od dvije [[građevina|građevine]] i [[kamen]]e [[pagoda|pagode]].&lt;ref name=sve/&gt;

Atrakcija je i [[muzej]] posvećen [[Kim Il-sung]]u, koji se nalazi na centralnom [[trg]]u.&lt;ref name=pdf&gt;{{cite web
 | url =https://www.mansudae-korea.com/pyongsong
 | title =''Pyongsong [평성시]''
 | accessdate =11. 9. 2019
 | language =engleski
 | publisher =Mansudae Korea
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190819163534/https://www.mansudae-korea.com/pyongsong
 | archive-date =2019-08-19
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;

== Obrazovanje i privreda==

Pyongsong je prije svega grad [[nauka|nauke]] i [[obrazovanje|obrazovanja]]. U njemu pored Državne [[Akademija|akademije]] [[nauka]] djeluju i brojni [[institut]]i, između ostalih; Institut za [[istraživanje]] [[svemir]]a, Institut [[atomska energija|atomske energije]] i Institut [[nuklearna fizika|nuklearne fizike]].

Grad je sjedište [[Univerzitet]]a [[nauka]]&lt;ref name=pdf/&gt; u kom radi oko 6000 ljudi, sa specijalno jakim odjelom [[nuklearna fizika|nuklearne fizike]].&lt;ref name=sve&gt;{{cite web
 | url =http://www.koreakonsult.com/Attraction_Pyongsong_eng.html
 | title =''Pyongsong - North Korean Silicon Valley''
 | accessdate =11. 9. 2019
 | language=engleski
 | publisher=Koreakonsult}}&lt;/ref&gt;

Najveći privredni pogon je [[tvornica]] [[tekstilna industrija|tekstila]] -Taedonggang, koja je počela sa radom [[1961]]. u njoj danas radi 600 [[radnik]]a.&lt;ref name=sve/&gt;
Pored nje postoji tvornica [[prehrambena industrija|prehrambenih]] proizvoda, [[pivara|pivovara]]&lt;ref name=sve/&gt;, tvornica [[kemijska industrija|kemijskih proizvoda]] i [[Sintetička vlakna|sintetičke]] [[Koža (materijal)|kože]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =https://www.britannica.com/place/Pyongsong
 | title =''P'yŏngsŏng - North Korea''
 | accessdate =11. 9. 2019
 | language=engleski
 | publisher=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

== Pobratimski gradovi==

* {{flagicon|Bugarska}} [[Pernik]], [[Bugarska]]

== Reference ==
{{reflist}} 
== Vanjske veze==
{{Commonscat|Pyongsong}}
* [http://www.koreakonsult.com/Attraction_Pyongsong_eng.html ''Pyongsong - North Korean Silicon Valley''] {{en icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Sjevernoj Koreji]]</text>
      <sha1>49rqtce8l7iaus13bjbj44o3u43jsah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Non-Stop (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4647611</id>
    <revision>
      <id>42717180</id>
      <parentid>42694259</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15646" sha1="237w3o92xhan626vzxo2ku81faw7c7j" xml:space="preserve">{{Infokutija film
|naslov           = Non-Stop
|slika          = Non-Stop2014Poster.jpg
|director       = [[Jaume Collet-Serra]]
|producer       = {{Plainlist|
* [[Joel Silver]]
* Alex Heineman
* [[Andrew Rona]]}}
|screenplay     = {{Plainlist|
* John W. Richardson*
* Chris Roach*
* Ryan Engle}}&lt;hr&gt;&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; &lt;small&gt;''takođe priča''&lt;/small&gt;
|based on       = 
|starring       = {{Plainlist|
* [[Liam Neeson]]
* [[Julianne Moore]]
* [[Scoot McNairy]]
* [[Michelle Dockery]]
* [[Nate Parker]]
* [[Jason Butler Harner]]
* [[Anson Mount]]}}
|music          = [[John Ottman]]
|cinematography = Flavio Martínez Labiano
|editing        = Jim May
|studio         = {{Plainlist|
* [[TF1 Films Production]]
* [[Silver Pictures]]
* [[Anton Capital Entertainment]]
* [[Canal+]]
* [[TF1]]
* [[LoveFilm]]}}
|distributor    = Universal Pictures
|released       = {{Film date|2014|01|27}}
|runtime        = 106 min.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/non-stop-film|title=NON-STOP - British Board of Film Classification|website=Bbfc.co.uk|accessdate=17 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127164056/https://bbfc.co.uk/releases/non-stop-film|archive-date=2020-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|country        = {{flag|Francuska}}&lt;ref name=&quot;lumiere&quot;&gt;{{cite web|title=Non-Stop (EN)|url=http://lumiere.obs.coe.int/web/film_info/?id=46852|website=Lumiere.obs.coe.int|accessdate= June 24, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flag|SAD}}&lt;ref name=&quot;lumiere&quot;/&gt;&lt;br&gt;{{flag|UK}}&lt;ref name=&quot;lumiere&quot;/&gt;&lt;br&gt;{{flag|Kanada}}&lt;ref name=IMDBtitle&gt;[https://www.imdb.com/title/tt2024469/ &quot;Non-Stop (2014)&quot;], IMDb.&lt;/ref&gt;&lt;!--COUNTRY OF NATIONAL ORIGIN ONLY--&gt;
|language       = engleski
|budget         = 50 mil. $&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.bellanaija.com/2014/01/28/lupita-nyongo-stars-alongside-liam-neeson-julianne-moore-in-non-stop-watch-the-trailer/ |title= Lupita Nyong’o stars Alongside Liam Neeson &amp; Julianne Moore in 'Non-Stop{{'-}} |website=Bellanaija.com |date= January 28, 2014 |accessdate= April 16, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mojo&quot; /&gt;
|gross          = 222,8 mil. $&lt;ref name=&quot;mojo&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=nonstop.htm |title= Non-Stop |work= [[Box Office Mojo]] |date= March 27, 2014 |accessdate= November 20, 2014}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''Non-Stop''''' is [[akcioni film|akcioni]] [[triler film]] iz 2014. režisera [[Jaume Collet-Serra|Jaumea Collet-Serrae]]. Glavnu ulogu igra [[Liam Neeson]].&lt;ref name=&quot;collider-synopsis&quot;&gt;{{cite web |publisher=Collider.com |last=Chitwood |first=Adam |title=First Synopsis for Director Jaume Collet-Serra’s NON-STOP Starring Liam Neeson |url=http://collider.com/non-stop-synopsis-liam-neeson/209053 |date=November 8, 2012 |accessdate=December 11, 2012}}&lt;/ref&gt; Radnja prati federalnog avijacionog maršala koji mora da pronađe ubicu na međunarodnom letu jer dobija poruke da će putnik biti ubijen svakih 20 minuta ako se ne ispuni finansijski uslov. Film predstavlja drugu saradnju Collet-Serrae i Neesona, nakon djela ''[[Unknown (film, 2011)|Unknown]].''

Kao međunarodna koprodukcija Francuske, SAD-a, UK-a&lt;ref name=&quot;lumiere&quot;/&gt; i Kanade,&lt;ref name=IMDBtitle /&gt; ovo je prvi film [[Silver Pictures]]a koji distribuira [[Universal Pictures]] još od kraja Silverovog ugovora sa [[Warner Bros.|Warner Bros.-om]]. U SAD-u film je izašao 28. februara 2014. Dobio je pomiješane kritike, ali je bio značajan komercijalni uspjeh, uz zaradu od 172,8 miliona dolara.

==Radnja==

Dvojica američkih avijacionih maršala, Jack Hammond i alkoholičar Bill Marks, odvojeno se ukrcavaju u britanski Aqualantic Airlinesov [[Boeing 767]] na letu iz [[New York]]a do [[London]]a. Marks sjedi pored Jen Summers, koja je promijenila sjedišta kako bi mogla biti do prozora. Nakon polijetanja, Marks na svom sigurnom telefonu prima SMS poruku u kojoj se navodi da će neko umrijeti svakih 20 minuta, osim ako 150 miliona dolara ne bude preneseno na određeni bankovni račun. Marks prekrši protokol i savjetuje se sa Hammondom, koji odbacuje prijetnju. Marks, međutim, nagovori Summersovu i stjuardesu Nancy da nadgledaju sigurnosne kamere, dok se on javlja tajanstvenoj osobi, da je pokušaju identificirati.

Kad ga Hammond vidi kako koristi telefon i odjednom odlazi u zadnji WC, Marks se sukobi s njim. Hammond mu bezuspješno nudi nešto novca i napada ga. Marks ubija Hammonda gušeći ga; dok Hammond podiže pištolj, Marks ga ubija tačno u roku od 20 minuta. Marks nalazi [[kokain]] u torbi. Upozorava TSA-u, ali agent TSA-e Marenick obavještava ga da je bankovni račun registrovan na njegovo ime i optužuje Marksa da je počinilac. Pilot David McMillan umire, očigledno otrovan, u 40. minuti. Kyle, kopilot, uvjerava Marksa da je nevin.

Marks pretražuje uzbuđene putnike. Jedan od njih prenosi video u kojem Marks silovito optužuje školskog nastavnika Toma Bowena, uvjeravajući ostatak svijeta da je Marks počinilac. U međuvremenu, TSA naređuje Kyleu da pređe na [[Island]]. Marks uvjerava programera Zacka Whitea da napiše kompjuterski virus kako bi telefon otmičara zazvonio. Telefon zazvoni u džepu odijela putnika Charlesa Wheelera, ali on negira da je njegov. Dok ga Marks grubo odvodi na ispitivanje, Wheeler iznenada umire, pjeneći na ustima, u 60. minuti.

U toaletu gdje su putnici iz prve klase, Marks otkriva rupu izbušenu u zidu koja omogućava jasan hitac do pilotovog sjedala; otkriva strelicu u Wheelerovom tijelu. Pita putnicu koja je nedavno koristila toalet da li ga je neko koristio poslije nje; ona odgovara da jeste Summersova. Marks optužuje Summersovu da je otmičarka. Ona je uznemirena jer je stajala uz njega. Uspijeva uvjeriti Marksa da je nevina.

U međuvremenu, dva borbena aviona RAF Typhoon susreću se s avionom kako bi ga odveli u vojnu bazu na Islandu. Jen i Marks uspijevaju otključati telefon otmičara, nenamjerno pokrećući 30-minutni tajmer za bombu. Kroz riječi u televizijskom izvještaju u kojem se tvrdi da Marks otima njihov let, Marks shvata da je bomba zaobišla sigurnosne provjere; pronašao ju je u Hammondovoj torbi s kokainom. Kad neki putnici napadnu Marksa, Bowen ih zaustavlja smatrajući da je bomba prvi prioritet. Marks uvjerava ostale u svoju nevinost i tjera ih da bombu prebace u stražnji dio i okruže je prtljagom kako bi eksploziju usmjerili prema van, dok se svi kreću prema prednjem dijelu aviona. Marks kaže Kyleu da se spusti na 2.400 metara, jer će trenutni diferencijalni pritisak uništiti avion ako bomba eksplodira, s tim da avioni u pratnji odbijaju pustiti Kylea da odstupi od prvobitne rute.

Marks, gledajući raniji video, primjećuje da je Bowen podmetnuo telefon Wheeleru, što implicira Bowena kao pravog otmičara i uzrok ubistava. Neprikriven, Bowen trči prema zadnjim dijelovima aviona. Marks juri za njim, ali gubi pištolj koji otima Bowen. White otkriva da je Bowen saučesnik. Njihov cilj bio je da podmetnu Marksu, čime bi urušili ugled službe Air Marshals. Bowen želi osvetu jer služba nije spriječila smrt njegovog oca tokom [[Napadi 11. septembra 2001.|Napada 11. septembra]], a kao rezultat, vjeruje da je „sigurnost najveća laž zemlje” i da je izlaganje toga neizbježno i potrebno kako bi se riješio problem. Marks uvjerava Whitea, koji je radi novca u igri, da pokuša razoružati bombu, rekavši mu da ne može preživjeti skok padobranom na ovoj visini. Međutim, Bowen puca u Whitea. Zatim se Kyle odjednom naglo spusti protivno naredbi, omogućujući Marksu da uz Nancyjinu pomoć ubije Bowena. White se oporavlja i napada Marksa, i dalje želeći pobjeći iz aviona. Marks ga savladava, puštajući ga da umre kad je bomba eksplodirala i raznijela i vrata. Uprkos šteti, Kyle uspijeva sigurno prizemljiti avion na Islandu. Marksa hvale kao heroja. On i Summersova zajedno stvaraju planove za početak svijetle budućnosti.

==Uloge==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
! Glumac
! Uloga
|-
|[[Liam Neeson]] ||Bill Marks
|-
|[[Julianne Moore]] ||Jen Summers
|-
|[[Scoot McNairy]] ||Tom Bowen
|-
|[[Michelle Dockery]] ||Nancy
|-
|[[Nate Parker]] ||Zack White
|-
|[[Corey Stoll]] ||Austin Reilly
|-
|[[Lupita Nyong'o]] ||Gwen
|-
|[[Omar Metwally]] ||Fahim Nasir
|-
|[[Jason Butler Harner]] ||Kyle Rice
|-
|[[Linus Roache]] ||David McMillan
|-
|[[Shea Whigham]] ||agent Marenick
|-
|[[Anson Mount]] ||Jack Hammond
|-
|[[Quinn McColgan]] ||Becca
|-
|[[Corey Hawkins]] ||Travis Mitchell
|-
|Frank Deal ||Charles Wheeler
|-
|[[Bar Paly]] ||Iris Marianne
|}

==Snimanje==
Snimanje je počelo 1. novembra 2012, u York Studiosu u [[Maspeth, Queens|Maspethu, Queens]], [[New York City]], a potom je nastavljeno na [[Međunarodni aerodrom John F. Kennedy|JFK aerodromu]] 7. decembra 2012, te na [[Aerodrom Long Island MacArthur|Aerodromu Long Island MacArthur]]. Ovo je bio film-prvijenac York Studiosa.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.onlocationvacations.com/2012/12/10/non-stop-starring-liam-neeson-filming-in-nyc/ |title={{-'}}Non-Stop', starring Liam Neeson, filming in NYC |website=Onlocationvacations.com |date=December 10, 2012 |accessdate=December 11, 2012 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625123045/http://www.onlocationvacations.com/2012/12/10/non-stop-starring-liam-neeson-filming-in-nyc/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author = Megan Vega | date = Jan 3, 2013 |title = 
Action Thriller to be Filmed at MacArthur Airport | url = http://fios1news.com/longisland/node/24928 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131017045148/http://fios1news.com/longisland/node/24928 |archive-date= October 17, 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |work=[[The Hollywood Reporter]] |url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/silver-pictures-picks-up-remake-397581 |date=December 4, 2012 |title=Silver Pictures Picks Up Remake Rights to French Heist Film 'Le Convoyeur' (Exclusive) |accessdate=December 14, 2012}}&lt;/ref&gt;

==Soundtrack==
{{Album 
| Name             = Non-Stop
| Type             = Soundtrack
| Longtype         = 
| Izvođač/ica      = John Ottman
| image            = 
| Veličina_slike   = 
| Caption          = 
| Datum            = 3. april 2014
| Snimanje         = 
| Žanr             = 
| Trajanje         = {{Duration|m=53|s=10}}
| Jezik            = 
| Izdavač          = Varèse Sarabande
| Producent        = 
| Recenzije        = 
| Kompilovao       = 
| Hronologija      = 
| Album_prije      = 
| Ime_albuma       = 
| Album_poslije    = 
| godina0          =
| godina           =
| godina2          =
| Misc             = 
}}
Originalnu filmsku muziku komponovao je [[John Ottman]]. Izdata je 3. aprila 2014. ([[Varèse Sarabande]]).

{{Track listing
| collapsed       = 
| total_length    = 53:10&lt;ref&gt;[http://www.allmusic.com/album/non-stop-original-motion-picture-soundtrack-mw0002616424 Non-Stop Soundtrack] AllMusic. Retrieved May 31, 2014&lt;/ref&gt;
| title1          = Non-Stop
| length1         = 3:13
| title2          = Damaged Goods
| length2         = 3:43
| title3          = Usual Suspects
| length3         = 1:20
| title4          = Welcome to Aqualantic
| length4         = 1:04
| title5          = First Text
| length5         = 3:16
| title6          = Random Search
| length6         = 1:41
| title7          = Do Something for Me
| length7         = 2:43
| title8          = Circling Passengers
| length8         = 3:12
| title9          = Interrogations
| length9         = 3:24
| title10         = What Happened to Amsterdam?
| length10        = 3:46
| title11         = Death Number One
| length11        = 2:08
| title12         = Reluctant Passenger/Blue Ribbon
| length12        = 2:09
| title13         = Fuck It
| length13        = 3:43
| title14         = Explosions Protocol
| length14        = 1:56
| title15         = Ambush
| length15        = 1:40
| title16         = Message Received
| length16        = 3:21
| title17         = Bathroom Discovery
| length17        = 1:49
| title18         = 8000 Feet
| length18        = 2:11
| title19         = Unloaded Weapon
| length19        = 1:31
| title20         = Crash Landing
| length20        = 1:27
| title21         = Epilogue
| length21        = 3:53
}}

==Izlazak==
===Prihodi===
Film je premijerno prikazan u 3.090 kina u SAD-u i Kanadi. Donio je prihode od 10 miliona dolara na dan otvaranja i rangiran je kao prvi na kraju sedmice, sa 28,8 miliona dolara, ispred prethodnog čelnika na tabeli ''[[The Lego Movie]]'', u kojem takođe glumi Neeson, te novog izdanja ''[[Son of God (film)|Son of God]]''.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.boxofficemojo.com/daily/chart/?view=1day&amp;sortdate=2014-02-28&amp;p=.htm |title=Friday, February 28, 2014 |work= [[Box Office Mojo]] |date=February 28, 2014 |accessdate=March 1, 2014}}&lt;/ref&gt;

Donio je prihode od 92,1 milion dolara u Sjevernoj Americi i 130,6 miliona dolara na drugim teritorijama, za ukupnih 222,8 miliona dolara naspram budžeta od 50 miliona dolara.&lt;ref name=&quot;mojo&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=nonstop.htm |title= Non-Stop |work= [[Box Office Mojo]] |date= March 27, 2014 |accessdate= November 20, 2014}}&lt;/ref&gt;

===Kritika===
Na [[Rotten Tomatoes]]u, film ima rejting odobravanja od 61% na osnovu 222 recenzije, s prosječnom ocjenom 5,8/10.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/non_stop_2013/ |title=Non-Stop (2014) |work=[[Rotten Tomatoes]] |publisher=[[Fandango Media]] |accessdate=April 10, 2018}}&lt;/ref&gt; Na drugom agregatoru recenzija, [[Metacritic]]u, ima prosječan rejting 56%, na osnovu 41 kritike.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metacritic.com/movie/non-stop-2014 |title=Non-Stop Reviews|work=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |accessdate=February 26, 2014}}&lt;/ref&gt; [[CinemaScore]] mu daje ocjenu „A−” na skali A+ do F.&lt;ref name=&quot;cs&quot;&gt;{{cite web |url= https://cinemascore.com/publicsearch/index/title/ |title= Cinemascore |work= [[CinemaScore]] |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20181220122629/https://cinemascore.com/publicsearch/index/title/ |archive-date= 2018-12-20 |access-date= 2020-01-08 |archivedate= 2018-12-20 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20181220122629/https://cinemascore.com/publicsearch/index/title/ |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

===Home media===
''Non-Stop'' je izašao na [[Blu-ray Disc]]u i DVD-u 10. juna 2014.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.blu-ray.com/movies/Non-Stop-Blu-ray/68045/ |title=''Non-Stop'' |publisher=Blu-ray.com |accessdate=May 4, 2014}}&lt;/ref&gt;

==Mogući nastavak==
Dana 11. juna 2014, ''[[Entertainment Weekly]]'' je objavio da je [[Joel Silver]] u intervjuu rekao o mogućem snimanju nastavka, te da se radnja ne bi odvijala u avionu. „Moram da razmislim o načinu kako bih ih stavio u jednaku situaciju. Ali kada pravim nastavak želim da repliciram iskustvo, ne da repliciram film. Ne želim da ih stavim ponovo u avion, naravno. Ima dodira sa [[Sherlock Holmes|Sherlockom Holmesom]] u tome da mora shvatiti šta se dešava i onda shvatiti kako da to riješi. Mislim da je lik sjajan lik i pokušaćemo da uradimo nešto drugo. Još nisam o tome razmišljao. Ali moram, prije ili kasnije.”&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ew.com/article/2014/06/11/non-stop-dvd-joel-silver-liam-neeson |title=Joel Silver talks 'Non-Stop,' sequel, and Key and Peele – EXCLUSIVE VIDEO |first=Clark |last=Collis |date=June 11, 2014 |work=Entertainment Weekly |accessdate=January 1, 2015}}&lt;/ref&gt;

==Reference==
{{Reflist}}

==Vanjske veze==
* {{IMDb title|2024469}}
* {{rotten-tomatoes|non_stop_2013}}

{{Jaume Collet-Serra}}

[[Kategorija:Francuski filmovi]]
[[Kategorija:Američki filmovi]]
[[Kategorija:Britanski filmovi]]
[[Kategorija:Kanadski filmovi]]
[[Kategorija:Akcijski trileri]]
[[Kategorija:Filmovi katastrofe]]</text>
      <sha1>237w3o92xhan626vzxo2ku81faw7c7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oružane snage Republike Fidži</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4650643</id>
    <revision>
      <id>42717323</id>
      <parentid>41914542</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4075" sha1="96vtotpoxdn8c5osmlc0zyirpkwi1jy" xml:space="preserve">{{Infokutija nacionalna vojska
|naziv                    = Oružane snage Republike Fidži
|država genitiv           = Fidžija
|izvorni naziv            = Republic of Fiji Military Forces
|slika                    = [[File:Fiji_cap_badge.png]]
|opis                     = 
|utemeljena               = [[1970.]]
|sadašnji ustroj          = 
|raspuštena               = 
|grane                    = {{flagicon|FIJ}} Kopnene snage&lt;br&gt;{{flagicon|FIJ|naval}} Ratna mornarica 
|stožer                   = {{flagicon|FIJ}} [[Suva]], [[Fidži]]
|vrhovni komandant        = [[Predsjednik Fidžija|predsjednik]] [[Joji Konrote]]
|vrhovni komandant titula = Vrhovni komandant
|ministar                 = 
|ministar titula          = 
|komandant                = [[kontraadmiral]] [[Viliame Naupoto]]
|komandant titula         = Načelnik štaba
|novačenje                = 18 godina
|starost                  = 
|historija                = 
|činovi                   = 
|slika2                   = 
}}
'''Oružane snage Republike Fidži''' ([[engleski]]: ''Republic of Fiji Military Forces'', '''RFMF''') su [[oružane snage]] otočke [[Fidži|Republike Fidži]]. Iako Fidži spada u najmanje vojske na svijetu (ima 3,500 aktivnih časnika i 6,000 rezervista), većina zemalja u njegovom okruženju uopće nema vojske. Vrhovni komandant Oružanih snaga je [[Predsjednik Fidžija]] (trenutno [[Jioji Konrote]]), dok je aktualni načelnik štaba [[kontraadmiral]] [[Viliame Naupoto]]. 

Oružane snage podijeljene su u dva voda:

# '''Kopnene snage''' sastoje se od šest pješadijskih i jednog inženjerskog [[bataljun]]a te broje ukupno 6,000 rezervista. Pješadijske jedinice tradicionalno su angažirane u mirovnim misijama diljem svijeta, tako da su boravile u [[Libanon]]u, [[Irak]]u, [[Sirija|Siriji]] i [[Istočni Timor|Istočnom Timoru]].
# '''Ratna mormarica''' osnovana je [[1975.]] godine, a sastoji se od ukupno 300 časnika. Flota se uglavnom sastoji od različitih vrsta patrolnih brodica, dva oceanska istraživačka broda te brodice za posebnu namjenu. Zastava ratne mornarice ista je kao i državna zastava, samo što ima bijelu, umjesto svijetloplave pozadine. 
# '''Zračne snage''' bile su formirane [[1987.]] godine, ali su već [[1997.]] godine raspuštene.&lt;ref&gt;{{Cite book |first=Yehonatan Shimʻon |last=Frenḳel |title=From Election to Coup in Fiji: The 2006 Campaign and Its Aftermath |url=https://archive.org/details/isbn_9780731538126 |publisher=ANU E Press |year=2007 |isbn=0731538129 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780731538126/page/29 29]}}&lt;/ref&gt; Imale su samo dva [[helikopter]]a [[Francuska|francuske]] proizvodnje, ali nakon njihova pada i velikih troškova zračnih snaga, one su jednostavno raspuštene. 

Svi činovi organizirani su prema britanskoj vojnoj tradiciji, što je ostatak iz [[Fidži (kolonija)|kolonijalnog perioda]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uniforminsignia.org/?option=com_insigniasearch&amp;Itemid=53&amp;result=1202 |title=Fiji Rank Insignia – Army Land Forces |publisher=The International Encyclopedia of Uniform Insignia |accessdate=8 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729082749/http://www.uniforminsignia.org/?option=com_insigniasearch&amp;Itemid=53&amp;result=1202 |archive-date=29 July 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uniforminsignia.org/?optioncom_insigniasearch&amp;Itemid=53&amp;result=2353 |title=Fiji Rank Insignia – Navy and Coast Guard |publisher=The International Encyclopedia of Uniform Insignia |accessdate=8 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170105235639/http://www.uniforminsignia.org/?optioncom_insigniasearch&amp;Itemid=53&amp;result=2353 |archive-date=2017-01-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.rfmf.mil.fj/ Službene stranice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214010832/http://www.rfmf.mil.fj/html/former_rfmf_commanders.html |date=2009-02-14 }}

{{Authority control}}

[[Kategorija:Oružane snage Fidžija|Fidži]]
[[Kategorija:Vojska po državama|Fidži]]</text>
      <sha1>96vtotpoxdn8c5osmlc0zyirpkwi1jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka Poljice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4654996</id>
    <revision>
      <id>42717098</id>
      <parentid>42197028</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6111" sha1="09qospuoomz814cnuwfq5o4ilyacv15" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka Poljice''', nalaze se u neposrednoj blizini, pored ljetnog stočarskog naselja Poljice, na planini [[Visočici|Visočica]], 25&amp;nbsp;km. zračne linije od [[Konjic]]a, [[Bosna i Hercegovina]].

Polovinom 11. vijeka područje planine [[Visočica|Visočice]], u [[Neretva (župa)|župi Neretva]], priključeno je [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|bosanskoj državi]]. Od tada do dolaska [[Tvrtko I, kralj Bosne|bana Tvrtka]] na vlast 1353. godine imalo je poseban status. Početkom 15. vijeka došlo je do podjele na  „[[Kraljeva zemlja|Kraljevu zemlju]]” i feudalnu oblasti [[Kosače|Kosača]]. Granica ovih dviju oblasti je bila rijeka [[Neretva]].
== Nekropola Poljice – Veliko jezero ==
[[File:Visocica, Stecci at Jezera necropolis.JPG|thumb|Nekropola Veliko jezero]]
Lokalitet Poljice - Veliko jezero nalazi se na nadmorskoj visini od 1691 m, ispod vrha Ljeljen. Nekropola je [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3029 |title=Nekropola Poljice |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072926/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3029 }}&lt;/ref&gt;

U nekropoli su 49 [[Stećak|stećka]], (33 ploče, 10 sanduka i 6 [[Oblici stećaka|sljemnjaka]]). Vrlo dobro su klesani, ali su oštećeni i prevrnuti. Ukrašeno je 11 primjeraka, i to 7 ploča, 1 sanduk i 3 sljemenjaka. Ukrasi: bordura od povijene lozice s trolistovima i od kosih crta, friz od povijene vinove lozice s trolistovima, tordirana vrpca, bordura od cik-cak linija, jednostavne arkade, polumjesec i originalne predstave muškarca koji drži dijete i muškarca sa štapom, uz [[konj]]a i pticu.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
== Nekropola Poljice - Dolovi ==
[[File:Poljice nekropola 5.jpg|thumb|Nekropola Dolovi]]
Lokalitet Poljice - Dolovi, nalazi se sa zapadne strane  puta koji vodi iz Gornjih Tušila prema [[Odžaci (Konjic)|Odžacima]] (Bjelimićima), na nadmorskoj visini od 1479 m. Nekropola je zajedno sa radionicom za obradu [[kamen]]a i pejsažom [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3818 |title=Nekropola Poljice-Dolovi |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220731201943/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3818 |archive-date=2022-07-31 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; U nekropoli su 52 stećka, (24 ploče, 22 sanduka, 2 sljemenjaka i 4 krstače). Ukrasni ornamenti evidentirani su na sedam spomenika; 4 ploče, 2 sljemenjaka i 1 krstača. Njihovi ukrasni motivi su: obična i tordirana traka, friz od povijene lozice sa trolistovima, traka od cik-cak i kosih linija, scene lova, scene kola te specifične predstave žene i zmaja, kao i žene, konjanika i zmaja.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;/&gt;
=== Natpisi na stećcima === 
Na dva stećka se nalaze natpisi pisani [[Bosančica|bosanskom ćirilicom]]. Natpis na krstači u transkripciji glasi: 
{{izdvojeni citat|A SE LEŽI NA POKON (KONAČNO) I RABRENЬ VUKIĆЬ DOLINOVIĆЬ}}. Iznad natpisa nalazi se motiv krsta u krugu, čiji se kraci u produžetku završavaju kao krugovi. Iznad ukrasa krsta nalazi se polukružni luk, dok se u zabatu nalazi motiv polujabuke. Ukras je rađen kombinacijom reljefnog ispupčenja i udubljenja, datira poslije 1496. godine.&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/136575932/Vego-Marko-Zbornik-Srednjovjekovnih-Natpisa-BiH-KNJIGA-3-Sarajevo-1964 |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017 |archivedate= 2020-08-14 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20200814142210/https://de.scribd.com/document/136575932/Vego-Marko-Zbornik-Srednjovjekovnih-Natpisa-BiH-KNJIGA-3-Sarajevo-1964 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

Natpis na sljemenjaku: 
{{izdvojeni citat|† VA IME OCA I SINA, SVETOGA DUHA A SE LEŽI VUKOSAVЬ LUPČIĆЬ (LUPOVČIĆЬ) †.}} 
Sa istočne strane nalazi se predstava konjanika koji kopljem napada zmaja koji je već uhvatio ruku žene, dok se iznad glave konjanika nalazi dio natpisa. U gornjem dijelu stećka ispod ivica krovnih ploha sa sve četiri strane stećka pruža loza sa trolistom ispod koje se nalazi tordirana vrpca (traka). Na zapadnoj bočnoj strani nalazi se pradstava sa više životinja.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;/&gt;

U blizini nekropole na udaljenosti do 200 m evidentiran je kamenolom, a drugi na udaljenosti do 500 m u pravcu sjeverozapada, gdje su spomenici obrađivani.&lt;ref name=&quot;Alojz Benac&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/51402695/Alojz-Benac-Stecci  |title=Alojz Benac: STEĆCI – Mala istorija  Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd 1967 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;
== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST
* [[Pavao Anđelić]], Historijski spomenici Konjica i okoline, I, Skupština opštine, Konjic, 1975. 
* Pavao Anđelić, Teritorijalnopolitička organizacija srednjovjekovne župe Neretve i njezino mjesto u širim političkim okvirima u Studije o teritorijalnopolitičkoj organizaciji srednjovjekovne Bosne, Sarajevo, 1982.  
* [[Vesna Mušeta-Aščerić]], Sarajevo i njegova okolina u 15. stoljeću, Sarajevo, 2005. 2006.  
* Grupa autora, Prirodna baština Kantona Sarajevo, Sarajevo, 2008. 2009.

== Reference ==
{{reference|}}

{{Commonscat|Poljice necropolis}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

{{DEFAULTSORT:P}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Konjicu]]
[[Kategorija:Stećci u Konjicu|P ]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom]]</text>
      <sha1>09qospuoomz814cnuwfq5o4ilyacv15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola sa stećcima Trnovo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4655554</id>
    <revision>
      <id>42717061</id>
      <parentid>42165574</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3002" sha1="iwodh8l0i61uqx8ls1gswfgmjch4n5v" xml:space="preserve">'''Nekropola stećaka Trnovo 1''' nalazi se u općini [[Šekovići]], [[Bosna i Hercegovina]]. Nekropola je i [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3822 |title=Nekropola Trnovo 1 u Šekovićima |work=Komisija za nacionalne spomenike |accessdate=13. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804072947/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3822 |archive-date=2022-08-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;[https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=572470 Zijad Halilović - STEĆCI NA LOKALITETU TRNOVO 1 U NASELJU TRNOVO, ŠEKOVIĆI]&lt;/ref&gt; Na području opštine Šekovići registrovan je 31 lokalitet, sa ukupno 929 stećaka.

Područje Šekovića još od najstarijih vremena bilo je naseljeno i kulturno i komunikacijski vrlo aktivno. U srednjem vijeku područje bilo je u sastavu [[Usora i Soli|Usore]] u koju se od vremena [[Tvrtko I Kotromanić|bana Tvrtka]] ubraja i bosansko srednje Podrinje. 

Selo Trnovo je od Šekovića udaljeno 7,16 km u pravcu jugozapada.Lokalitet nazvan Trnovo 1. smješten je na nadmorskoj visini od 718 m, i koordinatama N 4900098. 630 i E 6564898.16. Na udaljenosti do 20 m od stećaka nalazi se novosagrađen pravoslavni jednobrodni hram posvećen caru [[Konstantin Veliki|Konstantin]]u i carici Jeleni.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bastina.ba/images/stories/izdavastvo/2016/20161123/bastina_8_radovi/3_Naslije%C4%91e-ba%C5%A1tina/Zijad%20Halilovi%C4%87-%20STE%C4%86CI%20NA%20LOKALITETU%20TRNOVO%201%20U%20NASELJU%20TRNOVO-%20%C5%A0EKOVI%C4%86I.pdf |title=Zijad Halilović - STEĆCI NA LOKALITETU TRNOVO 1 U NASELJU TRNOVO, ŠEKOVIĆI |access-date=2020-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730081301/https://bastina.ba/images/stories/izdavastvo/2016/20161123/bastina_8_radovi/3_Naslije%C4%91e-ba%C5%A1tina/Zijad%20Halilovi%C4%87-%20STE%C4%86CI%20NA%20LOKALITETU%20TRNOVO%201%20U%20NASELJU%20TRNOVO-%20%C5%A0EKOVI%C4%86I.pdf |archive-date=2024-07-30 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Na lokalitetu Trnovo 1, evidentirano je 28 stećaka i to; 5 sanduka – dva sanduka su sa postoljem i 23 sljemenjaka – dvanaest sljemenjaka je sa
postoljem. Stećci su fino klesani sa relativno velikim dimenzijama, dijelom su utonuli, i oštećeni, a na pojedinim stećcima se nalaze grafiti novijeg datuma. Orijentirani su u pravcu zapad – istok. Od ukupnog broja evidentiranih stećaka, ukrašena su četiri. Na njima su zastupljeni motivi – mač, plastična rebra, rozeta sa drškom i traka. Na osnovi zastupljenih [[Oblici stećaka|formi stećaka]] i njihovih ukrasa, nadgrobnici se mogu datirati u kasni srednji vijek (XIV stoljeće).

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST
 
== Reference ==
{{reference}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Šekovićima]]
[[Kategorija:Nekropole stećaka|T]]
[[Kategorija:Usora i Soli]]</text>
      <sha1>iwodh8l0i61uqx8ls1gswfgmjch4n5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neboder Željezničko-stambene zadruge u Sarajevu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4655733</id>
    <revision>
      <id>42717045</id>
      <parentid>42261134</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5983" sha1="ltttibclu0kx7z8nurhz0txgnro32p3" xml:space="preserve">'''Neboder Željezničarsko-štedne zadruge u Sarajevu''' je stambeno – poslovni objekat i prvi neboder izgrađen u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Nalazi se u ulici Augusta Brauna, u općini [[Centar (Sarajevo)|Centar]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 11. maja 2017. godine, donijela je odluku da se neboder proglasi za  [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_neboder%20zeljeznicke%20zadruge%20BOS.pdf |title= Neboder Željezničarsko-štedne zadruge u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 13. 9. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240506000611/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo_neboder%20zeljeznicke%20zadruge%20BOS.pdf |archive-date= 2024-05-06 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić, [[Goran Milojević]] (predsjedavajući), [[Radoje Vidović]].
== Lokacija ==
Nalazi se u strogom centru Sarajeva, u sjevernom nizu ulice Avgusta Brauna. Na objekat se nadovezuje stambena zgrada izvedena tokom perioda između dva svjetska rata, a na južnoj strani ulice nalazi se zgrada [[Marijin dvor (zgrada)|Marijin-Dvora]] iz [[Austro-Ugarska|austrougarskog perioda]].&lt;ref name=&quot;Bejtić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/121951631/Ulice-i-trgovi-Sarajeva-topografija-geneza-i-toponimija-Alija-Bejtić-1973 |title= Alija Bejtić: Ulice i trgovi Sarajeva – Topografija, geneza, topinimi |work= Muzej grada Sarajeva, Sarajevo, 1973 |accessdate= 13. 9. 2016 |archivedate= 2019-05-02 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190502164535/https://de.scribd.com/document/121951631/Ulice-i-trgovi-Sarajeva-topografija-geneza-i-toponimija-Alija-Bejti%C4%87-1973 |deadurl= yes }}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
Tokom dvadesetih i tridesetih godina, sa studija arhitekture završenih na nekim od najprestižnijih evropskih akademija, u Bosnu i Hercegovinu se vraća grupa mladih arhitekata školovanih pod uticajem moderne. Tada nastaju objekti [[Arhitektura historicizma u Bosni i Hercegovini|moderne arhitekture]], koji odgovaraju osnovnoj funkciji i zahtijevanoj upotrebi.&lt;ref name=&quot;Kadić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/346272748/Monografija-e-Book |title= Kadić Emir - Arhitekt Reuf Kadić i počeci moderne arhitekture u Bosni i Hercegovini |work= Nacionalna i univerzitetska biblioteka Bosne i Hercegovine, Sarajevo |accessdate= 13. 9. 2016 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190503164723/https://de.scribd.com/document/346272748/Monografija-e-Book |archivedate=3. 5. 2019 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Arhitektonsko stvaralaštvo tog perioda u Sarajevu je uglavnom vezano za stambene zgrade. Ti objekti su interpolirani između ranije izvedenih građevina, a rijetko su planirani ili izvođeni širi urbanistički potezi. Takav primjer je [[Stambeno naselje Crni Vrh|naselje Crni vrh]].
 
Projektant prvog sarajevskog nebodera na uglu današnjih ulica A. Brauna i Doline je bio arhitekta [[Isidor Rajs]], istaknuti predstavnik [[Arhitektura historicizma u Bosni i Hercegovini|sarajevske moderne]]. Neboder je izgrađen 1938. god.

Neboder je avangardno ostvarenje u Bosni i Hercegovini. Radi se o objektu koji je bio opskrbljen kotlovnicom za centralno grijanje u suterenu, liftom za prevoz stanara, teretnim liftom, telefonskim instalacijama i skloništem sa pratećim sadržajima. Lift za prevoz stanara se otvarao ključem, dok su ga gosti mogli koristiti ubacivanjem dinara. Teretni lift je pretvoren u ostave stanara. Svi stanari su u stanovima imali lokalne telefone za internu komunikaciju. Zgrada je imala i posebne protivpožarne hidroinstalacije, koje danas nisu u funkciji. 
Nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugi svjetskog rata]], u nivou devetog sprata nalazio se ugostiteljski objekat sa vanjskom terasom. Tu funkciju deveti sprat je imao do 1950. godine, kada se adaptira u prostor administrativne namjene, a nakon 1962. godine služi za potrebe ”Stambene željezničke zadruge“.  Šezdesetih godina je izvršena djelimična dogradnja, opravka fasade i rekonstrukcija. Tokom zadnjeg [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH (period 1992–1995.)]], u poslovnim prostorima Željezničarske štedno-kreditne zadruge je bila smještena vojna komanda. Nakon rata neboder je saniran.

U neboderu su, pored stambenog dijela, smještene uprave Željezničarske kreditne i potporne zadruge Z.S.O.J. osnovane 26. juna 1923. godine i Stambene zadruge koja je osnovana 1925. godine
== Opis ==
Tlocrtna osnova nebodera je pravougaonog oblika 20,55 m x 13,30 m i spratnosti Sut+P+9. Na sjevernoj strani nalazi se dio zgrade pravougaone tlocrtne osnove dimenzija 20,55 m x 19,15m i spratnosti Sut+P+2. Konstrukcija objekta je izvedena u armiranom [[beton]]u.

Fasade objekta su oblikovane pod utjecajem ideja modernog pokreta. U kompoziciji akcenat je dat na sučeljavanju dominantne vertikale nebodera na jugu i horizontalne mase stražnjeg sjevernog dijela. U kompoziciji preovladavaju racionalne forme i oštre ivice, ali je forma obogaćena polukružnim završetkom u nivou prvog sprata na jugoistoku
== Literatura ==
* Nedžad Kurto - Sarajevo 1492-1992, Oko, Sarajevo.
* B. Zlatar, M. Ganibegović, Š. Gavraović, V. Žujo. Sarajevo, ulice, trgovi, mostovi, parkovi i spomenici – općina Centar. Sarajevo: “Mediapress”, 2007.
*{{cite book  |last = Milošević  |first = Predrag |title = Arhitektura u kraljevini Jugoslaviji (Sarajevo 1918 -1941). |url= http://www.worldcat.org/title/arhitektura-secesije-u-bosni-i-hercegovini/oclc/74101347 |publisher = Srpsko kulturno i prosvjetno društvo &quot;Prosvjeta&quot; |year = 1997 |isbn = }}
== Reference ==
{{Refspisak|2}}

== Vanjske veze ==

{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Sarajevo]]
[[Kategorija:Neboderi u Sarajevu]]
[[Kategorija:Arhitektura istoricizma u Bosni i Hercegovini|S]]</text>
      <sha1>ltttibclu0kx7z8nurhz0txgnro32p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Jajcu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4656193</id>
    <revision>
      <id>42717106</id>
      <parentid>42261149</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5444" sha1="9q69hxaig183qg09y9mfqforck93zxh" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Jajcu''' datiraju se u period XIV. ili XV. stoljeća. Po najnovijoj evidenciji, broj stećaka na cijeloj jajačkoj opštini iznosi više od 357, na 31 nekropoli.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tempusbiherit.ba/documents/ProjectOutcomes/WorkshopsAndConfs/Novi_popis_stecaka_BiH.pdf |title=Edin Bujak - novi popis stećaka |access-date=2020-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210213060209/http://tempusbiherit.ba/documents/ProjectOutcomes/WorkshopsAndConfs/Novi_popis_stecaka_BiH.pdf |archive-date=2021-02-13 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Kraljev grob ==
{{Glavni|Historijski spomenik zvani Kraljev grob u Zastinju}} 
Usamljeni stećak pod imenom Kraljev grob, nalazi se u [[Zastinje|Zastinju]] kod [[Jajce|Jajca]] i u njemu je prema predanju sahranjen posljednji [[Stjepan Tomašević, kralj Bosne|bosanski kralj]] 1463. godine. Zajedno sa kosturom iskopanom ispod [[Stećak|stećka]], a koji se nalazi u [[Franjevački samostan Gorica|Franjevačkom samostanu u Jajcu]] proglašen je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2475 |title=Kraljev grob |work=kons.gov.ba |accessdate=13. 10. 2016 |archive-date=2021-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017071715/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2475 }}&lt;/ref&gt;

== Nekropola sa stećcima u Vincu ==
O naselju [[Vinac]] nema mnogo historijskih podataka. Prvi put se spominje u historijskim izvorima 1453. godine. Nalazi se oko 13&amp;nbsp;km južno od [[Jajce|Jajca]]. U Vincu se nalazi [[Vinac (tvrđava)|stari grad]] smješten na stijeni nadmorske visine oko 500 m, koja se strmo ruši grebenima u dolinu, uz desnu obalu rijeke [[Vrbas]]. Zbog tih stjenovitih grebena Vrbas u velikom meandru okružuje grad sa tri strane. U okolini naselja nalaze se tri manje nekropole sa stećcima. Na lokalitetu Kamenica smještena je nekropola sa vidljivih 38 [[Stećci|stećaka]] (sanduci, sljemenjaci i stećci amorfnog oblika). Nekropola je smještena na kosini, te stećci klize. Slabo su obrađeni i očuvani, postavljeni su po oba glavna pravca. Ukrasi na stećcima nisu evidentirani. Nekropola je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Spomenikkl&quot;&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3326 |title=Nekropola sa stećcima u Vincu |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=15. 10. 2019 |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804073015/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3326 }}&lt;/ref&gt;

== Nekropola Potkriž u mjestu Divičani ==
Na lokalitetu Potkriž u mjestu [[Divičani]] 2015. god. obavljena su [[Arheologija|arheološka]] istraživanja pod vodstvom [[Dubravko Lovrenović|Dubravka Lovrenovića]] i [[Edin Bujak]]a.&lt;ref&gt;[https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=680664 Edin Bujak - Arheološka istraživanja srednjovjekovnih nekropola u Kopošićima kod Ilijaša i Divičanima kod Jajca, te popis stećaka na području Hadžića ]&lt;/ref&gt; Ova nekropola broji preko 50 stećaka. Prosječna dužina stećaka je 1,7 metara, a širina 1,5. Najveći stećak u ovoj nekropoli je 2,1 metara dužine. Pronađeno je sedam grobova i jedan od najljepših srednjovjekovnih sarkofaga.

== Nekropola stećaka Katica ==
Nalazi se pored katoličke crkve u naselju [[Bistrica (Jajce)|Bistrica]], jedni su od najljepših stećaka u Jajcu. Na lokalitetu je evidentirano 27 stećaka. Od toga je prisutno 13 sljemenjaka, 12 sanduka i 2 ploče. Na jednom stećku nalazi se ukras u vidu polumjeseca, a na nekoliko stećaka vidljivi su ukrasi pravougaonih i polukružnih niša. Obično su ukrašeni srednjovjekovnim simbolima koji su uklesani kao plitki ili rjeđe ulegnuti reljef. Nekropola je [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]] i ujedno 30. spomenik u Jajcu.&lt;ref name=&quot;Spome&quot;&gt;{{Cite web |url=http://kons.gov.ba/Publication/Read/nacionalni-spomenici-lista |title=Nekropola sa stećcima u Katici |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=15. 10. 2019 |archive-date=2019-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423102036/http://kons.gov.ba/publication/read/nacionalni-spomenici-lista |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
== Ostale nekropole ==
* Nekropola Križevci u [[Lupnica|Lupnici]] na Greblju
* Nekropola u [[Kuprešani]]ma
* Nekropola na [[Gornji Bešpelj|Gornjem Bešpelju]]
* Nekropola na [[Donji Bešpelj|Donjem Bešpelju]]
* Nekropola u [[Podlipci]]ma
* Stećci u [[Zdaljevac|Zdaljevcu]]
* Stećci u [[Prudi]]ma
 
== Literatura ==
* [[Pavao Anđelić]], Svjetlost, Sarajevo, 1982 – STUDIJE O TERITORIJALNOPOLITIČKOJ ORGANIZACIJI SREDNJOVJEKOVNE BOSNE

== Reference ==
{{reference}}
== Vanjske veze ==
* [https://www.agencija-jajce.ba/970-727-stecci-jajce/ U Jajcu nađeno sedam grobova i jedan od najljepših srednjovjekovnih sarkofaga]
* [https://www.agencija-jajce.ba/1226-994-legenda-o-steccima-u-selu-bistrica-kod-jajca/ LEGENDA O STEĆCIMA U SELU BISTRICA KOD JAJCA]
* [http://opcina-jajce.ba/aktuelnosti/vijestinove/1720-na-podrucju-jajca-pronaden-jedan-od-najljepsih-srednjovjekovnih-sarkofaga.html Zvanična stranica općine Jajce - Na području Jajca pronađen jedan od najljepših srednjovjekovnih sarkofaga]
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Nekropole stećaka|J]]
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Jajcu]]</text>
      <sha1>9q69hxaig183qg09y9mfqforck93zxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni park Toubkal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4656799</id>
    <revision>
      <id>42716954</id>
      <parentid>42689534</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="7ncwsqsxhttlqmub7srselkqfa2m6ze" xml:space="preserve">{{Nacionalni park
| naziv = Nacionalni park Toubkal
| orginalni naziv   = اخنيفيس الوطني جبل
| slika             = Imlil,_Marrocos.jpg
| slika_opis        = [[Pejzaž]] parka
| karta=Toubkal_National_Park_map.png
| širina-stupnjevi  = 31
| širina-minute     = 5
| širina-sekunde    =0
| širina-oznaka     = N
| dužina-stupnjevi  = 7
| dužina-minute     =5
| dužina-sekunde    =0
| dužina-oznaka     = W
| lokacija = [[Marrakesh-Safi|Regija Marrakesh-Safi]] ([[Visoki Atlas]])
| površina = 380
| država = {{flag|Maroko}}
| najbliži grad     = [[Marakeš]]
| osnovan            = [[1942]].
| broj posjetitelja = 
| službena stranica =[http://parc-national-toubkal.ma/ Parc National Toubkal]
}}
'''Nacionalni park Toubkal''' ([[Arapski jezik|arapski]]: اخنيفيس الوطني جبل) je [[nacionalni park]] na [[jugozapad]]u [[Maroko|Maroka]] u [[planinski masiv|planinskom masivu]] [[Visoki Atlas]] u [[Marrakesh-Safi|Regiji Marrakesh-Safi]].

==Historija i karakteristike ==

Najviši [[vrh]] [[Sjeverna Afrika|Sjeverne Afrike]] [[Toubkal]], [[visina|visok]] 4.165 [[metar]]a, je svoje [[ime]] dobio je po prvom [[nacionalni park|nacionalnom parku]] u [[Maroko|Kraljevini Maroko]], osnovanom [[1942]].&lt;ref name=brit/&gt;
On je i najveća atrakcija [[Nacionalni park|nacionalnog parka]], koji je pored tog poznat po [[Skijanje|skijanju]] [[Zima|zimi]] a [[ljeto|ljeti]] po [[Planinarstvo|planinarenju]].&lt;ref name=alp&gt;{{cite web
 | url =https://www.summitpost.org/jbel-toubkal/150232
 | title =''Jbel Toubkal''
 | accessdate = 3. 6. 2020
 | language=engleski
 | publisher=SummitPost}}&lt;/ref&gt;

[[Nacionalni park]] Toubkal prostire se na 380 [[km²]], udaljen 70 [[km]] [[jug|južno]] od [[grad]]a [[Marakeš]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

Pored izuzetne [[bioraznolikost]]i, ovaj park nudi posjetiteljima šetnje po [[visoravan|visoravnima]] i duž [[rijeka (vodotok)|riječnih]] [[klisura]] sa kristalno čistom [[pitka voda|vodom]].
Kao i svim ostalim zaštićenim područjima u Maroku, i Nacionalnim parkom Toubkal, upravlja resor za vode i šume - Ministarstvo poljoprivrede, ribarstva, ruralnog razvoja, voda i šuma.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =http://parc-national-toubkal.ma/
 | title =''Parc National de Toubkal''
 | accessdate =4. 6. 2020
 | language =francuski
 | publisher =Parc National de Toubkal
 | archive-date =2020-06-12
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200612200800/http://parc-national-toubkal.ma/
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Toubkal National Park}}
* [https://web.archive.org/web/20200612200800/http://parc-national-toubkal.ma/ ''Parc National de Toubkal''] {{fr icon}}

[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Maroku|Nacionalni park Toubkal]]</text>
      <sha1>7ncwsqsxhttlqmub7srselkqfa2m6ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikolina Butorac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4657120</id>
    <revision>
      <id>42717160</id>
      <parentid>42685543</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7820" sha1="t6rv0mjca9q7dlp7o4oelj3m2b0i2k7" xml:space="preserve">{{Orphan|date=septembar 2026}}

'''Nikolina Butorac''' (Zagreb, 1986), hrvatska je izvedbena i multimedijska umjetnica i dizajnerica. Diplomirala je na [[Akademija likovnih umjetnosti u Zagrebu|Akademiji likovnih umjetnosti]] u Zagrebu (Academy of Fine Arts, University of Zagreb). Živi i djeluje primarno u [[Zagreb]]u. Svoje autorsko djelovanje posvetila je, između ostalog, ekološkim izvedbama i pedagoškom radu s mladima. U svojim izvedbama često proispituje koncept srama. Dio djelovanja provodi na umjetničkim rezidencijama u [[Finska|Finskoj]] i [[Portugal]]u gdje postavlja svoje umjetničke instalacije. U svom umjetničkom radu služi se i drugim medijima – slikarstvom, fotografijom i filmom. Predstavljala je i izvodila na raznim festivalima poput Op.Art festivala u [[Opatija (Hrvatska)|Opatiji]], Urban Festivala u Zagrebu, Performance Art Festival u [[Osijek]]u, Noći Performansa u [[Rijeka (grad)|Rijeci]], Ars Kozara u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] i mnogim drugima. Surađivala je s ostalim vizualnim i izvedbenim umjetnicima kao što su Darko Brajković, Ivana Kleinertz i [[Marta de Menzes]] i udrugama i institucijama kao što su Cultivamos Cultura iz Portugala i [[Muzej suvremene umjetnosti|MSU]] u Zagrebu. [https://nikolinabutorac.com/about-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161554/https://nikolinabutorac.com/about-2/ |date=2020-06-12 }}

== Projekti ==

=== Čajevima protiv ravnodušnosti (2014.) ===
Na Noći Performansa Zagreb u sklopu Perforacija autorica izvodi site-specific događaj kojim se kroz performans bavi trenutnim stanjem mladih ljudi na tržištu rada – dotiče se problema eksploatacije radnika, intergeneracijskih konflikata i nemogućnosti integracije mladih u današnje tržište rada. Performans je podijeljen u dva dijela: u prvom dijelu Nikolina Butorac priprema čajeve za publiku recitirajući sastojke koje stavlja u proključalu vodu dok u drugom dijelu ona dijeli pripremljene čajeve publici. [https://nikolinabutorac.com/2014/02/21/123/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161559/https://nikolinabutorac.com/2014/02/21/123/ |date=2020-06-12 }}

=== Zapisi o mirisu (2016.) ===
U gradskom muzeju u [[Umag]]u Nikolina Butorac zajedno sa svojim suradnikom Darkom Brajkovićem izvodi performans pred posjetiteljima muzeja. U prvom dijelu performansa izvođači leže prekriveni mješavinom lovorovog lišća, kadulje, lavande i limunske trave fokusirajući se na miris biljaka čekajući da im prizove izgubljenu uspomenu. U drugom dijelu performansa oni se ustaju i zapisuju svoje iskustvo pozivajući publiku da im se pridruži. Performans je inspiran djelima [[Marcel Proust|Marcela Prousta]] i njegovim refleksijama na vrijeme i uspomene. [https://nikolinabutorac.com/2016/01/22/notes-of-scent/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161553/https://nikolinabutorac.com/2016/01/22/notes-of-scent/ |date=2020-06-12 }}

=== Prava učenika (2018.) ===
Performans je realiziran za djecu i njihove roditelje u Centru Kulture Pešćenica u Zagrebu  s ciljem predstavljanja današnje edukacije kroz oči djece. U prvom dijelu izvedbe Nikolina Butorac publici nalaže da pročitaju 7 prava studenata dok si paralelno zateže vrat lisnatom granom. Nakon što pročitaju prava nalaže publici da dodaju novo pravo na temelju dobrih ili loših iskustava u osnovnoj školi. Kao materijaliziranu uspomenu na događaj nudi publici da posade zrno kukuruza u vrtovima Centra Kulture [[Peščenica - Žitnjak|Peščenica]]. [https://nikolinabutorac.com/2018/06/04/not-taking-part/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161553/https://nikolinabutorac.com/2018/06/04/not-taking-part/ |date=2020-06-12 }}

=== Iza crvenog (2018.) ===
U sklopu Noći performansa u Rijeci u sklopu Perforacija Nikolina Butorac prvi put izvodi performans u kojem u korelaciju postavlja sram i vlastito djelovanje.  U performansu ona otiskuje sve ono što čini njen identitet (putovnicu, osobnu iskaznicu, indeks) u svoju krv i preslikava na papir. Paraleno u sklopu performansa propituje svoj sram i kako se on materijalizira. Pokušava potaknuti publiku na uključivanje u performans. Kasnije ovaj performans ponavlja u okviru 18. Performance Art Festivala u Osijeku. [http://www.plesnascena.hr/index.php?p=article&amp;id=2256]

=== Praznina doma (2018.) ===
Na 16. Festivalu Prvih Nikolina Butorac postavlja svoju zvučno/prostornu instalaciju kojom u novom mediju propituje stanovanje kao radnju i stan kao fiktivni objekt, koji si mladi u današnje vrijeme ne mogu priuštiti. Radom osvaja i prvu nagradu žirija koji je nagradu obrazložio ističući „kako je riječ o radu koji duboko problematizira nesnalaženje i nemoć u situaciji koja je nova i bez vidljivog izlaza. [https://www.glasistre.hr/kultura/festival-prvih-rad-praznina-doma-nikoline-butorac-dobio-nagradu-zirija-571560]

=== Pojedeni dom (2019.) ===
Na manifestaciji „Ljeto u MSU“ Nikolina Butorac svojim ''[[eat-art]]'' performansom koji je svojevrsni tematski nastavak na njezinu instalaciju „Praznina doma“ ponovno tematizira nemogućnost posjedovanja vlastitog stana za mlade ljude. Butorac u performansu dopušta ljudima da na njenom kiparsko-gastronomskom stolu nacrtaju svoj imaginarni stan ili atelje te ga onda ona konstruira od smjese zobi, maka i banane. Novonastali stan-kolač vlasnik tada ima priliku „požderati“ te se tako vrlo doslovno pruža prilika da vlasnik „poždere“ stan umjesto da stan novčano „poždere“ njega kako to biva u trenutnoj socioekonomskoj situaciji za mlade u Hrvatskoj. [http://www.plesnascena.hr/index.php?p=article&amp;id=2338]

== Popis djela ==

=== Solo performansi ===

* Ples u Importanne Centru, 2010 - Zagreb
* Biljke snage, 2013 – Dani performansa, Osijek
* Čajevima protiv..., 2014 - Perforacije Festival, Zagreb
* Zapisi o mirisu, 2016 - Artum izložba, Umag
* Recept za primjećivanje živućih elemenata u gradu, 2017 - Krk
* Prava učenika, 2018 - Zagreb
* Iza crvenog, 2018 – Perforacije, Rijeka
* Pojedeni dom, 2019 – Ljeto u MSU, Zagreb

=== Solo izložbe i instalacije ===

* Od Novog Zagreba do Dubrava, 2012 - Galerija SC, Zagreb
* Imati ili biti, 2014 - Galerija Fonticus, Grožnjan
* Majka Zemlja, 2015 - Umjetnik u rezidenciji, Rauma, Finska
* Kada ste se zaljubili u znanje?, 2017 – Umjetnik u rezidenciji, Cultivamos Cultura, Portugal
* Praznina doma, 2018. - 16.Festival prvih, Zagreb [https://web.archive.org/web/20200612161554/https://nikolinabutorac.com/about-2/]

== Izvori ==
1. https://nikolinabutorac.com/about-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161554/https://nikolinabutorac.com/about-2/ |date=2020-06-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161554/https://nikolinabutorac.com/about-2/ |date=2020-06-12 }}

2. https://nikolinabutorac.com/2014/02/21/123/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161559/https://nikolinabutorac.com/2014/02/21/123/ |date=2020-06-12 }}

3. https://nikolinabutorac.com/2016/01/22/notes-of-scent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161553/https://nikolinabutorac.com/2016/01/22/notes-of-scent/ |date=2020-06-12 }}

4. https://nikolinabutorac.com/2018/06/04/not-taking-part/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161553/https://nikolinabutorac.com/2018/06/04/not-taking-part/ |date=2020-06-12 }}

5. http://www.plesnascena.hr/index.php?p=article&amp;id=2256

6. https://www.glasistre.hr/kultura/festival-prvih-rad-praznina-doma-nikoline-butorac-dobio-nagradu-zirija-571560

7. http://www.plesnascena.hr/index.php?p=article&amp;id=2338

8. https://nikolinabutorac.com/about-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612161554/https://nikolinabutorac.com/about-2/ |date=2020-06-12 }}

{{Uncategorized|date=septembar 2026}}</text>
      <sha1>t6rv0mjca9q7dlp7o4oelj3m2b0i2k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Glamoču</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4658289</id>
    <revision>
      <id>42716965</id>
      <parentid>42196970</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="0l4jjdpfh9lhv6uscb7j0h5r6ye4dw2" xml:space="preserve">Na listi nacionalnih spomenika kulture Bosne i Hercegovine za opštinu [[Glamoč]] se nalaze slijedeći spomenici:
 
* [[Kasnoantička bazilika u Vrbi, Glamoč]], arheološko područje
* [[Stari grad Glamoč]], graditeljska cjelina&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=35 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Glamoč) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-date=2024-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240320183909/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=35 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |title= Nacionalni spomenici u Glamoču |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 16. 3. 2024. |archive-url= https://web.archive.org/web/20241215123636/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |archive-date= 2024-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Glamoču| ]]</text>
      <sha1>0l4jjdpfh9lhv6uscb7j0h5r6ye4dw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka u Istočnoj Ilidži</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4658290</id>
    <revision>
      <id>42717105</id>
      <parentid>42495819</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6369" sha1="39ot9u41e5t342ivenc35c3zaax7xik" xml:space="preserve">[[File:Nekropola sa stećcima i nišanom, Krupac (74).JPG|mini|desno|Nekropola sa stećcima i nišanima Krupac]]
'''Nekropole stećaka i nišana u Istočnoj Ilidži''', naselje  [[Krupac]] i Donji Kotorac, općina [[Istočna Ilidža]], su [[Srednji vijek|srednjevjekovni]] nadgrobni spomenici.
== Historija ==
U ranom srednjem vijeku na području Sarajevskog i Visočkog polja formirana je [[Srednja Bosna|župa Vrhbosna]]. Vlast nad ovom župom pripadala je bosanskom banu, odnosno kralju. Transformacijom župe u manje oblasti najveći dio župe Vrhbosna pripao je porodici [[Pavlovići|Pavlović]], u kojem je i nekropola Crnač. 

== Nekropola sa stećcima i nišanima u Krupcu ==
Naselje Krupac nalazi se u jugoistočnom kraju [[Sarajevsko polje|Sarajevskog polja]], na izlasku rijeke [[Željeznica (rijeka)|Željeznice]] iz kanjona na raskršća puteva za [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]] i [[Bjelašnica|Bjelašnicu]]. &lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url=https://de.scribd.com/document/116247376/Arheoloski-leksikon-Tom-3 |title=Arheološki leksikon, arheološka nalazišta, strana 129   |work=Zemaljski muzej, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;  Iznad nekropole je brdo na čijem se vrhu nalazi [[stari grad Teferić]]. Nekropolu čini 21 [[stećak]] (1 [[Oblici stećaka|sljemenjak]], 6 sljemenjaka sa postoljem, 9 sanduka i 5 sanduka sa postoljem) i 12 [[Kraj stećaka i prvi nišani|nišana]], premještenih sa prvobitne lokacije radi otvaranja kamenoloma u Krupcu. Nekropola je i [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Krupac&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2974 |title= Nekropola sa stećcima i nišanima u Krupcu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-03-11 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220311202631/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2974 }}&lt;/ref&gt; 

Obrada stećaka je grublja. Samo jedan stećak je [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]], a na jednom je isklesana mala rozeta na postolju. Ukrasi su izrađeni u plitkom reljefu.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url=  https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Staro mezarje ===
Uz stećke je grupa od 12 nišana i dva vrlo niska ostatka spomenika. Oblici nišana su iz najstarijeg vremenskog razdoblja na kojima se prepoznaje snažan uticaj klesarske tradicije stećaka. Motivi izvedeni u plitkom/niskom reljefu preneseni su sa stećaka; završeci su u obliku sljemena, poneki sa polujabukom na vrhu.&lt;ref name=&quot;Krpnišan&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=31 |title= Nekropola sa stećcima i nišanima u Istočnoj Ilidži |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate= 9. 3. 2024. |archive-url= https://web.archive.org/web/20250221074755/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=31 |archive-date= 2025-02-21 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
 
Nišani ovakvih oblika stoje u mezarjima u Sarajevu (na [[Alifakovac (groblje)|Alifakovcu]], kod [[Alipašina džamija|Alipašine džamije]], na Hambinoj carini, u Lukavici, u [[Hrasnica|Hrasnici]], te na području [[Trnovo (FBiH)|Trnova]] u Govedovićima i Turovima. Tačan datum nastanka se ne može utvrditi (kraj  15. vijeka ili početak 16. vijeka). Ova vrsta spomenika malo je istraživana. &lt;ref name=&quot;Krupac nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title=Šefik Bešlagić NIŠANI XV I XVI VIJEKA U BOSNI I HERCEGOVINI |work=ANUBIH – Sarajevo, 1978|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

[[File:Nekropola sa stećcima, Crnač, Donji Kotorac (6).JPG|mini|desno|Nekropola stećaka Crnač]]
== Nekropola sa stećcima Crnač u Donjem Kotorcu ==
Nekropola se datira u period od sredine XIV do druge polovice XV stoljeća. Čine je 54 stećka (51 u obliku sanduka i 3 u obliku sljemenjaka). Proglašena je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]. &lt;ref name=&quot;Crnač&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3644 |title= Nekropola sa stećcima Crnač u Donjem Kotorcu |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072808/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3644 }}&lt;/ref&gt;
Na stećcima se ne nalaze ukrasi. Na jednom sljemenjaku nalazi se urezan natpis na osnovu kojeg se vidi da tu; na svojoj plemenitoj zemlji, leži Bogčin sin kneza Stipka Ugarčića te da je natpis napisao Ugarak.&lt;ref name=&quot;Crnač&quot;/&gt;
== Literatura ==
* [[Dimitrije Sergejevski]],  “Arheološki nalazi u Sarajevu i okolini”, Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, nova serija br. II. Sarajevo: 1947, 13-50.
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST
* [[Ćiro Truhelka]],  „Sredovjeki natpis u Kotorcu“, GZM. Sarajevo: 1896, 217, 218.
* [[Marko Vego]], Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine IV. Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, 1970, 12, 13.
* [[Vladislav Skarić]], Sarajevo i njegova okolina od najstarijih vremena do austrougarske okupacije. Sarajevo: Izabrana djela, knj. I, 1985, 37-42.
* [[Vesna Mušeta-Aščerić]], „Srednjovjekovna naselja na mjestu današnjeg Sarajeva“, u Prilozima istoriji Sarajeva. Sarajevo: Radovi sa naučnog simpozijuma «Pola milenija Sarajeva» održanog od 19. do 21. marta 1993. Godine, Institut za istoriju i Orijentalni institut, 1997, 36.
* Vesna Mušeta-Aščerić, Sarajevo i njegova okolina u XV stoljeću, između zapad i istoka. Sarajevo: Sarajevo Publishing, 2005, 16–19, + Karta – Župe sarajevskog područja u prvoj polovini XV stoljeća.

== Reference ==
{{reference}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
{{Commonscat|Category: Krupac necropolis}}
{{DEFAULTSORT:I}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Istočnoj Ilidži]]
[[Kategorija:Stećci u Istočnoj Ilidži|I ]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom|I ]]</text>
      <sha1>39ot9u41e5t342ivenc35c3zaax7xik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Drvaru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4658549</id>
    <revision>
      <id>42716961</id>
      <parentid>42261110</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="eya4p7w7v51ddouxentkp6u94fmxjv4" xml:space="preserve">[[Datoteka:Drvar, Titova jeskyně.jpg|mini|desno|200px|Titova pećina u Drvaru.]]
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika kulture Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Drvar]] se nalaze slijedeći spomenici:
* [[Titova pećina u Drvaru]] 
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Drvar) - Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=31 |access-date=2020-08-09 |archive-date=2021-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205203636/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drvar&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=7 |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Drvar |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 24. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241127013112/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=7 |archive-date= 2024-11-27 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
== Vanjske veze ==
* [http://kons.gov.ba/?lang=bs Zvanična stranica komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Drvaru| ]]</text>
      <sha1>eya4p7w7v51ddouxentkp6u94fmxjv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni park Kozara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4659396</id>
    <revision>
      <id>42716951</id>
      <parentid>42261108</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7325" sha1="08avo3j8mhg9oq058kadhzxa86jv3n1" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Nacionalni park Kozara
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = II
| slika                = Memorial park Mrakovica.JPG
| širina_slike         = 
| opis_slike           =
| karta                = 
| lokacija             = {{flag|Bosna i Hercegovina}}
| najbliži_grad        = [[Prijedor]]
| koordinate           = {{coord|44|58|1|N|16|51|0|E|type:landmark|display=inline}}
| površina             = 39.07
| oznaka               = 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 24.06.2012.&lt;ref name=&quot;Kozar&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/en/thematic-areas/wdpa?tab=WDPA |title=Svjetski registar zaštićenih područja (WDPA) |work= www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10.2021}}{{en}}&lt;/ref&gt;
| utemeljenje          = 1967.&lt;ref name=&quot;Kozarica&quot;/&gt;
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = Javna ustanova Nacionalni park Kozara&lt;ref name=&quot;Kozara&quot;&gt;{{Cite web |url= https://nasljedje.org/wp-content/uploads/2018/06/zakon_o_np_kozara.pdf |title= Zakon o nacionalnom parku Kozara - Službeni glasnik RS, br. 121/2012 |work= nasljedje.org |accessdate= 9. 10. 2021}}&lt;/ref&gt;
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
}}

'''Nacionalni park Kozara''' se nalazi u sjeverozapadnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Za [[nacionalni park]] je proglašena 6. aprila 1967. godine, sa ciljem zaštite kulturno-historijskih i prirodnih vrijednosti planine [[Kozara|Kozare]].&lt;ref&gt;[http://www.npkozara.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=46&amp;Itemid=34&amp;lang=ba ''Historijat parka''] Pristupljeno 16.3.2016.&lt;/ref&gt; Kozara je niska, ostrvska planina, smještena između [[Panonija|Panonske nizije]] na sjeveru i [[Dinaridi|Dinarida]] na jugu, te omeđena rijekama [[Sava|Savom]], [[Una|Unom]], [[Vrbas]]om i [[Sana|Sanom]].

== Geografija ==
Površina parka iznosi  3.907,54 ha.&lt;ref name=&quot;Kozarica&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.protectedplanet.net/2521 |title=Svjetski registar zaštićenih područja (WDPA) - Kozara|work= www.protectedplanet.net |accessdate= 10.10.2021}}{{en}}&lt;/ref&gt; Centralni dio Nacionalnog parka i planine Kozare zauzima područje [[Mrakovica|Mrakovice]], na kojem se prostire nekoliko zaravnjenih platoa visine od 700-800 metara. Ostali značajni vrhovi su: Gola planina (876 m), Rudine (750 m), Jarčevica (740 m), Glavuša (793 m), Bešića-poljana (784 m), Vrnovačka glava (719 m), Benkovac-Jurišina kosa (705 m), Šupljikovac (652 m), Zečiji kamen (667 m), Kozarački kamen (659 m). Klima je umjereno-kontitentalna. Na području Nacionalnog parka nalaze se izvori većih potoka i rijeka ([[Mlječanica|Mlječanice]], [[Moštanica|Moštanice]], Kozaračke rijeke - Starenice) što NP Kozaru čini orohidrografskim čvorištem istoimene planine. Nacionalni park je okružen rijekama [[Una]], [[Sava]], [[Sana]] i [[Vrbas]].&lt;ref name=&quot;Zaštićenap&quot;&gt;{{Cite web |url= http://e-prirodafbih.ba/bs/protectedsites/ |title= Zaštićena područja u FBiH |work= e-prirodafbih.ba/ |accessdate= 9. 10. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241219221637/http://e-prirodafbih.ba/bs/protectedsites/ |archive-date= 2024-12-19 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

Regionalni put R 477, koji povezuje Mrakovicu, Podgradce i [[Gradiška|Gradišku]], odnedavno je u potpunosti asfaltiran i prohodan za saobraćaj. Njegova izgradnja ima i veliki turistički značaj za Nacionalni park “Kozara”, jer omogućava brži i lakši pristup iz pravca  Gradiške i [[Laktaši|Laktaša]].

== Flora ==
Na relativno skromnoj površini područja parka od 3.907,54 ha, ustanovljen  je impozantan biodiverzitet  od  865  biljnih vrsta. Od ukupno registrovanih vrsta 117 su gljive, 11 lišajevi, 80 mahovine i 657 vrsta viših (vaskularnih) biljaka. Među višim biljkama su 17 vrsta paprati, 114 vrsta dendroflore (77 autohtonih i 37 alohtonih) i 526 zeljastih cvjetnica. Dendrofloru Nacionalnog parka &quot;Kozara&quot; sačinjavaju: 33 vrste lišćarskog drveća, 2 vrste četinarskog drveća, 30 lišćarskih grmova, 1 četinarski grm, 2 drvenaste povijuše i 9 polugrmova.

Od ukupnog broja biljnih vrsta na području parka, registrovano je 19 vrsta rijetkih i ugroženih biljaka: bijela mračnica (''Galium boreale''), božikovina (''Ilex aquifolium''), bradavičnjak (''Cardamine bulbifera''), crni oman (''Telekia speciosa''), divlja ciklama (''Cyclamen purpurascens''), divlji ljiljan (''Lilium martagon''), [[đurđevak]] (''Convallaria majalis''), likovac (''Dephne mezereum''), jetrenka (''Hepatica nobilis''), [[kaćun]] (''Orchis morio''), kostrika mekolisna (''Ruscus hypoglossum''), naglavica dugolisna (''Cephalanthera longifolia''), ostružnica (''Limodorum abortivum''), ptičija graorica (''Vicia cassubica''), tisa (''Taxus baccata''), udovičica siva (''Scabiosa cinerea''), uskolisni strupnik (''Scrophularia scopolii''), [[Karanfil|veliki karanfil]] (Dianthus giganteus), [[visibaba]] (''Galanthus nivalis'').&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Flora u Nacionalnom parku |url=http://www.npkozara.com/v1/index.php/sr-yu/k2-categories/flora |access-date=2020-08-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803201514/http://www.npkozara.com/v1/index.php/sr-yu/k2-categories/flora |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Sjeverno od parka, na ostalim dijelovima Kozare dominiraju visoke šume [[bukva|bukve]] i [[Jela|jele]], a u južnom dijelu površine su obrasle, niskim (izdanačkim) šumama [[hrast]]a i kulturama četinara ([[crni bor]], [[bijeli bor]] i [[smrča]]).
== Fauna ==
Među autohtonim životinjskim vrstama, nalaze se [[divlja svinja]], [[Srna|srndać]], [[Zec|divlji zec]], [[Mačka|divlja mačka]], [[lisica]], [[vjeverica]], [[jazavac]], [[kuna zlatica]], [[kuna bjelica]], [[lasica]] i druge.

Kozara je stanište i velikog broja ptičijih vrsta. Prema dostupnim podacima, na Kozari, ima [[jastreb]]ova, [[kobac]]a, [[sova]], dok se među negrabljivicama ističu [[jarebica]], [[Golub|golub grivaš]], [[golub dupljaš]], [[grlica]], [[svraka]], [[slavuj]], [[djetlić]], [[sjenica]] i [[vrabac]].
== Historija ==
Poslije [[Drugi svjetski rat|II svjetskog rata]] planina Kozara postala je čuvena po [[Bitka na Kozari|borbama]] naroda ovog kraja za slobodu.
Kao pjesničko svjedočanstvo stradanja naroda kozaračkog kraja nastala je čuvena pjesma [[Stojanka majka Knežopoljka]] koju je napisao [[Skender Kulenović]] 1942.godine. Na Mrakovici, centralnom dijelu Nacionalnog parka &quot;Kozara&quot;, uređen je Memorijalni kompleks kojeg čine: [[Spomenik Revoluciji na Kozari|Spomenik Revoluciji]], memorijalni zid i muzej.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kozara - Nacionalni park Kozara |url=http://www.npkozara.com/v1/index.php/sr-yu/9-najnovije-vijesti/33-kozara |access-date=2020-08-28 |archive-date=2020-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811142605/http://www.npkozara.com/v1/index.php/sr-yu/9-najnovije-vijesti/33-kozara |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reference|2}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.npkozara.com/ Službeni sajt]
{{Commonscat|National park Kozara}}

{{DEFAULTSORT:Kozara, Nacionalni park}}
[[Kategorija:Nacionalni park Kozara]]
[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>08avo3j8mhg9oq058kadhzxa86jv3n1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Donjem Vakufu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4664214</id>
    <revision>
      <id>42716960</id>
      <parentid>42196964</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1699" sha1="b2mdn8r5nlrfqrltmzv0j9re5qaw1h2" xml:space="preserve">=== Nacionalni spomenici kulture ===
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika BiH]] za opštinu [[Donji Vakuf]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Handanija džamija u Pruscu]] (Handan-begova, Hajdar Ćehajina ili Čaršijska džamija), graditeljska cjelina 
* [[Kasnoantička bazilika u Oborcima]], arheološko područje 
* [[Kasnoantička grobnica u Studenoj Česmi|Kasnoantička grobnica i ostaci sakralnog objekta na lokalitetu Studena Česma]], arheološko područje
* [[Pruščakova džamija u Pruscu|Pruščakova (Hasana Kjafije) džamija u Pruscu]], graditeljska cjelina  
* [[Sahat-kula u Donjem Vakufu]], historijski spomenik  
* [[Stari grad Prusac]], historijsko područje&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=30 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Donji Vakuf) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=8. 3. 2019 |archive-date=2021-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210206142305/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;donjivakuf&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=7 |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Donji Vakuf |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 24. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20241127013112/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=7 |archive-date= 2024-11-27 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Donjem Vakufu| ]]</text>
      <sha1>b2mdn8r5nlrfqrltmzv0j9re5qaw1h2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Fojnici</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4664217</id>
    <revision>
      <id>42716962</id>
      <parentid>41866456</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1106" sha1="psb29bergm4b97tswnh6rwstkfmawxj" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za općinu [[Fojnica]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Samostan u Fojnici|Crkva svetoga Duha i Franjevački samostan u Fojnici]] (prirodno graditeljska cjelina),
* [[Musafirhana u Fojnici]] (Salihagića kuća) (historijski spomenik),
* [[Samostan u Fojnici|Muzejska zbirka i bibliotečki fond franjevačkog samostana Duha svetoga]] (pokretno dobro),
* [[Nakšibendijska tekija u Živčićima]] sa pokretnim naslijeđem (graditeljska cjelina),
* [[Stari grad Kozograd]] (arheološko područje).
* [[Tekija na Oglavku]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Fojnica) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=8. 3. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241215123636/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=8 |archive-date=2024-12-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Fojnici| ]]</text>
      <sha1>psb29bergm4b97tswnh6rwstkfmawxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Brodu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4664227</id>
    <revision>
      <id>42716956</id>
      <parentid>42562233</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="115h2pr0ncbqaacr5t4rfy0ta4cmidt" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika kulture Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Brod (Bosna i Hercegovina)|Brod]] se nalaze slijedeći spomenici:
* [[Husein-begova džamija u Brodu|Mjesto Husein-begove džamije sa haremom]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page= |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. januar 2026 |archivedate=2019-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220063001/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;page=4 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bospetrovac&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. februar 2026. |archive-date= 2022-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=14 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Brod) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=25. 2. 2019 |archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208033743/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brod&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Brod |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250612033542/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad |archive-date= 2025-06-12 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Brodu| ]]</text>
      <sha1>115h2pr0ncbqaacr5t4rfy0ta4cmidt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola stećaka u Bjelosavljevićima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4664459</id>
    <revision>
      <id>42717066</id>
      <parentid>42495816</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12729" sha1="ppsw2dbhwh5d2iv8mxgaj0efhytdr9a" xml:space="preserve">[[File:Некропола са стећцима у Бјелосављевићима - Соколац.jpg|thumb|250px|desno|Nekropola sa stećcima, Crkvina, Bjelosavljevići]]
'''Nekropola stećaka u Bjelosavljevićima''' nalazi se na lokalitetu Crkvina, opština  [[Sokolac]], [[Bosna i Hercegovina]]. Nekropola je i [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3727 |title=Nekropola stećaka u Bjelosavljevićima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |accessdate=9. 2. 2017 |archive-date=2022-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124000541/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3727 }}&lt;/ref&gt;
== Historija ==
[[Glasinac]] se prvi put spominje u darovnici kralja [[Stjepan Dabiša|Dabiše]] nepoznatom vlastelinu, izdatoj 2. IV 1394. godine i  sačuvanoj u prepisu biskupa Ivana Tomka Mrnavića (1580–1639). Dabiša je svom vlastelinu darovao Vojnićevo i Gudeljevo polje u [[Imotski|imotskoj]] župi pored [[Posušje|Posušja]] jer se borio protiv [[Osmansko carstvo|Osmanlija]].&lt;ref name=&quot;Anđelić&quot;&gt;[https://de.scribd.com/doc/34399312/Pavao-An%C4%91eli%C4%87-Studije-o-teritorijalno-politi%C4%8Dkoj-organizaciji-srednjovjekovcne-Bosne Pavao Anđelić: Teritorijalna organizacija srednjovjekovne Bosne]&lt;/ref&gt; Taj sukob se odigrao 1391/1392 negdje na Glasinačkom polju kod Sokoca. Osmanlijski napad predvodio je [[Skoplje|skopski]] krajišnik Pašajit ili lično [[Bajazid|sultan Bajazid]].

Glasinac se u [[Dubrovnik|dubrovačkim]] izvorima najčešće pominje pod pravim nazivom (Glasinac, Glasinacium), ali ponekad i kao Glassinaca, Vlassinez, uglavnom u kontekstu srednjovjekovne crkve i carinarnice. [[Arheologija|Arheološko]] svjedočanstvo o postojanju carinarnice nije potvrđeno, dok za crkvu postoje čvrsti argumenti da je to objekat otkopan na lokalitetu Crkvina u Bjelosavljevićima. Crkva je podignuta u prvoj polovini 14. vijeka, najvjerovatnije kao zadužbina i grobna crkva lokalnog vlastelina, i oko nje se krajem 14. i u ranom 15. vijeku počinje formirati velika nekropola pod stećcima, čije će trajanje ići sve do prvih decenija 16. vijeka.

Interesantno je da je carina na Glasincu, iako duboko u teritoriji zemlje [[Pavlovići|Pavlovića]], jedno vrijeme kontrolisana ili bila u zakupu vojvode Sandalja Hranića. Ista situacija ponavlja se i sa carinom u Olovu, čiji je dio zakupljivao [[Sandalj Hranić]]. Davanje carina pod zakup bila je veoma česta i uobičajena pojava u srednjovjekovnoj Bosni. Poslovanja porodice Hranić-Kosača se kasnije više ne prate u olovskoj carini. Po svemu sudeći, sukob Pavlovića i Kosača, koji je 1438. godine rezultirao gubitkom primorskih posjeda, i učešće u drijevskoj carini vojvode Radoslava Pavlovića, vjerovatno je značio i kraj prisustva Kosača u olovskoj carini, ali i onoj na Glasincu
== Devastacija ==
Stećci nisu uživali poseban interes i značaj kao sakralni kompleksi, nego su posmatrani uglavnom u kontekstu građevinskog materijala koji je lako dostupan za transport i sekundarnu upotrebu. Tako su [[Austro-Ugarska|austrougarske]] vlasti već u prvim godinama okupacije od stećaka s ovog lokaliteta napravile spomenik poginulim borcima u bici kod Šenkovića (1878. godine). Spomenik je kasnije porušen, a njegovi ostaci se i danas mogu sporadično naći na terenu.

Najveću devastaciju lokalitet je doživio od 1948. godine, kada počinje izgradnja zadružnog doma u Bjelosavljevićima. Nije poznat tačan broj stećaka koji je tom prilikom miniran i ugrađen u zadružni dom, ali s obzirom na veličinu zadružnog doma, broj sigurno nije bio mali. Na lokalitetu se danas jasno mogu uočiti tragovi tih devastacija.

Na prostoru lokaliteta, u sjevernom dijelu, došlo je devastiranja terena 2008. godine skidanjem slojeva u dubini 0,20–1,5 m. Dislocirano je na desetine stećaka, dok su dijelovi nekad vidljive nekropole pokriveni slojem građevinskog šuta i zemlje.
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aleksandar Jašarević, Snježana Antić - Arheološka istraživanja na Crkvini  u Bjelosavljevićima |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/god46/Godisnjak46-full.pdf |access-date=2021-02-08 |archive-date=2021-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210224154/http://www.anubih.ba/godisnjak/god46/Godisnjak46-full.pdf }}&lt;/ref&gt;

[[Stećci]] su izloženi ubrzanom propadanju usljed nedostatka redovnog održavanja. Pojedini su dijelom ili u potpunosti utonuli u zemlju, na njima se nalaze biljni organizmi ([[lišaj]]evi i [[mahovina]]), u većoj ili manjoj mjeri, koji razaraju strukturu kamena.
== Opis ==
Na lokalitetu se nalazi 363 [[stećak|stećka]];&lt;ref name=&quot;Bujak&quot;&gt;{{Cite web |url= http://tempusbiherit.ba/documents/ProjectOutcomes/WorkshopsAndConfs/Novi_popis_stecaka_BiH.pdf |title= Edin Bujak: Novi popis stećaka |work= Katedra za arheologiju Filozofski fakultet u Sarajevu |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210213060209/http://tempusbiherit.ba/documents/ProjectOutcomes/WorkshopsAndConfs/Novi_popis_stecaka_BiH.pdf |archive-date= 2021-02-13 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 2 ploče, 310 sanduka, 28 visokih sanduka, 19 sljemenjaka i 1 visoki sljemenjak.&lt;ref name=&quot;BEŠLAGIĆ1&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka  |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Orijenitacija stećaka je u pravcu jugozapad – sjeveroistok, neznatan broj u suprotnom smjeru. Od ukupnog broja stećaka, ukrasi su evidentirani na 10 primjeraka, na kojima su zastupljeni sljedeći motivi: manji jednakokraki krst, koji se javlja tri puta, linija, široka traka, svastika, polumjesec, krst, štap, mač, ljudska figura i predstava životinje – konja i konjanika sa kopljem.&lt;ref name=&quot;Wenzel&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Na ovom lokalitetu arheolog [[Ćiro Truhelka]] je evidentirao natpis koji u transkripciji glasi;
{{izdvojeni citat|Sѣče (ka)mi Vladimir a pisa Mitrov(i)ć.....}}

Natpis nije pronađen u kasnijim istraživanjima pa se smatra da je natpis uništen.

== Arheološka istraživanja ==
U stručnoj literaturi lokalitet je poznat te je nekoliko puta opisivan, ali nikad dosljedno obrađen i publikovan. U toku sistematskih zaštitnih arheoloških istraživanja (2013–2014. i 2017. godine) na prostoru crkve i nekropole istraženo je ukupno 48 grobova.

=== Srednjovjekovna crkva ===
Nekadašnji oblik osnove crkve moguće je rekonstruisati na osnovu temeljnih zona zidova glavnog [[naos]]a i bolje očuvanih dijelova [[Apsida|apside]].  Radi se o jednobrodnoj crkvi pravougaone osnove (7,20 x 13,20 m) s polukružnom apsidom na istoku. Unutrašnji prostor crkve pilastrima je podijeljen na tri nejednaka, pravougaona traveja.

Ostaci kamenog namještaja su skromni. Časna trpeza u obliku kvadratne kamene ploče pronađena je među dislociranim materijalom istočno od crkve. Dio kamene bifore sa ostacima freskopisa pronađen je ispred ulaza u crkvu i sugeriše postojanje zasvođenog dvodijelnog prozora iznad ulaza.

Ostaci [[Freska|fresaka]] na dijelovima bifore i ostalim zasvođenim tesanicima ukazuju na to da je čitava crkva bila oslikana. Prema koloritu sačuvanih fragmenata oni se razlikuju od poznatog korpusa srpsko-vizantijskog freskoslikarstva i bliži su [[Gotika|gotičkom]] slikarstvu s Primorja.

Unutar crkve otkrivena je zidana grobnica sa skeletom. Prema načinu zidanja, ovaj se grob po svemu razlikuje od ostalih grobnih cjelina sa lokaliteta i sa sigurnošću se može zaključiti da se radi o ktitorskom grobu.

=== Nekropola i grobovi ===
Grobne jame su uglavnom uklesane u živu stijenu. Javljaju se dva oblika jama – ovalne i pravougaone – u zavisnosti od broja pokojnika. Sahranjivanje je obavljano na dubinama od 1 do 1,8 m. Jedna od posebnosti na ovom arheološkom lokalitetu predstavljaju grupne jame za više pokojnika, koji su bivali istovremeno sahranjivani. Samo u jednom slučaju evidentirana je konstrukcija iznad groba u vidu pravilno postavljenih tesanika od sedre na koje je položen [[Stećci|stećak]].
 
Pronađeno je nekoliko dobro očuvanih ostataka drvenih konstrukcija iz grobnih jama. Prvoj grupi pripadaju grobovi koji su oivičeni i pokriveni drvenim daskama, ponekad je očuvan samo po jedan elemenat. Drugoj grupi, koja je izgleda bila dosta brojna, pripadaju grobovi koji su pokriveni masivnim poluoblicama od bijelog [[bor]]a sa pritesanim ivicama i plitko obrađene površine. Uglavnom je skinut površinski sloj kore drveta, bez tragova nekog oblika ukrašavanja. Treći tip evidentiran je samo u slučaju grupne sahrane. Riječ je o dva masivna sanduka, čija je gornja strana formirana od dasaka koje su spojene drvenim klinovima, dok su uglovi svakog sanduka ojačani velikim [[Željezo|željeznim]] kovanim klinovima.

=== Pokretni arheološki materijal ===
Na nekropoli u Bjelosavljevićima pronađene su dvije naušnice sa tri jagode. Radi se o izrazito popularnom nakitu. Osim na području Dalmatinske zagore, gdje su najbrojnije, trojagodne naušnice nalaze se i na području Like, primorske [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Hercegovina|Hercegovine]], srednje i zapadne Bosne i južne Panonije i zapadne [[Srbija|Srbije]].

Osim trojagodnih naušnica, kasnosrednjovjekovni sloj obilježavaju i ostaci tkanine, pozamanterijskih traka maslinaste boje, s ostacima [[Zlato|zlatnih]] niti i ovojnice od zlatnih niti.

Željezne pređice su funkcionalni dijelovi nošnje, najvjerovatnije pojasa. Pravougaonog, skoro kvadratnog oblika, po svojim karakteristikama pripadaju grupi nalaza koji imaju izrazito dug vijek trajanja, a po obliku i materijalu su nepromjenljive.

Dva [[bronza]]na predmeta, romboična aplikacija s perforacijama i alka.

Jedini arheološki pokretni predmet iz crkve je željezni nož sa trnom za nasađivanje, koji spada u grupu višenamjenskih i univerzalnih predmeta i čiji se izgled i oblik nije mijenjao kroz stoljeća.

==== Novac ====
Pronađeno je ukupno 4 novčića u 4 groba. Jedan je dubrovački srebrni dinar, bez sigle. Na aversu je prikaz lika sv. Vlaha s natpisom · S · BLASIV · S · RAGVSII. Na reversu je prikaz Isusa Hrista u tačkastom obruču, s lijeve strane je monogram IⱭ, a desno XⱭ. Promjer je 20&amp;nbsp;mm. Prema tipologiji M. Rešetara, spada u tip 31/2 iz 1372–1421. Drugi je srebrni dubrovački dinar sa siglom. Na aversu ispod ruke sv. Vlaha je sigla u obliku petokrake zvijezde i oznaka S BLASIV S RAGVSII. Na reversu je prikaz Hrista u tačkastom obruču, s lijeve strane je monogram IⱭ, a desno XⱭ. Promjer je 20&amp;nbsp;mm. Jedan srebrni novčić je jako oštećen pa s njega nije moguće iščitati pojedinosti. Pronađena je i osmanlijska srebrna akča, analogna primjercima 16. vijeka.
== Tumul ==
Sistematska istraživanje srednjovjekovnog lokaliteta Crkvina na Glasinačkom polju otkrilo je i postojanje starije faze naseljavanja iz perioda kasnog bronzanog doba. Ovo otkriće povećava broj poznatih gradina na području [[Glasinac|Glasinca]]. U blizini ovoga lokaliteta otkrivena je i nekropola pod [[tumuli]]ma, vjerovatno povezanu s [[Gradina|gradinskim]] naseljem na Crkvini. Jedan od tih tumula iskopan je tokom kampanje 2014. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aleksandar Jašarević, Melisa Forić Plasto - Važnost malih arheoloških nalaza  sa Glasinca |url=http://www.anubih.ba/godisnjak/god47/Godisnjak47-full.pdf |access-date=2021-02-08 |archive-date=2020-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328133311/http://www.anubih.ba/godisnjak/god47/Godisnjak47-full.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: Veselin Masleša, 1971. STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED

== Reference ==
{{reference|2}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
{{Commonscat|Category:Bjelosavljevići necropolis}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sokocu]]
[[Kategorija:Stećci u Sokocu]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom|B ]]</text>
      <sha1>ppsw2dbhwh5d2iv8mxgaj0efhytdr9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4665261</id>
    <revision>
      <id>42717286</id>
      <parentid>42592609</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5488" sha1="ky5i4osxny4dgdcrc59ofddcb5z9qvr" xml:space="preserve">{{Kompanija (BS)
| grupa =
| ime =Opel&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Opel Automobile GmbH&lt;/small&gt;
| slika =
[[Datoteka:Opel logo 2023.svg|mini]]
| vrsta =[[automobil]]ska industrija
| symbol=
| osnivanje = [[12. januar]]a [[1862]].
| osnivači =Adam Opel i braća
| sjedište =[[Rüsselsheim]] {{flag|Njemačka}}
| predsjednik =Michael Lohscheller 
| ključneosobe = 
| industrija = 
| proizvodi =
| zaposleni = 35.600
| holding =
| slogan =
| web =[https://www.opel.com/ www.opel]
| sjedište_grad = 
| sjedište_država =
| pod_posluženo =
| usluge =
| prihod = 18,3 milijardi [[Euro|eura]]
| operativni_prihod =
| neto_dobit = 
| divizije =
| podruž =
| vlasnik =[[Stellantis]]
| prestala_postojati =
| dodatak =
|}}
'''Opel''' ([[njemački]]: ''Opel Automobile GmbH'') je [[njemačka]] [[automobil]]ska [[kompanija]] sa sjedištem u [[Rüsselsheim]]u u [[konurbacija|konurbaciji]] [[Frankfurt Rajna-Majna]].

Opel je jedna od najstarijih kompanija tog tipa, koja je od [[1929]]. do [[2017]]. bila u vlasništvu [[SAD|američkog]] [[General Motors]]a, tad ju je preuzela [[francuska]] [[Groupe PSA]], a od [[2021]]. je vlasništvo [[Multinacionalna korporacija|multinacionalne korporacije]] [[Stellantis]] (Fiat Chrysler, PSA).

== Historija==

[[Kompanija]] Opel je osnovana [[1898]]. kad su petorica [[braća|braće]] Opel započela pretvaranje [[tvornica|tvornice]] [[bicikl]]a i [[Šivaća mašina|šivaćih mašina]] Adama Opela ([[1837]].-[[1895|95]]) u pogon za proizvodnju automobila. Njihova tvornica je izrasla u [[industrija|industrijski]] kompleks koji je prije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] proizveo više automobila od svih drugih 
[[Evropa|evropskih]] proizvođača.&lt;ref name=brit/&gt; 
[[datoteka:Lutzmann_Motorcar.jpg|thumb|left|240px|Opel Lutzmann]]
Prvi automobil koji su braća proizvela bio je - '''Lutzmann''', kog su brzo prestali proizvoditi. Prvi uspješni model [[Motor s unutrašnjim sagorijevanjem#Dvotaktni motori|dvotaktni]] '''Darracq''' [[kompanija]] je prezentirala [[1902]].&lt;ref name=brit/&gt;

[[Kompanija]] Opel bila je jedan od pokretača razvoja automobilske industrije. Kad im je [[1911]]. [[tvornica|pogon]] uništen u [[požar]]u, braća su bila prisiljena krenuti od nule, manu su iskoristili kao priliku da svoj novi pogon opreme najmodernijom i najefikasnijom proizvodnom linijom.&lt;ref name=brit/&gt;

Od [[1913]]. počeli su proizvoditi [[kamion]]e, čija im je proizvodnja nakon poraza [[Njemačko Carstvo|Njemačkog Carstva]] u [[Prvi svjetski rat|Prvom svjetskom ratu]] ispočetka bila ograničena. Zbog tog su se koncentrirali na proizvodnju osobnih automobila i povećali produktivnost kao prvi njemački proizvođač koji je usvojio efikasni model [[rad na traci|rada na traci]].&lt;ref name=brit/&gt;

Jedan od njegovih najuspješnih modela u tom periodu bio je [[sport]]ski dvosjed '''Laubfrosch''', zvan [[žaba]], zbog najčešće [[zeleno|zelene]] [[Boja (materijal)|boje]]. 
[[datoteka:Opel_Laubfrosch_offen.jpg|thumb|left|240px|Opel Laubfrosch ([[žaba]])]]
[[Hiperinflacija]] i [[Velika ekonomska kriza]] [[1920-e|1920-ih]] prisilili su [[porodica|porodicu]] Opel da se odrekne kontrole nad tvrtkom, i proda je [[SAD|američkom]] [[General Motors]]u [[1929]].&lt;ref name=brit/&gt; 
Nakon tog je izbacio svoje vrlo uspješne modele '''Olympia''', '''Kapitän'''.

Nakon poraza [[Treći Reich|Trećeg Reicha (Njemačke)]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]], Opel je dio svojih pogona u [[Brandenburg an der Havel|Brandenburgu]] u kom je proizvodio [[kamion]]e '''Blitz''' izgubio od [[SSSR|Sovjetskog Saveza]], koji ih je zapljenio za [[Reparacije|reparaciju]].
Brzo se oporavio za [[Wirtschaftswunder|Njemačkog ekonomskog buma]] i izrastao u jednu od najvećih industrijskih kompanija u [[Evropa|Evropi]].&lt;ref name=brit/&gt;

Opel danas proizvodi oko 1 / 4 svih njemačkih automobila i [[izvoz]]i uglavnom u druge [[Evropa|evropske]] zemlje i [[Južna Afrika|Južnu Afriku]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =https://www.britannica.com/topic/Opel-AG
 | title =''Opel AG German company''
 | accessdate =11.03.2021.
 | language=engleska
 | publisher=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt;

Opel ima brojne filijale po čitavom svijetu koje proizvode njihove (ili sklapa) automobile ili dijelove za njih, od najpoznatijeg [[UK|britanskog]] [[Vauxhall]]a, do pogona u [[Španjolska|Španjolskoj]], [[Poljska|Poljskoj]] i [[Mađarska|Mađarskoj]].&lt;ref name=wo&gt;{{cite web
   |url=https://europe.autonews.com/article/20170918/ANE/170919735/psa-factories-appear-more-efficient-than-opel-plants-tavares-says
   |title =PSA factories
   |publisher =Europe Autonews
   |language =engleski
   |accessdate =12.03. 2021}}&lt;/ref&gt;

Opel je između [[1977]]. - [[1992]]. imao pogon [[IDA Opel]] u [[SFR Jugoslavija|jugoslavenskoj]] [[Kikinda|Kikindi]].&lt;ref name=ida&gt;{{cite web
   |url =https://drivetribe.com/p/yugoslavian-6-cylinder-opel-youve-Wa3QvI1wTQezYaFap1YwyA?iid=bGMj_0iFRGyXTPrNn8KK6Q
   |title =Yugoslavian 6-cylinder Opel
   |publisher =Drivetribe
   |language =engleski
   |accessdate =12.03. 2021
   }}{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Opel}} 
* [https://web.archive.org/web/20231011220233/https://www.opel.com/ Službene stranice] {{en icon}}
* [https://www.britannica.com/topic/Opel-AG ''Opel AG German company'' na portalu Encyclopædia Britannica] {{en icon}}

[[Kategorija:Njemački proizvođači automobila]]
[[Kategorija:Kompanije]]</text>
      <sha1>ky5i4osxny4dgdcrc59ofddcb5z9qvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Otrokovice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4665501</id>
    <revision>
      <id>42717349</id>
      <parentid>42470207</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4488" sha1="bv7ovd1ddrqv3039yx3td8rl6ivz0f6" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Otrokovice
| ime_genitiv =Otrokovica
| izvorno_ime =

| slika_panorama =Otrokovice,_letecký_pohled_(1).jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike=[[Panorama]] grada

| slika_lokacijska_karta_država =Češka
| slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Otrokovica u Češkoj

| nadimak =

| širina-stupnjevi =49
| širina-minute    =12
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =17
| dužina-minute    =31
| dužina-oznaka    =E

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Češka}}
| lokacija1_ime  =[[Češki krajevi|Kraj]]
| lokacija1_info =[[Zlínski kraj]]
| lokacija2_ime  =[[Okruzi Češke|Okrug]]
| lokacija2_info =[[Okrug Zlin]]
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime    = 
| utemeljenje_datum  =
| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe=[[gradonačelnik]] 
| ime_vođe=Hana Večerková
| stranka_vođe   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna=19.62 [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;

| visina =190&lt;ref name=city/&gt;
| visina_izvor=
| visina_max =
| visina_min=

| stanovništvo_godina  =[[2020]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo=17,879&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_gustoća =911.0 / stan. / [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže=
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire =
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC+1]]
| utc_pomak =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj =765 02&lt;ref name=city/&gt;
| pozivni_broj =
| gradovi_prijatelji =
| web_stranica =
}}
'''Otrokovice''' [[njemački jezik|njemački]]: '''Otrokowitz''' je [[grad]] od 17,879 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/en/czechrep/zlinskykraj/
 | title =''Czech Republic: Zlínský kraj''
 | accessdate =22.03. 2021.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; na [[jugoistok]]u [[Češka|Češke]] u [[Zlínski kraj|Zlínskom kraju]].

== Geografija ==

Otrokovice leži udaljeno desetak [[km]] [[jugozapad]]no od centra [[Zlin]]a, na [[ušće|ušću]] [[rijeka|rijeke]] [[Dřevnice]] u [[Morava (rijeka)|Moravu]].&lt;ref name=brit/&gt;
== Historija ==
[[datoteka:Otrokovice,_Barum.jpg|thumb|left|240px|[[Tvornica]] [[automobil]]skih [[guma]] Barum]]

Otrokovice je prvi put [[dokument]]irano [[1141]]., sve do [[14. vijek]]a bila je [[crkva|crkveni]] [[feud]], a nakon tog je [[selo]] izmjenilo brojne vlasnike sve do ukidanja [[feudalizam|feudalizma]] [[1822]].
[[Željeznica]] je stigla do mjesta [[1841]]. ali je [[željeznički kolodvor]] izgrađen [[1882]]., jer je [[1843]]. još bio selo od 804 stanovnika.&lt;ref name=brit/&gt;

Otrokovice je izraslo u grad [[1930-e|Tridesetih godina]] [[20. vijek|prošlog vijeka]] kad je [[Tomáš Baťa]], izgradio nekoliko svojih [[tvornica]] i radničko [[naselje]] - Baťov (Bahňák) pa je do [[1938]]. već imao 8000 stanovnika.
[[1960-e|Šesdestih godina]] Otrokovice se spojilo sa Kvítkovicama, pa je [[1964]]. proglašeno gradom.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url =http://www.otrokovice.cz/historie%2Dmesta/ms-1749/p1=1749
   |title =Historie města
   |publisher =Otrokovice
   |language =češki
   |accessdate =23.03. 2021
   |archive-url =https://web.archive.org/web/20210424090023/http://www.otrokovice.cz/historie-mesta/ms-1749/p1=1749
   |archive-date =2021-04-24
   |url-status =dead
   }}&lt;/ref&gt;

== Pobratimski gradovi ==
Otrokovice ima [[ugovor]]e o partnerstvu sa slijedećim gradovima;&lt;ref name=gem&gt;{{cite web
   |url =http://www.otrokovice.cz/partnerska-mesta/ms-1047/p1=1047
   |title =Partnerská města
   |publisher =Otrokovice
   |language =češki
   |accessdate =23.03. 2021
   |archive-date =2021-04-24
   |archive-url =https://web.archive.org/web/20210424130248/http://www.otrokovice.cz/partnerska-mesta/ms-1047/p1=1047
   }}&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|Slovačka}} [[Dubnica nad Váhom]], [[Slovačka]]
* {{flagicon|Mađarska}} [[Vác]], [[Mađarska]]
* {{flagicon|Poljska}} [[Gmina Zawadzkie]], [[Poljska]]

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Otrokovice}}
* [http://www.otrokovice.cz/ ''Otrokovice'' (službene stranice)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306052141/http://otrokovice.cz/ |date=2021-03-06 }} {{cs icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Češkoj]]</text>
      <sha1>bv7ovd1ddrqv3039yx3td8rl6ivz0f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole stećaka Trnovo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4665605</id>
    <revision>
      <id>42717101</id>
      <parentid>42486922</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15558" sha1="diqlj1w2kz4x5y45j1p3vterx14rhnj" xml:space="preserve">'''Nekropole stećaka u Trnovu''' iz [[Bosna u srednjem vijeku|kasnijeg srednjeg vijeka]], predstavljaju značajne dokumente za proučavanje istorije perioda samostalnosti [[Kraljevina Bosna|Bosne i Hercegovine]].
== Historija ==
Do druge polovine 14. vijeka područje [[Trnovo (FBiH)|Trnova]] bilo je u župi [[Srednja Bosna (oblast)|Vrhbosna]], a u 15. vijeku u posjedu [[Kosače|Kosača]]. Stilske karakteristike motiva srednjovjekovnih [[stećci|stećaka]] ovog kraja ukazuju na vezu sa stećcima [[Stolac|Stoca]] i [[Bileća|Bileće]], što se dovodi u vezu sa migracijama [[Vlasi|stočara-Vlaha]] iz ovih krajeva [[Zahumlje|Hum]]a u planinska područja južno od [[Sarajevo|Sarajeva]]. 
 
Okvirno se datiraju u 14. i 15. vijek, a manji broj u prve godine 16. vijeka. Od 1958. do 1961. godine, a zatim u toku 1965. [[Šefik Bešlagić]] prikupio je podatke o osamnaest nekropola na području Trnova i [[Kalinovik]]a. Jedan dio proglašen je za nacionalni spomenik.

Na području Trnova, kao i u većini drugih krajeva Bosne i Hercegovine, za nekropole stećaka su vezana kasnija kršćanska ili [[Muslimani|muslimanska]] sahranjivanja.&lt;ref&gt;[http://www.magazinplus.eu/ibrahim-pasic-krscanski-nisani/ Ibrahim Pašić: Kršćanski nišani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629210623/http://www.magazinplus.eu/ibrahim-pasic-krscanski-nisani/ |date=2017-06-29 }}.&lt;/ref&gt; U Prečanima, 50 m zapadno od nekropole sa stećcima nalazi se veoma staro muslimansko groblje sa [[nišani]]ma na kojima su uklesani motivi sablje, luka sa strijelom, jabuke i buzdovana. Nišani su kameni, pravougaoni ili kvadratni, ili u obliku stele. Postoji i veći broj kamenih santrača.

Brojnost stećaka na nekropolama važan je pokazatelj kretanja u društvu srednjovjekovne Bosne XIV i XV vijeka. S obzirom da najveći broj nekropola sadrži manje od 10 stećaka, a da je broj nekropola sa 300 i više primjeraka koje pripadaju većim zajednicama izuzetak, mala se groblja uopšteno mogu smatrati porodičnim, što govori o poodmaklom procesu rastakanja starog rodovskog društva i izdvajanju malih porodičnih zajednica koje, kao znak «novoga» identiteta, organizuju svoja vlastita groblja.

== Ukrašavanje ==
Motivi [[Ukrašavanje stećaka|ukrašavanja stećaka]] se klasificiraju kao: dekorativni, simbolički i ostali (figuralne predstave koje mogu biti i simboli).&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/62318191/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Leksikon-ste%C4%87aka  |title=Šefik Bešlagić: Leksikon stećaka |work=Svjetlost, Sarajevo, 2004 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Dekorativnu grupu sačinjavaju [[Geometrija|geometrijske]] i [[Biljke|biljne]] stilizacije. Najzastupljeniji motivi su: 
* niz kosih paralelnih crtica u vidu bordure, 
* povijene linije sa malim trolistovima ( motiv koji je toliko karakterističan za stećke da se smatra klasičnim motivom ove vrste spomenika kulture) 
* cik-cak linija 
* jednostavne plastične i tordirane plastične vrpce, 
* niz običnih rozeta i rozeta u kružnim vijencima, 
* niz naizmjenično poredanih kružnih vijenaca i kosih krstova 
* pravougaonici
* dva plastična kruga povezana debelom trakom.

Simbolični motivi su zastupljeni u najvećem broju sa: 
* rozeta koja predstavlja zvijezdu kao nebesko tijelo 
* krst i kružni vijenac (predstava sunca)
* polumjesec (solarno-lunarni motiv)
* polujabuka

Figuralne predstave su: 
* pet muškaraca koji nose vijence na glavama  
* figura muškarca koji u jednoj ruci drži napet luk sa strijelom, a drugu ruku je podbočio   
* scena muškog kola   
* scena lova u kojoj je lovac na konju, a ispred njega jelen.&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;/&gt; 
 
Ostali motivi su zastupljeni sa arkadama, isključivo na vertikalnim stranama visokih sanduka raznih nekropola. Ponekada se lukovi ovih arkada završavaju šiljasto , ponekad polukružno, ali najčešće su lukovi skoro puni krugovi, odnosno kružni vijenci. Osim toga, lukovi su ojačani još jednom linijom ili su tordirani. Stubovi su nejednake debljine i počesto imaju naznačene kapitele.
 
Drugi motiv po broju primjeraka jest štit, sa mačem ili bez mačeva. Javlja se i motiv buzdovana.&lt;ref name=&quot;Leksikon&quot;/&gt;

== Nacionalni spomenici ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 90%;&quot; 
|-
!Lokacija
!Ploča
!Sanduk
!Sljemenak
!Krstače
!Ukupno 
!Ukrašeni
!Natpis
|-
|Delijaš
|136
|79  
|18
|   
|243
|6
|   
|-
|Prečani
|  
|175
|9
|
|184
|20
|1
|-
|[[Šabići]]
|4
|  41
|8
|  
|53
|  5
|
|-
|[[Ledići]]
|  31
|  72
|11
|3
|  117	
|  17
|
|-
|Ledići
|
|69
|4
|
|73	
|  3
|
|-
||[[Umoljani]]	
|6	
|37
|  4
|
|47	
| 12
|
|-
|'''Ukupno'''	
| 177
| 399
|  43
| 
|588
|63
|1
|-
|}

=== Nekropola u Delijašu ===
Nekropola sa stećcima u Delijašu je [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Delijaš&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2575 |title= Nekropola sa stećcima Delijaš |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20211022084306/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2575 |archive-date= 2021-10-22 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Prema brojnosti, ubraja se u deset najvećih nekropola u Bosni i Hercegovini.

=== Nekropola Kaursko groblje u Prečanima ===
[[File:Kaursko groblje 05.jpg|mini|Kaursko groblje]]
Nekropola sa stećcima u Kaurskom groblju u [[Prečani]]ma, stari muslimanski nišani i ostaci zidova su nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Prečani&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2480 |title= Nekropola sa stećcima Prečani |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072731/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2480 }}&lt;/ref&gt; Selo Prečani se nalazi u podnožju planine [[Treskavica|Treskavice]], oko 15&amp;nbsp;km je od Trnova. Planina Treskavica se prvi put spominje u pisanim izvorima [[Dubrovačka Republika|Dubrovačkog]] arhiva u augustu 1373. godine, u povodu prenosa 100 tovara soli iz [[Dubrovnik]]a. Tada se spominje kiridžija, katunar, [[Vlasi|Vlah]] Brajan Pribojević.&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine. |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Na jednom stećku urezan je natpis na neuobičajen način, odozdo prema gore, gledajući sa južne strane. U natpisu se kaže da tu leži Ivan na svojoj zemlji. Na sjevernoj, bočnoj strani stećka urezane su tri figure i drugi dio natpisa koji govori o pisaru Radiču. Prevod u cijelosti glasi: 
{{izdvojeni citat|Ovdje leži Ivan na svojoj zemlji. Bratja i družino, žalite me! Ja sam bio k'o vi, a vi ćete biti k'o i ja. Napisao Radič.}}

Oblik slova u tekstu i ligature u pojedinim riječima ukazuju da se radi o pisaru iz XIV. ili XV. stoljeća.&lt;ref name=&quot;Vego&quot;/&gt;

Na području Trnova, kao i u većini drugih krajeva Bosne i Hercegovine, za nekropole [[Stećci|stećak]]a su vezana kasnija kršćanska ili muslimanska sahranjivanja. U Prečanima, 50 m zapadno od nekropole sa stećcima nalazi se veoma staro muslimansko groblje sa nišanima na kojima su uklesani motivi sablje, luka sa strijelom, jabuke i buzdovana. Nišani su kameni, pravougaoni ili kvadratni, ili u obliku stele. Postoji i veći broj kamenih santrača.

Uz nišane,  na površini od oko 300 m² su ostaci zidova nepoznatih građevina. Na jedom mjestu se razaznaje polukrug prečnika 2,20 m  koji podsjeća na apsidu crkve. Zidine su neistražene.
[[Datoteka:Stećak, Šabići.jpg|mini|200p|Stećak u Šabićima]]

=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Han u Šabićima ===
Nekropola sa stećcima na lokalitetu Han u Šabićima je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Šabići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Trnovo_nekropola%20Sabici%20kompl%20BOS.pdf |title= Nekropola sa stećcima u Šabićima |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240615074401/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Trnovo_nekropola%20Sabici%20kompl%20BOS.pdf |archive-date= 2024-06-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; [[Šabići]] se nalaze na jugoistočnim padinama planine [[Bjelašnica|Bjelašnice]], na lijevoj obali [[Rakitnica (rijeka)|Rakitnice]], na nadmorskoj visini oko 1160 m. Nekropola stećaka nalazi se u sred sela na lokalitetu Han.

Tokom rata 1993-1995. godine na ovoj lokaciji bio je pozicioniran dio francuskog bataljona [[UNPROFOR]]-a, čiji su pripadnici pomjerili dvije skupine stećaka. Iza rata 1999. godine, teren je sređivan i mnogi od spomenika znatno su oštećeni ili prepukli. Nije bilo moguće izvršiti rekonstrukciju prvobitnog stanja nekropole. Sva dokumentacija sa arheoloških istraživanja i postavljanja stećaka na staru lokaciju, nalazi se u Kantonalnom zavodu za zaštitu kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa u Sarajevu

Arheološkim istraživanjima tokom ljeta 2001. godine otkriven je 21 grob. Grobovi su bili ukopani u laporovitu glinu.  Ukopi su vršeni na nekoliko načina: pokojnici su polagani direktno u zemljanu raku (12 grobova), u drvene sanduke zakovane željeznim ekserima (7 grobova), a jedan grob je imao kamenu konstrukciju u vidu dvoslivnog krova. Svi pokojnici su polagani na leđa. Priloga u grobovima nije bilo, što bi se prije moglo pripisati ujednačenom socijalnom statusu članova roda, nego uništenosti nalaza.

=== Nekropola Kapova selišta (Borija) u Ledićima ===
Koordinate:{{coord|43|40|08|N|18|20|36|E|}}

Nekropola u Ledićima je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Ledići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3330 |title= Nekropola sa stećcima Kapova selišta (Borija) |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072822/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3330 }}&lt;/ref&gt;

Ledići su smješteni u sjevernom podnožju planine Treskavice. Od Trnova su udaljeni oko 8&amp;nbsp;km vazdušne linije u pravcu zapada. U Osredcima, blizu kuća, evidentiran je kamenolom za stećke.

Ovu nekropolu karakteriše jedinstveni motiv triju ljudskih glava, evidentiranih na gornjoj vodoravnoj strani sanduka br. 10. 
Nekropola pripada široj zajednici. Tek na periferiji nekropole nazire se neznatno izdvajanje pojedinih grobova, što se očituje boljom obradom nadgrobnika, njihovom veličinom i bogatijom ukrašenošću. I krstače su situirane na kraju nekropole, zbog čega se s razlogom datiraju na kraj perioda stećaka. Kao i u drugim krajevima Bosne i Hercegovine uz nekropole vezuju se kasnija hrišćanska ili muslimanska groblja, takva situacija je i na ovom lokalitetu, gdje su sa stećcima ispreplitani nadgrobnici – krstovi novijih ukopa.  
U sjevernom dijelu nekropole nalazi se pravoslavno groblje u koje se sahranjuju stanovnici Ledića, što indicira kontinuitet življenja na navedenom prostoru.
=== Nekropola sa stećcima na lokalitetu Zlatarić u Ledićima ===
Nekropola sa stećcima u Ledićima je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Zlatarić&quot;&gt;{{Cite web |url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3331 |title= Nekropola sa stećcima Zlatarić u Ledićima |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 9. 2. 2017 |archive-date= 2022-08-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220804072920/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3331 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Umoljani – nekropole 1.jpg|mini|Nekropola Umoljani]]

{{UNESCO-svjetska baština
|ime mjesta = Nekropola Umoljani
|image = Umoljani – nekropole 8.jpg
|godina = 2016. 
|vrst baštine = Kulturno dobro 
|mjerilo = iii, vi
|ugroženost = da
|poveznica = http://whc.unesco.org/en/list/1504
|država = {{flag|Bosna i Hercegovina}}, [[Umoljani]], [[Konjic]] 
}}
=== Nekropole stećaka u Umoljanima ===
Nekropole sa stećcima, starim nišanima i ostaci srednjovjekovne građevine na lokalitetu Dolovi, naselje [[Umoljani]] su nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Ljubinje&quot;&gt;{{Cite web|url= http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3222|title= Nekropola sa stećcima Umoljani|work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|accessdate= 9. 2. 2017|archive-date= 2022-08-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20220804073114/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=3222}}&lt;/ref&gt;

Nekropola Umoljani nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola [[stećak]]a koje su 2016. godine proglašene [[Svjetska baština|Svjetskom baštinom UNESCO]]-a. Na listi su 20 nekropole u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], po 3 u [[Srbija|Srbiji]] i [[Crna Gora|Crnoj Gori]], a 2 u [[Hrvatska|Hrvatskoj]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Državna komisija |url=http://unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |access-date=2021-03-30 |archive-date=2020-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200117193937/http://www.unescobih.mcp.gov.ba/spomenici/Default.aspx?id=14274 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

Nacionalni spomenik čine: 
* nekropola sa 47 stećaka;
* nekropola sa 11 starih nišana;
* zemljom prekriveni ostaci objekta na lokalitetu Crkvina;
* osamljeni stećak;
* nekropola sa pet stećaka.

[[Stećci]] u [[Umoljani]]ma javljaju se kao dio neprekinutog sepulkralnog kontinuiteta na bosanskom području čiji korijeni sežu duboko u prahistorijsko vrijeme, gdje se uočava njihova vezanost za lokalitete starijih epoha – prahistorijska naselja i kultna mjesta, antičke aglomeracije i groblja, kasnoantičke i ranosrednjovjekovne crkve i utvrđene gradove. Njihova geneza i razvoj može se pratiti od sredine XII do početka XVI stoljeća.

Na udaljenosti par stotina metara od nekropole stećaka, u pravcu sjevera, evidentirano je jedanaest starih nišana, koji potiču iz druge polovine XV i prve polovine XVI stoljeća, kojem pripadaju i najraniji primjeri nišana u Bosni I Hercegovini. Na lokalitetu Crkvina istraživači su evidentirali građevinu koja nikad nije istraživana.

== Literatura ==
* [[Šefik Bešlagić]], Sarajevo: Veselin Masleša, 1971. STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED
* [[Pavao Anđelić]] - Osnovne značajke teritorijalnopolitičke organizacije u srednjovjekovnoj Bosni”, u Studije o teritorijalnopolitičkoj organizaciji srednjovjekovne Bosne. Sarajevo:  &quot;Svjetlost&quot;, 1982, 9-25.
* [[Vesna Mušeta-Aščerić]] -Srednjovjekovna župa Vrhbosnan, Problem granica i vlasti”, u: Prilozi. Sarajevo: Institut za istoriju u Sarajevu, 1985, 257-268.
* Vesna Mušeta-Aščerić- Srednjovjekovna naselja na mjestu današnjeg Sarajeva”, u: Prilozima istoriji Sarajeva. Sarajevo: Radovi sa naučnog simpozijuma «Pola milenija Sarajeva» održanog od 19. do 21 marta 1993. godine, Institut za istoriju i Orijentalni institut, 1997, 36.

== Reference ==
{{reference|2}}

{{DEFAULTSORT:T}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Trnovu (FBiH)]]
[[Kategorija:Nekropole stećaka|Trnovo (FBiH)]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom]]</text>
      <sha1>diqlj1w2kz4x5y45j1p3vterx14rhnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Šamcu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4665915</id>
    <revision>
      <id>42716999</id>
      <parentid>42196998</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="ds17poq1afj6e5edu2oq37cus2lbr65" xml:space="preserve">[[File:Црква у Обудовцу.jpg|mini|desno|Crkva rođenja presvete Bogorodice u Obudovcu]]
Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu Šamac se nalaze slijedeći spomenici:
* [[Crkva rođenja presvete Bogorodice u Obudovcu]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=17 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (opština Šamac) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate=16. 4. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416210918/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=17 |archive-date=2021-04-16 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== Reference ==
{{reference}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Šamcu| ]]</text>
      <sha1>ds17poq1afj6e5edu2oq37cus2lbr65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada Europske unije za književnost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4666329</id>
    <revision>
      <id>42717008</id>
      <parentid>42469956</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13226" sha1="obztm9djqcauepzz0gzeqdk5cb2v9eq" xml:space="preserve">'''Književna nagrada Europske Unije''' (en. ''European Union Prize for Literature'') je prvi put dodijeljena 2009. godine. To je zvanična nagrada [[Europska Unija|UEa]] i ima podršku od njezinih glavnih ustanova kao što je na primjer [[Europska komisija]]. Nagradu finansira fond pod imenom ''Culture Programme of the European Union''.&lt;br/&gt;
Svim dobitnicima ide novčana nagrada u iznosu od 5.000 € sa europskom podrškom u prijevodu i u promociji knjige.

==Dobitnici==
===2009===
Dobitnici nagrade su proglašeni u novembru 2009.
*{{flag|AUT}}: [[Paulus Hochgatterer]], ''Die Suesse des Lebens''
*{{flag|CRO}}: [[Mila Pavićević]], ''Djevojčica od leda i druge bajke''
*{{flag|FRA}}: [[Emmanuelle Pagano]], ''Les Adolescents troglodytes''
*{{flag|HUN}}: [[Szécsi Noémi]], ''Kommunista Monte Cristo''
*{{flag|IRE}}: [[Karen Gillece]], ''Longshore Drift''
*{{flag|ITA}}: [[Daniele Del Giudice]], ''Orizzonte mobile''
*{{flag|LIT}}: [[Laura Sintija Cerniauskaité]], ''Kvėpavimas į marmurą''
*{{flag|NOR}}: [[Carl Frode Tiller]], ''Innsirkling''
*{{flag|POL}}: [[Jacek Dukaj]], ''Lód''
*{{flag|POR}}: [[Dulce Maria Cardoso]], ''Os Meus Sentimentos''
*{{flag|SVK}}: [[Pavol Rankov]], ''Stalo sa prvého septembra (alebo inokedy)''
*{{flag|SWE}}: [[Helena Henschen]], ''I skuggan av ett brott''

===2010===
Dobitnici nagrade su proglašeni 18. novembra 2010.
*{{flag|BEL}}: [[Peter Terrin]], ''De Bewaker''
*{{flag|CYP}}: [[Myrto Azina Chronides]], ''To Peirama''
*{{flag|DEN}}: [[Adda Djørup]], ''Den mindste modstand''
*{{flag|EST}}: [[Tiit Aleksejev]], ''Palveränd''
*{{flag|FIN}}: [[Riku Korhonen]], ''Lääkäriromaani''
*{{flag|GER}}: [[Iris Hanika]], ''Das Eigentliche''
*{{flag|LUX}}: [[Jean Back]], ''Amateur''
*{{flag|ROM}}: [[Răzvan Rădulescu]], ''Teodosie cel Mic''
*{{flag|SLO}}: [[Nataša Kramberger]], ''Nebesa v robidah: roman v zgodbah''
*{{flag|SPA}}: [[Raquel Martínez-Gómez]], ''Sombras de unicornio''
*{{flag|MKD}}: [[Goce Smilevski]], Сестрата на Зигмунд Фројд &lt;small&gt;(''Sestrata na Zigmund Frojd'')&lt;/small&gt;

===2011===
Dobitnici nagrade su proglašeni 11. oktobra 2011.
*{{flag|BUL}}: [[Kalin Terziyski]], Има ли кой да ви обича &lt;small&gt;(''Ima li koii da bi običa'')&lt;/small&gt;
*{{flag|CZE}}: [[Tomáš Zmeškal]], ''Milostný dopis klínovým písmem''
*{{flag|GRE}}: [[Kostas Hatziantoniou]], ''Agrigento''
*{{flag|ISL}}: [[Ófeigur Sigurðsson]], ''Jon''
*{{flag|LAT}}: [[Inga Zolude]], ''Mierinājums Ādama kokam''
*{{flag|LIE}}: [[Iren Nigg]], ''Man wortet sich die Orte selbst''
*{{flag|MLT}}: [[Immanuel Mifsud]], ''Fl-Isem tal-Missier (tal-iben)''
*{{flag|MNE}}: [[Andrej Nikolaidis]], ''Sin''
*{{flag|NED}}: [[Rodaan Al Galidi]], ''De autist en de postduif''
*{{flag|SRB}}: [[Jelena Lengold]], ''Vašarski Mađioničar''
*{{flag|TUR}}: [[Çiler İlhan]], ''Sürgün''
*{{flag|GBR}}: [[Adam Foulds]], ''The Quickening Maze''

===2012===
Dobitnici nagrade su proglašeni 22. oktobra 2012.
*{{flag|AUT}}: [[Anna Kim]], ''Die gefrorene Zeit''
*{{flag|CRO}}: [[Lada Žigo]], ''Rulet''
*{{flag|FRA}}: [[Laurence Plazenet]], ''L’amour Seul''
*{{flag|HUN}}: [[Viktor Horváth]], ''Török Tükör''
*{{flag|IRL}}: [[Kevin Barry]], ''City of Bohane''
*{{flag|ITA}}: [[Emanuele Trevi]], ''Qualcosa di Scritto''
*{{flag|LIT}}: [[Giedra Radvilavičiūtė]], ''Šiąnakt aš miegosiu prie sienos''
*{{flag|NOR}}: [[Gunstein Bakke]], ''Maud og Aud: Ein Roman om Trafikk''
*{{flag|POL}}: [[Piotr Paziński]], ''Pensjonat''
*{{flag|POR}}: [[Afonso Cruz]], ''A Boneca de Kokoschka''
*{{flag|SVK}}: [[Jana Beňová]], ''Cafe Hyena: Plán odprevádzania''
*{{flag|SWE}}: [[Sara Mannheimer]], ''Handlingen''

===2013===
Dobitnici nagrade su proglašeni 26. septembra 2013.
*{{flag|BEL}}: [[Isabelle Wéry]], ''Marilyn Désossée''
*{{flag|BIH}}: [[Faruk Šehić]], ''Knjiga o Uni''
*{{flag|CYP}}: [[Emilios Solomou]], Hμερολóγιο μιας απιστίας &lt;small&gt;(''Emerologio mias apistias'')&lt;/small&gt;
*{{flag|DEN}}: [[Kristian Bang Foss]], ''Døden kører audi''
*{{flag|EST}}: [[Meelis Friedenthal]], ''Mesilased''
*{{flag|FIN}}: [[Katri Lipson]], ''Jäätelökauppias''
*{{flag|GER}}: [[Marica Bodrožić]], ''Kirschholz und alte Gefühle''
*{{flag|LUX}}: [[Tullio Forgiarini]], ''Amok – Eng Lëtzebuerger Liebeschronik''
*{{flag|MKD}}: [[Lidija Dimkovska]], Резервен живот &lt;small&gt;(''Rezerven život'')&lt;/small&gt;
*{{flag|ROM}}: [[Ioana Pârvulescu]], ''Viaţa începe vineri''
*{{flag|SLO}}: [[Gabriela Babnik]], ''Sušna doba''
*{{flag|SPA}}: [[Cristian Crusat]], ''Breve teoría del viaje y el desierto''

===2014===
Dobitnici nagrade su proglašeni 8. oktobra 2014.
* {{flag|ALB}}: [[Ben Blushi]], ''Otello, Arapi i Vlorës''
* {{flag|BUL}}: [[Milen Ruskov]], Възвишение &lt;small&gt;(''V'zvišeniye'')&lt;/small&gt;
* {{flag|CZE}}: [[Jan Němec]], ''Dějiny světla''
* {{flag|GRE}}: [[Makis Tsitas]], Μάρτυς μου ο Θεός &lt;small&gt;(''Martus mou o Theos'')&lt;/small&gt;
* {{flag|ISL}}: [[Oddný Eir]], ''Jarðnæði''
* {{flag|LAT}}: [[Jānis Joņevs]], ''Jelgava ''94''
* {{flag|LIE}}: [[Armin Öhri]], ''Die dunkle Muse: Historischer Kriminalroman''
* {{flag|MLT}}: [[Pierre J. Mejlak]], ''Dak li l-Lejl Iħallik Tgħid''
* {{flag|MNE}}: [[Ognjen Spahić]], ''Puna glava radosti''
* {{flag|NED}}: [[Marente de Moor]], ''De Nederlandse maagd''
* {{flag|SRB}}: [[Uglješa Šajtinac]], ''Sasvim skromni darovi''
* {{flag|TUR}}: [[Birgül Oğuz]], ''Hah''
* {{flag|GBR}}: [[Evie Wyld]], ''[[All The Birds, Singing]]''

===2015===
Dobitnici nagrade su proglašeni u aprilu 2015.
* {{flag|AUT}}: [[Carolina Schutti]], ''EinMLT muss ich über weiches Gras gelaufen sein''
* {{flag|CRO}}: [[Luka Bekavac]], ''Viljevo''
* {{flag|FRA}}: [[Gaëlle Josse]], ''Le dernier gardien d’Ellis Island''
* {{flag|HUN}}: [[Edina Szvoren]], ''Nincs, és ne is legyen''
* {{flag|IRL}}: [[Donal Ryan]], ''The Spinning Heart''
* {{flag|ITA}}: [[Lorenzo Amurri]], ''Apnea''
* {{flag|LIT}}: [[Undinė Radzevičiūtė]], ''Žuvys ir drakonai''
* {{flag|NOR}}: [[Ida Hegazi Høyer]], ''Unnskyld''
* {{flag|POL}}: [[Magdalena Parys]], ''Magik''
* {{flag|POR}}: [[David Machado]], ''Índice Médio de Felicidade''
* {{flag|SVK}}: [[Svetlana Zuchova]], ''Obrazy zo života M.''
* {{flag|SWE}}: [[Sara Stridsberg]], ''Beckomberga - ode till min familj''

===2016===
Dobitnike nagrade je proglasila [[Evropska komisija]] u aprilu 2016.
* {{flag|BEL}}: [[Christophe Van Gerrewey]], ''Op de Hoogte''
* {{flag|BIH}}: [[Tanja Stupar-Trifunović]], ''Satovi u majčinoj sobi''
* {{flag|CYP}}: [[Antonis Georgiou]], Ένα Άλπουμ Ιστορίες &lt;small&gt;(''Ena Alpoum Istories'')&lt;/small&gt;
* {{flag|DEN}}: [[Bjørn Rasmussen]], ''Huden er det elastiske hylster der omgiver hele legemet''
* {{flag|EST}}: [[Paavo Matsin]], ''Gogoli disko''
* {{flag|FIN}}: [[Selja Ahava]], ''Taivaalta tippuvat asiat''
* {{flag|GER}}: [[Benedict Wells]], ''Vom Ende der Einsamkeit''
* {{flag|LUX}}: [[Gast Groeber]], ''All Dag verstoppt en aneren''
* {{flag|ROM}}: [[Claudiu M. Florian]], ''Vârstele jocului. Strada Cetăţii.''
* {{flag|SLO}}: [[Jasmin B. Frelih]], ''Na/pol''
* {{flag|SPA}}: [[Jesús Carrasco]], ''La tierra que pisamos''
* {{flag|MKD}}: [[Nenad Joldeski]], Секој со своето езеро &lt;small&gt;(''Sekoj so svoeto ezero'')&lt;/small&gt;

===2017===
Dobitnici nagrade su proglašeni 21. aprila 2017.
* {{flag|ALB}}: [[Rudi Erebara]], ''Epika e yjeve të mëngjesit''
* {{flag|BUL}}: [[Ina Vultchanova]], Остров Крах &lt;small&gt;(''Ostrov Krah'')&lt;/small&gt;
* {{flag|CZE}}: [[Bianca Bellová]], ''Jezero''
* {{flag|GRE}}: [[Kallia Papadaki]], Δενδρίτες &lt;small&gt;(''Dendrites'')&lt;/small&gt;
* {{flag|ISL}}: [[Halldóra K. Thoroddsen]], ''Tvöfalt gler''
* {{flag|LAT}}: [[Osvalds Zebris]], ''Gaiļu kalna ēnā''
* {{flag|MLT}}: [[Walid Nabhan]], ''L-Eżodu taċ-Ċikonji''
* {{flag|MNE}}: [[Aleksandar Bečanović]], ''Arcueil''
* {{flag|NED}}: [[JaMLT Ouariachi]], ''Een Honger''
* {{flag|SRB}}: [[Darko Tuševljaković]], ''Jaz''
* {{flag|TUR}}: [[Sine Ergün]], ''Baştankara''
* {{flag|GBR}}: [[Sunjeev Sahota]], ''The Year of the Runaways''

===2019===
Dobitnici nagrade su proglašeni 24. maja 2019.
* {{flag|AUT}}: [[Laura Freudenthaler]], ''Geistergeschichte''
* {{flag|FIN}}: [[Piia Leino]], ''Taivas''
* {{flag|FRA}}: [[Sophie Daull]], ''Au grand lavoir''
* {{flag|HUN}}: [[Réka Mán-Várhegyi]], ''Mágneshegy'' 
* {{flag|GEO}}: [[Beqa Adamashvili]], პროლოგი &lt;small&gt;(''P’rologi'')&lt;/small&gt;
* {{flag|GRE}}: [[Nikos Chryssos]], Καινούργια μέρα &lt;small&gt;(''Kainourgia mera'')&lt;/small&gt;
* {{flag|IRE}}: [[Jan Carson]], ''The Firestarters'' 
* {{flag|ITA}}: [[Giovanni Dozzini]], ''E Baboucar guidava la fila''
* {{flag|LIT}}: [[Daina Opolskaite]], ''Dienų piramidės''
* {{flag|POL}}: [[Marta Dzido]], ''Frajda''
* {{flag|ROM}}: [[Tatiana Țîbuleac]], ''Grădina de sticlă''
* {{flag|SVK}}: [[Ivana Dobrakovová]], ''Matky a kamionisti''
* {{flag|UKR}}: [[Halya Shyyan]], За спиною &lt;small&gt;(''Za spinoju'')&lt;/small&gt;
* {{flag|GBR}}: [[Melissa Harrison]], ''All Among the Barley''

===2020===
Dobitnici nagrade su proglašeni 19. maja 2020.
* {{flag|BEL}}: [[Nathalie Skowronek]], ''La carte des regrets''
* {{flag|BIH}}: [[Lana Bastašić]], ''Uhvati zeca''
* {{flag|CRO}}: [[Maša Kolanović]], ''Poštovani kukci i druge jezive priče''
* {{flag|CYP}}: [[Stavros Christodoulou]], ''Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός'' &lt;small&gt;(''Ti mera pou pagose o potamos'')&lt;/small&gt;
* {{flag|DAN}}: [[Asta Olivia Nordenhof]], ''Penge på lommen''
* {{flag|EST}}: [[Mudlum]] (Made Luiga), ''Poola poisid''
* {{flag|GER}}: [[Matthias Nawrat]], ''Der traurige Gast''
* {{flag|KOS}}: [[Shpëtim Selmani]], ''Libërthi i dashurisë''
* {{flag|LUX}}: [[Francis Kirps]], ''Die Mutationen''
* {{flag|MNE}}: [[Stefan Bošković]], ''Ministar''
* {{flag|MKD}}: [[Petar Andonovski]], Страв од варвари &lt;small&gt;(''Stvar od varbari'')&lt;/small&gt;
* {{flag|NOR}}: [[Maria Navarro Skaranger]], ''Bok om sorg''
* {{flag|SPA}}: [[Irene Solà]], ''Canto jo i la muntanya balla''

=== 2021 ===
Pobjednici su objavljeni 18. maja 2021.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=European Union Prize for Literature announces the 2021 laureates {{!}} EU Prize for Literature|url=https://www.euprizeliterature.eu/news/european-union-prize-literature-announces-2021-laureates|access-date=14. 02. 2023|website=euprizeliterature.eu|archive-date=2021-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030025009/https://www.euprizeliterature.eu/news/european-union-prize-literature-announces-2021-laureates}}&lt;/ref&gt;

* {{Flag|ALB}}: [[Tom Kuka]], ''Flama''
* {{Flag|ARM}}: [[Aram Pačjan]], ''P/F''
* {{Flag|BUL}}: [[Georgi Bardarov]], ''Absolvo te''
* {{Flag|CZE}}: [[Lucie Faulerová]], ''Smrtholka''
* {{Flag|ISL}}: [[Sigrún Pálsdóttir]], ''Delluferðin''
* {{Flag|LAT}}: [[Laura Vinogradova]], ''Upe''
* {{Flag|MLT}}: [[Lara Calleja]], ''Kissirtu kullimkien''
* {{Flag|NED}}: [[Gerda Blees]], ''Wij zijn licht''
* {{Flag|POR}}: [[Frederico Pedreira]], ''A Lição do Sonâmbulo''
* {{Flag|SRB}}: [[Dejan Tiago Stankovic|Dejan Tiago Stanković]], ''Zamalek'' &lt;small&gt;(Замалек)&lt;/small&gt;
* {{Flag|SLO}}: [[Anja Mugerli]], ''Čebelja družina''
* {{Flag|SWE}}: [[Maxim Grigoriev (author)|Maxim Grigoriev]], ''Europa''
* {{Flag|TUN}}: [[Amyne Al Ghozzy]], زندالي ليلة 14 جانفي 2011 &lt;small&gt;(''Zindaly laylhat 14 janfy 2011'')&lt;/small&gt;

=== 2022 ===
Izdanje 2022. uvelo je promjenu u organizaciji Nagrade. Prvi put, sedmeročlani europski žiri dodijelio je jednog ukupnog pobjednika za ovo izdanje, popraćeno sa pet posebnih priznanja.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=European Union Prize for Literature announces the 2022 winner and special mentions|url=https://www.euprizeliterature.eu/news/european-union-prize-literature-announces-2022-winner-and-special-mentions|access-date=14. 02. 2023|website=euprizeliterature.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164035/https://www.euprizeliterature.eu/news/european-union-prize-literature-announces-2022-winner-and-special-mentions|archive-date=2022-09-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Pobjednik:
* {{Flag|GEO}}: [[Iva Pezuašvili]], ''Bunk’eri'' &lt;small&gt;(ბუნკერი)&lt;/small&gt;

Posebna spominjanja:
* {{Flag|BEL}}: [[Gaea Schoeters]], ''Trofee''
* {{Flag|BIH}}: [[Slađana Nina Perković]], ''U jarku''
* {{Flag|IRE}}: [[Tadhg Mac Dhonnagáin]], ''Madame Lazare''
* {{Flag|ESP}}: [[Jacobo Bergareche]], ''Los días perfectos''
* {{Flag|UKR}}: [[Evgenia Kuznecova]], ''Спитайте Мієчку'' &lt;small&gt;(''Spitajte Miječku'')&lt;/small&gt;

=== 2023 ===
Pobjednik:
* {{flag|CRO}}: [[Martina Vidaić]], ''Stjenice''

Posebna spominjanja:
* {{flag|CYP}}: [[Hari N. Spanou]] (Χάρη Ν. Σπανού), ''Φυλάκιο'' &lt;small&gt;(''Fylákio'')&lt;/small&gt;
* {{flag|EST}}: [[Tõnis Tootsen]], ''Ahvide pasteet. Ühe ahvi mälestusi ja mõtteid''
* {{flag|FIN}}: [[Iida Rauma]], ''Hävitys''
* {{flag|FRA}}: [[Maud Simonnot]], ''L’heure des oiseaux''
* {{flag|Kosovo}}: [[Ag Apolloni]], ''Kësulëkuqja, përrallë për të rritur''

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* [http://www.euprizeliterature.eu/ Zvanična stranica nagrade]

[[Kategorija:Književne nagrade]]</text>
      <sha1>obztm9djqcauepzz0gzeqdk5cb2v9eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Njasviž</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4668922</id>
    <revision>
      <id>42717173</id>
      <parentid>42494773</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9021" sha1="g6xqawfbulrc7erynr9i4m44ld2mvrp" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Njasviž
| ime_genitiv =Njasviža
| izvorno_ime =

| slika_panorama =Town_Hall_with_trade_rows,_Savetskaya_street,_Nesvizh_city,_Nesvizh_District,_Minsk_Province_of_the_Republic_of_Belarus_01.JPG
| veličina_slike =280px
| opis_slike=[[gradska vijećnica]]

| slika_lokacijska_karta_država =Bjelorusija
| slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Njasviža u Belorusiji

| nadimak =

| širina-stupnjevi =53
| širina-minute    =13
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =26
| dužina-minute    =40
| dužina-oznaka    =E

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Belorusija}}
| lokacija1_ime  =[[Administrativna podjela Belorusije|Oblast]]
| lokacija1_info =[[Minska oblast]]
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime=[[gradska prava]]
| utemeljenje_datum  =[[1586]].&lt;ref name=is/&gt;
| dijelovi       =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe=[[gradonačelnik]]
| ime_vođe=Aleksandar Zinovjevič Lomski
| stranka_vođe   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna=8.855 [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;

| visina =182&lt;ref name=city/&gt;
| visina_izvor=
| visina_max =
| visina_min=

| stanovništvo_godina  =[[2020]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo=15,732&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_gustoća =1,777 stan. / [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže=
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire =
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC+1]]
| utc_pomak =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj =222603&lt;ref name=city/&gt;
| pozivni_broj =1770&lt;ref name=city/&gt;
| gradovi_prijatelji =
| web_stranica =
}}
'''Njasviž''' ([[beloruski jezik|beloruski]]: ''Нясві́ж'', [[poljski jezik|poljski]]: ''Nieśwież'') je [[grad]] od 15,732 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/en/belarus/minsk/
 | title =''Belarus, Minsk''
 | accessdate =28.08. 2021.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; na [[jugozapad]]u [[Belorusija|Belorusije]] u [[Minska oblast|Minskoj oblasti]].

== Geografija ==

Njasviž leži u [[porječje|porječju]] [[rijeka|rijeke]] [[Uša (Njemen)|Uše]], udaljen stotinjak [[km]] [[jugozapad]]no od [[Minsk]]a.

Grad je poznat po [[Nesviški dvorac|Nesviškom dvorcu]] [[rezidencija|rezidenciji]] [[Radziwiłł|Porodice Radziwiłł]], koji je [[2005]]. uvršten na [[Unesco]]-vu [[Lista mjesta svjetske baštine u Evropi|Listu mjesta svjetske baštine u Evropi]].&lt;ref name=unesco&gt;{{cite web
 | url =http://whc.unesco.org/en/list/1196
 | title =''Architectural, Residential and Cultural Complex of the Radziwill Family at Nesvizh''
 | accessdate =28.08. 2021.
 | language=engleski
 | publisher=Unesco}}&lt;/ref&gt;

== Historija ==

Po [[legenda|legendi]] grad je osnovan [[1223]]. i nazvan po nekom Juriju Nesvižkom koji se proslavio u bitci protiv [[Tatari|Tatara]].&lt;ref name=is/&gt;

Današnji [[historičar]]i smatraju da je Njasviž rođen [[1446]]., kad je Njasviž prvi put [[dokument]]iran, tada ga je [[Veliki knez]] [[Velika Kneževina Litvanija|Velike Kneževine Litvanije]] [[Jagelo]] [[donacija|poklonio]] Janu Nemiroviču.
Gotovo čitav [[vijek]] kasnije [[1513]].&lt;ref name=is/&gt;, kao rezultat dinastičkih [[brak]]ova, Njasviž je postao vlasništvo [[Porodica|porodice]] [[Radziwiłł]], [[Poljsko litavski magnati|magnata]] koji su njime vladali
više od 400 godina, i pretvorili ga u svoju prijestolnicu.&lt;ref name=his/&gt;

U Njasvižu je [[1562]]. osnovama [[Štamparstvo|štamparija]] u kojoj je odštampana prva [[knjiga]] na [[beloruski jezik|beloruskom]] - “Katekizam”.&lt;ref name=is/&gt;
[[datoteka:Nesvizh_Castle_2011.JPG|thumb|left|240px|[[Nesviški dvorac]]]]
[[Radziwiłł]]i su [[1582]]. počeli graditi [[Nesviški dvorac]]&lt;ref name=is/&gt;

Njasviž je dobio [[gradska prava|status grada]] [[1586]]. na inzistiranje [[Radziwiłł]]ovih i to po [[Magdeburško pravo|Magdeburškom pravu]].&lt;ref name=is/&gt;

Grad je doživio radikalnu rekonstrukciju na prelazu iz [[16. vijek|16]]. u [[17. vijek]], tad je izgrađen je kao peterokut i okružen zemljanim [[bedem]]ima sa sedam [[bastion]]a.&lt;ref name=his&gt;{{cite web
 | url =https://niasvizh.by/history/gorod/
 | title =''Oписание''
 | accessdate =28.08.2021
 | language =beloruski
 | publisher =Planetabelarus
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20210812001211/https://niasvizh.by/history/gorod/
 | archive-date =2021-08-12
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;

Prvi [[popis stanovništva]] napravljen je između [[1628]].-[[1629]]. tad je grad imao 177 [[kršćani|kršćanskih]] i 27 [[Židovi|židovskih]] [[kuća]], a drugi [[1673]]. tad je Njasviž imao 366 kuća i oko 2,400 stanovnika.&lt;ref name=brit/&gt;

Za [[Veliki sjeverni rat|Velikog sjevernog rata]] ([[1700]]. - [[1721]].) Njasviž su [[1706]]. opljačkali i spalili [[Šveđani]].&lt;ref name=is/&gt;
Polovicom [[18. vijek]]a počele su sa radom [[manufaktura|manufakturne]] [[pređa|predionice]] [[svila|svile]], [[tepih]]a i [[tkanina]].&lt;ref name=is/&gt;

Nakon [[Poljsko-sovjetski rat|Poljsko-sovjetskog rata]] i sklapanja [[Mirovni ugovor|Mirovnog ugovora]], Njasviž je od [[1921]]. pripao [[Druga Poljska Republika|Drugoj Poljskoj Republici]].&lt;ref name=is/&gt;

Njasviž su [[17. septembar|17. septembra]] [[1939]]. [[okupacija|okupirale]] jedinice [[Crvena armija|Crvene armije]], ali to nije potrajalo dugo jer su ga u [[januar]]u [[1940]]. zauzele trupe [[Wehrmacht]]a.&lt;ref name=brit/&gt;
Za [[Okupacija Poljske (1939–1945)|Njemačke okupacije Poljske]] u gradu je [[smrt|pomrlo]] i [[ubistvo|pobijeno]] preko 6 000 [[ljudi]].

Grad je oslobodila [[Crvena armija]] nakon žestokih borbi između [[2. jul|2]]. - [[4. jul]]a [[1944]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =https://niasvizh.by/history/gorod/
 | title =''Город''
 | accessdate =28.08.2021
 | language =beloruski
 | publisher =Planetabelarus
 | archive-date =2021-08-12
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20210812001211/https://niasvizh.by/history/gorod/
 }}&lt;/ref&gt;

Njasviž je [[2012]]. proglašen - kulturnom prijestolnicom Belorusije.&lt;ref name=is&gt;{{cite web
 | url =https://www.nesvizh.gov.by/ru/region/istoriya.html
 | title =''Историческая хроника Несвижа''
 | accessdate =28.08.2021
 | language =beloruski
 | publisher =Несвижский районный исполнительный комитет
 | archive-date =2021-08-30
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20210830214504/https://www.nesvizh.gov.by/ru/region/istoriya.html
 | dead-url =yes
 }}&lt;/ref&gt;

== Znamenitosti ==

Najveća znamenitost grada je [[renesansna arhitektura|renesansno]]-[[barokna arhitektura|barokni]] [[Nesviški dvorac]] građen od [[1582]]. do [[19. vijek]]a. ([[restauracija|restauriran]] tokom [[20. vijek]]a).

== Pobratimski gradovi ==

Njasviž ima ugovore o prijateljstvu sa sljedećim gradovima;&lt;ref name=par&gt;{{cite web
 | url =https://www.nesvizh.gov.by/ru/region/goroda-partnjory.html
 | title =''Города-партнёры ''
 | accessdate =28.08.2021
 | language =beloruski
 | publisher =Несвижский районный исполнительный комитет
 | archive-date =2021-08-30
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20210830214506/https://www.nesvizh.gov.by/ru/region/goroda-partnjory.html
 | dead-url =yes
 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;

|- valign=&quot;top&quot;

|
* {{flagicon|Njemačka}} [[Laichingen]], [[Njemačka]]
* {{flagicon|Italija}} [[Rosolini, Siracusa|Rosolini]], [[Italija]]
* {{flagicon|Italija}} [[Cava de' Tirreni]], [[Italija]]
* {{flagicon|Poljska}} [[Złotów]], [[Poljska]]
* {{flagicon|Poljska}} [[Puławy]], [[Poljska]]
* {{flagicon|Poljska}} [[Odolanów]], [[Poljska]]
* {{flagicon|Poljska}} [[Tarnów]], [[Poljska]]
||
* {{flagicon|Litvanija}} [[Radviliškis]], [[Litvanija]]
* {{flagicon|Litvanija}} [[Biržai]], [[Litvanija]]
* {{flagicon|Latvija}} [[Auce]], [[Latvija]]
* {{flagicon|Turska}} [[Silivri]], [[Turska]]
* {{flagicon|Srbija}} [[Zemun]], [[Srbija]]
* {{flagicon|Azerbajdžan}} [[Ismajili]], [[Azerbajdžan]]
* {{flagicon|Armenija}} [[Goris]], [[Armenija]]
||
* {{flagicon|Rusija}} [[Reutov]], [[Rusija]]
* {{flagicon|Rusija}} [[Gatčina]], [[Rusija]]
* {{flagicon|Ukrajina}} [[Bojarka]], [[Ukrajina]]
* {{flagicon|Ukrajina}} [[Markivka]], [[Ukrajina]]
* {{flagicon|Izrael}} [[Karmel (Hebron)]], [[Izrael]]
* {{flagicon|Finska}} [[Savonlinna]], [[Finska]]
|}

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Niasviž}}
* [https://planetabelarus.by/map/belarus/minskaya-oblast/nesvizhskiy-rayon/nesvizh/ ''Несвиж''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210830214505/https://planetabelarus.by/map/belarus/minskaya-oblast/nesvizhskiy-rayon/nesvizh/ |date=2021-08-30 }} {{ru icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Belorusiji]]</text>
      <sha1>g6xqawfbulrc7erynr9i4m44ld2mvrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni spomenici u Hadžićima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4669248</id>
    <revision>
      <id>42716969</id>
      <parentid>42165452</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1433" sha1="1ps7vk827ma0xzkjoa8l214sr0zernf" xml:space="preserve">Na listi [[Nacionalni spomenik BiH|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] za opštinu [[Hadžići]] se nalaze sljedeći spomenici:
* [[Historijsko područje Gradac (Hadžići)|Gradac]], historijsko područje.
* [[Nekropole sa stećcima i nišanima u Grivićima]], historijsko područje&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=149 |title=Spisak nacionalnih spomenika po mjestima (općina Hadžići) |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate=26. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927142614/http://old.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&amp;extra=Odluke&amp;blok=2&amp;indexGrad=1&amp;lang=1&amp;idGrad=149 |archive-date=2021-09-27 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Komisija&quot;&gt;{{Cite web |url= http://www.kons.gov.ba/Publication/Read/nacionalni-spomenici-tabela |title= NACIONALNI SPOMENICI BOSNE I HERCEGOVINE - Tabela, R.br. 906 |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |accessdate= 14. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grivići&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.academia.edu/92731306/Dervi%C5%A1_Jasika_Stanje_ste%C4%87aka_na_podru%C4%8Dju_op%C4%87ine_Had%C5%BEi%C4%87i_2005_2015 |title= Derviš Jasika Stanje stećaka na području općine Hadžići 2005. 2015. |work= www.academia.edu |accessdate= 14. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Hadžićima| ]]</text>
      <sha1>1ps7vk827ma0xzkjoa8l214sr0zernf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orissaare</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4669346</id>
    <revision>
      <id>42717318</id>
      <parentid>42553461</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4771" sha1="jfya3b67bnuyvuf3toens8w5wnoi1jf" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Orissaare
| ime_genitiv =Orissaara
| izvorno_ime =

| slika_panorama =Orissaare_2010.JPG
| veličina_slike =280px
| opis_slike=[[Gradska vijećnica]]
| slika_lokacijska_karta_država =Estonia
| slika_lokacijska_karta_opis=Pozicija Orissaara u Estoniji

| nadimak =

| širina-stupnjevi =58
| širina-minute    =34
| širina-oznaka    =N
| dužina-stupnjevi =23
| dužina-minute    =6
| dužina-oznaka    =E

| lokacija_ime   =[[Popis država|Država]]
| lokacija_info  ={{flag|Estonija}}
| lokacija1_ime  =[[Okruzi Estonije|Okrug]]
| lokacija1_info =[[Saare]]
| lokacija2_ime  =
| lokacija2_info =
| lokacija3_ime  =
| lokacija3_info =

| utemeljenje_ime= 
| utemeljenje_datum  =
| dijelovi =
| vrsta_dijelova =
| d1-d50

| vrsta_vlasti   =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe=[[gradonačelnik]]
| ime_vođe=Sander Lember
| stranka_vođe   =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna=1.652 [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;

| visina =
| visina_izvor=
| visina_max =
| visina_min=

| stanovništvo_godina  =[[2021]].
| stanovništvo_bilješke     =
| stanovništvo=841&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_gustoća =509.1 stan. / [[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže=
| stanovništvo_uže_gustoća  =
| stanovništvo_šire =
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime  =
| stanovništvo_prazno1      =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime     =
| stanovništvo_prazno2         =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC+2]]
| utc_pomak =+3
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST      =
| poštanski_broj =93813&lt;ref name=city/&gt;
| pozivni_broj =
| gradovi_prijatelji =
| web_stranica =
}}
'''Orissaare''' ([[njemački jezik|njemački]]: ''Orrisaar'') je [[grad]]ić od 841 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/en/estonia/saare/saaremaa/5725__orissaare/
 | title =''Orissaare in Saaremaa (Saare)''
 | accessdate =3.10. 2021.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; na [[zapad]]u [[Estonija|Estonije]] u [[Saare|Okrugu Saare]].&lt;ref name=brit/&gt;

== Geografija ==

Orissaare se prostire na [[sjeveroistok]]u [[otok]]a [[Saaremaa]], udaljen 52 [[km]] od svog [[glavni grad|administrativnog centra]] [[Kuressaare|Kuressaara]].

== Historija ==

Orissaare je prvi put [[dokument]]iran [[1532]]. kao [[selo]] po [[ime]]nu Oreval.&lt;ref name=brit/&gt; 
Prva [[škola]] podignuta je [[1836]].&lt;ref name=brit/&gt; 
Značaj mu je porastao kad je [[1897]]. izgrađen [[nasip]] sa [[cesta|cestom]] do [[otok]]a [[Muhu]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
   |url =http://admin.entsyklopeedia.ee/ENE%205.%20k%C3%B6ide.%20Maap%E2%80%93Pair%20(1973)/NENE5_page_0568.jpg
   |title =Orissaare
   |publisher =Eesti Entsüklopeedia
   |language =estonski
   |accessdate =3.10.2021
   |archive-date =2021-10-04
   |archive-url =https://web.archive.org/web/20211004204912/http://admin.entsyklopeedia.ee/ENE%205.%20k%C3%B6ide.%20Maap%E2%80%93Pair%20(1973)/NENE5_page_0568.jpg
   |url-status =dead
   }}&lt;/ref&gt;

Za [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] i [[Njemačko Carstvo|njemačke]] [[okupacija|okupacije]], koja je trajala od [[oktobar|oktobra]] [[1917]]. do [[novembar|novembra]] [[1918]].
njemačka vojska izgradila je [[željeznička pruga|željezničku prugu]] od Orissaarea do [[Kuressaare|Kuressaara]].&lt;ref name=his&gt;{{cite web
   |url =http://entsyklopeedia.ee/artikkel/kuressaare4
   |title =Kuressaare
   |publisher =Eesti Entsüklopeedia
   |language =estonski
   |accessdate =3.10.2021
   |archive-date =2020-02-21
   |archive-url =https://web.archive.org/web/20200221003704/http://entsyklopeedia.ee/artikkel/kuressaare4
   |url-status =dead
   }}&lt;/ref&gt;

Za [[Estonska Sovjetska Socijalistička Republika|Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]] od [[1950]]. do [[1959]]. bio je [[glavni grad|administrativni centar]] vlastite [[općina|općine]].

Orissaare je danas poznat po maloj [[marina (pristanište)|marini]] u koju stane 15 [[brod]]ova dugih do 20 [[metar]]a i [[Gaz (brodski)|gaza]] do 2.3 [[metar|m]].&lt;ref name=mar&gt;{{cite web
   |url =https://www.visitestonia.com/en/orissaare-port-1
   |title =Orissaare port
   |publisher =Visitestonia
   |language =engleski
   |accessdate =3.10.2021
   |archive-url =https://web.archive.org/web/20211004204915/https://www.visitestonia.com/en/orissaare-port-1
   |archive-date =2021-10-04
   |url-status =dead
   }}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Orissaare}}
* [https://www.saaremaavald.ee/orissaare-piirkond?inheritRedirect=true ''Orissaare üldplaneering'' (karta)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211004204915/https://www.saaremaavald.ee/orissaare-piirkond?inheritRedirect=true |date=2021-10-04 }} {{et icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Estoniji]]</text>
      <sha1>jfya3b67bnuyvuf3toens8w5wnoi1jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ottignies-Louvain-la-Neuve</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4672289</id>
    <revision>
      <id>42717350</id>
      <parentid>42404085</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4943" sha1="3gaeudmdjcbyqrxl1xs1ooqid6g1rvi" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Ottignies-Louvain-la-Neuve
| ime_genitiv =Ottignies-Louvain-la-Neuvea
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =Belgique - Ottignies - maison communale - 01.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike =[[Gradska vijećnica]]

| utemeljenje_ime=
| utemeljenje_datum  =

| širina-stupnjevi =50
| širina-minute =40
| širina-oznaka =N
| dužina-stupnjevi =04
| dužina-minute =30
| dužina-oznaka =E

| lokacija_ime =[[Spisak država|država]]
| lokacija_info ={{flag|Belgija}}
| lokacija1_ime =[[Belgijske regije|Regija]]
| lokacija1_info =[[Valonija]]
| lokacija2_ime  =[[Belgijske provincije|Provincija]]
| lokacija2_info =[[Valonski Brabant]]
| lokacija3_ime  =[[Belgijski arondismani|Arondisman]]
| lokacija3_info = [[Nivelles (arondisman)|Nivelles]]
| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =[[gradonačelnik]]
| ime_vođe =Julie Chantry 
| dijelovi =
| vrsta_dijelova =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =33&lt;ref name=city/&gt;
| površina_uža  =
| površina_šira  =
| visina =
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =

| stanovništvo_godina =[[2021]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =31,158&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_gustoća =944.2 stan/[[km²]]&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže =
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire = 
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC+1]]
| utc_pomak =+2
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =1348&lt;ref name=city/&gt;
| pozivni_broj =010&lt;ref name=city/&gt;
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =

| slika_lokacijska_karta_država =Belgija
| slika_lokacijska_karta_opis =&lt;center&gt;Ottignies-Louvain-la-Neuve na karti Belgije
| bilješke =
}}
'''Ottignies-Louvain-la-Neuve''' ([[Valonski jezik|valonski]]: ''Ocgniye-Li Noû Lovén'') je [[grad]] i [[općina]] od 31,158 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/en/belgium/cities/
 | title =''Belgium: Major Cities and Municipalities''
 | accessdate =09.05. 2022.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; u sredini [[Belgija|Belgije]] u [[Valonski Brabant|Provinciji Valonski Brabant]].

== Geografija ==
Ottignies-Louvain-la-Neuve je udaljen 30 [[km]] [[jugoistok|jugoistočno]] od [[Bruxelles]]a. 
On se sastoji od dva [[naselje|naselja]], starijeg  Ottigniesa i novog [[Louvain-la-Neuve]], koji je podignut da se u njemu smjesti [[Francuska zajednica u Belgiji|francuski]] [[Katolički univerzitet u Leuvenu]].&lt;ref name=geo&gt;{{cite web
 | url =https://www.olln.be/fr/loisirs/tourisme/office-du-tourisme/decouvrez/une-ville-deux-centres-urbains/ce-qu-il-faut-savoir
 | title =''Ce qu'il faut savoir...''
 | accessdate =09.05. 2022.
 | language =francuski
 | publisher =Ottignies-Louvain-la-Neuve
 | archive-date =2022-05-28
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220528004024/https://www.olln.be/fr/loisirs/tourisme/office-du-tourisme/decouvrez/une-ville-deux-centres-urbains/ce-qu-il-faut-savoir
 }}&lt;/ref&gt;

== Historija== 
[[datoteka:Place de l’Université Exki.jpg|thumb|left|240px|Univerzitetski [[trg]] (Place de l'Université)]]

Ottignies je prvi put [[dokument]]iran [[1190]] kao [[feudalizam|feudalno]] [[selo]]&lt;ref name=brit/&gt;, što je i ostao do kraja [[19. vijek]]a kad je povezan [[željeznička pruga|željezničkom prugom]] sa [[Bruxelles]]om.

Presudan događaj za Ottignies bila je odluka tadašnjeg [[gradonačelnik]]a Yvesa du Moncea da nakon velikih [[student]]skih [[demonstracija]] [[1968]]. ponudi teren svoje općine za izgradnju novog [[univerzitet]]skog kampusa u koji se trebao preseliti [[Francuska zajednica u Belgiji|francuski]] dio [[Katolički univerzitet u Leuvenu|Katoličkog univerziteta]] iz dotadašnjeg sjedišta iz [[Flamanska zajednica|flamanskog]] [[Leuven]]a.&lt;ref name=brit/&gt;

Novi kampus [[Louvain-la-Neuve]] podignut je početkom [[1970-e|1970-ih]], a već [[1977]]. osnovana je nova [[općina]] Ottignies-Louvain-la-Neuve, koja je [[1982]]. dobila [[gradska prava|status grada]].&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
 | url =https://www.olln.be/fr/loisirs/tourisme/office-du-tourisme/decouvrez/une-ville-deux-centres-urbains/un-peu-dhistoire
 | title =''Un peu d'histoire''
 | accessdate =09.05. 2022.
 | language =francuski
 | publisher =Ottignies-Louvain-la-Neuve
 | archive-url =https://web.archive.org/web/20220511093518/https://www.olln.be/fr/loisirs/tourisme/office-du-tourisme/decouvrez/une-ville-deux-centres-urbains/un-peu-dhistoire
 | archive-date =2022-05-11
 | url-status =dead
 }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
{{commonscat|Ottignies-Louvain-la-Neuve}}
*[https://www.olln.be/fr Ottignies-Louvain-la-Neuve] {{fr icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Belgiji]]
[[Kategorija:Valonija]]</text>
      <sha1>3gaeudmdjcbyqrxl1xs1ooqid6g1rvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ostalgija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673000</id>
    <revision>
      <id>42717340</id>
      <parentid>41688885</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10985" sha1="9awel2hz6b5yvxtqkrt71xbib9tcn72" xml:space="preserve">[[Datoteka:GDR shirts.jpg|thumb|Majice suveniri iz DDR-a u Berlinu 2004. godine]]
[[Datoteka:Ostalgie.jpg|thumb|Memorabilije DDR-a u Berlinu 2006.]]
[[Datoteka:Žuti trabant 1,1.jpg|thumb|Na cestama se još nalaze originalni stari istočnonjemački automobili (na slici je [[Trabant]] snimljen 2015. godine u Mađarskoj)]]
[[Datoteka:2019-08-09 N’Ostalgiemuseum Leipzig 02.jpg|thumb|N’Ostalgiemuseum u [[Leipzig]]u]]
[[Datoteka:Ampelmaenner.jpg|thumb|''Ampelmännchen'' istočnonjemački je bivši i sadašnji simbol na pješačkim semaforima, kao jedna od rijetkih omiljenih stvari koje su preživjele pad [[Gvozdena zavesa|Željezne zavjese]] postigao je kultni status i postao čestim suvenirom]]
[[Datoteka:1. Berliner DDR Motorrad-Museum.jpg|thumb|Ulaz u 1. Berlinski DDR muzej motocikala]]
'''Ostalgija''' ({{lang-de|Ostalgie}}) je njemački izraz nastao spajanjem riječi ''Ost'' (&quot;[[istok]]&quot;) i ''Nostalgie'' (&quot;[[nostalgija]]&quot;) koji označava nostalgiju za aspektima života u bivšoj [[Istočna Njemačka|Istočnoj Njemačkoj]]. Pojmove &quot;ostalgija&quot; i &quot;ostalgičari&quot; (''{{lang|de|Ostalgiker}}'') je skovao [[stand-up komedija|stand-up komičar]] Uwe Steimle 1992. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.haz.de/Nachrichten/Kultur/Buecher/Ostalgiker-Uwe-Steimle-bezeichnet-sich-als-Kleinbuerger/|title=Ostalgiker Uwe Steimle bezeichnet sich als Kleinbürger|date=12. oktobra 2012|work=Hannoversche Allgemeine Zeitung|language=de|access-date=2022-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010085905/http://www.haz.de/Nachrichten/Kultur/Buecher/Ostalgiker-Uwe-Steimle-bezeichnet-sich-als-Kleinbuerger|archive-date=2013-10-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ovaj se fenomen katkad naziva i DDR-nostalgijom (''{{lang|de|DDR-Nostalgie}}'').

Socijalni i kulturni identiteti različito su se kultivirali kod zapadnih i istočnih [[Nijemci|Nijemaca]] tijekom 40-ak godina svoje razdvojenosti. Nakon pada [[Berlinski zid|Berlinskog zida]] i [[Reunifikacija Njemačke|ujedinjenja Njemačke]], istočni Nijemci svoje načine života gube, ali svoja iskustva, sjećanja i vrijednosti zadržavaju kroz ostalgiju za „dobrim starim danima“. Proučavanje ostalgije pokazuje da je često pogrešno shvaćena kao pokušaj ponovne uspostave DDR-a, dok je većinom samo način snalaženja u novom zapadnjačkom društvu, čežnja za izgubljenim osjećajem društvenog statusa ili stabilnosti, a kod nekih ljudi predstavlja nedostatak spremnosti za integracijom.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Mary |last=Fulbrook |chapter=Ossis and Wessis: the creation of two German societies |title=German History since 1800 |pages=411-431 |publisher=Bloomsbury Academic |year=2010}}&lt;/ref&gt;

==Ekonomija==
U vrlo kratkom su roku skoro svi proizvodi iz DDR-a nestali iz trgovina i zamijenjeni zapadnim. Istočna Njemačka je odmah po ujedinjenju ekonomski propala - zapadnonjemačka vlada je još otprije imala plan da se izvrši privatizacija istočnonjemačke ekonomije. Zapadnonjemačka agencija [[Treuhandanstalt]] je preuzela imovinu i obveze oko 8,000 istočnonjemačkih poduzeća kako bi ih prodala njemačkim i drugim ponuđačima. Do trenutka kada je Treuhandanstalt raspušten krajem [[1994]]. godine, privatizirao je oko 14,000 poduzeća. Politika Treuhandanstalta nije bila posvuda prihvaćena, a agencijin izvršni direktor Detlev Karsten Rohwedder ubijen je u [[Düsseldorf]]u 1991. godine. Dvije godine po ujedinjenju, industrijska proizvodnja na istoku je pala za 73% u odnosu na 1989. godinu.

Nezaposlenost prije ujedinjenja službeno nije postojala u Istočnoj Njemačkoj, a ujedinjenjem je sigurnost zaposlenja nestala.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Eva |last=Kolinsky |year=2001 |title=Party Governance, Political Culture and the Transformation of Germany since 1990 |page=176}}&lt;/ref&gt; Zapad Njemačke je morao snositi nove troškove socijalne skrbi manje produktivne i niže kvalificirane radne snage istoka. Omjer doprinosa prema primanjima socijalne skrbi je padao, a do sredine 1990-ih je nezaposlenost na novim istočnim pokrajinama bila dvostruko veća u odnosu na zapad. Već je po prvoj godini porasla na preko 3 milijuna radnika. Nezaposlenost se posebno odrazila na žene, od kojih je 70% izgubilo posao potom 1990. godine.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Mary |last=Fulbrook |title=The People's State |url=https://archive.org/details/peoplesstateeast0000fulb |page=[https://archive.org/details/peoplesstateeast0000fulb/page/172 172] |year=2005 |publisher=Yale University Press |isbn=9780300108842}}&lt;/ref&gt; Produkcija cijele bivše Istočne Njemačke je 1991. pala na manje od 8% one na zapadu. Pritom je još nastala zbrka oko originalnih imovinskih prava mnogih istočnonjemačkih objekata - više od 2 milijuna zahtjeva za nekretnine na području bivše Istočne Njemačke (DDR) podneseno je do roka [[31. prosinca]] [[1992]]. godine. Kako se pojavljivalo sve više tužitelja uz mnogo dobivenih slučajeva na sudovima, potencijalni ulagači često su bili uplašeni.

Proces ujedinjenja je među bivšim građanima Istočne Njemačke izazvao ogorčenost i osjećaj zakinutosti.&lt;ref&gt;{{cite book |first1=L. |last1=Montada |first2=A. |last2=Dieter |title=Gewinn- und Verlusterfahrungen in den neuen Bundesländern: Nicht die Kaufkraft der Einkommen, sondern politische Bewertungen sind entscheidend |editor1=Schmitt |editor2=Montada |publisher=Gerechtigkeitserleben |pages=19–44}}&lt;/ref&gt; Nezaposlenost, posebno u istočnim okruzima, ostala je tvrdoglavo visoka uprkos velikoj potrošnji na podsticaje. Između [[1998]]. i [[2009]]. nezaposlenost se popela sa 9.2% na 11.1%. [[Velika recesija]] 2007–2009. godine nije bitno utjecala na nezaposlenost, ali je stanje dodatno pogoršala. Nakon [[2010]]. godine istočnonjemačka ekonomija se polako oživljava, ali će biti još dugo do ujednačavanja sa zapadnonjemačkom. Masovno iskustvo nezaposlenosti i percepcija ekonomskog uništenja njihove regije izgradili su retrospektivnu sliku DDR-a kao stabilne i brižne sredine.

==Komercijalizacija==
Ostalgija se u današnjoj Njemačkoj izražava kroz robu i proizvode koji podsjećaju na doba Istočne Njemačke.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Berdahl |first=Daphne |year=1999 |url=https://diasporiclivesofobjects2012.files.wordpress.com/2012/01/east-german-objects-nostaligia.pdf |title=Ostalgie for the Present: Memory, Longing and East German Things'' (in Ethnos)'' |publisher=[[Routledge]]}}&lt;/ref&gt; U susret ostalgičarima, mnoge njemačke, posebito regionalne firme daju na raspolaganje artefakte koji imitariju originalne. Tu su [[brend]]ovi istočnonjemačkih [[prehrana|prehrambenih]] [[proizvod]]a, stari televizijski programi snimljeni na [[videotraka|videotraku]] ili [[DVD]], automobili [[Wartburg (automobilska marka)|Wartburg]] i [[Trabant]] koji su stekli kultni status među [[Auto tjuning|tjunerima]], i slično.

Kroz bivšu Istočnu Njemačku postoji mnogo prodavnica i muzeja sa izložbama starinskih instrumenata, tehnologija, komode, vozila, igračaka, itd. Jedan od oblika nostalgije za DDR-om je više oko aestetike nego ideologije. ''Ampelmännchen'', simbol na pješačkim semaforima, jedan je od rijetkih simbola za koje su se neki istočnonjemački gradovi izborili da zadrže, iako je bilo pokušaja standardizacije svih njemačkih semafora. Svojevremeno je postao kultnim simbolom i virtualnom maskotom ostalgije, zbog uspješne kampanje da se spasi.&lt;ref&gt;{{cite web|title=East Germany's iconic traffic man turns 50 |url=https://www.thelocal.de/20111013/38197/ |publisher=The Local |accessdate=5. jula 2022 |date=13. oktobra 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-apr-28-mn-31889-story.html |title=Quaint Crosswalk Symbol Starts a German Movement |date=28. aprila 1999 |accessdate=5. jula 2022 |first=Carol J. |last=Williams |publisher=Los Angeles Times}}&lt;/ref&gt;

Neki od filmova koji prikazuju živote u Istočnoj Njemačkoj su ''[[Sonnenallee]]'' (1999), ''[[Zbogom, Lenjine]]'' (2003) i ''[[Kleinruppin Forever]]'' (2004).

==Argumenti i ankete==
Sedmične novine ''[[Der Spiegel]]'' su u jednoj anketi 2009. godine upitali bivše građane Istočne Njemačke da li je ona imala &quot;više dobrih nego loših strana&quot;, na što je 57% sudionika ankete odgovorilo &quot;da&quot;. Na izjavu novinara da &quot;stanovnici DDR-a nisu imali slobodu putovati kamo god su htjeli&quot;, sudionici su odgovorili da &quot;tu slobodu nemaju ni današnji radnici s niskim plaćama&quot;.&lt;ref name=&quot;spi2009&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.spiegel.de/international/germany/homesick-for-a-dictatorship-majority-of-eastern-germans-feel-life-better-under-communism-a-634122.html |title=Majority of Eastern Germans Feel Life Better under Communism |first=Julia |last=Bonstein |publisher=[[Der Spiegel]] |date=3. jula 2009 |access-date=5. jula 2022}}&lt;/ref&gt;

Prema američkom antropologu Dominiku Boyeru, koncept [[nostalgija|nostalgije]] je razjašnjen već nekoliko vijekova. Čežnja za starom domovinom stvara ljubav za svime s čime je ona asocirana, kao i negativno mnijenje prema svemu &quot;stranome&quot; što ju je zamijenilo. Podjela Njemačke na istočni i zapadni dio na novijim je generacijama ostavila &quot;teret prošlosti&quot;, gdje su obje strane tvrdile da je ona druga više &quot;germanska&quot; i odgovornija za [[ratni zločini|ratne zločine]]. Ovakav simbiotički odnos je eliminiran ponovnim ujedinjenjem Njemačke. Prema Boyeru, nazori zapadne Njemačke dominiraju diskurs i odbijaju ozbiljno uzimati mišljenja istočnih članova. Stvorio se utisak da sve što ima veze sa Istočnom Njemačkom &quot;nema mjesta&quot; u modernoj stvarnosti, te da je jedini realističan pristup onaj od zapadne Njemačke. Jedan je od primjera odbijanje prijedloga da se stihovi istočnonjemačke himne ''[[Iz ruševina podignuta]]'' adaptiraju u zapadnonjemačku himnu ''[[Deutschlandlied]]'', ili da se napravi nova himna, jer se u potonjoj prva strofa blisko povezuje s nacističkom ideologijom (Njemačka se veliča iznad svega na svijetu; spominju se lokaliteti koji se sada nalaze u susjednim državama), a druga strofa je muško-šovinističkog gledišta (zato je najčešće dozvoljeno pjevati samo treću strofu). Taj je prijedlog dao zadnji istočnonjemački premijer [[Lothar de Maizière]], a odbio zapadnonjemački kancelar [[Helmut Kohl]].&lt;ref&gt;{{cite book |first=Dominic |last=Boyer |title=Ostalgie and the Politics of the Future in Eastern Germany |pages=361-381 |publisher=Duke University Press |year=2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Enns |last=Anthony |title=The politics of Ostalgie: post-socialist nostalgia in recent German film |pages=475-491 |publisher=Oxford University Press |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.dw.com/en/german-national-anthem-outcry-re-inflames-east-west-divide/a-48691497 |title=German national anthem outcry re-inflames East-West divide |date=10. maja 2019 |first=Ben |last=Knight |access-date=6. decembra 2022}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
{{commonscat|Ostalgie}}
* [[jugonostalgija]]

==Izvori==
{{izvori}}

[[Kategorija:Istočna Njemačka]]
[[Kategorija:Postkomunizam]]</text>
      <sha1>9awel2hz6b5yvxtqkrt71xbib9tcn72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odnosi SFR Jugoslavije i Pokreta nesvrstanih</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673408</id>
    <revision>
      <id>42717252</id>
      <parentid>42689614</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42058" sha1="kav0mwdrhcapqvxme7srj8m1do2vaeh" xml:space="preserve">[[Datoteka:Konferencija Pokreta nesvrstanih 1961. godine.jpg|mini|Prva konferencija Pokreta nesvrstanih u Beogradu 1961.]]
'''[[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]]''' bila je jedna od zemalja osnivača vanblokovskog '''[[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih zemalja]]''' u periodu [[Hladni rat|Hladnog rata]]. [[Glavni grad]] Jugoslavije, [[Beograd]], ugostio je u septembru 1961. godine [[Prva konferencija Pokreta nesvrstanih|Prvu konferenciju Pokreta nesvrstanih]], a bio je i prvi grad koji je konferenciju ugostio dva puta kada je u septembru 1989. u Beogradu organizovana i [[Deveta konferencija pokreta nesvrstanih]].

Politika nesvrstavanja uz aktivno učestvovanje u pokretu bila je kamen temeljac jugoslovenske hladnoratovske vanjske politike i jedan od osnovnih ideoloških postulata jugoslovenske federacije.&lt;ref name=&quot;Pakistan Horizon 1983&quot;&gt;{{cite journal |last1=Martinović |first1=S. |date=1983 |title=Foreign Policy of Yugoslavia |url=https://archive.org/details/sim_pakistan-horizon_1983_36_1/page/28 |journal=[[Pakistan Horizon]] |volume=36 |issue=1 |pages=28–31 |jstor=41394717 }}&lt;/ref&gt; Kao jedina vanblokovska [[Evropa|evropska]] [[socijalistička zemlja]] socioekonomski blisko vezana za [[Zapadna Evropa|zapadnu Evropu]], Jugoslavija je odabirala politiku balansiranja i oprezne ekvidistance&lt;ref name=&quot;UNT Digital Library&quot;&gt;{{cite thesis |last=Iheanacho |first=Vitalis Akujiobi |date=1987 |title=Nonalignment: Cuba and Yugoslavia in the Nonaligned Movement 1979-1986 |type=Master's Thesis |publisher=[[North Texas State University]] |url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc501237/ |access-date=12 May 2020}}&lt;/ref&gt; prema [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]] i [[Kina|Kini]] pri čemu je nesvrstanost doživljavana kao kolektivna garancija bezbednosti i nezavisnosti zemlje.&lt;ref name=&quot;NYT1964&quot;&gt;{{cite journal |date=28 December 1964 |title='Yugocentrism': Belgrade's Balancing Actas Friend of East, West and Nations In Between |url=https://www.nytimes.com/1964/12/28/archives/yugocentrism-belgrades-balancing-actas-friend-of-east-west-and.html |journal=[[New York Times]] |pages=12 }}&lt;/ref&gt; Pokret nesvrstanih je uz to otvarao i dodatni manevarski prostor u duboko podeljenoj i tim podelama politički ograničenoj hladnoratovskoj Evropi u kojoj su [[neutralne zemlje]] bile dodatno izložene situaciji faktički ograničenog suvereniteta (vidi primer [[Finlandizacja|finlandizacije]]).&lt;ref name=&quot;Kullaa&quot;&gt;{{cite book |last=Kullaa |first=Rinna |date=2012|title=Non-alignment and Its Origins in Cold War Europe: Yugoslavia, Finland and the Soviet Challenge |publisher=[[I.B. Tauris]] }}&lt;/ref&gt;

Kraj Hladnog rata i [[raspad Jugoslavije]] doveli su u pitanje i sam opstanak Pokreta nesvrstanih koji je izbegao prestanak aktivnosti samo uz pomoć politički pragmatičnog vodstva [[Indonezija|Indonezije]].&lt;ref name=&quot;International Organizations 2008&quot;&gt;{{cite book |last=Schiavone |first=Giuseppe |date=2008 |title=International Organizations: A dictionary and directory |url=https://archive.org/details/internationalorg0000schi_s3q4 |edition=Seventh |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |page=[https://archive.org/details/internationalorg0000schi_s3q4/page/250 250] |isbn=978-0-230-57322-2 }}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
[[Datoteka:Poseta premijera Indije Džavaharlala Nehrua Jugoslaviji.jpg|mini|Poseta premijera Indije Džavaharlal Nehrua Jugoslaviji 1955. godine]]
[[Datoteka:Stevan Kragujevic, Car Haile Selasije i Josip Broz Tito, Beogad, 1963.jpg|mini|Hajle Selasije i Josip Broz Tito u Beogradu 1963. godine]]
===Razlaz sa SSSR-om 1948. godine i vanjska politika do početka nesvrstavanja===
U periodu [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] [[Jugoslovenski partizani|jugoslovenski su partizani]] oslobodili svoju zemlju uz tek manju pomoć [[SSSR]]-a i [[Zapadni saveznici|zapadnih saveznika]]. To je nove [[Savez komunista Jugoslavije|komunističke vlasti]] vodilo prema ubeđenju da suprotno drugim zemljama u [[Istočna Evropa|istočnoj Evropi]] njima pripada pravo na slobodniji socijalistički razvoj. Nasuprot većini drugih komunističkih partija u istočoj Evropi, jugoslovenski komunisti mogli su da računaju na lojalnost lokalnih vojnih i policijskih snaga kao i na relativno visok stepen legitimnosti među brojnim jugoslovenskim narodima i narodnostima. Jugoslavija sebe nije doživljavala kao klijenta već kao saveznika SSSR-a pri čemu je Beograd bio spreman da inicira ratobornije politike od Moskve koja je pre početka Hladnog rata nastojala oržavati veze sa zapadnim saveznicima. Ta odvažnija jugoslovenska politika bila je vidljiva po pitanju [[Slobodni Teritorij Trsta|Slobodnog teritorija Trsta]], ideje [[Balkanska federacija|Balkanske federacije]], uplitanja u [[Grčki građanski rat]], Austo-slovenski sukob u Koruškoj kao i u infiltraciji i usmeravanju [[Narodnooslobodilačka borba Albanije|Narodnooslobodilačkog pokreta Albanije]]. Nezavisna i odvažna politika Beograda podizala je tenzije u odnosima sa SSSR-om koje su eskalirale 1948. godine u sukobu Tita i Staljina gde je Jugoslavija završila i gotovo potpunoj međunarodnoj izolaciji nakon prekida odnosa sa istočnim blokom.

U potrazi za novim saveznicima Jugoslavija se prvo orjentisala prema zapadnom bloku pri čemu je 1953. potpisala Balkanski pakt sa [[NATO]] članimaca [[Grčka|Grčkom]] i [[Turska|Turskom]]. Nakon [[Staljin]]ove smrti jugoslovenski odnosi sa SSSR-om su se delomično popravili što je dovelo čak i do verbalne podrške [[Mađarska revolucija 1956|intervenciji u Mađarskoj]] (suprotno oštroj osudi [[Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku|intervencije u Čehoslovačkoj 1968.]]). Beogradska deklaracija iz 1955. dovela je do smanjenja značaja i postepenog prestanka delovanja Balkanskog pakta. Kako je Jugoslavija ipak želela da sačuva novostečenu nezavisnost u tom je periodu došlo i do usmeravanja na razvoj odnosa sa neutralnim evropskim zemljama kao što je Finska. Jugoslavija se nije učlanila ni u [[Varšavski pakt]] osnovan u maju 1955. godine. Kako bi izbegla izolaciju u duboko podeljenoj Evropi, Jugoslavija je prvi put potražila nove saveznike među novooslobođenim kolonijama i mandatnim teritorijama.&lt;ref name=&quot;Trültzsch&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.sylff.org/news_voices/23943/ |title=An Almost Forgotten Legacy: Non-Aligned Yugoslavia in the United Nations and in the Making of Contemporary International Law |last=Trültzsch |first=Arno }}&lt;/ref&gt; Jugoslavija je podržala [[Egipat]] u toku [[Suecka kriza|Suecke krize]], zemlje koja će uz Jugoslaviju postati jedna od osnivačica pokreta. Odnosi sa Indijom, drugim inicijatorom osnivanja pokreta, razvijani su još od vremena zajedničkog mandata u Savetu bezbernosti UN-a od 1949. godine.&lt;ref name=&quot;Mišković2009&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mišković |first1=Nataša |date=2009 |title=The Pre-history of the Non-Aligned Movement: India's First Contacts with the Communist Yugoslavia, 1948–50 |journal=[[India Quarterly]] |volume=65 |issue=2 |pages=185–200 |doi=10.1177/097492840906500206 |s2cid=154101021 |url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/20770/2/Miskovic.pdf |access-date=2022-08-16 |archive-date=2022-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220113070738/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/20770/2/Miskovic.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

===Izvori nesvrstavanja===
Sledeće 1950. godine jugoslovenski ministar inostranih poslova [[Edvard Kardelj]] je za vreme [[Opšta skupština UN-a|opšte skupštine UN-a]] izjavio kako „''Jugoslavija ne može da prihvati da čovečansto mora da obadire između dominacije jedne ili druge sile''”.&lt;ref name=&quot;UNT Digital Library&quot;/&gt; Termin nesvrstanost po prvi je puta upotrebljen iste godine kada su [[Indija]] i Jugoslavija odbile da se svrstaju po pitanju [[Korejski rat|Korejskog rata]].&lt;ref name=&quot;Goldstein&quot;&gt;{{cite book |author1= [[Ivo Goldstein]] |author2=[[Slavko Goldstein]] |date=2020 |title=Tito |trans-title=Tito |pages=636–647 |url= |language=hr |location=Zagreb |publisher=Profil |isbn=978-953-313-750-6}}&lt;/ref&gt; 1951. [[Josip Broz Tito]] je izjavio kako se nikada neće složiti sa tezom kako samo velike sile trebaju da određuju sudbinu sveta čime je efektivno odbio tezu [[Kominterna|Kominterne]] o dihotomijskoj podeli sveta.&lt;ref name=&quot;Goldstein&quot;/&gt; Tada je i odbacio tvrdnje kako Indija i Jugoslavija žele da osnuju treći blok. U avgustu 1954 predsednica Opšte skupštine UN-a Vidžaja Lakšmi Pandit je posetila Jugoslaviju i pozvala Tita na uzvratni poset Indiji. Poziv je prihvaćen pa su na susretu 22. decembra 1954. u [[Nju Delhi]]ju indijski premijer [[Džavaharlal Nehru]] i predsednik jugoslavije Tito potpisali zajedničku izjavu u kojoj iznose kako „''politika nesvrstanosti koju su usvojile i provode njihove dve zemlje nije neutralnost ili neutralizam i zato posivnost, kako se to ponekad insiuniše, već pozitivna, aktivna i konstruktivna politika koja nastoji da osigura vođstvo ka kolektivnom miru''”.&lt;ref name=&quot;Mišković2009&quot;/&gt;

===Od susreta na Brionima 1956. do Beogradske konferencije 1961. godine===
[[Datoteka:Jawaharlal Nehru’s tour of Belgrade, Yugoslavia, 1961 (02).jpg|mini|Susret na Brijunima.]]
Trilateralni susret predsednika Jugoslavije Tita, indijskog premijera Nehrua i predsednika Egipta [[Gamal Abdel Naser|Gamala Abdela Nasera]] organizovan je 19. jula 1956. godine na [[Brioni]]ma u [[SR Hrvatska|SR Hrvatskoj]].&lt;ref name=&quot;Povijest.hr-Brijuni1956&quot;&gt;{{cite journal |last1=Krajcar |first1=Dražem |title=Tito, Nehru i Naser na Brijunima dogovorili osnivanje Pokreta nesvrstanih – 1956. |journal=Povijest.hr |url=https://povijest.hr/nadanasnjidan/tito-nehru-i-naser-na-brijunima-dogovorili-osnivanje-pokreta-nesvrstanih-1956/ }}&lt;/ref&gt; Tri lidera potpisali su dokument kojim ističu da „''Mir ne može da se postigne kroz podele, već kroz nast''ojanja da se postigne kolektivna bezbednost na svetskom nivou. Postignut kroz širenje prostora sloboda kao i okončanje dominacije jedne zemlje nad drugom.”&lt;ref name=&quot;Povijest.hr-Brijuni1956&quot;/&gt;

Krajem 1958. i početkom 1959. Tito je sa brojnom delegacijom pošao na važnu tromesečnu međunarodnu turneju na jugoslovenskom brodu Galeb.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;&gt;{{cite book |last=Jakovina |first=Tvrtko |date=2011|title=Treća strana Hladnog rata |publisher=Fraktura |isbn=978-953-266-203-0 }}&lt;/ref&gt; Predsednik Tito tom je prilikom posetio [[Indonezija|Indoneziju]], [[Indija|Indiju]], [[Burma|Burmu]], [[Cejlon]], [[Etiopija|Etiopiju]], [[Sudan]], [[Egipat]] i [[Sirija|Siriju]].&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Indonezijski predsednik Sukarno nazvao je Tita građaninom sveta, dok je Tito Konferenciju u Bandungu opisao kao mesto sa kojega je potekao novi duh koji objedinjuje čovečanstvo.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Za vreme svog boravka u Indoneziji predsednik Tito je primio i počasni doktorat u pravnim naukama na Univerzitetu u Bandungu.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt;

===Beogradska konferencija 1961. godine===
[[Datoteka:Belgrade Conference, 1961.jpg|mini|Učesnici Beogradske konferencije.]]
Beogradska konferencija šefova država i vlada nesvrstanih zemalja 1961. godine bio je prvi službeni samit Pokreta nesvrstanih.&lt;ref name=&quot;Ancic&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ancic |first1=Ivana |date=17 August 2017 |title=Belgrade, The 1961 Non-Aligned Conference |publisher=[[University of Virginia]] |journal=Global South Studies |url=https://globalsouthstudies.as.virginia.edu/key-moments/belgrade-1961-non-aligned-conference |archive-date=2022-09-29 |access-date=2022-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929105305/https://globalsouthstudies.as.virginia.edu/key-moments/belgrade-1961-non-aligned-conference |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Proces [[Dekolonizacija|dekolonizacije]] uvelike je doprineo u organizaciji događaja omogućivši učestvovanje većeg broja tek oslobođenih afričkih zemalja.&lt;ref name=&quot;Ancic&quot;/&gt; Neki su komentari zbog toga sam događaj nazvali i Jalta trećeg sveta povlačeći paralelu sa Konferencijom u Jalti 1945. godine.&lt;ref name=&quot;Ancic&quot;/&gt; Ukupno 25 zemalja učestvovalo je u Beogradskoj konferenciji uključujući Avganistan, Alžir, Burmu, Etiopiju, Ganu, Gvineju, Indiju, Indoneziju, Irak, Jemen, Jugoslaviju, Kambodžu, Kipar, Tunis, Ujedinjenu Arapsku Republiku i Cejlon dok su tri države učestvovale u svojstvu posmatrača i to su bile Bolivija, Brazil i Ekvador.&lt;ref name=&quot;Arhiv Jugoslavije katalog&quot;&gt;{{cite journal |last1=Pantelic |first1=Nada |date=2011 |title=The First Conference of Heads of State or Government of Non-Aligned Countries (in Serbian and English) |publisher=[[Archives of Yugoslavia]] |journal=Exhibition Catalog |isbn=978-86-80099-35-4 |url=http://www.arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&amp;file_command=download&amp;file_id=436935&amp;file_type=oFile&amp;modul=Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul |access-date=2022-08-16 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806015100/http://arhivyu.gov.rs/index.php?download_command=attachment&amp;file_command=download&amp;file_id=436935&amp;file_type=oFile&amp;modul=Core%3A%3AFileManagement%3A%3AcFileModul |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Pripremni susret pred sami događaj organizovan je u [[Kairo|Kairu]] od 5. do 12. juna 1961.&lt;ref name=&quot;RJ1960Kairo&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.arhivyu.gov.rs/active/en/home/glavna_navigacija/izlozbe/izlozbe_arhiva/Nesvrstani_prva_konferencija.html |title=2011.- &quot;The first conference of the Heads of state or Government of Non-aligned countries, Belgrade 1961&quot; |publisher=[[Archives of Yugoslavia]] |access-date=28 July 2020 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728095335/http://www.arhivyu.gov.rs/active/en/home/glavna_navigacija/izlozbe/izlozbe_arhiva/Nesvrstani_prva_konferencija.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Jedan od prvih izaziva bila je i podela među novooslobođenim državama Afrike po pitanju Krize u Kongu na konzervativne zemlje u Grupi Brazavil i radikalne nacionalističke zemlje u Grupi Kazablanka.&lt;ref name=&quot;Ancic&quot;/&gt; Sve zemlje Kazablanka grupe učestvovale su u konferenciji dok ni jedna od zemalja iz grupe Brazavil nije.&lt;ref name=&quot;Ancic&quot;/&gt;

===Konferencija u Havani 1979. godine===
Sve do 1978. godine deo konzervativnijih članica pokreta vodilo je neformalnu kampanju protiv kubanskog domaćinstva konferencije.&lt;ref name=&quot;Riechers&quot;&gt;{{cite thesis |last=Riechers |first=C. Russell |date=2012 |title=Cuba and the Non-Aligned Movement: Interactions of Pragmatic Idealism |type=Independent Capstone |publisher=[[American University]] |url=https://dra.american.edu/islandora/object/1112capstones%3A95/datastream/PDF/view |access-date=7 May 2021 |archive-date=2022-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331123825/https://dra.american.edu/islandora/object/1112capstones%3A95/datastream/PDF/view }}&lt;/ref&gt; Jugoslavija je odbila da zagovara promenu zemlje domaćina iako je i sama bila veoma kritična prema onome što je doživela kao kubansku podršku novim oblicima blokovske zavisnosti u Africi te je kritikovala i komunistički hegemonizam i kapitalistički imperijalizam u zemljama trećeg sveta.&lt;ref name=&quot;Riechers&quot;/&gt; Predsednik Tito, poslednji preživeli od velike generacije osnivača pokreta, započeo je dalekosežnu kampanju u cilju da se pokret sačuva nezavisnim od oba bloka.&lt;ref name=&quot;Michael Dobbs&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1979/06/10/tito-fears-for-independence-of-nonaligned-group/1a38b38d-23a8-45bc-be79-bde161d8f2a3/ |author=Michael Dobbs |date= 10 June 1979 |title=Tito Fears for Independence of Nonaligned Group |work=[[Washington Post]] |access-date=7 May 2021}}&lt;/ref&gt; Beograd je želeo da osigura svoju teško stečenu nezavisnost od SSSR-a kao i da spreči nameru nekih arapskih i radikalnih zemalja u nameri da izbace Egipat iz članstva nakon potpisivanja mira sa [[Izrael]]om&lt;ref name=&quot;Michael Dobbs&quot;/&gt; SSSR je u isto vreme optuživao Jugoslaviju da vodi nepravednu kampanju protiv Kube i [[Vijetnam]]a&lt;ref name=&quot;Michael Dobbs&quot;/&gt; Dok su se pogledi [[Fidel Castro|Fidela Kastra]] i Tita oštro razlikovali obojica lidera javno su podvlačili potrebu da se očuva jedinstvo pokreta.&lt;ref name=&quot;Riechers&quot;/&gt;

U svom govoru predsednik Tito osudio je Kubansku tezu o postojanju prirodne alijanse između nesvrstanih i komunističkog bloka podvlačeći kako pokret ne može da bude rezerva za bilo koji od blokova.&lt;ref name=&quot;Michael Dobbs&quot;/&gt; Putovanje u Havanu bilo je i poslednje putovanje u inostranstvo predsednika Tita koje je doprinelo i pogoršanju njegovog zdravstvenog stanja pred kraj života.&lt;ref name=&quot;Poslednje veliko putovanje&quot;&gt;{{cite news|date=26 May 2005 |title=Poslednje veliko putovanje |publisher=[[Večernje novosti]] |url=https://www.novosti.rs/dodatni_sadrzaj/clanci.119.html:277191-Poslednje-veliko-putovanje |access-date=6 February 2022}}&lt;/ref&gt; Odbacivanje teze o pripodnoj alijansi u tom je trenutku pozitivno uticalo na odnose SFR Jugoslavije sa SAD-om.&lt;ref name=&quot;John R. Lampe&quot;&gt;{{cite journal |last=Lampe |first= John R. |date=2013 |title=Yugoslavia’s Foreign Policy in Balkan Perspective: Tracking between the Superpowers and Non-Alignment |journal=[[The East Central Europe]] |url=https://doi.org/10.1163/18763308-04001001 |pages=97–113 |volume=40 |issue=1-2 |access-date=6 February 2022}}&lt;/ref&gt; Kuba je u isto vreme verovala kako Jugoslaviji kao relativno maloj i razvijenoj beloj evropskoj zemlji sa globalnog severa ne treba da pripada tako važno mesto u pokretu ali su nastojanja da ju se izolira bila neuspešna.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Lončar&quot;/&gt;

===Beogradska konferencija 1989. godine===
[[Datoteka:Sava Centar plenary hall.jpg|mini|Opšta skupština Devetog samita održana je u Sava centru]]
U nastojanju da iskoristi uspehe na međunarodnom planu za obnovu i jačanje unutrašnje kohezije jugoslovenska diplomatija je usmerila snage na organizovanje i učestvovanje u većem broju značajnih multilateralnih inicijativa. Jedno od ovih nastojanja bilo je i uspešno kandidovanje za organizovanje konferencije pokreta nesvrstanih u Beogradu čime je jugoslovenski glavni grad postao prvi grad koji je sastanak na vrhu ugostio dva puta. Inicijativa za organizovanje konferencije u Jugoslaviji došla je od novog jugoslovenskog ministra inostranih poslova [[Budimir Lončar|Budimira Lončara]] koji će od 1993. do 1996. biti i posebni savetnik glavnog sekretara UN-a za nesvrstane.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Inicijalno se očekivala kandidacija neke od članica u [[Latinska Amerika|Latinskoj Americi]], ali kako je radikalna članica [[Nikaragva]] jedina snažno lobirala da organizuju konferenciju to je dovelo do zabrinutosti u većem broju nesvrstanih glavnih gradova.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Konferencija je zato konačno organizovana u Beogradu u periodu od 4. do 7. septembra 1989.&lt;ref name=&quot;Final Document&quot;&gt;{{cite journal |last1= |first1= |date=1989 |title=9th Summit Conference of Heads of State or Government of the Non-Aligned Movement |publisher=[James Martin Center for Nonproliferation Studies |url=http://cns.miis.edu/nam/documents/Official_Document/9th_Summit_FD_Belgrade_Declaration_1989_Whole.pdf}}&lt;/ref&gt; Jugoslavija je nakon neformalnih razmatranja više potencijalnih kandidata na kraju izabrana jednoglasno na ministarskom susretu Pokreta nesvrstanih u Nikoziji 1988. godine.&lt;ref name=&quot;UPI&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1988/09/11/Foreign-ministers-of-the-non-aligned-group-of-nations-early/2562589953600/ |title=Foreign ministers of the non-aligned group of nations early... |date=11 September 1988 |publisher=[[United Press International]] |access-date=23 September 2021 }}&lt;/ref&gt; Dok je sekretarijat za inostrane poslove bio zadovoljan rezultatom u [[Nikozija|Nikoziji]] predsedništvo Jugoslavije (kolektivni šef države) pokazivali su skepsu prema organizovanju konferencije ali ju je [[Josip Vrhovec]] na kraju prihvatio u strahu da bi odustajanje od izbora pokazalo dubinu krize sa kojom se Jugoslavija već suočavala.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Uspeh konferencije u Beogradu ponekad eopisuje i kao labuđi pev ugledne hladnoratovske jugoslovenske diplomatije.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Konferenciju u Sava centru otvorio je [[Janez Drnovšek]] uvodnim govorom na [[Slovenski jezik|slovenačkom jeziku]].&lt;ref name=&quot;Jakovina-Lončar&quot;&gt;{{cite book |last=Jakovina |first=Tvrtko |author-link=Tvrtko Jakovina |page=292 |date=2020 |title=Budimir Lončar: Od Preka do vrha svijeta |trans-title=Budimir Lončar: From Preko to the top of the World |url=https://fraktura.hr/budimir-loncar.html |language=Croatian |location=[[Zaprešić]], [[Croatia]] |publisher=Fraktura |isbn=978-953358239-9}}&lt;/ref&gt;

===Raspad Jugoslavije===
[[Datoteka:Breakup of Yugoslavia-TRY2.gif|mini|Animirana mapa raspada Jugoslavije]]
U periodu jugoslovenske krize i raspada zemlje Jugoslavija je bila na kraju svog predsedavanja Pokretom nesvrstanih koje je trajalo od 1989. do 1992. godine i nakon kojega je predsedavanje trebala da preuzme Indonezija. Zbog kompleksnog i konferalizovanog ustavnog uređenja Jugoslavije u periodu od 1989. do kraja jugoslovenskog predsedavanja rotacijom je izmenjeno čak pet predsedavajućih šefova države što je bio i najdinamičniji period u izmeni predsedavajućeg pokretom ikada. Jugoslovenska kriza stvorila je i praktične logistike i pravne izazove u glatkom transferu predsedavanja na Indoneziju. U vreme samita u [[Džakarta|Džakarti]] od 1. do 6. septembra 1992. godine već su započeli i jugoslovenski ratovi. Bivše jugoslovenske republike [[Hrvatska]], [[Slovenija]] i [[Bosna i Hercegovina]] već su ušle u članstvo [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] dok je [[SR Jugoslavija]] bila izložena snažnim međunarodnim sankcijama. SR Jugoslavija (sačinjena od Srbije i Crne Gore) za sebe je tražila priznanje pune i ekskluzivne pravne sukcesije bivše SFR Jugoslavije (zahtev koji je osporen svega nekoliko dana nakon samita u Džakarti u Rezoluciji Saveta bezbednosti 777). Jugoslovenska kriza tako je stvorila do tada neviđenu situaciju u kojoj je predsedavajući pokreta ([[Dobrica Ćosić]] koji se u tom trenutku nalazio u [[London]]u) bio odsutan sa konferencije u Džakarti na kojoj je trebao Indoneziji da preda predsedavanje.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Jugoslovenska delegacija, koja iz Beograda nije primala nikakve detaljne instrukcije, bila je vođena od strane crnogorskog diplomata Branka Lukovca.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Uz izostanak odgovora iz Beograda delegacija je pristala da nove postjugoslovenske zemlje mogu da učestvuju u samitu u svojstvu posmatrača iako ih Beograd do tada još uvek nije formalno priznavao kao nezavisne države.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; U delimično haotičnim okolnostima jugoslovenska (de fakto srpska i crnogorska) delegacija uspela je da postigne rezultate koje je egipatski ministar inostranih poslova [[Amr Musa]] opisao kao bolje po Jugoslaviju od onoga što se uskoro može očekivati u Ujedinjenim nacijama.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Pokret je odlučio da Jugoslaviju ne izbaci iz članstva već da za nju ostavi praznu stolicu koja će biti korišćena sve do obaranja Slobodana Miloševića i odustajanja SR Jugoslavije od zahteva da ju se prizna kao jedinu pravnu naslednicu SFR Jugoslavije već je pristala da bude jedina od nekoliko zemalja koje to nasleđe dele.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; SR Jugoslavija prema odluci Pokreta nesvrstanih nije trebala biti pozivana na samite osim u slučaju da se raspravlja o pitanjima koja je se direktno dotiču.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt; Poslednja jugoslovenska delegacija na samitu nesvrstanih se u povratku iz Džakarte suočila i sa logističkim problemima zbog režima sankcija u kome je poslednji deo puta od Budimpešte do Beograda putovala autobusom zbog režima zabrane letova.&lt;ref name=&quot;Jakovina-Treća strana&quot;/&gt;

==Ideologija==
===Zemlje baze Pokreta nesvrstanih===
Jugoslavija je kao jedna od zagovornica ekvidistance prema oba bloka implicitno dovodila u pitanje nesvrstani stav nekih od zemalja članica pokreta. Jugoslavija je u obrani svojih stavova često blisko sarađivala sa samoproglašenim zemljama baze pokreta kao što su Indija, [[Šri Lanka]] i Egipat, a nasuprot samoproglašenim i istočnom bloku sklonim progresivnim članicama (npr. Kuba i Vijetnam) i zapadnom bloku sklonim ali manje aktivnim konzervativnim članicama (npr. [[Saudijska Arabija]]). Beograd je strahovao kako bliska sovjetska saveznica Kuba, zajedno sa drugim samoproglašenim progresivnim članicama nastoje da približe celi pokret Istočnom bloku kroz prihvatanje [[Lenjin]]ove teze o prirodnoj bliskosti u interesima između sovjetskog socijalizma i oslobodilačkih pokreta kolonijanizovanih naroda u Africi i Aziji.&lt;ref name=&quot;The World Today 1979&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cviic |first1=K. F. |date=1979 |title=Note of the Month |url=https://archive.org/details/sim_world-today_1979-10_35_10/page/387 |journal=[[The World Today (magazine)|The World Today]] |volume=35 |issue=10 |pages=387–390 |jstor=40395078 }}&lt;/ref&gt; Pred kraj 1970-ih Latinska Amerika došla je na red da ugosti konferenciju pokreta nakon što su je do tada ugostile Evropa (jednom), Azija (jednom) i Afrika (tri puta).&lt;ref name=&quot;The World Today 1979&quot;/&gt; Dok je očekivanje i nadanje među zemljama baze pokreta bilo da će konferenciju ugostiti [[Peru]], od te se ideje odustalo kada je došlo do državnog udara protiv predsednika [[Juan Velasco Alvarado|Juana Velasca Alvaradoa]].&lt;ref name=&quot;The World Today 1979&quot;/&gt; Nakon odabira Havane za domaćina konferencije Jugoslavija i Indija zajedno su predložile veliki broj amandmana u uspešnom nastojanju da se izbegne neprihvatljivo pristrana i pro-Sovjetska finalna rezolucija koja bi pokret nesvrstanih učinila svrstanim.&lt;ref name=&quot;The World Today 1979&quot;/&gt; Nezadovoljni delovanjem Jugoslavije i Indije Kuba, Iran i Irak bile su odsutne sa konferencije u Beogradu 1989. godine.&lt;ref name=&quot;International Organizations 2008&quot;/&gt;

===Evropski i mediteranski aspekt nesvrstanosti===
Dvadeset i pet delegacija učestvovalo je na Prvoj konferenciji Pokreta nesvrstanih zemalja u Beogradu od kojih su iz evro-mediteranskog prostora prisutne bile Liban, Tunis, Ujedinjena Arapska Republika, Maroko, Alžir, Kipar i Jugoslavija. Jugoslovenska diplomatija pokazivala jeodređeno nepoverenje prema isključivim trikontinentalnim inicijativama koje su okupljale samo zemlje Afrike, Azije i Latinske Amerike, a za koje je Beograd verovao da predstavljaju sovjetska nastojanja da se umanji jugoslovensko i mediteransko mesto u okviru pokreta nesvrstanih zemalja trećeg sveta. U svojoj široj strategiji Jugoslavija je blisko sarađivala sa ostalim nesvrstanim ali i neutralnim zemljama Evrope kroz Konferenciju o bezbednosti i saradnji u Evropi (prethodnica OEBS-a) u nastojanjima da se očuvaju postignuća Helsinških sporazuma.&lt;ref name=&quot;Pakistan Horizon 1983&quot;/&gt; Jugoslavija je u tom okviru sarađivala sa [[Austrija|Austrijom]] i [[Finska|Finskom]] u pružanju medijacije za sukobljene blokove, 1977. godineorganizovala je drugi samit nakon Helsinške konferencije i predložila nacrte evropskih dokumenata o zaštiti nacionalnih manjima koje su do danas temelj i integralni deo evropskog sistema zaštite manjina.&lt;ref name=&quot;Trültzsch&quot;/&gt; Jugoslovenski ministar inostranih poslova [[Miloš Minić]] isticao je kako je „''Jugoslavija evropska, mediteranska, nesvrstana i zemlja u razvoju''”.&lt;ref name=&quot;TWT 1980&quot;&gt;{{cite journal |last1=Singleton |first1=F. B. |date=1980 |title=Yugoslavia without Tito |url=https://archive.org/details/sim_world-today_1980-06_36_6/page/204 |journal=[[The World Today (magazine)|The World Today]] |volume=36 |issue=6 |pages=204–208 |jstor=40395190 }}&lt;/ref&gt; Prilikom susreta i putovanja u druge nesvrstane zemlje predsednik Tito je isticao potrebu da se Mediteran učini zonom mira.&lt;ref name=&quot;Sabiha Hasan 1981&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hasan |first1=Sabiha |date=1981 |title=Yugoslavia's Foreign Policy Under Tito (1945-1980) - II |url=https://archive.org/details/sim_pakistan-horizon_1981_34_4/page/62 |journal=[[Pakistan Horizon]] |volume=34 |issue=4 |pages=62–103 |jstor=41394138 }}&lt;/ref&gt;

Zbog toga što se povremeno doživljavalo kao [[evrocentrizam]] Jugoslavija je povremeno kritikovana zbog prevelikog opreza u pružanju direktne potpore oslobodilačkim pokretima pri čemu je Jugoslavija najveću i najnesebičniju pomoć dala uravo oslobodilačkom pokretu u Alžiru dok je drugde pomoć bila opreznija i čest usmerena na diplomatske inicijative kroz Ujedinjene nacije.&lt;ref name=&quot;UNT Digital Library&quot;/&gt; Jugoslavija je sa druge strane isticala kako njezina istorijska iskustva sa stranom dominacijom od strane dve imperije ([[Austro-Ugarska]] i [[Osmansko Carstvo]]), izazovi sa kojima se suočava kao [[zemlja u razvoju]] kao i kompleksna multietnička federalna struktura povezuje Jugoslaviju u iskustvima sa brojnim novooslobođenim kolonijama.

==Kulturna i naučna saradnja==
[[Datoteka:Свјетлопис обелиска несврстаних земаља у Биограду.jpg|mini|Komemorativni obelisk na konferenciju 1961. godide u [[Novi Beograd|Novom Beogradu]]]]
===Mediji===
U januaru 1975. [[Tanjug]] je inicirao osnivanje [[Pul nesvrstanih novinskih agencija|Pula nesvrstanih novinskih agencija]].&lt;ref name=&quot;UNT Digital Library&quot;/&gt;

===Saradnja lokalnih samouprava===
Dok su u praksi jugoslovenske opštine počele svoje samostalne aktivnosti međunarodne saradnje već u 1950-im, njihovo pravo na učestvovanje u vanjskim odnosima zemlje zaštićeni su ustavom iz 1974. godine, nekoliko decenija pre nego što su slične garancije uvrštene u zapadne ustavne sustave kao što je [[Belgija|belgijski]].&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;&gt;{{cite journal |last1=Unkovski-Korica |first1=Vladimir |date=2021 |title=Non-aligned Cities in the Cold War: Municipal Internationalism, Town Twinning and the Standing Conference of Towns of Yugoslavia, c.1950–c.1985 |publisher= |journal=[[The International History Review]] |url=https://doi.org/10.1080/07075332.2021.1960585 |volume= |issue= |pages= |doi=10.1080/07075332.2021.1960585 }}&lt;/ref&gt; Na sastanku Međunarodne unije lokalnih vlasti u Hagu 1957. godine jugoslovenska se delegacija pridružila delegacijama iz Afrike i Azije u protivljenju nastavku dotadašnje prakse da izvršni komitet na odlasku predlaže naslednika što je u praksi osiguravalo dominaciju globalnog severa.&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;/&gt; 1959. godine jugoslovenski predstavnici inicirali su posetu Sveindijske federacije lokalnih vlasti Jugoslaviji.&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;/&gt; Do kraja 1969. godine 60 jugoslovenskih gradova već je uspostavilo formalne odnose sa 150 gradova u 20 zemalja.&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;/&gt; Koordinacija saveza gradova Jugoslavije aktivno je promovisala saradnju sa nesvrstanim zemljama.&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;/&gt; Od 16 sporazuma sa lokalnim jedinicama iz zemalja trećeg sveta potpisanih do 1977. godine njih osam potpisale su opštine iz Srbije, pet iz Hrvatske i po jedan iz Slovenije, Bosne i Hercegovine i Makedonije.&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;/&gt; Do 1982. taj je broj porastao na 33 sporazuma sa 22 sporazuma potpisanim u Srbiji, 5 u Hrvatskoj, 4 u Sloveniji i po 1 u Bosni i Hercegovini i Makedoniji.&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;/&gt; U to su vreme jugoslovenske opštine ukupno potpisale 343 ugovora o međunarodnoj saradnji od kojih 86 u Hrvatskoj i 81 u Sloveniji, sa većinom ugovora sa nesvrstanima u Srbiji i sa velikom većinom svih ugovora potpisanih od strane opština u ove tri jugoslovenske republike.&lt;ref name=&quot;Unkovski-Korica&quot;/&gt;

==Ekonomska saradnja==

; Značajni jugoslovenski projekti u nesvrstanim zemljama

*[[Hotel Rotana Babilon]] ([[Bagdad]], {{Zastava|Irak}}) (1969–1982)&lt;ref name=&quot;The Spomenik Database&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.spomenikdatabase.org/post/10-works-of-yugoslav-modernist-architecture-in-africa-the-middle-east |title=10 Works of Yugoslav Modernist Architecture in Africa &amp; the Middle East |last=Niebyl |first=Donald |date=29 March 2020 |website=The Spomenik Database |publisher=The Spomenik Database |access-date=31 March 2020 }}&lt;/ref&gt;
*[[Luka u Um Kasru]] ([[Um Kasr]], {{Zastava|Irak}})&lt;ref name=&quot;Gatarić&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/u-iraku-je-radilo-100000-radnika-iz-sfrj-732836 |last=Gatarić |first=Ljubica |title=U Iraku je radilo 100.000 radnika iz SFRJ |work=[[Večernji list]] |date=22 March 2003 |access-date=8 March 2022}}&lt;/ref&gt;
*Fabrika oružja ([[Jusufija]], {{Zastava|Irak}})&lt;ref name=&quot;Salihbegović&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/jugoslavija-je-gradila-vojni-kompleks-u-iraku-kojega-se-docepala-al-qaida-1957860 |last=Salihbegović |first=Ahmed |title=Jugoslavija je gradila vojni kompleks u Iraku kojega se dočepala Al-Qa'ida |work=[[Jutarnji list]] |date=11 January 2011 |access-date=8 March 2022}}&lt;/ref&gt;
*[[Međunarodni aerodrom Entebe]] ([[Entebe]], {{Zastava|Uganda}}) (1975)&lt;ref name=&quot;The Spomenik Database&quot;/&gt;
*[[Kuća FINDECO]] ([[Lusaka]], {{Zastava|Zambija}})&lt;ref name=&quot;The Spomenik Database&quot;/&gt;
*Međunarodni konferencijski centar u Hotelu Serena ([[Kampala]], {{Zastava|Uganda}}) (1975)&lt;ref name=&quot;The Spomenik Database&quot;/&gt;
*[[Međunarodni sajam u Lagosu]] ([[Lagos]], {{Zastava|Nigerija}}) (1974–1977)&lt;ref name=&quot;The Spomenik Database&quot;/&gt;
*Stara zgrada nigerijskog parlamenta ([[Lagos]], {{Zastava|Nigerija}})&lt;ref name=&quot;Jovana Georgievski&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-52753755 |title=Jugoslavija, Tito i nesvrstani: Kako je socijalistička arhitektura osvojila Afriku |trans-title=Yugoslavia, Tito and the Non-Aligned: How Socialist Architecture Conquered Africa|language=sr|last=Georgievski |first=Jovana |date=28 May 2020 |website= |publisher=BBC Serbian |access-date=7 March 2022 |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222200231/https://www.bbc.com/serbian/lat/srbija-52753755 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*Ministarstvo transporta i komunikacija Etiopije zaposlilo je [[Branko Petrović|Branka Petrovića]] kao glavnog arhitekta u izradi novog sedišta. ([[Adis Abeba]], {{Zastava|Etiopija}})&lt;ref name=&quot;Novosti: Pulig&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.portalnovosti.com/kako-smo-gradili-treci-svijet |title= Kako smo gradili Treći svijet |last=Pulig |first=Srećko |date=16 December 2020 |publisher=[[Novosti (Croatia)]] |access-date=16 December 2020 }}&lt;/ref&gt;
*[[Univerzitet nauke i tehnologije Knyame Nkrumah]] zaposlio je [[Miro Marasović|Miru Marasovića]] kao vodećeg arhitekta u izgradnji kampusa. ([[Kabwe]], {{Zastava|Zambija}})&lt;ref name=&quot;Novosti: Pulig&quot;/&gt;
*[[Nacionalni muzej u Alepu]] ([[Alepo]], {{Zastava|Sirija}})&lt;ref name=&quot;Novosti: Pulig&quot;/&gt;
*Delimično implementiran generalni urbanistički plan grada [[Konakri]] ([[Konakri]], {{Zastava|Gvineja}}) (1961-1963)&lt;ref name=&quot;Novosti: Pulig&quot;/&gt;
*Vojna luka i rezidencijalno područje ([[Homs]], {{Zastava|Libija}})&lt;ref name=&quot;Novosti: Pulig&quot;/&gt;
*[[Hidrocentrala Kirirom 1]] ([[Nacionalni park Kirirom]], {{Zastava|Kambodža}})&lt;ref name=&quot;Gašpert&quot;&gt;{{cite thesis |last=Gašpert |first=Maja |date=2018 |title=Pol Potova Kampućija i Titova Jugoslavija Crveni Kmeri, Jugoslavija i pokret nesvrstanih zemalja |type=Thesis |publisher=[[University of Zagreb]] |url=http://darhiv.ffzg.unizg.hr/id/eprint/10439/1/DIPLOMSKI%20RAD%20-%20Maja%20Ga%C5%A1pert.pdf |access-date=14 March 2021}}&lt;/ref&gt;
*[[Spomenik žrtvama fašizma, Adis Abeba]] ([[Adis Abeba]], {{Zastava|Etiopija}})

==Nasleđe nakon raspada Jugoslavije i kraja Hladnog rata==
Po završetku Hladnog rata i [[Jugoslavenski ratovi|jugoslovenskih ratova]] šest bivših republika i pravnih naslednica jugoslovenske federacije pokazale su različito interesovanje za učestvovanje u aktivnostima Pokreta nesvrstanih. Jugoslovensko članstvo, koje je za sebe zahtevala novoosnovana [[Savezna Republika Jugoslavija]] (2003. godine reorganizovana kao [[Srbija i Crna Gora]]) i čiji zahtev nije bio široko prihvaćen, službeno je suspendovano 1992. godine bez formalnog brisanja iz liste članica.&lt;ref name=&quot;MFA.GOV.RS.NAM&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mfa.gov.rs/sr/index.php/spoljna-politika/multilaterala/pnz?lang=lat |title=Republika Srbija u Pokretu Nesvrstanih Zemalja (PNZ) |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Serbia)]] |access-date=8 April 2020 }}&lt;/ref&gt; 2001. godine Koordinacioni biro Pokreta nesvrstanih priznao je Saveznu Republiku Jugoslaviju kao zemlju posmatrača u okviru pokreta.&lt;ref name=&quot;MFA.GOV.RS.NAM&quot;/&gt; Od šest bivših republika njih četiri imaju status posmatrača i to su [[Bosna i Hercegovina]], [[Hrvatska]], [[Srbija]] i [[Crna Gora]]. Niti jedna od njih nije punopravna članica pokreta uz to što je kandidatura Bosne i Hercegovine odbačena 1995. godine. Samo Srbija spada u kategoriju formalno vojno neutralnih zemalja dok su Severna Makedonija, Slovenija, Crna Gora i Hrvatska članice NATO saveza, a Bosna i Hercegovina zemlja kandidat za članstvo. Sve su ili članice ili zemlje koje teže članstvu u [[Evropska unija|Evropskoj uniji]]. Dve ranije članice pokreta koje su ušle u članstvo EU ([[Kipar]] i [[Malta]]) su prilikom učlanjenja napustile pokret, uz isticanje Vlade Kipra da će zemalja zadržati bliske veze sa pokretom. Uz 6 jugoslovenskih republika, od 2008. godine [[Kosovo]] je jednostrano proglasilo nezavisnost uz veliku većinu članica Pokreta nesvrstanih koje tu nezavisnost nisu priznale (uključujući Indiju, Indoneziju, Kubu, JAR... ali uprkos tome pokret je i dalje ostao bez zajedničkog usaglašenog stava po ovome pitanju.
[[Datoteka:Serbian National Assembly building in Belgrade (747112184).jpg|mini|Skupština Srbije, mesto prve konferencije 1961. godine, ugostila je i komemorativni susret u povodu pedesete godišnjice pokreta 2011. godine.]]
:{{Zastava|Srbija}}: 2010. godine, prvi put od kraja jugoslovenskih ratova, Srbija je inicirala program stipendiranja inostranih studenata iz nesvrstanih zemalja pod nazivom Svet u Srbiji - 100 stipendija za studente iz zemalja članica Pokreta nesvrstanih.&lt;ref name=&quot;MFA.GOV.RS.NAM&quot;/&gt; 5. i 6. septembra 2011. Pokret je organizovao obeležavanje 50 godina od svoga osnivanja dodatnim komemorativnim susretom u Beogradu.&lt;ref name=&quot;RTS-NAM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/Politika/950474/Nesvrstani%20ponovo%20u%20Beogradu.html|title=Nesvrstani ponovo u Beogradu|first=RTS, Radio televizija Srbije, Radio Television of|last=Serbia|access-date=18 September 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN-NAM&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=5488|title=Secretary-General's Message to Additional Commemorative Meeting of the Non-Aligned Movement – United Nations Secretary-General Ban Ki-moon|access-date=18 September 2016|date=5 September 2011}}&lt;/ref&gt; 106 delegacija potvrdilo je učestvovanje u ovome događaju.&lt;ref name=&quot;RTS-NAM&quot;/&gt; Ideja za organizovanje susreta došla je od [[Predsednik Srbije|predstavnika Srbije]] [[Boris Tadić|Borisa Tadića]] na marginama 15. samita Pokreta nesvrstanih u Egiptu.&lt;ref name=&quot;Vojvodina-Tadić-NAM&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rtv.rs/sr_ci/politika/tadic-nesvrstani-ponovo-u-beogradu-2011._138118.html |title=Tadić: Nesvrstani ponovo u Beogradu 2011. |date=16 July 2009 |publisher=[[Radio Television of Vojvodina]] |access-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918113237/http://www.rtv.rs/sr_ci/politika/tadic-nesvrstani-ponovo-u-beogradu-2011._138118.html |archive-date=2021-09-18 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Srpski ministar inostranih poslova [[Ivica Dačić]] učestvovao je u 17. samitu pokreta u Venecueli&lt;ref name=&quot;UN-NAM&quot;/&gt; Dačić je učestvovao i na ministarskoj konferenciji u Azerbejdžanu gde je istakao važnost pokreta za Srbiju kao i važnost očuvanja uspomene na ostavštinu bivše Jugoslavije i predsednika Tita uz izražavanje žaljenja što je njegova zemlja samo posmatrač i nadu da je bliža saradnja moguća u budućnosti.&lt;ref name=&quot;Dačić-Novosti.rs-NAM&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.novosti.rs/vesti/naslovna/politika/aktuelno.289.html:720809-Dacic-Imamo-veliku-podrsku-zemalja-Pokreta-nesvrstanih |title=Nesvrstani su uvek uz nas |last=Milinković |first=Danijelal |date=6 April 2018 |publisher=[[Večernje novosti]] |access-date=8 April 2020 }}&lt;/ref&gt;
:{{Zastava|Hrvatska}}: [[Predsednik Hrvatske]] [[Stjepan Mesić]] učestvovao je na konferenciji Pokreta nesvrstanih u Havani 2009. godine.&lt;ref name=&quot;Mesić-NAM&quot;&gt;{{cite web |url=https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/hrvatska/nesvrstanima-hrvatski-zbogom-nakon-ulaska-u-eu-91105 |title=Nesvrstanima hrvatski zbogom nakon ulaska u EU |date=7 March 2010 |publisher=[[Slobodna Dalmacija]] |access-date=31 March 2020 }}&lt;/ref&gt; Saradnju kancelarije predsednika Mesića sa zemljama pokreta pomagao je iskusni jugoslovenski diplomata, poslednji ministar inostranih poslova i osoba godinama aktivna u razvoju pokreta [[Budimir Lončar]].&lt;ref name=&quot;Mesić-NAM&quot;/&gt; Neočekivani izbor Hrvatske kao istočnoevropskog kandidata za privremeno članstvo u Savetu bezbednosti UN-a 2008. i 2009. godine (u otvorenom takmičenju sa većom državom [[Češka|Češkom]] koja je već tada nasuprot Hrvatskoj bila članica EU i NATO-a) bilo je pripisano uspešnom lobiranju predsednika Mesića i ministarstva inostranih i evropskih poslova među zemljama članicama Pokreta nesvrstanih.&lt;ref name=&quot;UNSC-NAM&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.dw.com/hr/hrvatska-izabrana-u-vije%C4%87e-sigurnosti-un-a-kao-nestalna-%C4%8Dlanica/a-2828233 |title=Hrvatska izabrana u Vijeće sigurnosti UN-a kao nestalna članica |last=Avdović |first=Erol |date=17 October 2007 |publisher=[[Deutsche Welle]] |access-date=31 March 2020 }}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Muzej Jugoslavije]]
* [[Muzej afričke umetnosti (Beograd)]]
* [[Arhiv Jugoslavije]]
* [[Park prijateljstva u Novom Beogradu]]
* [[Spisak ministara inostranih poslova Jugoslavije]]

== Reference ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Pokret nesvrstanih]]
[[Kategorija:Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]]
[[Kategorija:Međunarodni odnosi Jugoslavije]]</text>
      <sha1>kav0mwdrhcapqvxme7srj8m1do2vaeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola Lađevine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673622</id>
    <revision>
      <id>42717056</id>
      <parentid>42196761</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9542" sha1="nusqjjjt5akuwxm4450sfv6gz3kj2y0" xml:space="preserve">[[File:Stećci u Lađevinama 01.jpg|mini|desno|Nekropola stećaka Lađevine]]
'''Nekropola Lađevine''', nalazi se u  naselju  [[Lađevine]], 8&amp;nbsp;km. od opštinskog centra [[Rogatica]], [[Bosna i Hercegovina]]. Godine 1530. kroz Bosnu je prema [[Istanbul]]u prošlo poslanstvo [[Austrija|austrijskog]] cara. Među njima bio je i [[Slovenci|Slovenac]] [[Benedikt Kuripešić]]. Prošli su kroz Lađevine gdje su im pažnju privukli izuzetni nadgrobni spomenici. Pokušali su i pročitati natpise na njima. Kuripešić ih je opisao u svom putopisu što predstavlja prvi zapis o [[stećci]]ma.

Arheolog [[Ćiro Truhelka]], prvi kustos [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja u Sarajevu]] istraživao je ovu nekropolu krajem XIX vijeka.&lt;ref&gt;[https://m.facebook.com/1662271450720924/photos/nekropola-sa-ste%C4%87cimavla%C4%91evine-kod-rogaticesvi-su-ti-ste%C4%87ci-monoliti-istesani-za/2476745792606815/ Sva Bosna - Nekropola sa stećcima Vlađevine kod Rogatice Pristupljeno: 2022.]&lt;/ref&gt;

== Historija ==
Područje Rogatice je u XIV i XV vijeku bila usko vezana za [[Borač na Prači|utvrđenje Borač]], i za oblasne gospodare Radenoviće, odnosno [[Pavlovići|Pavloviće]], koji su u XV vijeku držali u svojoj vlasti cijeli kraj od izvora rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]] do [[Drina|Drine]], uključujući trg u Rogatici. Po tom gradu jedno vrijeme, tokom prvih godina turske vlasti i sam trg Rogatica nazivao se Borač (Bazar Borač). Razrušeni grad u kojem su bili dvorovi Pavlovića leži iznad lijeve obale rijeke [[Prača|Prače]], uz današnje selo [[Varošište]]. Turci su Borač zauzeli prije 1466. godine i uskoro ga napustili.

Postoji vjerovatnost da je Borač najprije bio na suprotnoj strani [[Mesići|Mesića]], između današnjih sela [[Borač (Rogatica)|Borača]] i Brčigova, gdje se vide ostaci tvrđave. Na ovaj zaključak upućuju ne samo ostaci tvrđave nego i ime samog današnjeg sela Borač, koje se nalazi neposredno uz tvrđavu.

== Opis ==
Nekropolu čine 32 stećka, od čega 22 sanduka, 5 [[Oblici stećaka|sljemenika]] i 5 ploča velikih dimenzija. Vrlo dobro su obrađeni i očuvani. Najpoznatija je po tri [[Stećak|stećka]] [[Oblici stećaka|oblika sanduka]], dva sa natpisom i jedan sa ornamentima. Sva tri stećka su 1914. godine, uz velike napore, prenijeta u [[Sarajevo]] i nalaze se u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju]], u Botaničkoj bašti.

Prvi je stećak Vlatka Vlađevića, po kome je najvjerovatnije i lokalitet dobio prvobitno ime – Vlađevići, koje je vremenom preraslo u Lađevine. Drugi pripada njegovom vojvodi Miotošu.&lt;ref name=&quot;Sanduci&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.academia.edu/12847435/Bosanski_ste%C4%87ci |title=Enver Imamović: Bosanski stećci (Iz knjige „Korijeni Bosne i bosanstva, Sarajevo 1995) |work= www.academia.edu |accessdate= 9. 2. 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url=https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Stećak Vlatka Vlađevića ===
Vlatko Vlađević je bio vlastelin i možda najuglednija ličnost na dvoru [[Pavle Radenović|Pavla Radenovića]] (1370 - 1415.). Predpostavlja se da je poginuo negdje oko 1408/1409. god. Njegov stećak spada među najveće toga vremena. Dugačak je 295 centimetara, širok 130 i visok 142 centimetra. Težak je 24 tone i 192 kilograma.

Nalazi se u Botaničkoj bašti Zemaljskog muzeja. Konzervatorskim radovima osamdesetih godina XX stoljeća saniraane su manje pukotine, urađena je konsolidacija ivica između bočnih i čeonih strana sanduka.

Stećak nema dekoracije, samo natpis na tri strane. Natpis je pisan s lijeva na desno. Početak natpisa nalazi se na zapadnoj čeonoj strani, nastavlja se na sjevernoj bočnoj i završava na istočnoj čeonoj strani. Južna bočna strana stećka je bez natpisa. Pisan je u tri 
reda, koji se nastavljaju kroz sve tri strane stećka, a samo na trećoj (istočnoj) strani su četiri reda. Poseban kuriozitet je da je tekst pisan naopako i moguće ga je čitati tek putem odraza u ogledalu. Transkript natpisa u cjelosti glasi:

:''† Va ime otca (oca) i s(i)na i svet(a)go d(u)ha a se leži Vlatko Vla(đe)vićь koji ne mol(j)aše n(ij)ednoga človka (čovjeka) takmoria (osim) a obide mnogo zemlje, a doma pogibe. A za n(j)imь ne osta ni sinь ni bratь. A na na(nj=njega) usiče kami n(j)egovь vojvoda Miotošь. Služi g(ospodi)na božiomь pomoćju i kneza Pavla milostoju (milošću), koji ukopa Vlatka, pomenu b(o)ga.''&lt;ref name=&quot;anubih&quot;&gt;{{Cite web  |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin  |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021  |accessdate= 9. 2. 2017  |archive-date= 2022-08-17  |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  }}&lt;/ref&gt;

=== Stećak vojvode Miotoša ===
[[Oblici stećaka|Oblik stećka]] je sanduk sa postoljem. Dimenzije: sanduk 260&amp;nbsp;cm x 165&amp;nbsp;cm x 108&amp;nbsp;cm, postolje (ploča) 295&amp;nbsp;cm x 190&amp;nbsp;cm x 
36&amp;nbsp;cm.

Natpis je uklesan na sve četiri bočne strane, u jednom redu, sa jedne strane, dva, tri i četiri reda na preostalim stranama. Pisan je srednjovjekovnom bosanskom epigrafskom ćirilicom ([[bosančica]]).
Transliteracija natpisa u cjelosti:

:''† Vь ime o(t)ca i s(i)na i sveto(ga) d(u)ha. Se leži vo(j)evoda Miotošь (sa) svo(j)imь (s)inomь Stěpkomь svomu g(ospo)d(i)nu Vlatku Vlađeviću konь (kod) nogu ko(j)i mu posluži živu a mrьtva pobiliži boži(jo)mь (p)omoćju i kneza Pavla milostiju. A i se(j) kopajte na pleme(ni)tomь! I pravi vo(j)evoda Miotošь: I mnogo ot (od) mo(j)e ruke na zeml(j)i bi, a ě (ja) ni ot (od) (j)e(d)ne i nikorь ne bi mrьt(a)vь neh ga ubit(i)''&lt;ref name=&quot;anubih&quot;/&gt;

[[Marko Vego]] je posljednju rečenicu definsao na sljedeći način;
 
:''I mnogo na zemlji bi (ubijeno), a ě (ja) ni ot (od) ene (jedne) i nikorь (niko) ot (od) moje ruke ne bi mrьt(a)vь. Ne (hte)h ga ubit(i)''&lt;ref name=&quot;anubih&quot;/&gt;

=== Stećak sa ukrasima ===
Oblika je sanduka sa dimenzijama: 154&amp;nbsp;cm x 83&amp;nbsp;cm x 84&amp;nbsp;cm
Trenutno je smješten u Botaničku baštu Zemaljskog muzeja. Konzervatorsko-restauratorski radovi nisu poduzimani.
Stećak je ornamentiran sa tri strane, dvije čeone strane i jedna bočna.&lt;ref name=&quot;Bešlagićć&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Sa zapadne čeone strane vidljiv je isklesani latinski krst, dok se sa obje strane krsta nalazi po jedno stilizovano stablo isklesano u vidu linije sa po tri spirale sa obje strane. Iznad krsta i predstava stabala, isklesane su dvije veće spirale. Istočna čeona strana ukrašena je slično kao i suprotna. U gornjem dijelu isklesane su dvije veće spirale, a u sredini jedno stilizovano stablo. Južna bočna strana ukrašena je sa četiri veće spirale, srednje dvije u širokom trakom izrastaju iz donjeg dijela bočnih strana, a krajnje 
se spuštaju iz gornjeg dijela. Ukras je uokviren uklesanom pravolinijskom trakom.&lt;ref name=&quot;anubih&quot;/&gt;
=== Nacionalni spomenik ===
Tri navedena stećka sa nekropole Lađevine dio su zbirke antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu. Odlukom Komisije od 26. juna 2019. godine cjelokupna zbirka je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]] 
&lt;ref name=&quot;spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 1. 9. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231215171901/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |archive-date= 2023-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
== Povezano ==
[[Nekropole u Varošištu]]
== Literatura ==
*[[Dubravko Lovrenović]]: Stećci - bosansko i humsko mramorje srednjeg vijeka, Rabic, Sarajevo, 2008.
*[[Dimitrije Sergejevski]]: Ludmer, edicija: Srednjovjekovni nadgrobni spomenici Bosne i Hercegovine, Zemaljski muzej, Sarajevo, 1952. 
*Ragib Lubovac Čelebija: Stećci bosanski stil, Šahinpašić, Sarajevo 2016.
* Esad Kurtović i Emir O. Filipović. Sarajevo: Filozofski fakultet u Sarajevu – Odsjek za historiju, U literaturi još neobjavljena transkripcija i transliteracija natpisa sa stećka.

== Reference ==
{{reference}}
{{Commonscat|Lađevine necropolis}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

{{DEFAULTSORT:Lađevine, Nekropola}}
[[Kategorija:Pavlovići]]
[[Kategorija:Stećci u Rogatici]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom]]</text>
      <sha1>nusqjjjt5akuwxm4450sfv6gz3kj2y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole u Varošištu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673626</id>
    <revision>
      <id>42717116</id>
      <parentid>42196776</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7291" sha1="04f2wgwb5x1jwtqcp8xnvrtnn4umtvn" xml:space="preserve">'''Nekropole u Varošištu''', nalaze se u  naselju  [[Varošište]], 8 km. od opštinskog centra [[Rogatica]], [[Bosna i Hercegovina]].&lt;ref name=&quot;anubih&quot;&gt;{{Cite web  |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin  |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021  |accessdate= 9. 2. 2017  |archive-date= 2022-08-17  |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  }}&lt;/ref&gt; U predjelu Varošište pronađene su tri nekropole [[Stećci|stećaka]], u neposrednoj blizini [[Bosna u srednjem vijeku|srednjovjekovnog]] utvrđenog grada [[Borač na Prači|Borač]], centra [[Pavlovići|Pavlovića]] oblasti.&lt;ref name=&quot;Bešlagić&quot;&gt;{{Cite web |url=https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI, KATALOŠKO-TOPOGRAFSKI PREGLED |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

== Historija ==
Područje Rogatice je u XIV i XV vijeku bila usko vezana za [[Borač na Prači|utvrđenje Borač]], i za oblasne gospodare Radenoviće, odnosno [[Pavlovići|Pavloviće]], koji su u XV vijeku držali u svojoj vlasti cijeli kraj od izvora rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]] do [[Drina|Drine]], uključujući trg u Rogatici. Po tom gradu jedno vrijeme, tokom prvih godina turske vlasti i sam trg Rogatica nazivao se Borač (Bazar Borač). Razrušeni grad u kojem su bili dvorovi Pavlovića leži iznad lijeve obale rijeke Prače, uz današnje selo [[Varošište]]. Osmanlije su Borač zauzeli prije 1466. godine i uskoro ga napustili. 

Postoji vjerovatnost da je Borač najprije bio na suprotnoj strani [[Mesići|Mesića]], između današnjih sela [[Borač (Rogatica)|Borača]] i Brčigova, gdje se vide ostaci tvrđave. Na ovaj zaključak upućuju ne samo ostaci tvrđave nego i ime samog današnjeg sela Borač, koje se nalazi neposredno uz tvrđavu. 

== Opis ==
Jedan stećak, pronađen na lokalitetu Begovina u Varošištu, prenesen je u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljski muzej]] krajem 
pedesetih ili početkom šezdesetih godina prošlog vijeka. Trenutno je smješten u Botaničkoj bašti muzeja. Konzervatorskim zahvatima restaurirana je čeona strana stećka te sanirane pukotine početkom XXI vijeka.&lt;ref name=&quot;spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 1. 9. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231215171901/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |archive-date= 2023-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

=== Stećak Ozrena Kopijevića ===
Stećak u Zemaljskom muzeju je identificiran kao nadgrobnik Ozrena Kopijevića, župana kneza [[Pavle Radenović|Pavla Radenovića]]. Spomenik je sa [[Natpisi na stećcima|natpisom]], a na nekropoli je bio orijentiran Z–I. [[Ukrašavanje stećaka]] je urađeno na sve četiri strane i na krovnim plohama. Same ivice čeonih strana, zatim ivice bočnih strana i hrbat su rađeni u vidu reljefnog ispupčenja, poluokrugle forme.&lt;ref name=&quot;Bešlagićć&quot;&gt;{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost  |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI – KULTURA I UMJETNOST|work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; 

Na istočnoj strani su vidljive tri trake po sredini (stabla), sa lijeve i desne strane su predstavljene ruke koje drže po jednu jabuku, koje su na sredini udubljene, dok je donji dio ukrašen sa dvije veće spirale. Spirale su sa unutrašnje strane uokvirene trakom sa spiralama, dok je vanjska strana uokvirena ornamentom niza rozetica. Zapadna čeona strana slično je ornamentirana kao istočna, s tim da su izostavljene ruke, mjesto kojih su grančice koje drže dvije jabuke, koje su na sredini udubljene i sa istim trakama po sredini i spiralama sa strane. U lijevom gornjem uglu se nalazi se reljefno ispupčenje rađeno u volutama i kružnog je oblika. 

Na krovnim plohama kao okvir pruža se ornamentirana traka sa nizom rozeta. Isti ukras, ornamentirana traka sa nizom rozeta se pruža ispod krovne plohe i sa bočnih strana na bočnoj južnoj strani. U istočnom dijelu ove južne bočne strane nalazi se scena lova na jelene i predstavlja konjanika sa kopljem, na kojem je zastavica, kojim ubija jelena. Ukrasi su rađeni tehnikom reljefnog ispupčenja.&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Na sjevernoj bočnoj strani, kao okvir ispod krovne plohe i sa bočnih strana pruža se ornamentirana traka sa nizom rozeta, unutra koje se nalazi natpis. Pisan je srednjovjekovnom bosanskom epigrafskom ćirilicom ([[bosančica]]). Transliteracija natpisa u cjelosti glasi:&lt;ref name=&quot;Vego&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I |title= Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, IV, br.211 |work= Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, 1964 |accessdate= 9. 2. 2022}}&lt;/ref&gt; 

:''Va ime božije a se leži Ozrinь Kopi(j)evićь, župan kneza Pavla. Se pisa diěkь Milosalićь? Baro(j)evi(ć)ь. Smrьtь ne (p)oiskahь navid(ě=je)nь kralevsvь (kraljevstva) bosanskoga i gospočtva (gospodstva) srьbьskoga za moga g(ospodi)na službu. Bodoše me i s(ě=je)koše me (i) istjeraše i tui (tuj=tu) smrьti ne dopadohь, i umrьhь (umrijeh) na roštstvo Hristovo i g(ospodi)n me vo(j)evoda okrili i ukopa i poběži (pobilježi).&lt;ref name=&quot;spomenik&quot;/&gt;''

=== Nacionalni spomenik ===
Stećak sa nekropole Begovina dio je zbirke antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu. Odlukom Komisije od 26. juna 2019. godine cjelokupna zbirka je proglašena za [[nacionalni spomenik BiH]] 
&lt;ref name=&quot;spomenik&quot;/&gt;

== Literatura ==
*[[Dubravko Lovrenović]]: Stećci - bosansko i humsko mramorje srednjeg vijeka, Rabic, Sarajevo, 2008.
*[[Dimitrije Sergejevski]]: Ludmer, edicija: Srednjovjekovni nadgrobni spomenici Bosne i Hercegovine, Zemaljski muzej, Sarajevo, 1952. 
*Ragib Lubovac Čelebija: Stećci bosanski stil, Šahinpašić, Sarajevo 2016.
* Esad Kurtović i Emir O. Filipović. Sarajevo: Filozofski fakultet u Sarajevu – Odsjek za historiju, U literaturi još neobjavljena transkripcija i transliteracija natpisa sa stećka.

== Reference ==
{{reference}}

{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
{{DEFAULTSORT:Varošište, Nekropola}}
[[Kategorija:Pavlovići]]
[[Kategorija:Stećci sa natpisom]]
[[Kategorija:Stećci u Rogatici]]</text>
      <sha1>04f2wgwb5x1jwtqcp8xnvrtnn4umtvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropola Crkvina u Zgošći</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673702</id>
    <revision>
      <id>42717054</id>
      <parentid>42484685</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T00:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6386" sha1="494zf3c9odxcxihap24f4uh7gmv5col" xml:space="preserve">[[File:Bosnia Bogomil Tombstone 1901.jpg|mini|desno|Nekropola Crkvina (Zgošća) 1901. god. Lijevo je [[Zgošćanski stećak]], tada prepolovljen, desno [[Stup iz Zgošće]]]]
''' Nekropola Crkvina (Zgošća) ''' je [[Srednji vijek|srednjevjekovni]] [[Arheologija|arheološki]] lokalitet u [[Zgošća|Donjoj Zgošći]] kod [[Kakanj|Kaknja]], [[Bosna i Hercegovina]]. Nalazi se na prostoru nekadašnje župe [[Trstivnica|Trstivnice]] koja je pripadala oblasti [[Srednja Bosna|Srednje Bosne]]&lt;ref name=&quot;ema&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.bib.irb.hr/626507 |title= Ema Mazrak: Stećak sljemenjak iz Donje Zgošće kod Kaknja - novo ikonografsko tumačenje |work= CROSBI Hrvatska znanstvena bibliografija - Izvornik: Bosna franciscana : časopis Franjevačke teologije Sarajevo (1330-7487) 36 (2012); 99-132 |accessdate= 31. 8. 2022}}&lt;/ref&gt;
== Arheologija ==
Prvi objavljeni podaci vezani za ovaj lokalitet potiču iz 1888. godine i odnose se na dva najpoznatija nadgrobnika: [[Zgošćanski stećak]] i [[Stup iz Zgošće]]. 

Prva istraživanja nekropole iz Zgošće obavio je [[Đorđe Stratimirović]] 1891. godine i registrovao 14 stećaka, koje je datirao u drugu polovinu  XIV. stoljeća, ističući kako je to djelo [[Dalmacija|dalmatinskog]] majstora. Pronašao je i temelje manje crkve [[Bosna i Hercegovina u Rimskom Carstvu|antičkog]] vremena, na kojima je kasnije podignuta srednjovjekovna crkva. Među stećcima se ističu: veliki sljemenak, stup, dva sanduka jedan pored drugog (bliznaci) i još jedan sanduk, pa je Stratimirović zaključio da je pet osoba sahranjenih ispod „velikih” stećaka zapravo u krvnome srodstvu. Godine 1926, Stratimirović je je ponovo pisao o stećku - velikom sljemenjaku i došao do zaključka da je to grob [[Stjepan II  Kotromanić|Stjepana II Kotromanića]] koji je umro 1353. godine.&lt;ref name=&quot;Zbirka&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231215171901/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |archive-date= 2023-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

Sistematičnija arheološka iskopavanja provedena su 1948. pod vođstvom [[Dimitrije Sergejevski|Dimitrija Sergejevskog]] i [[Irma Čremošnik|Irme Čremošnik.]] Pronađeni temelji crkve dimenzija oko 6 x 7 m datirani su u [[Bosna i Hercegovina u Rimskom Carstvu|antičko]] vrijeme. U srednjem vijeku je nadograđivana i razrušena prije postavljanja stećaka u nju. 

Najnovija multidisciplinarna istraživanja obavljena su u toku 2011. godine pod vođstvom [[Lidija Fekeže|Lidije Fekeže-Martinović]] u sklopu projekta „Tajna zgošćanskih stećaka”.&lt;ref name=&quot;ema&quot;/&gt;

== Zgošćanski stećak == 
{{Glavni|Zgošćanski stećak}}
Pomenuti sljemenak iz Zgošće, po svojoj veličini, umjetničkoj obradi i ornamentici, predstavlja jedan od najreprezentativnijih primjera pronađenih [[stećak]]a. U [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljski muzej u Sarajevu]]  stećak je prenesen 1913. godine.&lt;ref name=&quot;muzej&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.zemaljskimuzej.ba/bs/arheologija/srednji-vijek/zgo%C5%A1%C4%87anski-sljemenjak |title= Zgošćanski sljemenjak |work= Zemaljski muzej |accessdate= 31. 7. 2022 |archive-date= 2022-08-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220819013036/https://zemaljskimuzej.ba/bs/arheologija/srednji-vijek/zgo%C5%A1%C4%87anski-sljemenjak }}&lt;/ref&gt; 
== Stup iz Zgošće == 
{{Glavni|Stup iz Zgošće}}
U svom ilustrativnom prilogu Stratimirović je naveo dimenzije cijele, tada već djelomično devastirane nekropole, temelje manje crkve i svih stećaka koje je evidentirao i na karti. Od pet većih stećaka autor izdvaja dva koja su bogato reljefno obrađena: &quot;veliki stećak sljemenjak&quot; i stup (stećci &quot;III&quot; i &quot;IV&quot;). Stup je pozicioniran u središnjem dijelu nekropole. Ovaj je podatak za daljnje analize veoma važan iz dva razloga: 1. To je jedini uspravni stećak na ovom lokalitetu koji se svojom visinom izdvaja; 2. U njegovu se vrhu na sve četiri strane nalazi epitaf na čijem početku se spominju dvojica braće, a zatim navode imena: Dragiša, Bakula ili Batalo, Stanko i Tvrtko.&lt;ref name=&quot;anubih&quot;&gt;{{Cite web  |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin  |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021  |accessdate= 9. 2. 2017  |archive-date= 2022-08-17  |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  }}&lt;/ref&gt;
== Nacionalni spomenici ==
Danas se oba nadgrobna spomenika nalaze u Botaničkoj bašti [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]], kao dio zbirke sa 33 kamena spomenika iz srednjeg vijeka. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |title= Nacionalni spomenici u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240610080745/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |archive-date= 2024-06-10 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zbirka&quot;/&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Amir Pašić (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović. 

== Reference ==
{{reference}}
== Literatura ==
* [[Ema Mazrak]]: Stećak  sljemenjak iz Donje Zgošće kod Kaknja – novo ikonografsko tumačenje - Katedra za historiju i teoriju umjetnosti Akademija likovnih umjetnosti Sarajevo
{{DEFAULTSORT:Zgošća, nekropola}}
{{Portal|Bosna i Hercegovina}}
[[Kategorija:Srednja Bosna]]
[[Kategorija:Stećci u Kaknju]]
[[Kategorija:Srednjovjekovna arheološka nalazišta u BiH]]</text>
      <sha1>494zf3c9odxcxihap24f4uh7gmv5col</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nišan Mahmuta Brankovića</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673732</id>
    <revision>
      <id>42717170</id>
      <parentid>42607181</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6321" sha1="00c5fzuycm56s7bf3hbltmvi8eofhmq" xml:space="preserve">[[File:Medieval tombstones around National Museum of Bosnia and Herzegovina.JPG|mini|desno|Nišan Mahmuta Brankovića]]
''' Nišan Mahmuta Brankovića''' je nadgrobnik podignut u vremenu prvih godina [[Historija Bosne i Hercegovine (1463–1878)|osmanske vlasti]] u Bosni i Hercegovini. To je druga polovina XV-og i XVI stoljeće, kada se još uvijek prepoznaje snažan uticaj klesarske tradicije [[Kraj stećaka i prvi nišani|stećaka]].&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Dolazak [[islam]]a i sam proces [[Islamizacija|islamizacije]] nije zatirao narodne običaje i navike  stanovnika nekadašnjeg [[Bosansko Kraljevstvo|Bosanskog kraljevstva]].&lt;ref name=&quot;Klinčević&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.academia.edu/37177662/Bosanski_ni%C5%A1ani  |title=Nihad Klinčević: bosanski nišani  |work= www.academia.edu, 2018 |accessdate= 9. 2. 2022}}&lt;/ref&gt;
Opšta karakteristika ovih nadgrobnih spomenika odlikuje se u njihovim relativno velikim dimenzijama i [[reljef]]nim motivima koji su direktno preneseni sa stećaka.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Nalazio se u naselju [[Brankovići (Rogatica)|Brankovići]] kod [[Rogatica|Rogatice]] a zatim je prenešen u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].&lt;ref name=&quot;anubih&quot;&gt;{{Cite web  |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin  |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021  |accessdate= 9. 2. 2017  |archive-date= 2022-08-17  |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  }}&lt;/ref&gt;

== Nacionalni spomenik ==
Nišan je dio zbirke od 33 [[kamen]]a spomenika iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |title= Nacionalni spomenici u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240610080745/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |archive-date= 2024-06-10 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zbirka&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231215171901/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |archive-date= 2023-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: [[Amir Pašić]] (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović.

== Opis ==
Oblik nišana je u vidu četverostranog stupa (prizme) dimenzija 282&amp;nbsp;cm x 45&amp;nbsp;cm x 45&amp;nbsp;cm, sa [[piramida]]lnim vrhom koji se završava poluloptom. Ukrašen je životinjskim prikazom, polujabukama, [[mač]]em, [[Krug|kružnicama]], [[polumjesec]]om i uklesanim natpisom.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;/&gt;

Pri vrhu svih vertikalnih strana stupa tehnikom urezivanja predstavljena je jedna četveronožna životinja koja zbog dugačkog, gore izdignutog i naprijed zavinutog repa, najviše podsjeća na [[lav]]a.
 
Na zapadnoj strani ispod te predstave je istom tehnikom isklesan dugačak mač, sa krsnicom i nešto nakošenom drškom, sa privjeskom. U površini između lava i mača, kao i lijevo od mača (gledajući ka spomeniku)  je natpis. Na istočnoj strani je prikazano koplje sa trouglastom zastaviom blizu vrha.

Na južnoj strani je oveći disk – krug sa dvije urezane koncentrične kružnice, od koga se spušta kraća obična vrpca na čijem je kraju polujabučica. Ispod toga su još dvije polujabučice, zatim polumjesec, a onda opet jedna pulujabučica. Na sjevernoj strani je plastična predstava čomage (topuza).

Dvije suprotne stranice piramidalnog završetka imaju po jednu polujabuku. 
=== Epitaf i tumačenja ===
Natpis je urezan u 15 redova i pisan je srednjovjekovnom [[Bosančica|bosanskom epigrafskom ćirilicom]]. Transliteracija glasi:

{{izdvojeni citat|I pogibe na boju despotovu. A si(j)e bil(e ili i)gь Mahmuta Brankovića na svoi(e ili joj) baštine(i) na Petrovu pol(j)u. Da je blasovena (blagoslovena) ruka koě (koja) si(j)eče i pisa!}}

Najinteresantniji detalj ukrasa je predstava životinje ili lava, koja se može pronaći na stećcima u raznim predstavama, nekada samostalno, nekada u borbi sa zmajem, međutim na ovom spomeniku prenesen je najvjerovatnije sa grba srpske despotske kuće [[Brankovići|Brankovića]]

Oblik spomenika i slova, jezični izrazi, historijski podaci i sve druge okolnosti upućuju na to da je ovaj nišan nastao oko 1480. godine.&lt;ref name=&quot;Lovrenović&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/87333586/DUBRAVKO-LOVRENOVI%C4%86-Ste%C4%87ci |title=Dubravko Lovrenović: Bosansko I humsko mramorje srednjeg vijeka |work=RABIĆ: Sarajevo, 2009   |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Refspisak|2}}

{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]]
[[Kategorija:Rogatica]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina u osmanlijsko doba]]
[[Kategorija:Stećci u Zemaljskom muzeju]]
[[Kategorija:Stojeći stećci]]</text>
      <sha1>00c5fzuycm56s7bf3hbltmvi8eofhmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nišan Radivoja Oprašića</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673733</id>
    <revision>
      <id>42717171</id>
      <parentid>42607182</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5773" sha1="6wy3evspyjw5uo1g40ahar9dshtbk36" xml:space="preserve">[[File:Nadgrobni spomenik Radivoja Oprašića.jpg|mini|desno|Nadgrobni spomenik Radivoja Oprašića]]
''' Nišan Radivoja Oprašića ''' je nadgrobnik podignut u vremenu prvih godina [[Historija Bosne i Hercegovine (1463–1878)|osmanske vlasti]] u Bosni i Hercegovini. To je druga polovina XV-og i XVI stoljeće, kada se još uvijek prepoznaje snažan uticaj klesarske tradicije [[Kraj stećaka i prvi nišani|stećaka]].&lt;ref name=&quot;Miletić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/122040181/Miletić-Nada-Stećci  |title=Nada Miletić: STEĆCI – Umjetnost na tlu Jugoslavije |work= Izdavački zavod Jugoslavija, Beograd – Spektar Zagreb – Prva književna komuna Mostar, 1982 |accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt; Dolazak [[islam]]a i sam proces [[Islamizacija|islamizacije]] nije zatirao narodne običaje i navike  stanovnika nekadašnjeg [[Bosansko Kraljevstvo|Bosanskog kraljevstva]].&lt;ref name=&quot;Klinčević&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.academia.edu/37177662/Bosanski_ni%C5%A1ani  |title=Nihad Klinčević: bosanski nišani  |work= www.academia.edu, 2018 |accessdate= 9. 2. 2022}}&lt;/ref&gt;

Opšta karakteristika ovih nadgrobnih spomenika odlikuje se u njihovim relativno velikim dimenzijama i [[reljef]]nim motivima koji su direktno preneseni sa stećaka.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;&gt;{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/114237216/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ni%C5%A1ani-XV-i-XVI-vijeka-u-Bosni-i-Hercegovini |title= Šefik Bešlagić: Nišani XV i XVI vijeka Bosne i Hercegovine |work=ANUBIH, DJELA, KNJIGA LIII - Odjeljenje društvenih nauka, Sarajevo 1978.|accessdate= 9. 2. 2017}}&lt;/ref&gt;

Prenesen je iz sela Oprašići kod [[Rogatica|Rogatice]], susjednog sela [[Brankovići (Rogatica)|Brankovića]] u Botaničku baštu [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].&lt;ref name=&quot;anubih&quot;&gt;{{Cite web  |url= https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  |title= Zijad Halilović, Azra Delalić: Srednjovjekovni kameni spomenici u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovin  |work= ANUBiH - Godišnjak, 2021  |accessdate= 9. 2. 2017  |archive-date= 2022-08-17  |archive-url= https://web.archive.org/web/20220817104138/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/742/6.%20Halilovic%2C%20Z%2C%20Delalic%2C%20A..pdf?sequence=8&amp;isAllowed=y  }}&lt;/ref&gt;

== Nacionalni spomenik ==
Nišan je dio zbirke od 33 [[kamen]]a spomenika iz [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjeg vijeka]]. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj 26. juna 2019. godine, donijela je odluku da se zbirka proglasi za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Spomenik&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |title= Nacionalni spomenici u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240610080745/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&amp;rows=50&amp;page=14 |archive-date= 2024-06-10 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zbirka&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |title= Zbirka antičkih i srednjovjekovnih kamenih spomenika u Zemaljskom muzeju u Sarajevu |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 31. 7. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231215171901/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Sarajevo%20stecci%20Zemaljski%20muzej%20BOS.pdf |archive-date= 2023-12-15 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: [[Amir Pašić]] (predsjedavajući), Goran Milojević i Radoje Vidović.

=== Opis ===
Po obliku i ukrašavanju nišan je sličan nišanu [[Nišan Mahmuta Brankovića|Mahmuta Brankovića]], što upućuje na to da je oba nišana isklesao isti majstor i da je vojvoda Radivoj bio roda Brankovića, jer se služio istim grbom.

Oblika je četverostranog stupa, sa [[piramida]]lnim završetkom. Dvije suprotne strane piramidalnog završetka imaju po jednu polujabuku.

Na sadašnjoj zapadnoj vertikalnoj strani je najprije plastična predstava [[lav]]a, vrlo slična onoj na Brankovića obelisku, a ispod toga je urezan mač. Na istočnoj strani se nalazi plastičan topuz.

Pri vrhu vertikalnih strana se proteže urezana linija. Sa južne strane obelisk ima koplje sa zastavicom, a sa sjeverne [[disk]] u kojemu su urezane dvije koncentrične kružnice i kružno središte nešto ispupčenije. Urezanim kosim linijama disk je spojen sa vodoravnom linijom pri vrhu stranice. Ispod toga je jedna polujabučica, ispod koje je polumjesec, a opet ispod njega su dvije polujabučice. 
=== Epitaf i tumačenja ===
Natpis je pisan srednjovjekovnom [[Bosančica|bosanskom epigrafskom ćirilicom]], i transliteracija glasi:

{{izdvojeni citat|A si(j)e bilegь počtenoga vit(e)za voevode (vojvode) Radivoě (Radivoja) Oprašića. Dokle bihь počteno i glas(i) to (glasovito) prebihь (živjeh). I legohь u tuđoj zemlji, a bileg mi stoji na baštini.}}

O Radivoju Oprašiću nema historijskih podataka, ali po detaljima nišana vidi se da je bio pripadnik bosanskog plemstva. Po motivima lava se zaključuje da je kao i Mahmut Branković pripadao feudalnoj porodici Brankovića. Po dolasku Osmanlija, postao je njihov funkcioner, priznat mu je društveni status i ostao u staroj vjeri.&lt;ref name=&quot;Nišani&quot;/&gt;

== Reference ==
{{reference}}

{{Portal|Bosna i Hercegovina}}

[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu]]
[[Kategorija:Rogatica]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina u osmanlijsko doba]]
[[Kategorija:Stećci u Zemaljskom muzeju]]
[[Kategorija:Stojeći stećci]]</text>
      <sha1>6wy3evspyjw5uo1g40ahar9dshtbk36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Njemcovce (Prešov)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673974</id>
    <revision>
      <id>42717176</id>
      <parentid>42565510</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1258" sha1="1vzuy5ozr7ez1burqaxcf9wl425qhif" xml:space="preserve">{{Drugo značenje3|Njemcovce}}
{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Njemcovce
|originalni_naziv   = Nemcovce
|slika              = Slovakia Nemcovce 1.JPG
|opis_slike         = 
|grb                = Erb nemcovce.gif
|kraj               = [[Prešovski kraj|Prešovski]]
|okrug              = [[Okrug Prešov|Prešov]]
|nadm visina        = 304
|poštanski_kod      = 082 12
|pozivni_broj       = (+421) 51
|registarska_oznaka = PO
|gšir               = 49.048889
|gduž               = 21.381944
}}
'''Njemcovce''' ({{jez-svk|Nemcovce}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}

Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Nemcovce, Prešov District}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Prešov}}

[[Kategorija:Okrug Prešov]]
[[Kategorija:Prešovski kraj]]</text>
      <sha1>1vzuy5ozr7ez1burqaxcf9wl425qhif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okružna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4673976</id>
    <revision>
      <id>42717270</id>
      <parentid>42565561</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="jdm1sls5pgklnqxvpi5m5swnxi24puk" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Okružna
|originalni_naziv   = Okružná
|slika              = Slovakia Okruzna 5.JPG
|opis_slike         = 
|kraj               = [[Prešovski kraj|Prešovski]]
|okrug              = [[Okrug Prešov|Prešov]]
|nadm visina        = 423
|poštanski_kod      = 082 12
|pozivni_broj       = (+421) 51
|registarska_oznaka = PO
|gšir               = 49.016667
|gduž               = 21.383333
}}
'''Okružna''' ({{jez-svk|Okružná}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}

Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Okružná}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Prešov}}

[[Kategorija:Okrug Prešov]]
[[Kategorija:Prešovski kraj]]</text>
      <sha1>jdm1sls5pgklnqxvpi5m5swnxi24puk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ondrašovce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4674007</id>
    <revision>
      <id>42717280</id>
      <parentid>42565575</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T08:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1156" sha1="ngwcrqgcpvmoiuhxaweg5249cj3fero" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Ondrašovce
|originalni_naziv   = Ondrašovce
|slika              = Slovakia Sariska highlands 202.jpg
|opis_slike         = 
|kraj               = [[Prešovski kraj|Prešovski]]
|okrug              = [[Okrug Prešov|Prešov]]
|nadm visina        = 468
|poštanski_kod      = 082 33
|pozivni_broj       = (+421) 51
|registarska_oznaka = PO
|gšir               = 48.9888
|gduž               = 21.0793
}}
'''Ondrašovce''' ({{jez-svk|Ondrašovce}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}

Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Okružná}}
* [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Prešov}}

[[Kategorija:Okrug Prešov]]
[[Kategorija:Prešovski kraj]]</text>
      <sha1>ngwcrqgcpvmoiuhxaweg5249cj3fero</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ovčje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4674020</id>
    <revision>
      <id>42717356</id>
      <parentid>42565615</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T11:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="kowux2xg3h37uu9mkne1ayuhbp20qwn" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Ovčje
|originalni_naziv   = Ovčie
|slika              = Ovcie11Slovakia.jpg
|opis_slike         = 
|kraj               = [[Prešovski kraj|Prešovski]]
|okrug              = [[Okrug Prešov|Prešov]]
|nadm visina        = 479
|poštanski_kod      = 082 38
|pozivni_broj       = (+421) 51
|registarska_oznaka = PO
|gšir               = 48.9631
|gduž               = 20.977
}}
'''Ovčje''' ({{jez-svk|Ovčie}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prešov|okrugu Prešov]], u [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]], [[Slovačka|Slovačka Republika]].

== Stanovništvo ==
{{SK|pop|y}}

Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.&lt;ref name=&quot;SK-P&quot;/&gt;

=== Etnički sastav ===
{{SK|etno}}

=== Religija ===
{{SK|relig}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline| Ovčie}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}
* [https://web.archive.org/web/20141028205030/http://www.e-obce.sk/okres/presov.html Naselja okruga Prešov] {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Prešov}}

[[Kategorija:Okrug Prešov]]
[[Kategorija:Prešovski kraj]]</text>
      <sha1>kowux2xg3h37uu9mkne1ayuhbp20qwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novogrčka književnost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4674493</id>
    <revision>
      <id>42717208</id>
      <parentid>42706514</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T06:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121208" sha1="tsvony3c55mpx6aoogblu18p4nlzle5" xml:space="preserve">{{Književnost}}
:''Ovaj članak je o modernoj grčkoj književnosti. Za antičku grčku književnost, v. članak [[Grčka književnost]]. Za srednjovekovnu grčku književnost, v. članak [[Vizantijska književnost]]''.
'''Novogrčka književnost''' obuhvata [[Književnost|književna]] dela pisana na [[novogrčki jezik|novogrčkom jeziku]], počevši od kasne [[Vizantija|vizantijske]] ere u [[11. vijek|11. veku]] nove ere.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=10}} Obuhvata književni rad ne samo unutar granica [[Republika Grčka|moderne grčke države]], već i književnost koja se razvijala u drugim oblastima u kojima je [[grčki jezik]] bio u širokoj upotrebi, uključujući [[Istanbul (provincija)|Istanbul]], [[Mala Azija|Malu Aziju]] i [[Aleksandrija|Aleksandriju]].{{sfn|Merry|2004|p=xi}}

Prvi period novogrčke književnosti obuhvata tekstove koji se bave filozofijom i alegorijom svakodnevnog života, kao i epske pesme koje slave [[Akriti|akrite]] ([[akritske pesme]]), od kojih je najpoznatija ''[[Digenis Akritas]]''. Krajem 16. i početkom 17. veka, [[Krit]] je procvetao pod vlašću [[Mletačka Republika|Venecije]] i proizveo dva književna teksta koja spadaju među najvažnije u ranoj novogrčkoj književnosti. To su ''[[Erofila]]'' (Ερωφίλη, oko 1595) [[Jorgos Hortacis|Jorgosa Hortacisa]] i ''[[Erotokritos]]'' (Ἐρωτόκριτος. oko 1600) [[Vicencos Kornaros|Vicencosa Kornarosa]]. Evropsko [[Prosvjetiteljstvo|prosvetiteljstvo]] imalo je dubok uticaj na grčke učenjake, pre svega na [[Riga od Fere|Rigu od Fere]] i [[Adamantios Korais|Adamantiosa Koraisa]], koji su utrli put [[Grčki rat za nezavisnost|grčkom ratu za nezavisnost 1821. godine]].

Nakon uspostavljanja [[Kraljevina Grčka|Kraljevine Grčke]], intelektualna delatnost bila je koncentrisana na [[Jonska ostrva|jonskim ostrvima]] i u [[Atena|Atini]]. [[Jonska književna škola|Jonsku književnu školu]] predstavljali su pesnici kao što je [[Dionisios Solomos]] (Διονύσιος Σολωμός, 1798–1857), koji je napisao [[Himna Grčke|nacionalnu himnu Grčke]], i [[Aristotelis Valaoritis]], dok je [[Atinska književna škola|atinska škola]] uključivala pesnike kao što su [[Aleksandar Rizos Rangavis]] i [[Panajotis Sucos]]. U 19. veku postavlja se pitanje grčkog jezika, jer je došlo do intenzivnog spora između korisnika [[Dimotika|dimotskog grčkog]], odnosno jezika svakodnevnog života, i onih koji su favorizovali [[Katarevusa|katarevusu]], kultivisanu imitaciju [[Starogrčki jezik|starogrčkog]]. [[Kostis Palamas]], [[Jorgos Drosinis]] i [[Kostas Kristalis]], koji su pripadali takozvanoj generaciji 1880-ih, revitalizovali su grčko pismo i pomogli da se učvrsti dimotski grčki kao oblik koji se najviše koristi u poeziji. Proza je takođe napredovala, sa piscima kao što su [[Emanuil Roidis]], [[Jorgos Vizinos]], [[Aleksandros Papadijamantis]] i [[Andreas Karkavicas]].

Najslavniji pesnici na početku 20. veka buli su [[Konstantin Kavafi|Konstantin P. Kavafi]], [[Angelos Sikelijanos]], [[Kostas Varnalis]] i [[Kostas Karotakis|Kostas Kariotakis]]. Što se tiče proze, [[Nikos Kazantzakis|Nikos Kazancakis]] je najpoznatiji grčki pisac van Grčke.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=10}} Drugi su značajni pisci tog perioda [[Grigorios Ksenopulos]] i [[Konstandinos Teotokis]], dok je [[Penelopa Delta]] poznata po pričama i romanima za decu. [[Generacija 30-ih]] prva je uvela modernističke trendove u grčku književnost. Njoj su pripadali pisci [[Stratis Mirivilis]], [[Elias Venezis]], [[Jorgos Teotokas]] i [[M. Karagacis]] i pesnici [[Jorgos Seferis]], [[Andreas Embirikos]], [[Janis Ricos]], [[Nikos Engonopulos]] i [[Odiseas Elitis]]. Seferis i Elitis su dobili [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelovu nagradu]] 1963. i 1979. godine.

U posleratnim decenijama pojavili su se mnogi značajni pesnici, kao što su [[Tasos Leivaditis]], [[Manolis Anagnostakis]], [[Titos Patrikios]], [[Kiki Dimula]] i [[Dinos Kristijanopulos]]. [[Dido Sotiriu]], [[Stratis Cirkas]], [[Alki Zei]], [[Menis Kumandareas]], [[Kostas Taksis]] i [[Tanasis Valtinos]] rutinski se pominju kao neki od najvažnijih posleratnih proznih pisaca, dok je [[Jakovos Kambanelis]] opisan kao &quot;otac posleratnog grčkog pozorišta&quot;.{{sfn|Merry|2004|p=208}} Osamdesetih godina 20. veka roman je preuzeo mesto poezije kao najprestižniji [[Književni žanr|žanr]] u grčkoj književnosti, zahvaljujući piscima kao što su [[Evgenija Fakinu]] i [[Rea Galanaki]]. Među novijim ličnostima koje su postigle priznanje kritike ili komercijalni uspeh nalaze se [[Dimitris Liakos]], [[Petros Markaris]], [[Krisa Dimulidu]], [[Isidoros Zurgos]], [[Hristos Homenidis]] i [[Janis Palavos]].

== Periodizacija ==
O podeli novogrčke književnosti na periode bilo je dosta diskusije. Prema jednoj teoriji, novogrčka književnosta počinje [[Pad Carigrada (1453)|padom Carigrada 1453. godine]], ali većina istraživača danas se slažu da se njeni počeci mogu pronaći u 11. veku, s epskom pesmom ''[[Digenis Akritas]]''.{{sfn|Politis|1973|p=3}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=17}} U savremenim grčkim gimnazijama, počeci novogrčke književnosti postavljaju se još ranije, u [[10. vijek|10. vek]], a cela se novogrčka književnost deli na ove periode:

* Prvi period: od 10. veka do pada Carigrada 1453. godine;
* Drugi period: razdoblje do [[Kandijski rat|osmanlijskog osvajanja Krita]] 1669. godine;
* Treći period: razdoblje do [[Grčkog rata za nezavisnost|nezavisnosti Grčke]] 1830. godine;
* Četvrti period: razdoblje [[Republika Grčka|moderne grčke države]] (od 1830. do danas).

Druga široko prihvaćena periodizacija deli novogrčku književnost na sledeća razdbolja:{{sfn|Merry|2004|p=xi}}
* Od 9. veka do. 1453. godine ([[Pad Carigrada (1453)|pada Carigrada]]);
* Od 1453. do 1669. godine ([[Kandijski rat|pada Krita pod osmanlijsku vlast]]); 
* Od 1669. do 1821. godine (početka [[Grčki rat za nezavisnost|grčkog rata za nezavisnost]]);
* Od 1821. do 1880. godine (nastanka [[Nova atinska škola|Nove atinske škole]])
* Od 1880. do 1930. godine (pojave [[Generacija 30-ih|Generacije 30-ih]])
* Od 1930. godine do danas.

== Pozno vizantijsko doba (11. vek – 1453. godine) ==
[[Datoteka:Digenis Akritas Athens.jpg|thumb|180px|right|Rukopis epa ''Digenis Akritas'']]
Ep ''[[Digenis Akritas]]'' (Διγενῆς Ἀκρίτας), najpoznatija od svih akritskih pesama, često se pominje kao polazna tačka novogrčke književnosti.{{sfn|Beaton|1996a|p=32}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=10}} Ovu tezu opravdava činjenica da je [[Epilepsija|ep]] napisan oblikom grčkog jezika koji je poznatiji savremenim govornicima.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=10}} U stvari, ''Digenis Akritas'' i drugi slični epovi, poput ''[[Pesma o Armorisu|Pesme o Armorisu]]'' (Ἄσμα τοῦ Ἀρμούρη), predstavljaju prve pokušaje književne upotrebe govornog, uobičajenog, odnosno modernog grčkog jezika.{{sfn|Politis|1973|p=3}} To su pripovesti o herojskim delima akritâ, graničara duž istočne granice [[Vizantijsko Carstvo|Vizantijskog carstva]], i u njima se koristi [[politički stih]], koji je verovatno bio glavni izraz za nepismene i polupismene članove vizantijskog društva.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Jeffreys |first=Michael |year=1974 |title=The Nature and Origins of the Political Verse |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=28 |pages=141–195 |doi=10.2307/1291358|jstor=1291358 }}&lt;/ref&gt; Ove pesme potiču iz svih krajeva tadašnjeg grčkog govornog područja, a tvrdi se da su one najstarije sa [[Kipar|Kipra]], iz [[Mala Azija|Male Azije]] i sa [[Pont|Crnog mora]].{{sfn|Alexiou|2002|p=206}}

Tokom [[12. vijek|12. veka]], vizantijski pisci ponovo su se okrenuli starogrčkoj ljubavnoj književnosti i mnogi takvi [[Vizantijski roman|romani]] su nastali u narednim vekovima. Možda najpopularniji roman bio je ''Livistros i Rodamna'', koji je napisao nepoznati dimotski pisac na Kipru ili Kritu.{{sfn|Merry|2004|p=373}} Drugi su romani ''Hisimin i Hisimina'' [[Evstatije Makrembolit|Evstatija Makrembolita]], ''Rodanta i Dosikle'' [[Teodor Prodrom|Teodora Prodroma]], kao i ''Kalimah i Hrisoroa'' i ''Veltandar i Hrizanca'' (Τα κατά Βέλθανδρον καὶ Χρυσάντζαν or Διήγησις ἐξαίρετος Βελθάνδρου τοῦ Ῥωμαίου), oba nepoznatih autora. Ovaj Teodor Prodrom ponekad se identifikuje s [[Ptohoprodrom]]om, autorom zbirke od četiri satirične pesme, napisane na narodnom jeziku.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=18}} [[Mihailo Glika]], koji je bio u zatvoru zbog učešća u zaveri protiv [[Manojlo I Komnin|Manojla I Komnina]], sastavio je peticiju u političkim stihovima pod naslovom ''Poetski stihovi M. Glike'', koje je pisao za vreme dok je bio zatočen zbog nekog zlobnog informatora, i u kojoma je koristio kako narodni tako i i klasični rečnik.{{sfn|Merry|2004|pp=160-161}}

Drugu grupu ranih novogrčkih tekstova čine [[Alegorija|alegorijske]] i [[Didaktička književnost|didaktičke]] pesme. ''Priča o Ptoholeonu'' je jedna od najranijih takvih pesama i ima orijentalno poreklo, verovatno [[Srednjevekovna Indija|indijsko]].{{sfn|Politis|1973|p=35}} ''Spaneas'', pesma koja sadrži moralne savete za mladog čoveka, često je prepisivana.{{sfn|Beaton|1996a|p=14}} Zabavne priče o životinjama takođe su morale biti popularne. Među njima se nalaze pesme ''Priča o četvoronošcima'' iz 1364. godine o susretu svih životinja na poziv njihovog kralja, lava,{{sfn|Politis|1973|p=36}} zatim slična ''Knjiga o pticama'' (''Poulologos'', Πουλολόγος), kao i ''Životopis vrednog magarca'', basna iz [[14. vijek|14. veka]] o magarcu koji putuje u [[Sveta zemlja|Svetu zemlju]] sa vukom i lisicom.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=18}} Tu je i ''Porikolog'' (Πωρικολόγος, dosl. &quot;knjiga o voću&quot;), koji govori o voću i napisan je u prozi kao [[parodija]] na službeni jezik [[Vizantijski dvor|vizantijskog dvora]].{{sfn|Politis|1973|p=37}} Početkom 14. veka, narodni jezik postao je prihvaćeni medij za bilo koju vrstu beletrističke književnosti.{{sfn|Beaton|1996a|p=13}}

== Od 1453. do 1669. godine ==
Postoji vrlo malo znakova intelektualne aktivnosti tokom prva dva veka [[Osmanlijska Grčka|osmanlijske vladavine]], pošto su vizantijski učenjanci pobegli na Zapad.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=105}} Njihova migracija tokom opadanja Vizantijskog carstva i uglavnom nakon njegovog pada u velikoj meri je doprinela prenošenju i širenju [[Starogrčka književnost|starogrčke književnosti]] na Zapadu, a time i razvoju [[Renesansni humanizam|renesansnog humanizma]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lamers |first=Han |url=https://books.google.com/books?id=km_sCgAAQBAJ&amp;q=history+of+renaissance+greek |title=Greece Reinvented: Transformations of Byzantine Hellenism in Renaissance Italy |date=2015 |publisher=Brill |location=Leiden, The Netherlands |isbn=9789004303799 |pages=vii-viii |language=en}}&lt;/ref&gt; Među takvim emigrantima su bili [[Pleton|Gemist Pleton]], [[Manojlo Hrisolora]], [[Teodor Gaza]], kardinal [[Besarion]], [[Jovan Argiropul]] i [[Dimitrije Halkokondil]]. Stoga, od sredine [[15. vijek|15.]] do [[17. vijek|17. veka]], najznačajniji književni tekstovi potiču iz [[Frankokratija|područja pod francuskom vlašću]], kao što su [[Rodos]], [[Jonska ostrva]] i [[Krit]], kao i od Grka koji su delovali u Italiji.{{sfn|Politis|1973|pp=38-39}} Zapadna književnost bila je veoma uticajna, i po sadržaju i po formi. Mnogi naučnici veruju da je upotreba [[Rima|rime]] u grčkoj poeziji, uprkos tome što je sporadično prisutna u delima prethodnih vekova, bila rezultat tog uticaja.{{sfn|Dimaras|2000|p=83}}{{sfn|Vitti|2003|p=41}}

=== Kritska renesansa ===
{{glavni članak|Kritska književnost}}
[[Krit]] je bio [[Mletačka Republika|mletački]] pomorski posed (''[[Stato da Màr]]'') od 1205. do 1669. godine. Mletačka je vladavina u početku bila problematična, ali od sredine [[16. vijek|16. veka]] promena politike prema starosedeocima i poboljšanje blagostanja obe zajednice doveli su do dugog perioda mirne koegzistencije i međusobnog prožimanja dveju kultura.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=114}} Neki naučnici čak govore o zajedničkoj mletačko-kritskoj kulturnoj svesti.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=40}} [[Italijanska renesansa|Italijanski]] je uticaj očigledan u delima nastalim u ovom razdoblju, ali njihov izrazito grčki karakter ipak je nesumnjiv.{{sfn|Dimaras|2000|p=96}} Kao što je rekao [[David Holton]]: &quot;Krit je ''par excellence'' mesto na kome je došlo do susreta Zapada sa grčkim Istokom&quot;.{{sfn|Holton|1991|p=2}}

[[Datoteka:Erwfili exwfyllo.jpg|thumb|right|180px|Naslovnica prvog štampanog izdanja )''[[editio princeps]]'') ''Erofile'' (1637)]]
Prva značajna dela kritske književnosti pojavljuju se u 14. i ranom 15. veku. [[Stefanos Sahlikis]] (Στέφανος Σαχλίκης, 1330 – posle 1391), prvi poznati grčki pesnik koji je dosledno koristio formu [[dvostih]]a,{{sfn|Beaton|2009|p=208}} pisao je humoristične pesme sa autobiografskim elementima, kao što su ''Pohvala Potocucunija'', ''Savet kurvi'' i ''Izvanredna priča o skromnoj Sahlikiji''. Religiozna pesma [[Janis Plusiadinos|Janisa Plusiadinosa]] (Ιωάννης Πλουσιαδηνός, oko 1429–1500) pod naslovom ''Oplakivanje Bogorodice nad mukama Hristovim'' verovatno je bila prilično popularna.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=44}} Ipak, možda najvažniji od ovih ranih tekstova jeste [[Bergadis]]ov ''[[Apokopos]]''. Verovatno je napisan oko 1400. godine i predstavlja najraniji poznati narodni tekst koji je prešao u štampanu formu 1509. godine.{{sfn|Holton|1991|p=251}} Sastavljen od rimovanih dvostiha u [[Politički stih|političkim stihovima]], to je priča o putovanju u [[Had (podzemni svijet)|Had]] koja se podsmeva religiji i popularnim verovanjima tog vremena.{{sfn|Alexiou|2002|p=111}} Drugi su poznati pesnici tog vremena [[Marinos Falieros]] (Μαρίνος Φαλιέρος, 1397–1474)) i [[Leonardos Delaportas]] (Λεονάρδος Ντελλαπόρτας, oko 1330 – 1419/1420).

Period procvata kritske renesansne književnosti pada između 1590. godine i [[Kandijski rat|osmanlijskog osvajanja Krita 1669. godine]].{{sfn|Mastrodimitris|2005|pp=119-120}} Osnovna je karakteristika ovog perioda to da skoro sva dela pripadaju dramskoj književnosti.{{sfn|Politis|1973|p=54}}] Dve najistaknutije ličnosti su Jorgos Hortacis i Vicencos Kornaros. [[Jorgos Hortacis]] (Γεώργιος Χορτάτζης/Χορτάτσης, oko 1545 – oko 1610) autor je ''[[Erofila|Erofile]]'' (oko 1595), koja se smatra najboljom predstavom kritskog pozorišta.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=50}} Napisana lokalnim idiomom, to je nasilna [[tragedija]] koja pripoveda o zabranjenoj ljubavi između Erofile, ćerke egipatskog kralja Filogona, i mladića Panareta. Pre ''Erofile'', Hortacis je napisao komediju ''Kazurbos'' i uticajnu pastoralnu dramu ''Panoriju''. [[Vicencos Kornaros]] (Βιτσέντζος Κορνάρος, 1553 – 1613/1614) najpoznatiji je po ''[[Erotokrit]]u'' (oko 1600), koji se smatra nesumnjivim remek-delom ovog perioda i jednim od najvećih dostignuća novogrčke književnosti.{{sfn|Evangelatos|Puchner|Tambaki|Georgousopoulos|1997|p=10}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=48}} To je pesma od preko 10.000 rimovanih 15-složnih [[Jamb (metrika)|jampskih]] stihova na kritskom dijalektu, koja pripoveda o viteškoj ljubavi Erotokrita prema princezi Aretusi i njihovom susretu posle dugih i napornih avantura punih obmana i spletki.{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=583}} Neki takođe veruju da je Kornaros autor ''Avramove žrtve'' (1635{{sfn|Evangelatos|Puchner|Tambaki|Georgousopoulos|1997|p=16}}), religiozne drame inspirisane [[Žrtvovanje Isaka|čuvenom epizodom]] iz [[Stari zavjet|Starog zaveta]], koja se smatra jednim od obeležja kritskog pozorišta.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=115}}

Ostale sačuvane drame jesu komedije ''Fortounatos'' (oko 1662) Markosa Antoniosa Foskolosa, zatim ''Statis'' nepoznatog autora{{efn|Neki ispitivači pripisuju ''Statisa'' Hortacisu, ali ne čine to kategorički.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=115}}{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=127}}}} te dramatski ''Kralj Rodolinos'' (1647) Andreasa Troilosa. ''Voskopoula'' (oko 1600), kratka narativna pesma nepoznatog autora, jedini je tekst ovog perioda, uz ''Erotokritosa'', koji ne pripada dramskoj književnosti.{{sfn|Politis|1973|p=54}}

===Jonska i egejska ostrva i Kipar ===
Na jonskim ostrvima u 16. i 17. veku postojala je neka [[lirska poezija]] pored tradicije didaktičke ili [[Hagiografija|hagiografske]] proze, čiji je veliki deo štampan u [[Venecija|Veneciji]].{{sfn|Merry|2004|p=192}} [[Jakovos Trivolis]] sa [[Krf]]a napisao je ''Priču o Tagapieri'', panegirik venecijanskom admiralu, i ''Istoriju kralja Škotske i engleske kraljice'', priču preuzetu iz [[Giovanni Boccaccio|Bokačovog]] ''[[Decameron|Dekamerona]]'', ili, što je još verovatnije, iz jedne od njegovih imitacija.{{sfn|Politis|1973|pp=39-40}} [[Aleksios Rarturos]], takođe sa Krfa, osmislio je prototip narodne propovedi u svojim ''Propovedima'' (1560).{{sfn|Merry|2004|p=192}} Godine 1526. [[Nikolaos Lukanis]], koji je živeo u Veneciji, štampao je prevod [[Homer]]ove ''[[Ilijada|Ilijade]]'' na novogrčki jezik, zapažene po tome što je to bilo najraskošnije ilustrovano izdanje bilo kog narodnog grčkog dela.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=27}} Religiozna drama [[Teodor Monceleze|Teodora Moncelezea]] ''Evgena'' (''[[editio princeps]]'' iz 1646. godine) jedina je sačuvana drama iz tog perioda.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|pp=175-176}} Drugi poznati autori su [[Markos Defanaras]] sa Zakintosa i [[Joanikije Kartanos]] sa Krfa.

Iako je lirska poezija bila popularna na [[Rodos]]u, koji su kao svoju teritoriju između 1310. i 1522. godine držali vitezovi [[Hospitalci]] (ili Ivanovci), sačuvano je samo nekoliko tekstova.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=43}} Najistaknutije su ''Ljubavne igre'' (Ερωτοπαίγνια), napisane sredinom 15. veka.{{sfn|Merry|2004|p=134}} Emanuil Jorgilas ili Limenitis, napisao je ''Kugu na Rodosa'', narativnu pesmu o [[Kuga|kugi]] koja je pogodila [[Rodos (grad)|grad Rodos]] 1498. godine.{{sfn|Politis|1973|p=39}} Njemu se pripisuje i jedna od sačuvanih verzija ''Priče o Velizaru'', pesme koja govori o podvizima i nepravednoj kazni vojskovođe [[Velizar]]a.{{sfn|Merry|2004|p=42}}

[[Kipar]] je takođe bio važan intelektualni centar, o čemu uglavnom svedoči ''[[Kiparska pesmarica]]'', antologija od 156 pesama sastavljena u 16. veku.{{sfn|Vitti|2003|p=64}} To su prevodi i imitacije pesama [[Francesco Petrarca|Petrarke]], [[Jacopo Sannazaro|Jakopa Sanasara]], [[Pietro Bembo|Pietra Bemba]] i drugih. Za razliku od drugih savremenih tekstova, oni su pisani u italijanskom [[Jedanaesterac|jedanaestercu]] i u različitim oblicima poznatim [[Renesansa|renesansi]] ([[sonet]]i, [[Oktava|oktave]], [[Tercina|tercine]], [[Sestina|sestine]], [[Barzeleta|barzelete]] itd.).{{sfn|Politis|1973|p=44}} U stvari, ova zbirka sadrži prve prave sonete na grčkom jeziku,{{sfn|Vitti|2003|p=66}} i smatra se jednom od najviših tačaka renesansne književnosti na grčkom jeziku.{{sfn|Politis|1973|p=44}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=45}} Kipar je imao i značajnu tradiciju proznih [[hronika]], koja je zajedno sa svom književnom produkcijom opala nakon osmanlijskog osvajanja Kipra.{{sfn|Merry|2004|p=92}}

U 17. veku na [[Hios]]u je zabeležena značajna pozorišna aktivnost, u vidu religioznih predstava, koje u najboljim slučajevima pokazuju aspekte visokog [[barok]]a i [[rokoko]]a.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|pp=209-210}} Među tim predstavama nalaze se ''Eleazar i sedam makabejskih dečaka'' [[Mihail Vestarhis|Mihaila Vestarhisa]], ''Tri dečaka u peći'' [[Grigorios Kontaratos|Grigorija Kontaratosa]] i ''Drama o čoveku koji je rođen slep'' [[Gabrijel Prosopsas|Gabrijela Prosopsasa]].

== Od 1669. to 1830. godine ==
Nakon [[1669|1669. godine]] mnogi Krićani pobegli su na jonska ostrva i tako tamo preneli bogatu pozorišnu tradiciju Krita.{{sfn|Dimaras|2000|p=111}} Tragediju ''Zenon'', odigranu 1683. godine, napisao je nepoznati kritski dramatičar.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=175}} Tragedije [[Petros Kacaitis|Petrosa Kacaitisa]] (Πέτρος Κατσαΐτης) ''Ifigenija'' (1720) i ''Tijest'' (1721), kao i satirična ''Komedija o pseudo-lekarima'' (1745) [[Savojas Sumerlis|Savojasa Sumerlisa]] očigledno su napisane po uzoru na kritske drame,{{sfn|Merry|2004|p=383}}{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=180}} uz uticaj kasne renesansne [[Commedia dell'arte|komedije dell'arte]] i italijanskog teatra uopšte.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=175}} Pozorišna aktivnost na egejskim ostrvima nastavljena je u prvim decenijama [[18. vijek|18. veka]]. Primeri su anonimni ''David'', napisan na [[Frankohiotika|frankohiotici]],{{sfn|Mastrodimitris|2005|pp=141-142}} i ''Tragedija Svetog Dimitrija'', izvedena 1723. godine na [[Naksos]]u.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=225}} Najvažnija pesma ranog 18. veka jeste ''Cveće pobožnosti'' (1708), zbornik koji su uredili studenti internata na [[Flanginisova škola|Flanginisovom koledžu]] u Veneciji.{{sfn|Merry|2004|p=147}} Crkvena retorika čini značajan deo intelektualne produkcije tog vremena: nju su stvarali, na primer, [[Ilias Miniatis]] (Ηλίας Μηνιάτης, 1669–1714) i [[Frankiskos Skufos]] (Φραγκίσκος Σκούφος, 1644–1697).

=== Grčko prosvetiteljstvo ===
Grčko [[prosvetiteljstvo]], poznato i kao [[Diafotismos]] (Διαφωτισμός), bilo je pre svega pod francuskim i nemačkim uticajima, ali je takođe bilo zasnovano na bogatom nasleđu vizantijske kulture.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=246}} Njegove hronološke granice mogu se okvirno postaviti između 1750. i 1830. godine, pri čemu godine od 1774. do 1821. označavaju zenit grčkog prosvetiteljstva. U suštini, istorijski ciklus prosvetiteljstva za Grke završava se pokretanjem rata za nezavisnost, nešto nakon završetka evropskog prosvetiteljstva.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=60}} U suštini, &quot;Diafotismos&quot; se sastojao iz niz obrazovnih inicijativa, kao što su prevođenje starogrčkih autora, sastavljanje [[rečnik]]a i osnivanje škola.{{sfn|Merry|2004|p=127}} Književna produkcija ovg razdoblja ukazuje na jasne intelektualne tokove: okretanje [[Antika|antici]] i [[Nauka|nauci]], formiranje novog moralnog poretka i, pre svega, emancipacija od crkvene vlasti.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=62}} [[Fanar]] u [[Istanbul]]u postao je intelektualni centar od velikog značaja, zahvaljujući [[fanarioti]]ma, pripadnicima grčke elite [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskog carstva]], koji su stekli veliko bogatstvo i uticaj tokom 17. veka.{{sfn|Mastrodimitris|2005|pp=142-143}} Fanarioti su delovali i u [[Dunavske kneževine|Dunavskim kneževinama]], gde su mnogi od njih postavljeni za [[gospodar]]e, kao u [[Rusko Carstvo|Ruskom carstvu]]. Njihova je uloga bila toliko ključna da je 18. vek nazvan &quot;vekom fanariota&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Pippidi |first=Andrei |year=1987 |title=Shorter Notices |journal=The English Historical Review |volume=CII |issue=403 |pages=498–499 |doi=10.1093/ehr/CII.403.498}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Dimaras|1989|p=31}}

[[Pashalis Kitromilidis]] identifikuje učenjake [[Metodios Antrakit|Metodiosa Antrakita]] (Μεθόδιος Ανθρακίτης; 1660–1736), [[Antonios Katifor|Antoniosa Katifora]], [[Vikentios Damodos|Vikentiosa Damodosa]] i [[Nikolaos Mavrokordat|Nikolaosa Mavrokordata]] (Νικόλαος Μαυροκορδάτος, 1670–1730) kao preteče grčkog prosvetiteljstva. {{sfn|Kitromilides|2013|p=57}} Mavrokordatov roman ''Preokupacije bogoljupca'' (Φιλοθέου Πάρεργα, 1718) nije imao nikakvog uticaja na razvoj grčke književnosti,{{efn|''Preokupacije bogoljupca'' štampane su tek 1800. godine.{{sfn|Dimaras|1989|p=8}}}} ali se danas može posmatrati kao preteča nove ere grčke književnosti.{{sfn|Dimaras|1989|p=8}} [[Kaisarios Dapontes]] živeo je burnim životom i, pošto se zamonašio, napisao je brojne pesme, kao što su ''Ogledalo žena'', ''Vrt milosti'' i ''Sažeti kanon mnogih neverovatnih stvari koje se mogu naći u mnogim gradovima, ostrvima, nacijama i životinjama''.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=61}} Njegova dela bila su veoma popularna u svim sferama života, a danas se smatra najvažnijim pesnikom svog doba.{{sfn|Dimaras|2000|p=151}}

{{multiple image
 | total_width = 320
 | image1 = Adamantios Korais.jpg
 | alt1 = Adamantios Korais
 | image2 = Ρήγας.jpg
 | alt2 = Rigas Feraios
 | footer = Adamantios Korais i Riga od Fere, dva najvažnija predstavnika grčkog prosvetiteljstva&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kitromilides |first=Paschalis M. |year=1979 |title=The dialectic of intolerance: ideological dimensions of ethnic conflict |journal=Journal of the Hellenic Diaspora |volume=6 |issue=4 |pages=5–30}}&lt;/ref&gt;
}}

Sveštenik [[Evgenios Vulgaris]] (Εὐγένιος Βούλγαρης, 1716–1806) bio je prva velika ličnost grčkog prosvetiteljstva. Njegov opus, koji se sastoji od prevoda [[Voltaire|Voltera]], pamfleta, rasprava, eseja i pesama, imao je presudan uticaj na tok ovog pokreta.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=66}} [[Josipos Mojsiodaks]] (Ιώσηπος Μοισιόδαξ, 1725–1800), [[Hristodulos Pablekis]] (Χριστόδουλος Παμπλέκης, 1733–1793) i [[Dimitrios Katacis]] (Δημήτριος Καταρτζής, 1730-1807) takođe su bili značajni predstavnici grčkog prosvetiteljstva, iako nisu doprineli samoj književnosti.

[[Adamantios Korais]] (Ἀδαμάντιος Κοραῆς, 1748–1833) radio je na političkim spisima i prevodima antičkih i savremenih tekstova, ali središnje mesto u istoriji grčke književnosti zauzeo je zahvaljujući svojoj koncepciji [[Katarevusa|katarevuse]], pročišćenog oblika grčkog jezika.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Skendi |first=Stavro |date=1975 |title=Language as a Factor of National Identity in the Balkans of the Nineteenth Century |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-american-philosophical-society_1975-04-16_119_2/page/186 |journal=Proceedings of the American Philosophical Society |volume=119 |issue=2 |pages=186–189 }}&lt;/ref&gt; Takođe je bio ključan u osnivanju časopisa ''Hermes učenjak'' (Ἑρμῆς ὁ Λόγιος = ''[[Hermes o Logios]]''), najvažnijeg časopisa pre rata za nezavisnost.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=63}} Njegovi predgovori za prve četiri knjige Homerove ''Ilijade'' predstavljali su odskočnu dasku za modernu proznu naraciju.{{sfn|Merry|2004|pp=236-237}}

Vrenje koje je [[Francuska revolucija]] stvorila u grčkoj politici i društvenoj misli u poslednjoj deceniji 18. veka našla je svoj najdramatičniji izraz u intelektualnim i političkim aktivnostima [[Riga od Fere|Rige od Fere]] (Ρήγας Φεραίος, 1757–1798).{{sfn|Kitromilides|2013|p=200}} Riga od Fere je prevodio strane autore i pisao revolucionarne tekstove i pesme, od kojih je najpoznatija ''Turios''. Iako su njegovi planovi za oružanu pobunu protiv Osmanlija propali, poslužio je kao inspiracija za buduće generacije i nazvan je &quot;nacionalnim bardom&quot;.{{sfn|Kordatos|1983a|p=123}}

Negovanje književnosti javlja se uglavnom u poslednjoj četvrtini 18. veka, a pojačano je u godinama koje su prethodile grčkom ratu za nezavisnost. [[Jorgos N. Sucos]] je 1785. godine napisao ''Beskrupuloznog vojvodu Aleksandra'', proznu komediju u tri čina, kojom počinje žanr fanariotske satire.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=258}} Jedan klevetnički pamflet iz 1789. nepoznatog autora (poznat kao &quot;Anonim iz 1789&quot;) smatra se prvom manifestacijom kreativne proze na savremenom grčkom jeziku.{{sfn|Dimaras|2000|p=203}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|pp=65-66}} Drugi važan tekst ovog žanra jeste ''Anglofrankorus'' (1805), satira pisana u stihovima koja je postala svojevrsni manifest za novu ideologiju prosvetiteljstva u svojoj najekstremnijoj verziji.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|pp=65-66}} Među drugim primerima nalaze se ''Lik iz Valahije'' (oko 1800), ''Povratak ili Diogenov fenjer'' (1809) i komedija ''Jabuka razdora'' (pre 1820), sve dela nepoznatih autora.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|pp=259-260}}

Poezija se razvijala oko dva centra: oko [[Fanarioti|fanariota]] i onih na koje utiče fanariotski duh i oko &quot;[[Jonska književna škola|Jonjana]]&quot; (&quot;Heptanežana&quot;). U prvu grupu spadaju [[Aleksandar Mavrokordatos Firaris]] (Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, 1754–1819), [[Dionisios Fotinos]] (Διονύσιος Φωτεινός, 1769–1821), [[Mihail Perdikaris]], [[Jorgos Sakelarios]] (Γεώργιος Σακελλάριος; 1765–1838) i [[Atanasios Hristopulos]] (Αθανάσιος Χριστόπουλος, 1772–1847), od kojih se najvažnijima smatraju Sakelarios i Hristopulos. Poezija fanariota tog vremena pokrivala je mnogo različitih tema, uključujući romantičnu ljubav, alegoriju i satiru.{{sfn|Dimaras|2000|pp=234-235}} S druge strane, Jonjani su uglavnom pisali patriotske i satirične pesme.{{sfn|Vitti|2003|p=167}} [[Antonios Martelaos]], [[Tomas Danelakis]] i [[Nikolaos Kutuzis]] (Νικόλαος Κουτούζης, 1741–1813) nazivaju se predsolomoscima (tj. oni koji su prethodili [[Dionisios Solomos|Dionisiosu Solomosu]]), i oni su prethodnici procvata jonske (heptanske) poezije u narednim godinama. [[Joanis Vilaras]] (Ἰωάννης Βηλαράς, 1771–1823), značajan intelektualac, poseban je slučaj, ne samo zato što su njegove pesme objavljene posthumno, tokom grčkog rata za nezavisnost, već i zato što se ne može svrstati ni u jednu od pomenutih književnih grupa.

Na jonskim ostrvima pozorišne su predstave bile prilično česte, obično u vidu skečeva, izolovanih scena iz kritskih drama{{sfn|Politis|1973|p=106}} i adaptacija stranih drama.{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=175}} Od autohtonih produkcija, daleko je najistaknutija etnografska stihovana komedija [[Dimitrios Guzelis|Dimitriosa Guzelisa]] (Δημήτριος Γουζέλης) ''Hasis'' (Ο Χάσης, 1790 ili 1795).{{sfn|Puchner|Walker White|2017|p=185}}

=== Doba rata za nezavisnost ===
[[Datoteka:Solomos portrait 4.jpg|thumb|right|180px|Dionisios Solomos nacionalni je pesnik Grčke.{{sfn|Beaton|Ricks|2009|p=201}}]]
[[Grčki rat za nezavisnost|Rat za nezavisnost]] od Osmanlijskog carstva izbio je početkom 1821. i imao je neposredan i dubok uticaj na grčku književnost. U kontinentalnoj Grčkoj, književnost je bila u drugom planu, ali nije sasvim napuštena, jer su književnici pokušavali da pobude entuzijazam među stanovništvom.{{sfn|Dimaras|2000|p=317}} Proširila se i narodna poezija, u suštini pesme inspirisane događajima tog vremena.{{sfn|Beaton|2009|p=168}} Književnost se uglavnom negovala na jonskim ostrvima, koji su sada bili pod [[Britanski protektorat|britanskim protektoratom]], ali je održavala jake kulturne veze sa Italijom.

[[Andreas Kalvos]] (Ἀνδρέας Κάλβος, 1792–1869) rođen je na [[Zakintos]]u, ali je većinu svojih ranih godina živeo u Evropi, od kojih je mnoge proveo kao sekretar [[Ugo Foscolo|Uga Foskola]]. Njegovo delo na grčkom sastoji se od dve zbirke objavljene dok je živeo u [[Švicarska|Švajcarskoj]] i [[Francuska|Francuskoj]], ''Lira'' (Λύρα, 1824) i ''Lirske pesme'' (Λυρικά, 1826). Ovih dvadeset oda proslavljaju grčku revoluciju i kombinuju [[neoklasicizam]] sa [[Romantizam|romantizmom]].{{sfn|Dimaras|2000|p=291}} Kalvos je napisao i nekoliko pesama i tri tragedije na italijanskom, kao i prozne tekstove na engleskom.{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=583}} Savremenici su na njegovu poeziju gledali s ravnodušnošću, ali je ona ponovo otkrivena i bolje ocenjena krajem [[19. vijek|19. veka]].{{sfn|Vitti|2003|p=192}}

[[Dionisios Solomos]] (Διονύσιος Σολωμός, 1798–1857) takođe je bio poreklom sa Zakintosa, a studirao je u Italiji, gde se upoznao sa idejama prosvetiteljstva, [[Klasicizam|klasicizma]] i romantizma u nastajanju. Njegove prve pesme napisane su na italijanskom, a njegovo pojavljivanje u grčkoj književnosti poklapa se s početkom rata za nezavisnost.{{efn|Njegova prva pesma na grčkom bila je ''Plava devojka'', napisana 1822.{{sfn|Merry|2004|pp=400-401}}}} Solomos je 1823. komponovao ''[[Himna slobodi|Himnu slobodi]]'' (Ὕμνος εἰς τὴν Ἐλευθερίαν), pesmu od 158 katrena, od kojih prve dve strofe čine nacionalnu himnu Grčke.{{sfn|Merry|2004|pp=400-401}} Tokom tog perioda napisao je i ''Uništenje Psare'' (Η καταστροφή των Ψαρών), ''Slobodne u opsadi'' (Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι) i ''Ženu sa Zakintosa'' (Η γυναίκα της Ζάκυθος). Solomosa karakteriše eksperimentalizam i u jeziku i u formi, pošto je u grčki uveo niz zapadnih metrika (npr. [[oktava rima]], [[tercina]]), koje su grčku poeziju oslobodile vezanosti za politički stih od petnaest slogova.{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=583}} Njegove pesme pisane su dimotičkim jezikom, pokazujući da se narodni jezik može koristiti u poeziji visokog estetskog kvaliteta.

Književna delatnost na jonskim ostrvima nije bila ograničena na poeziju. [[Joanis Zambelios]] (Ιωάννης Ζαμπέλιος, 1787–1856) sa [[Lefkada|Lefkade]] bio je plodan pisac, poznat po svojim pokušajima da oživi grčko pozorište.{{sfn|Merry|2004|p=480}} Pisao je i pripovetke, pesme i eseje. Zakintska plemkinja [[Elizavet Mucan-Martinegu]] (Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, 1801–1832) smatra se prvom književnicom moderne Grčke.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tovima.gr/2012/03/05/culture/elisabet-martinegkoy-i-sygxroni-ellinida-toy-19oy-aiwna/ |title=Ελισάβετ Μαρτινέγκου: Η σύγχρονη ελληνίδα του 19ου αιώνα |newspaper=[[To Vima]] |date=5 March 2012 |access-date=12 April 2022 |language=el |trans-title=Elisavet Martinegou: the modern Greek woman of the 19th century}}&lt;/ref&gt; Prevodila je dela antičke književnosti i pisala pesme i drame, od kojih je većina izgubljena. Danas se najviše pamti po svojoj autobiografiji, a opisivana je kao &quot;roditeljka grčke [[Feminizam|feminističke]] misli&quot;.&lt;ref name=&quot;Denissi&quot;&gt;{{Cite journal |last=Denissi |first=Sophia |year=2001 |title=The greek enlightenment and the changing cultural status of women |journal=Σύγκριση |volume=12 |pages=42–47 |url=https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/sygkrisi/article/view/10813/10834 |access-date=28 March 2022 |doi=10.12681/comparison.10813}}&lt;/ref&gt;

== Od 1830. do 1930. godine ==
=== Prvi period nezavisnosti ===
Između 1830. i 1880. godine, [[romantizam]] je bio dominantan pokret u grčkoj književnosti.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=166}} Kako se prva grčka država sastojala samo od malog dela današnjeg grčkog kopna i nekoliko ostrva, [[nacionalizam]] je bio uvek prisutan u književnosti prvih decenija, ali su se postepeno pojavile i druge teme. Jonska ostrva ponovo su se ujedinila sa Grčkom 1864. godine i nastavila da budu veliki intelektualni centar. Istovremeno, nekoliko pisca iz neoslobodjenih oblasti okupilo se u Atini, što je podstaklo formiranje takozvane [[Prva atinska škola|Prve atinske škole]]. Štaviše, mnogi učesnici rata za nezavisnost, među kojima i [[Teodoros Kolokotronis]] (Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, 1770–1843), [[Hristoforos Perevos]] (Χριστόφορος Περραιβός,1773–1863), [[Emanuil Ksantos]] (Εμμανουήλ Ξάνθος, 1772–1852) i [[Nikolaos Kasomulis]] (Νικόλαος Κασομούλης, 1795–1872), napisali su [[Memoari|memoare]]. Značaj ovih svedočanstava nije samo u istoriografskim podacima koje pružaju, već i u njihovoj književnoj vrednosti, budući da su pisani živim dimotičkim jezikom.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Markantonatos |first=Gerasimos |title=Literary and Philological Terms |date=2013 |publisher=Ekdotikos Omilos Lambraki |location=Athens, Greece |isbn=978-960-503-298-2 |page=60 |language=el}}&lt;/ref&gt; Posebno se značajnim obeležjem grčke književnosti smatraju memoari [[Janis Makrijanis|Janisa Makrijanisa]] (Γιάννης Μακρυγιάννης, 1797–1864), napisani između 1829. i 1850. godine.{{sfn|Beaton|Ricks|2009|pp=110-111}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=77}}

Jonsku (ili &quot;heptansku&quot;) književnost obeležilo je Solomosovo dostizanje pesničke zrelosti, kao i pojava mnogih drugih autora. Pesnik i političar [[Aristotelis Valaoritis]] (Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, 1824–1879) bio je središnja ličnost ove nove generacije. Razvio je epski manir sa romantičnim kontrastima, izvodeći svoje teme iz rata za nezavisnost i dela kleftova, grčkih hajduka.{{sfn|Merry|2004|p=448}} [[Jorgos Tercetis]] (Γεώργιος Τερτσέτης, 1800–1874) objavio je široku lepezu tekstova (hvalospeve, eseje, novinske članke, drame i lirske stihove) i pomogao veteranima revolucije da pišu svoje memoare. Među ostalim piscima su [[Jakovos Polilas]], Solomosov učenik sa značajnim radom na filologiji i prevođenju, [[Andreas Laskaratos]] (Ανδρέας Λασκαράτος, 1811–1901), poznat po svojim satiričnim tekstovima, i [[Jerasimos Markoras]] (Γεράσιμος Μαρκοράς, 1826–1911), najpoznatiji po herojskoj pesmi ''Zakletva'' (Όρκος).

[[Datoteka:Emmanouil Roidis (Imerologion Skokou 1891).jpg|thumb|right|160px|Emmanuel Rhoides]]
Za pokretača Prve atinske škole smatra se [[Aleksandros Sucos]] (Ἀλέξανδρος Σοῦτσος, 1803–1863), koji je objavio svoje prve pesme tokom rata za nezavisnost.{{sfn|Kordatos|1983a|p=265}} Uglavnom se smatra da su on i njegov brat Panajotis uveli pokret romantizma u oslobođenu Grčku.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=78}} [[Panajotis Sucos]] (Παναγιώτης Σοῦτσος, 1806–1868) poznat je po svom radu na poeziji i prozi, kao i po tome što je prvi planirao i predložio oživljavanje antičkih Olimpijskih igara.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Golden |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=MuR1ImMY6j4C&amp;q=Greek+Sport+and+Social+Status |title=Greek Sport and Social Status |date=2009 |publisher=University of Texas Press |location=Austin, TX |isbn=9780292778955 |pages=128–129 |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[Aleksandros Rizos Rangavis]] (Ἀλέξανδρος Ῥίζος Ῥαγκαβής, 1809–1892) bio je raznovrstan autor od velikog značaja. Pisao je poeziju, drame, rečnike, knjige od filološkog i arheološkog interesa i napisao je prvi grčki istorijski roman, ''Gospodar [[Morejska Despotovina|Moreje]]'' (Ο αυθέντης του Μορέως, 1850).{{sfn|Merry|2004|p=173}} [[Dimitrios Vernardakis]] (Δημήτριος Βερναρδάκης, 1833–1907) bio je veliki dramski pisac tog vremena, s dramama kao što su ''Marija Doksapatri'' (1858) i ''Fausta'' (1893) Međutim, pošto je katarevusa &quot;nepozorišni&quot; jezik, njegovo delo uglavnom je zaboravljeno.{{sfn|Evangelatos|Puchner|Tambaki|Georgousopoulos|1997|p=62}}

U početku su predstavnici Atinske škole prihvatili koegzistenciju dva jezika, odnosno dimotskog grčkog i katarevuse, ali su vremenom postali snažni pobornici katarevuse.{{sfn|Politis|1973|p=142}} Njeni predstavnici uzeli su francuski romantizam kao uzor, za razliku od jonskih pisaca, koji su bili pod uticajem italijanskog romantizma.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=166}} Iako se u Atini uglavnom negovala proza, najistaknutiji predstavnici ovog perioda bili su daleko od duha atinske škole. Satira [[Jakov Picipios|Jakova Picipiosa]] ''Majmun Ksut'' (Ο Πίθηκος Ξούθ, 1849) predstavlja prvi grčki sociološki roman.{{sfn|Merry|2004|p=333}} ''Papisa Jovana'' (1866) najpoznatija je knjiga [[Emanuil Roidis|Emanuila Roidisa]] (Ἐμμανουὴλ Ῥοΐδης, 1836–1904), žestokog i neumornog satiričara. Inspirisan [[Papisa Ivana|čuvenom legendom]], ovo se delo danas smatra jednim od klasika novogrčke književnosti.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Patrides |first=C.A. |title=Premises and Motifs in Renaissance Thought and Literature |url=https://books.google.com/books?id=9df_AwAAQBAJ |date=2014 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ |isbn=9781400856367 |page=179 }}&lt;/ref&gt; Istorijski roman ''Lukis Laras'' (1879) [[Dimitrios Vikelas|Dimitriosa Vikelasa]] (Δημήτριος Βικέλας, 1835–1908), plodnog pisca i prevodioca, ističe se prirodnim stilom i označio je početak nove ere za grčku prozu.{{sfn|Dimaras|2000|p=489}}

=== Nova atinska škola ===
[[Datoteka:Roilos-georgios-poets-parnassos-literary-club.jpg|thumb|280px|[[Parnasovsko književno društvo]]. S leva na desno: Jorgos Stratigis, Jorgos Drosinis, Joanis Polemis, Kostis Palamas, Jorgos Suris i Aristomenis Provelengios]]
Krajem [[19. vijek|19. veka]] razvoj novih književnih pokreta ([[parnasovstvo]], [[Naturalizam (književnost)|naturalizam]], [[Simbolizam (umetnosti)|simbolizam]], [[Književni realizam|realizam]]) unosi nov entuzijazam u grčku književnost. Godina [[1880]]. smatra se prekretnicom, zbog objavljivanja dve poetske zbirke koje odražavaju ovaj proces: ''Paukove mreže'' [[Jorgos Drosinis|Jorgosa Drosinisa]] (Γεώργιος Δροσίνης, 1859–1951) i ''Stihovi'' [[Nikos Kambas|Nikosa Kambasa]] (Νίκος Καμπάς, 1857–1932)). To je u stvari debi nove poetske generacije, poznate kao Generacija 1880-ih ili [[Nova atinska škola]].{{sfn|Politis|1973|p=152}} Pesnici povezani sa njom zalagali su se za odbacivanje katarevuse i distancirali su se od romantičarske forme i sadržaja, koji je sada bio u velikoj meri zasnovan na seoskom životu, seoskim skicama, narodnom materijalu i svakodnevnim događajima.{{sfn|Veseli|2004|pp=290-291}}

[[Kostis Palamas]] (Κωστής Παλαμάς, 1859–1943), koji je dominirao grčkom književnom scenom skoro pedeset godina, smatra se glavnim predstavnikom Nove atinske škole.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=134}}{{sfn|Merry|2004|p=309}} Napisao je nekoliko proznih tekstova i drama, ali je najpoznatiji kao pesnik i književni kritičar. Palamas je promovisao, možda više nego bilo ko od svojih savremenika, upotrebu govornog jezika u književnosti, uspostavljajući njegovu konačnu dominaciju.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=134}} Među njegovim brojnim pesničkim zbirkama možda su najznačajnije ''Jambe i anapesti'' (1897), ''Život nepokretni'' (1904), ''Ciganski dodekalog'' (1907) i ''Kraljeva frula'' (1910).

[[Georgios Suris]] (Γεώργιος Σουρής, 1853–1919), često nazivan &quot;modernim [[Aristofan]]om&quot;,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://popaganda.gr/newstrack/stis-26-avgoustou-1919-petheni-o-georgios-souris/ |title=Στις 26 Αυγούστου 1919 πεθαίνει ο Γεώργιος Σουρής |website=Popaganda |date=26 August 2021 |access-date=26 April 2022 |language=el |trans-title=On August 26, 1919 dies Georgios Souris |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107183217/https://popaganda.gr/newstrack/stis-26-avgoustou-1919-petheni-o-georgios-souris/ |archive-date=2022-11-07 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://ew.gr/georgios-souris-posa-xeroume-gia-ton-sygchrono-aristofani-pou-gennithike-san-simera-2-2 |title=Γεώργιος Σουρής -πόσα ξέρουμε για τον σύγχρονο Αριστοφάνη που γεννήθηκε σαν σήμερα; |last=Kanakaki |first=Eleftheria |magazine=[[Entertainment Weekly|Entertainment Weekly Greece]] |date=2 February 2022 |access-date=26 April 2022 |language=el |trans-title=Georgois Suris - koliko poznajemo modernog Aristofana koji je rođen na današnji dan? |archive-date=2022-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107180214/https://ew.gr/georgios-souris-posa-xeroume-gia-ton-sygchrono-aristofani-pou-gennithike-san-simera-2-2 }}&lt;/ref&gt; bio je izrazito popularan u svoje vreme.{{sfn|Merry|2004|p=403}} Pisao je satirične pesme za časopis ''Asmodaios'' i održavao visoko cenjeni književni salon u svojoj kući, koji su posećivali ljudi poput Palamasa, [[Zaharije Papandoniu|Zaharija Papandonija]] (Ζαχαρίας Παπαντωνίου) i [[Babis Aninos|Babisa Aninosa]].{{sfn|Merry|2004|p=403}} Osim spomenutih, među pripadnike Nove atinske škole ubrajaju se i [[Aristomenis Provelengios]], [[Jorgos Stratigis]], [[Joanis Polemis]] (Ιωάννης Πολέμης, 1862–1924), [[Kostas Kristalis]] (Κώστας Κρυστάλλης; 1868–1894) i J[[oanis Griparis]] (Ιωάννης Γρυπάρης (Σίφνος, 1870–1942)).{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=179}} Možda su najistaknutiji među njima bili Kristalis, poznat po svojim [[Bukolike|bukolskim]] pesmama, i Griparis koji je napisao neke od najboljih [[sonet]]a u grčkoj književnosti.{{sfn|Merry|2004|p=165}}

[[Datoteka:Konstantinos Kavafis.jpg|thumb|right|180px|Konstantin Kavafi]]
[[Konstantin Kavafi|Konstantin P. Kavafi]] (Κωνσταντίνος Πέτρου Καβάφης, 1863–1933), pristalica [[Simbolizam (književnost)|simbolizma]], [[Dekadentstvo|dekadentstva]] i [[Estetizam|estetizma]], pisao je istorijsku i lirsku poeziju sa podjednako erotskim senzibilitetom, u suptilnoj mešavini dimotičkog i purističkog grčkog.{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=584}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=142}} On je negirao i čak ismevao tradicionalne vrednosti [[Hrišćanstvo|hrišćanstva]], [[Patriotizam|patriotizma]] i [[heteroseksualnost]]i.&lt;ref name=&quot;cavafy&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Constantine-P-Cavafy |title=Constantine P. Cavafy - Greek writer |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date= |website=Encyclopædia Britannica |publisher= |access-date=7 April 2022 |quote=}}&lt;/ref&gt; Kavafija su  savremenici potcenjivali, ali je njegov uticaj na naredne generacije do danas neprevaziđen.{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=584}} Jedan je od najvećih pesnika moderne Grčke, a verovatno i najpoznatiji u inostranstvu.&lt;ref name=&quot;cavafy&quot; /&gt;{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=147}} Među njegovim najpoznatijim pesmama su ''Čekajući varvare'', ''Zidine'', ''Termopili'' i ''Itaka''.

[[Kostas Varnalis]] (Κώστας Βάρναλης, 1884–1974) napisao je različite spise, uključujući prozu i kritiku, ali je uglavnom poštovan zbog svojih pesama koje odražavaju njegovu [[Marksizam|marksističku]] ideologiju. Posebno su mu kompozicije ''Goruća svetlost'' (1922) i ''Slobodni opsednuti'' (1927), koje se odlikuju efektnom satirom i smelim jezikom, isigurale jedinstveno mesto u istoriji novogrčke književnosti.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=153}} Varnalis je bio veoma uticajan i smatra se začetnikom duge tradicije [[Ljevica|levičarske]] grčke poetike [[20. vijek|20. veka]].{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=584}}

Drugi veliki pesnici koje treba pomenuti jesu Lorencos Mavilis i Angelos Sikelijanos. [[Lorencos Mavilis]] (Λορέντζος Μαβίλης, 1860–1912), eminentni pesnik soneta, svoje prve pesme objavio je 1890-ih, ali je sledio heptansku tradiciju, u koju je ugradio [[Simbolizam (književnost)|simbolističke]] elemente.{{sfn|Vitti|2003|p=324}} [[Angelos Sikelijanos]] (Άγγελος Σικελιανός, 1884–1951) poznat je po svom snažnom lirizmu i po tome što je bio prvi Grk koji je u poeziji upotrebio [[slobodni stih]].{{sfn|Beaton|1996b|p=200}} Pažnju čitalačke publike zadobio je zbirkom ''Svetlotamno'' (Αλαφροΐσκιωτος, 1909) i do svoje smrti 1951. godine ostavio je obiman književni opus koji sadrži veliko bogatstvo izraza.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=157}}

Tokom 1880-ih godina, procvat izdavanja [[Pripovijetka|pripovedaka]] preoblikovao je pisanje proze.{{sfn|Vitti|2003|pp=296-297}} Na temeljima [[Realizam (književnost)|realizma]] i [[Naturalizam|naturalizma]] formirala se nova vrsta naracije, nazvana ''[[itografija]]''.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=181}}{{efn|Od grčke reči ηθογραφία ''ithographia''. Na engleski je prevedena i kao &quot;žanrovska priča&quot;.{{sfn|Politis|1973|p=164}}}} Glavno je obeležje itografije detaljan prikaz male, manje-više savremene, tradicionalne zajednice u svom fizičkom okruženju.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Beaton |first=Roderick |title=An Introduction to Modern Greek Literature |url=https://archive.org/details/introductiontomo00beat |date=1994 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford, UK |isbn=9780198159742 |page= [https://archive.org/details/introductiontomo00beat/page/72 72]|language=en}}&lt;/ref&gt; Vrhunac itografije smešta se otprilike u period između 1880. i 1900. godine.

[[Jorgos Vizinos]] (Γεώργιος Βιζυηνός, 1849–1896), koji je uglavnom pisao pripovetke, smatra se pionirom moderne grčke proze.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=121}} Objavio je većinu svojih priča, uključujući čuvene ''Greh moje majke'', ''Ko je bio ubica mog brata?'' i ''Jedino putovanje njegovog života'', između 1883. i 1884. godine.{{sfn|Politis|1973|p=165}} Vizinos se prvi bavio važnim pitanjima novogrčke književnosti, kao što su koncepti &quot;strukture&quot; i &quot;razlike&quot; i delotvornošću književnog teksta.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=123}} [[Aleksandros Papadijamandis]] (Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, 1851–1911) nalazi se među najpopularnijim grčkim proznim piscima.{{sfn|Dimaras|2000|p=503}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=128}} Bio je plodan autor i napisao je preko 200 romana, novela i pripovedaka,{{sfn|Politis|1973|p=167}} među kojima se posebno ističu ''Trgovci naroda'' (1883), ''Ciganka'' (1884), ''San na talasu'' (1900) i ''Ubica'' (1903). Papadijamandis je koristio tehnike nepoznate tadašnjim grčkim čitaocima{{sfn|Merry|2004|p=316}} i stvorio je estetski kalup koji je bio bliži grčkoj stvarnosti.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=128}} Drugi važan predstavnik itografije bio je [[Andreas Karkavicas]] (Ανδρέας Καρκαβίτσας, 1866–1922). Uglavnom je pisao pripovetke, ali njegovo nesumnjivo remek-delo jeste novela ''Prosjak'' (1896). Kao i drugi veliki prozni pisci tog vremena, pisao je na katarevusi. Međutim, kasnije je postao snažan pristalica dimotike.{{sfn|Vitti|2003|p=310}}

[[Grigorios Ksenopulos]] (Γρηγόριος Ξενόπουλος, 1867–1951) napisao je obilje pripovedaka, romana, drama i književne kritike. Mada ni njegov prozni rad nikako nije bez značaja, Ksenopulos se uglavnom ceni zbog svog doprinosa pozorištu. Drame kao što su ''Tajna grofice Valerene'' (1904), ''Fotini Santri'' (1908) i ''Stela Violanti'' (1909) donele su mu naziv &quot;zapanjujuće figure&quot; modernog grčkog pozorišta.{{sfn|Evangelatos|Puchner|Tambaki|Georgousopoulos|1997|p=67}} Bio je i suosnivač ''Novog ognjišta'' (''[[Nea Estia]]'') najprestižnijeg književnog časopisa u Grčkoj.{{sfn|Merry|2004|p=475}}

[[Nikos Kazancakis]] (Νίκος Καζαντζάκης, 1883–1957) ne može se lako podvesti pod bilo koji određeni period. Premda je svoju karijeru započeo 1906. godine, njegovi najuspešniji radovi objavljeni su tokom 1940-ih godina i kasnije. Među njima su romani ''[[Grk Zorba (roman)|Grk Zorba]]'' (1946), ''[[Hristos raspeti]]'' (1951), ''[[Kapetan Mihalis]]'' (1953) i ''[[Poslednje iskušenje (roman)|Poslednje iskušenje]]'' (1955). Sam autor je, međutim, smatrao dugačku pesmu ''[[Odiseja: Moderni nastavak|Odiseja]]'' (1938) svojim najznačajnijim delom.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=158}} Pisao je i pozorišne predstave, putopise, memoare i eseje. Kazancakis je veoma poštovan i najpoznatiji je grčki romanopisac van Grčke.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=158}}{{sfn|Mastrodimitris|2005|pp=189-90}}

[[Konstandinos Teotokis]] (Κωνσταντίνος Θεοτόκης, 1872–1923) pisao je i prozu i poeziju. Njegova najpoznatija dela (''Čast i novac'' - 1912, ''Osuđenik'' - 1919, ''Robovi u svojim lancima'' - 1922) leže u domenu [[Socrealizam|socrealizma]].{{sfn|Merry|2004|p=428}} Drugi značajniji autori ovog perioda jesu [[Konstandinos Hacopulos]] (Κωσταντίνος Χατζόπουλος, 1868–1920) i [[Dimostenis Vutiras]] (Δημοσθένης Βουτυράς, 1872–1958).

[[Datoteka:Penelope Delta.jpg|thumb|180px|Penelopa Delta]]
[[Penelopa Delta]] (Πηνελόπη Δέλτα, 1874–1941) stekla je posebnu reputaciju svojim knjigama za mlade čitaoce i priznata je kao prvi veliki pisac [[Dečja književnost|književnosti za decu]] u Grčkoj.{{sfn|Dimaras|2000|p=572}} Neki od njenih najčitanijih romana jesu ''Bajka bez imena'' (1910), ''U godinama Bugaroubice'' (1911) i ''Tajne močvara'' (1937). Delta je takođe bila strastveni pristalica pokreta za univerzalnu upotrebu dimotičkog jezika u školi.{{sfn|Merry|2004|p=101}}

Katastrofalan završetak [[Grčko-turski rat (1919–1922)|grčko-turskog rata]] [[1922]]. godine doneo je period višestrukih kriza. U poeziji je uzvišeni stil Palamasa i Sikelijanosa zamenjen nežnim lirizmom koji je proizašao iz konvergencije simbolizma i estetizma.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=149}} Ispoljavala ga je posebna grupa pesnika, ponekad nazivana &quot;generacijom 1920&quot;, čija je glavna zajednička karakteristika bio osećaj dekadencije i pesimizma.{{sfn|Politis|1973|p=203}} Ovoj grupi pripadaju [[Napoleon Lapatiotis]] (Ναπολέων Λαπαθιώτης, 1888–1944), [[Kostas Urani]] (Κώστας Ουράνης, 1890–1953), [[Kostas Kariotakis]] (Κώστας Καρυωτάκης, 1896–1928), [[Telos Agras]] (Τέλλος Άγρας, 1880–1907) i [[Marija Poliduri]] (Μαρία Πολυδούρη, 1902–1930). Kariotakis se generalno smatra najboljim od njih.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=149}}{{sfn|Dimaras|2000|p=587}} Njegova poezija odlično prenosi atmosferu tog vremena i bila je veoma uticajna na buduće generacije.{{sfn|Skartsis|1987|p=69}}{{sfn|Argyriou|2002|p=166}} Kariotakisovo samoubistvo 1928. godine, kada je imao 31 godinu, ostavilo je snažan utisak i postavilo modu za [[Melankolija|melanholične]] i sardonične stihove koji su postali poznati kao kariotakizam.{{sfn|Merry|2004|p=216}}

== Od 1930. godine do Drugog svetskog rata ==
Decenija koja je počela 1930. godine bila je ključna u razvoju grčke književnosti. [[Generacija 30-ih]] naziv je koji se odnosi na raznoliku&lt;ref name=&quot;thirtiesgen&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tovima.gr/2011/05/15/books-ideas/i-genia-toy-30-den-ypirkse/ |title=Η γενιά του '30 δεν υπήρξε |newspaper=[[To Vima]] |last=Kouzeli |first=Lambrini |date=15 May 2011 |access-date=28 May 2022 |language=el |trans-title=Generacija 30-ih nije postojala}}&lt;/ref&gt; grupu slavnih pisaca i pesnika koji su uveli [[Moderna|modernu]] u grčku književnost.{{sfn|Merry|2004|p=158}} Ova inovacija je ipak bila očiglednija u poeziji nego u prozi, pošto su mnogi pisci beletristike nastavili da koriste starije tehnike i modele.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=167}} Književni časopis ''Nea Grammata'' (= ''Nova književnost''), koji je počeo da izlazi 1935. godine, okupljao je glavne predstavnike ove grupe.{{sfn|Vitti|2003|p=433}}

=== Poezija ===
{{multiple image
 | total_width = 320
 | image1 = Giorgos Seferis 1963.jpg
 | alt1 = Giorgos Seferis
 | image2 = Odysseas Elytis 1974.jpg
 | alt2 = Odysseas Elytis
 | footer = Dobitnici Nobelove nagrade Jorgos Seferis i Odiseas Elitis povezani su sa generacijom 30-ih
}}
Pesnici generacije 30-ih bili su pod velikim uticajem anglo-američkog modernizma i francuskog [[Nadrealizam|nadrealizma]]. Naročito je ovaj drugi izvršio veliki uticaj na njih.{{sfn|Stabakis|2008|p=2}} Ispitivali su teme kao što su tradicija, sećanje i istorija.&lt;ref name=&quot;thirtiesgen&quot; /&gt; Najznačajniji pesnici generacije 30-ih bili su [[Jorgos Seferis]], [[Odiseas Elitis]], [[Andreas Embirikos]], [[Nikos Engonopulos]], [[Janis Ricos]] i [[Nikiforos Vretakos]].

[[Jorgos Seferis|Jorgosa Seferisa]] (Γιώργος Σεφέρης, 1900–1971) neki smatraju vodećom figurom generacije 30-ih.&lt;ref name=&quot;thirtiesgen&quot; /&gt; Njegov prvenac, zbirka ''Prekretnica'' (Στροφή, 1931), bila je inovativna i predstavljala je vežbu u obnavljanju versifikovane strofe.{{sfn|Merry|2004|p=388}} Međutim, njegovo najvažnije delo i najreprezentativniji tekst grčkog modernizma jeste složena pesma ''Mitska istorija'' (Μυθιστόρημα, 1935), koja sadrži osnovne pesničke koncepte i teme koje će se otada ponavljati: uobičajen, gotovo nepoetski govor i kontinuirano mešanje [[Istorija|istorije]] i [[Mitologija|mitologije]].{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=170}} Godine 1963. Seferis je postao prvi Grk koji je dobio [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelovu nagradu za književnost]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1963/seferis/facts/ |title=Giorgos Seferis - Facts |website=nobelprize.org |access-date=28 May 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Odiseas Elitis]] (Οδυσσέας Ελύτης, 1911–1996) svoje prve pesme objavio je 1935. godine.{{sfn|Argyriou|2002|p=532}} Njegovo iskustvo u [[Grčko-italijanski rat|grčko-italijanskom ratu]] duboko ga je obeležilo i kasnije je obrađeno u jednoj od njegovih najpoznatijih kompozicija, koja nosi naslov ''Heroj amater i sahrana palog potporučnika u Albaniji'' (1946).{{sfn|Merry|2004|p=123}} Njegova su druga ''Dostojno je'' (1959), koji se često naziva njegovim remek-delom{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=188}}{{sfn|Willhardt|Parker|2005|p=97}} ''Suvereno sunce'' (1971) i ''Monogram'' (1972). U njegovim kompozicijama modernistička evropska poetika i grčka književna tradicija stapaju se u veoma originalan lirski izraz.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=186}} Elitis je 1979. godine dobio Nobelovu nagradu za književnost.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1979/elytis/facts/ |title=Odysseus Elytis - Facts |website=nobelprize.org |access-date=31 May 2022 }}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Nikos Engonopoulos.jpg|180px|thumb|Nikos Engonopoulos]]
[[Andreas Embirikos]] (Ανδρέας Εμπειρίκος, 1901–1975) pokretač je grčkog nadrealizma.{{sfn|Stabakis|2008|p=7}} Njegov prvenac iz 1935. godine, zbirka ''Visoka peć'', napisana metodom [[Nadrealistički automatizam|nadrealističkog automatizma]], sadrži prve nadrealističke pesme na grčkom. Ona zauzima jedinstveno mesto u modernoj grčkoj poeziji, uglavnom zbog svoje revolucionarne strukture i odsustva logičke koherentnosti.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=178}} Ostala Embirikosova dela uključuju pesničku zbirku ''Zaleđe'' (1945) te ''Veliki Istok'' (1991), najduži iseksualno najeksplicitniji grčki roman.{{sfn|Merry|2004|p=125}} Pored Embirikosa, [[Nikos Engonopulos]] (Νίκος Εγγονόπουλος, 1907–1985) najistaknutija je ličnost grčkog nadrealizma.{{sfn|Stabakis|2008|p=1}} Mnoga njegova pesnička dela, uključujući ''Ne razgovaraj sa vozačem'' (1938) i ''Klaviri tišine'' (1939), iritirali su ili čak šokirali čitaoce.{{sfn|Merry|2004|pp=126-127}} Vrhunskim dostignućem njegove poezije, međutim, smatra se ''Bolivar'' (1944), koji prevazilazi nadrealizam.{{sfn|Politis|1973|pp=239-240}}

[[Janis Ricos]] (Γιάννης Ρίτσος, 1909–1990) bio je izuzetno plodan pisac i istakao se u nekoliko pesničkih formi.{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=584}} Za života objavio je više od 100 pesama i poema,{{sfn|Merry|2004|p=368}} a najpoznatije su ''Epitaf'' (Επιτάφιος, 1936), ''Romejstvo'' (Ρωμιοσύνη, 1954) i ''Mesečeva sonata'' (1956). Redovno proganjan zbog svojih političkih uverenja, Ricos je viđen kao idealna kombinacija kvaliteta angažovanog građanina posvećenog javnoj dužnosti i izraza prirodno nemirnog i &quot;[[Libertarijanstvo|libertarijanskog]]&quot; umetnika.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=194}} Njegova je ličnost bila izuzetno uticajna i nadahnula je generaciju levičarskih pesnika nakon građanskog rata.{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=585}} [[Nikiforos Vretakos]] (Νικηφόρος Βρεττάκος, 1912–1991) počeo je pod jakim uticajem kariotakizma.{{sfn|Politis|1973|p=243}} Kasnije je u svoju poeziju uneo nadrealističke elemente, čime je stao uz bok ostalim pripadnicima generacije 30-ih.{{sfn|Kordatos|1983b|p=687}} Ljubav prema čovečanstvu, prirodi i lirici sa srećnim raspoloženjem glavne su karakteristike njegovog najzrelijeg dela.{{sfn|Politis|1973|p=243}} Ostavio je veliki opus pesama, proze i eseja.

Melisanti, Nikos Kavadijas i Nikos Gacos još su tri značajna pesnika tog doba. Oni su delovali kad i Generacija 30-ih, ali se retko smatraju njenim delom. [[Melisanti]] (Μελισσάνθη, 1910–1991), koja se često ubraja među najznačajnije grčke pesnikinje, poznata je po pesničkim zbirkama ''Glasovi insekata'' (1930), ''Proročanstva'' (1931) i ''Barijera tišine'' (1965). Njen rad opisan je kao afirmacija smrti, prepun [[Metafizika|metafizičke]] agonije i [[Empatija|empatičnog]] humanizma.{{sfn|Willhardt|Parker|2005|p=216}} [[Nikos Kavadijas]] (Νίκος Καββαδίας, 1910–1975) jedan je od najomiljenijih pesnika u Grčkoj.&lt;ref name=&quot;popaganda&quot;&gt;{{cite web |url=https://m.popaganda.gr/art/o-michalis-gelasakis-mas-sistini-ton-niko-kavvadia-ton-armenisti-piiti/ |title=Ο Μιχάλης Γελασάκης έγραψε ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία των τελευταίων ετών και είναι για τη ζωή του Νίκου Καββαδία |website=popaganda.gr |last=Rokou |first=Lina |date=26 February 2019 |access-date=27 May 2022 |language=el |trans-title=Mihalis Gelasakis napisao je jednu od najvažnijih knjiga poslednjih godina i govori o životu Nikosa Kavadijasa}}&lt;/ref&gt; Po zanimanju moreplovac, iznenadio je čitalačku publiku svojom prvom zbirkom ''Marabu'' (Μαραμπού, 1933). Ponovo se pojavio 1947. sa ''Maglom'', ali je ostatak njegovog pesničkog dela objavljen posthumno.&lt;ref name=&quot;popaganda&quot; /&gt; Njegove pesme o životu na moru kombinuju modernističke tehnike sa tradicionalnim elementima, kao što je rima.{{sfn|Argyriou|2002|p=530}} [[Nikos Gacos]] (Νίκος Γκάτσος, 1911–1992) objavio je samo jednu zbirku, ''Amorgos'' (1943), koja ga je međutim afirmisala kao jednog od najistaknutijih grčkih nadrealista.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=184}}

=== Proza ===
Za razliku od poezije, većina pisaca beletristike generacije 30-ih nije bila toliko zainteresovana za otkrivanje novih književnih modela.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=167}} Ipak, oživeli su prozu tako što su usmerili pogled ka širim horizontima, pokušavajući da otkriju složenije psihološke situacije i suoče se sa ozbiljnijim društvenim i ljudskim problemima. Štaviše, izašli su iz okvira kratke forme i izrazili se u savremenoj formi ''par excellence'', [[roman]]u.{{sfn|Politis|1973|p=247}}

[[Datoteka:Stratis Myrivilis.jpg|thumb|right|180px|Stratis Mirivilis]]
Neki pisci koji pripadaju generaciji 30-ih zapravo su debitovali ranije.{{sfn|Argyriou|2002|p=390}} Takav primer je [[Fotis Kontoglu]], snažan intelektualac, koji je delovao kao romanopisac, kritičar, profesor umetnosti, restaurator i [[ikonopisac]]. Njegovo delo je teško smestiti u bilo koju književnu grupu, školu ili pokret,{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=203}} ali se uobičajeno smatra delom Generacije 30-ih.{{sfn|Politis|1973|p=214}} Kontoglu je doneo značajne promene za to vreme, zahvaljujući svom evokativnom jeziku i očaravajućim pričama nalik [[Basna|basni]] (''Pedro Kazas'' - 1920, ''Vasanta ''- 1923. itd.).{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=223}}

[[Stratis Mirivilis]] (Στράτης Μυριβήλης,1890–1969) bio je veteran [[Balkanski ratovi|Balkanskih ratova]], [[Grčko-turski rat (1919–1922)|Grčko-turskog rata]] i [[Prvi svjetski rat|Prvog svetskog rata]], pa je rat dominantna tema u njegovim knjigama. Najpoznatiji je po romanu ''Život u grobu'' (1930), koji govori o iskustvima jednog narednika na [[Solunski front|solunskom frontu]].{{sfn|Merry|2004|p=282}} Njegov veliki značaj leži u antiratnoj poruci, kao i u pokušaju autora da oslika lokalne idiome.{{sfn|Vitti|2003|p=384}} Njegove druge knjige su ''Učiteljica sa zlatnim očima'' (1933), ''Vasilis Arvanitis'' (1943) i ''Sirena Madona'' (1949). [[Ilijas Venezis]] (Ηλίας Βενέζης, 1904–1973) autor je ''Broja 31328'' (1931), jednog od najsnažnijih izveštaja na grčkom jeziku o užasu zatočeništva i porobljavanja, koji je u velikoj meri sastavio na temelju vlastitog iskustva kao zarobljenika u turskim radničkim bataljonima tokom grčko-turskog rata.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=214}} Venezis je napisao i ''Mir'' (1939) i ''Eolsku zemlju'' (1943), koji se takođe smaraju klasicima novogrčke književnosti. [[Jorgos Teotokas]] (Γιώργος Θεοτοκάς, 1905–1966) bio je svestrana ličnost, jer je radio na mnogim književnim oblicima, pre svega na prozi, drami i eseju. Njegovi romani, od kojih se izdvajaju ''Argo'' (1936) i ''Pacijenti i putnici'' (1964), pokrivaju širok spektar političkih, društvenih i psiholoških tema.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=226}} Esej ''Slobodni duh'' iz 1929. godine mnogi vide kao intelektualni manifest generacije 30-ih.{{sfn|Beaton|1996b|p=178}}{{sfn|Merry|2004|p=158}}

Za razliku od mnogih svojih savremenika, [[M. Karagacis]] (Μ. Καραγάτσης, 1908–1960) nije se u knjigama oslanjao na vlastito iskustvo.{{sfn|Vitti|2003|p=401}} Okušao se u širokom spektru narativnih formi, u rasponu od istorijskih do društvenih, do fantastične literature i egzotičnih avantura, koristeći šarmantan jezik i prikazujući veoma originalne zaplete.{{sfn|Vitti|2003|p=401}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=210}}] Najbolji su mu romani ''Pukovnik Ljapkin'' (1933), ''Himera'' (1936), ''Jungerman'' (1938) i ''[[Broj 10 (roman)|Broj 10]]'' (1960). Karagacis je verovatno najčitaniji beletristički pisac ove generacije.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=210}} Među velike prozne pisci Generacije 30-ih spadaju i [[Kosmas Politis]] (''Limunov gaj'' - 1930, ''Eroica'' - 1937, ''Kod Hadžifrangua'' - 1962), [[Angelos Terzakis]] (''Ljubičasti grad'' - 1937, ''Princeza Izabo'' - 1945) i [[Pandelis Prevelakis]] (''Hronika grada'' ’1938, ''Sunčeva smrt'' - 1959).

U poređenju sa pomenutim autorima, Janis Skarimbas i Melpo Aksioti ispoljili su očigledniji modernistički interes.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=167}} [[Janis Skarimbas]] (Γιάννης Σκαρίμπας, 1893–1984) ostavio je raznovrstan opus, uključujući poeziju i dramu, ali se najviše pamti po svojim romanima i [[novela]]ma, gde koristi [[Ikonoklazam|ikonoklastički]], [[Avangarda|avangardni]] stil.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=208}} To pripadaju ''Božanstvena koza'' (1933), ''Marijambas'' (1935), ''Figarov solo'' (1939) i ''[[Vaterlo]] dve budale'' (1959). [[Melpo Aksioti]] (Μέλπω Αξιώτη, 1905–1973) jedna je od najznačajnijih spisateljica novogrčke književnosti.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=209}} Njene knjige, kao što su ''Teške noći'' (1938) i ''Hoćemo li plesati, Marija?'' (1940), čuvene su po svom stilu i originalnosti.{{sfn|Politis|1973|p=260}} Aksioti je poznata je i po pesničkim zbirkama ''Slučajnost'' (1939) i ''Kontrabanda'' (1959). U istom modernističkom duhu stvarali su [[Nikos Gabrijel Pencikis]] i [[Stelios Ksefludas]].

== Posleratna književnost ==
Nakon oslobođenja od [[Osovinska okupacija Grčke|trostruke okupacije]] izbio je [[Grčki građanski rat]]. Život se nije vratio u normalu pre [[1950]]. godine, ali velika iskušenja rata odrazila su se u stvaralačkoj književnosti.{{sfn|Politis|1973|p=269}} Pojavio se ogroman broj novih pesnika, dok su već afirmisani pisci nastavili da dominiraju književnom scenom.

=== Poezija ===
Pesnici koji su počeli da pišu poeziju u prve dve decenije nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]] bavili su se crnilom okupacije i građanskog rata i kritikom široko rasprostranjene nade u bolju budućnost nakon sloma [[Nacizam|nacizma]]. U isto vreme, drugi su usvojili [[Egzistencijalizam|egzistencijalistički]] pristup kako bi se fokusirali na teme kao što su smisao života i smrti ili bolna svakodnevna telesna rutina.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=221}} Stilski, uprkos pokušajima da se odvoje od Generacije 30-ih,{{sfn|Vitti|2003|p=481}} oni su sledili njihovu paradigmu tihog glasa i apstraktnih ili eliptičkih oblika izražavanja.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=221}} Primeri poezije takozvane prve posleratne generacije predstavljaju [[Manolis Anagnostakis]], [[Aris Aleksandru]], [[Tasos Livaditis]] i [[Titos Patrikios]].{{sfn|Greene|Cushman|Cavanagh|Ramazani|2012|p=585}} [[Takis Sinopulos]], [[Miltos Sahturis]], [[Eleni Vakalo]], [[Nanos Valaoritis]] i [[Nikos Karuzos]] takođe su istaknuti predstavnici ove grupe.

Sumorna iskustva [[Manolis Anagnostakis|Manolisa Anagnostakisa]] (Μανόλης Αναγνωστάκης, 1925–2005) tokom Drugog svetskog rata i građanskog rata dobijaju izraz u njegovoj poeziji, koju karakteriše koegzistencija lirizma i satire.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/society/221406/poiitis-tis-apognosis-kai-tis-elpidas/ |title=Ποιητής της απόγνωσης και της ελπίδας |newspaper=[[Kathimerini]] |last=Boukalas |first=Pandelis |date=26 June 2005 |access-date=14 June 2022 |language=el |trans-title=Pesnik očaja i nade}}&lt;/ref&gt; Njegovo je pesničko delo prilično kratko, ali je imalo nesrazmeran uticaj na savremenu grčku književnost.&lt;ref&gt;{{Cite book |editor-last=Calotychos |editor-first=Vangelis |url=https://books.google.com/books?id=tUg60LsbYcoC |title=Manolis Anagnostakis: Poetry and Politics, Silence and Agency in Post-War Greece |date=2012 |publisher=Fairleigh Dickinson University Press |location= Lanham, MD |isbn=9781611474664 |page=xiv |language=en}}&lt;/ref&gt; ''Epohe I'', njegova debitantska zbirka, objavljena je 1945, ali njegov lični vrhunac jeste zbirka ''Meta'' (1971).{{sfn|Vitti|2003|p=483}}

[[Aris Aleksandru]] (Άρης Αλεξάνδρου, 1922–1979) pisao je pesme koje karakterišu čudno lirski stihovi. Njegov pesnički opus, iz kojeg se izdvajaju ''Još ovo proleće'' (1946) i ''Linija bankrota'' (1952), nije veliki, ali je značajan. Međutim, pesme mu često stoje u senci uspeha njegovog jedinog romana, ''Kutija misije'' (1975).{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=219}} [[Tasos Livaditis]] (Τάσος Λειβαδίτης, 1922–1988) kombinovao je lirizam i osećajnost sa besom.{{sfn|Kordatos|1983b|p=853}} Njegov angažman u levičarskoj politici činio je osnovu za njegove prve pesme, ali se kasnije okrenuo čistom egzistencijalizmu, u kome se sećanja iz detinjstva kombinuju sa diskretnim, prilično opskurnim religioznim referencama.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=223}} Među najpozmatijim su mu delima ''Bitka na rubu noći'' (1952), ''Vetrovito je na raskršću sveta'' (1953) i ''Violina za jednorukog čoveka'' (1976). [[Titos Patrikios]] pesnik je čije su glavne preokupacije politika, ljubav i svakodnevica.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=222}} Stihovi su mu definisani jasnoćom misli, blagim pesimizmom i skepticizmom.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=206}} Neke od njegovih zbirki jesu ''Prljavi put'' (1954), ''Šegrtovanje'' (1963) i ''Sporovi'' (1981). [[Takis Sinopulos]] (άκης Σινόπουλος, 1917–1981), pod uticajem egzistencijalizma, ostavio je veliki utisak svojim prvim zbirkama, kao što su ''Rub'' (1951) i ''Susret sa Maksom'' (1956).{{sfn|Kordatos|1983b|pp=950-951}} ''Gozba smrti'' (1970) još je jedno njegovo poznato delo. Sinopulosov stih prikazuje opustošene individualne i kolektivne pejzaže koji odražavaju bolne i dalekosežne posledice Drugog svetskog rata i građanskog rata.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=222}}

[[Miltos Sahturis]] (Μίλτος Σαχτούρης, 1919–2005) i [[Nanos Valaoritis]] (Νάνος Βαλαωρίτης, 1921–2019) pripadaju drugom talasu grčkog nadrealizma.{{sfn|Beaton|1996b|p=247}} Sahturis, poznat po ''Zaboravljenim'' (1945), ''Šetnji'' (1960) i ''Posudi'' (1971), pisao je poeziju koja je istovremeno saosećajna i sablasna.{{sfn|Merry|2004|p=379}} Valaoritis (''Kazna magova'' - 1947, ''Uzgajalište klica'' - 1977) često je obnavljao starije forme i koristio se nadrealističkim modelima da bi postigao poetsku samotranscendenciju.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=184}} Pesnikinja i istoričarka umetnosti [[Eleni Vakalo]] (Ελένη Βακαλό, 1921–2001), koja je nazvana &quot;jednom od najuglednijih ličnosti posleratnog intelektualnog života&quot;, takođe je unela elemente nadrealizma.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/culture/102383/i-eleni-vakalo-esvise-irema/ |title=Η Ελένη Βακαλό έσβησε ήρεμα |newspaper=[[Kathimerini]] |date=10 October 2001 |access-date=15 June 2022 |language=el |trans-title=Eleni Vakalo tiho je umrla}}&lt;/ref&gt; Poznata je po ''Tema i varijacijama'' (1945), ''Sećanjima iz grada noćne more'' (1948) i ''Genealogijama'' (1972). [[Nikos Karuzos|Nikosa Karuzosa]] (Νίκος Καρούζος, 1926–1990.) neki su označili kao filozofskog pesnika, dok ga drugi smatraju više religioznim.{{sfn|Beaton|1996b|pp=260-261}} Zaista, svoju pesničku karijeru započeo je izrazito hrišćanskim stihovima, koje je postepeno napustio.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=223}} Među njegovim pesničkim zbirkama nalaze se ''Povratak Hrista'' (1953) i ''Neolitski nokturno u Kronstadtu'' (1987).

[[Datoteka:Ntinos Christianopoulos.JPG|thumb|160px|Dinos Hristianopoulos]]
Tokom 50-ih i 60-ih godina, poezija se počela diversifikovati. Mnogi su se pesnici usredsredili na društvenu patologiju i ekonomsku recesiju posleratnog perioda, koja je odražavala masovnu [[Urbanizacija|urbanizaciju]] do koje je došlo tokom 60-ih godina,{{sfn|Skartsis|1987|p=31}} dok su se drugi okrenuli [[Erotika|erotskoj]] poeziji.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=222}} Ovu novu grupu, poznatu i kao druga posleratna generacija, čine pesnici rođeni posle 1929. godine; oni se u odnosu na prethodnu generaciju razlikuju isključivo po tome što zbog svoje mladosti nisu bili aktivni učesnici grčkog pokreta tpora ili građanskog rata.[212].{{sfn|Vitti|2003|p=503}}

[[Kiki Dimula]] (Κική Δημουλά, 1931–2020) priznata je kao jedna od najvećih pesnikinja moderne Grčke.{{sfn|Merry|2004|p=110}} Njeno se delo tematski oslanjalo na beskrajna iskušenja svakodnevnog života, a karakterisao ga je neposredan i intenzivan ispovedni jezik.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=223}} Najpoznatije su joj zbirke ''Tama pakla'' (1956), ''In absentia'' (&quot;U odsustvu&quot;, 1958), ''Delić sveta'' (1971) i ''Poslednje telo'' (1981). [[Dinos Kristijanopulos]] (Ντίνος Χριστιανόπουλος, 1931–2020) bio je hrabar pesnik, koji nije pokleknuo pred čistunstvom svog vremena. Najpoznatiji je po svojoj erotskoj poeziji [[Homoseksualnost|homoseksualnih]] tonova, koja se nalazi u zbirkama kao što su ''Bespomoćna tuga'' (1960) i ''Telo i crv'' (1964).{{sfn|Vitti|2003|p=504}} Međutim, pisao je i oštre pesme koje su se bavile društvenim temama (''Kosooki čovek'' - 1967). Drugi pesnici koji pripadaju drugoj posleratnoj generaciji bili su [[Nikos-Aleksis Aslanoglu]], [[Viron Leontaris]], [[Tasos Porfiris]], [[Tomas Gorpas]], [[Zefi Daraki]], [[Markos Meskos]] i [[Anestis Evangelu]].{{sfn|Mastrodimitris|2005|pp=626-627}}

=== Proza ===
Posleratna je proza možda veće raznolikosti nego pesništvo tog perioda.{{sfn|Politis|1973|p=270}} Pisci su se značajno razlikovali od svojih prethodnika; pošto su odrasli tokom okupacije, pokreta otpora i građanskog rata, sukobili su se sa establišmentom i bili su intenzivno kritični prema svakoj vrsti autoriteta.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=218}} Štaviše, oživeli su pripovetku{{sfn|Politis|1973|pp=271-272}} i isprobali modernističke tehnike, uključujući [[unutrašnji monolog]], [[tok svesti]], [[autoreferencijalnost]] i [[intertekstualnost]], kalemeći ih na tradicionalnije oblike naracije.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=218}}

[[Datoteka:DidoSotiriou.jpg|thumb|180px|right|Dido Sotiriu]]
U neposrednom posleratnom periodu, neke od najznačajnijih književnih ličnosti bile su žene.{{sfn|Vitti|2003|pp=515-516}} [[Margarita Liberaki]] (Μαργαρίτα Λυμπεράκη, 1919–2001)) uglavnom je poznata po svom romanu ''Tri leta'' (1946), koji se smatra jednim od najvažnijih posleratnih proznih tekstova i za njega je rečeno da se nalazio &quot;ispred svog vremena&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oanagnostis.gr/ta-psathina-kapela-ine-gia-oles-tis-epoches/ |title=Τα ψάθινα καπέλα είναι για όλες τις εποχές |website=oanagnostis.gr |last=Papadatos |first=Giannis S. |date=7 April 2015 |access-date=12 June 2022 |language=el |trans-title=Slamnati šeširi su za sva godišnja doba}}&lt;/ref&gt; Njen rad u pozorištu takođe je od velikog značaja.{{sfn|Politis|1973|p=272}} [[Tatiana Grici-Milieks]] (''Trg Teseona'' - 1947, ''U ulici anđela'' - 1949, ''U prvom licu'' - 1958) imala je dugu karijeru sa snažnom sklonošću ka eksperimentisanju.{{sfn|Merry|2004|p=273}} U tom periodu se pojavila i [[Lili Zografu]] (Λιλή Ζωγράφου, 1922–1998), ali su njene poznatije knjige (''Zanimanje: Prostitutka'' - 1978, ''Ljubav kasnila jedan dan'' - 1994) objavljene mnogo kasnije. Sve u svemu, njen rad je poznat po svom nekonformističkom i feminističkom sadržaju.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=248}} Kasniji primer je [[Dido Sotiriu]] (Διδώ Σωτηρίου, 1909–2004), jedna od najvećih proznih spisateljica moderne Grčke. Živela je nemirnim životom, koji se velikim delom ogleda i u njenom delu.{{sfn|Kordatos|1983b|p=790}} Njeni romani dobili su široko priznanje, a roman ''Zbogom, Anadolijo'' (1962), o [[Požar u Smirni|katastrofi u Smirni]], smatra se značajnim obeležjem novogrčke književnosti.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tovima.gr/2020/09/23/istoriko-arxeio/dido-sotiriou-zontas-kai-grafontas-se-matomena-xomata/ |title=Διδώ Σωτηρίου: Ζώντας και γράφοντας σε Ματωμένα Χώματα |newspaper=[[To Vima]] |last=Diamantis |first=Giannis T. |date=23 September 2020 |access-date=7 June 2022 |language=el |trans-title=Dido Sotiriou: Živeti i pisati na krvavoj Zemlji}}&lt;/ref&gt; Napisala je i ''Mrtvi čekaju'' (1959) i ''Zapovest'' (1976).

Godine 1946. objavljena je ''Široka reka'', knjiga o [[Grčko-italijanski rat|grčko-italijanskom ratu]], autora [[Janis Beratis|Janisa Beratisa]]. Napisana novinarskim tonom, označila je trend sličnih romana, kao što su ''Piramida 67'' (1950) [[Renos Apostolidis|Renosa Apostolidisa]] (Ρένος Αποστολίδης, 1924–2004), ''Opsada'' (1953) [[Aleksandros Kocijas|Aleksandrosa Kocijasa]] i ''Žlebovi mlinskog kamena'' (1955) [[Nikos Kasdaglis|Nikosa Kasdaglisa]].{{sfn|Beaton|1996b|p=300}} [[Dimitris Hacis]] debitovao je romanom ''Vatra'' (1946), a kasnije se uglavnom fokusirao na pripovetke, kao u ''Kraju našeg malog grada'' (1960). Njegov ukupni opus je nevelik, ali je hvaljen zbog svoje jednostavnosti i &quot;poetskog&quot; realizma.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=236}}

Iako nije bio prvi koji se bavio [[Kriminalistički žanr|kriminalističkom beletristikom]], [[Janis Maris]] (Γιάννης Μαρής, 1916–1979) priznat je kao otac ovog žanra na grčkom.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bookpress.gr/stiles/eponimos/6959-giannis-maris |title=Τα εξαίσια εγκλήματα του Γιάννη Μαρή |website=bookpress.gr |last=Papadimitriou |first=Hilda |date=13 November 2016 |access-date=21 June 2022 |language=el |trans-title=Izuzetni zločini Janisa Marisa}}&lt;/ref&gt; Napisao je veliki broj romana, od kojih su najpoznatiji ''Zločin u Kolonakiju'' (1953), ''Zločin iza scene'' (1954), ''Smrt Timoteosa Konstasa'' (1961) i ''Vrtoglavica'' (1968).

[[Spiros Plaskovitis]] afirmisao se i u zemlji iu inostranstvu sa ''Branom'' (1960), alegorijskim romanom o strahovima i nesigurnostima posleratnog pojedinca.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=229}} Zapažene su i njegove zbirke pripovedaka, kao što su ''Oluja i lampa'' (1955) i ''Bodljikava žica'' (1974). [[Antonis Samarakis]] (Αντώνης Σαμαράκης, 1919–2003) jedan je od najprevođenijih savremenih grčkih autora.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=229}} Brzo se afirmisao sa svojim prvim knjigama ''Traži se: nada'' (1954) i ''Znak za opasnost'' (1959). Međutim, njegovo najpoznatije delo je ''Mana'' (1966), jedna od najvažnijih grčkih knjiga o [[Totalitarizam|totalitarizmu]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lifo.gr/culture/vivlio/lathos-toy-antoni-samaraki-ena-apo-ta-simantikotera-alligorika-mythistorimata-gia |title=&quot;Το Λάθος&quot; του Αντώνη Σαμαράκη: Ένα από τα σημαντικότερα αλληγορικά μυθιστορήματα για τον ολοκληρωτισμό |newspaper=Lifo |last=Papaspyrou |first=Stavroula |date=4 January 2021 |access-date=17 June 2022 |language=el |trans-title=&quot;Mana&quot; Antonisa Samarakisa: jedan od najvažnijih alegorijskih romana o totalitarizmu}}&lt;/ref&gt; Njegovo se delo dotiče niza aktuelnih pitanja grčkog političkog i društvenog života, razotkrivajući nasilje i tiraniju moderne države.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=229}}

[[Datoteka:Basilis Basilikos.jpg|thumb|160px|Vasilis Vasilikos]]
[[Vasilis Vasilikos]] (Βασίλης Βασιλικός, rođen 1934) izazvao je senzaciju svojom novelom ''Jasonova priča'' (1953).{{sfn|Vitti|2003|p=534}} Od tada je prihvatio praktično sve vrste književnih žanrova, afirmišući se kao jedan od najproduktivnijih, najpopularnijih i naširoko prevođenih grčkih pisaca.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=229}} Njegovo je najpoznatije delo je politički triler ''Z'' (1966), a slede ''Biljka, bunar, anđeo'' (1961), ''Fotografije'' (1964) i ''Monarh'' (1970).

Tokom 60-ih godina pojavio se niz pisaca velikog uticaja. Iako su događaji okupacije, otpora i građanskog rata ostali jedan od osnovnih elemenata njihovih dela,{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=227}} proširili su svoju tematiku na različite društvene teme tog vremena.{{sfn|Beaton|1996b|p=316}} Jedna od glavnih karakteristika im je bila želja da eksperimentišu sa književnim stilom.{{sfn|Beaton|1996b|p=316}} [[Stratis Cirkas]] je možda najistaknutiji prozni pisac posleratne Grčke.{{sfn|Vitti|2003|p=547}}{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=234}} Slavu je stekao trilogijom ''Lebdeći gradovi'' (''Klub'' - 1961, ''Arijanji'' - 1962, ''Slepi miš'' - 1965), za koju se kaže da je podigao moderni grčki roman na &quot;napredniji nivo&quot;.{{sfn|Vitti|2003|pp=473-474}} Delo je značajno ne samo zbog svoje monumentalne dužine, već i zbog uvođenja grčke čitalačke publike u potpuno nove tehnike pripovedanja.{{sfn|Beaton|1996b|p=303-304}} Među drugim knjigama su ''Nuredinova bomba'' (1957) i ''Izgubljeno proleće'' (1976).

[[Jorgos Joanu]] započeo je svoju karijeru kao pesnik, ali je poznatiji kao pisac pripovedaka. Njegove zbirke, posebno ''Iz samopoštovanja'' (1964), ''Sarkofag'' (1971) i ''Naša krv'' (1978), poznate su po neobičnoj mešavini samoanalize i intimnog realizma i zaradile su mu poređenje sa Džejmsom Džojsom.{{sfn|Merry|2004|p=191}} Uprkos svom veoma malom opusu, [[Kostas Takcis]] (Κώστας Ταχτσής, 1927–1988) istaknuta je ličnost, zahvaljujući ''Trećem venčanju'' (1962), romanu o grčkoj maloj buržoaziji, koji se smatra remek delom novogrčke književnosti.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://booksjournal.gr/kritikes/logotexnia/3136-ksanadiavazontas-to-trito-stefani |title=Ξαναδιαβάζοντας το Τρίτο Στεφάνι |magazine= The Books' Journal |last=Karalis |first=Vrasidas |date=3 March 2021 |access-date=18 June 2022 |language=el |trans-title=Pomovno čitanje Trećeg venčanja}}&lt;/ref&gt; Objavio je i ''Malu promenu'' (1972), zbirku pripovedaka. [[Menis Kumandareas]] ((Μένης Κουμανταρέας, 1931–2014) bio je jedan od najsvestranijih i najproduktivnijih pisaca svoje generacije.{{sfn|Merry|2004|p=240}} Sa jednakim je uspehom pisao i romane i pripovetke. Glavna književna preokupacija bila mu je da prikaže klaustrofobični uticaj društvenog okruženja na pojedince.{{sfn|Beaton|1996b|p=313}} Najpoznatija su Kumandareasova dela ''Fliperi'' (1962), ''Fabrika stakla'' (1975), ''Gospođa Kula'' (1978) i ''Zgodni kapetan'' (1982).

[[Tanasis Valtinos]] jedan je od najuticajnijih pisaca svoje generacije.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bookpress.gr/stiles/sintaktikon/6038-baltinos-thanasis-estia-epeigousa-anagki-eleou |title=Θανάσης Βαλτινός: Το χάος που σκεπάζουν οι λέξεις |website=bookpress.gr |last=Katsoularis |first=K.V. |date=18 January 2016 |access-date=20 June 2022 |language=el |trans-title=Tanasis Valtinos: Haos pokriven rečima}}&lt;/ref&gt; Bavio se zločinima građanskog rata i istraživao pitanje posleratne imigracije, postavljajući nove standarde za pisanje proze svojim inovativnim stilom.{{sfn|Vitti|2003|p=539}} ''Knjiga dana Andreasa Kordopatisa'' (1972), ''Silazak devetorice'' (1978) i ''Podaci iz decenije šezdesetih'' (1989) neke su od njegovih najpoznatijih knjiga.

Šezdesete su bile i vreme kada je književnost za decu i omladinu počela da cveta. Posebno se ''Divlja mačka pod staklom'' (1963) [[Alki Zei|Alke Zeje]] (Άλκη Ζέη, 1925–2020) smatra klasičnim delom dečje književnosti.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenationalherald.com/novels-and-childrens-books-by-the-late-greek-%CE%BDovelist-alki-zei/ |title=Novels and Children's Books by the Late Greek Νovelist Alki Zei |newspaper=[[The National Herald]] |last=Sakellis |first=Eleni |date=9 March 2020 |access-date=12 June 2022 }}&lt;/ref&gt; Druge njene knjige uključuju ''Petrov rat'' (1971) i ''Ahilovu verenicu'' (1987). Još jedna uticajna autorica dečje književnosti bila je [[Žorž Sari]] (Ζωρζ Σαρή, 1925–2012), najpoznatija po ''Blagu Vagije'' (1969) i ''Nineti'' (1993).

=== Teatar ===
Godine nakon Drugog svetskog rata bile su period prosperiteta pozorišta. Dramske predstave često su prikazivale tužne aspekte neveselog života, patnje i strasti jednostavnog, siromašnog naroda u zagušljivoj rutini, ili su predstavljale vlastite pesničke idiome, stvarajući neobične i nerealne svetove.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|pp=236-237}} Istovremeno, komične predstave pokazale su se izuzetno popularnim i mnoge od njih su pretočene u filmove, koji su takođe postizali uspeh.

[[Datoteka:Iakovos Kampanellis.jpg|thumb|220px|Jakovos Kambanelis]]
[[Iakovos Kambanelis]] (Ιάκωβος Καμπανέλλης, 1921–2011) bio je centralna ličnost ove obnove. Uspeh njegovih ranih drama, posebno ''Dvorišta čuda'' (1957), otvorio je nove puteve grčkim dramatičarima tog vremena.{{sfn|Vitti|2003|p=545}} Obrađivao je različite pozorišne stilove i njegove drame pokazuju značajne razlike u zavisnosti od perioda u kome su nastale.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=240}} Kambanelis je poznat i po drami ''Naš veliki cirkus'' (1972) i romanu ''Mauthauzen'' (1963).

[[Dimitris Psatas]] (Δημήτρης Ψαθάς, 1907–1979) bio je jedan od vodećih humorista posleratne Grčke. U početku je slavu stekao romanom ''Madam Šu-šu'' (1941), ali je ostao upamćen po velikom broju drama, koje su prikladno komentarisale razna pitanja njegovog vremena.{{sfn|Kordatos|1983b|p=976}} Tu spadaju ''Von Dimitrakis'' (1947), ''U potrazi za lažovom'' (1953) i ''Probudi se, Vasilise'' (1965).

[[Loula Anagnostaki]] (Λούλα Αναγνωστάκη, 1928–2017) bila je jedna najmoćnijih dramaturginja ove epohe, poznata po tome što je razvijala socijalističke i feminističke teme na otuđen način.{{sfn|Merry|2004|p=16}} Možda je njeno najpoznatije delo ''Trilogija grada'' (1965), koju čine ''Noćenje'', ''Grad'' i ''Parada''.

Drugi značajni dramski pisci ovog perioda jesu [[Kostas Murselas]] (''Ljudi i konji'' - 1959, ''O, kakav svet, tata!'' - 1972), koji je usvojio elemente iz [[Teatar apsurda|teatra apsurda]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/culture/216901/idonovlepsias-otakoystis-paratiritis/ |title=Ηδονοβλεψίας, ωτακουστής, παρατηρητής… |newspaper=[[Kathimerini]] |last=Sella |first=Olga |date=8 May 2005 |access-date=6 July 2022 |language=el |trans-title=Voajer, prisluškivač, posmatrač...}}&lt;/ref&gt; [[Dimitris Kehaidis]] (''Sajam'' - 1964, ''Lovori i Oleandri'' - 1979), poznat po kombinovanju realizma sa humorom, te [[Vasilis Ziogas]] (''Provodadžisanje Antigone'' - 1958, ''Komedija muhe'' - 1967), poznat po svojim nadrealističkim slikama.{{sfn|Evangelatos|Puchner|Tambaki|Georgousopoulos|1997|p=72}}

== Diktatura pukovnika i 1970-e godine ==
Sredinu 20. veka obeležila je [[Diktatura pukovnika|dikatura pukovnika]], koja je vladala zemljom od [[1967]]. do [[1974]]. godine. Kulturni život bio je ozbiljno pogođen: knjige su bile pod [[Cenzura|cenzurom]] ili zabranom, a mnogi pisci (npr. [[Janis Ricos]], [[Eli Aleksiu]]) bili su proganjani ili zatvarani.{{sfn|Merry|2004|p=79}} Uprkos progonima, brojni pisci su se svojom umetnošću suprotstavljali režimu.{{sfn|Vitti|2003|p=481}} Jedan od najočitijih primera je ''Osamnaest tekstova'' (1970), izjava protiv diktature koju je potpisalo 18 poznatih autora, među kojima [[Jorgos Seferis]], [[Takis Sinopulos]], [[Stratis Cirkas]], [[Menis Kumandareas]], [[Rodis Kanakaris-Rufos]] i [[Manolis Anagnostakis]].{{sfn|Merry|2004|p=80}}

Termin &quot;Generacija 70-ih&quot; generalno se koristi za opisivanje pesnika koji su objavili svoju prvu knjigu za vreme diktature,&lt;ref name=&quot;Garantoudis&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.efsyn.gr/tehnes/ekdoseis-biblia/anoihto-biblio/145637_i-poiitiki-genia-toy-1970 |title=Η ποιητική γενιά του 1970 |newspaper=[[Efimerida ton Syntakton]] |last=Garantoudis |first=Evripidis |date=1 April 2018 |access-date=18 June 2022 |language=el |trans-title=Pesnička generacija 1970.}}&lt;/ref&gt; iako ima mnogo izuzetaka.{{sfn|Papageorgiou|2016|p=28}} Oni su nazvani i &quot;trećom posleratnom generacijom&quot;{{sfn|Papageorgiou|2016|p=119}} i &quot;generacijom sukoba&quot;, jer su pokušali da ospore političko i društveno otuđenje diktature, a kasnije i ranog perioda [[metapolitefsi]]ja.&lt;ref name=&quot;Garantoudis&quot; /&gt; Upijajući uticaje iz različitih stranih izvora, kao što su radikalna politička klima iz [[Maj 1968.|maja 1968]]. u Francuskoj ili umetnički eksperimenti [[Gruppo 63]] u Italiji,{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=243}} delovali su kao uvoznici trendova iz Evrope i Amerike.&lt;ref name=&quot;Babasakis2018&quot;&gt;{{cite web |url=https://bookpress.gr/stiles/sakos-ekstrateias/10759-nea-estia-teuchos-1875-dekembrios-2017-mpampasakis |title=Η γενιά του '70 |website=bookpress.gr |last=Babasakis |first=Giorgos-Ikaros |date=13 March 2018 |access-date=8 July 2022 |language=el |trans-title=Generacija 70-ih}}&lt;/ref&gt; Frivolan jezik,{{sfn|Papageorgiou|2016|p=72}} ironija i humor bili su istaknute komponente njihove poezije.{{sfn|Vitti|2003|p=555}}

[[Datoteka:Κική Δημουλά, Τίτος Πατρίκιος, Νάσος Βαγενάς.png|thumb|300px|S leva na desno: Kiki Dimula, Titos Patrikios, Nasos Vagenas]]
[[Lefteris Pulios]] (Λευτέρης Πούλιος, r. 1944) smatra se vodećom figurom ove generacije.{{sfn|Beaton|1996b|p=333}} Njegova poezija, besna i opscena, ima odjeke [[Beat generacije|beat-generacije]]{{sfn|Beaton|1996b|p=337}} i napada [[konzumerizam]] i komercijalizaciju.{{sfn|Vitti|2003|p=562}} Neke od njegovih najmoćnijih pesama nalaze se u ranim zbirkama, kao što su ''Poezija'' (1969) i ''Poezija 2'' (1973). [[Nasos Vagenas]] (Νάσος Βαγενάς, r. 1945) piše pretežno o ljubavi, smrti, istoriji/politici i samoj poeziji,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tovima.gr/2016/02/19/books-ideas/o-poiitis-syntonistis/ |title=Ο ποιητής συντονιστής |newspaper=[[Vima]] |last=Yatromanolakis |first=Yoryis |date=19 February 2016 |access-date=29 June 2022 |language=el |trans-title=Pesnik koordinator}}&lt;/ref&gt; u stihovima koji su poznati po aforističkom jeziku,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bookpress.gr/kritikes/poiisi/5892-bagenas-nasos-kedros-biografia-poiimata-1974-2014 |title=Οι ποιητικές βιογραφίες του Νάσου Βαγενά |newspaper=The Books' Journal |last=Soulogianni |first=Alkisti |date=10 December 2015 |access-date=24 June 2022 |language=el |trans-title=Pesničke biografije Nasosa Vagenasa}}&lt;/ref&gt; suptilnim insinuacijama i ironiji.{{sfn|Vitti|2003|p=568}} Među njegovim su pesničkim zbirkama ''Pedion Areos'' (1974), ''Biografija'' (1978) i ''Roksanina kolena'' (1981).

[[Dženi Mastoraki]] (Τζένη Μαστοράκη, r. 1949) pisala je poeziju punu ironije i gorčine,{{sfn|Merry|2004|p=264}} koja se izdvaja po muzikalnosti i bogatoj sintaksi.{{sfn|Vitti|2003|p=566}} Tematski, ona se bavi temama kao što su feminizam, cenzura i autoritet.&lt;ref name=&quot;Van Dyck&quot;&gt;{{cite journal |last1=Van Dyck |first1=Karen |title=Reading between Worlds: Contemporary Greek Women's Writing and Censorship |url=https://archive.org/details/sim_pmla-publications-modern-language-assoc-of-america_1994-01_109_1/page/45 |journal=PMLA/Publications of the Modern Language Association of America |date=January 1994 |volume=109 |issue=1 |pages=45–60 |doi=10.2307/463010 |jstor=463010 |s2cid=251027253 }}&lt;/ref&gt; Među pesničkim zbirkama su ''Putarine'' (Διόδια, 1972), ''Rodbina'' (Το σόι, 1978) i ''Priče iz dubine'' (Ιστορίες για τα βαθιά, 1983). [[Katerina Angelaki-Ruk]] (Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, 1939–2020) bila je jedna od najistaknutijih pesnikinja ove generacije{{efn|Angelaki-Ruke je debitovala ranije, ali se često smatra delom ove grupe.&lt;ref name=&quot;Van Dyck&quot; /&gt;{{sfn|Papageorgiou|2016|p=65}}}}&lt;ref name=&quot;Van Dyck&quot; /&gt; i jedina koja se upustila u duže kompozicije.{{sfn|Beaton|1996b|p=336}} Isticala se u erotskoj poeziji koja iskreno govori o strasti i njenom bolu.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=222}} Možda su joj najznačajnije zbirke ''Vukovi i oblaci'' (1963), ''Magdalena, veliki sisar'' (1974), ''Prosci'' (1984) i ''Anoreksija postojanja'' (2011).

Istaknuti su članovi Generacije 70-ih i [[Katerina Gogu]] (Κατερίνα Γώγου, 1940–1993), sa zbirkama ''Tri klika levo'' (1978) i ''Idionimo'' (1980); [[Manolis Pratikakis]] (Μανόλης Πρατικάκης, r. 1943), sa zbirkama ''Libido'' (1978) i ''Voda'' ( 2003); [[Argiris Hionis]] (Αργύρης Χιόνης, 1943–2011), sa zbirkama ''Pokušaji svetlosti'' (1966) i ''Oblici odsustva'' (1973); [[Janis Kondos]] (Γιάννης Κοντός, 1943–2015), sa zbirkama ''Kružni put'' (1970) i ''Hronometar'' (1972); [[Mihalis Ganas]], sa zbirkama ''Večera bez sedenja'' (1978) i ''Staklena Joanina'' (1989); [[Marija Laina]] (Μαρία Λαϊνά, r. 1947), sa zbirkama ''Punoletstvo'' (1968) i ''Njena'' (1985); [[Vasilis Sterijadis]] (Βασίλης Στεριάδης, 1947–2003), sa zbirkama ''Gospodin Ivo'' (1970) i ''Privatni avion'' (1971); kao i [[Antonis Fostieris]] (Αντώνης Φωστιέρης, r. 1953), sa zbirkama ''Veliko putovanje'' (1971), ''Dragoceni zaborav'' (2003).{{sfn|Papageorgiou|2016|p=28}}&lt;ref name=&quot;Babasakis2018&quot; /&gt;

Za razliku od poezije, na prozi se u godinama diktature prilično slabo radilo, iako su mnogi već afirmisani pisci objavljivali svoje ranije knjige.{{sfn|Beaton|1996b|pp=343-344}} Samim tim, većina vodećih pisaca 70-ih pojavila se 1974. ili kasnije.{{sfn|Vitti|2003|p=559}} Njihova dela koriste raznovrsna starija i nova izražajna sredstva i daju prikladnu predstavu o sadašnjosti i prošlosti.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=249}} Naravno, oni se još nisu bili odvojili od politike, ali za većinu njih politika je sada bila jednostavno polazna tačka za bavljenje modernijim temama kao što je borba između ličnog i kolektivnog unutar društvenog univerzuma koji se stalno menja.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=242}}

[[Ilijas Papadimitrakopulos]], [[Dimitris Nolas]], [[Antonis Surunis]], [[Margarita Karapanu]] i [[Maro Duka]] neki su od najznačajnijih proznih pisaca koji su se afirmisali tokom 1970-ih godina.{{sfn|Vitti|2003|pp=559-560}} [[Ilijas Papadimitrakopulos]] je prvenstveno poznat po svojim pripovetkama, posebno onima u ''Pasti za zube sa hlorofilom'' (1973).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/culture/561483781/i-epistrofi-toy-ilia-ch-papadimitrakopoyloy/ |title=Η επιστροφή του Ηλία Χ. Παπαδημητρακόπουλου |newspaper=[[Kathimerini]] |last=Vatopoulos |first=Nikos  |date= 2 September 2021 |access-date=11 July 2022 |language=el |trans-title=Povratak Ilijasa H. Papadimitrakopulosa}}&lt;/ref&gt; [[Dimitris Nolas]] (''Atinska vila'' - 1974, ''Naše najbolje godine'' - 1984, ''Grobnica kraj mora'' - 1992) poznat je po svom pronicljivom prikazu grčkog društva tokom godina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.oanagnostis.gr/dimitris-nollas-to-megalo-vraveio-2019-to/ |title=Δημήτρης Νόλλας, Το Μεγάλο Βραβείο 2019, Το έργο, Οι ομιλίες |website=oanagnostis.gr |date= 13 June 2019 |access-date=29 June 2022 |language=el |trans-title=Dimitris Nolas, Velika nagrada 2019, Opus, Govori}}&lt;/ref&gt; [[Antonis Surunis]] (''Saigrači'' – 1977, ''Ples ruža'' – 1994, ''Gangster Gas'' – 2000) ušao je u svet gastarbajtera kombinujući humor sa gorčinom.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/culture/books/878086/antonis-soyroynis-oyte-orthopetalia-oyte-glenti-i-zoi-moy/ |title=Αντώνης Σουρούνης: Ούτε ορθοπεταλιά ούτε γλέντι η ζωή μου |newspaper=[[Kathimerini]] |last=Vatopoulos |first=Nikos |date= 7 October 2016 |access-date=30 June 2022 |language=el |trans-title=Antonis Surunis: Moj život, ni bicikliranje ni stajanje ni veselje}}&lt;/ref&gt; [[Margarita Karapanu]] (Μαργαρίτα Καραπάνου, 1946–2008) najpoznatija je po ''Kasandri i vuku'' (1976), [[bildungsroman]]u koji se bavi [[Autoritarizam|autoritarizmom]] i [[Feminizam|feminizmom]].&lt;ref name=&quot;Van Dyck&quot; /&gt; [[Maro Duka]] (Μάρω Δούκα, r. 1947), s romanima ''Budalino zlato'' (Η αρχαία σκουριά, 1979) i ''Lebdeći grad'' (Η πλωτή πόλη, 1983), hvaljena je zbog jasnoće u prozi i pronicljivog prikaza promena u grčkom društvu tokom poslednjih decenija.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=250}}

== 1980-e i 1990-e godine ==
U osamdesetim je godinama došlo do izuzetnog uspona proze. Čitaoci i izdavači su se masovno okretali prozi i ona je do kraja decenije preuzela vodstvo od poezije, tradicionalno najprestižnijeg književnog oblika u Grčkoj.{{sfn|Beaton|1996b|p=346}} Pisci su ostavili iza sebe politiku i odabrali privatni život za tematiku svojih knjiga,&lt;ref name=&quot;Perantonakis2013&quot;&gt;{{cite web |url=https://bookpress.gr/stiles/eponimos/3716--80- |title=Η γενιά του '80 ως προάγγελος του σύγχρονου μπεστ-σέλερ |website=bookpress.gr |last=Perantonakis |first=Giorgios N. |date=6 September 2013 |access-date=9 July 2022 |language=el |trans-title=Generacija 80-ih kao preteča modernog bestselera}}&lt;/ref&gt; istovremeno se upuštajući u intenzivnu potragu za novim oblicima i žanrovima.{{sfn|Hadjivassiliou|Kaklamanis|Kotzia|Petsopoulos|2001|p=242}} Postepeno, ovaj se trend intenzivirao i do 90-ih godina 20. veka grčka je proza postala šareni mozaik, kako u tematici tako i u izražajnim sredstvima.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=251}} Minimalizam, razotkrivanje, parodija i mešanje različitih pripovedačkih žanrova uobičajeni su elementi ovog razdoblja.{{sfn|Vitti|2003|p=586}}

[[Datoteka:Ζυράννα Ζατέλη.jpg|160px|left|thumb|Zirana Zateli]]
[[Janis Ksantulis]] (Γιάννης Ξανθούλης, r. 1947) jedan je od najpopularnijih pisaca koji je debitovao 1980-ih, prodavši više od 1,5 miliona primeraka.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://bookpress.gr/kritikes/elliniki-pezografia/12819-xanthoulis-giannis-dioptra-zoi-mechri-chthes-synt |title=Ζωή μέχρι χθες, ένα μυθιστόρημα του Γιάννη Ξανθούλη για τη μάχη με τον χρόνο |website=bookpress.gr |last=Kalousis |first=Leonidas |date=21 December 2020 |access-date=6 July 2022 |language=el |trans-title= Dojučerašnji život, roman Janisa Ksantulisa o borbi sa vremenom}}&lt;/ref&gt; Njegove knjige, kao što su ''Velika smrt'' (Ο μεγάλος θανατικός, 1981), ''Mrtvi liker'' (Το πεθαμένο λικέρ, 1987) i ''Božićni tango'' (Το τανγκό των Χριστουγέννων, 2003), poznate su po upotrebi svakodnevnog jezika i osećaju seksualne emancipacije.{{sfn|Beaton|1996b|p=366}} [[Evgenija Fakinu]] (Ευγενία Φακίνου, r. 1948), sa ''Astradenijem'' (Αστραδενή, 1982) i ''Sedmim komadom odeće'' (Το έβδομο ρούχο, 1983), doprinela je modernom grčkom romanu kao sofisticiranom ponovnom razmatranju istorije.{{sfn|Merry|2004|p=296}} Njene druge knjige uključuju ''Ko je ubio Mobija Dika?'' (Ποιος σκότωσε τον Μόμπυ Ντικ; 2001) i ''Vrtne ambicije'' (Φιλοδοξίες κήπου, 2007). [[Zirana Zateli]] (Ζυράννα Ζατέλη, r. 1951) smatra se jednom od najuzbudljivijih grčkih pisaca današnjice.&lt;ref name=&quot;Pavrianos&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.athensvoice.gr/politismos/vivlio/739018/orati-san-zyranna-kai-aorati-san-zateli/ |title=Ορατή σαν Ζυράννα και αόρατη σαν Ζατέλη |website=[[Athens Voice]] |last=Pavrianos |first=Giorgos |date=19 December 2021 |access-date=6 July 2022 |language=el |trans-title=Vidljiva kao Zirana i nevidljiva kao Zateli}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tovima.gr/2021/12/31/culture/zyranna-zateli-sto-vima-graftika-poly-prokeimenou-na-grapso/ |title=Ζυράννα Ζατέλη στο Βήμα – &quot;Puno mi je pisano da pišem&quot; |newspaper=[[Vima]] |last=Karasarinis |first=Markos |date=31 December 2021 |access-date=6 July 2022 |language=el |trans-title= Zirana Zateli u Vimi – &quot;I was written a lot in order to write&quot;}}&lt;/ref&gt; Kritičare i čitaoce osvojila je zbirkom pripovedaka ''Prošlogodišnja verenica'' (Περσινή αρραβωνιαστικιά, 1984),&lt;ref name=&quot;Pavrianos&quot; /&gt; ali njeno je najpoznatije delo roman ''U sumrak se vraćaju'' (Και με το φως του λύκου επανέρχονται, 1993), koji spada u žanr [[Magični realizam|magičnog realizma]].{{sfn|Vitti|2003|pp=580-581}}

[[Andreas Micu]] (Ανδρέας Μήτσου) pojavio se početkom 80-ih i danas je produktivan i nagrađivan pripovedač i romanopisac.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/life/people/1002161/ena-eikositetraoro-me-ton-syggrafea-andrea-mitsoy/ |title=Ενα εικοσιτετράωρο με τον συγγραφέα Ανδρέα Μήτσου |newspaper=[[Kathimerini]] |last=Spyropoulou |first=Marialena |date=31 December 2018 |access-date=6 July 2022 |language=el |trans-title= Dvadeset četiri sata sa piscem Andreasom Micuom}}&lt;/ref&gt; Možda je najpoznatiji po ''Slabim lažima Oresta Halkiopulosa'' (1995), ''Osama'' (2001) i ''Gospodinu Episkopakisu'' (2007). [[Ersi Sotiropulu]] (Έρση Σωτηροπούλου, r. 1953) smatra se jednim od pionira ove generacije, najviše zahvaljujući romanu ''Šala'' (Η φάρσα, 1982).&lt;ref name=&quot;Perantonakis2013&quot; /&gt; Danas je verovatno najpoznatija po filmu ''Cik-cak kroz drveće gorke pomorandže'' (Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές, 1999), koji je postigao uspeh u zemlji i inostranstvu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lifo.gr/culture/vivlio/ersi-sotiropoyloy-megalo-tampoy-simera-den-einai-sex-alla-synaisthima |title=Έρση Σωτηροπούλου: &quot;Το μεγάλο ταμπού σήμερα δεν είναι το σεξ αλλά το συναίσθημα&quot; |website=[[Lifo (magazine)|lifo.gr]] |last=Antonopoulos |first=Thodoris |date=8 March 2020 |access-date=11 July 2022 |language=el |trans-title=Ersi Sotiropulu: &quot;Danas, veliki tabu nije seks, već osećanja&quot;}}&lt;/ref&gt;  Njene druge knjige su ''Eva'' (Εύα, 2009) i ''Šta je ostalo od noći'' (Τι μένει από τη νύχτα, 2015). [[Rea Galanaki]] (Ρέα Γαλανάκη, r. 1947), koja je već debitovala kao pesnikinja pod diktaturom, jedna je od grčkih spisateljica o kojima se najviše raspravlja.{{sfn|Merry|2004|p=155}} Njene knjige, posebno ''Život Ismail Ferik-paše'' (Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ Πασά, 1989) i ''Eleni, ili Niko'' (Ελένη ή ο Kανένας, 1998), transformisale su žanr istorijskog romana, naglašavajući psihologiju likova.{{sfn|Mastrodimitris|2005|p=250}} Njena su dela prevedena na mnoge jezike.
 
[[Datoteka:Petros Markaris 2012a.jpg|200px|thumb|Petros Markaris]]
[[Hristos Homenidis]] (Χρήστος Χωμενίδης, r. 1966) debitovao je romanom ''Mudro dete'' (Το σοφό παιδί, 1993) i brzo se afirmisao zahvaljujući svom subverzivnom stilu pisanja i širokom spektru okruženja i tema. Njegov roman ''Niki'' (Νίκη [= &quot;Pobeda&quot;] 2014), nagrađen [[Evropska književna nagrada|Evropskom književnom nagradom]], već je prepoznat kao visoko dostignuće savremene grčke književnosti.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.efsyn.gr/tehnes/ekdoseis-biblia/319382_mia-niki-gia-ton-homenidi |title=Μία Νίκη για τον Χωμενίδη |newspaper=[[Efimerida ton Syntakton]] |last=Chatziantoniou |first=Natali |date=16 November 2021 |access-date=6 July 2022 |language=el |trans-title=Pobeda za Homenidisa}}&lt;/ref&gt; 
[[Petros Markaris]] (Πέτρος Μάρκαρης, r. 1937) debitovao je u književnosti 1995. godine sa ''Noćnim vestima'' (Νυχτερινό δελτίο) i od tada je postao vodeći pisac detektivskih romana.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kathimerini.gr/opinion/interviews/953939/petros-markaris-zoyme-me-toys-vrikolakes-mas/ |title=Πέτρος Μάρκαρης: &quot;Ζούμε με τους βρικόλακές μας&quot; |newspaper=[[Kathimerini]] |last=Matsiori |first=Lena |date=18 March 2018 |access-date=6 July 2022 |language=el |trans-title=Petros Markaris: &quot;Živimo sa svojim vampirima&quot;}}&lt;/ref&gt; Mnoge njegove knjige, uključujući ''Odbranu zone'' (Άμυνα ζώνης, 1998) i ''Če se ubio'' (Ο Τσε αυτοκτόνησε, 2003), prevedene su na brojne strane jezike.

[[Joana Karistiani]] (Ιωάννα Καρυστιάνη, r. 1952) jedna je od najistaknutijih spisateljica koja se pojavila tokom 1990-ih, afirmiravši se romanima ''Mala Engleska'' (Μικρά Αγγλία, 1997) i ''Odelo na tlu'' (Κουστούμι στο χώμα, 2000).{{sfn|Vitti|2003|p=583}} Njen rad karakteriše retka doslednost; njen roman ''Vreće'' (Τα σακιά, 2010) i zbirka pripovedaka ''Vreme za razmišljanje'' (Καιρός σκεπτικός, 2011) smatraju se među najboljima u deceniji 2010ih.&lt;ref name=&quot;Perantonakis2020&quot;&gt;{{cite web |url=https://bookpress.gr/stiles/protaseis/11165-dekaetia-2010-2019-apotimiseis-kai-prooptikes-tis-ellinikis-pezografias |title=Η δεκαετία του '10: αποτιμήσεις και προοπτικές της πεζογραφίας μας |website=bookpress.gr |last=Perantonakis |first=Giorgos N. |date=30 January 2020 |access-date=8 July 2022 |language=el |trans-title=Decenija 2010-ih: ocena i perspektiva naše proze}}&lt;/ref&gt; [[Krisa Dimulidu]] (Χρυσούλα Δημουλίδου, r. 1957) jedna je od najprodavanijih grčkih spisateljica, pošto su njene knjige prodate u oko dva miliona primeraka.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ethnos.gr/book/article/117626/xryshidadhc2b5oylidoyprepeinaniothoenoxesepeidhc2b5eagorazoynoianagnostes |title=Χρυσηίδα Δημουλίδου: Πρέπει να νιώθω ενοχές επειδή µε αγοράζουν οι αναγνώστες; |newspaper=[[Ethnos (newspaper)|Ethnos]] |last=Geraioudakis |first=Angelos |date=24 June 2021 |access-date=31 July 2022 |language=el |trans-title=Hrisis Dimulidu: Treba li da me je stid što čitaoci kupuju moje knjige?}}&lt;/ref&gt; Međutim, kritika ih osuđuje i naziva &quot;lakom književnosti&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.lifo.gr/stiles/optiki-gonia/syggrafeis-typoy-dimoylidoy-poses-fores-na-dikaiothei-o-flomper-poy-sihainotan |title=Δημουλίδου: Πόσες φορές να δικαιωθεί ο Φλωμπέρ που σιχαινόταν την ελαφριά λογοτεχνία;! |website=[[Lifo (magazine)|lifo.gr]] |last=Galanopoulou |first=Christina |date=25 June 2021 |access-date=31 July 2022 |language=el |trans-title=Dimulidu: Koliko puta se Floberu može oprostiti to što je mrzeo laku književnost?!}}&lt;/ref&gt; Dimulidu je debitovala 1997. godine sa romanom ''Ruže ne mirišu uvek'' i od tada je vodila trend raznih uspešnih spisateljica sličnog stila. Među njenim drugim knjigama jesu ''Božje suze'' (2005), ''Raskršće duša'' (2009) i ''Podrum srama'' (2014).

Druge kritički hvaljene ili komercijalno afirmisane knjige iz 1980-ih i 1990-ih godina su ''Istorija'' (1982) [[Jorgis Jatromanolakis|Jorgisa Jatromanolakisa]], ''Fantastična avantura'' (1985) [[Aleksandros Kocijas|Aleksandrosa Kocijasa]], ''Gomila'' (1985-1986) [[Andreas Frangias|Andreasa Frangiasa]], ''Veliki trg'' (1988) i ''Beskrajno pisanje krvi'' (1997) [[Nikos Bakolas|Nikosa Bakolasa]], ''Crveno obojena kosa'' [[Kostas Murselas|Kostasa Murselasa]] (1989), ''Kći'' (1990) [[Pavlos Matesis|Pavlosa Matesisa]], ''Subotom uveče na ivici grada'' (1996) [[Soti Triantafilu|Sotija Triantafilua]], ''Šamari'' (1997) [[Lenos Kristidis|Lenosa Kristidisa]] i ''Potraga'' (1998) [[Nikos Temelis|Nikosa Temelisa]].

Pesnici koji su se pojavili 1980-ih zajedno su nazvani &quot;generacijom privatne vizije&quot;, jer njihovu poeziju karakteriše teška introvertnost.&lt;ref name=&quot;Siotis&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tovima.gr/2008/11/24/archive/eswstrefi-niata/ |title=Εσωστρεφή νιάτα |newspaper=[[Vima]] |last=Siotis |first=Dinos |date=19 October 1997 |access-date=8 July 2022 |language=el |trans-title=Introvertna mladost}}&lt;/ref&gt; Među njima su [[Haris Vlavianos]], [[Jorgos Blanas]], [[Nikos Davetas]], [[Ilias Lajos]], [[Sotiris Trivizas]], [[Tanasis Hacopulos]] i [[Marija Kursi]]. Oni su se odvojili od svojih neposrednih prethodnika i razvili poetiku bližu starijim generacijama.{{sfn|Kefalas|1987|p=9}} Dominirao je slobodni stih, što je dovelo do nove vrste formalizma.{{sfn|Kefalas|1987|p=29}} Štaviše, nisu imali zajedničko interesovanje za iste teme, osim klasičnih tema kao što su smrt i ljubav.{{sfn|Skartsis|1987|p=526}} Politika je bila nedovoljno zastupljena, delom zbog samozadovoljstva rođenog nakon parlamentarnih izbora 1981. godine, kada je [[PASOK]] formirao prvu progresivnu vladu Grčke.{{sfn|Kefalas|1987|pp=27-28}} Ova generacija u celini je nepovoljno upoređivana sa prethodnim generacijama, ali su mnogi njeni pripadnici ipak hvaljeni jer su rano dostigli stvaralačku zrelost.&lt;ref name=&quot;Siotis&quot; /&gt;{{sfn|Kefalas|1987|p=32}}

&quot;Opadanje&quot; poezije nastavljeno je 90-ih godina. U toj deceniji pojavilo se svega nekoliko pesnika i većina njih je nepoznata široj čitalačkoj publici. Izdavačka preduzeća su uglavnom preferirala ili prozne knjige, koje su bile isplativije, ili, u nekim slučajevima, dela već poznatih pesnika. Generalno, pesnici ove generacije pokazuju široku lepezu stilova i nastavljaju trendove koji su se pojavili 80-ih godina.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Amanatidis |first=Vassilis |year=2001 |title=Η ποιητική &quot;γενιά&quot; του '90: Προσέγγιση —χωρίς παραδείγματα— σε μια αφανή γενιά |journal=Εντευκτήριο |issue=53 |pages=51–52 |trans-title=Poetska &quot;generacija&quot; 90-ih: pristup — bez primera —neupadljivoj generaciji |language=el }}&lt;/ref&gt;

U novom milenijumu, trilogija ''Poena Damni'' [[Dimitris Liakos|Dimitrisa Liakosa]] (''[[Z213: Izlaz]]'', ''[[Sa ljudima sa mosta]]'', ''[[Prva smrt]]'') postala je jedno od najprodavanijih i najprevođenijih dela evropske poezije.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://revistaechinox.ro/2021/02/dimitris-lyacos/ | title=Dimitris Lyacos | date=13 February 2021 | access-date=2022-11-07 | archive-date=2022-09-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220922032921/https://revistaechinox.ro/2021/02/dimitris-lyacos/ | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.asymptotejournal.com/blog/2019/03/27/grab-the-nearest-buoy-on-dimitri-lyacos-poena-damni/ | title=Grab the Nearest Buoy: On Dimitris Lyacos' Poena Damni - Asymptote Blog }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ilsaggiatore.com/libro/poena-damni | title=Poena Damni }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.worldliteraturetoday.org/blog/interviews/world-be-repaired-conversation-dimitris-lyacos-toti-obrien?pip=eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.NTA2OTQxNA.QjFpFvOSGfDAwOIwve_4Wx4C2E-d-A_oJxUfd25y4vU | title=A World to be Repaired: A Conversation with Dimitris Lyacos, by Toti O'Brien | date=4 October 2021 }}&lt;/ref&gt;

== Napomene ==
{{Notelist}}

== Reference ==
{{reflist|colwidth=20em}}

== Literatura ==
* {{cite book |last=Alexiou |first=Margaret |date=2002 |title= After Antiquity: Greek Language, Myth, and Metaphor |url=https://archive.org/details/afterantiquitygr00alex |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=9780801433016 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Argyriou |first=Alexandros |date=2002 |title=History of Greek Literature and its assessment in the Interwar Years (1918-1940) |publisher=Kastaniotis |volume=I |language=el |location=Athens, Greece |isbn= 960-03-3321-1 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Beaton |first=Roderick |date=1996a |title=The Medieval Greek Romance |url=https://archive.org/details/medievalgreekrom0000beat |edition=2nd |publisher=Routledge |location=London, UK |isbn=0-415-12032-2 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Beaton |first=Roderick |date=1996b |title=An Introduction to Modern Greek Literature |publisher=Nefeli |language=el |location=Athens, Greece |isbn=960-211-292-1 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Beaton |first=Roderick |date=2009 |title=Folk Poetry of Modern Greece |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |isbn=9780511554131 |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Beaton |first1=Roderick |last2=Ricks |first2=David |date=2009 |title=The Making of Modern Greece: Nationalism, Romanticism, and the Uses of the Past (1797–1896) |location=Farnham, UK |publisher=Ashgate |isbn=978-0-7546-9339-0  |ref = harv}}
* {{cite book |last=Dimaras |first=K.T. |date=1989 |title=Modern Greek Enlightenment |publisher=Ermis |edition=5th |language=el |location=Athens, Greece |ref = harv}}
* {{cite book |last=Dimaras |first=K.T. |date=2000 |title=A History of Modern Greek Literature |publisher=Gnosi |language=el |location=Athens, Greece |isbn=960-235-638-3 |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Evangelatos |first1=Spyros |last2=Puchner |first2=Walter |last3=Tambaki |first3=Anna |last4=Georgousopoulos |first4=Kostas |last5=Mavromoustakos |first5=Platon |last6=Fessa-Emmanouil |first6=Eleni |date=1997 |title=Modern Greek Theatre (17th-20th Century) |location=Athens, Greece |publisher=National Hellenic Research Foundation |language=el |isbn=960-7094-96-4  |ref = harv}}
* {{cite book| title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics |publisher=Princeton University Press |date=2012 |location=Princeton, NJ |isbn=9781400841424 |last=Greene |first=Roland |edition=4th |last2=Cushman |first2= Stephen |last3=Cavanagh |first3= Clare |-last4=Ramazani |first4=Jahan |last5=Rouzer |first5=Paul |url=https://books.google.com/books?id=uKiC6IeFR2UC  |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Hadjivassiliou |first1=Vangelis |last2=Kaklamanis |first2=Stefanos |last3=Kotzia |first3=Elisabeth |last4=Petsopoulos |first4=Stavros |last5=Tsirimokou |first5=Elisabeth |last6=Yatromanolakis |first6=Yoryis |date=2001 |title=Greece: Books and Writers |location=Athens, Greece |publisher=National Book Centre of Greece, Ministry of Culture |isbn=960-7894-29-4  |ref = harv}}
* {{cite book |last=Holton |first=David |date=1991 |title=Literature and Society in Renaissance Crete |url=https://archive.org/details/literaturesociet0000unse_i7r8 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |isbn=9780521325790 |ref = harv}}
* {{Cite book |last=Kefalas |first=Ilias |title=The Generation of the Private Vision |date=1987 |publisher=Tethrippon |location=Athens, Greece |language=el |ref = harv}}
* {{cite book |last=Kitromilides |first=Paschalis M. |date=2013 |title=Enlightenment and Revolution: The Making of Modern Greece |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-72505-8 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Kordatos |first=Yanis |author-link1=Yanis Kordatos |date=1983a |title=History of Modern Greek Literature: From 1453 to 1961 |volume=I |edition=2nd |publisher=Epikairotita |language=el |location=Athens, Greece |ref = harv}}
* {{cite book |last=Kordatos |first=Yanis |author-link1=Yanis Kordatos |date=1983b |title=History of Modern Greek Literature: From 1453 to 1961 |volume=II |edition=2nd |publisher=Epikairotita |language=el |location=Athens, Greece |ref = harv}}
* {{cite book |last=Mastrodimitris |first=P.D. |date=2005 |title=Introduction to Modern Greek Philology |publisher=Domos |edition=7th |language=el |location=Athens, Greece |isbn=960-353-125-1  |ref = harv}}
* {{cite book |last=Merry |first=Bruce |date=2004 |title=Encyclopedia of Modern Greek Literature |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000merr |publisher=Greenwood Press |location=Westport, CT |isbn=0-313-30813-6 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Papageorgiou |first=Kostas G. |author-link= Kostas Papageorgiou |date=2016 |title=The Generation of the '70s |edition=2nd | publisher=Kedros |language=el |location=Athens, Greece |isbn=978-960-04-4680-7 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Politis |first=Linos |date=1973 |title=A History of Modern Greek Literature |url=https://archive.org/details/historyofmoderng1973poli |publisher=Clarendon Press |location=Oxford, UK  |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Puchner |first1=Walter |last2=Walker White |first2=Andrew |date=2017 |title=Greek Theatre between Antiquity and Independence: A History of Reinvention from the Third Century BC to 1830 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |isbn=978-1-107-05947-4 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Skartsis |first=Sokratis L. |date=1987 |title=Proceedings of the Sixth Poetry Symposium: Modern Greek Post-War Poetry (1945-1985) |publisher=Gnosi |location=Athens, Greece |language=el |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Stabakis |first1=Nikos |date=2008 |title=Surrealism in Greece: An Anthology |url=https://archive.org/details/surrealismingree0000unse |publisher=University of Texas Press |location=Austin, TX |isbn=978-0-292-71800-5 |ref = harv}}
* {{cite book |last=Vitti |first=Mario |date=2003 |title=History of Modern Greek Literature |publisher=Odysseas |language=el |location=Athens, Greece |isbn=960-210-460-0 |ref = harv}}
* {{cite book |last1=Willhardt |first1=Mark |last2=Parker |first2=Alan Michael |date=2005 |title=Who's Who in Twentieth Century World Poetry |publisher=Routledge |location=London, UK |isbn=9781134713769 |ref = harv}}

{{Normativna kontrola}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Grčka književnost| ]]
[[Kategorija:Novogrčka književnost|Novogrčka književnost]]</text>
      <sha1>tsvony3c55mpx6aoogblu18p4nlzle5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korisnik:Zavičajac/igralište</title>
    <ns>2</ns>
    <id>4676787</id>
    <revision>
      <id>42716889</id>
      <parentid>42716869</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42716889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3721" sha1="ax98pu37dbz4dm683v0551h1lvaqpkv" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard
{{UNESCO-nematerijalna svjetska baština
|ime baštine = Asin Tibuok
|slika = Asín tibuok dúkdok shell uprightG.jpg
|godina = 2025.
|regija = Azija
|id = 02316
|ugroženost = 
|poveznica = https://ich.unesco.org/en/USL/the-practice-of-making-asin-tibuok-the-artisanal-sea-salt-of-the-boholano-of-bohol-island-philippines-02316
|država = {{flag|Filipini}}
}}
'''Asin Tibuok''' (što na na lokalnom jeziku znači - neprekinuta sol), tradicionalna je vrsta morske [[sol]]i koja se proizvodi dugim i pažljivim procesom na ostrvu Bohol, [[Filipini]]. Konačni proizvod izgleda kao bijelo jaje unutar smeđe ljuske. 

Proces proizvodnje soli započinje skupljanjem kokosovih ljuski, koje se mjesecima natapaju u morskoj vodi. Te se ljuske zatim suše, spaljuju i miješaju s morskom vodom kako bi se dobila salamura. Salamura se kuha u glinenim loncima dok se sol ne formira. Sol se zatim hladi i skuplja. Izrada asin tibuoka fizički je zahtjevan proces koji obično obavljaju muškarci, iako su uključene i žene, osobito u kuhanju, čišćenju i izradi lonaca. Proces može trajati najmanje tri mjeseca prije nego što poprimi prepoznatljiv oblik.&lt;ref name=&quot;Asin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/USL/the-practice-of-making-asin-tibuok-the-artisanal-sea-salt-of-the-boholano-of-bohol-island-philippines-02316 |title= Asi Tibouk |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Asin tibuók često se koriste kao završna sol, nakon što se nariba preko hrane. Tradicionalno se posipa preko obične vruće [[Riža|riže]] s nekoliko kapi ulja. Također se koristi za začinjavanje pržene riže. Komadići se takođe mogu odlomiti i umakati u variva i jela ili samljeti te koristiti kao obična kuhinjska sol.&lt;ref name=&quot;AsinSO&quot;&gt;{{Cite web |url= https://thelasallian.com/2022/08/28/from-seas-to-savors-telling-the-tale-of-asin-tibuok/|title= Od mora do ukusa: Pričanje priče o asín tibuoku |work= thelasallian.com |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Na međunarodnim tržištima poznat je kao &quot;dinosaur egg&quot;, asín tibuok prolazi kroz dug i naporan  &quot;[Asín tibuok] se proizvodi i prodaje pakiran u zemljanim posudama i u čvrstom obliku nalik kamenu,&quot; objašnjava Andrea Yankowski, antropologinja iz Kalifornije koja je bila glavna istraživačica za grant Britanskog muzeja vezan uz asín tibuok.


[[File:Asín tibuokA.jpg|mini|lijevo|180px|Asin tibouk]]
== Nematerijalna kulturna baština ==
Asin Tibuoka je upisan u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa [[Afganistan]]a.&lt;ref name=&quot;Asin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/USL/the-practice-of-making-asin-tibuok-the-artisanal-sea-salt-of-the-boholano-of-bohol-island-philippines-02316 |title= Asi Tibouk |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt; Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].&lt;ref name=&quot;Bangla&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/philippines-PH |title= Nematerijalna kulturna baština u Filipinima |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Interes za neindustrijsku hranu i sastojke neprestano raste u svijetu. Među dragocjenim dodacima hrani je asín tibuok —  — zanatska morska sol koja potječe s skromnih obala Bohola.&lt;ref name=&quot;AsinSO&quot;/&gt;


== Galerija ==
&lt;gallery&gt;

&lt;/gallery&gt;

==Izvori==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==

{{Commonscat|Asín tibuok}}

[[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Filipinima]</text>
      <sha1>ax98pu37dbz4dm683v0551h1lvaqpkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716890</id>
      <parentid>42716889</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zavičajac</username>
        <id>76707</id>
      </contributor>
      <origin>42716890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="b2fl0zpwmn7z6s90edhl4ett3s4wo59" xml:space="preserve">https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard
{{UNESCO-nematerijalna svjetska baština
|ime baštine = Asin Tibuok
|slika = Asín tibuok dúkdok shell uprightG.jpg
|godina = 2025.
|regija = Azija
|id = 02316
|ugroženost = 
|poveznica = https://ich.unesco.org/en/USL/the-practice-of-making-asin-tibuok-the-artisanal-sea-salt-of-the-boholano-of-bohol-island-philippines-02316
|država = {{flag|Filipini}}
}}
'''Asin Tibuok''' (što na na lokalnom jeziku znači - neprekinuta sol), tradicionalna je vrsta morske [[sol]]i koja se proizvodi dugim i pažljivim procesom na ostrvu Bohol, [[Filipini]]. Konačni proizvod izgleda kao bijelo jaje unutar smeđe ljuske. 

Proces proizvodnje soli započinje skupljanjem kokosovih ljuski, koje se oko tri mjeseca natapaju u morskoj vodi u zemljanim jamama. Te se ljuske zatim suše, spaljuju i miješaju s morskom vodom kako bi se dobila salamura. Salamura se kuha u glinenim loncima dok se sol ne formira. dok ne postane prepoznatljiva okamenjena, jajolika masa soli.


Sol se zatim hladi i skuplja. Izrada asin tibuoka fizički je zahtjevan proces koji obično obavljaju muškarci, iako su uključene i žene, osobito u kuhanju, čišćenju i izradi lonaca. Proces može trajati najmanje tri mjeseca prije nego što poprimi prepoznatljiv oblik. Proizvod je blago alkalan s visokim udjelom minerala i ne djeluje slano.&lt;ref name=&quot;Asin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/USL/the-practice-of-making-asin-tibuok-the-artisanal-sea-salt-of-the-boholano-of-bohol-island-philippines-02316 |title= Asi Tibouk |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Različiti ukusi ovise o tome koji dio soli se koristi. Ako se koristiti sol koja je na dnu glinene posude, dobije se slani ukus soli. Sol na vrhu ima &quot;dimljeniji&quot; ukus zbog izloženosti plamenu tokom procesa sušenja.

Asin tibuók često se koriste kao završna sol, nakon što se nariba preko hrane. Tradicionalno se posipa preko obične vruće [[Riža|riže]] s nekoliko kapi ulja. Također se koristi za začinjavanje pržene riže. Komadići se takođe mogu odlomiti i umakati u variva i jela ili samljeti te koristiti kao obična kuhinjska sol.&lt;ref name=&quot;AsinSO&quot;&gt;{{Cite web |url= https://thelasallian.com/2022/08/28/from-seas-to-savors-telling-the-tale-of-asin-tibuok/|title= Od mora do ukusa: Pričanje priče o asín tibuoku |work= thelasallian.com |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Na međunarodnim tržištima poznat je kao &quot;dinosaur egg&quot;. Proizvodi se i prodaje pakiran u zemljanim posudama i u čvrstom obliku nalik kamenu.


[[File:Asín tibuokA.jpg|mini|lijevo|180px|Asin tibouk]]
== Nematerijalna kulturna baština ==
Asin Tibuoka je upisan u [[UNESCO]]-vu Reprezentativnu listu [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Filipina.&lt;ref name=&quot;Asin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/USL/the-practice-of-making-asin-tibuok-the-artisanal-sea-salt-of-the-boholano-of-bohol-island-philippines-02316 |title= Asi Tibouk |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt; Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 20. zasjedanju koje je održano od 8. decembra do 12. decembra 2025. god. u [[Nju Delhi]]ju, [[Indija]].&lt;ref name=&quot;Bangla&quot;&gt;{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/philippines-PH |title= Nematerijalna kulturna baština u Filipinima |work= UNESCO |access-date= 19. oktobar 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Interes za neindustrijsku hranu i sastojke neprestano raste u svijetu. Među dragocjenim dodacima hrani je asín tibuok —  — zanatska morska sol koja potječe s skromnih obala Bohola.&lt;ref name=&quot;AsinSO&quot;/&gt;


== Galerija ==
&lt;gallery&gt;

&lt;/gallery&gt;

==Izvori==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==

{{Commonscat|Asín tibuok}}

[[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Filipinima]</text>
      <sha1>b2fl0zpwmn7z6s90edhl4ett3s4wo59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Novecento (film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4683454</id>
    <revision>
      <id>42717198</id>
      <parentid>42583207</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T05:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18375" sha1="biel4c8z4xf0orqqqak1e9b6b27pwv5" xml:space="preserve">{{Italictitle}}{{Infobox film|slika=Novecento.jpg|film name=|režija=[[Bernardo Bertolucci]]|producent=[[Alberto Grimaldi]]|screenplay={{plainlist|
* [[Franco Arcalli]]
* [[Giuseppe Bertolucci]]
* Bernardo Bertolucci
}}|uloge={{plainlist|
* [[Robert De Niro]]
* [[Gérard Depardieu]]
* [[Dominique Sanda]]
* [[Francesca Bertini]]
* [[Laura Betti]]
* [[Werner Bruhns]]
* [[Stefania Casini]]
* [[Sterling Hayden]]
* [[Anna Henkel]]
* [[Ellen Schwiers]]
* [[Alida Valli]]
* [[Romolo Valli]]
* [[Stefania Sandrelli]]
* [[Donald Sutherland]]
* [[Burt Lancaster]]
}}|muzika=[[Ennio Morricone]]|fotografija=[[Vittorio Storaro]]|montaža=[[Franco Arcalli]]|studio={{plainlist|
* [[Alberto Grimaldi|Produzioni Europee Associati (PEA)]]
* [[United Artists|Les Productions Artistes Associés]]
* [[Artemis Film]]
}}|distributer={{plainlist|
* [[20th Century Fox]] {{small|(Italija i UK)}}
* [[Paramount Pictures]] {{small|(SAD)}}
* [[United Artists]] {{small|(internacionalno)}}
}}|premijera={{Film date|df=yes|1976|05|21|[[Kanski filmski festival|Cannes]]|1976|08|28|[[Venecijanski filmski festival|Venecija]]|1976|09|03|''Prvi deo''|1976|09|24|''Drugi deo'}}|trajanje={{plainlist|
* 317 min
* 162 min {{small|(''Prvi deo'')}}
* 154 min {{small|(''Drugi deo'')}}
* 247 min&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bbfc.co.uk/releases/1900-1970-2 |title=''1900'' (X) |publisher=[[British Board of Film Classification]] |date=2 November 1977 |access-date=4 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105103358/http://bbfc.co.uk/releases/1900-1970-2 |archive-date=5 January 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; {{small|(skraćena verzija)}}
}}|zemlja={{zastava|Italija|1946}}&lt;br&gt;{{zastava|Francuska|1974}}&lt;br&gt;{{zastava|Zapadna Nemačka}}|jezik=[[italijanski jezik|italijanski]]&lt;br&gt;[[francuski jezik|francuski]]&lt;br&gt;[[nemački jezik|nemački]]&lt;br&gt;[[engleski jezik|engleski]]|budžet=$9 mil&lt;ref&gt;{{mojo title|1900|1900}}&lt;/ref&gt;|naslov=Novecento}}
'''''Novecento''''' ([[Srpskohrvatski jezik|sh]]. ''Dvadeseti vek'') je [[Historijski žanr|istorijski]] [[Dramski film|dramski]] film iz 1976. godine u režiji [[Bernardo Bertolucci|Bernarda Bertoluccija]]. Glumačka postava je internacionalna i uključuje [[Robert De Niro|Roberta De Nira]], [[Gérard Depardieu|Gérarda Depardieua]], [[Dominique Sanda|Dominique Sandu]], [[Francesca Bertini|Francescu Bertini]], [[Laura Betti|Lauru Betti]], [[Stefania Casini|Stefaniu Casini]], [[Ellen Schwiers]], [[Sterling Hayden|Sterlinga Haydena]], [[Alida Valli|Alidu Valli]], [[Romolo Valli|Romola Valli]], [[Stefania Sandrelli|Stefaniu Sandrelli]], [[Donald Sutherland|Donalda Sutherlanda]] i [[Burt Lancaster|Burta Lancastera]].

Smešten u Bertoluccijevoj rodnoj regiji, [[Emilija i Romanja|Emiliji]], film prikazuje živote i prijateljstvo dvojice muškaraca – zemljoposednika Alfreda Berlinghierija (De Niro) i seljaka Olma Dalcòa (Depardieu) – dok svedoče i učestvuju u političkim sukobima između [[Fašizam|fašizma]] i [[Komunizam|komunizma]] koji su se odigrali u Italiji u prvoj polovini 20. veka. Film je premijerno prikazan van konkurencije na [[Kanski filmski festival 1976.|Filmskom festivalu u Cannesu 1976. godine]].&lt;ref name=&quot;festival-cannes.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.festival-cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2105/year/1976.html|title=Festival de Cannes: 1900|access-date=25 July 2015|publisher=Festival-Cannes.com}}&lt;/ref&gt;

Sa trajanjem od 317 minuta (5 sati, 17 minuta) u originalnoj verziji, ''Novecento'' je poznat po tome što je jedan od [[Lista najdužih komercijalnih filmova|najdužih komercijalno objavljenih filmova]] ikada snimljenih. Njegovo trajanje dovelo je do toga da je objavljen u dva dela u mnogim zemljama, uključujući Italiju, Istočnu i Zapadnu Njemačku, Dansku, Belgiju, Norvešku, Švedsku, Kolumbiju, Pakistan i Japan. U drugim zemljama, kao što su Sjedinjene Američke Države, objavljena je samo jedna skraćena verzija filma.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0074084/releaseinfo|title=1900 (1976) – Release Info|work=[[IMDb]]|access-date=4 January 2015}}&lt;/ref&gt; ''Novecento'' je postao nadaleko poznat kao kultni klasik i objavljen je u nekoliko specijalnih izdanja kućnih video snimaka od strane različitih distributera.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dvdcompare.net/comparisons/film.php?fid=7383|title=Rewind @ www.dvdcompare.net - 1900 AKA Novecento (1976)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dvdcompare.net/comparisons/film.php?fid=25639|title=Rewind @ www.dvdcompare.net - 1900 AKA Novecento (Blu-ray) (1976)}}&lt;/ref&gt; Restauracija filma premijerno je prikazana van konkurencije na 74. [[Venecijanski filmski festival|Međunarodnom filmskom festivalu u Veneciji]] 2017. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.labiennale.org/en/cinema/2017/biennale-cinema-2017-venezia-classici|title=Biennale Cinema 2017 &amp;#124; Biennale Cinema 2017 - Venezia Classici}}&lt;/ref&gt;

Godine 2008., Ministarstvo kulture Italije je objavilo listu 100 italijanskih filmova koje treba sačuvati, to jest listu filmova koji su „promenili kolektivno sećanje zemlje između 1942. i 1978. godine”. ''Novecento'' se nalazi na toj listi.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ecco i cento film italiani da salvare Corriere della Sera|url=https://www.corriere.it/spettacoli/08_febbraio_28/elenco_cento_film_d83cacd8-e5ce-11dc-ab61-0003ba99c667.shtml|access-date=2021-03-11|website=www.corriere.it}}&lt;/ref&gt;

== Radnja ==
[[Datoteka:Quarto_Stato.jpg|mini| [[Giuseppe Pellizza da Volpedo]], ''Il quarto stato,'' &lt;abbr&gt;c.&lt;/abbr&gt; 1898, slika prikazana u uvodnoj špici filma|lijevo|250x250piksel]]
Film počinje 25. aprila 1945. godine, [[Obljetnica oslobođenja Italije|na dan kada je Italija oslobođena od fašista]]. Prikazani su seljaci na imanju u [[Emilija i Romanja|Emiliji-Romanji]] kako pokušavaju da se pridruže [[Italijanski pokret otpora|partizanima]] i uhapse vlasnika imanja Alfreda Berlingierija. Sredovečni muškarac po imenu Attila i žena po imenu Regina viđeni su kako pokušavaju da pobegnu sa farme, ali ih napadaju radnice sa imanja.

Narativ se vraća na početak veka. Obojica rođeni na dan smrti kompozitora [[Giuseppe Verdi|Giuseppea Verdija]] – 27. januara 1901. – Alfredo Berlinghieri i Olmo Dalcò dolaze sa suprotnih krajeva društvenog spektra. Alfredo je iz porodice bogatih zemljoposednika koju vodi njegov deda (koji se isto zove Alfredo ili Alfredo stariji) i odrasta sa svojom rođakom Reginom. Olmo je vanbračni seljak rođen od strane neudate mlade žene koja je već imala nekoliko dece. Njegov deda, Leo, je nadzornik i glasnogovornik seljaka. On i stariji Alfredo, naizgled zaraćeni, ipak poštuju jedan drugog. Kako je Alfredo pomalo buntovan i prezire laži svoje porodice, posebno svog slabog, ali nasilnog i ciničnog oca Giovannija, sprijatelji se s Olmom, koji je odgajan kao [[Socijalizam|socijalista]]. Za to vreme, Leo vodi štrajkove protiv nepravednih uslova na farmi.

Njih dvojica su prijatelji tokom čitavog detinjstva, uprkos društvenim razlikama njihovih porodica, i provode mnogo vremena zajedno. Olmo se prijavljuje u italijansku vojsku 1917. godine [[Italija u Prvom svetskom ratu|tokom Prvog svetskog rata]] i odlazi da se bori dok Alfredo uči kako da rukovodi plantažom svoje porodice. Olmo se vraća iz rata više od godinu dana kasnije i njegovo prijateljstvo sa Alfredom se nastavlja. Međutim, Giovanni, ''padrone'' od samoubistva starijeg Alfreda, unajmio je Attilu Mellanchinija kao svog [[Ranč|nadzornika]]. Opčinjen [[Fašizam|fašizmom]] na sličan način na koji je i Giovanni bio, Attila na kraju unosi svoja fašistička uverenja u odnose sa radnicima Berlinghierijevih; okrutno se ponaša prema njima i ubrzo pridobije Reginu i Giovannija na svoju stranu. Tokom 1920-ih, Olmo ulazi u vezu s Anitom, prizemnom ženom koja deli njegov entuzijazam za prava radnika. Olmo i Anita zajedno vode nekoliko vatrenih protesta protiv zemljoposednika.

Nakon Giovannijeve smrti, Alfredo postaje novi ''padrone'' i ženi se Adom, prekrasnom, skromnom Francuskinjom. Tokom 1930-ih, pokazuje se kao slab ''padrone'', koji više puta podlegne hirovima fašista. Ada tone u alkoholizam kada se suoči sa realnošću praznine njenog braka sa Alfredom; ona se donekle saoseća s radnicima i prezire Alfreda zbog njegovog manjka sposobnosti da se suprotstavi Attili.

U međuvremenu, Olmova supruga Anita umire na porođaju, ali pred smrt uspe da rodi dete; ćerku kojoj Olmo daje ime po svojoj pokojnoj ženi. Olmova ćerka, Anita mlađa, izrasta u mladu i snalažljivu tinejdžerku koja podržava socijalistička uverenja svog oca. Dok Olmo preuzima svoju sudbinsku ulogu vođe među siromašnim farmerima i njihovim porodicama, nekoliko puta se sukobljava s Attilom. Attila čije su [[Psihopatija|psihopatske]] sklonosti otkrivene u ubistvima mačke i malog dečaka (kog je ubio na Alfredovom i Adinom venčanju; zločin za koji je Olmo okrivljen), nastavi da čini zlodela kao što je ubistvo starije gđe. Pioppi kako bi joj ukrao zemlju i dom. Međutim, on postaje nova meta ismejavanja od strane seljaka; predvođeni Olmom, gađaju ga đubrivom nakon što Attila pokuša da proda Olma kao roba. Olmo beži da ga fašisti ne bi ubili, a Attila reaguje na poniženje tako što zajedno sa svojim [[crnokošuljaši]]ma uništi Olmovu kuću i strelja seljake koji rade na imanju. Alfredo otpušta Attilu, ali otkriva da ga je Ada već ostavila.

Priča dolazi do kraja kada se vlast promeni [[Italijanska kampanja (Drugi svetski rat)|nakon Drugog svjetskog rata 1945.]], a vladajuća klasa je na milosti veselih, ali ogorčenih poljoprivrednika. Attila i Regina, nakon što su uhapšeni, bivaju zatvoreni u svinjcu Berlinghierijevih. Attila radosno priznaje ubistva koja je počinio tokom godina i biva pogubljen na licu mesta. Olmo se vraća na farmu i vidi kako Alfreda izvode pred radnički tribunal da mu se sudi. Mnogi radnici izlaze i optužuju Alfreda da ih je pustio da pate u sirotinji dok je on profitirao na njihovom radu, iako nije podržavao fašizam. Alfredo je osuđen na smrt, ali je njegovo pogubljenje sprečeno nakon što Olmo objasni da je ''padrone'' mrtav, a da je Alfredo Berlinghieri živ, sugerišući da je društveni sistem zbačen završetkom rata. Međutim, čim je presuda donesena, pristižu predstavnici i vojnici nove vlasti, koji sačinjavaju [[Italijanska komunistička partija|Komunističku partiju]], [[Kršćanska demokracija (Italija)|Demokršćane]], Akcionu stranku, [[Italijanska liberalna partija|liberale]] i [[Italijanska socijalistička partija|socijaliste]] i pozivaju seljake da predaju oružje. Olmo ubeđuje seljake da to učine, savladavajući njihov skepticizam. Sam sa Olmom, Alfredo izjavljuje &quot;''Padrone'' je živ&quot;, ukazujući da je suđeno da se borba između radničke i vladajuće klase nastavi.

Film se završava tako što se Alfredo i Olmo zaigrano koškaju, a zatim se scena prebacuje u moderno doba, gde se vide ostareli Alfredo i Olmo kako šetaju pored šina. Alfredo legne na sredinu šina, kao što je to radi zabave činio kad je bio dete, ležeći sasvim mirno i čekajući da voz prođe kako bi ustao. Alfredo sada leži preko pruge popreko dok se voz približava, ukazujući na svoju odluku da izvrši samoubistvo. Posednji kadar prikazuje voz koji putuje preko mlađeg Alfreda koji mirno leži na sredini šina.

== Uloge ==
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Robert De Niro]]: Alfredo Berlinghieri
** [[Paolo Pavesi]]: mladi Alfredo
* [[Gérard Depardieu]]: Olmo Dalcò
** [[Roberto Maccanti]]: mladi Olmo
* [[Dominique Sanda]]: Ada Chiostri Polan
* [[Francesca Bertini]]: Sestra Desolata
* [[Laura Betti]]: Regina
* [[Donald Sutherland]]: Attila Mellanchini
* [[Stefania Sandrelli]]: Anita Foschi
* [[Werner Bruhns]]: Ottavio Berlinghieri
* [[Stefania Casini]]: Neve
* [[Sterling Hayden]]: Leo Dalcò
* [[Anna Henkel]]: Anita Dalcò, Olmova ćerka
* [[Ellen Schwiers]]: Amelia
* [[Alida Valli]]: gospođa Pioppi
* [[Burt Lancaster]]: Alfredo stariji
* [[Romolo Valli]]: Giovanni Berlinghieri
* [[Giacomo Rizzo]]: Rigoletto
* [[Pippo Campanini]]: Don Tarcisio
* [[Antonio Piovanelli]]: Turo Dalcò
* [[Paulo Branco]]: Orso Dalcò
* [[Liù Bosisio]]: Nella Dalcò
* [[Maria Monti]]: Rosina Dalcò
* [[Anna Maria Gherardi]]: Eleonora
* [[Demesio Lusardi]]: Montanaro
* [[Pietro Longari Ponzoni]]: Pioppi
* [[José Quaglio]]: Aranzini
* [[Clara Colosimo]]: Giovanna
* [[Vittorio Fanfoni]]: Fanfoni
* [[Edda Ferronao]]: Stellina ćerka
{{div col end}}

=== Sinhronizacija (italijanska verzija) ===
* [[Ferruccio Amendola]]: Alfredo Berlinghieri
* [[Giuseppe Rinaldi]]: Alfredo stariji
* [[Renato Mori]]: Leo Dalcò
* [[Claudio Camaso|Claudio Volonté]]: Olmo Dalcò
* [[Antonio Guidi]]: Attila Mellanchini
* [[Rita Savagnone]]: Ada Chiostri Polan
* [[Riccardo Cucciolla]]: Ottavio Berlinghieri
* [[Paila Pavese]]: Amelia
* [[Rossella Izzo]]: Anita Dalcò, Olmova ćerka

== Premijera ==
Originalni film traje 317 minuta (5 sati, 17 minuta) i objavljen je u dva dela u Italiji.&lt;ref name=&quot;fox&quot; /&gt; [[Alberto Grimaldi]], producent filma, bio je ugovorno obavezan da isporuči 195-minutnu (3 sata, 15 minuta) verziju [[Paramount Pictures|Paramount Pictures-]]&lt;nowiki/&gt;u za objavljivanje u Sjedinjenim Državama i Kanadi. Bertolucci je prvobitno želeo da film objavi u dva dela, ali, nakon Grimaldijevog odbijanja, [[20th Century Studios|20th Century Fox]] je preuzeo distribuciju u Sjedinjenim Državama, ali su odustali kada je Bertolucci odbio da skrati film za 80 minuta.&lt;ref name=&quot;fox&quot;&gt;{{Cite magazine|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 24, 1976|title=Fox Out of '1900' For U.S.-Canada As Grimaldi Fails To Shorten|url=https://archive.org/details/sim_variety_1976-11-24_285_3/page/3|page=3}}&lt;/ref&gt;

Grimaldi je potom zaključao Bertoluccija van sobe za montažu i sastavio 180-minutni rez. Bertolucci, užasnut Grimaldijevim rezom, odlučio jse za kompromis.&lt;ref name=&quot;interview&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.geraldpeary.com/interviews/abc/bertolucci.html|title=Bernardo Bertolucci – 1900|access-date=25 July 2015|publisher=GeraldPeary.com|archive-date=12 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140312070440/http://www.geraldpeary.com/interviews/abc/bertolucci.html}}&lt;/ref&gt; Njegova verzija od 247 minuta (4 sata, 7 minuta) bila je ona koja je prvobitno objavljena u Sjedinjenim Državama. Kanal Bravo je 1987. godine emitovao nesrezanu verziju s engleskim [[Sinhronizacija filma|sinhronizovanim]] dijalozima. Kasnije 1991. godine, film je vraćen na originalnu dužinu i prikazan u ograničenom izdanju. Film je prikazan u celini na Sky Movies i Film 4.

Kada je Bertolucci objavio svoju 317-minutnu verziju u bioskopima, [[MPAA|Američka asocijacija za filmske filmove]] ponovo je klasifikovala film sa rejtingom NC-17; 245-minutni američki rez, druga verzija koja je službeno dostupna na videu u Sjedinjenim Državama, zadržala je svoj R rejting. Godine 2006. Paramount je odustao od ocene NC-17 neobrađene verzije, a zatim je 5. decembra 2006. film objavio na DVD-u kao neocenjenog. Ova ista verzija objavljena je na Blu-ray disku u SAD-u od strane Olive Films 15. maja 2012.

== Prijem ==
''Novecento'' je osvojio [[Nagrada Bodil za najbolji neamerički film|nagradu Bodil 1977. za najbolji neamerički film]] i dobio 2. mesto u [[Nagrada Nacionalnog društva filmskih kritičara za najbolju kinematografiju|Nagradi Nacionalnog društva filmskih kritičara za najbolju kinematografiju]].&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0074084/awards?ref_=tt_awd 1900 awards] at IMDb&lt;/ref&gt; Paramount je izdao kraću verziju u Americi u bioskopima, a verzija je dobila različite kritike američkih kritičara. Na [[Rotten Tomatoes]]u, film ima ocenu od 57% na osnovu 21 recenzije, sa ponderisanim prosjekom od 6,1/10.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/1900/|title=1900 (1976)|work=[[Rotten Tomatoes]]|publisher=[[Fandango Media|Fandango]]|access-date=21 September 2022}}&lt;/ref&gt; U časopisu ''[[Chicago Sun-Times]]'', filmski kritičar [[Roger Ebert]] napisao je da film „izgleda da ne ide nikuda. To je ep samo po svojoj dužini.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/1900-1977|title=1900|first=Roger|last=Ebert|authorlink=Roger Ebert|date=January 1, 1977}}&lt;/ref&gt;

== Muzika ==
Muziku za film komponovao je [[Ennio Morricone]], koji je uključio nekoliko melodija iz [[Giuseppe Verdi|Verdijevih]] opera.

# &quot;Romanzo&quot; – 4:05
# „Estate – 1908“ – 5:01
# &quot;Autunno&quot; – 4:43
# &quot;Regalo di Nozze&quot; – 2:45
# &quot;Testamento&quot; – 2:25
# &quot;Polenta&quot; – 1:07
# &quot;Il Primo Sciopero&quot; – 2:48
# &quot;Padre e Figlia&quot; – 1:27
# &quot;Tema di Ada&quot; – 4:50
# &quot;Apertura Della Caccia&quot; – 5:44
# &quot;Verdi E Morto&quot; – 2:30
# &quot;I Nuovi Crociati&quot; – 3:32
# &quot;Il Quarto Stato&quot; – 1:33
# „Inverno – 1935“ – 2:45
# „Primavera – 1945“ – 2:06
# &quot;Olmo E Alfredo&quot; – 2:18

== Izvori ==
{{Izvori}}

== Bibliografija ==

* {{Cite book|last=di Giovanni|first=Norman Thomas|date=1977|title=Novecent|language=it|location=Milano|publisher=Euroclub}}
* {{Cite book|last=Kline|first=T. Jefferson|date=1987|title=Bertolucci's Dream Loom: a Psychoanalytical Study in Cinema|url=https://archive.org/details/bertoluccisdream0000klin|location=Amherst, MA|publisher=University Press of Massachusetts}}
* {{Cite journal|last=Boswell|first=Laird|date=1990|title=Reviewed Work: 1900 by Alberto Grimaldi, Bernardo Bertolucci|journal=The American Historical Review|volume=25|issue=4|pages=1131–1133|doi=10.2307/2163489|jstor=2163489}}
* {{Cite book|last=Tonetti|first=Claretta M.|date=1995|title=Bernardo Bertolucci: the Cinema of Ambiguity|url=https://archive.org/details/bernardobertoluc00tone_0|location=London|publisher=Twayne|isbn=9780805793369}}
* {{Cite book|last=Gerard|first=Fabien S.|date=2000|title=Bernardo Bertolucci: Interviews|location=Jackson, MS|publisher=University Press of Mississippi}}
* {{Cite web|title=1900|date=2001|publisher=Encyclopedia.com}}

== Vanjske veze ==
* {{IMDb naslov|0074084|1900}}
* {{Rotten-tomatoes|1900|1900}}

{{Bernardo Bertolucci}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Filmovi 1976.]]
[[Kategorija:Italijanski filmovi]]
[[Kategorija:Zapadnonjemački filmovi]]
[[Kategorija:Francuski filmovi]]
[[Kategorija:Filmovi na italijanskom jeziku]]
[[Kategorija:Filmovi na francuskom jeziku]]
[[Kategorija:Filmovi na njemačkom jeziku]]
[[Kategorija:Filmovi na engleskom jeziku]]
[[Kategorija:Ratni dramski filmovi]]</text>
      <sha1>biel4c8z4xf0orqqqak1e9b6b27pwv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ronnie Brunswijk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4684132</id>
    <revision>
      <id>42716906</id>
      <parentid>42618610</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42716906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22266" sha1="ntxszmv3un2bs2cyr6njjf8ul2gruur" xml:space="preserve">{{Infokutija nosilac funkcije
|ime=Ronnie Brunswijk
|datum rođenja=[[7. ožujka]] [[1961.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|Nizozemska Gvajana}} [[Moiwana]], [[Surinam (Kraljevina Nizozemska)|Surinam]]
|datum smrti=
|mjesto smrti=
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Ronnie Brunswijk ingezworen.png
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Stranka općeg oslobođenja i obnove|ABOP]]
|potpis=
|supruga=Beatrix Esajas {{small|(razvedeni)}}&lt;ref name=&quot;thoden&quot;&gt;{{cite web|url=http://rjh.ub.rug.nl/index.php/sogi/article/download/20137/17609 |title=De Brunswijk-opstand: Antropologische kanttekeningen bij de Surinaamse burgeroorlog|website=University of Groningen|author=Bonno Thoden van Velzen|author-link=Bonno Thoden van Velzen|date=1988|language=nl|access-date=9 July 2020|publisher=Sociologische Gids}}&lt;/ref&gt;

|obrazovanje=
|zanimanje=političar
|fusnote=

|položaj         = 9. [[potpredsjednik Surinama]]
|tip1 = političar
|mandat_start    = [[16. srpnja]] [[2020.]]
|mandat_kraj     = [[16. srpnja]] [[2025.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Chan Santokhi]] 
|prethodnik      = [[Ashwin Adhin]]
|nasljednik      = [[Gregory Rusland]]

|čin2            = [[Narodna skupština (Surinam)|Predsjednik Narodne skupštine]]
|tip2 = političar
|mandat_start2   = [[29. lipnja]] [[2020.]]
|mandat_kraj2    = [[14. srpnja]] [[2020.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik     =
|prethodnik2     = [[Jennifer Simons]]
|nasljednik2     = [[Marinus Bee]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Ronnie Brunswijk''' ({{IPA-nl|ˈrɔni ˈbrʏnsʋɛik}}; [[Moiwana]], [[7. ožujka]] [[1961.]]), [[surinam]]ski političar, poslovni čovjek, profesionalni fudbaler, bivši vođa pobunjenika te osuđeni trgovac drogom,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kurmanaev|first=Anatoly|date=2021-01-08|title=Guerrilla Leader, Drug Baron, Gold Magnate … and Now Social Reformer?|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/01/08/world/americas/ronnie-brunswijk-suriname.html|access-date=2022-01-30|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; koji je od [[16. srpnja]] [[2020.]] do [[16. srpnja]] [[2025.]] godine obnašao dužnost [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika Surinama]] u mandatu [[Chan Santokhi|Chana Santokhija]]. Prije toga je bio predsjednik [[Narodna skupština (Surinam)|Narodne skupštine]].

== Biografija ==

=== Revolucionar i kriminalac ===

Rodio se [[1961.]] godine u selu [[Moiwana]] te je s 18 godina pristupio vojsci. Nakon obuke na [[Kuba|Kubi]] i završetka školovanja za vojnika, postao je osobni tjelohranitelj pučista i diktatora [[Dési Bouterse|Désija Boutersea]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://parbode.com/de-tien-gezichten-van-ronnie-brunswijk/ |title=De tien gezichten van Ronnie Brunswijk |website=Parbode|access-date=11 July 2020|date=16 March 2016|language=nl}}&lt;/ref&gt; Tijekom jednog posjeta [[Nickerie]]ju, Brunswijk je intervenirao nakon što se čuo pucanj, ali se ispostavilo da je jedan od članova počasne garde slučajno ispalio metak; godine [[1984.]], Brunswijk je zatražio povišicu, ali je odmah dobio otkaz&lt;ref name=&quot;making&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59570|title=Zijne Excellentie Ronnie Brunswijk |website=Star Nieuws|access-date=11 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; te mu major [[Paul Bhagwandas]] nije isplatio plaće koje su mu dugovali.&lt;ref name=&quot;thoden&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;/&gt; Sljedeće godine osniva ''[[Junglecommando]]'' (Surinamska narodnooslobodilačka vojska), gerilsku jedinicu koja se borila za veća prava [[Maroni (narod)|maronske]] populacije u Surinamu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/ndyuka-treaty-1760-conversation-granman-gazon|title=The Ndyuka Treaty Of 1760: A Conversation with Granman Gazon|website=Cultural Survival|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isgeschiedenis&quot;&gt;{{cite web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/het-bloedbad-van-moiwana-in-suriname|title=Het bloedbad van Moiwana in Suriname|website=Is Geschiedenis.nl|date=29 November 2016|access-date=14 May 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

Dana [[22. srpnja]] [[1986.]] godine, oko 03:00, Brunswijkovi komandosi oteli su 12 vojnika s njihovih pozicija u [[Stolkertsijver]]u, čime je formalno započeo višegodišnji krvavi [[Surinamski unutrašnji rat]], u kojem su se Brunswijkovi gerilci borili protiv Bouterseove vojske.&lt;ref name=&quot;reform&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/02408c77d71f20c8befc27ebdb7cf197|title=Leger Suriname zoekt gijzelaars|website=[[Reformatorisch Dagblad]] via Digibron|date=26 July 1986|access-date=30 June 2020|language=nl|quote=The newspaper article of 26 July - four days later - stated that it was ''assumed'' that Brunswijk was behind the attack}}&lt;/ref&gt; Nešto kasnije, otkrilo se kako je Brunswijk [[26. travnja]] iste godine opljačkao banku u [[Moengo|Moengu]], zbog čega je osuđen ''[[in absentia]]''; međutim, ta mu je osuda donijela status &quot;surinamskog [[Robin Hood]]a&quot;, koji je pljačkao državu i vraćao novac građanima.&lt;ref name=&quot;making&quot;&gt;{{cite web|url=http://rozenbergquarterly.com/the-making-of-ronnie-brunswijk-in-nederlandse-media/|title=The making of Ronnie Brunswijk in Nederlandse media|website=Rozenburg Quarterly|access-date=30 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Zanimljivo je kako je [[Nizozemska]] financirala Brunswijkove komandose tijekom rata.&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.groene.nl/artikel/de-bouterse-connectie|title=De bouterse connectie|website=De Groene Amsterdammer|access-date=11 July 2020|date=10 August 1994|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tussenbroek&quot;&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/KolonelBasVanTussenbroekEnRonnieBrunswijk |title=Kolonel Bas Van Tussenbroek En Ronnie Brunswijk (video)|website=[[Nederlandse Programma Stichting]] via Archive.org|date=12 November 2000|access-date=11 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U znak osvete, Bouterseova vojska je [[29. studenog]] [[1986.]] godine upala u Brunswijkovo rodno selo, Moiwanu, i počinila [[Masakr u Moiwani|masakr]] nad stanovnicima sela, ubivši najmanje 39 ljudi, uglavnom žene i djece.&lt;ref&gt;[[NRC Handelsblad]] - [http://archief.nrc.nl/index.php/1993/Mei/25/Binnenland/7/Brunswijk+wijst+graf+aan+van+moorden+bij+Moiwana/check=Y Brunswijk wijst graf aan van moorden bij Moiwana]&lt;/ref&gt; Brunswijkova rodna kuća zapaljena je, a cijelo je selo potpuno uništeno; preživjeli stanovnici izbjegli su u [[Francuska Gijana|Francusku Gijanu]], koja će od tog trenutka postati centar za izbjeglice iz Unutrašnjeg rata;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.suriname.nu/175alg/marowijne02.html|title=Distrikt Marowijne|access-date=19 May 2020|language=nl|website=Suriname.nu}}&lt;/ref&gt; do kraja rata, oko 10,000 Surinamaca pobjeglo je u susjednu zemlju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.blada.com/data/File/2012pdf/panoimmigr102012.pdf |title=Panorama de la population immigrée en Guyane |publisher=[[INSEE]]|access-date=2019-02-02}}&lt;/ref&gt;

Država je [[21. srpnja]] [[1989.]] godine u [[Kourou]]u uspjela ispregovarati prekid vatre s Brunswijkom,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/af9b7f88c330cfd7422c7551dc5fe7fc|title=Compromis in de maak rond Kourou-akkoord|website=Reformatorisch Dagblad via Digibron|access-date=13 July 2020|language=nl|date=1 August 1989}}&lt;/ref&gt; prema kojem su njegovi komandosi postali dio državne vojske i dobili su zadaću patroliranja i nadziranja teritorija Surinama.&lt;ref name=&quot;sranan&quot;&gt;{{cite web|url=https://dbnl.org/tekst/binn011sran01_01/binn011sran01_01_0004.php|title=Sranan. Cultuur in Suriname|website=Digital Library for Dutch Literature|date=1992|access-date=18 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Država je također obećala zaposliti Marone u rudarskoj i šumarskoj industriji. Konačni mirovni sporazum potpisan je [[8. kolovoza]] [[1992.]] godine.&lt;ref name=&quot;peace&quot;&gt;{{cite book |last=Boven |first=Karin M. |year=2006 |title=Overleven in een Grensgebied: Veranderingsprocessen bij de Wayana in Suriname en Frans-Guyana - Page 207|url=https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/15288/full.pdf |location=Amsterdam |publisher=Rozenberg Publishers }}&lt;/ref&gt; U istom ovom periodu, Nizozemska je ''[[in absentia]]'' optužila Brunswijka i Boutersea za trgovinu drogom te ih obojicu osudila; iako su svjedoci osporavali Brunswijkovu krivnju, sud u [[Haarlem]]u osudio ga je na osam godina zatvora za krijumčarenje [[kokain]]a, što je smanjeno na šest godina nakon žalbe.&lt;ref&gt;DePers.nl - [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/8c452719a51275418ec56c3dbf957484 &quot;Acht jaar cel voor Ronnie Brunswijk &quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.trouw.nl/nieuws/zes-jaar-cel-voor-brunswijk~ba6c60e2|title=Zes jaar cel voor Brunswijk|website=Trouw|access-date=7 September 2020|date=11 October 2000|language=nl}}&lt;/ref&gt; Jedno je vrijeme čak postojala i [[Interpol]]ova tjeralica za njega.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.trouw.nl/buitenland/santokhi-nieuwe-president-suriname-de-door-interpol-gezochte-brunswijk-wordt-vicepresident~baad6ce5/|title=Santokhi nieuwe president Suriname, de door Interpol gezochte Brunswijk wordt vicepresident|website=Trouw|access-date=7 September 2020|date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

=== Politička karijera ===

U istom ovom periodu, Brunswijk započinje i političku karijeru i to pod okriljem [[Stranka općeg oslobođenja i obnove|ABOP]]-a, na čijem je čelu još od [[1990.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nd.nl/nieuws/varia/980076/ronnie-brunswijk-nieuwe-voorzitter-surinaams-parlement|title=Ronnie Brunswijk nieuwe voorzitter Surinaams parlement|website=Nederlands Dagblad|access-date=30 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U Narodnu je skupštinu izabran [[2005.]] godine, a [[2007.]] godine došao je u fokus javnosti nakon fizičkog okršaja koji su [[Paul Somohardjo]] i on imali s kolegom zastupnikom [[Rashied Doekhi|Rashiedom Doekhijem]], koga su napali nedugo nakon što je on ranije napao njih. Cijeli je događaj bio viđen tijekom prijenosa uživo na javnoj televiziji.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.waterkant.net/suriname/2007/12/14/surinaamse-parlementariers-met-elkaar-op-de-vuist/|title=Surinaamse parlementariërs met elkaar op de vuist|last=Paramaribo|date=3 July 2020|language=nl|website=Waterkant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211206/F90iT8sakF8 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20150111191252/https://www.youtube.com/watch?v=F90iT8sakF8 Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web| url = https://www.youtube.com/watch?v=F90iT8sakF8| title = Suriname:Fight in the Parlement,Somohardjo,Doekhie,Brunswijk | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; Dana [[29. lipnja]] [[2020.]] godine postao je predsjednik [[Narodna skupština (Surinam)|Narodne skupštine]],&lt;ref name=&quot;chair&quot;&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/06/29/live-blog-verkiezing-parlementsvoorzitter/|title=Live blog: Verkiezing parlementsvoorzitter|website=De Ware Tijd|access-date=29 June 2020|language=nl|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121234510/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/06/29/live-blog-verkiezing-parlementsvoorzitter/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; međutim Brunswijk se ubrzo kandidirao za [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika]]&lt;ref name=&quot;vicepresident&quot;&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/07/santokhi-en-brunswijk-kandidaat-president-en-vicepresident/|title=Santokhi en Brunswijk kandidaat president en vicepresident|website=De Ware Tijd|access-date=7 July 2020|language=nl|archive-date=7 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707215549/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/07/santokhi-en-brunswijk-kandidaat-president-en-vicepresident/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te je već [[8. srpnja]] iste godine objavio kako će ga na mjestu predsjednika parlamenta naslijediti [[Marinus Bee]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59540|title=Brunswijk: Bee zal voorzittershamer Assemblee overnemen |website=Star Nieuws|access-date=9 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; koji je dužnost preuzeo [[14. srpnja]] [[2020.]] godine;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/nieuwe-voorzitter-dna-wordt-dinsdag-gekozen/|title=Nieuwe voorzitter DNA wordt dinsdag gekozen|website=De Ware Tijd|access-date=13 July 2020|language=nl|archive-date=18 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118211136/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/nieuwe-voorzitter-dna-wordt-dinsdag-gekozen/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/14/marinus-bee-neemt-voorzitterschap-dna-over/|title=Marinus Bee neemt vandaag voorzitterschap DNA over|website=Waterkant.net|access-date=14 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Brunswijk je tako postao predsjednik Narodne skupštine s najkraćim mandatom u historiji Surinama.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/07/15/brunswijk-in-fotogalerij-dna-als-gewezen-voorzitter/|title=Brunswijk in fotogalerij DNA als gewezen voorzitter|website=Suriname Herald|access-date=15 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Dan prije Beeovog stupanja na dužnost, Brunswijk je jednoglasno (bez protukandidata) izabran za potpredsjednika, dok je za [[Predsjednik Surinama|predsjednika Surinama]] izabran [[Chan Santokhi]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59535|title=Kandidaatstelling Santokhi en Brunswijk een feit |website=Star Nieuws|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dbsuriname.com/2020/07/08/breaking-ndp-dient-geen-lijst-in/|title=Breaking: NDP dient geen lijst in|website=Dagblad Suriname|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Prisegnuo je dva dana kasnije.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/12/inauguratie-nieuwe-president-van-suriname-op-onafhankelijkheidsplein/|title=Inauguratie nieuwe president van Suriname op Onafhankelijkheidsplein|website=Waterkant|access-date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inaug&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/07/16/breaking-ronnie-brunswijk-ingezworen-als-vicepresident-suriname/|title=Breaking: Ronnie Brunswijk ingezworen als vicepresident Suriname|website=Suriname Herald|access-date=16 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Godine [[2025.]] naslijedio ga je [[Gregory Rusland]].

=== Poslovna karijera ===

Osim što se bavi politikom, Ronnie Brunswijk ima i prilično profitabilnu poslovnu karijeru. Do [[2020.]] godine bio je vlasnik kompanije za rudarenje [[zlato|zlata]] Robruns NV, koja je - prema podacima objavljenima u medijima - godie [[2012.]] imala čak šest koncesija nad rudnicima zlata u Surinamu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nickerie.net/News2012/2012-09-09%20-%20De%2010%20golden%20boys%20van%20Suriname.htm|title=De 10 golden boys van Suriname|website=Parbode via Nickerie.net|access-date=7 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nickerie.net/News2013/2013-06-08%20-%20Uitgegeven%20concessie%20goudsector.pdf|title=Gold concessions in Suriname 2013-06-08|website=Nickerie.net|access-date=7 July 2020|language=nl|date=8 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uXEYZ07o8wU|title=The Golden Mountains of Suriname (Dutch with English subtitles)|website=[[Vice (magazine)|Vice]] via YouTube|date=22 February 2017|access-date=7 July 2020}}&lt;/ref&gt; Ipak, kako bi se mogao kandidirati za potpredsjednika, Brunswijk je [[2020.]] godine prenio prava na zakladu koja sada upravlja tvrtkom i koncesijama.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59491|title=Brunswijk maakt zich op voor vicepresidentschap|website=Star Nieuws|access-date=7 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

Također ima i vrlo značajnu ulogu u surinamskom nogometu, s obzirom na činjenicu da je vlasnik kluba [[Inter Moengotapoe]],&lt;ref name=&quot;suspend&quot;&gt;{{cite news|title=Ronnie Brunswijk 30 dagen geschorst|language=nl|website=Dagblad Suriname|url=https://www.dbsuriname.com/2017/04/20/ronnie-brunswijk-30-dagen-geschorst/|access-date=30 June 2020|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715135845/https://www.dbsuriname.com/2017/04/20/ronnie-brunswijk-30-dagen-geschorst/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; jednog od najuspješnijih surinamskih klubova. Godine [[2002.]] financirao je izgradnju nogometnog stadiona u [[Moengo|Moengu]], koji se u njegovu čast zove [[Ronnie Brunswijkstadion]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=De voetbalcarrière van Ronnie Brunswijk|language=nl|website=Sportgeschiedenis via Nickerie.net|url=http://www.nickerie.net/News2008/2008-09-22%20-%20nnet%20-%20De%20voetbalcarriere%20van%20Ronnie%20Brunswijk.htm|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt; Međutim, njegovo upravljanje klubom izrazito je kontroverzno. Godine [[2005.]], [[Surinamski nogometni savez]] suspendirao ga je na pet godina jer je nekolicini igrača prijetio pištoljem nakon jedne utakmice, ali suspenzija je ubrzo povučena zbog manjka dokaza.&lt;ref name=&quot;suspend&quot; /&gt; No, godine [[2012.]] ponovo je suspendiran, ovoga puta na godinu dana, zbog nasilnog ponašanja prema sucu i jednom igraču tijekom utakmice.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Brunswijk mag een jaar niet meedoen met zijn club|language=nl|website=Star Nieuws|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/11331|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

Zanimljivo je kako Brunswijk, unatoč svojim godinama, osim što je vlasnik [[Inter Moengotapoe]]a, također i igra za navedenu momčad te je službeno njezin kapetan. U rujnu [[2021.]] godine došao je u fokus javnosti jer je u svojoj 61. godini života, kao [[potpredsjednik Surinama]], odigrao službenu utakmicu za svoj klub u [[CONCACAF Liga|CONCACAF Ligi]]; radilo se o utakmici osmine finala, a protivnik je bio [[Honduras|honduraški]] klub [[C.D. Olimpia]]. Sa 60 godina i 198 dana te brojem 61 na dresu, Ronnie Brunswijk službeno je postao najstariji igrač na jednoj službenoj međunarodnoj klupskoj utakmici, a uz to je bio i kapetan svoje momčadi;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Garcia|first=Adriana|date=22 September 2021|title=Suriname VP, 60, breaks oldest player record|url=https://www.espn.com/soccer/suriname/story/4480898/suriname-vice-president60becomes-oldest-player-in-international-club-competition|access-date=22 September 2021|website=ESPN.com}}&lt;/ref&gt; igrao je do 54. minute (kada ga je zamijenio njegov sin, [[Damian Brunswijk|Damian]]) te je imao 14 (od 17) uspješnih dodavanja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bengel |first=Chris |date=22 September 2021 |title=Suriname vice president, 60, plays 54 minutes in CONCACAF League match for team he owns |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/suriname-vice-president-60-plays-54-minutes-in-concacaf-league-match-for-team-he-owns/ |work=[[CBS Sports]] |accessdate=25 September 2021}}&lt;/ref&gt; Ova vijest odjeknula je diljem svijeta,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Garcia |first1=Adriana |title=Suriname vice president, 60, becomes oldest player in international club competition |url=https://www.espn.com/soccer/suriname/story/4480898/suriname-vice-president60becomes-oldest-player-in-international-club-competition |website=[[ESPN]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bonesteel |first1=Matt |title=Suriname's vice president inserted himself into a pro soccer match. He's 60. |url=https://www.washingtonpost.com/sports/2021/09/22/ronnie-brunswijk-suriname-soccer/ |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tolmich |first1=Ryan |title=60-year-old Suriname vice president Brunswijk starts CONCACAF League match for Inter Moengotapoe |url=https://www.goal.com/en-ae/news/60-year-old-suriname-vice-president-brunswijk-concacaf/12hqddyhhoce91mz2oeyskg6l0 |website=[[Goal (website)|Goal]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt; međutim ubrzo se pretvorila u veliku kontroverzu. Naime, iako je Olimpia lako pobijedila s visokih 6:0, ubrzo je procurila snimka koja pokazuje kako Brunswijk plaća protivničke igrače, što je dovelo do sumnji na namještanje utakmice. [[CONCACAF]] je ubrzo pokrenuo formalnu istragu,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Guy |first1=Jack |title=Ronnie Brunswijk: Soccer body launches probe after locker room video of Suriname vice president raises 'integrity issues' |url=https://www.cnn.com/2021/09/23/football/ronnie-brunswijk-suriname-soccer-concacaf-scli-intl-spt/index.html |website=[[CNN]] |access-date=23 September 2021 |date=23 September 2021}}&lt;/ref&gt; koja je utvrdila ozbiljna kršenja pravila; oba su kluba diskvalificirana iz natjecanja, a Brunswijk je dobio trogodišnju suspenziju sudjelovanja u natjecanjima koja organizira CONCACAF.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=25 September 2021|title=Concacaf Statement regarding Inter Moengo Tapoe and CD Olimpia|url=https://www.concacaf.com/concacaf-league/article/concacaf-statement-regarding-inter-moengo-tapoe-and-cd-olimpia/|date=25 September 2021|website=Concacaf}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
*[https://www.facebook.com/RonnieBrunswijk/ Official Facebook page] (in Dutch)

{{Potpredsjednici Surinama}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1961||Brunswijk, Ronnie}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Potpredsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Surinamski poslovni ljudi]]
[[Kategorija:Surinamski oficiri]]
[[Kategorija:Surinamski vojskovođe]]
[[Kategorija:Surinamski fudbaleri]]
[[Kategorija:Surinamski kriminalci]]</text>
      <sha1>ntxszmv3un2bs2cyr6njjf8ul2gruur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717107</id>
      <parentid>42716906</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58979-03</username>
        <id>409480</id>
      </contributor>
      <comment>Poništena izmjena [[Special:Diff/42716906|42716906]] korisnika [[Special:Contributions/Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] ([[User talk:Edgar Allan Poe|razgovor]])</comment>
      <origin>42717107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22217" sha1="f3axkmqhggb2wbl7h0o5hqfz8zacpf1" xml:space="preserve">{{politički vođa
|ime=Ronnie Brunswijk
|datum rođenja=[[7. ožujka]] [[1961.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|Nizozemska Gvajana}} [[Moiwana]], [[Surinam (Kraljevina Nizozemska)|Surinam]]
|datum smrti=
|mjesto smrti=
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Ronnie Brunswijk ingezworen.png
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Stranka općeg oslobođenja i obnove|ABOP]]
|potpis=
|supruga=Beatrix Esajas {{small|(razvedeni)}}&lt;ref name=&quot;thoden&quot;&gt;{{cite web|url=http://rjh.ub.rug.nl/index.php/sogi/article/download/20137/17609 |title=De Brunswijk-opstand: Antropologische kanttekeningen bij de Surinaamse burgeroorlog|website=University of Groningen|author=Bonno Thoden van Velzen|author-link=Bonno Thoden van Velzen|date=1988|language=nl|access-date=9 July 2020|publisher=Sociologische Gids}}&lt;/ref&gt;

|obrazovanje=
|zanimanje=političar
|fusnote=

|položaj         = 9. [[potpredsjednik Surinama]]
|mandat_start    = [[16. srpnja]] [[2020.]]
|mandat_kraj     = [[16. srpnja]] [[2025.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Chan Santokhi]] 
|prethodnik      = [[Ashwin Adhin]]
|nasljednik      = [[Gregory Rusland]]

|čin2            = [[Narodna skupština (Surinam)|Predsjednik Narodne skupštine]]
|mandat_start2   = [[29. lipnja]] [[2020.]]
|mandat_kraj2    = [[14. srpnja]] [[2020.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik     =
|prethodnik2     = [[Jennifer Simons]]
|nasljednik2     = [[Marinus Bee]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Ronnie Brunswijk''' ({{IPA-nl|ˈrɔni ˈbrʏnsʋɛik}}; [[Moiwana]], [[7. ožujka]] [[1961.]]), [[surinam]]ski političar, poslovni čovjek, profesionalni fudbaler, bivši vođa pobunjenika te osuđeni trgovac drogom,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kurmanaev|first=Anatoly|date=2021-01-08|title=Guerrilla Leader, Drug Baron, Gold Magnate … and Now Social Reformer?|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/01/08/world/americas/ronnie-brunswijk-suriname.html|access-date=2022-01-30|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; koji je od [[16. srpnja]] [[2020.]] do [[16. srpnja]] [[2025.]] godine obnašao dužnost [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika Surinama]] u mandatu [[Chan Santokhi|Chana Santokhija]]. Prije toga je bio predsjednik [[Narodna skupština (Surinam)|Narodne skupštine]].

== Biografija ==

=== Revolucionar i kriminalac ===

Rodio se [[1961.]] godine u selu [[Moiwana]] te je s 18 godina pristupio vojsci. Nakon obuke na [[Kuba|Kubi]] i završetka školovanja za vojnika, postao je osobni tjelohranitelj pučista i diktatora [[Dési Bouterse|Désija Boutersea]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://parbode.com/de-tien-gezichten-van-ronnie-brunswijk/ |title=De tien gezichten van Ronnie Brunswijk |website=Parbode|access-date=11 July 2020|date=16 March 2016|language=nl}}&lt;/ref&gt; Tijekom jednog posjeta [[Nickerie]]ju, Brunswijk je intervenirao nakon što se čuo pucanj, ali se ispostavilo da je jedan od članova počasne garde slučajno ispalio metak; godine [[1984.]], Brunswijk je zatražio povišicu, ali je odmah dobio otkaz&lt;ref name=&quot;making&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59570|title=Zijne Excellentie Ronnie Brunswijk |website=Star Nieuws|access-date=11 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; te mu major [[Paul Bhagwandas]] nije isplatio plaće koje su mu dugovali.&lt;ref name=&quot;thoden&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;/&gt; Sljedeće godine osniva ''[[Junglecommando]]'' (Surinamska narodnooslobodilačka vojska), gerilsku jedinicu koja se borila za veća prava [[Maroni (narod)|maronske]] populacije u Surinamu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/ndyuka-treaty-1760-conversation-granman-gazon|title=The Ndyuka Treaty Of 1760: A Conversation with Granman Gazon|website=Cultural Survival|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isgeschiedenis&quot;&gt;{{cite web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/het-bloedbad-van-moiwana-in-suriname|title=Het bloedbad van Moiwana in Suriname|website=Is Geschiedenis.nl|date=29 November 2016|access-date=14 May 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

Dana [[22. srpnja]] [[1986.]] godine, oko 03:00, Brunswijkovi komandosi oteli su 12 vojnika s njihovih pozicija u [[Stolkertsijver]]u, čime je formalno započeo višegodišnji krvavi [[Surinamski unutrašnji rat]], u kojem su se Brunswijkovi gerilci borili protiv Bouterseove vojske.&lt;ref name=&quot;reform&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/02408c77d71f20c8befc27ebdb7cf197|title=Leger Suriname zoekt gijzelaars|website=[[Reformatorisch Dagblad]] via Digibron|date=26 July 1986|access-date=30 June 2020|language=nl|quote=The newspaper article of 26 July - four days later - stated that it was ''assumed'' that Brunswijk was behind the attack}}&lt;/ref&gt; Nešto kasnije, otkrilo se kako je Brunswijk [[26. travnja]] iste godine opljačkao banku u [[Moengo|Moengu]], zbog čega je osuđen ''[[in absentia]]''; međutim, ta mu je osuda donijela status &quot;surinamskog [[Robin Hood]]a&quot;, koji je pljačkao državu i vraćao novac građanima.&lt;ref name=&quot;making&quot;&gt;{{cite web|url=http://rozenbergquarterly.com/the-making-of-ronnie-brunswijk-in-nederlandse-media/|title=The making of Ronnie Brunswijk in Nederlandse media|website=Rozenburg Quarterly|access-date=30 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Zanimljivo je kako je [[Nizozemska]] financirala Brunswijkove komandose tijekom rata.&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.groene.nl/artikel/de-bouterse-connectie|title=De bouterse connectie|website=De Groene Amsterdammer|access-date=11 July 2020|date=10 August 1994|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tussenbroek&quot;&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/KolonelBasVanTussenbroekEnRonnieBrunswijk |title=Kolonel Bas Van Tussenbroek En Ronnie Brunswijk (video)|website=[[Nederlandse Programma Stichting]] via Archive.org|date=12 November 2000|access-date=11 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U znak osvete, Bouterseova vojska je [[29. studenog]] [[1986.]] godine upala u Brunswijkovo rodno selo, Moiwanu, i počinila [[Masakr u Moiwani|masakr]] nad stanovnicima sela, ubivši najmanje 39 ljudi, uglavnom žene i djece.&lt;ref&gt;[[NRC Handelsblad]] - [http://archief.nrc.nl/index.php/1993/Mei/25/Binnenland/7/Brunswijk+wijst+graf+aan+van+moorden+bij+Moiwana/check=Y Brunswijk wijst graf aan van moorden bij Moiwana]&lt;/ref&gt; Brunswijkova rodna kuća zapaljena je, a cijelo je selo potpuno uništeno; preživjeli stanovnici izbjegli su u [[Francuska Gijana|Francusku Gijanu]], koja će od tog trenutka postati centar za izbjeglice iz Unutrašnjeg rata;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.suriname.nu/175alg/marowijne02.html|title=Distrikt Marowijne|access-date=19 May 2020|language=nl|website=Suriname.nu}}&lt;/ref&gt; do kraja rata, oko 10,000 Surinamaca pobjeglo je u susjednu zemlju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.blada.com/data/File/2012pdf/panoimmigr102012.pdf |title=Panorama de la population immigrée en Guyane |publisher=[[INSEE]]|access-date=2019-02-02}}&lt;/ref&gt;

Država je [[21. srpnja]] [[1989.]] godine u [[Kourou]]u uspjela ispregovarati prekid vatre s Brunswijkom,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/af9b7f88c330cfd7422c7551dc5fe7fc|title=Compromis in de maak rond Kourou-akkoord|website=Reformatorisch Dagblad via Digibron|access-date=13 July 2020|language=nl|date=1 August 1989}}&lt;/ref&gt; prema kojem su njegovi komandosi postali dio državne vojske i dobili su zadaću patroliranja i nadziranja teritorija Surinama.&lt;ref name=&quot;sranan&quot;&gt;{{cite web|url=https://dbnl.org/tekst/binn011sran01_01/binn011sran01_01_0004.php|title=Sranan. Cultuur in Suriname|website=Digital Library for Dutch Literature|date=1992|access-date=18 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Država je također obećala zaposliti Marone u rudarskoj i šumarskoj industriji. Konačni mirovni sporazum potpisan je [[8. kolovoza]] [[1992.]] godine.&lt;ref name=&quot;peace&quot;&gt;{{cite book |last=Boven |first=Karin M. |year=2006 |title=Overleven in een Grensgebied: Veranderingsprocessen bij de Wayana in Suriname en Frans-Guyana - Page 207|url=https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/15288/full.pdf |location=Amsterdam |publisher=Rozenberg Publishers }}&lt;/ref&gt; U istom ovom periodu, Nizozemska je ''[[in absentia]]'' optužila Brunswijka i Boutersea za trgovinu drogom te ih obojicu osudila; iako su svjedoci osporavali Brunswijkovu krivnju, sud u [[Haarlem]]u osudio ga je na osam godina zatvora za krijumčarenje [[kokain]]a, što je smanjeno na šest godina nakon žalbe.&lt;ref&gt;DePers.nl - [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/8c452719a51275418ec56c3dbf957484 &quot;Acht jaar cel voor Ronnie Brunswijk &quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.trouw.nl/nieuws/zes-jaar-cel-voor-brunswijk~ba6c60e2|title=Zes jaar cel voor Brunswijk|website=Trouw|access-date=7 September 2020|date=11 October 2000|language=nl}}&lt;/ref&gt; Jedno je vrijeme čak postojala i [[Interpol]]ova tjeralica za njega.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.trouw.nl/buitenland/santokhi-nieuwe-president-suriname-de-door-interpol-gezochte-brunswijk-wordt-vicepresident~baad6ce5/|title=Santokhi nieuwe president Suriname, de door Interpol gezochte Brunswijk wordt vicepresident|website=Trouw|access-date=7 September 2020|date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

=== Politička karijera ===

U istom ovom periodu, Brunswijk započinje i političku karijeru i to pod okriljem [[Stranka općeg oslobođenja i obnove|ABOP]]-a, na čijem je čelu još od [[1990.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nd.nl/nieuws/varia/980076/ronnie-brunswijk-nieuwe-voorzitter-surinaams-parlement|title=Ronnie Brunswijk nieuwe voorzitter Surinaams parlement|website=Nederlands Dagblad|access-date=30 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U Narodnu je skupštinu izabran [[2005.]] godine, a [[2007.]] godine došao je u fokus javnosti nakon fizičkog okršaja koji su [[Paul Somohardjo]] i on imali s kolegom zastupnikom [[Rashied Doekhi|Rashiedom Doekhijem]], koga su napali nedugo nakon što je on ranije napao njih. Cijeli je događaj bio viđen tijekom prijenosa uživo na javnoj televiziji.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.waterkant.net/suriname/2007/12/14/surinaamse-parlementariers-met-elkaar-op-de-vuist/|title=Surinaamse parlementariërs met elkaar op de vuist|last=Paramaribo|date=3 July 2020|language=nl|website=Waterkant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211206/F90iT8sakF8 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20150111191252/https://www.youtube.com/watch?v=F90iT8sakF8 Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web| url = https://www.youtube.com/watch?v=F90iT8sakF8| title = Suriname:Fight in the Parlement,Somohardjo,Doekhie,Brunswijk | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; Dana [[29. lipnja]] [[2020.]] godine postao je predsjednik [[Narodna skupština (Surinam)|Narodne skupštine]],&lt;ref name=&quot;chair&quot;&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/06/29/live-blog-verkiezing-parlementsvoorzitter/|title=Live blog: Verkiezing parlementsvoorzitter|website=De Ware Tijd|access-date=29 June 2020|language=nl|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121234510/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/06/29/live-blog-verkiezing-parlementsvoorzitter/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; međutim Brunswijk se ubrzo kandidirao za [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika]]&lt;ref name=&quot;vicepresident&quot;&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/07/santokhi-en-brunswijk-kandidaat-president-en-vicepresident/|title=Santokhi en Brunswijk kandidaat president en vicepresident|website=De Ware Tijd|access-date=7 July 2020|language=nl|archive-date=7 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707215549/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/07/santokhi-en-brunswijk-kandidaat-president-en-vicepresident/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te je već [[8. srpnja]] iste godine objavio kako će ga na mjestu predsjednika parlamenta naslijediti [[Marinus Bee]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59540|title=Brunswijk: Bee zal voorzittershamer Assemblee overnemen |website=Star Nieuws|access-date=9 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; koji je dužnost preuzeo [[14. srpnja]] [[2020.]] godine;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/nieuwe-voorzitter-dna-wordt-dinsdag-gekozen/|title=Nieuwe voorzitter DNA wordt dinsdag gekozen|website=De Ware Tijd|access-date=13 July 2020|language=nl|archive-date=18 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118211136/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/nieuwe-voorzitter-dna-wordt-dinsdag-gekozen/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/14/marinus-bee-neemt-voorzitterschap-dna-over/|title=Marinus Bee neemt vandaag voorzitterschap DNA over|website=Waterkant.net|access-date=14 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Brunswijk je tako postao predsjednik Narodne skupštine s najkraćim mandatom u historiji Surinama.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/07/15/brunswijk-in-fotogalerij-dna-als-gewezen-voorzitter/|title=Brunswijk in fotogalerij DNA als gewezen voorzitter|website=Suriname Herald|access-date=15 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Dan prije Beeovog stupanja na dužnost, Brunswijk je jednoglasno (bez protukandidata) izabran za potpredsjednika, dok je za [[Predsjednik Surinama|predsjednika Surinama]] izabran [[Chan Santokhi]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59535|title=Kandidaatstelling Santokhi en Brunswijk een feit |website=Star Nieuws|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dbsuriname.com/2020/07/08/breaking-ndp-dient-geen-lijst-in/|title=Breaking: NDP dient geen lijst in|website=Dagblad Suriname|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Prisegnuo je dva dana kasnije.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/12/inauguratie-nieuwe-president-van-suriname-op-onafhankelijkheidsplein/|title=Inauguratie nieuwe president van Suriname op Onafhankelijkheidsplein|website=Waterkant|access-date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inaug&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/07/16/breaking-ronnie-brunswijk-ingezworen-als-vicepresident-suriname/|title=Breaking: Ronnie Brunswijk ingezworen als vicepresident Suriname|website=Suriname Herald|access-date=16 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Godine [[2025.]] naslijedio ga je [[Gregory Rusland]].

=== Poslovna karijera ===

Osim što se bavi politikom, Ronnie Brunswijk ima i prilično profitabilnu poslovnu karijeru. Do [[2020.]] godine bio je vlasnik kompanije za rudarenje [[zlato|zlata]] Robruns NV, koja je - prema podacima objavljenima u medijima - godie [[2012.]] imala čak šest koncesija nad rudnicima zlata u Surinamu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nickerie.net/News2012/2012-09-09%20-%20De%2010%20golden%20boys%20van%20Suriname.htm|title=De 10 golden boys van Suriname|website=Parbode via Nickerie.net|access-date=7 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nickerie.net/News2013/2013-06-08%20-%20Uitgegeven%20concessie%20goudsector.pdf|title=Gold concessions in Suriname 2013-06-08|website=Nickerie.net|access-date=7 July 2020|language=nl|date=8 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uXEYZ07o8wU|title=The Golden Mountains of Suriname (Dutch with English subtitles)|website=[[Vice (magazine)|Vice]] via YouTube|date=22 February 2017|access-date=7 July 2020}}&lt;/ref&gt; Ipak, kako bi se mogao kandidirati za potpredsjednika, Brunswijk je [[2020.]] godine prenio prava na zakladu koja sada upravlja tvrtkom i koncesijama.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59491|title=Brunswijk maakt zich op voor vicepresidentschap|website=Star Nieuws|access-date=7 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

Također ima i vrlo značajnu ulogu u surinamskom nogometu, s obzirom na činjenicu da je vlasnik kluba [[Inter Moengotapoe]],&lt;ref name=&quot;suspend&quot;&gt;{{cite news|title=Ronnie Brunswijk 30 dagen geschorst|language=nl|website=Dagblad Suriname|url=https://www.dbsuriname.com/2017/04/20/ronnie-brunswijk-30-dagen-geschorst/|access-date=30 June 2020|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715135845/https://www.dbsuriname.com/2017/04/20/ronnie-brunswijk-30-dagen-geschorst/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; jednog od najuspješnijih surinamskih klubova. Godine [[2002.]] financirao je izgradnju nogometnog stadiona u [[Moengo|Moengu]], koji se u njegovu čast zove [[Ronnie Brunswijkstadion]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=De voetbalcarrière van Ronnie Brunswijk|language=nl|website=Sportgeschiedenis via Nickerie.net|url=http://www.nickerie.net/News2008/2008-09-22%20-%20nnet%20-%20De%20voetbalcarriere%20van%20Ronnie%20Brunswijk.htm|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt; Međutim, njegovo upravljanje klubom izrazito je kontroverzno. Godine [[2005.]], [[Surinamski nogometni savez]] suspendirao ga je na pet godina jer je nekolicini igrača prijetio pištoljem nakon jedne utakmice, ali suspenzija je ubrzo povučena zbog manjka dokaza.&lt;ref name=&quot;suspend&quot; /&gt; No, godine [[2012.]] ponovo je suspendiran, ovoga puta na godinu dana, zbog nasilnog ponašanja prema sucu i jednom igraču tijekom utakmice.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Brunswijk mag een jaar niet meedoen met zijn club|language=nl|website=Star Nieuws|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/11331|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

Zanimljivo je kako Brunswijk, unatoč svojim godinama, osim što je vlasnik [[Inter Moengotapoe]]a, također i igra za navedenu momčad te je službeno njezin kapetan. U rujnu [[2021.]] godine došao je u fokus javnosti jer je u svojoj 61. godini života, kao [[potpredsjednik Surinama]], odigrao službenu utakmicu za svoj klub u [[CONCACAF Liga|CONCACAF Ligi]]; radilo se o utakmici osmine finala, a protivnik je bio [[Honduras|honduraški]] klub [[C.D. Olimpia]]. Sa 60 godina i 198 dana te brojem 61 na dresu, Ronnie Brunswijk službeno je postao najstariji igrač na jednoj službenoj međunarodnoj klupskoj utakmici, a uz to je bio i kapetan svoje momčadi;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Garcia|first=Adriana|date=22 September 2021|title=Suriname VP, 60, breaks oldest player record|url=https://www.espn.com/soccer/suriname/story/4480898/suriname-vice-president60becomes-oldest-player-in-international-club-competition|access-date=22 September 2021|website=ESPN.com}}&lt;/ref&gt; igrao je do 54. minute (kada ga je zamijenio njegov sin, [[Damian Brunswijk|Damian]]) te je imao 14 (od 17) uspješnih dodavanja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bengel |first=Chris |date=22 September 2021 |title=Suriname vice president, 60, plays 54 minutes in CONCACAF League match for team he owns |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/suriname-vice-president-60-plays-54-minutes-in-concacaf-league-match-for-team-he-owns/ |work=[[CBS Sports]] |accessdate=25 September 2021}}&lt;/ref&gt; Ova vijest odjeknula je diljem svijeta,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Garcia |first1=Adriana |title=Suriname vice president, 60, becomes oldest player in international club competition |url=https://www.espn.com/soccer/suriname/story/4480898/suriname-vice-president60becomes-oldest-player-in-international-club-competition |website=[[ESPN]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bonesteel |first1=Matt |title=Suriname's vice president inserted himself into a pro soccer match. He's 60. |url=https://www.washingtonpost.com/sports/2021/09/22/ronnie-brunswijk-suriname-soccer/ |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tolmich |first1=Ryan |title=60-year-old Suriname vice president Brunswijk starts CONCACAF League match for Inter Moengotapoe |url=https://www.goal.com/en-ae/news/60-year-old-suriname-vice-president-brunswijk-concacaf/12hqddyhhoce91mz2oeyskg6l0 |website=[[Goal (website)|Goal]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt; međutim ubrzo se pretvorila u veliku kontroverzu. Naime, iako je Olimpia lako pobijedila s visokih 6:0, ubrzo je procurila snimka koja pokazuje kako Brunswijk plaća protivničke igrače, što je dovelo do sumnji na namještanje utakmice. [[CONCACAF]] je ubrzo pokrenuo formalnu istragu,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Guy |first1=Jack |title=Ronnie Brunswijk: Soccer body launches probe after locker room video of Suriname vice president raises 'integrity issues' |url=https://www.cnn.com/2021/09/23/football/ronnie-brunswijk-suriname-soccer-concacaf-scli-intl-spt/index.html |website=[[CNN]] |access-date=23 September 2021 |date=23 September 2021}}&lt;/ref&gt; koja je utvrdila ozbiljna kršenja pravila; oba su kluba diskvalificirana iz natjecanja, a Brunswijk je dobio trogodišnju suspenziju sudjelovanja u natjecanjima koja organizira CONCACAF.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=25 September 2021|title=Concacaf Statement regarding Inter Moengo Tapoe and CD Olimpia|url=https://www.concacaf.com/concacaf-league/article/concacaf-statement-regarding-inter-moengo-tapoe-and-cd-olimpia/|date=25 September 2021|website=Concacaf}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
*[https://www.facebook.com/RonnieBrunswijk/ Official Facebook page] (in Dutch)

{{Potpredsjednici Surinama}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1961||Brunswijk, Ronnie}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Potpredsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Surinamski poslovni ljudi]]
[[Kategorija:Surinamski oficiri]]
[[Kategorija:Surinamski vojskovođe]]
[[Kategorija:Surinamski fudbaleri]]
[[Kategorija:Surinamski kriminalci]]</text>
      <sha1>f3axkmqhggb2wbl7h0o5hqfz8zacpf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717108</id>
      <parentid>42717107</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:29:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-58979-03|~2026-58979-03]] ([[User talk:~2026-58979-03|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]</comment>
      <origin>42716906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22266" sha1="ntxszmv3un2bs2cyr6njjf8ul2gruur" xml:space="preserve">{{Infokutija nosilac funkcije
|ime=Ronnie Brunswijk
|datum rođenja=[[7. ožujka]] [[1961.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|Nizozemska Gvajana}} [[Moiwana]], [[Surinam (Kraljevina Nizozemska)|Surinam]]
|datum smrti=
|mjesto smrti=
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Ronnie Brunswijk ingezworen.png
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Stranka općeg oslobođenja i obnove|ABOP]]
|potpis=
|supruga=Beatrix Esajas {{small|(razvedeni)}}&lt;ref name=&quot;thoden&quot;&gt;{{cite web|url=http://rjh.ub.rug.nl/index.php/sogi/article/download/20137/17609 |title=De Brunswijk-opstand: Antropologische kanttekeningen bij de Surinaamse burgeroorlog|website=University of Groningen|author=Bonno Thoden van Velzen|author-link=Bonno Thoden van Velzen|date=1988|language=nl|access-date=9 July 2020|publisher=Sociologische Gids}}&lt;/ref&gt;

|obrazovanje=
|zanimanje=političar
|fusnote=

|položaj         = 9. [[potpredsjednik Surinama]]
|tip1 = političar
|mandat_start    = [[16. srpnja]] [[2020.]]
|mandat_kraj     = [[16. srpnja]] [[2025.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Chan Santokhi]] 
|prethodnik      = [[Ashwin Adhin]]
|nasljednik      = [[Gregory Rusland]]

|čin2            = [[Narodna skupština (Surinam)|Predsjednik Narodne skupštine]]
|tip2 = političar
|mandat_start2   = [[29. lipnja]] [[2020.]]
|mandat_kraj2    = [[14. srpnja]] [[2020.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik     =
|prethodnik2     = [[Jennifer Simons]]
|nasljednik2     = [[Marinus Bee]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Ronnie Brunswijk''' ({{IPA-nl|ˈrɔni ˈbrʏnsʋɛik}}; [[Moiwana]], [[7. ožujka]] [[1961.]]), [[surinam]]ski političar, poslovni čovjek, profesionalni fudbaler, bivši vođa pobunjenika te osuđeni trgovac drogom,&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Kurmanaev|first=Anatoly|date=2021-01-08|title=Guerrilla Leader, Drug Baron, Gold Magnate … and Now Social Reformer?|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/01/08/world/americas/ronnie-brunswijk-suriname.html|access-date=2022-01-30|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; koji je od [[16. srpnja]] [[2020.]] do [[16. srpnja]] [[2025.]] godine obnašao dužnost [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika Surinama]] u mandatu [[Chan Santokhi|Chana Santokhija]]. Prije toga je bio predsjednik [[Narodna skupština (Surinam)|Narodne skupštine]].

== Biografija ==

=== Revolucionar i kriminalac ===

Rodio se [[1961.]] godine u selu [[Moiwana]] te je s 18 godina pristupio vojsci. Nakon obuke na [[Kuba|Kubi]] i završetka školovanja za vojnika, postao je osobni tjelohranitelj pučista i diktatora [[Dési Bouterse|Désija Boutersea]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://parbode.com/de-tien-gezichten-van-ronnie-brunswijk/ |title=De tien gezichten van Ronnie Brunswijk |website=Parbode|access-date=11 July 2020|date=16 March 2016|language=nl}}&lt;/ref&gt; Tijekom jednog posjeta [[Nickerie]]ju, Brunswijk je intervenirao nakon što se čuo pucanj, ali se ispostavilo da je jedan od članova počasne garde slučajno ispalio metak; godine [[1984.]], Brunswijk je zatražio povišicu, ali je odmah dobio otkaz&lt;ref name=&quot;making&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59570|title=Zijne Excellentie Ronnie Brunswijk |website=Star Nieuws|access-date=11 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; te mu major [[Paul Bhagwandas]] nije isplatio plaće koje su mu dugovali.&lt;ref name=&quot;thoden&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;/&gt; Sljedeće godine osniva ''[[Junglecommando]]'' (Surinamska narodnooslobodilačka vojska), gerilsku jedinicu koja se borila za veća prava [[Maroni (narod)|maronske]] populacije u Surinamu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/ndyuka-treaty-1760-conversation-granman-gazon|title=The Ndyuka Treaty Of 1760: A Conversation with Granman Gazon|website=Cultural Survival|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;isgeschiedenis&quot;&gt;{{cite web|url=https://isgeschiedenis.nl/nieuws/het-bloedbad-van-moiwana-in-suriname|title=Het bloedbad van Moiwana in Suriname|website=Is Geschiedenis.nl|date=29 November 2016|access-date=14 May 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

Dana [[22. srpnja]] [[1986.]] godine, oko 03:00, Brunswijkovi komandosi oteli su 12 vojnika s njihovih pozicija u [[Stolkertsijver]]u, čime je formalno započeo višegodišnji krvavi [[Surinamski unutrašnji rat]], u kojem su se Brunswijkovi gerilci borili protiv Bouterseove vojske.&lt;ref name=&quot;reform&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/02408c77d71f20c8befc27ebdb7cf197|title=Leger Suriname zoekt gijzelaars|website=[[Reformatorisch Dagblad]] via Digibron|date=26 July 1986|access-date=30 June 2020|language=nl|quote=The newspaper article of 26 July - four days later - stated that it was ''assumed'' that Brunswijk was behind the attack}}&lt;/ref&gt; Nešto kasnije, otkrilo se kako je Brunswijk [[26. travnja]] iste godine opljačkao banku u [[Moengo|Moengu]], zbog čega je osuđen ''[[in absentia]]''; međutim, ta mu je osuda donijela status &quot;surinamskog [[Robin Hood]]a&quot;, koji je pljačkao državu i vraćao novac građanima.&lt;ref name=&quot;making&quot;&gt;{{cite web|url=http://rozenbergquarterly.com/the-making-of-ronnie-brunswijk-in-nederlandse-media/|title=The making of Ronnie Brunswijk in Nederlandse media|website=Rozenburg Quarterly|access-date=30 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Zanimljivo je kako je [[Nizozemska]] financirala Brunswijkove komandose tijekom rata.&lt;ref name=&quot;excellentie&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.groene.nl/artikel/de-bouterse-connectie|title=De bouterse connectie|website=De Groene Amsterdammer|access-date=11 July 2020|date=10 August 1994|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tussenbroek&quot;&gt;{{cite web|url=https://archive.org/details/KolonelBasVanTussenbroekEnRonnieBrunswijk |title=Kolonel Bas Van Tussenbroek En Ronnie Brunswijk (video)|website=[[Nederlandse Programma Stichting]] via Archive.org|date=12 November 2000|access-date=11 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U znak osvete, Bouterseova vojska je [[29. studenog]] [[1986.]] godine upala u Brunswijkovo rodno selo, Moiwanu, i počinila [[Masakr u Moiwani|masakr]] nad stanovnicima sela, ubivši najmanje 39 ljudi, uglavnom žene i djece.&lt;ref&gt;[[NRC Handelsblad]] - [http://archief.nrc.nl/index.php/1993/Mei/25/Binnenland/7/Brunswijk+wijst+graf+aan+van+moorden+bij+Moiwana/check=Y Brunswijk wijst graf aan van moorden bij Moiwana]&lt;/ref&gt; Brunswijkova rodna kuća zapaljena je, a cijelo je selo potpuno uništeno; preživjeli stanovnici izbjegli su u [[Francuska Gijana|Francusku Gijanu]], koja će od tog trenutka postati centar za izbjeglice iz Unutrašnjeg rata;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.suriname.nu/175alg/marowijne02.html|title=Distrikt Marowijne|access-date=19 May 2020|language=nl|website=Suriname.nu}}&lt;/ref&gt; do kraja rata, oko 10,000 Surinamaca pobjeglo je u susjednu zemlju.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.blada.com/data/File/2012pdf/panoimmigr102012.pdf |title=Panorama de la population immigrée en Guyane |publisher=[[INSEE]]|access-date=2019-02-02}}&lt;/ref&gt;

Država je [[21. srpnja]] [[1989.]] godine u [[Kourou]]u uspjela ispregovarati prekid vatre s Brunswijkom,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/af9b7f88c330cfd7422c7551dc5fe7fc|title=Compromis in de maak rond Kourou-akkoord|website=Reformatorisch Dagblad via Digibron|access-date=13 July 2020|language=nl|date=1 August 1989}}&lt;/ref&gt; prema kojem su njegovi komandosi postali dio državne vojske i dobili su zadaću patroliranja i nadziranja teritorija Surinama.&lt;ref name=&quot;sranan&quot;&gt;{{cite web|url=https://dbnl.org/tekst/binn011sran01_01/binn011sran01_01_0004.php|title=Sranan. Cultuur in Suriname|website=Digital Library for Dutch Literature|date=1992|access-date=18 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Država je također obećala zaposliti Marone u rudarskoj i šumarskoj industriji. Konačni mirovni sporazum potpisan je [[8. kolovoza]] [[1992.]] godine.&lt;ref name=&quot;peace&quot;&gt;{{cite book |last=Boven |first=Karin M. |year=2006 |title=Overleven in een Grensgebied: Veranderingsprocessen bij de Wayana in Suriname en Frans-Guyana - Page 207|url=https://dspace.library.uu.nl/bitstream/handle/1874/15288/full.pdf |location=Amsterdam |publisher=Rozenberg Publishers }}&lt;/ref&gt; U istom ovom periodu, Nizozemska je ''[[in absentia]]'' optužila Brunswijka i Boutersea za trgovinu drogom te ih obojicu osudila; iako su svjedoci osporavali Brunswijkovu krivnju, sud u [[Haarlem]]u osudio ga je na osam godina zatvora za krijumčarenje [[kokain]]a, što je smanjeno na šest godina nakon žalbe.&lt;ref&gt;DePers.nl - [https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/8c452719a51275418ec56c3dbf957484 &quot;Acht jaar cel voor Ronnie Brunswijk &quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.trouw.nl/nieuws/zes-jaar-cel-voor-brunswijk~ba6c60e2|title=Zes jaar cel voor Brunswijk|website=Trouw|access-date=7 September 2020|date=11 October 2000|language=nl}}&lt;/ref&gt; Jedno je vrijeme čak postojala i [[Interpol]]ova tjeralica za njega.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.trouw.nl/buitenland/santokhi-nieuwe-president-suriname-de-door-interpol-gezochte-brunswijk-wordt-vicepresident~baad6ce5/|title=Santokhi nieuwe president Suriname, de door Interpol gezochte Brunswijk wordt vicepresident|website=Trouw|access-date=7 September 2020|date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

=== Politička karijera ===

U istom ovom periodu, Brunswijk započinje i političku karijeru i to pod okriljem [[Stranka općeg oslobođenja i obnove|ABOP]]-a, na čijem je čelu još od [[1990.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nd.nl/nieuws/varia/980076/ronnie-brunswijk-nieuwe-voorzitter-surinaams-parlement|title=Ronnie Brunswijk nieuwe voorzitter Surinaams parlement|website=Nederlands Dagblad|access-date=30 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U Narodnu je skupštinu izabran [[2005.]] godine, a [[2007.]] godine došao je u fokus javnosti nakon fizičkog okršaja koji su [[Paul Somohardjo]] i on imali s kolegom zastupnikom [[Rashied Doekhi|Rashiedom Doekhijem]], koga su napali nedugo nakon što je on ranije napao njih. Cijeli je događaj bio viđen tijekom prijenosa uživo na javnoj televiziji.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.waterkant.net/suriname/2007/12/14/surinaamse-parlementariers-met-elkaar-op-de-vuist/|title=Surinaamse parlementariërs met elkaar op de vuist|last=Paramaribo|date=3 July 2020|language=nl|website=Waterkant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211206/F90iT8sakF8 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20150111191252/https://www.youtube.com/watch?v=F90iT8sakF8 Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite web| url = https://www.youtube.com/watch?v=F90iT8sakF8| title = Suriname:Fight in the Parlement,Somohardjo,Doekhie,Brunswijk | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; Dana [[29. lipnja]] [[2020.]] godine postao je predsjednik [[Narodna skupština (Surinam)|Narodne skupštine]],&lt;ref name=&quot;chair&quot;&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/06/29/live-blog-verkiezing-parlementsvoorzitter/|title=Live blog: Verkiezing parlementsvoorzitter|website=De Ware Tijd|access-date=29 June 2020|language=nl|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121234510/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/06/29/live-blog-verkiezing-parlementsvoorzitter/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; međutim Brunswijk se ubrzo kandidirao za [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika]]&lt;ref name=&quot;vicepresident&quot;&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/07/santokhi-en-brunswijk-kandidaat-president-en-vicepresident/|title=Santokhi en Brunswijk kandidaat president en vicepresident|website=De Ware Tijd|access-date=7 July 2020|language=nl|archive-date=7 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200707215549/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/07/santokhi-en-brunswijk-kandidaat-president-en-vicepresident/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te je već [[8. srpnja]] iste godine objavio kako će ga na mjestu predsjednika parlamenta naslijediti [[Marinus Bee]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59540|title=Brunswijk: Bee zal voorzittershamer Assemblee overnemen |website=Star Nieuws|access-date=9 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; koji je dužnost preuzeo [[14. srpnja]] [[2020.]] godine;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/nieuwe-voorzitter-dna-wordt-dinsdag-gekozen/|title=Nieuwe voorzitter DNA wordt dinsdag gekozen|website=De Ware Tijd|access-date=13 July 2020|language=nl|archive-date=18 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118211136/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/nieuwe-voorzitter-dna-wordt-dinsdag-gekozen/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/14/marinus-bee-neemt-voorzitterschap-dna-over/|title=Marinus Bee neemt vandaag voorzitterschap DNA over|website=Waterkant.net|access-date=14 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Brunswijk je tako postao predsjednik Narodne skupštine s najkraćim mandatom u historiji Surinama.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/07/15/brunswijk-in-fotogalerij-dna-als-gewezen-voorzitter/|title=Brunswijk in fotogalerij DNA als gewezen voorzitter|website=Suriname Herald|access-date=15 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Dan prije Beeovog stupanja na dužnost, Brunswijk je jednoglasno (bez protukandidata) izabran za potpredsjednika, dok je za [[Predsjednik Surinama|predsjednika Surinama]] izabran [[Chan Santokhi]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59535|title=Kandidaatstelling Santokhi en Brunswijk een feit |website=Star Nieuws|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dbsuriname.com/2020/07/08/breaking-ndp-dient-geen-lijst-in/|title=Breaking: NDP dient geen lijst in|website=Dagblad Suriname|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Prisegnuo je dva dana kasnije.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/12/inauguratie-nieuwe-president-van-suriname-op-onafhankelijkheidsplein/|title=Inauguratie nieuwe president van Suriname op Onafhankelijkheidsplein|website=Waterkant|access-date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;inaug&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/07/16/breaking-ronnie-brunswijk-ingezworen-als-vicepresident-suriname/|title=Breaking: Ronnie Brunswijk ingezworen als vicepresident Suriname|website=Suriname Herald|access-date=16 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Godine [[2025.]] naslijedio ga je [[Gregory Rusland]].

=== Poslovna karijera ===

Osim što se bavi politikom, Ronnie Brunswijk ima i prilično profitabilnu poslovnu karijeru. Do [[2020.]] godine bio je vlasnik kompanije za rudarenje [[zlato|zlata]] Robruns NV, koja je - prema podacima objavljenima u medijima - godie [[2012.]] imala čak šest koncesija nad rudnicima zlata u Surinamu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nickerie.net/News2012/2012-09-09%20-%20De%2010%20golden%20boys%20van%20Suriname.htm|title=De 10 golden boys van Suriname|website=Parbode via Nickerie.net|access-date=7 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nickerie.net/News2013/2013-06-08%20-%20Uitgegeven%20concessie%20goudsector.pdf|title=Gold concessions in Suriname 2013-06-08|website=Nickerie.net|access-date=7 July 2020|language=nl|date=8 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uXEYZ07o8wU|title=The Golden Mountains of Suriname (Dutch with English subtitles)|website=[[Vice (magazine)|Vice]] via YouTube|date=22 February 2017|access-date=7 July 2020}}&lt;/ref&gt; Ipak, kako bi se mogao kandidirati za potpredsjednika, Brunswijk je [[2020.]] godine prenio prava na zakladu koja sada upravlja tvrtkom i koncesijama.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59491|title=Brunswijk maakt zich op voor vicepresidentschap|website=Star Nieuws|access-date=7 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;

Također ima i vrlo značajnu ulogu u surinamskom nogometu, s obzirom na činjenicu da je vlasnik kluba [[Inter Moengotapoe]],&lt;ref name=&quot;suspend&quot;&gt;{{cite news|title=Ronnie Brunswijk 30 dagen geschorst|language=nl|website=Dagblad Suriname|url=https://www.dbsuriname.com/2017/04/20/ronnie-brunswijk-30-dagen-geschorst/|access-date=30 June 2020|archive-date=2023-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715135845/https://www.dbsuriname.com/2017/04/20/ronnie-brunswijk-30-dagen-geschorst/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; jednog od najuspješnijih surinamskih klubova. Godine [[2002.]] financirao je izgradnju nogometnog stadiona u [[Moengo|Moengu]], koji se u njegovu čast zove [[Ronnie Brunswijkstadion]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=De voetbalcarrière van Ronnie Brunswijk|language=nl|website=Sportgeschiedenis via Nickerie.net|url=http://www.nickerie.net/News2008/2008-09-22%20-%20nnet%20-%20De%20voetbalcarriere%20van%20Ronnie%20Brunswijk.htm|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt; Međutim, njegovo upravljanje klubom izrazito je kontroverzno. Godine [[2005.]], [[Surinamski nogometni savez]] suspendirao ga je na pet godina jer je nekolicini igrača prijetio pištoljem nakon jedne utakmice, ali suspenzija je ubrzo povučena zbog manjka dokaza.&lt;ref name=&quot;suspend&quot; /&gt; No, godine [[2012.]] ponovo je suspendiran, ovoga puta na godinu dana, zbog nasilnog ponašanja prema sucu i jednom igraču tijekom utakmice.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Brunswijk mag een jaar niet meedoen met zijn club|language=nl|website=Star Nieuws|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/11331|access-date=30 June 2020}}&lt;/ref&gt;

Zanimljivo je kako Brunswijk, unatoč svojim godinama, osim što je vlasnik [[Inter Moengotapoe]]a, također i igra za navedenu momčad te je službeno njezin kapetan. U rujnu [[2021.]] godine došao je u fokus javnosti jer je u svojoj 61. godini života, kao [[potpredsjednik Surinama]], odigrao službenu utakmicu za svoj klub u [[CONCACAF Liga|CONCACAF Ligi]]; radilo se o utakmici osmine finala, a protivnik je bio [[Honduras|honduraški]] klub [[C.D. Olimpia]]. Sa 60 godina i 198 dana te brojem 61 na dresu, Ronnie Brunswijk službeno je postao najstariji igrač na jednoj službenoj međunarodnoj klupskoj utakmici, a uz to je bio i kapetan svoje momčadi;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Garcia|first=Adriana|date=22 September 2021|title=Suriname VP, 60, breaks oldest player record|url=https://www.espn.com/soccer/suriname/story/4480898/suriname-vice-president60becomes-oldest-player-in-international-club-competition|access-date=22 September 2021|website=ESPN.com}}&lt;/ref&gt; igrao je do 54. minute (kada ga je zamijenio njegov sin, [[Damian Brunswijk|Damian]]) te je imao 14 (od 17) uspješnih dodavanja.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bengel |first=Chris |date=22 September 2021 |title=Suriname vice president, 60, plays 54 minutes in CONCACAF League match for team he owns |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/suriname-vice-president-60-plays-54-minutes-in-concacaf-league-match-for-team-he-owns/ |work=[[CBS Sports]] |accessdate=25 September 2021}}&lt;/ref&gt; Ova vijest odjeknula je diljem svijeta,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Garcia |first1=Adriana |title=Suriname vice president, 60, becomes oldest player in international club competition |url=https://www.espn.com/soccer/suriname/story/4480898/suriname-vice-president60becomes-oldest-player-in-international-club-competition |website=[[ESPN]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bonesteel |first1=Matt |title=Suriname's vice president inserted himself into a pro soccer match. He's 60. |url=https://www.washingtonpost.com/sports/2021/09/22/ronnie-brunswijk-suriname-soccer/ |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Tolmich |first1=Ryan |title=60-year-old Suriname vice president Brunswijk starts CONCACAF League match for Inter Moengotapoe |url=https://www.goal.com/en-ae/news/60-year-old-suriname-vice-president-brunswijk-concacaf/12hqddyhhoce91mz2oeyskg6l0 |website=[[Goal (website)|Goal]] |access-date=23 September 2021 |date=22 September 2021}}&lt;/ref&gt; međutim ubrzo se pretvorila u veliku kontroverzu. Naime, iako je Olimpia lako pobijedila s visokih 6:0, ubrzo je procurila snimka koja pokazuje kako Brunswijk plaća protivničke igrače, što je dovelo do sumnji na namještanje utakmice. [[CONCACAF]] je ubrzo pokrenuo formalnu istragu,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Guy |first1=Jack |title=Ronnie Brunswijk: Soccer body launches probe after locker room video of Suriname vice president raises 'integrity issues' |url=https://www.cnn.com/2021/09/23/football/ronnie-brunswijk-suriname-soccer-concacaf-scli-intl-spt/index.html |website=[[CNN]] |access-date=23 September 2021 |date=23 September 2021}}&lt;/ref&gt; koja je utvrdila ozbiljna kršenja pravila; oba su kluba diskvalificirana iz natjecanja, a Brunswijk je dobio trogodišnju suspenziju sudjelovanja u natjecanjima koja organizira CONCACAF.&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=25 September 2021|title=Concacaf Statement regarding Inter Moengo Tapoe and CD Olimpia|url=https://www.concacaf.com/concacaf-league/article/concacaf-statement-regarding-inter-moengo-tapoe-and-cd-olimpia/|date=25 September 2021|website=Concacaf}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
*[https://www.facebook.com/RonnieBrunswijk/ Official Facebook page] (in Dutch)

{{Potpredsjednici Surinama}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1961||Brunswijk, Ronnie}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Potpredsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Surinamski poslovni ljudi]]
[[Kategorija:Surinamski oficiri]]
[[Kategorija:Surinamski vojskovođe]]
[[Kategorija:Surinamski fudbaleri]]
[[Kategorija:Surinamski kriminalci]]</text>
      <sha1>ntxszmv3un2bs2cyr6njjf8ul2gruur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neuquén</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4684136</id>
    <revision>
      <id>42717128</id>
      <parentid>42227003</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5040" sha1="ffpo9rxonrsd4ey6ugpf3v3rmhq6gim" xml:space="preserve">{{Naselje
| ime =Neuquén
| ime_genitiv =Neuquéna
| izvorno_ime =
| translit_jezik1 =

| slika_panorama =NeuquenPANO.jpg
| veličina_slike =280px
| opis_slike =[[Panorama]] grada
| utemeljenje_ime=Osnovan
| utemeljenje_datum  =[[1904]].&lt;ref name=city/&gt;
| širina-stupnjevi =38
| širina-minute =57
| širina-oznaka =S
| dužina-stupnjevi =68
| dužina-minute =03
| dužina-oznaka =W

| lokacija_ime =[[Spisak država|Država]]
| lokacija_info ={{flag|Argentina}}
| lokacija1_ime  =[[Argentinske provincije|Provincija]] 
| lokacija1_info =[[Neuquén (provincija)|Neuquén]]
 
| lokacija2_ime =
| lokacija2_info =
| vrsta_vlasti =
| vlast_bilješke =
| titula_vođe =[[Gradonačelnik|Intendante]]
| ime_vođe =Mariano Gaido
| dijelovi =
| vrsta_dijelova =

| površina_bilješke =
| površina_ukupna =128 [[km²]]
| površina_uža  =
| površina_šira  =
| visina =250 [[metar|m]]&lt;ref name=city/&gt;
| visina_izvor =
| visina_max =
| visina_min =
 
| stanovništvo_godina =[[2010]].
| stanovništvo_bilješke =
| stanovništvo =
| stanovništvo_gustoća =
| stanovništvo_uže =231,198&lt;ref name=city/&gt;
| stanovništvo_uže_gustoća =
| stanovništvo_šire =395,600&lt;ref name=cita/&gt;
| stanovništvo_šire_gustoća =
| stanovništvo_prazno1_ime =
| stanovništvo_prazno1 =
| stanovništvo_gustoća_prazno1 =
| stanovništvo_prazno2_ime =
| stanovništvo_prazno2 =
| stanovništvo_gustoća_prazno2 =

| vremenska_zona =[[UTC-3]]
| utc_pomak =
| vremenska_zona_DST =
| utc_pomak_DST =
| poštanski_broj =Q8300&lt;ref name=city/&gt;
| pozivni_broj =299&lt;ref name=city/&gt;
| gradovi_prijatelji =
| države_gradova_prijatelja =
| web_stranica =
| slika_lokacijska_karta_država =Argentina
| slika_lokacijska_karta_opis =&lt;center&gt;Neuquén na karti Argentine
| bilješke =
}}
'''Neuquén''' je [[grad]] i [[općina]] od 231,198&lt;ref name=city&gt;{{cite web
  | url =https://www.citypopulation.de/en/argentina/neuquen/confluencia/58035070__neuqu%C3%A9n/
 | title =''Neuquén in Confluencia (Neuquén)''
 | accessdate =27.10.2023.
 | language=engleski
 | publisher=City Population}}&lt;/ref&gt; i [[Urbana sredina|aglomeracija]] u [[Argentina|Argentini]] od 395,600 [[Stanovništvo|stanovnika]]&lt;ref name=cita&gt;{{cite web
  | url =https://www.citypopulation.de/en/argentina/cities/?cityid=1912
 | title =''Argentina: Urban Agglomerations''
 | accessdate =27.10.2023.
 | language=engleski
 | publisher=City Population}}&lt;/ref&gt;

== Karakteristike ==
Neuquén se nalazi na [[sjeverozapad]]u [[Patagonija|Patagonije]] u na krajnjem [[jugoistok]]u [[Neuquén (provincija)|Provinciji Neuquén]] u kojoj je [[administrativni centar]]&lt;ref name=brit/&gt;
Prostire se na [[ušće|ušću]] [[rijeka]] [[Neuquén (rijeka)|Neuquén]] i [[Limay (rijeka)|Limay]], koje nizvodno od grada formiraju rijeku [[Río Negro (Argentina)|Rio Negro]]&lt;ref name=brit/&gt;, udaljen 
1,137 [[km]] [[jugozapad]]no od [[glavni grad|glavnog grada]] [[Buenos Aires]]a.

== Historija ==

Neuquén je osnovan [[1904]]., kao [[trgovište]] [[voćarstvo|voćarskog]] kraja, koji je postao bitno [[Produktivnost|produktivniji]] nakon izgradnje [[brana]] sa [[akumulaciono jezero|akumulacijama]] i 
[[hidroelektrana]]ma [[1970-e|1970-ih]], El Chocón na rijeci Limay i Cerros Colorados na rijeci Neuquén.&lt;ref name=brit&gt;{{cite web
  | url =https://www.britannica.com/place/Neuquen-Argentina
 | title =''Neuquén Argentina''
 | accessdate =27.10.2023.
 | language=engleski
 | publisher=Encyclopaedia Britannica}}&lt;/ref&gt; 

Grad je pravi [[ekonomija|ekonomski]] i [[demografija|demografski]] boom doživio nakon otkrića velikih rezervi [[zemni gas|zemnog plina]] na polju Loma La Lata [[1977]].
Danas u Provinciji Neuquén ima 12,224  bušotina, od tog je preko 3,300 pušteno u pogon u posljednjih šest godina, većinom na polju Vaca Muerta, velikom nalazištu [[ugljikovodik]]a.&lt;ref name=oil&gt;{{cite web
  | url =https://www.rionegro.com.ar/100-anos-de-historia-del-petroleo-en-neuquen-fe5886007/
 | title =''100 años de historia del petróleo en Neuquén''
 | accessdate =27.10.2023.
 | language=španjolski
 | publisher=Río Negro}}&lt;/ref&gt;

Neuquén je izrastao u grad sa 5 [[univerzitet]]a; Comahue, Catolica, Siglo 21, Blas Pascal i Flores.

== Privreda i transport == 
Neuquén je grad [[prehrambena industrija|prehrambene]] ([[vinarija|vinarije]], prerada [[voće|voća]]), [[građevinarstvo|građevinske]] i [[naftna industrija|naftne industrije]] (oprema za bušotine)

[[Cesta|cestom]] N° 22 povezan sa gradovima u Argentini, a uz to ima i ''Internacionalni [[aerodrom]] Presidente Perón'' ([[IATA]]: '''NQN''', [[ICAO]]: '''SAZN ''')&lt;ref name=air&gt;{{cite web
 | url =https://skybrary.aero/airports/sazn
 | title =''Neuquén/Presidente Perón International Airport''
 | accessdate =27.10.2023.
 | language=engleski
 | publisher=Skybrary}}&lt;/ref&gt; 8 km zapadno od centra grada.
== Izvori ==
{{izvori}}
== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Neuquén}}
* [https://web.archive.org/web/20231028184826/http://neuquentur.gob.ar/en/destinations/neuquen-capital/ ''Neuquén Capital''] {{es icon}}

[[Kategorija:Gradovi u Argentini]]</text>
      <sha1>ffpo9rxonrsd4ey6ugpf3v3rmhq6gim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nizozemska jezična unija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4684179</id>
    <revision>
      <id>42717169</id>
      <parentid>42185888</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="e9o58f1jvpssqaoiwgqp1v431fephfj" xml:space="preserve">[[Datoteka:Nederlandse Taalunie.PNG|thumb]]
'''Holandska jezička unija''' je [[međunarodna organizacija]] koja se bavi [[Holandski jezik|holandskim jezikom]]. Organizaciju su 9. septembra [[1980]]. osnovali predstavnici [[Holandija|Holandije]] i [[Belgija|Belgije]], a [[2005.]] se, kao pridruženi član, u rad organizacije uključio i [[Surinam]].

== Standardni jezik ==

[[Datoteka:Groene Boekje 1954.png|thumb]]

Jedan od najvažnijih zadataka Holandske jezičke unije je standardizacija holandskog jezika na međunarodnom nivou.

Godine [[1995.]] Unija je pokrenula reformu ortogafije holandskog jezika sa naglaskom na reformi [[Interfiksi|interfiksa]] u velikom broju [[Složenice|složenica]]. Najpoznatija Unijina publikacija je ''Woordenlijst Nederlandse taal'' ([[Engleski jezik|eng.]] ''Word list of the Dutch language'') uobičajeno zvana ''Groene boekje'' (eng. ''Green booklet''), koja je službena ortografska i gramatička referenca za holandski jezik.

Najnovija verzija publikacije (objavljena 2005.) nije najbolje prihvaćena zbog izmena u pravopisu holandskog jezika, reformisanom [[1996.]] U decembru 2005. većina najuglednijih holandskih medija najavila je bojkot ovog pravopisa. Unija je u avgustu [[2006.]] izdali Belu knjigu sa različitim uputstvima vezanim za službeni pravopis. Trenutnos su u Holandiji u upotrebi oba pravopisa — zeleni u školama i drugim institucijama, a beli u štampanim medijima i na televiziji. U Belgiji je slična reforma prihvaćena bez većeg otpora javnosti.

== Rečnici ==

Unija izdaje rečnik ''Van Dale'' koji je prihvaćen kao službeni rečnik holandskoga jezika. Rečnik ima tri toma (A-I, J-R, S-Z) , a dopunjava se svakih 7-8 godina. Četrnaesto izdanje ovog rečnika objavljeno je 2005.

Drugi rečnik holandskog jezika je istorijski rečnik ''Woordenboek der Nederlandsche Taal'' u kojemu su sadržane reči korišćene od [[1500.]] do danas.
Rad na rečniku započeo je još 1864, a završen je 1998. kada je objavljen njegov poslednji, 43. tom. Rečnik ima oko 400 000 reči i 49 225 [[Frazeologija|fraza]], a poslagani tomovi rečnika zauzimaju prostor od tri metra. Godine [[2001.]] objavljena su tri dodatna toma sa rečima nastalim u 20. veku koje nisu bile uvršćena u objavljene tomove. Ovaj je rečnik izdao Institut za holandski jezik ({{jez-hol|Instituut voor Nederlandse Lexicologie}}) i dostupan je i na internetu.

== Organizacija ==
[[Datoteka:Map of the Dutch World.svg|thumb|]]
Holandska jezička unija aktivna je i u [[Indonezija|Indoneziji]] i [[Južnoafrička Republika|Južnoafričkoj Republici]], državama koje imaju istorijske veze sa holandskim jezikom. Jedini zadatak unije je promocija holandskoga jezika i literature pa se ne može porediti sa organizacijama kao što su [[Zajednica država portugalskog govornog područja]], [[Frankofonija]] ili [[Organizacija iberoameričkih država]].

== Članice ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''Članica'''
! '''Vrsta članstva'''
|-
| [[Datoteka:Flag of Belgium (civil).svg|left|25px]][[Belgija]] 
| ''punopravna članica''
|-
| [[Datoteka:Flag of the Netherlands.svg|left|25px]][[Holandija]] 
| ''punopravna članica''
|-
| [[Datoteka:Flag of Suriname.svg|left|25px]][[Surinam]] 
| ''pridruženi član''
|-
| [[Datoteka:Flag of Aruba.svg|left|25px]][[Aruba]] 
| ''kandidat za članstvo''
|-
| [[Datoteka:Flag of Curaçao.svg|left|25px]][[Kurasao]] 
| ''kandidat za članstvo''
|-
| [[Datoteka:Flag of Sint Maarten.svg|left|25px]][[Sveti Martin]] 
| ''kandidat za članstvo''
|-
|}

== Povezano ==
* [[Holandski jezik]]
* [[Afrikaans|Afrikans]]
* [[Holandsko kolonijalno carstvo]]

== Reference ==
{{Reflist}}

== Službena stranica ==
{{Commonscat|Nederlandse Taalunie}}
* https://web.archive.org/web/20121011223939/http://taalunieversum.org/taalunie/

{{Nizozemska jezična unija}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nastanci 1980.]]
[[Kategorija:Međunarodne organizacije]]
[[Kategorija:Nizozemski jezik]]
[[Kategorija:Organizacije u Hagu]]</text>
      <sha1>e9o58f1jvpssqaoiwgqp1v431fephfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henck Arron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4684206</id>
    <revision>
      <id>42717110</id>
      <parentid>42600850</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42717110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9366" sha1="5fov01mwt8agst7jc1m9uz0jsade14h" xml:space="preserve">{{Infokutija nosilac funkcije
|ime= Henck Arron
|datum rođenja=[[25. travnja]] [[1936.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|NIZ}} [[Paramaribo]], [[Surinam (nizozemska kolonija)|Surinam]]
|datum smrti=[[4. siječnja]] [[2000.]]
|mjesto smrti={{nowrap|{{flagicon|NIZ}} [[Alphen aan den Rijn]], [[Nizozemska]]}}
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Henck Arron 1975.jpg
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Narodna stranka Surinama]]
|potpis=
|supruga=Antoinette Leeuwin

|obrazovanje=
|zanimanje=bankar, političar
|fusnote=

|položaj         = 9. [[premijer Surinama]]
|tip1 = političar
|mandat_start    = [[24. prosinca]] [[1973.]]
|mandat_kraj     = [[25. veljače]] [[1980.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Johan Ferrier]]
|prethodnik      = [[Jules Sedney]]
|nasljednik      = [[Henk Chin A Sen]]

|čin2            = 1. [[potpredsjednik Surinama]]
|tip2 = političar
|mandat_start2   = [[25. siječnja]] [[1988.]]
|mandat_kraj2    = [[24. prosinca]] [[1990.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik     = [[Ramsewak Shankar]]
|prethodnik2     = ''pozicija utemeljena''
|nasljednik2     = [[Jules Wijdenbosch]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Henck Alphonsus Eugène Arron''' ([[Paramaribo]], [[25. travnja]] [[1936.]] – [[Alphen aan den Rijn]], [[4. prosinca]] [[2000.]]), [[surinam]]ski političar i utjecajna ličnost surinamske politike u periodu sticanja nezavisnosti. Arron je po struci bio bankar, a kao član [[Narodna stranka Surinama|Narodne stranke]] postao je [[1973.]] godine premijer te je bio na čelu vlade u trenutku sticanja nezavisnosti [[1975.]] godine, kao posljednji kolonijalni i prvi surinamski premijer.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/06/world/henck-arron-64-who-guided-suriname-to-independence-in-75.html|title=Henck Arron, 64, Who Guided Suriname to Independence in '75|website=New York Times|date=6 December 2000|access-date=22 June 2020}}&lt;/ref&gt; Svrgnut je u [[Dési Bouterse|Bouterseovom]] [[Državni udar u Surinamu 1980.|puču]] [[1980.]] godine te je [[1981.]] godine oslobođen, nakon čega se vratio bankarstvu. Godine [[1988.]] ponovo se aktivirao u politici, ovoga puta kao [[potpredsjednik Surinama]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Historie Vice Presidenten: Overzicht van alle Vicepresidenten van Suriname vanaf 1987 |url=http://www.gov.sr/kabinet-van-de-vice-president/over-het-kabinet-van-de-vicepresident/historie.aspx |website=Kabinet van de Vicepresident |publisher=De Overheid van de Republiek Suriname |access-date=3 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140914/http://www.gov.sr/kabinet-van-de-vice-president/over-het-kabinet-van-de-vicepresident/historie.aspx |archive-date=12 June 2018 |language=nl |date=13 August 2010}}&lt;/ref&gt; ali je već dvije godine kasnije ponovno svrgnut u novom Bouterseovom [[Državni udar u Surinamu 1990.|puču]].

Arron se rodio u [[Paramaribo|Paramaribu]] [[1936.]] godine te se školovao za bankara u [[Nizozemska|Nizozemskoj]]. Nekoliko je godina radio za [[Amsterdamsche Bank]],&lt;ref name=&quot;historiek&quot;&gt;{{cite web|url=https://historiek.net/henck-arron-1936-2000/2975/|title=Henck Arron (1936–2000)|website=Historiek|date=December 2008 |access-date=22 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; nakon čega se vratio u Surinam i također radio u bankarskom sektoru.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.suriname.nu/701vips/henckarronsuriname.html|title=Henck Arron|website=Suriname.nu|access-date=22 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Godine [[1961.]] pridružio se [[Narodna stranka Surinama|Narodnoj stranci]],&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; a [[1970.]] godine postao je njezin predsjednik.&lt;ref name=&quot;nu&quot;/&gt; Tri godine kasnije, njegova koalicija pobijedila je na izborima,&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; a on je [[24. prosinca]] [[1973.]] godine postao [[premijer Surinama]]. U tom je svojstvu vodio pregovore za potpunu nezavisnost [[Surinam]]a,&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt; našavši podršku u nizozemskoj [[Stranka rada (Nizozemska)|PvdA]], koja je što prije htjela riješiti pitanje surinamske nezavisnosti.&lt;ref name=&quot;kroniek&quot;&gt;{{cite web|url=http://rozenbergquarterly.com/the-kingdom-of-the-netherlands-in-the-caribbean-suriname-1954-2004-kroniek-van-een-illusie/|title=The Kingdom Of The Netherlands In The Caribbean. Suriname 1954 – 2004: Kroniek van een illusie|website=Rozenberg Quarterly|access-date=22 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U veljači [[1974.]] godine, Arron je javno obznanio kako će Surinam tražiti nazavisnost do kraja [[1975.]] godine, što je odjeknulo u javnosti jer Arron nije imao većinsku podršku u Surinamu za takvu odluku.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Van Amersfoort |first=Hans |date=2011 |title=How the Dutch Government stimulated the unwanted immigration from Suriname |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:d71958a0-7fe7-4809-b635-1e468cfb96a1 |journal=IMI Working Papers |language=English |publisher=International Migration Institute, University of Oxford |issue=10}}&lt;/ref&gt; No, neovisno o tome, Surinam je [[25. studenog]] [[1975.]] godine službeno postao nezavisna država.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt;

Međutim, period nakon stjecanja nezavisnosti obilježen je društvenim nemirima, gospodarskom krizom i optužbama za korupciju, koje su primarno pogađale Arronovu vladu.&lt;ref name=&quot;npo&quot;&gt;{{cite news|url=https://npofocus.nl/artikel/7548/wat-zijn-de-decembermoorden|title=Wat zijn de Decembermoorden|website=[[Nederlandse Publieke Omroep (organization)|NPO]] Focus|language=nl|access-date=22 June 2020|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226090548/https://npokennis.nl/longread/7548/wat-zijn-de-decembermoorden|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Arron je [[1977.]] godine ponovo pobijedio na izborima,&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt; međutim optužen je za izbornu prijevaru,&lt;ref name=&quot;npo&quot;/&gt; što je dodatno pogoršalo krizu. U prvim godinama od nezavisnosti, gotovo trećina populacije Surinama emigrirala je u Nizozemsku.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smc94.nl/suriname-nederland/Webtentoonstelling.html|title=WEBTENTOONSTELLING|website=Suriname-Nederland 40 jaar later|access-date=22 June 2020|language=nl|archive-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031010102/http://www.smc94.nl/suriname-nederland/Webtentoonstelling.html}}&lt;/ref&gt; Ubrzo se Arron morao suočiti i s problemima u [[Surinamska nacionalna vojska|oružanim snagama]], čiji su se pripadniri žalili na korupciju&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; i niske plaće.&lt;ref name=&quot;kroniek&quot;/&gt; Međutim, Arron je odbio pregovarati s voditeljima pobune te ih je dao uhapsiti, a pred sudom su se trebali pojaviti [[26. veljače]] [[1980.]] godine,&lt;ref name=&quot;sergeants&quot;&gt;{{cite web|url=https://ufdc.ufl.edu/UF00095576/00033/7x|title=The Year of the Sergeants|access-date=22 June 2020|date=1980|author=Caribbean Review|website=University of Florida}}&lt;/ref&gt; netom prije izbora koji su bili zakazani za ožujak. Međutim, [[25. veljače]] [[1980.]] godine, [[Dési Bouterse]] izveo je [[Državni udar u Surinamu 1980.|vojni udar]], svrgnuo legalno izabranu vlast i dao zatvoriti Arrona.&lt;ref name=&quot;kroniek&quot;/&gt; No, Arron je pušten već [[1981.]] godine te je ubrzo imenovan predsjednikom Surinamske narodne kreditne banke.&lt;ref&gt;{{cite news| url = https://www.theguardian.com/news/2001/jan/24/guardianobituaries| title = Obituary Henck Arron| author = Gunson, Phil| date = 24 January 2001| access-date = 24 February 2020|newspaper = The Guardian}}&lt;/ref&gt;

Nakon pritiska koji su na Boutersea [[1987.]] godine izvršile [[Ujedinjene nacije]], [[Francuska]], [[Nizozemska]] i [[Sjedinjene Države]], vojna je vlast popustila i u Surinamu je ponovo uvedena demokracija.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; Arron je [[1988.]] godine izabran za [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika Surinama]] u mandatu [[Ramsewak Shankar|Ramsewaka Shankara]], služivši od [[25. siječnja]] [[1988.]] godine do [[24. prosinca]] [[1990.]] godine, kada je njihova vlada ponovno pala u [[Državni udar u Surinamu 1990.|vojnom udaru]] koji je organizirao Bouterse.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt; Arron se tada konačno povukao iz politike. Godine [[2000.]], [[Kraljevski institut za Trope]] pozvao ga je u [[Nizozemska|Nizozemsku]] na panel povodom 25 godina surinamske nezavisnosti.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; Umro je [[4. prosinca]] [[2000.]] godine u kući svoga brata u Nizozemskoj od posljedica srčanog udara.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
*{{Commons category-inline}}

{{Premijeri Surinama}}
{{Potpredsjednici Surinama}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1936|2000|Arron, Henck}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Premijeri Surinama]]
[[Kategorija:Potpredsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Bankari]]
[[Kategorija:Biografije, Paramaribo]]</text>
      <sha1>5fov01mwt8agst7jc1m9uz0jsade14h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717112</id>
      <parentid>42717110</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T02:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42717112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9367" sha1="htm2xhaiu5eqnc0lpymlkbu8rftr8uw" xml:space="preserve">{{Infokutija nosilac funkcije
|ime= Henck Arron
|datum rođenja=[[25. travnja]] [[1936.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|NIZ}} [[Paramaribo]], [[Surinam (nizozemska kolonija)|Surinam]]
|datum smrti=[[4. siječnja]] [[2000.]]
|mjesto smrti={{nowrap|{{flagicon|NIZ}} [[Alphen aan den Rijn]], [[Nizozemska]]}}
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Henck Arron 1975.jpg
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Narodna stranka Surinama]]
|potpis=
|supruga=Antoinette Leeuwin

|obrazovanje=
|zanimanje=bankar, političar
|fusnote=

|položaj         = 9. [[premijer Surinama]]
|tip1 = političar
|mandat_start    = [[24. prosinca]] [[1973.]]
|mandat_kraj     = [[25. veljače]] [[1980.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Johan Ferrier]]
|prethodnik      = [[Jules Sedney]]
|nasljednik      = [[Henk Chin A Sen]]

|čin2            = 1. [[potpredsjednik Surinama]]
|tip2 = političar
|mandat_start2   = [[25. siječnja]] [[1988.]]
|mandat_kraj2    = [[24. prosinca]] [[1990.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik2     = [[Ramsewak Shankar]]
|prethodnik2     = ''pozicija utemeljena''
|nasljednik2     = [[Jules Wijdenbosch]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Henck Alphonsus Eugène Arron''' ([[Paramaribo]], [[25. travnja]] [[1936.]] – [[Alphen aan den Rijn]], [[4. prosinca]] [[2000.]]), [[surinam]]ski političar i utjecajna ličnost surinamske politike u periodu sticanja nezavisnosti. Arron je po struci bio bankar, a kao član [[Narodna stranka Surinama|Narodne stranke]] postao je [[1973.]] godine premijer te je bio na čelu vlade u trenutku sticanja nezavisnosti [[1975.]] godine, kao posljednji kolonijalni i prvi surinamski premijer.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/06/world/henck-arron-64-who-guided-suriname-to-independence-in-75.html|title=Henck Arron, 64, Who Guided Suriname to Independence in '75|website=New York Times|date=6 December 2000|access-date=22 June 2020}}&lt;/ref&gt; Svrgnut je u [[Dési Bouterse|Bouterseovom]] [[Državni udar u Surinamu 1980.|puču]] [[1980.]] godine te je [[1981.]] godine oslobođen, nakon čega se vratio bankarstvu. Godine [[1988.]] ponovo se aktivirao u politici, ovoga puta kao [[potpredsjednik Surinama]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Historie Vice Presidenten: Overzicht van alle Vicepresidenten van Suriname vanaf 1987 |url=http://www.gov.sr/kabinet-van-de-vice-president/over-het-kabinet-van-de-vicepresident/historie.aspx |website=Kabinet van de Vicepresident |publisher=De Overheid van de Republiek Suriname |access-date=3 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140914/http://www.gov.sr/kabinet-van-de-vice-president/over-het-kabinet-van-de-vicepresident/historie.aspx |archive-date=12 June 2018 |language=nl |date=13 August 2010}}&lt;/ref&gt; ali je već dvije godine kasnije ponovno svrgnut u novom Bouterseovom [[Državni udar u Surinamu 1990.|puču]].

Arron se rodio u [[Paramaribo|Paramaribu]] [[1936.]] godine te se školovao za bankara u [[Nizozemska|Nizozemskoj]]. Nekoliko je godina radio za [[Amsterdamsche Bank]],&lt;ref name=&quot;historiek&quot;&gt;{{cite web|url=https://historiek.net/henck-arron-1936-2000/2975/|title=Henck Arron (1936–2000)|website=Historiek|date=December 2008 |access-date=22 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; nakon čega se vratio u Surinam i također radio u bankarskom sektoru.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nu&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.suriname.nu/701vips/henckarronsuriname.html|title=Henck Arron|website=Suriname.nu|access-date=22 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; Godine [[1961.]] pridružio se [[Narodna stranka Surinama|Narodnoj stranci]],&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; a [[1970.]] godine postao je njezin predsjednik.&lt;ref name=&quot;nu&quot;/&gt; Tri godine kasnije, njegova koalicija pobijedila je na izborima,&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; a on je [[24. prosinca]] [[1973.]] godine postao [[premijer Surinama]]. U tom je svojstvu vodio pregovore za potpunu nezavisnost [[Surinam]]a,&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt; našavši podršku u nizozemskoj [[Stranka rada (Nizozemska)|PvdA]], koja je što prije htjela riješiti pitanje surinamske nezavisnosti.&lt;ref name=&quot;kroniek&quot;&gt;{{cite web|url=http://rozenbergquarterly.com/the-kingdom-of-the-netherlands-in-the-caribbean-suriname-1954-2004-kroniek-van-een-illusie/|title=The Kingdom Of The Netherlands In The Caribbean. Suriname 1954 – 2004: Kroniek van een illusie|website=Rozenberg Quarterly|access-date=22 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; U veljači [[1974.]] godine, Arron je javno obznanio kako će Surinam tražiti nazavisnost do kraja [[1975.]] godine, što je odjeknulo u javnosti jer Arron nije imao većinsku podršku u Surinamu za takvu odluku.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Van Amersfoort |first=Hans |date=2011 |title=How the Dutch Government stimulated the unwanted immigration from Suriname |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:d71958a0-7fe7-4809-b635-1e468cfb96a1 |journal=IMI Working Papers |language=English |publisher=International Migration Institute, University of Oxford |issue=10}}&lt;/ref&gt; No, neovisno o tome, Surinam je [[25. studenog]] [[1975.]] godine službeno postao nezavisna država.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt;

Međutim, period nakon stjecanja nezavisnosti obilježen je društvenim nemirima, gospodarskom krizom i optužbama za korupciju, koje su primarno pogađale Arronovu vladu.&lt;ref name=&quot;npo&quot;&gt;{{cite news|url=https://npofocus.nl/artikel/7548/wat-zijn-de-decembermoorden|title=Wat zijn de Decembermoorden|website=[[Nederlandse Publieke Omroep (organization)|NPO]] Focus|language=nl|access-date=22 June 2020|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226090548/https://npokennis.nl/longread/7548/wat-zijn-de-decembermoorden|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Arron je [[1977.]] godine ponovo pobijedio na izborima,&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt; međutim optužen je za izbornu prijevaru,&lt;ref name=&quot;npo&quot;/&gt; što je dodatno pogoršalo krizu. U prvim godinama od nezavisnosti, gotovo trećina populacije Surinama emigrirala je u Nizozemsku.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smc94.nl/suriname-nederland/Webtentoonstelling.html|title=WEBTENTOONSTELLING|website=Suriname-Nederland 40 jaar later|access-date=22 June 2020|language=nl|archive-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031010102/http://www.smc94.nl/suriname-nederland/Webtentoonstelling.html}}&lt;/ref&gt; Ubrzo se Arron morao suočiti i s problemima u [[Surinamska nacionalna vojska|oružanim snagama]], čiji su se pripadniri žalili na korupciju&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; i niske plaće.&lt;ref name=&quot;kroniek&quot;/&gt; Međutim, Arron je odbio pregovarati s voditeljima pobune te ih je dao uhapsiti, a pred sudom su se trebali pojaviti [[26. veljače]] [[1980.]] godine,&lt;ref name=&quot;sergeants&quot;&gt;{{cite web|url=https://ufdc.ufl.edu/UF00095576/00033/7x|title=The Year of the Sergeants|access-date=22 June 2020|date=1980|author=Caribbean Review|website=University of Florida}}&lt;/ref&gt; netom prije izbora koji su bili zakazani za ožujak. Međutim, [[25. veljače]] [[1980.]] godine, [[Dési Bouterse]] izveo je [[Državni udar u Surinamu 1980.|vojni udar]], svrgnuo legalno izabranu vlast i dao zatvoriti Arrona.&lt;ref name=&quot;kroniek&quot;/&gt; No, Arron je pušten već [[1981.]] godine te je ubrzo imenovan predsjednikom Surinamske narodne kreditne banke.&lt;ref&gt;{{cite news| url = https://www.theguardian.com/news/2001/jan/24/guardianobituaries| title = Obituary Henck Arron| author = Gunson, Phil| date = 24 January 2001| access-date = 24 February 2020|newspaper = The Guardian}}&lt;/ref&gt;

Nakon pritiska koji su na Boutersea [[1987.]] godine izvršile [[Ujedinjene nacije]], [[Francuska]], [[Nizozemska]] i [[Sjedinjene Države]], vojna je vlast popustila i u Surinamu je ponovo uvedena demokracija.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; Arron je [[1988.]] godine izabran za [[Potpredsjednik Surinama|potpredsjednika Surinama]] u mandatu [[Ramsewak Shankar|Ramsewaka Shankara]], služivši od [[25. siječnja]] [[1988.]] godine do [[24. prosinca]] [[1990.]] godine, kada je njihova vlada ponovno pala u [[Državni udar u Surinamu 1990.|vojnom udaru]] koji je organizirao Bouterse.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt; Arron se tada konačno povukao iz politike. Godine [[2000.]], [[Kraljevski institut za Trope]] pozvao ga je u [[Nizozemska|Nizozemsku]] na panel povodom 25 godina surinamske nezavisnosti.&lt;ref name=&quot;historiek&quot;/&gt; Umro je [[4. prosinca]] [[2000.]] godine u kući svoga brata u Nizozemskoj od posljedica srčanog udara.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;/&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
*{{Commons category-inline}}

{{Premijeri Surinama}}
{{Potpredsjednici Surinama}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1936|2000|Arron, Henck}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Premijeri Surinama]]
[[Kategorija:Potpredsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Bankari]]
[[Kategorija:Biografije, Paramaribo]]</text>
      <sha1>htm2xhaiu5eqnc0lpymlkbu8rftr8uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dési Bouterse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4684208</id>
    <revision>
      <id>42716903</id>
      <parentid>42637457</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42716903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37053" sha1="r6j2zjohrl47hcm8x95ti8ls24u1jb4" xml:space="preserve">{{politički vođa
|ime=Dési Bouterse
|datum rođenja=[[13. listopada]] [[1945.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|NIZ}} [[Domburg, Surinam|Domburg]], [[Surinam (nizozemska kolonija)|Surinam]]
|datum smrti=[[23. prosinca]] [[2024.]]
|mjesto smrti={{flagicon|Surinam}} [[rezervat prirode Copi]], [[Surinam]]
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Дези Баутерсе.jpg
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Narodna demoktarska stranka (Surinam)|NDP]]
|potpis=
|supruga= Ingrid Figueira {{small|​(razvod)​}}&lt;br&gt;Ingrid Waldring ​{{small|(vj. 1990.)}}

|obrazovanje=
|zanimanje=oficir, političar
|fusnote=

|položaj         = Čelnik [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalnog vojnog savjeta]]
|mandat_start    = [[25. veljače]] [[1980.]]
|mandat_kraj     = [[27. studenog]] [[1987.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Johan Ferrier]] {{small|(''1980'')}}&lt;br&gt;[[Henk Chin A Sen]] {{small|(1980–1982)}}&lt;br&gt;[[Fred Ramdat Misier]] {{small|(1982–''1987'')}}
|prethodnik      = ''Vijeće osnovano''
|nasljednik      = ''Vijeće ukinuto''

|čin2            = 9. [[predsjednik Surinama]]
|mandat_start2   = [[12. kolovoza]] [[2010.]]
|mandat_kraj2    = [[16. srpnja]] [[2020.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik     =
|prethodnik2     = [[Ronald Venetiaan]]
|nasljednik2     = [[Chan Santokhi]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Desiré Delano Bouterse''',&lt;ref&gt;[http://www.ndp.sr/statuten-00.htm According to the Statutes of the DNP written as Desiré] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220032017/http://ndp.sr/statuten-00.htm |date=20 December 2013 }}. Ndp.sr (24 April 2004). Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; poznatiji kao '''Dési Bouterse''' ({{IPA-nl|ˈdesɪ ˈbʌutəɾsə}}; [[Domburg, Surinam|Domburg]], [[13. listopada]] [[1945.]] — [[rezervat prirode Copi]], [[23. prosinca]] [[2024.]]),&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot;&gt;De Ware Tijd, [https://dwtonline.com/bouterse-maandagavond-overleden/ ‘Bouterse maandagavond overleden’], 27 december 2024 {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot;&gt;Starnieuws, [https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/84324 Ambassades tekenen condoleanceregister in Ocer], 27 december 2024 {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt; [[surinam]]ski vojni časnik i pučist, osuđeni ubojica i trgovac drogom,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 November 2019|title=Desi Bouterse: Suriname president gets 20 years in jail for murder|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50611555|access-date=30 January 2022}}&lt;/ref&gt; koji je od [[2010.]] do [[2020.]] godine bio [[predsjednik Surinama]]. Od [[1980.]] do [[1987.]] godine, Bouterse je bio ''[[de facto]]'' državni poglavar [[Surinam]]a nakon [[Državni udar u Surinamu 1980.|vojnog udara]] i to kao čelnik [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalnog vojnog savjeta]]. Godine [[1987.]] osnovao je [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodnu demokratsku stranku]], međutim tri godine kasnije ponovo je izveo [[Državni udar u Surinamu 1990.|vojni udar]] kojim je, iako nije imao nikakvu formalnu titulu, ''[[de facto]]'' ponovo bio na čelu države. Godie [[2010.]], njegova politička koalicija, ''[[Megacombinatie]]'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Mega kombinacija), pobijedila je na izborima te je Bouterse, unatoč svim kontroverzama, zakonito postao [[predsjednik Surinama]]. Na toj se poziciji zadržao do [[2020.]] godine.

Dési Bouterse izrazito je kontroverzna ličnost u historiji [[Surinam]]a. Od njegova dolaska na vlast [[1980.]] godine, smatra se da je Bouterse počinio brojne zločine te da je, kao vojni diktator, značajno kršio temeljna prava u Surinamu. Tu se posebno ističu [[Decembarska ubojstva]] iz [[1982.]] godine, za koja je Bouterse u konačnici osuđen na 20 godina zatvora,&lt;ref&gt;[https://www.wpxi.com/unavailable-location Court in Surinam convicts Bouterse to 20 years]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. wpxi news 29 November 2019.&lt;/ref&gt; a postoje i sumnje da je orkestirao [[masakr u Moiwani]] u kojem su ubijeni civili u istoimenom [[Maroni (narod)|maronskom]] selu. Također, u [[Nizozemska|Nizozemskoj]] je [[1999.]] godine ''[[in absentia]]'' osuđen na 11 godina zatvora zbog krijumčarenja gotovo pola tone [[kokain]]a&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.novatv.nl/page/detail/nieuws/2920/Hoge+Raad+bevestigt+veroordeling+Bouterse|title=NOVA – detail – Nieuws – Hoge raad bevestigt veroordeling bouterse|work=novatv.nl|access-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005020109/http://www.novatv.nl/page/detail/nieuws/2920/Hoge+Raad+bevestigt+veroordeling+Bouterse|archive-date=5 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te još uvijek riskira hapšenje u slučaju da napusti Surinam.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archief.wereldomroep.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615000146/http://archief.wereldomroep.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |url-status=dead |archive-date=15 June 2015 |title=Vervolging president Bouterse wél mogelijk |last1=Brader |first1=Peggy |date=21 July 2010 |website=Radio Nederland archive |access-date=13 June 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suriname President Bouterse sentenced to 20 years for killings|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/1/suriname-president-bouterse-sentenced-to-20-years-for-killings|access-date=30 January 2022|website=www.aljazeera.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Godine [[2023.]], sud u Surinamu potvrdio je osuđujuću presudu Bouterseu za Decembarska ubojstva,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/bouterse-sentence-suriname-killings-1982-06f6ec073ca947fc862af1beb35993e4|title=Suriname’s ex-dictator sentenced to 20 years in prison for the 1982 killings of political opponents|newspaper=The Associated Press|date=20 December 2023|first=Gerold|last=Rozenblad}}&lt;/ref&gt; a nakon još jedne odbijene žalbe u siječnju [[2024.]] odbio se prijaviti na odsluženje kazne zatvora te se od tog trenutka smatrao bjeguncem;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-01-12 |title=Former Suriname dictator missing after failing to turn himself in to prison |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/suriname-dictator-desi-bouterse-missing-prison |access-date=2024-01-16 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; preminuo je od posljedica bolesti na nepoznatoj lokaciji u Surinamu [[23. prosinca]] [[2024.]] godine.

== Rani život ==

Bouterse je rođen [[13. listopada]] [[1945.]] godine u multietničkoj obitelji koja je imala [[Američki Indijanci|indijanske]], [[Afrosurinamci|afričke]], [[Nizozemci|nizozemske]], [[Francuzi|francuske]] i [[Kinezi|kineske]] korijene u [[Domburg, Surinam|Domburgu]].&lt;ref&gt;[http://www.waterkant.net/suriname/2015/02/24/bouterse-achterachterkleinkind-van-zeeuwse-boerenzoon/ Bouterse achterachterkleinkind van Zeeuwse boerenzoon]. ''Waterkant.net'' (Dutch)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vorige.nrc.nl&quot;&gt;Joost Oranje, [http://vorige.nrc.nl/article1873683.ece Desi Bouterse is al een mythe: sportleraar, legerleider, zakenman], [[NRC Handelsblad]], 14 May 2005 (in Dutch)&lt;/ref&gt; Kao dječak se preselio u [[Paramaribo]], gdje ga je odgajala teta. Nakon što je završio osnovnu St. Jozefschool, upisao je strukovnu srednju školu, ali nikada ju nije završio.&lt;ref name=&quot;vorige.nrc.nl&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/suriname.pdf|title=Suriname|work=unesco.org|access-date=8 January 2012|archive-date=2016-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160903064256/http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/suriname.pdf}}&lt;/ref&gt; Godine [[1968.]] odlazi u [[Nizozemska|Nizozemsku]] i pridružuje se [[Oružane snage Nizozemske|oružanim snagama]]. Nakon završenog vojnog obrazovanja, otišao je kao rezervist u [[Kraljevska vojna škola (Nizozemska)|Kraljevsku vojnu školu]] u [[Weert]]u na dodatnu obuku. U tom je periodu ostvario značajne sportske uspjehe te je bio kapetan košarkaške momčadi.&lt;ref name=autogenerated6&gt;{{cite web|url=http://historiek.net/index.php/Personen/Algemeen/desi-bouterse-1945.html |title=Desi Bouterse (1945) |access-date=4 March 2010 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://archive.today/20100304184914/http://historiek.net/index.php/Personen/Algemeen/desi-bouterse-1945.html |archive-date=4 March 2010 }}. historiek.net. 25 februari 2010&lt;/ref&gt;

Dvije godine kasnije oženio se Ingrid Figueirom, koju je upoznao još kao tinejdžer u Surinamu. Par je imao dvoje djece, kćer Peffy, i sina [[Dino Bouterse|Dina]]. Nedugo nakon vjenčanja, Bouterse je poslan u nizozemsku vojnu bazu u njemačkom [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorfu]].&lt;ref name=autogenerated6 /&gt; U studenom [[1975.]], Bouterse se s obitelji vraća u [[Surinam]], nakon što je isti stekao punu nezavisnost od Nizozemske. Njegov cilj bio je uspostavljanje surinamskih oružanih snaga, a [[1979.]] godine prihvatio je ponudu [[Roy Horb|Roya Horba]] da postane čelnik novoosnovane Surunamske vojne unije ([[nizozemski|niz.]] ''Bond voor Militair Kader'', BvMK).

== Puč narednika ==
{{main|Državni udar u Surinamu 1980.|Decembarska ubojstva}}
Međutim, iako je vojska bila relevantan faktor u Surinamu nakon osamostaljena, situacija nije bila idealna te su postojale grupe koje su se protivile aktualnom stanju i zahtijevale su pregovore s [[premijer Surinama|premijerom]] [[Henck Arron|Henckom Arronom]]. Arron je odbio pregovarati te je dao uhapsiti one časnike koji su mu stvarali probleme; isti su se pred sudom trebali pojaviti [[26. veljače]] [[1980.]] godine. Dan ranije, [[25. veljače]] [[1980.]] godine, Dési Bouterse, Horb i četrnaest drugih časnika [[Državni udar u Surinamu 1980.|svrgnulo]] je u vojnom udaru vladu Hencka Arrona, što je događaj koji se danas naziva [[Puč narednika]]. Skupina časnika koji su predvodili puč bili su poznati kao &quot;Šesnaestorica&quot; ([[Nizozemski|niz.]] ''Groep van zestien''), a predvodio ih je upravo Bouterse. Nakon puča, naredio je i [[Predsjednik Surinama|predsjedniku]] [[Johan Ferrier|Johanu Ferrieru]] da podnese ostavku u roku od šest mjeseci, a vlast u državi preuzeo je [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalni vojni savjet]], na čijem je čelu bio Bouterse. Bouterse je tako ''[[de facto]]'' preuzeo svu kontrolu u državi kao vojni diktator, a iako je funkcija predsjednika formalnopravno zadržava, Bouterse je od [[1980.]] do [[1988.]] godine postavljao, kao marionete, sve predsjednike Surinama.

No, zanimljivo, puč je imao podršku naroda jer je, nominalno, njegov cilj bio dovođenje države u red. Surinam je tada bio izrazito korumpirana država, a nezaposlenost je iznosila visokih 18%, što se odrazilo na ionako loše gospodarsko stanje u državi. Vijeće je za cilj imalo ispraviti te probleme, što im je donijelo podrušku među populacijom Surinama. Međutim, urbzo se ispostavilo da je to bila samo varka, jer Vijeće nije imalo nikakvih jasnih političkih planova, a uprava koja je trebala ispraviti stanje u državi pretvorila se u okrutnu vojnu diktaturu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Rosemarijn Hoefte, ''Suriname in the Long Twentieth Century: Domination, Contestation, Globalization'', Palgrave MacMillan, 2014&lt;/ref&gt; Na samom početku udara, pučisti su zapalili zgradu glavne policije u Paramaribu, što i danas stoji kao &quot;spomenik revoluciji&quot; i tu se svakog [[25. veljače]], od [[2010.]] godine komemorira ovaj kontroverzni događaj, koji je ujedno proglašen i državnim praznikom od strane Boutersea kada je, kasnije, legalno izabran za predsjednika. Bivši predsjednik Surinama u dva mandata, [[Ronald Venetiaan]], rekao je kako [[25. veljače]] ne bi trebao biti državnik praznik, već nacionalni dan žalosti. 
[[File:Desi Bouterse.jpg|thumb|left|Dési Bouterse u vojnoj odori [[1985.]] godine.]]
Prvi potezi diktature bili su uvođenje policijskog sata i ograničavanje sloboda medija; ''[[de Ware Tijd]]'' bile su jedine novine koje su smjele izlaziti, međutim i one su bile podložne rigoroznoj cenzuri. Državna uprava bila je izrazito korumpirana, a došlo je i do progona te [[Sumarna egzekucija|sumarnih egzekucija]] političkih protivnika.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1218515.stm | work=BBC News | title=Timeline: Suriname | date=14 September 2012}}&lt;/ref&gt; Najzloglasniji takav incident dogodio se u prosincu [[1992.]] godine, kada je Bouterse organizirao egzekuciju 15 surinamskih uglednika koji su kritizirali njegov režim ili su bili povezani s pokušajem puča od [[11. ožujka]] [[1982.]] godine. Petnaest uglednika uhapšeno je i odvedeno u [[Fort Zeelandia (Paramaribo)|Fort Zeelandiju]], Bouterseovo sjedište, gdje su mučeni i onda pogubljeni. Dva dana nakon ubojstava, Bouterse je na televiziji lagao kako su uhapšeni bili osumnjičeni za planiranje puča u kojem bi svrgnuli Vijeće te kako su ubijeni prilikom pokušaja bijega iz pritvora.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=http://www.thecuttingedgenews.com/index.php?article=74336&amp;pageid=16&amp;pagename=Opinion|title=The Cutting Edge|work=thecuttingedgenews.com}}&lt;/ref&gt; [[Decembarska ubojstva|Prosinačka ubojstva]] i danas ostaju kao najzloglasniji događaj Boutersove dikatature, iako je sam Bouterse tvrdio da nije bio osobno prisutan prilikom ubojstava te kako je ista naredio [[Paul Bhagwandas]], koji je umro [[1996.]] godine, nekoliko godina prije početka suđenja za ovaj zločin; Bouterse je prihvatio političku odgovornost za ubojstva, ali ne i osobnu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/02/2009220201340400544.html |publisher=Al Jazeera |title=Ex-Suriname head faces murder trial |date=21 February 2009}}&lt;/ref&gt; Suđenje za zločine pokrenuto je tek [[2007.]] godine, a optužnica je podignuta protiv čak 25 osoba, s tim da je Bouterse - koji je tvrdio da se radi o političkom progonu - bio glavni optuženik. Bouterse je [[2010.]] godine postao predsjednik Surinama te se nijednom nije pojavio u sudnici tijekom postupka; godine [[2012.]], jedan od optuženika, [[Ruben Rozendaal]], odlučio je izaći u javnost s istinom o ubojstvima, smatrajući kako je to njegova dužnost prije nego umre, a tada je bolovao od smrtonosnog oboljenja bubrega.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://parbode.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3747&amp;Itemid=1&amp;ed=102|archive-url=https://archive.today/20120714025700/http://parbode.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3747&amp;Itemid=1&amp;ed=102|url-status=dead|title=Parbode Surinaams opinie maandblad – Ruben Rozendaal|date=14 July 2012|archive-date=14 July 2012|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt; Povukao je svoje svjedočenje iz [[2010.]] godine te je javno obznanio da je Bouterse ne samo bio prisutan, već je i osobno ubio dvije osobe, sindikalista Cyrilla Daala i časnika [[Surendre Rambocus|Surendrea Rambocusa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/9910|title=Starnieuws – &quot;Bouterse heeft Daal en Rambocus doodgeschoten&quot;|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stabroeknews.com/2012/news/breaking-news/03/24/rambocus-and-daal-killed-by-bouterse-%E2%80%93-witness-tells-suriname-hearing/|title='Rambocus and Daal killed by Bouterse' – witness tells Suriname hearing – Stabroek News – Georgetown, Guyana|editor=Stabroek|date=24 March 2012|work=Stabroek News}}&lt;/ref&gt; Međutim, iako je postupak bio u tijeku, Bouterse je iskoristio svoju političku moć te je u [[Narodna skupština (Surinam)|parlamentu]] progurao kontroverzni Zakon o amnestiji, koji je svim optuženicima - samo dva mjeseca prije presude - za Prosinačka ubojstva dao [[amnestija|amnestiju]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2012/04/098-12?ua_language=en|title=Amnesty law change may end current trial|work=amnesty.ch|access-date=2023-11-01|archive-date=2023-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609055612/https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2012/04/098-12?ua_language=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/9840|title=Starnieuws – Breaking news: Amnestie voor 8 december 1982|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt; te je nalagao trenutnu obustavu kaznenog postupka.&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rnw.nl/english/article/surinamese-amnesty-act-a-blessing-bouterse|title=The Surinamese amnesty act is a blessing for Bouterse|work=RNW|access-date=15 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004235423/http://www.rnw.nl/english/article/surinamese-amnesty-act-a-blessing-bouterse|archive-date=4 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insightcrime.org/insight-latest-news/item/2451-suriname-grants-amnesty-to-narco-president-bouterse|archive-url=https://archive.today/20120710204700/http://www.insightcrime.org/insight-latest-news/item/2451-suriname-grants-amnesty-to-narco-president-bouterse|url-status=dead|title=Suriname Grants Amnesty to 'Narco-President' Bouterse|date=10 July 2012|archive-date=10 July 2012|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt; Zakon je izazvao oštre reakcije kako u Surinamu tako i izvan Surinama,&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.amnesty.nl/nieuwsportaal/nieuws/grote-teleurstelling-over-goedkeuring-amnestiewet|title=Grote teleurstelling over goedkeuring amnestiewet|work=amnesty.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.waterkant.net/suriname/2012/03/30/reporters-without-borders-tegen-amnestie/|title=Reporters Without Borders tegen amnestie|work=Waterkant.Net|date=30 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated4&gt;{{cite web|url=http://www.dewest-online.com/?p=19156|title=Human Rights Watch: 'Trek de Amnestiewet in' 19-4-2012 – De West – CQ-Link Nieuws|work=dewest-online.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/10168|title=Starnieuws – Human Rights Watch: Amnestiewet is belediging|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt; a posebice u [[Nizozemska|Nizozemskoj]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10464/Amnestiewet-Suriname/article/detail/3239059/2012/04/11/Rosenthal-schort-hulp-aan-Suriname-op.dhtml|title=Rosenthal schort hulp aan Suriname op|author=Redactie|work=De Volkskrant}}&lt;/ref&gt; premijer [[Mark Rutte]] smatrao je ovakav zakon &quot;neprobavljivim&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Redactie |url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10464/Amnestiewet-Suriname/article/detail/3239059/2012/04/11/Rosenthal-schort-hulp-aan-Suriname-op.dhtml |title=Rosenthal schort hulp aan Suriname op – Amnestiewet Suriname – VK |publisher=Volkskrant.nl |access-date=12 March 2014}}&lt;/ref&gt; Međutim, Bouterse se tada izvukao te je odslužio svoj prvi mandad do kraja, a [[2015.]] godine ponovo je izabran na petogodišnji mandat. Ipak, Sud je [[2019.]] godine poništio sporni zakon te je osudio Boutersea na 20 godina zatvora,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/29/world/europe/29reuters-suriname-court.html |title=Archived copy |website=www.nytimes.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130160948/https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/29/world/europe/29reuters-suriname-court.html |archive-date=30 November 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; a on se [[2020.]] godine, još uvijek kao predsjednik, prvi put pojavio pred sudom - u punoj vojnoj opremi - kako bi se žalio na presudu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nos.nl/artikel/2319710-bouterse-in-militair-uniform-voor-de-rechtbank-zitting-in-maart-verder.html|title=Bouterse in militair uniform voor de rechtbank, zitting in maart verder|date=22 January 2020|work=NOS Nieuws|access-date=22 January 2020}}&lt;/ref&gt; Nakon ubojstava, Bouterse je [[1982.]] godine službeno zatvorio [[Univerzitet Anton de Kom u Surinamu|Univerzitet Anton de Kom]], a godine [[1985.]] zabranjeno je djelovanje političkih stranaka i sloboda okupljanja.

Što se tiče ostatka njegove diktature, Bouterse je - iako nije bio komunist - uspostavio dobre vanjskopolitičke odnose sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]], [[Kuba|Kubom]] i [[Sjeverna Koreja|Sjevernom Korejom]]. [[Nizozemska]] je, s druge strane, obustavila financijsku pomoć koju je slala Surinamu, a što je - u kombinaciji s padom cijena [[boksit]]a - dovelo do značajne ekonomske krize u zemlji. Uz to, režim se konstantno morao boriti s utancima, kako vojnim tako i civilnim. Godine [[1983.]] godine, Bouterse je protjerao kubanske diplomate i približio se [[SAD|Sjedinjenim Državama]], moguće zbog straha od američke invazije poput one na [[Američka invazija na Grenadu|Grenadi]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Unutrašnji rat ==
{{Main|Surinamski unutrašnji rat|Masakr u Moiwani}}
Iako je Bouterse do [[1985.]] godine značajno konsolidirao svoju vlast, problemima nije bio kraj. Dana [[22. srpnja]] [[1986.]] godine, oko 03:00, pripadnici gerilske vojske ''[[Junglecommando]]'' oteli su 12 vojnika s njihovih pozicija u [[Stolkertsijver]]u, čime je formalno započeo višegodišnji krvavi [[Surinamski unutrašnji rat]], u kojem se ''[[Junglecommando]]'' borio protiv Bouterseove vojske.&lt;ref name=&quot;reform&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/02408c77d71f20c8befc27ebdb7cf197|title=Leger Suriname zoekt gijzelaars|website=[[Reformatorisch Dagblad]] via Digibron|date=26 July 1986|access-date=30 June 2020|language=nl|quote=The newspaper article of 26 July - four days later - stated that it was ''assumed'' that Brunswijk was behind the attack}}&lt;/ref&gt; ''[[Junglecommando]]'' bila je gerilska jedinica koju je ranije osnovao [[Ronnie Brunswijk]] pod izlikom borbe za prava [[Maroni (narod)|Marona]]. Brunswijk je ranije bio Bouterseov osobni tjelohranitelj, ali je dobio otkaz bez isplate plaća te je iz osvete osnovao jedinicu komandosa i [[1986.]] godine započeo građanski rat protiv Boutersea. Kako bi se osvetio za ovaj napad, Bouterse je [[29. studenog]] [[1986.]] godine poslao vojsku u Brunswijkovo rodno selo, [[Moiwana|Moiwanu]], gdje je vojska ubila 39 civila, mahom žena i djece, dok je ostatak sela uništen, a preživjeli stanovnici bili su prisiljeni pobjeći.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ngocaribbean.org/?page_id=926 The NGO Development Foundation » Moiwana Human Rights Organization] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111007013044/http://www.ngocaribbean.org/?page_id=926 |date=7 October 2011 }}. Ngocaribbean.org. Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; Bio je ovo najzloglasniji, iako ne i jedini, zločin Unutrašnjeg rata. Iako Bouterseova osobna upletenost u ovaj masakr nikada nije formalno dokazana, s obzirom na činjenicu koliku je moć imao u to vrijeme u Surinamu, izgledno je kako je upravo on orkestrirao ovaj masakr nad civilnim stanovništvom. Naknadno je u surinamu osnovana udruga Moiwana '86, koja za cilj ima istražiti sve okolnosti ovog masakra i pronaći krivce.

Zanimljivo je da je država formalno otvorila istragu za ovaj zločin, ali ista je naišla na veliki zastoj kada je [[Herman Gooding]], tadašnji policijski načelnik, ubijen u kolovozu [[1990.]] godine u Fort Zeelandiji; njegov je leš ostavljen ispred ureda Dési Boutersea, koji u to vrijeme nije imao nikakve funkcije u Surinamu, ali je ostao na čelu vojske te je i dalje zadržao značajan utjecaj u surinamskoj politici, iako je [[1988.]] godine formalno poražen na izborima. Država je nastavila istragu masakra i Goodingovog ubojstva, ali bez velikog napretka, jer su svjedoci ili pobjegli ili nisu bili voljni surađivati. U kolovozu [[2005.]] godine, [[Međuamerički sud za ljudska prava]] naredio je Surinamu da preživjelima iz Moiwane (njih 130) isplati 3,000,000$ te da uspostavi zakladu u vrijednosti od 1,200,000$ za obnovu Moiwane,&lt;ref&gt;[http://abengcentral.wordpress.com/tag/moiwana/ &quot;Moiwana&quot;], ''Abeng Central'', Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; uz napomenu da je država dužna pronaći i procesuirati odgovorne za ovaj ratni zločin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corteidh.or.cr/docs/casos/articulos/seriec_124_ing.pdf|title=Inter-American Court of Human Rights Case of the Moiwana Community v. Suriname|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt;

== Demokracija, Telefonski puč i trgovanje drogom ==
{{main|Državni udar u Surinamu 1990.}}
 {{Parlamentarni mandati header
 |parlament=[[Narodna skupština (Surinam)|Narodna skupština Surinama]]
 |nolist=true
 |align=right
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[1991.]]
 |kraj= [[1996.]]
 |saziv= [[Drugi saziv Narodne skupštine Surinama|2.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2000.]]
 |kraj= [[2005.]]
 |saziv= [[Četvrti saziv Narodne skupštine Surinama|4.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2005.]] 
 |kraj= [[2010.]]
 |saziv= [[Peti saziv Narodne skupštine Surinama|5.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati break}}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2010.]]
 |kraj= [[2015.]]
 |saziv= [[Šesti saziv Narodne skupštine Surinama|6.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]{{efn|Bouterse je zamrznuo svoj parlamentarni mandat nakon što je izabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika]]. Zamijenio ga je [[Henk Ramnandanlal]].}}
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2015.]]
 |kraj= [[2020.]]
 |saziv= [[Sedmi saziv Narodne skupštine Surinama|7.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]{{efn|Bouterse je zamrznuo svoj parlamentarni mandat nakon što je reizabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika]]. Zamijenio ga je [[Ronald Hooghart]].}}
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati footer}}
Bouterseova vojna diktatura počela je postepeno popuštati krajem [[1985.]] godine, kada je država ukinula zabranu političkim strankama, što je bio prvi korak ka povratku na civilnu vlast. Naredne godine izbio je građanski rat, koji je dodatno destabilizirao Bouterseovu poziciju, a vanjski pritisci postali su sve jači. Bouterse je konačno popustio te je [[30. rujna]] [[1987.]] godine organiziran [[Ustavni referendum u Surinamu 1987.|referendum]] kojim je usvojen [[Ustav Surinama|novi ustav]]; dva mjeseca kasnije, Bouterseov politički protivnik [[Ramsewak Shankar]] izabran je za predsjednika Surinama.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt; Iako je formalno svrgnut s vlasti, Bouterse je ostao na čelu vojske te je, sukladno tome, ostao izrazito moćan. Nastavio je rat i pregovore s Brunswijkovim komandosima, a u periodu od [[1988.]] do [[1990.]] nekoliko njegovih oponenata ubijeno je ili je nestalo.

Situacija se pogoršala [[1990.]] godine, kada je došlo do incidenta na [[Amsterdamski aerodrom Schiphol|aerodromu Schiphol]] u [[Amsterdam]]u. Naime, Bouterse, koji se vraćao u Surinam nakon privatnog putovanja u [[Gana|Ganu]] i [[Švicarska|Švicarsku]], zaustavljen je i zadržan na aerodromu; predsjednik Shankar bio je na istom letu i nije protestirao, što je uvrijedilo Boutersea, koji je podnio ostavku na čelu vojske. Sljedećeg dana, [[Ivan Graanoogst]], Bouterseov privremeni nasljednik, telefonski je kontaktirao Shankara i prisilio ga na ostavku; ovaj događaj danas je poznat kao [[Telefonski puč]], a iako formalno nije bio na čelu vojske, smatra se kako je upravo Bouterse bio glavni orkestrator novog državnog udara u Surinamu.&lt;ref name=NYT1990Coup&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/12/27/world/suriname-coup-leaders-had-power-already.html|title=Suriname Coup Leaders Had Power Already|website=New York Times|date=27 December 1990|access-date=23 June 2020}}&lt;/ref&gt; Ipak, vojna vlast ovoga je puta trajala znatno kraće jer je civilna vlast uspostavljena već nakon godinu dana.

No, problemi za Boutersea gomilali su se [[1990-e|90-ih]] godina, a sve je kulminiralo [[16. srpnja]] [[1999.]] godine, kada je nizozemski sud osudio Boutersea ''[[in absentia]]'' na 11 godina zatvora zbog krijumčarenja gotovo pola tone (474&amp;nbsp;kg) [[kokain]]a.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/07/17/world/world-briefing.html |work=The New York Times |title=World Briefing |first=Terence |last=Neilan |date=17 July 1999 |access-date=1 May 2010}}&lt;/ref&gt; Tužiteljstvo je smatralo kako je Bouterse bio na čelu Surijskog kartela, koji je bio zaslužan za krijmčarenje velike količine droge iz Surinama i [[Brazil]]a u Europu (posebice Nizozemsku) tokom [[1980-e|80-ih]] i [[1990-e|90-ih]] godina. Sam Bouterse tvrdio je da je nevin te da je glavni svjedok, Patrick van Loon, podmićen od strane nizozemske vlade; [[Ruben Rozendaal]] je [[2012.]] godine rekao da je Bouterse bio povezan i s [[Kolumbija|kolumbijskim]] [[FARC]]-om, s kojima je razmjenjivao oružje za kokain. U Europi je od [[1999.]] godine aktivan nalog za njegovo hapšenje, a jedno je vrijeme bila aktivna i [[Interpol]]ova tjeralica, tako da Bouterseu prijeti hapšenje ukoliko napusti Surinam.&lt;ref name=&quot;rnw.nl&quot;&gt;{{nl}} [http://www.rnw.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk &quot;Vervolging president Bouterse wél mogelijk&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922064532/http://www.rnw.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |date=22 September 2012 }}, Radio Nederland, 21 July 2010&lt;/ref&gt; I njegov najstariji sin, [[Dino Bouterse]], imao je sličnih problema. Godine [[2005.]] u Surinamu je osuđen na osam godina zatvora za trgovanje narkotika, ali je pušten ranije zbog dobrog vladanja i zaposlen u državnoj službi.&lt;ref&gt;[http://www.countrywatch.com/Content/pdfs/reviews/B4556Q3Q.01c.pdf &quot;Suriname 2016 Country Review&quot;], Countrywatch; Retrieved on 26 August 2016&lt;/ref&gt; No, godine [[2013.]] ponovno je uhapšen, ovoga puta od strane Amerikanaca, u [[Panama|Panami]] te je izručen [[SAD|Sjedinjenim Državama]], koje su ga osudile na 16 godina zatvora za trgovanje narkoticima i [[terorizam]].

== Predsjednički mandat ==

Nakon ponovnog povratka demokracije i sudske presude, Bouterseov je utjecaj u jednom trenutku oslabio te se on na sve načine pokušavao vratiti na vlast legalnim putem. Od [[2000.]] godine, njegova je [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]] postepeno rasla te je na izborima [[2010.]] godine konačno došla u poziciju najjače parlamentarne stranke s 23 mandata. Ipak, Bouterseu su nedostajala tri mandata do apsolutne većine, tako da je ubrzo stupio u koaliciju sa svojim bivšim protivnikom, [[Ronnie Brunswijk|Ronniejem Brunswijkom]], čija je stranka imala sedam mandata, te [[Narodni savez (Surinam)|Narodnim savezom]] [[Paul Somohardjo|Paula Somohardja]], koji je osvojio šest mandata.&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/buitenland/article1382767.ece &quot;Enorme winst voor Bouterse in Suriname&quot;], ''Volkskrant''.nl, 26 May 10&lt;/ref&gt; Dana [[19. srpnja]] [[2010.]] godine, Bouterse je formalno izabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika Surinama]] s 36 glasova u parlamentu; njegov potpredsjednik postao je [[Robert Ameerali]]. Za vrijeme svoga mandata, uveo je univerzalno zdravstveno osiguranje, minimalnu plaću, besplatne školske obroke i plan za nacionalne mirovine.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-americas/2015/06/11/presidential-pardon|title=Presidential pardon|newspaper=The Economist|date=11 June 2015}}&lt;/ref&gt; Ipak, za vrijeme svog prvog mandata promijenio je nekoliko ministara, što zbog afera, što zbog osobnih razloga.

Na izborima [[2015.]] godine njegova je stranka osvojila 26 mandata, a time i apsolutnu većinu u parlamentu, tako da je Bouterse reizabran za predsjednika bez oponenta [[14. srpnja]] [[2015.]] godine.&lt;ref&gt;[http://www.voanews.com/content/suriname-bouterse-secures-second-presidential-term/2862157.html Suriname's Bouterse Secures Second Presidential Term] Voice of America, 14 July 2015&lt;/ref&gt; Ovo se dogodilo dok je proces za Prosinačka ubojstva bio u tijeku. Iako je [[2020.]] godine ponovo izabran u parlament, Bouterse je rekao da neće aktivirati svoj mandat&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/06/23/bouterse-bewilligt-niet-voor-lidmaatschap-dna/|title=Bouterse bewilligt niet voor lidmaatschap DNA|website=Suriname Herald|access-date=23 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; nakon što je njegova stranka izgubila dest mjesta u Narodnoj skupštini. Također se odbio kandidirati za novi predsjednički mandat, a nedugo nakon izbora [[Chan Santokhi|Chana Santokhija]] za njegova nasljednika, Bouterse je [[16. srpnja]] [[2020.]] godine objavio kako odlazi u političku mirovinu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59535|title=Kandidaatstelling Santokhi en Brunswijk een feit |website=Star Nieuws|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dbsuriname.com/2020/07/08/breaking-ndp-dient-geen-lijst-in/|title=Breaking: NDP dient geen lijst in|website=Dagblad Suriname|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/12/inauguratie-nieuwe-president-van-suriname-op-onafhankelijkheidsplein/|title=Inauguratie nieuwe president van Suriname op Onafhankelijkheidsplein|website=Waterkant|access-date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/live-blog-verkiezing-president-en-vicepresident-suriname/|title=Live blog: Verkiezing president en vicepresident Suriname|website=De Ware Tijd|access-date=13 July 2020|language=nl|archive-date=15 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115220444/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/live-blog-verkiezing-president-en-vicepresident-suriname/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Bolest i smrt ==

Nakon što je odbio prijaviti se za odsluženje kazne, Bouterse se sakrio na nepoznatoj lokaciji u Surinamu; navodno se skrivao u [[Rezervat prirode Copi|rerzervatu prirode Copi]], oko 50 kilometara od glavnog grada.&lt;ref&gt;https://www.nrc.nl/nieuws/2024/12/29/bouterse-verbleef-mogelijk-in-de-surinaamse-jungle-a4878018&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nos.nl/video/2550027-hier-hield-desi-bouterse-zich-vermoedelijk-schuil&lt;/ref&gt; Njegovo zdravstveno stanje bilo je, čini se, loše te je prema informacijama iz medija preminuo [[23. prosinca]] [[2024.]] godine oko 23:30 od posljedica neimenovane bolesti;&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/americas/suriname-ex-president-desi-bouterse-dead-79-foreign-minister-says-2024-12-25/ |title=Suriname's fugitive ex-President Desi Bouterse dead at 79 |work=Reuters |date=25 December 2024}}&lt;/ref&gt; kasnija obdukcija potvrdila je da je umro od bolesti [[jetra|jetre]] uzrokovane kroničnim problemima s [[alkohol]]om.&lt;ref name=&quot;cremation&quot;/&gt; Njegovo je tijelo dva dana kasnije, na Božić, preneseno u njegov dom u [[Paramaribo|Paramaribu]]; istoga dana njegova je smrt i službeno potvrđena. Predsjednik [[Chan Santokhi]] objavio je kako neće biti proglašen dan žalosti povodom njegove smrti,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241228-suriname-rules-out-state-funeral-for-ex-dictator-bouterse |title=Suriname rules out state funeral for ex-dictator Bouterse |work=France 24 |date=29 December 2024}}&lt;/ref&gt; a njegova je stranka kasnije objavila kako će njegovi posmrtni ostaci biti kremirani.&lt;ref name=&quot;cremation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241231-suriname-ex-dictator-bouterse-to-be-cremated-on-saturday |title=Suriname ex-dictator Bouterse to be cremated on Saturday |work=France 24 |date=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==

{{Predsjednici Surinama}}
{{Osobe Hladnoga rata}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1945|2024|Bouterse, Dési}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Predsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Surinamski oficiri]]
[[Kategorija:Surinamski vojskovođe]]
[[Kategorija:Surinamski kriminalci]]
[[Kategorija:Ubice]]
[[Kategorija:Pučisti]]
[[Kategorija:Krijumčari narkotika]]</text>
      <sha1>r6j2zjohrl47hcm8x95ti8ls24u1jb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716904</id>
      <parentid>42716903</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42716904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37064" sha1="k55y9lfvc5enmhmpymx6xs3a4xk0la6" xml:space="preserve">{{politički vođa
|ime=Dési Bouterse
|datum rođenja=[[13. listopada]] [[1945.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|NIZ}} [[Domburg, Surinam|Domburg]], [[Surinam (nizozemska kolonija)|Surinam]]
|datum smrti=[[23. prosinca]] [[2024.]]
|mjesto smrti={{nowrap|{{flagicon|Surinam}} [[rezervat prirode Copi]], [[Surinam]]}}
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Дези Баутерсе.jpg
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Narodna demoktarska stranka (Surinam)|NDP]]
|potpis=
|supruga= Ingrid Figueira {{small|​(razvod)​}}&lt;br&gt;Ingrid Waldring ​{{small|(vj. 1990.)}}

|obrazovanje=
|zanimanje=oficir, političar
|fusnote=

|položaj         = Čelnik [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalnog vojnog savjeta]]
|mandat_start    = [[25. veljače]] [[1980.]]
|mandat_kraj     = [[27. studenog]] [[1987.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Johan Ferrier]] {{small|(''1980'')}}&lt;br&gt;[[Henk Chin A Sen]] {{small|(1980–1982)}}&lt;br&gt;[[Fred Ramdat Misier]] {{small|(1982–''1987'')}}
|prethodnik      = ''Vijeće osnovano''
|nasljednik      = ''Vijeće ukinuto''

|čin2            = 9. [[predsjednik Surinama]]
|mandat_start2   = [[12. kolovoza]] [[2010.]]
|mandat_kraj2    = [[16. srpnja]] [[2020.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik     =
|prethodnik2     = [[Ronald Venetiaan]]
|nasljednik2     = [[Chan Santokhi]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Desiré Delano Bouterse''',&lt;ref&gt;[http://www.ndp.sr/statuten-00.htm According to the Statutes of the DNP written as Desiré] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220032017/http://ndp.sr/statuten-00.htm |date=20 December 2013 }}. Ndp.sr (24 April 2004). Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; poznatiji kao '''Dési Bouterse''' ({{IPA-nl|ˈdesɪ ˈbʌutəɾsə}}; [[Domburg, Surinam|Domburg]], [[13. listopada]] [[1945.]] – [[rezervat prirode Copi]], [[23. prosinca]] [[2024.]]),&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot;&gt;De Ware Tijd, [https://dwtonline.com/bouterse-maandagavond-overleden/ ‘Bouterse maandagavond overleden’], 27 december 2024 {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot;&gt;Starnieuws, [https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/84324 Ambassades tekenen condoleanceregister in Ocer], 27 december 2024 {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt; [[surinam]]ski vojni časnik i pučist, osuđeni ubojica i trgovac drogom,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 November 2019|title=Desi Bouterse: Suriname president gets 20 years in jail for murder|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50611555|access-date=30 January 2022}}&lt;/ref&gt; koji je od [[2010.]] do [[2020.]] godine bio [[predsjednik Surinama]]. Od [[1980.]] do [[1987.]] godine, Bouterse je bio ''[[de facto]]'' državni poglavar [[Surinam]]a nakon [[Državni udar u Surinamu 1980.|vojnog udara]] i to kao čelnik [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalnog vojnog savjeta]]. Godine [[1987.]] osnovao je [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodnu demokratsku stranku]], međutim tri godine kasnije ponovo je izveo [[Državni udar u Surinamu 1990.|vojni udar]] kojim je, iako nije imao nikakvu formalnu titulu, ''[[de facto]]'' ponovo bio na čelu države. Godie [[2010.]], njegova politička koalicija, ''[[Megacombinatie]]'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Mega kombinacija), pobijedila je na izborima te je Bouterse, unatoč svim kontroverzama, zakonito postao [[predsjednik Surinama]]. Na toj se poziciji zadržao do [[2020.]] godine.

Dési Bouterse izrazito je kontroverzna ličnost u historiji [[Surinam]]a. Od njegova dolaska na vlast [[1980.]] godine, smatra se da je Bouterse počinio brojne zločine te da je, kao vojni diktator, značajno kršio temeljna prava u Surinamu. Tu se posebno ističu [[Decembarska ubojstva]] iz [[1982.]] godine, za koja je Bouterse u konačnici osuđen na 20 godina zatvora,&lt;ref&gt;[https://www.wpxi.com/unavailable-location Court in Surinam convicts Bouterse to 20 years]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. wpxi news 29 November 2019.&lt;/ref&gt; a postoje i sumnje da je orkestirao [[masakr u Moiwani]] u kojem su ubijeni civili u istoimenom [[Maroni (narod)|maronskom]] selu. Također, u [[Nizozemska|Nizozemskoj]] je [[1999.]] godine ''[[in absentia]]'' osuđen na 11 godina zatvora zbog krijumčarenja gotovo pola tone [[kokain]]a&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.novatv.nl/page/detail/nieuws/2920/Hoge+Raad+bevestigt+veroordeling+Bouterse|title=NOVA – detail – Nieuws – Hoge raad bevestigt veroordeling bouterse|work=novatv.nl|access-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005020109/http://www.novatv.nl/page/detail/nieuws/2920/Hoge+Raad+bevestigt+veroordeling+Bouterse|archive-date=5 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te još uvijek riskira hapšenje u slučaju da napusti Surinam.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archief.wereldomroep.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615000146/http://archief.wereldomroep.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |url-status=dead |archive-date=15 June 2015 |title=Vervolging president Bouterse wél mogelijk |last1=Brader |first1=Peggy |date=21 July 2010 |website=Radio Nederland archive |access-date=13 June 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suriname President Bouterse sentenced to 20 years for killings|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/1/suriname-president-bouterse-sentenced-to-20-years-for-killings|access-date=30 January 2022|website=www.aljazeera.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Godine [[2023.]], sud u Surinamu potvrdio je osuđujuću presudu Bouterseu za Decembarska ubojstva,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/bouterse-sentence-suriname-killings-1982-06f6ec073ca947fc862af1beb35993e4|title=Suriname’s ex-dictator sentenced to 20 years in prison for the 1982 killings of political opponents|newspaper=The Associated Press|date=20 December 2023|first=Gerold|last=Rozenblad}}&lt;/ref&gt; a nakon još jedne odbijene žalbe u siječnju [[2024.]] odbio se prijaviti na odsluženje kazne zatvora te se od tog trenutka smatrao bjeguncem;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-01-12 |title=Former Suriname dictator missing after failing to turn himself in to prison |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/suriname-dictator-desi-bouterse-missing-prison |access-date=2024-01-16 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; preminuo je od posljedica bolesti na nepoznatoj lokaciji u Surinamu [[23. prosinca]] [[2024.]] godine.

== Rani život ==

Bouterse je rođen [[13. listopada]] [[1945.]] godine u multietničkoj obitelji koja je imala [[Američki Indijanci|indijanske]], [[Afrosurinamci|afričke]], [[Nizozemci|nizozemske]], [[Francuzi|francuske]] i [[Kinezi|kineske]] korijene u [[Domburg, Surinam|Domburgu]].&lt;ref&gt;[http://www.waterkant.net/suriname/2015/02/24/bouterse-achterachterkleinkind-van-zeeuwse-boerenzoon/ Bouterse achterachterkleinkind van Zeeuwse boerenzoon]. ''Waterkant.net'' (Dutch)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vorige.nrc.nl&quot;&gt;Joost Oranje, [http://vorige.nrc.nl/article1873683.ece Desi Bouterse is al een mythe: sportleraar, legerleider, zakenman], [[NRC Handelsblad]], 14 May 2005 (in Dutch)&lt;/ref&gt; Kao dječak se preselio u [[Paramaribo]], gdje ga je odgajala teta. Nakon što je završio osnovnu St. Jozefschool, upisao je strukovnu srednju školu, ali nikada ju nije završio.&lt;ref name=&quot;vorige.nrc.nl&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/suriname.pdf|title=Suriname|work=unesco.org|access-date=8 January 2012|archive-date=2016-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160903064256/http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/suriname.pdf}}&lt;/ref&gt; Godine [[1968.]] odlazi u [[Nizozemska|Nizozemsku]] i pridružuje se [[Oružane snage Nizozemske|oružanim snagama]]. Nakon završenog vojnog obrazovanja, otišao je kao rezervist u [[Kraljevska vojna škola (Nizozemska)|Kraljevsku vojnu školu]] u [[Weert]]u na dodatnu obuku. U tom je periodu ostvario značajne sportske uspjehe te je bio kapetan košarkaške momčadi.&lt;ref name=autogenerated6&gt;{{cite web|url=http://historiek.net/index.php/Personen/Algemeen/desi-bouterse-1945.html |title=Desi Bouterse (1945) |access-date=4 March 2010 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://archive.today/20100304184914/http://historiek.net/index.php/Personen/Algemeen/desi-bouterse-1945.html |archive-date=4 March 2010 }}. historiek.net. 25 februari 2010&lt;/ref&gt;

Dvije godine kasnije oženio se Ingrid Figueirom, koju je upoznao još kao tinejdžer u Surinamu. Par je imao dvoje djece, kćer Peffy, i sina [[Dino Bouterse|Dina]]. Nedugo nakon vjenčanja, Bouterse je poslan u nizozemsku vojnu bazu u njemačkom [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorfu]].&lt;ref name=autogenerated6 /&gt; U studenom [[1975.]], Bouterse se s obitelji vraća u [[Surinam]], nakon što je isti stekao punu nezavisnost od Nizozemske. Njegov cilj bio je uspostavljanje surinamskih oružanih snaga, a [[1979.]] godine prihvatio je ponudu [[Roy Horb|Roya Horba]] da postane čelnik novoosnovane Surunamske vojne unije ([[nizozemski|niz.]] ''Bond voor Militair Kader'', BvMK).

== Puč narednika ==
{{main|Državni udar u Surinamu 1980.|Decembarska ubojstva}}
Međutim, iako je vojska bila relevantan faktor u Surinamu nakon osamostaljena, situacija nije bila idealna te su postojale grupe koje su se protivile aktualnom stanju i zahtijevale su pregovore s [[premijer Surinama|premijerom]] [[Henck Arron|Henckom Arronom]]. Arron je odbio pregovarati te je dao uhapsiti one časnike koji su mu stvarali probleme; isti su se pred sudom trebali pojaviti [[26. veljače]] [[1980.]] godine. Dan ranije, [[25. veljače]] [[1980.]] godine, Dési Bouterse, Horb i četrnaest drugih časnika [[Državni udar u Surinamu 1980.|svrgnulo]] je u vojnom udaru vladu Hencka Arrona, što je događaj koji se danas naziva [[Puč narednika]]. Skupina časnika koji su predvodili puč bili su poznati kao &quot;Šesnaestorica&quot; ([[Nizozemski|niz.]] ''Groep van zestien''), a predvodio ih je upravo Bouterse. Nakon puča, naredio je i [[Predsjednik Surinama|predsjedniku]] [[Johan Ferrier|Johanu Ferrieru]] da podnese ostavku u roku od šest mjeseci, a vlast u državi preuzeo je [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalni vojni savjet]], na čijem je čelu bio Bouterse. Bouterse je tako ''[[de facto]]'' preuzeo svu kontrolu u državi kao vojni diktator, a iako je funkcija predsjednika formalnopravno zadržava, Bouterse je od [[1980.]] do [[1988.]] godine postavljao, kao marionete, sve predsjednike Surinama.

No, zanimljivo, puč je imao podršku naroda jer je, nominalno, njegov cilj bio dovođenje države u red. Surinam je tada bio izrazito korumpirana država, a nezaposlenost je iznosila visokih 18%, što se odrazilo na ionako loše gospodarsko stanje u državi. Vijeće je za cilj imalo ispraviti te probleme, što im je donijelo podrušku među populacijom Surinama. Međutim, urbzo se ispostavilo da je to bila samo varka, jer Vijeće nije imalo nikakvih jasnih političkih planova, a uprava koja je trebala ispraviti stanje u državi pretvorila se u okrutnu vojnu diktaturu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Rosemarijn Hoefte, ''Suriname in the Long Twentieth Century: Domination, Contestation, Globalization'', Palgrave MacMillan, 2014&lt;/ref&gt; Na samom početku udara, pučisti su zapalili zgradu glavne policije u Paramaribu, što i danas stoji kao &quot;spomenik revoluciji&quot; i tu se svakog [[25. veljače]], od [[2010.]] godine komemorira ovaj kontroverzni događaj, koji je ujedno proglašen i državnim praznikom od strane Boutersea kada je, kasnije, legalno izabran za predsjednika. Bivši predsjednik Surinama u dva mandata, [[Ronald Venetiaan]], rekao je kako [[25. veljače]] ne bi trebao biti državnik praznik, već nacionalni dan žalosti. 
[[File:Desi Bouterse.jpg|thumb|left|Dési Bouterse u vojnoj odori [[1985.]] godine.]]
Prvi potezi diktature bili su uvođenje policijskog sata i ograničavanje sloboda medija; ''[[de Ware Tijd]]'' bile su jedine novine koje su smjele izlaziti, međutim i one su bile podložne rigoroznoj cenzuri. Državna uprava bila je izrazito korumpirana, a došlo je i do progona te [[Sumarna egzekucija|sumarnih egzekucija]] političkih protivnika.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1218515.stm | work=BBC News | title=Timeline: Suriname | date=14 September 2012}}&lt;/ref&gt; Najzloglasniji takav incident dogodio se u prosincu [[1992.]] godine, kada je Bouterse organizirao egzekuciju 15 surinamskih uglednika koji su kritizirali njegov režim ili su bili povezani s pokušajem puča od [[11. ožujka]] [[1982.]] godine. Petnaest uglednika uhapšeno je i odvedeno u [[Fort Zeelandia (Paramaribo)|Fort Zeelandiju]], Bouterseovo sjedište, gdje su mučeni i onda pogubljeni. Dva dana nakon ubojstava, Bouterse je na televiziji lagao kako su uhapšeni bili osumnjičeni za planiranje puča u kojem bi svrgnuli Vijeće te kako su ubijeni prilikom pokušaja bijega iz pritvora.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=http://www.thecuttingedgenews.com/index.php?article=74336&amp;pageid=16&amp;pagename=Opinion|title=The Cutting Edge|work=thecuttingedgenews.com}}&lt;/ref&gt; [[Decembarska ubojstva|Prosinačka ubojstva]] i danas ostaju kao najzloglasniji događaj Boutersove dikatature, iako je sam Bouterse tvrdio da nije bio osobno prisutan prilikom ubojstava te kako je ista naredio [[Paul Bhagwandas]], koji je umro [[1996.]] godine, nekoliko godina prije početka suđenja za ovaj zločin; Bouterse je prihvatio političku odgovornost za ubojstva, ali ne i osobnu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/02/2009220201340400544.html |publisher=Al Jazeera |title=Ex-Suriname head faces murder trial |date=21 February 2009}}&lt;/ref&gt; Suđenje za zločine pokrenuto je tek [[2007.]] godine, a optužnica je podignuta protiv čak 25 osoba, s tim da je Bouterse - koji je tvrdio da se radi o političkom progonu - bio glavni optuženik. Bouterse je [[2010.]] godine postao predsjednik Surinama te se nijednom nije pojavio u sudnici tijekom postupka; godine [[2012.]], jedan od optuženika, [[Ruben Rozendaal]], odlučio je izaći u javnost s istinom o ubojstvima, smatrajući kako je to njegova dužnost prije nego umre, a tada je bolovao od smrtonosnog oboljenja bubrega.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://parbode.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3747&amp;Itemid=1&amp;ed=102|archive-url=https://archive.today/20120714025700/http://parbode.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3747&amp;Itemid=1&amp;ed=102|url-status=dead|title=Parbode Surinaams opinie maandblad – Ruben Rozendaal|date=14 July 2012|archive-date=14 July 2012|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt; Povukao je svoje svjedočenje iz [[2010.]] godine te je javno obznanio da je Bouterse ne samo bio prisutan, već je i osobno ubio dvije osobe, sindikalista Cyrilla Daala i časnika [[Surendre Rambocus|Surendrea Rambocusa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/9910|title=Starnieuws – &quot;Bouterse heeft Daal en Rambocus doodgeschoten&quot;|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stabroeknews.com/2012/news/breaking-news/03/24/rambocus-and-daal-killed-by-bouterse-%E2%80%93-witness-tells-suriname-hearing/|title='Rambocus and Daal killed by Bouterse' – witness tells Suriname hearing – Stabroek News – Georgetown, Guyana|editor=Stabroek|date=24 March 2012|work=Stabroek News}}&lt;/ref&gt; Međutim, iako je postupak bio u tijeku, Bouterse je iskoristio svoju političku moć te je u [[Narodna skupština (Surinam)|parlamentu]] progurao kontroverzni Zakon o amnestiji, koji je svim optuženicima - samo dva mjeseca prije presude - za Prosinačka ubojstva dao [[amnestija|amnestiju]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2012/04/098-12?ua_language=en|title=Amnesty law change may end current trial|work=amnesty.ch|access-date=2023-11-01|archive-date=2023-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609055612/https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2012/04/098-12?ua_language=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/9840|title=Starnieuws – Breaking news: Amnestie voor 8 december 1982|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt; te je nalagao trenutnu obustavu kaznenog postupka.&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rnw.nl/english/article/surinamese-amnesty-act-a-blessing-bouterse|title=The Surinamese amnesty act is a blessing for Bouterse|work=RNW|access-date=15 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004235423/http://www.rnw.nl/english/article/surinamese-amnesty-act-a-blessing-bouterse|archive-date=4 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insightcrime.org/insight-latest-news/item/2451-suriname-grants-amnesty-to-narco-president-bouterse|archive-url=https://archive.today/20120710204700/http://www.insightcrime.org/insight-latest-news/item/2451-suriname-grants-amnesty-to-narco-president-bouterse|url-status=dead|title=Suriname Grants Amnesty to 'Narco-President' Bouterse|date=10 July 2012|archive-date=10 July 2012|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt; Zakon je izazvao oštre reakcije kako u Surinamu tako i izvan Surinama,&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.amnesty.nl/nieuwsportaal/nieuws/grote-teleurstelling-over-goedkeuring-amnestiewet|title=Grote teleurstelling over goedkeuring amnestiewet|work=amnesty.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.waterkant.net/suriname/2012/03/30/reporters-without-borders-tegen-amnestie/|title=Reporters Without Borders tegen amnestie|work=Waterkant.Net|date=30 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated4&gt;{{cite web|url=http://www.dewest-online.com/?p=19156|title=Human Rights Watch: 'Trek de Amnestiewet in' 19-4-2012 – De West – CQ-Link Nieuws|work=dewest-online.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/10168|title=Starnieuws – Human Rights Watch: Amnestiewet is belediging|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt; a posebice u [[Nizozemska|Nizozemskoj]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10464/Amnestiewet-Suriname/article/detail/3239059/2012/04/11/Rosenthal-schort-hulp-aan-Suriname-op.dhtml|title=Rosenthal schort hulp aan Suriname op|author=Redactie|work=De Volkskrant}}&lt;/ref&gt; premijer [[Mark Rutte]] smatrao je ovakav zakon &quot;neprobavljivim&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Redactie |url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10464/Amnestiewet-Suriname/article/detail/3239059/2012/04/11/Rosenthal-schort-hulp-aan-Suriname-op.dhtml |title=Rosenthal schort hulp aan Suriname op – Amnestiewet Suriname – VK |publisher=Volkskrant.nl |access-date=12 March 2014}}&lt;/ref&gt; Međutim, Bouterse se tada izvukao te je odslužio svoj prvi mandad do kraja, a [[2015.]] godine ponovo je izabran na petogodišnji mandat. Ipak, Sud je [[2019.]] godine poništio sporni zakon te je osudio Boutersea na 20 godina zatvora,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/29/world/europe/29reuters-suriname-court.html |title=Archived copy |website=www.nytimes.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130160948/https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/29/world/europe/29reuters-suriname-court.html |archive-date=30 November 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; a on se [[2020.]] godine, još uvijek kao predsjednik, prvi put pojavio pred sudom - u punoj vojnoj opremi - kako bi se žalio na presudu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nos.nl/artikel/2319710-bouterse-in-militair-uniform-voor-de-rechtbank-zitting-in-maart-verder.html|title=Bouterse in militair uniform voor de rechtbank, zitting in maart verder|date=22 January 2020|work=NOS Nieuws|access-date=22 January 2020}}&lt;/ref&gt; Nakon ubojstava, Bouterse je [[1982.]] godine službeno zatvorio [[Univerzitet Anton de Kom u Surinamu|Univerzitet Anton de Kom]], a godine [[1985.]] zabranjeno je djelovanje političkih stranaka i sloboda okupljanja.

Što se tiče ostatka njegove diktature, Bouterse je - iako nije bio komunist - uspostavio dobre vanjskopolitičke odnose sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]], [[Kuba|Kubom]] i [[Sjeverna Koreja|Sjevernom Korejom]]. [[Nizozemska]] je, s druge strane, obustavila financijsku pomoć koju je slala Surinamu, a što je - u kombinaciji s padom cijena [[boksit]]a - dovelo do značajne ekonomske krize u zemlji. Uz to, režim se konstantno morao boriti s utancima, kako vojnim tako i civilnim. Godine [[1983.]] godine, Bouterse je protjerao kubanske diplomate i približio se [[SAD|Sjedinjenim Državama]], moguće zbog straha od američke invazije poput one na [[Američka invazija na Grenadu|Grenadi]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Unutrašnji rat ==
{{Main|Surinamski unutrašnji rat|Masakr u Moiwani}}
Iako je Bouterse do [[1985.]] godine značajno konsolidirao svoju vlast, problemima nije bio kraj. Dana [[22. srpnja]] [[1986.]] godine, oko 03:00, pripadnici gerilske vojske ''[[Junglecommando]]'' oteli su 12 vojnika s njihovih pozicija u [[Stolkertsijver]]u, čime je formalno započeo višegodišnji krvavi [[Surinamski unutrašnji rat]], u kojem se ''[[Junglecommando]]'' borio protiv Bouterseove vojske.&lt;ref name=&quot;reform&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/02408c77d71f20c8befc27ebdb7cf197|title=Leger Suriname zoekt gijzelaars|website=[[Reformatorisch Dagblad]] via Digibron|date=26 July 1986|access-date=30 June 2020|language=nl|quote=The newspaper article of 26 July - four days later - stated that it was ''assumed'' that Brunswijk was behind the attack}}&lt;/ref&gt; ''[[Junglecommando]]'' bila je gerilska jedinica koju je ranije osnovao [[Ronnie Brunswijk]] pod izlikom borbe za prava [[Maroni (narod)|Marona]]. Brunswijk je ranije bio Bouterseov osobni tjelohranitelj, ali je dobio otkaz bez isplate plaća te je iz osvete osnovao jedinicu komandosa i [[1986.]] godine započeo građanski rat protiv Boutersea. Kako bi se osvetio za ovaj napad, Bouterse je [[29. studenog]] [[1986.]] godine poslao vojsku u Brunswijkovo rodno selo, [[Moiwana|Moiwanu]], gdje je vojska ubila 39 civila, mahom žena i djece, dok je ostatak sela uništen, a preživjeli stanovnici bili su prisiljeni pobjeći.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ngocaribbean.org/?page_id=926 The NGO Development Foundation » Moiwana Human Rights Organization] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111007013044/http://www.ngocaribbean.org/?page_id=926 |date=7 October 2011 }}. Ngocaribbean.org. Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; Bio je ovo najzloglasniji, iako ne i jedini, zločin Unutrašnjeg rata. Iako Bouterseova osobna upletenost u ovaj masakr nikada nije formalno dokazana, s obzirom na činjenicu koliku je moć imao u to vrijeme u Surinamu, izgledno je kako je upravo on orkestrirao ovaj masakr nad civilnim stanovništvom. Naknadno je u surinamu osnovana udruga Moiwana '86, koja za cilj ima istražiti sve okolnosti ovog masakra i pronaći krivce.

Zanimljivo je da je država formalno otvorila istragu za ovaj zločin, ali ista je naišla na veliki zastoj kada je [[Herman Gooding]], tadašnji policijski načelnik, ubijen u kolovozu [[1990.]] godine u Fort Zeelandiji; njegov je leš ostavljen ispred ureda Dési Boutersea, koji u to vrijeme nije imao nikakve funkcije u Surinamu, ali je ostao na čelu vojske te je i dalje zadržao značajan utjecaj u surinamskoj politici, iako je [[1988.]] godine formalno poražen na izborima. Država je nastavila istragu masakra i Goodingovog ubojstva, ali bez velikog napretka, jer su svjedoci ili pobjegli ili nisu bili voljni surađivati. U kolovozu [[2005.]] godine, [[Međuamerički sud za ljudska prava]] naredio je Surinamu da preživjelima iz Moiwane (njih 130) isplati 3,000,000$ te da uspostavi zakladu u vrijednosti od 1,200,000$ za obnovu Moiwane,&lt;ref&gt;[http://abengcentral.wordpress.com/tag/moiwana/ &quot;Moiwana&quot;], ''Abeng Central'', Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; uz napomenu da je država dužna pronaći i procesuirati odgovorne za ovaj ratni zločin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corteidh.or.cr/docs/casos/articulos/seriec_124_ing.pdf|title=Inter-American Court of Human Rights Case of the Moiwana Community v. Suriname|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt;

== Demokracija, Telefonski puč i trgovanje drogom ==
{{main|Državni udar u Surinamu 1990.}}
 {{Parlamentarni mandati header
 |parlament=[[Narodna skupština (Surinam)|Narodna skupština Surinama]]
 |nolist=true
 |align=right
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[1991.]]
 |kraj= [[1996.]]
 |saziv= [[Drugi saziv Narodne skupštine Surinama|2.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2000.]]
 |kraj= [[2005.]]
 |saziv= [[Četvrti saziv Narodne skupštine Surinama|4.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2005.]] 
 |kraj= [[2010.]]
 |saziv= [[Peti saziv Narodne skupštine Surinama|5.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati break}}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2010.]]
 |kraj= [[2015.]]
 |saziv= [[Šesti saziv Narodne skupštine Surinama|6.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]{{efn|Bouterse je zamrznuo svoj parlamentarni mandat nakon što je izabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika]]. Zamijenio ga je [[Henk Ramnandanlal]].}}
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2015.]]
 |kraj= [[2020.]]
 |saziv= [[Sedmi saziv Narodne skupštine Surinama|7.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]{{efn|Bouterse je zamrznuo svoj parlamentarni mandat nakon što je reizabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika]]. Zamijenio ga je [[Ronald Hooghart]].}}
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati footer}}
Bouterseova vojna diktatura počela je postepeno popuštati krajem [[1985.]] godine, kada je država ukinula zabranu političkim strankama, što je bio prvi korak ka povratku na civilnu vlast. Naredne godine izbio je građanski rat, koji je dodatno destabilizirao Bouterseovu poziciju, a vanjski pritisci postali su sve jači. Bouterse je konačno popustio te je [[30. rujna]] [[1987.]] godine organiziran [[Ustavni referendum u Surinamu 1987.|referendum]] kojim je usvojen [[Ustav Surinama|novi ustav]]; dva mjeseca kasnije, Bouterseov politički protivnik [[Ramsewak Shankar]] izabran je za predsjednika Surinama.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt; Iako je formalno svrgnut s vlasti, Bouterse je ostao na čelu vojske te je, sukladno tome, ostao izrazito moćan. Nastavio je rat i pregovore s Brunswijkovim komandosima, a u periodu od [[1988.]] do [[1990.]] nekoliko njegovih oponenata ubijeno je ili je nestalo.

Situacija se pogoršala [[1990.]] godine, kada je došlo do incidenta na [[Amsterdamski aerodrom Schiphol|aerodromu Schiphol]] u [[Amsterdam]]u. Naime, Bouterse, koji se vraćao u Surinam nakon privatnog putovanja u [[Gana|Ganu]] i [[Švicarska|Švicarsku]], zaustavljen je i zadržan na aerodromu; predsjednik Shankar bio je na istom letu i nije protestirao, što je uvrijedilo Boutersea, koji je podnio ostavku na čelu vojske. Sljedećeg dana, [[Ivan Graanoogst]], Bouterseov privremeni nasljednik, telefonski je kontaktirao Shankara i prisilio ga na ostavku; ovaj događaj danas je poznat kao [[Telefonski puč]], a iako formalno nije bio na čelu vojske, smatra se kako je upravo Bouterse bio glavni orkestrator novog državnog udara u Surinamu.&lt;ref name=NYT1990Coup&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/12/27/world/suriname-coup-leaders-had-power-already.html|title=Suriname Coup Leaders Had Power Already|website=New York Times|date=27 December 1990|access-date=23 June 2020}}&lt;/ref&gt; Ipak, vojna vlast ovoga je puta trajala znatno kraće jer je civilna vlast uspostavljena već nakon godinu dana.

No, problemi za Boutersea gomilali su se [[1990-e|90-ih]] godina, a sve je kulminiralo [[16. srpnja]] [[1999.]] godine, kada je nizozemski sud osudio Boutersea ''[[in absentia]]'' na 11 godina zatvora zbog krijumčarenja gotovo pola tone (474&amp;nbsp;kg) [[kokain]]a.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/07/17/world/world-briefing.html |work=The New York Times |title=World Briefing |first=Terence |last=Neilan |date=17 July 1999 |access-date=1 May 2010}}&lt;/ref&gt; Tužiteljstvo je smatralo kako je Bouterse bio na čelu Surijskog kartela, koji je bio zaslužan za krijmčarenje velike količine droge iz Surinama i [[Brazil]]a u Europu (posebice Nizozemsku) tokom [[1980-e|80-ih]] i [[1990-e|90-ih]] godina. Sam Bouterse tvrdio je da je nevin te da je glavni svjedok, Patrick van Loon, podmićen od strane nizozemske vlade; [[Ruben Rozendaal]] je [[2012.]] godine rekao da je Bouterse bio povezan i s [[Kolumbija|kolumbijskim]] [[FARC]]-om, s kojima je razmjenjivao oružje za kokain. U Europi je od [[1999.]] godine aktivan nalog za njegovo hapšenje, a jedno je vrijeme bila aktivna i [[Interpol]]ova tjeralica, tako da Bouterseu prijeti hapšenje ukoliko napusti Surinam.&lt;ref name=&quot;rnw.nl&quot;&gt;{{nl}} [http://www.rnw.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk &quot;Vervolging president Bouterse wél mogelijk&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922064532/http://www.rnw.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |date=22 September 2012 }}, Radio Nederland, 21 July 2010&lt;/ref&gt; I njegov najstariji sin, [[Dino Bouterse]], imao je sličnih problema. Godine [[2005.]] u Surinamu je osuđen na osam godina zatvora za trgovanje narkotika, ali je pušten ranije zbog dobrog vladanja i zaposlen u državnoj službi.&lt;ref&gt;[http://www.countrywatch.com/Content/pdfs/reviews/B4556Q3Q.01c.pdf &quot;Suriname 2016 Country Review&quot;], Countrywatch; Retrieved on 26 August 2016&lt;/ref&gt; No, godine [[2013.]] ponovno je uhapšen, ovoga puta od strane Amerikanaca, u [[Panama|Panami]] te je izručen [[SAD|Sjedinjenim Državama]], koje su ga osudile na 16 godina zatvora za trgovanje narkoticima i [[terorizam]].

== Predsjednički mandat ==

Nakon ponovnog povratka demokracije i sudske presude, Bouterseov je utjecaj u jednom trenutku oslabio te se on na sve načine pokušavao vratiti na vlast legalnim putem. Od [[2000.]] godine, njegova je [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]] postepeno rasla te je na izborima [[2010.]] godine konačno došla u poziciju najjače parlamentarne stranke s 23 mandata. Ipak, Bouterseu su nedostajala tri mandata do apsolutne većine, tako da je ubrzo stupio u koaliciju sa svojim bivšim protivnikom, [[Ronnie Brunswijk|Ronniejem Brunswijkom]], čija je stranka imala sedam mandata, te [[Narodni savez (Surinam)|Narodnim savezom]] [[Paul Somohardjo|Paula Somohardja]], koji je osvojio šest mandata.&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/buitenland/article1382767.ece &quot;Enorme winst voor Bouterse in Suriname&quot;], ''Volkskrant''.nl, 26 May 10&lt;/ref&gt; Dana [[19. srpnja]] [[2010.]] godine, Bouterse je formalno izabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika Surinama]] s 36 glasova u parlamentu; njegov potpredsjednik postao je [[Robert Ameerali]]. Za vrijeme svoga mandata, uveo je univerzalno zdravstveno osiguranje, minimalnu plaću, besplatne školske obroke i plan za nacionalne mirovine.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-americas/2015/06/11/presidential-pardon|title=Presidential pardon|newspaper=The Economist|date=11 June 2015}}&lt;/ref&gt; Ipak, za vrijeme svog prvog mandata promijenio je nekoliko ministara, što zbog afera, što zbog osobnih razloga.

Na izborima [[2015.]] godine njegova je stranka osvojila 26 mandata, a time i apsolutnu većinu u parlamentu, tako da je Bouterse reizabran za predsjednika bez oponenta [[14. srpnja]] [[2015.]] godine.&lt;ref&gt;[http://www.voanews.com/content/suriname-bouterse-secures-second-presidential-term/2862157.html Suriname's Bouterse Secures Second Presidential Term] Voice of America, 14 July 2015&lt;/ref&gt; Ovo se dogodilo dok je proces za Prosinačka ubojstva bio u tijeku. Iako je [[2020.]] godine ponovo izabran u parlament, Bouterse je rekao da neće aktivirati svoj mandat&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/06/23/bouterse-bewilligt-niet-voor-lidmaatschap-dna/|title=Bouterse bewilligt niet voor lidmaatschap DNA|website=Suriname Herald|access-date=23 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; nakon što je njegova stranka izgubila dest mjesta u Narodnoj skupštini. Također se odbio kandidirati za novi predsjednički mandat, a nedugo nakon izbora [[Chan Santokhi|Chana Santokhija]] za njegova nasljednika, Bouterse je [[16. srpnja]] [[2020.]] godine objavio kako odlazi u političku mirovinu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59535|title=Kandidaatstelling Santokhi en Brunswijk een feit |website=Star Nieuws|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dbsuriname.com/2020/07/08/breaking-ndp-dient-geen-lijst-in/|title=Breaking: NDP dient geen lijst in|website=Dagblad Suriname|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/12/inauguratie-nieuwe-president-van-suriname-op-onafhankelijkheidsplein/|title=Inauguratie nieuwe president van Suriname op Onafhankelijkheidsplein|website=Waterkant|access-date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/live-blog-verkiezing-president-en-vicepresident-suriname/|title=Live blog: Verkiezing president en vicepresident Suriname|website=De Ware Tijd|access-date=13 July 2020|language=nl|archive-date=15 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115220444/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/live-blog-verkiezing-president-en-vicepresident-suriname/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Bolest i smrt ==

Nakon što je odbio prijaviti se za odsluženje kazne, Bouterse se sakrio na nepoznatoj lokaciji u Surinamu; navodno se skrivao u [[Rezervat prirode Copi|rerzervatu prirode Copi]], oko 50 kilometara od glavnog grada.&lt;ref&gt;https://www.nrc.nl/nieuws/2024/12/29/bouterse-verbleef-mogelijk-in-de-surinaamse-jungle-a4878018&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nos.nl/video/2550027-hier-hield-desi-bouterse-zich-vermoedelijk-schuil&lt;/ref&gt; Njegovo zdravstveno stanje bilo je, čini se, loše te je prema informacijama iz medija preminuo [[23. prosinca]] [[2024.]] godine oko 23:30 od posljedica neimenovane bolesti;&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/americas/suriname-ex-president-desi-bouterse-dead-79-foreign-minister-says-2024-12-25/ |title=Suriname's fugitive ex-President Desi Bouterse dead at 79 |work=Reuters |date=25 December 2024}}&lt;/ref&gt; kasnija obdukcija potvrdila je da je umro od bolesti [[jetra|jetre]] uzrokovane kroničnim problemima s [[alkohol]]om.&lt;ref name=&quot;cremation&quot;/&gt; Njegovo je tijelo dva dana kasnije, na Božić, preneseno u njegov dom u [[Paramaribo|Paramaribu]]; istoga dana njegova je smrt i službeno potvrđena. Predsjednik [[Chan Santokhi]] objavio je kako neće biti proglašen dan žalosti povodom njegove smrti,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241228-suriname-rules-out-state-funeral-for-ex-dictator-bouterse |title=Suriname rules out state funeral for ex-dictator Bouterse |work=France 24 |date=29 December 2024}}&lt;/ref&gt; a njegova je stranka kasnije objavila kako će njegovi posmrtni ostaci biti kremirani.&lt;ref name=&quot;cremation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241231-suriname-ex-dictator-bouterse-to-be-cremated-on-saturday |title=Suriname ex-dictator Bouterse to be cremated on Saturday |work=France 24 |date=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==

{{Predsjednici Surinama}}
{{Osobe Hladnoga rata}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1945|2024|Bouterse, Dési}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Predsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Surinamski oficiri]]
[[Kategorija:Surinamski vojskovođe]]
[[Kategorija:Surinamski kriminalci]]
[[Kategorija:Ubice]]
[[Kategorija:Pučisti]]
[[Kategorija:Krijumčari narkotika]]</text>
      <sha1>k55y9lfvc5enmhmpymx6xs3a4xk0la6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716905</id>
      <parentid>42716904</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T17:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <origin>42716905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37137" sha1="foh6oxwomdy3y6yqalbsu60kypw79uh" xml:space="preserve">{{Infokutija nosilac funkcije
|ime=Dési Bouterse
|datum rođenja=[[13. listopada]] [[1945.]]
|mjesto rođenja={{flagicon|NIZ}} [[Domburg, Surinam|Domburg]], [[Surinam (nizozemska kolonija)|Surinam]]
|datum smrti=[[23. prosinca]] [[2024.]]
|mjesto smrti={{nowrap|{{flagicon|Surinam}} [[rezervat prirode Copi]], [[Surinam]]}}
|malaslika=
|opis male slike=
|slika=Дези Баутерсе.jpg
|veličina=
|opis slike=
|stranka=[[Narodna demoktarska stranka (Surinam)|Narodna demoktarska stranka]]
|potpis=
|supruga= Ingrid Figueira {{small|​(razvod)​}}&lt;br&gt;Ingrid Waldring ​{{small|(vj. 1990.)}}

|obrazovanje=
|zanimanje=oficir, političar
|fusnote=

|položaj         = Čelnik [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalnog vojnog savjeta]]
|tip1 = političar
|mandat_start    = [[25. veljače]] [[1980.]]
|mandat_kraj     = [[27. studenog]] [[1987.]]
|podpredsjednik  = 
|podpremijer     = 
|zamjenik        = 
|premijer1       = 
|predsjednik1    = [[Johan Ferrier]] {{small|(''1980'')}}&lt;br&gt;[[Henk Chin A Sen]] {{small|(1980–1982)}}&lt;br&gt;[[Fred Ramdat Misier]] {{small|(1982–''1987'')}}
|prethodnik      = ''Vijeće osnovano''
|nasljednik      = ''Vijeće ukinuto''

|čin2            = 9. [[predsjednik Surinama]]
|tip2 = političar
|mandat_start2   = [[12. kolovoza]] [[2010.]]
|mandat_kraj2    = [[16. srpnja]] [[2020.]]
|podpredsjednik2 = 
|podpremijer2    = 
|zamjenik2       = 
|premijer2       = 
|predsjednik     =
|prethodnik2     = [[Ronald Venetiaan]]
|nasljednik2     = [[Chan Santokhi]]

|čin3            = 
|mandat_start3   = 
|mandat_kraj3    = 
|podpredsjednik3 = 
|podpremijer3    = 
|zamjenik3       = 
|premijer3       = 
|predsjednik3    = 
|prethodnik3     = 
|nasljednik3     =

|čin4            = 
|mandat_start4   = 
|mandat_kraj4    = 
|podpredsjednik4 = 
|podpremijer4    = 
|zamjenik4       = 
|premijer4       = 
|predsjednik4    = 
|nasljednik4     = 
|prethodnik4     =

|čin5            = 
|mandat_start5   = 
|mandat_kraj5    = 
|podpredsjednik5 = 
|podpremijer5    = 
|zamjenik5       = 
|premijer5       = 
|predsjednik5    = 
|prethodnik5     = 
|nasljednik5     =
|vjera=
}}
'''Desiré Delano Bouterse''',&lt;ref&gt;[http://www.ndp.sr/statuten-00.htm According to the Statutes of the DNP written as Desiré] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220032017/http://ndp.sr/statuten-00.htm |date=20 December 2013 }}. Ndp.sr (24 April 2004). Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; poznatiji kao '''Dési Bouterse''' ({{IPA-nl|ˈdesɪ ˈbʌutəɾsə}}; [[Domburg, Surinam|Domburg]], [[13. listopada]] [[1945.]] – [[rezervat prirode Copi]], [[23. prosinca]] [[2024.]]),&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot;&gt;De Ware Tijd, [https://dwtonline.com/bouterse-maandagavond-overleden/ ‘Bouterse maandagavond overleden’], 27 december 2024 {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot;&gt;Starnieuws, [https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/84324 Ambassades tekenen condoleanceregister in Ocer], 27 december 2024 {{in lang|nl}}&lt;/ref&gt; [[surinam]]ski vojni časnik i pučist, osuđeni ubojica i trgovac drogom,&lt;ref&gt;{{Cite news|date=30 November 2019|title=Desi Bouterse: Suriname president gets 20 years in jail for murder|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50611555|access-date=30 January 2022}}&lt;/ref&gt; koji je od [[2010.]] do [[2020.]] godine bio [[predsjednik Surinama]]. Od [[1980.]] do [[1987.]] godine, Bouterse je bio ''[[de facto]]'' državni poglavar [[Surinam]]a nakon [[Državni udar u Surinamu 1980.|vojnog udara]] i to kao čelnik [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalnog vojnog savjeta]]. Godine [[1987.]] osnovao je [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodnu demokratsku stranku]], međutim tri godine kasnije ponovo je izveo [[Državni udar u Surinamu 1990.|vojni udar]] kojim je, iako nije imao nikakvu formalnu titulu, ''[[de facto]]'' ponovo bio na čelu države. Godie [[2010.]], njegova politička koalicija, ''[[Megacombinatie]]'' ([[srpskohrvatski|sh.]] Mega kombinacija), pobijedila je na izborima te je Bouterse, unatoč svim kontroverzama, zakonito postao [[predsjednik Surinama]]. Na toj se poziciji zadržao do [[2020.]] godine.

Dési Bouterse izrazito je kontroverzna ličnost u historiji [[Surinam]]a. Od njegova dolaska na vlast [[1980.]] godine, smatra se da je Bouterse počinio brojne zločine te da je, kao vojni diktator, značajno kršio temeljna prava u Surinamu. Tu se posebno ističu [[Decembarska ubojstva]] iz [[1982.]] godine, za koja je Bouterse u konačnici osuđen na 20 godina zatvora,&lt;ref&gt;[https://www.wpxi.com/unavailable-location Court in Surinam convicts Bouterse to 20 years]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. wpxi news 29 November 2019.&lt;/ref&gt; a postoje i sumnje da je orkestirao [[masakr u Moiwani]] u kojem su ubijeni civili u istoimenom [[Maroni (narod)|maronskom]] selu. Također, u [[Nizozemska|Nizozemskoj]] je [[1999.]] godine ''[[in absentia]]'' osuđen na 11 godina zatvora zbog krijumčarenja gotovo pola tone [[kokain]]a&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.novatv.nl/page/detail/nieuws/2920/Hoge+Raad+bevestigt+veroordeling+Bouterse|title=NOVA – detail – Nieuws – Hoge raad bevestigt veroordeling bouterse|work=novatv.nl|access-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005020109/http://www.novatv.nl/page/detail/nieuws/2920/Hoge+Raad+bevestigt+veroordeling+Bouterse|archive-date=5 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; te još uvijek riskira hapšenje u slučaju da napusti Surinam.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://archief.wereldomroep.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615000146/http://archief.wereldomroep.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |url-status=dead |archive-date=15 June 2015 |title=Vervolging president Bouterse wél mogelijk |last1=Brader |first1=Peggy |date=21 July 2010 |website=Radio Nederland archive |access-date=13 June 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Suriname President Bouterse sentenced to 20 years for killings|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/1/suriname-president-bouterse-sentenced-to-20-years-for-killings|access-date=30 January 2022|website=www.aljazeera.com|language=en}}&lt;/ref&gt; Godine [[2023.]], sud u Surinamu potvrdio je osuđujuću presudu Bouterseu za Decembarska ubojstva,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://apnews.com/article/bouterse-sentence-suriname-killings-1982-06f6ec073ca947fc862af1beb35993e4|title=Suriname’s ex-dictator sentenced to 20 years in prison for the 1982 killings of political opponents|newspaper=The Associated Press|date=20 December 2023|first=Gerold|last=Rozenblad}}&lt;/ref&gt; a nakon još jedne odbijene žalbe u siječnju [[2024.]] odbio se prijaviti na odsluženje kazne zatvora te se od tog trenutka smatrao bjeguncem;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-01-12 |title=Former Suriname dictator missing after failing to turn himself in to prison |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/12/suriname-dictator-desi-bouterse-missing-prison |access-date=2024-01-16 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; preminuo je od posljedica bolesti na nepoznatoj lokaciji u Surinamu [[23. prosinca]] [[2024.]] godine.

== Rani život ==

Bouterse je rođen [[13. listopada]] [[1945.]] godine u multietničkoj obitelji koja je imala [[Američki Indijanci|indijanske]], [[Afrosurinamci|afričke]], [[Nizozemci|nizozemske]], [[Francuzi|francuske]] i [[Kinezi|kineske]] korijene u [[Domburg, Surinam|Domburgu]].&lt;ref&gt;[http://www.waterkant.net/suriname/2015/02/24/bouterse-achterachterkleinkind-van-zeeuwse-boerenzoon/ Bouterse achterachterkleinkind van Zeeuwse boerenzoon]. ''Waterkant.net'' (Dutch)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vorige.nrc.nl&quot;&gt;Joost Oranje, [http://vorige.nrc.nl/article1873683.ece Desi Bouterse is al een mythe: sportleraar, legerleider, zakenman], [[NRC Handelsblad]], 14 May 2005 (in Dutch)&lt;/ref&gt; Kao dječak se preselio u [[Paramaribo]], gdje ga je odgajala teta. Nakon što je završio osnovnu St. Jozefschool, upisao je strukovnu srednju školu, ali nikada ju nije završio.&lt;ref name=&quot;vorige.nrc.nl&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/suriname.pdf|title=Suriname|work=unesco.org|access-date=8 January 2012|archive-date=2016-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160903064256/http://www.ibe.unesco.org/International/ICE47/English/Natreps/reports/suriname.pdf}}&lt;/ref&gt; Godine [[1968.]] odlazi u [[Nizozemska|Nizozemsku]] i pridružuje se [[Oružane snage Nizozemske|oružanim snagama]]. Nakon završenog vojnog obrazovanja, otišao je kao rezervist u [[Kraljevska vojna škola (Nizozemska)|Kraljevsku vojnu školu]] u [[Weert]]u na dodatnu obuku. U tom je periodu ostvario značajne sportske uspjehe te je bio kapetan košarkaške momčadi.&lt;ref name=autogenerated6&gt;{{cite web|url=http://historiek.net/index.php/Personen/Algemeen/desi-bouterse-1945.html |title=Desi Bouterse (1945) |access-date=4 March 2010 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://archive.today/20100304184914/http://historiek.net/index.php/Personen/Algemeen/desi-bouterse-1945.html |archive-date=4 March 2010 }}. historiek.net. 25 februari 2010&lt;/ref&gt;

Dvije godine kasnije oženio se Ingrid Figueirom, koju je upoznao još kao tinejdžer u Surinamu. Par je imao dvoje djece, kćer Peffy, i sina [[Dino Bouterse|Dina]]. Nedugo nakon vjenčanja, Bouterse je poslan u nizozemsku vojnu bazu u njemačkom [[Seedorf (bei Zeven)|Seedorfu]].&lt;ref name=autogenerated6 /&gt; U studenom [[1975.]], Bouterse se s obitelji vraća u [[Surinam]], nakon što je isti stekao punu nezavisnost od Nizozemske. Njegov cilj bio je uspostavljanje surinamskih oružanih snaga, a [[1979.]] godine prihvatio je ponudu [[Roy Horb|Roya Horba]] da postane čelnik novoosnovane Surunamske vojne unije ([[nizozemski|niz.]] ''Bond voor Militair Kader'', BvMK).

== Puč narednika ==
{{main|Državni udar u Surinamu 1980.|Decembarska ubojstva}}
Međutim, iako je vojska bila relevantan faktor u Surinamu nakon osamostaljena, situacija nije bila idealna te su postojale grupe koje su se protivile aktualnom stanju i zahtijevale su pregovore s [[premijer Surinama|premijerom]] [[Henck Arron|Henckom Arronom]]. Arron je odbio pregovarati te je dao uhapsiti one časnike koji su mu stvarali probleme; isti su se pred sudom trebali pojaviti [[26. veljače]] [[1980.]] godine. Dan ranije, [[25. veljače]] [[1980.]] godine, Dési Bouterse, Horb i četrnaest drugih časnika [[Državni udar u Surinamu 1980.|svrgnulo]] je u vojnom udaru vladu Hencka Arrona, što je događaj koji se danas naziva [[Puč narednika]]. Skupina časnika koji su predvodili puč bili su poznati kao &quot;Šesnaestorica&quot; ([[Nizozemski|niz.]] ''Groep van zestien''), a predvodio ih je upravo Bouterse. Nakon puča, naredio je i [[Predsjednik Surinama|predsjedniku]] [[Johan Ferrier|Johanu Ferrieru]] da podnese ostavku u roku od šest mjeseci, a vlast u državi preuzeo je [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)|Nacionalni vojni savjet]], na čijem je čelu bio Bouterse. Bouterse je tako ''[[de facto]]'' preuzeo svu kontrolu u državi kao vojni diktator, a iako je funkcija predsjednika formalnopravno zadržava, Bouterse je od [[1980.]] do [[1988.]] godine postavljao, kao marionete, sve predsjednike Surinama.

No, zanimljivo, puč je imao podršku naroda jer je, nominalno, njegov cilj bio dovođenje države u red. Surinam je tada bio izrazito korumpirana država, a nezaposlenost je iznosila visokih 18%, što se odrazilo na ionako loše gospodarsko stanje u državi. Vijeće je za cilj imalo ispraviti te probleme, što im je donijelo podrušku među populacijom Surinama. Međutim, urbzo se ispostavilo da je to bila samo varka, jer Vijeće nije imalo nikakvih jasnih političkih planova, a uprava koja je trebala ispraviti stanje u državi pretvorila se u okrutnu vojnu diktaturu.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Rosemarijn Hoefte, ''Suriname in the Long Twentieth Century: Domination, Contestation, Globalization'', Palgrave MacMillan, 2014&lt;/ref&gt; Na samom početku udara, pučisti su zapalili zgradu glavne policije u Paramaribu, što i danas stoji kao &quot;spomenik revoluciji&quot; i tu se svakog [[25. veljače]], od [[2010.]] godine komemorira ovaj kontroverzni događaj, koji je ujedno proglašen i državnim praznikom od strane Boutersea kada je, kasnije, legalno izabran za predsjednika. Bivši predsjednik Surinama u dva mandata, [[Ronald Venetiaan]], rekao je kako [[25. veljače]] ne bi trebao biti državnik praznik, već nacionalni dan žalosti. 
[[File:Desi Bouterse.jpg|thumb|left|Dési Bouterse u vojnoj odori [[1985.]] godine.]]
Prvi potezi diktature bili su uvođenje policijskog sata i ograničavanje sloboda medija; ''[[de Ware Tijd]]'' bile su jedine novine koje su smjele izlaziti, međutim i one su bile podložne rigoroznoj cenzuri. Državna uprava bila je izrazito korumpirana, a došlo je i do progona te [[Sumarna egzekucija|sumarnih egzekucija]] političkih protivnika.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1218515.stm | work=BBC News | title=Timeline: Suriname | date=14 September 2012}}&lt;/ref&gt; Najzloglasniji takav incident dogodio se u prosincu [[1992.]] godine, kada je Bouterse organizirao egzekuciju 15 surinamskih uglednika koji su kritizirali njegov režim ili su bili povezani s pokušajem puča od [[11. ožujka]] [[1982.]] godine. Petnaest uglednika uhapšeno je i odvedeno u [[Fort Zeelandia (Paramaribo)|Fort Zeelandiju]], Bouterseovo sjedište, gdje su mučeni i onda pogubljeni. Dva dana nakon ubojstava, Bouterse je na televiziji lagao kako su uhapšeni bili osumnjičeni za planiranje puča u kojem bi svrgnuli Vijeće te kako su ubijeni prilikom pokušaja bijega iz pritvora.&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|url=http://www.thecuttingedgenews.com/index.php?article=74336&amp;pageid=16&amp;pagename=Opinion|title=The Cutting Edge|work=thecuttingedgenews.com}}&lt;/ref&gt; [[Decembarska ubojstva|Prosinačka ubojstva]] i danas ostaju kao najzloglasniji događaj Boutersove dikatature, iako je sam Bouterse tvrdio da nije bio osobno prisutan prilikom ubojstava te kako je ista naredio [[Paul Bhagwandas]], koji je umro [[1996.]] godine, nekoliko godina prije početka suđenja za ovaj zločin; Bouterse je prihvatio političku odgovornost za ubojstva, ali ne i osobnu.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://english.aljazeera.net/news/americas/2009/02/2009220201340400544.html |publisher=Al Jazeera |title=Ex-Suriname head faces murder trial |date=21 February 2009}}&lt;/ref&gt; Suđenje za zločine pokrenuto je tek [[2007.]] godine, a optužnica je podignuta protiv čak 25 osoba, s tim da je Bouterse - koji je tvrdio da se radi o političkom progonu - bio glavni optuženik. Bouterse je [[2010.]] godine postao predsjednik Surinama te se nijednom nije pojavio u sudnici tijekom postupka; godine [[2012.]], jedan od optuženika, [[Ruben Rozendaal]], odlučio je izaći u javnost s istinom o ubojstvima, smatrajući kako je to njegova dužnost prije nego umre, a tada je bolovao od smrtonosnog oboljenja bubrega.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://parbode.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3747&amp;Itemid=1&amp;ed=102|archive-url=https://archive.today/20120714025700/http://parbode.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3747&amp;Itemid=1&amp;ed=102|url-status=dead|title=Parbode Surinaams opinie maandblad – Ruben Rozendaal|date=14 July 2012|archive-date=14 July 2012|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt; Povukao je svoje svjedočenje iz [[2010.]] godine te je javno obznanio da je Bouterse ne samo bio prisutan, već je i osobno ubio dvije osobe, sindikalista Cyrilla Daala i časnika [[Surendre Rambocus|Surendrea Rambocusa]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/9910|title=Starnieuws – &quot;Bouterse heeft Daal en Rambocus doodgeschoten&quot;|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stabroeknews.com/2012/news/breaking-news/03/24/rambocus-and-daal-killed-by-bouterse-%E2%80%93-witness-tells-suriname-hearing/|title='Rambocus and Daal killed by Bouterse' – witness tells Suriname hearing – Stabroek News – Georgetown, Guyana|editor=Stabroek|date=24 March 2012|work=Stabroek News}}&lt;/ref&gt; Međutim, iako je postupak bio u tijeku, Bouterse je iskoristio svoju političku moć te je u [[Narodna skupština (Surinam)|parlamentu]] progurao kontroverzni Zakon o amnestiji, koji je svim optuženicima - samo dva mjeseca prije presude - za Prosinačka ubojstva dao [[amnestija|amnestiju]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2012/04/098-12?ua_language=en|title=Amnesty law change may end current trial|work=amnesty.ch|access-date=2023-11-01|archive-date=2023-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609055612/https://ua.amnesty.ch/urgent-actions/2012/04/098-12?ua_language=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/9840|title=Starnieuws – Breaking news: Amnestie voor 8 december 1982|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt; te je nalagao trenutnu obustavu kaznenog postupka.&lt;ref name=autogenerated2 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rnw.nl/english/article/surinamese-amnesty-act-a-blessing-bouterse|title=The Surinamese amnesty act is a blessing for Bouterse|work=RNW|access-date=15 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004235423/http://www.rnw.nl/english/article/surinamese-amnesty-act-a-blessing-bouterse|archive-date=4 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.insightcrime.org/insight-latest-news/item/2451-suriname-grants-amnesty-to-narco-president-bouterse|archive-url=https://archive.today/20120710204700/http://www.insightcrime.org/insight-latest-news/item/2451-suriname-grants-amnesty-to-narco-president-bouterse|url-status=dead|title=Suriname Grants Amnesty to 'Narco-President' Bouterse|date=10 July 2012|archive-date=10 July 2012|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt; Zakon je izazvao oštre reakcije kako u Surinamu tako i izvan Surinama,&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.amnesty.nl/nieuwsportaal/nieuws/grote-teleurstelling-over-goedkeuring-amnestiewet|title=Grote teleurstelling over goedkeuring amnestiewet|work=amnesty.nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.waterkant.net/suriname/2012/03/30/reporters-without-borders-tegen-amnestie/|title=Reporters Without Borders tegen amnestie|work=Waterkant.Net|date=30 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=autogenerated4&gt;{{cite web|url=http://www.dewest-online.com/?p=19156|title=Human Rights Watch: 'Trek de Amnestiewet in' 19-4-2012 – De West – CQ-Link Nieuws|work=dewest-online.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/10168|title=Starnieuws – Human Rights Watch: Amnestiewet is belediging|work=starnieuws.com}}&lt;/ref&gt; a posebice u [[Nizozemska|Nizozemskoj]];&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10464/Amnestiewet-Suriname/article/detail/3239059/2012/04/11/Rosenthal-schort-hulp-aan-Suriname-op.dhtml|title=Rosenthal schort hulp aan Suriname op|author=Redactie|work=De Volkskrant}}&lt;/ref&gt; premijer [[Mark Rutte]] smatrao je ovakav zakon &quot;neprobavljivim&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Redactie |url=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/10464/Amnestiewet-Suriname/article/detail/3239059/2012/04/11/Rosenthal-schort-hulp-aan-Suriname-op.dhtml |title=Rosenthal schort hulp aan Suriname op – Amnestiewet Suriname – VK |publisher=Volkskrant.nl |access-date=12 March 2014}}&lt;/ref&gt; Međutim, Bouterse se tada izvukao te je odslužio svoj prvi mandad do kraja, a [[2015.]] godine ponovo je izabran na petogodišnji mandat. Ipak, Sud je [[2019.]] godine poništio sporni zakon te je osudio Boutersea na 20 godina zatvora,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/29/world/europe/29reuters-suriname-court.html |title=Archived copy |website=www.nytimes.com |access-date=17 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191130160948/https://www.nytimes.com/reuters/2019/11/29/world/europe/29reuters-suriname-court.html |archive-date=30 November 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; a on se [[2020.]] godine, još uvijek kao predsjednik, prvi put pojavio pred sudom - u punoj vojnoj opremi - kako bi se žalio na presudu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://nos.nl/artikel/2319710-bouterse-in-militair-uniform-voor-de-rechtbank-zitting-in-maart-verder.html|title=Bouterse in militair uniform voor de rechtbank, zitting in maart verder|date=22 January 2020|work=NOS Nieuws|access-date=22 January 2020}}&lt;/ref&gt; Nakon ubojstava, Bouterse je [[1982.]] godine službeno zatvorio [[Univerzitet Anton de Kom u Surinamu|Univerzitet Anton de Kom]], a godine [[1985.]] zabranjeno je djelovanje političkih stranaka i sloboda okupljanja.

Što se tiče ostatka njegove diktature, Bouterse je - iako nije bio komunist - uspostavio dobre vanjskopolitičke odnose sa [[SSSR|Sovjetskim Savezom]], [[Kuba|Kubom]] i [[Sjeverna Koreja|Sjevernom Korejom]]. [[Nizozemska]] je, s druge strane, obustavila financijsku pomoć koju je slala Surinamu, a što je - u kombinaciji s padom cijena [[boksit]]a - dovelo do značajne ekonomske krize u zemlji. Uz to, režim se konstantno morao boriti s utancima, kako vojnim tako i civilnim. Godine [[1983.]] godine, Bouterse je protjerao kubanske diplomate i približio se [[SAD|Sjedinjenim Državama]], moguće zbog straha od američke invazije poput one na [[Američka invazija na Grenadu|Grenadi]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Unutrašnji rat ==
{{Main|Surinamski unutrašnji rat|Masakr u Moiwani}}
Iako je Bouterse do [[1985.]] godine značajno konsolidirao svoju vlast, problemima nije bio kraj. Dana [[22. srpnja]] [[1986.]] godine, oko 03:00, pripadnici gerilske vojske ''[[Junglecommando]]'' oteli su 12 vojnika s njihovih pozicija u [[Stolkertsijver]]u, čime je formalno započeo višegodišnji krvavi [[Surinamski unutrašnji rat]], u kojem se ''[[Junglecommando]]'' borio protiv Bouterseove vojske.&lt;ref name=&quot;reform&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/id/02408c77d71f20c8befc27ebdb7cf197|title=Leger Suriname zoekt gijzelaars|website=[[Reformatorisch Dagblad]] via Digibron|date=26 July 1986|access-date=30 June 2020|language=nl|quote=The newspaper article of 26 July - four days later - stated that it was ''assumed'' that Brunswijk was behind the attack}}&lt;/ref&gt; ''[[Junglecommando]]'' bila je gerilska jedinica koju je ranije osnovao [[Ronnie Brunswijk]] pod izlikom borbe za prava [[Maroni (narod)|Marona]]. Brunswijk je ranije bio Bouterseov osobni tjelohranitelj, ali je dobio otkaz bez isplate plaća te je iz osvete osnovao jedinicu komandosa i [[1986.]] godine započeo građanski rat protiv Boutersea. Kako bi se osvetio za ovaj napad, Bouterse je [[29. studenog]] [[1986.]] godine poslao vojsku u Brunswijkovo rodno selo, [[Moiwana|Moiwanu]], gdje je vojska ubila 39 civila, mahom žena i djece, dok je ostatak sela uništen, a preživjeli stanovnici bili su prisiljeni pobjeći.&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ngocaribbean.org/?page_id=926 The NGO Development Foundation » Moiwana Human Rights Organization] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111007013044/http://www.ngocaribbean.org/?page_id=926 |date=7 October 2011 }}. Ngocaribbean.org. Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; Bio je ovo najzloglasniji, iako ne i jedini, zločin Unutrašnjeg rata. Iako Bouterseova osobna upletenost u ovaj masakr nikada nije formalno dokazana, s obzirom na činjenicu koliku je moć imao u to vrijeme u Surinamu, izgledno je kako je upravo on orkestrirao ovaj masakr nad civilnim stanovništvom. Naknadno je u surinamu osnovana udruga Moiwana '86, koja za cilj ima istražiti sve okolnosti ovog masakra i pronaći krivce.

Zanimljivo je da je država formalno otvorila istragu za ovaj zločin, ali ista je naišla na veliki zastoj kada je [[Herman Gooding]], tadašnji policijski načelnik, ubijen u kolovozu [[1990.]] godine u Fort Zeelandiji; njegov je leš ostavljen ispred ureda Dési Boutersea, koji u to vrijeme nije imao nikakve funkcije u Surinamu, ali je ostao na čelu vojske te je i dalje zadržao značajan utjecaj u surinamskoj politici, iako je [[1988.]] godine formalno poražen na izborima. Država je nastavila istragu masakra i Goodingovog ubojstva, ali bez velikog napretka, jer su svjedoci ili pobjegli ili nisu bili voljni surađivati. U kolovozu [[2005.]] godine, [[Međuamerički sud za ljudska prava]] naredio je Surinamu da preživjelima iz Moiwane (njih 130) isplati 3,000,000$ te da uspostavi zakladu u vrijednosti od 1,200,000$ za obnovu Moiwane,&lt;ref&gt;[http://abengcentral.wordpress.com/tag/moiwana/ &quot;Moiwana&quot;], ''Abeng Central'', Retrieved on 8 January 2012.&lt;/ref&gt; uz napomenu da je država dužna pronaći i procesuirati odgovorne za ovaj ratni zločin.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.corteidh.or.cr/docs/casos/articulos/seriec_124_ing.pdf|title=Inter-American Court of Human Rights Case of the Moiwana Community v. Suriname|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt;

== Demokracija, Telefonski puč i trgovanje drogom ==
{{main|Državni udar u Surinamu 1990.}}
 {{Parlamentarni mandati header
 |parlament=[[Narodna skupština (Surinam)|Narodna skupština Surinama]]
 |nolist=true
 |align=right
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[1991.]]
 |kraj= [[1996.]]
 |saziv= [[Drugi saziv Narodne skupštine Surinama|2.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2000.]]
 |kraj= [[2005.]]
 |saziv= [[Četvrti saziv Narodne skupštine Surinama|4.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2005.]] 
 |kraj= [[2010.]]
 |saziv= [[Peti saziv Narodne skupštine Surinama|5.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati break}}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2010.]]
 |kraj= [[2015.]]
 |saziv= [[Šesti saziv Narodne skupštine Surinama|6.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]{{efn|Bouterse je zamrznuo svoj parlamentarni mandat nakon što je izabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika]]. Zamijenio ga je [[Henk Ramnandanlal]].}}
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati
 |početak= [[2015.]]
 |kraj= [[2020.]]
 |saziv= [[Sedmi saziv Narodne skupštine Surinama|7.]]
 |izborna jedinica= [[Paramaribo]]{{efn|Bouterse je zamrznuo svoj parlamentarni mandat nakon što je reizabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika]]. Zamijenio ga je [[Ronald Hooghart]].}}
 |lista= 
 |boja= #D8BFD8
 |stranka= [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]]
 }}
 {{Parlamentarni mandati footer}}
Bouterseova vojna diktatura počela je postepeno popuštati krajem [[1985.]] godine, kada je država ukinula zabranu političkim strankama, što je bio prvi korak ka povratku na civilnu vlast. Naredne godine izbio je građanski rat, koji je dodatno destabilizirao Bouterseovu poziciju, a vanjski pritisci postali su sve jači. Bouterse je konačno popustio te je [[30. rujna]] [[1987.]] godine organiziran [[Ustavni referendum u Surinamu 1987.|referendum]] kojim je usvojen [[Ustav Surinama|novi ustav]]; dva mjeseca kasnije, Bouterseov politički protivnik [[Ramsewak Shankar]] izabran je za predsjednika Surinama.&lt;ref name=&quot;timeline&quot;/&gt; Iako je formalno svrgnut s vlasti, Bouterse je ostao na čelu vojske te je, sukladno tome, ostao izrazito moćan. Nastavio je rat i pregovore s Brunswijkovim komandosima, a u periodu od [[1988.]] do [[1990.]] nekoliko njegovih oponenata ubijeno je ili je nestalo.

Situacija se pogoršala [[1990.]] godine, kada je došlo do incidenta na [[Amsterdamski aerodrom Schiphol|aerodromu Schiphol]] u [[Amsterdam]]u. Naime, Bouterse, koji se vraćao u Surinam nakon privatnog putovanja u [[Gana|Ganu]] i [[Švicarska|Švicarsku]], zaustavljen je i zadržan na aerodromu; predsjednik Shankar bio je na istom letu i nije protestirao, što je uvrijedilo Boutersea, koji je podnio ostavku na čelu vojske. Sljedećeg dana, [[Ivan Graanoogst]], Bouterseov privremeni nasljednik, telefonski je kontaktirao Shankara i prisilio ga na ostavku; ovaj događaj danas je poznat kao [[Telefonski puč]], a iako formalno nije bio na čelu vojske, smatra se kako je upravo Bouterse bio glavni orkestrator novog državnog udara u Surinamu.&lt;ref name=NYT1990Coup&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/12/27/world/suriname-coup-leaders-had-power-already.html|title=Suriname Coup Leaders Had Power Already|website=New York Times|date=27 December 1990|access-date=23 June 2020}}&lt;/ref&gt; Ipak, vojna vlast ovoga je puta trajala znatno kraće jer je civilna vlast uspostavljena već nakon godinu dana.

No, problemi za Boutersea gomilali su se [[1990-e|90-ih]] godina, a sve je kulminiralo [[16. srpnja]] [[1999.]] godine, kada je nizozemski sud osudio Boutersea ''[[in absentia]]'' na 11 godina zatvora zbog krijumčarenja gotovo pola tone (474&amp;nbsp;kg) [[kokain]]a.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/07/17/world/world-briefing.html |work=The New York Times |title=World Briefing |first=Terence |last=Neilan |date=17 July 1999 |access-date=1 May 2010}}&lt;/ref&gt; Tužiteljstvo je smatralo kako je Bouterse bio na čelu Surijskog kartela, koji je bio zaslužan za krijmčarenje velike količine droge iz Surinama i [[Brazil]]a u Europu (posebice Nizozemsku) tokom [[1980-e|80-ih]] i [[1990-e|90-ih]] godina. Sam Bouterse tvrdio je da je nevin te da je glavni svjedok, Patrick van Loon, podmićen od strane nizozemske vlade; [[Ruben Rozendaal]] je [[2012.]] godine rekao da je Bouterse bio povezan i s [[Kolumbija|kolumbijskim]] [[FARC]]-om, s kojima je razmjenjivao oružje za kokain. U Europi je od [[1999.]] godine aktivan nalog za njegovo hapšenje, a jedno je vrijeme bila aktivna i [[Interpol]]ova tjeralica, tako da Bouterseu prijeti hapšenje ukoliko napusti Surinam.&lt;ref name=&quot;rnw.nl&quot;&gt;{{nl}} [http://www.rnw.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk &quot;Vervolging president Bouterse wél mogelijk&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922064532/http://www.rnw.nl/suriname/article/vervolging-president-bouterse-wel-mogelijk |date=22 September 2012 }}, Radio Nederland, 21 July 2010&lt;/ref&gt; I njegov najstariji sin, [[Dino Bouterse]], imao je sličnih problema. Godine [[2005.]] u Surinamu je osuđen na osam godina zatvora za trgovanje narkotika, ali je pušten ranije zbog dobrog vladanja i zaposlen u državnoj službi.&lt;ref&gt;[http://www.countrywatch.com/Content/pdfs/reviews/B4556Q3Q.01c.pdf &quot;Suriname 2016 Country Review&quot;], Countrywatch; Retrieved on 26 August 2016&lt;/ref&gt; No, godine [[2013.]] ponovno je uhapšen, ovoga puta od strane Amerikanaca, u [[Panama|Panami]] te je izručen [[SAD|Sjedinjenim Državama]], koje su ga osudile na 16 godina zatvora za trgovanje narkoticima i [[terorizam]].

== Predsjednički mandat ==

Nakon ponovnog povratka demokracije i sudske presude, Bouterseov je utjecaj u jednom trenutku oslabio te se on na sve načine pokušavao vratiti na vlast legalnim putem. Od [[2000.]] godine, njegova je [[Narodna demokratska stranka (Surinam)|Narodna demokratska stranka]] postepeno rasla te je na izborima [[2010.]] godine konačno došla u poziciju najjače parlamentarne stranke s 23 mandata. Ipak, Bouterseu su nedostajala tri mandata do apsolutne većine, tako da je ubrzo stupio u koaliciju sa svojim bivšim protivnikom, [[Ronnie Brunswijk|Ronniejem Brunswijkom]], čija je stranka imala sedam mandata, te [[Narodni savez (Surinam)|Narodnim savezom]] [[Paul Somohardjo|Paula Somohardja]], koji je osvojio šest mandata.&lt;ref&gt;[http://www.volkskrant.nl/buitenland/article1382767.ece &quot;Enorme winst voor Bouterse in Suriname&quot;], ''Volkskrant''.nl, 26 May 10&lt;/ref&gt; Dana [[19. srpnja]] [[2010.]] godine, Bouterse je formalno izabran za [[Predsjednik Surinama|predsjednika Surinama]] s 36 glasova u parlamentu; njegov potpredsjednik postao je [[Robert Ameerali]]. Za vrijeme svoga mandata, uveo je univerzalno zdravstveno osiguranje, minimalnu plaću, besplatne školske obroke i plan za nacionalne mirovine.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.economist.com/the-americas/2015/06/11/presidential-pardon|title=Presidential pardon|newspaper=The Economist|date=11 June 2015}}&lt;/ref&gt; Ipak, za vrijeme svog prvog mandata promijenio je nekoliko ministara, što zbog afera, što zbog osobnih razloga.

Na izborima [[2015.]] godine njegova je stranka osvojila 26 mandata, a time i apsolutnu većinu u parlamentu, tako da je Bouterse reizabran za predsjednika bez oponenta [[14. srpnja]] [[2015.]] godine.&lt;ref&gt;[http://www.voanews.com/content/suriname-bouterse-secures-second-presidential-term/2862157.html Suriname's Bouterse Secures Second Presidential Term] Voice of America, 14 July 2015&lt;/ref&gt; Ovo se dogodilo dok je proces za Prosinačka ubojstva bio u tijeku. Iako je [[2020.]] godine ponovo izabran u parlament, Bouterse je rekao da neće aktivirati svoj mandat&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.srherald.com/suriname/2020/06/23/bouterse-bewilligt-niet-voor-lidmaatschap-dna/|title=Bouterse bewilligt niet voor lidmaatschap DNA|website=Suriname Herald|access-date=23 June 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt; nakon što je njegova stranka izgubila dest mjesta u Narodnoj skupštini. Također se odbio kandidirati za novi predsjednički mandat, a nedugo nakon izbora [[Chan Santokhi|Chana Santokhija]] za njegova nasljednika, Bouterse je [[16. srpnja]] [[2020.]] godine objavio kako odlazi u političku mirovinu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/59535|title=Kandidaatstelling Santokhi en Brunswijk een feit |website=Star Nieuws|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dbsuriname.com/2020/07/08/breaking-ndp-dient-geen-lijst-in/|title=Breaking: NDP dient geen lijst in|website=Dagblad Suriname|access-date=8 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.waterkant.net/suriname/2020/07/12/inauguratie-nieuwe-president-van-suriname-op-onafhankelijkheidsplein/|title=Inauguratie nieuwe president van Suriname op Onafhankelijkheidsplein|website=Waterkant|access-date=13 July 2020|language=nl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/live-blog-verkiezing-president-en-vicepresident-suriname/|title=Live blog: Verkiezing president en vicepresident Suriname|website=De Ware Tijd|access-date=13 July 2020|language=nl|archive-date=15 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115220444/http://dwtonline.com/laatste-nieuws/2020/07/13/live-blog-verkiezing-president-en-vicepresident-suriname/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Bolest i smrt ==

Nakon što je odbio prijaviti se za odsluženje kazne, Bouterse se sakrio na nepoznatoj lokaciji u Surinamu; navodno se skrivao u [[Rezervat prirode Copi|rerzervatu prirode Copi]], oko 50 kilometara od glavnog grada.&lt;ref&gt;https://www.nrc.nl/nieuws/2024/12/29/bouterse-verbleef-mogelijk-in-de-surinaamse-jungle-a4878018&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://nos.nl/video/2550027-hier-hield-desi-bouterse-zich-vermoedelijk-schuil&lt;/ref&gt; Njegovo zdravstveno stanje bilo je, čini se, loše te je prema informacijama iz medija preminuo [[23. prosinca]] [[2024.]] godine oko 23:30 od posljedica neimenovane bolesti;&lt;ref name=&quot;DWT overlijden&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Startnieuws overlijden&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/americas/suriname-ex-president-desi-bouterse-dead-79-foreign-minister-says-2024-12-25/ |title=Suriname's fugitive ex-President Desi Bouterse dead at 79 |work=Reuters |date=25 December 2024}}&lt;/ref&gt; kasnija obdukcija potvrdila je da je umro od bolesti [[jetra|jetre]] uzrokovane kroničnim problemima s [[alkohol]]om.&lt;ref name=&quot;cremation&quot;/&gt; Njegovo je tijelo dva dana kasnije, na Božić, preneseno u njegov dom u [[Paramaribo|Paramaribu]]; istoga dana njegova je smrt i službeno potvrđena. Predsjednik [[Chan Santokhi]] objavio je kako neće biti proglašen dan žalosti povodom njegove smrti,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241228-suriname-rules-out-state-funeral-for-ex-dictator-bouterse |title=Suriname rules out state funeral for ex-dictator Bouterse |work=France 24 |date=29 December 2024}}&lt;/ref&gt; a njegova je stranka kasnije objavila kako će njegovi posmrtni ostaci biti kremirani.&lt;ref name=&quot;cremation&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241231-suriname-ex-dictator-bouterse-to-be-cremated-on-saturday |title=Suriname ex-dictator Bouterse to be cremated on Saturday |work=France 24 |date=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==

{{Predsjednici Surinama}}
{{Osobe Hladnoga rata}}
{{Authority control}}
{{Životni vijek|1945|2024|Bouterse, Dési}}

[[Kategorija:Surinamski političari]]
[[Kategorija:Predsjednici Surinama]]
[[Kategorija:Surinamski oficiri]]
[[Kategorija:Surinamski vojskovođe]]
[[Kategorija:Surinamski kriminalci]]
[[Kategorija:Ubice]]
[[Kategorija:Pučisti]]
[[Kategorija:Krijumčari narkotika]]</text>
      <sha1>foh6oxwomdy3y6yqalbsu60kypw79uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni vojni savjet (Surinam)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4684802</id>
    <revision>
      <id>42717000</id>
      <parentid>42661356</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6303" sha1="a1qxgfp5k6z80kpagi4j2vv8dcisqht" xml:space="preserve">[[File:Desi Bouterse (cropped).jpg|thumb|Iako inicijalno nije bio na čelu Savjeta, [[Dési Bouterse]] ubrzo se profilirao kao najmoćniji član te je preuzeo vodstvo nad Savjetom i državom od Badrisseina Sitala, vladajući kao diktator sve do [[1987.]] godine.]]
'''Nacionalni vojni savjet''' ([[nizozemski]]: ''Nationale Militaire Raad'', NMR) bio je naziv za [[Vojna hunta|vojnu huntu]] koja je od [[25. veljače]] [[1980.]] do [[25. studenog]] [[1987.]] godine vladala [[Surinam]]om. Nacionalni vojni savjet došao je na čelo Surinama nakon [[Puč narednika|vojnog udara]] [[1980.]] godine te je uspostavilo vojnu diktaturu koja je trajala sve do izbora [[1987.]] godine. Savjetom je isprva predsjedao časnički namjesnik [[Badrissein Sital]], međutim predvodnik puča, [[Dési Bouterse]], ubrzo ga je zamijenio kao čelnik Savjeta i surinamski diktator. Savjet je brojao ukupno osam članova:&lt;ref name=&quot;sergeants&quot;&gt;{{cite web|url=https://ufdc.ufl.edu/UF00095576/00033/7x|title=The Year of the Sergeants|access-date=22 June 2020|date=1980|author=Caribbean Review|website=University of Florida}}&lt;/ref&gt;

* časnički namjesnik '''[[Dési Bouterse]]'''
* narednik [[Roy Horb]]
* narednik [[Ramon Abrahams]]
* narednik [[Stanley Joemman]] 
* narednik [[Chas Mijnals]]
* narednik [[Laurens Neede]]
* poručnik [[Michel van Rey]]
* časnički namjesnik [[Badrissein Sital]]

Vojni puč predvodila je skupina od 16 narednika, &quot;Šesnaestorka&quot;, s Bouterseom na čelu, međutim samo dva člana te grupe – Bouterse i Horb – postali su članovi Savjeta. Abrahams, Neede i Sital nalazili su se, u vrijeme puča, u [[Kasarna Memre Boekoe|kasarni Memre Boekoe]], gdje su bili zatvoreni zbog sukoba s [[Premijer Surinama|premijerom]] [[Henck Arron|Arronom]]. Politički savjetnici Savjeta bili su mahom ljevičarski političari [[Eddy Bruma]], [[Frank Leeflang]], [[Fred Derby]], [[Rubin Lie Pauw Sam]], [[Iwan Krolis]] i [[Henk Herrenberg]]. Iako Bouterse nikada nije bio otvoreni pobornik [[komunizam|komunizma]], države [[Istočni blok|Istočnog bloka]] pružile su podršku pučistima [[1980.]] godine, a Bouterse je nakon puča izgradio jako bliske odnose s [[Kuba|Kubom]], koji su se, istina, raspali nakon [[Američka invazija na Grenadu|američke invazije Grenade]]; tada je Bouterse raskinuo odnose s Kubom bojeći se američke intervencije u Surinamu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1983/10/27/world/suriname-ousts-envoy-and-halts-cuba-pacts.html|title=Suriname Ousts Envoy And Halts Cuba Pacts|date=27 October 1983|work=The New York Times|accessdate=14 December 2020}}&lt;/ref&gt;

Nakon svrgavanja Arrona, [[Henk Chin A Sen]]&lt;ref name=&quot;aftreden&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.digibron.nl/viewer/collectie/Digibron/offset/8/zoekwoord/Chin+A+Sen/id/c0087201859ec9d8360edad52a52e827|title=Chin A Sen onder druk afgetreden |website=Reformatorisch Dagblad via Digibron|date=5 February 1982|language=nl|access-date=23 June 2020}}&lt;/ref&gt; je odlukom Savjeta postao novi premijer (za zamjenika mu je imenovan [[André Haakmat]]),&lt;ref&gt;{{cite web |title=Haakmat op zware post in Suriname |url=https://leiden.courant.nu/issue/NLC/1980-08-16/edition/0/page/7 |website=Nieuwe Leidsche Courant |page=7 |language=nl |date=16 August 1980 |access-date=2023-11-21 |archive-date=2023-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015004946/https://leiden.courant.nu/issue/NLC/1980-08-16/edition/0/page/7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; a Savjet je vodio pregovore s [[Predsjednik Surinama|predsjednikom]] [[Johan Ferrier|Ferrierom]] oko održavanja kontinuiteta demokratske vlaavine i ustavnog poretka, no i Ferrier je bio prisiljen podnijeti ostavlu u kolovozu [[1980.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1980/08/15/archives/suriname-president-ousted-in-armybacked-coup-us-says-capital-is.html|title=Suriname President Ousted in Army-Backed Coup; U.S. Says Capital Is Calm|date=15 August 1980|work=The New York Times|accessdate=14 December 2020}}&lt;/ref&gt; Iako je Savjet nastavio imenovati predsjednike, svi su oni redom bili marionete Désija Boutersea, koji se ubrzo profilirao kao ''[[de facto]]'' državni poglavar Surinama. Savjet je inicijalno vodio dosta umjerenu politiku, ali ubrzo se formiralo nekoliko značajnijih krila, a sredinom [[1980-e|80-ih]] godina, diktatura je značajno pooštrena. U rujnu [[1980.]] godine, ljevičari unutar Savjeta, Joemman, Mijnals i Sital, uhapšeni su i osuđeni na višegodišnje zatvorske kazne zbog navodne urote, međutim to je ubrzo poništeno. Naime, plašeći se Haakmatovog rastućeg utjecaja, Bouterse je i sam &quot;skrenuo ulijevo&quot; te je ubrzo oslobodio trojicu osuđenih članova Savjeta te im dao visoke funkcije u vlasti, dok je Haakmat smijenjen [[1981.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Haakmat schaakmat |url=https://leiden.courant.nu/issue/LLC/1981-01-07/edition/0/page/1 |website=Leidse Courant |page=1 |language=nl |date=7 January 1981 |access-date=2023-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015004947/https://leiden.courant.nu/issue/LLC/1981-01-07/edition/0/page/1 |archive-date=2023-10-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Jačanje veza sa socijalističkim vladama u [[Nikaragva|Nikaragvi]], [[Grenada|Grenadi]] i [[Kuba|Kubi]] dovelo je do prosvjeda [[1982.]] godine, a koji su posljedično doveli i do zloglasnih [[Decembarska ubojstva|Decembarskih ubojstava]]; navodno je grenadski premijer [[Maurice Bishop]] imao značajan utjecaj na Boutersea u tom razdoblju, međutim Savjet je vrlo brzo odustao od aktivnog provođenja socijalističke politike nakon američke invazije na [[Grenada|Grenadu]].

Diktatura je s vremenom pooštrena: uveden je [[policijski sat]], država je nastavila obračun s političkim oponentima, a temeljna prava i slobode su sve više ograničavani. Ipak, nakon [[1985.]] godine, Bouterse se suočavao sa sve većim vanjskim i unutrašnjim pritiskom, tako da je diktatura postepeno popuštala, a nakon usvajanja [[Ustav Surinama|Ustava]] [[1987.]] godine i organiziranja izbora iste godine, Nacionalni vojni savjet formalno je raspušten.

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
*[https://ufdc.ufl.edu/UF00095576/00033/7x The Year of the Sergeants] by Caribbean Review (1980)

{{Authority control}}

[[Kategorija:Nastanci 1980.]]
[[Kategorija:Prestanci 1987.]]
[[Kategorija:Historija Surinama]]</text>
      <sha1>a1qxgfp5k6z80kpagi4j2vv8dcisqht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Napo (provincija)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4689003</id>
    <revision>
      <id>42717023</id>
      <parentid>42332173</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T22:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2288" sha1="2tfbqfhzkp6r34ceoy2g60ai10076ny" xml:space="preserve">{{Regija (HR)
| ime =Provincija Napo
| ime_genitiv=Provincije Napo
| slika =Napo_in_Ecuador_(+Galapagos).svg
| slika_opis= Pozicija provincija na [[Karta|karti]] [[Ekvador]]a
| nalazi_se_u_sastavu=[[Ekvador]]a
| upravni_oblik=[[provincija]]
| službeni_jezik=[[španjolski]]
| glavni_grad=[[Tena (Ekvador)|Tena]]
| vladar =Jose  Alejandro Toapanta Bastidas
| titula_vladara=[[Prefekt]]a
| površina=12.513
| stanovnika=131675
| pozivni_broj = 
| web=
| komentar = 
|}}
'''Provincija Napo''' ([[španjolski]]: ''Provincia de Napo'') je jedna od 24 [[Provincije Ekvadora|Provincija Ekvadora]], koji se prostire po unutrašnjosti na [[sjever]]u [[Ekvador|zemlje]] po [[istok|istočnim]] [[planina]]ma [[Ande|Anda]].&lt;ref name=city/&gt;
	
== Karakteristike==
Provincija ima [[površina|površinu]] od 12,513 [[km²]], u kojoj živi 131,675 [[Stanovništvo|stanovnika]].&lt;ref name=city&gt;{{cite web
| url =https://www.citypopulation.de/en/ecuador/towns/15__napo/
| title =Napo (Napu)
| accessdate =18.04.2024.
| language=engleski
| publisher=City Population}}&lt;/ref&gt;

Provincija na [[sjever]]u [[granica|graniči]] sa [[Sucumbíos (provincija)|Provincijom Sucumbíos]], na [[jug]]u sa [[Pastaza (provincija)|Provincijom Pastaza]], na [[zapad]]u sa provincijama; [[Pichincha (provincija)|Pichincha]], [[Cotopaxi (provincija)|Cotopaxi]] i [[Tungurahua (provincija)|Tungurahua]] i sa [[istok]]a sa [[Orellana (provincija)|Provincijom Orellana]].

[[Administrativni centar]] provincije je [[grad]] [[Tena (Ekvador)|Tena]] koji ima 29,724 [[Stanovništvo|stanovnika]].&lt;ref name=cita&gt;{{cite web
| url =https://www.citypopulation.de/en/ecuador/towns/15__napo/
| title =Tena (Tina)
| accessdate =18.04.2024.
| language=engleski
| publisher=City Population}}&lt;/ref&gt;

Napo je nova provincija osnovana  tek [[1959]]. &lt;ref name=city/&gt;danas je [[državna uprava|administrativno]] podjeljena na 5 [[kanton]]a;
{|
|-
|valign=&quot;top&quot;|
*  Archidona
* Carlos Julio Arosemena Tola
|valign=&quot;top&quot;|
* El Chaco
* Quijos
|valign=&quot;top&quot;|
* Tena
|}

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Napo Province}}
* [https://web.archive.org/web/20240420093145/https://www.napo.gob.ec/website/ ''Prefectura de Napo'' (Službene stranice)] {{es icon}}
{{Provincije Ekvadora}}
{{Geog-stub}}
[[Kategorija:Provincije Ekvadora]]</text>
      <sha1>2tfbqfhzkp6r34ceoy2g60ai10076ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Obični sirak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4689521</id>
    <revision>
      <id>42717235</id>
      <parentid>42685578</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28773" sha1="5le5jtoppqeirp6vbphnwfc574iwodc" xml:space="preserve">{{Orphan|date=septembar 2026}}

{{Taksokvir
| name = Sirak
| image = Sorghum_durra01.jpg
| image_width = 220p
| regnum = -{[[Biljke|Plantae]]}-
| divisio = -{[[Skrivenosemenice|Magnoliophyta]]}-
| classis = -{[[Monokotiledone biljke|Liliopsida]]}-
| ordo = -{[[Poales]]}-
| familia = -{[[Poaceae]]}-
| genus = ''-{[[Sirak|Sorghum]]}-''
| binomial = ''-{Sorghum bicolor}-''
|authority = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Conrad Moench|-{Moench}-]]
|synonyms = 
  {{collapsible list |
    {{plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
* -{''Agrostis nigricans'' (Ruiz &amp; Pav.) Poir.}-
* -{''Andropogon besseri'' Kunth}-
* -{''Andropogon bicolor'' (L.) Roxb.}-
* -{''Andropogon caffrorum'' (Thunb.) Kunth}-
* -{''Andropogon compactus'' Brot.}-
* -{''Andropogon dulcis'' Burm.f.}-
* -{''Andropogon niger'' (Ard.) Kunth}-
* -{''Andropogon saccharatrus'' Kunth}-
* -{''Andropogon saccharatus'' (L.) Raspail}-
* -{''Andropogon sorghum'' (L.) Brot.}-
* -{''Andropogon subglabrescens'' Steud.}-
* -{''Andropogon truchmenorum'' Walp.}-
* -{''Andropogon usorum'' Steud.}-
* -{''Andropogon vulgare'' (Pers.) Balansa}-
* -{''Andropogon vulgaris'' Raspail}-
* -{''Holcus arduinii'' J.F.Gmel.}-
* -{''Holcus bicolor'' L.}-
* -{''Holcus cafer'' Ard.}-
* -{''Holcus caffrorum'' (Retz.) Thunb.}-
* -{''Holcus cernuus'' Ard.}-
* -{''Holcus cernuus'' Muhl. nom. illeg.}-
* -{''Holcus cernuus'' Willd. nom. illeg.}-
* -{''Holcus compactus'' Lam.}-
* -{''Holcus dochna'' Forssk.}-
* -{''Holcus dora'' Mieg}-
* -{''Holcus duna'' J.F.Gmel.}-
* -{''Holcus durra'' Forssk.}-
* -{''Holcus niger'' Ard.}-
* -{''Holcus nigerrimus'' Ard.}-
* -{''Holcus rubens'' Gaertn.}-
* -{''Holcus saccharatus'' var. ''technicus'' (Körn.) Farw.}-
* -{''Holcus sorghum'' L.}-
* -{''Holcus sorghum'' Brot. nom. illeg.}-
* -{''Milium bicolor'' (L.) Cav.}-
* -{''Milium compactum ''(Lam.) Cav.}-
* -{''Milium maximum'' Cav.}-
* -{''Milium nigricans'' Ruiz &amp; Pav.}-
* -{''Milium sorghum'' (L.) Cav.}-
* -{''Panicum caffrorum'' Retz.}-
* -{''Panicum frumentaceum'' Salisb. nom. illeg.}-
* -{''Rhaphis sorghum'' (L.) Roberty}-
* -{''Sorghum abyssinicum'' (Hack.) Chiov. nom. illeg.}-
* -{''Sorghum ankolib'' (Hack.) Stapf}-
* -{''Sorghum anomalum'' Desv.}-
* -{''Sorghum arduinii'' (Gmel.) J.Jacq.}-
* -{''Sorghum basiplicatum'' Chiov.}-
* -{''Sorghum basutorum'' Snowden}-
* -{''Sorghum caffrorum'' (Retz.) P.Beauv.}-
* -{''Sorghum campanum'' Ten. &amp; Guss.}-
* -{''Sorghum caudatum'' (Hack.) Stapf}-
* -{''Sorghum centroplicatum'' Chiov.}-
* -{''Sorghum cernuum'' (Ard.) Host}-
* -{''Sorghum compactum'' Lag.}-
* -{''Sorghum conspicuum'' Snowden}-
* -{''Sorghum coriaceum'' Snowden}-
* -{''Sorghum dochna'' (Forssk.) Snowden}-
* -{''Sorghum dora'' (Mieg) Cuoco}-
* -{''Sorghum dulcicaule'' Snowden}-
* -{''Sorghum dura'' Griseb.}-
* -{''Sorghum durra'' (Forssk.) Batt. &amp; Trab.}-
* -{''Sorghum elegans'' (Körn.) Snowden}-
* -{''Sorghum eplicatum'' Chiov.}-
* -{''Sorghum exsertum'' Snowden}-
* -{''Sorghum gambicum'' Snowden}-
* -{''Sorghum giganteum'' Edgew.}-
* -{''Sorghum glabrescens'' (Steud.) Schweinf. &amp; Asch.}-
* -{''Sorghum glycychylum'' Pass.}-
* -{''Sorghum guineense'' Stapf}-
* -{''Sorghum japonicum'' (Hack.) Roshev.}-
* -{''Sorghum margaritiferum'' Stapf}-
* -{''Sorghum medioplicatum'' Chiov.}-
* -{''Sorghum melaleucum'' Stapf}-
* -{''Sorghum melanocarpum'' Huber}-
* -{''Sorghum mellitum'' Snowden}-
* -{''Sorghum membranaceum'' Chiov.}-
* -{''Sorghum miliiforme'' (Hack.) Snowden}-
* -{''Sorghum nankinense'' Huber}-
* -{''Sorghum nervosum'' Besser ex Schult. &amp; Schult.f.}-
* -{''Sorghum nervosum'' Chiov. nom. illeg.}-
* -{''Sorghum nigricans'' (Ruiz &amp; Pav.) Snowden}-
* -{''Sorghum nigrum'' (Ard.) Roem. &amp; Schult.}-
* -{''Sorghum notabile'' Snowden}-
* -{''Sorghum pallidum'' Chiov. nom. illeg.}-
* -{''Sorghum papyrascens'' Stapf}-
* -{''Sorghum rigidum'' Snowden}-
* -{''Sorghum rollii'' Chiov.}-
* -{''Sorghum roxburghii'' var. ''hians'' (Hook.f.) Stapf}-
* -{''Sorghum saccharatum'' Host nom. illeg.}-
* -{''Sorghum saccharatum'' (L.) Pers. nom. illeg.}-
* -{''Sorghum sativum'' (Hack.) Batt. &amp; Trab.}-
* -{''Sorghum schimperi'' (Hack.) Chiov. nom. illeg.}-
* -{''Sorghum simulans'' Snowden}-
* -{''Sorghum splendidum'' (Hack.) Snowden}-
* -{''Sorghum subglabrescens'' (Steud.) Schweinf. &amp; Asch.}-
* -{''Sorghum tataricum'' Huber}-
* -{''Sorghum technicum'' (Körn.) Batt. &amp; Trab.}-
* -{''Sorghum technicum'' (Körn.) Roshev.}-
* -{''Sorghum truchmenorum'' K.Koch}-
* -{''Sorghum usorum'' Nees}-
* -{''Sorghum vulgare'' Pers. nom. illeg.}-
    }}
  }}
|synonyms_ref =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-443283|title=The Plant List|access-date=08. 10. 2018|archive-date=13. 04. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230413232916/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-443283|url-status=}}&lt;/ref&gt;
}}
[[File:Sorghum bicolor Moderne MHNT.BOT.2015.34.152.jpg|thumb|''Sorghum bicolor Moderne'']]

'''Sirak (-{Sorghum bicolor}-)''' je [[jednogodišnja biljka|jednogodišnja]] [[zeljasta biljka]] iz familije trava (-{[[Poaceae]]}-).&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{cite web |title=BSBI List 2007 |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |format=xls |archive-url=https://www.webcitation.org/6VqJ46atN?url=http://www.bsbi.org.uk/BSBIList2007.xls |archive-date=25. 1. 2015 |accessdate=17. 10. 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Uzgaja se radi [[ishrana|ishrane]] [[životinje|životinja]] i [[čovek|ljudi]] (uglavnom u [[Afrika|Africi]] i [[Azija|Aziji]]) i svrstava u [[proso]]like [[žitarice]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Dillon|first1=Sally L.|last2=Shapter|first2=Frances M.|last3=Henry|first3=Robert J.|last4=Izquierdo|first4=Liz|last5=Lee|first5=L. Slade|title=Domestication to Crop Improvement: Genetic Resources for Sorghum and Saccharum (Andropogoneae)|journal=Annals of Botany|volume=100|issue=5|pages=975–989|date=1. 9. 2007|pmc=2759214|display-authors=3|pmid=17766842|doi=10.1093/aob/mcm192}}&lt;/ref&gt; Sem u ishrani, sirak se koristi kao [[seno]] i za dobijanje [[skrob]]a, [[alkohol]]a, [[glukoza|glukoze]]. [[Cvast]]i ([[metlica|metlice]]) se suve koriste za izradu [[metla|metli]].&lt;ref name=&quot;FAO&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fao.org/ag/agp/agpc/doc/gbase/data/pf000319.htm|title=Grassland Index: ''Sorghum bicolor'' (L.) Moench|access-date=08. 10. 2018|archive-date=19. 11. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171119193819/http://www.fao.org/ag/agp/agpc/doc/Gbase/DATA/pf000319.HTM|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sweet Sorghum|url=http://sseassociation.org/SweetSorghum/default.aspx|publisher=Sweet Sorghum Ethanol Producers|accessdate=13. 11. 2012|archive-date=28. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028235747/http://sseassociation.org/SweetSorghum/default.aspx|url-status=}}&lt;/ref&gt;

Ova vrsta se uzgaja kao [[žitarice|žitarica]], dok se ostale koriste kao [[krmno bilje]], koje se bilo uzgaja u predelima sa toplom klimom ili je naturalizovano, u [[Pašnjak|pašnjacima]]. ''Sirak'' pripada potfamiliji -{''[[Panicoideae]]''}- i plemenu -{''[[Andropogoneae]]''}- (plemenu koje obuhvata -{''[[Andropogon gerardi]]''}- i [[Šećerna trska|šećernu trsku]]).

Svetska produkcija sirka je oko 60 miliona tona godišnje. Glavne proizvođačke zemlje su [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], [[Nigerija]] i [[Indija]]. U [[Senegal]]u, na primer postoji varijetet tradicionalnog sirka koji je u širokoj upotrebi, ali se koriste i lokalno poboljšani varijeteti koji su adaptirani za tamošnje [[Klasifikacija zemljišta|tipove zemljišta]] i klimu. Zrna sirka se generalno koriste i ljudskoj ishrani u polu-aridnim zemljama Afrike i Azije. Ovaj usev se konzumira u vidu [[Pasta|testenina]], kuvan i u obliku tradicionalnih [[alkoholno piće|pića]]. Istraživanja su pokazala pozitivna svojstva ove žitarice po ljudsko zdravlje. Dalja istraživanja se sprovode radi sticanja detaljnijeg razumevanja terapetskog potencijala sirka.&lt;ref&gt;{{cite journal | title = Production and Use Sorghum: A Literature Review | author = FallL Ramatoulaye | author2 = Cisse Mady | author3 = Sarr Fallou | author4 = Kane Amadou | author5 = Diatta Cyril | author6 = Diouf Massamba | journal = Journal of Nutritional Health &amp; Food Science | date = 2016}}&lt;/ref&gt;

== Uzgoj i upotreba ==

Jedna vrsta, -{''[[Sirak|Sorghum bicolor]]''}-,&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1007/s10722-009-9466-7 | volume = 57 | issue = 2 | last1 = Mutegi | first1 = Evans | first2 = Fabrice | last2 = Sagnard | first3 = Moses | last3 = Muraya | first4 = Ben | last4 = Kanyenji | first5 = Bernard | last5 = Rono | first6 = Caroline | last6 = Mwongera | first7 = Charles | last7 = Marangu | first8 = Joseph | last8 = Kamau | first9 = Heiko | last9 = Parzies | first10 = Santie | last10 = de Villiers | first11 = Kassa | last11 = Semagn | first12 = Pierre | last12 = Traoré | first13 = Maryke | last13 = Labuschagne | title = Ecogeographical distribution of wild, weedy and cultivated Sorghum bicolor (L.) Moench in Kenya: implications for conservation and crop-to-wild gene flow | journal = Genetic Resources and Crop Evolution | date = 1. 2. 2010 | display-authors = 3 | pages = 243–253 | s2cid = 28318220 | url = http://oar.icrisat.org/2032/1/GRCE57_243-253__2010.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20200306102838/http://oar.icrisat.org/2032/1/GRCE57_243-253__2010.pdf | archive-date = 2020-03-06 | access-date = 2020-03-25 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; poreklom iz Afrike sa mnoštvom kultivisanih sojeva,&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=200026333| title = Sorghum bicolor in Flora of China @ efloras.org| publisher = | accessdate=4. 9. 2016}}&lt;/ref&gt; važan je usev širom sveta, koji se koristi kao [[hrana]] (kao zrna i kao [[Sweet sorghum|sirkov sirup]]) ili melasa od sirka, [[krmno bilje]] za ishranu životinja, a nalazi primenu i u produkciji [[Alkoholno piće|alkoholnih pića]], i biogoriva. Većina varijeteta je tolerantna na [[suša|sušu]] i toplotu, te su posebno važne za [[Aridna klima|sušne]] regione, u kojima su žitarice jedna od osnovnih hrana za siromašno i seosko stanovništvo. Ovi varijeteti formiraju važnu komponentu pašnjaka u mnogim tropskim regionima. -{''S. bicolor''}- je važan [[Poljoprivredna kultura|prehrambeni usev]] u [[Afrika|Africi]], [[Srednja Amerika|Centralnoj Americi]], i [[Južna Azija|južnoj Aziji]], peta je žitarična kultura po važnosti u svetu.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Sorghum | title=Sorghum | publisher=New World Encyclopedia | date=12. 10. 2015 | accessdate=4. 11. 2016}}&lt;/ref&gt;

Neke vrste sirka mogu da sadrže nivoe [[cijanovodonična kiselina|vodonik cijanida]], [[hordenin]]a, i nitrata koji ih čine letalnim za ispašu životinja u ranim stupnjevima biljnog rasta. Kad su izložene suši i toploti biljke isto tako mogu da sadrže toksične nivoe cijanida i/ili nitrata u kasnijim stupnjevima rasta.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Cyanide (prussic acid) and nitrate in sorghum crops - managing the risks. Primary industries and fisheries. Queensland Government. | url = https://www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning | access-date = 04. 09. 2020 | archive-date = 09. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181009053007/https://www.daf.qld.gov.au/business-priorities/animal-industries/animal-health-and-diseases/protect-your-animals/poisonings-of-livestock/cyanide-and-nitrate-poisoning | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Jedna vrsta sirka, [[Džonsonova trava]] (-{''S. halapense''}-), klasifikuje se kao [[Invazivne vrste|invazivna vrsta]] u SAD od strane [[Departman za poljoprivredu SAD|Departmana za poljoprivredu]].&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml | title = Johnson Grass | author = U.S. Department of Agriculture | date = 12. 3. 2009 | access-date = 04. 09. 2020 | archive-date = 07. 05. 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090507062325/http://www.invasivespeciesinfo.gov/plants/johnsongrass.shtml | url-status =  }}&lt;/ref&gt;

Sirak se proizvodi u područjima koja su veoma topla. Minimalna prosečna temperatura od 25&amp;nbsp;°C neophodna je za osiguranje maksimalne proizvodnje zrna. Morfološke karakteristike čine ovu kulturu najtolerantnijom na sušu među trenutno kultivisanim žitaricama u svetu. Tokom suše listovi se zaviju da bi smanjio gubitak vode usled perspiracije. Ako se suša nastavi, ova biljka postaje dormantna, umesto da uvene. Listovi su zaštićeni [[vosak|voštanim]] [[kutikula]]ma radi smanjenja isparavanja.

Sirak je peta žitarica po važnosti u svetu nakon [[Pirinač|pirinča]], [[Pšenica|pšenice]], [[kukuruz]]a i [[Ječam|ječma]]. On je glavna žitarična hrana za preko 750 miliona ljudi koji žive u polusušnim tropskim regionima Afrike, Azije i Latinske Amerike.&lt;ref&gt;Working paper on mycotoxins in sorghum. Joint FAO / WHO Food Standards Codex Committee on Contaminants in Foods (CCCF). 2011.&lt;/ref&gt; Najveći proizvođač su Sjedinjene Države (skoro 17% svetske produkcije), gde su prinosi relativno visoki, čemu slede Indija, Nigerija, Kina, Meksiko, Sudan i Argentina.&lt;ref&gt;Rao PP, Birthal PS, Reddy BVS, Rai KN, Ramesh S. {{cite journal|author= |title=Diagnostics of Sorghum and Pearl Millet grains-based nutrition in India|journal=Icrisat |date=2006 |volume=47|issue=|pages=93–96}}.&lt;/ref&gt;

U mnogim polu-sušnim zemljama u Africi i Aziji, zrna zauzimaju važno mesto u hrani i [[Krmno bilje|krmnom bilju]]. Zrna sirka koriste ljudi (pogotovo farmeri), koji često nemaju sredstva da se hrane drugim prehrambenim izvorima. Zrna sirka su bogata energetskim i neenergetskim hranjivim materijama. U ovim oblastima, ona su namenjena za konzumiranje kao testenine, kuvana ili u vidu tradicionalnih pića. Zrna sirka, pored pomenute upotrebe, konzumiraju se i obliku [[griz]]a sa sosom. U industrijskim zemljama, sirak se koristi u vidu zrna ili krmnog bilja u stočnoj hrani i za proizvodnju [[bioetanol]]a. Potražnja sirka se sve više povećava u mnogim zemljama u razvoju, naročito u zapadnoj Africi (u [[Nigerija|Nigeriji]], [[Gana|Gani]] i [[Burkina Faso|Burkini Faso]]). To je povezano i sa porastom populacije, a delom i sa politikom ovih zemalja, koje imaju za cilj razvijanje industrijske upotrebe sirka (u pivarama) kao zamene za [[ječam|ječmeni]] slad.&lt;ref name=&quot;Khady&quot;&gt;Khady Ba, Emmanuel Tine, Jacqueline Destain, Ndiaga Cisse, Philippe Thonart. Comparative study of phenolic compounds, the antioxidant power of various Senegalese sorghum varieties anda amylolytic enzymes of their malt. Biotechnol, Agron. Soc. About. 2010;14 (1):131-139.&lt;/ref&gt;

Prisustvo semenjače i semenske ljuske koje su braon boje predstavlja indikaciju oštećenja. U nekim [[genotip]]ovima sirka semenjača je ponekad parcijalna, nije vidljiva ili čak nedostaje, dok je u drugim veoma pigmentisana.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Cereal Grain Structure and Development: Some Implications for Quality|journal=Journal of Cereal Science|date=2002|volume=36 |issue=3 |pages=261–284|doi=10.1006/jcrs.2002.0435|last1=Evers|first1=Tony|last2=Millar|first2=S.}}.&lt;/ref&gt; Fenolna jedinjenja ([[Phenolic acid|fenolne kiseline]], [[flavonoid]]i i [[tanin]]i) su široko zastupljeni i sveprisutni [[sekundarni metabolit]]i u biljnom carstvu među žitaricama, i sirak je najbogatiji u tom pogledu sa do 6%,&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Effect of Chemical Treatments on Polyphenols and Malt Quality in Sorghum|journal=Journal of Cereal Science|date=2000|volume=31 |issue=3 |pages=295–302|doi=10.1006/jcrs.2000.0310|last1=Beta|first1=T.|last2=Rooney|first2=L.W.|last3=Marovatsanga|first3=L.T.|last4=Taylor|first4=J.R.N.}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|date=2005 |title=Evaluation of the effect of germination on phenolic compounds and antioxidant activities in sorghum varieties|journal=J Agric Food Chem |volume=53|issue=7|pages=2581–2588|doi=10.1021/jf0501847 |pmid=15796598 |last1=Dicko |first1=M. H. |last2=Gruppen |first2=H. |last3=Traore |first3=A. S. |last4=Van Berkel |first4=W. J. |last5=Voragen |first5=A. G. }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|date=2004 |title= Sorghum phytochemicals and their potential impact on human health|journal=Phytochemistry |volume=65|issue=9|pages=1199–1221|doi=10.1016/j.phytochem.2004.04.001 |pmid=15184005 |last1=Awika |first1=J. M. |last2=Rooney |first2=L. W. |bibcode=2004PChem..65.1199A }}.&lt;/ref&gt; mada je pokazano da samo varijeteti sa pigmentiranim semenjačama sadrže tanine.&lt;ref&gt;{{cite journal|date=2006 |title=Sorghum and millet phenols and antioxidants|journal=J Cereal Sci |volume=44|issue=3|pages=236–251|doi=10.1016/j.jcs.2006.06.007 |last1=Dykes |first1=Linda |last2=Rooney |first2=Lloyd W. }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rooney LW. Overview: sorghum and millet food research failures and successes. In: Belton PS &amp;Taylor JRN, eds. Conference proceedings of the AFRIPRO Workshop on the proteins of sorghum and millets: enhancing nutritional and functional properties for Africa, 2-4 April, Pretoria, South Africa. 2003.&lt;/ref&gt; Oni izgraju važnu ulogu u biljnim odbrambenim mehanizmima od [[gljive|gljivica]] i štetočina, kao što su [[insekti]] i [[ptice]]. Poznato je da fenolna jedinjenja takođe imaju pozitivne efekate na ljudsko zdravlje.&lt;ref name=&quot;Khady&quot; /&gt;

[[Fitinska kiselina]] ima veliki kapacitet vezivanja i stoga može da formira [[multiproteinski kompleks|komplekse sa proteinima]] i [[Valentnost (hemija)|viševalentnim]] [[jon|katjonima]]. Većina kompleksa fitat-metal je nerastvorna pri [[Fiziološki rastvor|fiziološkom]] -{pH}- i stoga su manje biološki dostupni izvor minerala za ljude i životinje.&lt;ref&gt;Sorghum and millets in human nutrition. FAO. 1995.&lt;/ref&gt; Analiziranjem nekoliko varijeteta sirka (belog i crvenog) utvrđeno je da sadržaj fitinskog fosfora celog semena varira između 170 i 380&amp;nbsp;mg na 100 g, i da to predstavlja preko 85% ukupnog fosfora u celom zrnu.&lt;ref&gt;Hadbaoui Zineb. Study of the antioxidant activity of lipid, protein and phenolic fractions of local sorghum seeds. master. 2007.&lt;/ref&gt;

== Ishrana ==
{{nutritionalvalue 
| name=Sirak, zrno
| kJ=1377
| protein=10.6 g
| fat=3.5 g
| carbs=72.1 g
| fiber=6.7 g
| calcium_mg=13
| iron_mg=3.4
| magnesium_mg=165
| phosphorus_mg=289
| potassium_mg=363
| sodium_mg=2
| zinc_mg=1.7
| manganese_mg=1.6
| thiamin_mg=0.33
| riboflavin_mg=0.1
| niacin_mg=3.7
| pantothenic_mg=0.4
| vitB6_mg=0.44
| folate_ug=20
| note=[http://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/6531?fg=&amp;man=&amp;lfacet=&amp;count=&amp;max=35&amp;sort=&amp;qlookup=sorghum&amp;offset=&amp;format=Full&amp;new=&amp;measureby= Puni izveštaj o unosu USDA baze podataka]
| left=1}}

Količina od 100 grama sirovog sirka pruža 329 [[kalorija]], 72% [[ugljeni hidrat|ugljenih hidrata]], 4% [[masti|masnoća]], i 11% [[protein]]a. Sirak sadrži brojne [[Esencijalni nutrijent|esencijalne nutriente]] u znatnim udelima (20% ili više [[Dnevna vrednost|dnevne vrednosti]], DV), uključujući pproteine, [[vlakna]], [[B vitamin]]e [[vitamin B3|niacin]], [[vitamin B1|tiamin]] i [[vitamin B6]], i nekoliko [[Dijetetski mineral|dijetarnih minerala]], uključujući [[gvožđe]] (26% DV) i [[mangan]] (76% DV). Nutricioni sadržaj sirka je generalno sličan sa sirovim [[Ovas|ovsom]] (pogledajte nutricionu tabelu). Među drugim sličnostima sa ovsom, sirak ne sadrži [[gluten]], te je koristan za [[gluten-free diet|bezglutensku ishranu]].

Sirak je jedna od glavnih zrnastih hrana koje se konzumiraju u Aziji i Africi. On se koristi u pripremi hrane za odrasle i decu. U [[Tropi|tropskim]] regionima, hrana za bebe se pravi od sirčane i kukuruzne cicvare uz dodatak šećera.&lt;ref&gt;Obizoba IC (1988) Nutritive value of melted, dry- or wet-milled sorghum and corn. Cereal Chem 53: 222–226.&lt;/ref&gt; Proteinski kvalitet zrna sirka je loš usled niskog sadržaja esencijalnih aminokiseline kao što su [[lizin]], [[triptofan]] i [[treonin]].&lt;ref name=&quot;Badi&quot;&gt;Badi S, Pedersen B, Monowar L, Eggum BO (1990) The nutritive value of new and traditional sorghum and millet foods from Sudan. Plant Foods Hum Nutr 40: 5–19.&lt;/ref&gt; Postupak pravljenja [[slad]]a poboljšava kvalitet proteina ove žitarice usled povećanja sadržaja lizina.&lt;ref&gt;Dalby A, Tsai Y (1976) Lysine and tryptophan increases during germination of cereal grains. Cereal Chem 53: 221–226.&lt;/ref&gt; Deca slabo vare sirak,&lt;ref&gt;MacLean WC, Lopez de Romana G, Placko RP, Graham GG (1981) Protein quality and digestibility of sorghum in preschool children: balances studies and plasma free amino acids. J Nutr 111: 1928–1936.&lt;/ref&gt; ali ako se ishrana dopuni hranom sa visokim sadržajem lizina, sirak može biti zadovoljavajući izvor hranljivih materija.&lt;ref name=&quot;Badi&quot; /&gt; Proteini sirka postaju manje svarljivi nakon kuvanja.&lt;ref&gt;Actell JD, Kirleis AW, Hassen MM, D’Croz Mason N, Mertz ET, Munch L (1981) Digestibility of sorghum proteins. Proc Natl Acad Sci USA 78: 1333–1335.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eggum BO, Monowar L, Bach Knudsen KE, Munch L, Axtell JD (1983) Nutritional quality of sorghum and sorghum foods from Sudan. J. Cereal Sci 1: 127–137.&lt;/ref&gt; Sirak, kao i ostale žitarica, dobar je izvor vitamina B, kao što je [[vitamin B1|tiamin]], [[vitamin B2|riboflavin]], vitamin B6, [[biotin]] i [[vitamin B3|niacin]], mada rafiniranje dovodi do gubitaka svih vitamina B.&lt;ref&gt;Hegedus M, Pedersen B, Eggum BO (1985) The inﬂuence of milling on the nutritive value of ﬂour from cereal grains, 7: Vitamins and tryptophan. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr 35: 175–180.&lt;/ref&gt; Mineralni sastav sirka je sličan onom u [[proso|prosu]].&lt;ref&gt;Hulse JH, Laing EM, Pearson OE (1980) Sorghum and millet: their chemical composition and nutritive value. New York: Academic Press.&lt;/ref&gt; Glavni minerali prisutni u zrnu sirka su [[kalijum]] i [[fosfor]], dok je kalcijum nizak.&lt;ref&gt;Khalil JK, Sawaya WN, Saﬁ WJ, Al-Mohammad HM (1984) Chemical composition and nutritional quality of sorghum ﬂour and bread. Qual Plant Plant Foods Hum Nutr 34: 141–150.&lt;/ref&gt; Sirak sadrži [[polifenol]]na jedinjenja, koja se nazivaju [[kondenzovani tanini]], i koja su antinutrijski faktori. Kondenzovani tanini smanjuju hranljivu vrednost zrna sirka, jer se mogu vezati za prehrambene proteine, [[Digestivni enzim|digestivne enzime]], minerale kao što su [[gvožđe]], i vitamine B, kao što su tiamin i vitamin B6.&lt;ref&gt;Wang RS, Kies C (1991) Niacin status of humans as affected by heating decorticated and whole-ground sorghum (Sorghum Gramineae) grain, ready-to-eat breakfast cereals. Plant Foods Hum Nutr 41: 355–369.&lt;/ref&gt; Oni su prisutni u sojevima sirka koji imaju pigmentisanu [[seme#Struktura|semenjaču]],&lt;ref&gt;Mariani G, Anglani C, Ceotto E, Gaddi S, Sannibale M (1988) Su problemi qualitativi del sorgo da granella: digeribilita` dello sfarinato integrale e tenore in tannini delle cariossidi. L’Informatore Agrario 44: 71–73.&lt;/ref&gt; a odsutni su kod belih i obojenih siraka bez pigmentirane semenjače.&lt;ref&gt;Anglani C (1994) Digestibility and phenolic substances from meals of sorghum without a pigmented testa. Agr Med 124: 229–237.&lt;/ref&gt;

=== Mikotoksini sirka ===

U slučaju [[buđ]]i, visoke vrednosti [[Vlažnost|relativne vlažnosti]] (RH) tokom rane faze rasta s jedne strane, i između kraja cvetanja i druge kulture, bile su u velikoj meri u korelaciji sa učestalošću ubuđalosti. Odnosi između maksimalne relativne vlažnosit i znaka plesnog oštećenja nisu linearni, već postoji neto porast kad vlažnost prekorači prag od oko 95%.&lt;ref&gt;Alain RATNADASS. discussion paper presented to obtain an HDR. Characterization and management of trophic interactions insect-plant for integrated production tropicales.2007. Cereals.&lt;/ref&gt;

Kao i mnoge druge žitarice, zrna sirka u vreme žetve imaju veoma varijabilnu kompoziciju mikoflore. Plesni sirkovog zrna su dobro poznate kao primarni patološki problem ove biljke. Najvažniji elementi mikoflora su: -{''[[Fusarium]]''}-, -{''[[Curvularia]]''}-, -{''[[Alternaria]]''}-, -{''[[Helminthosporium]]''}- i -{''[[Phoma]]''}-. Na primer najčešći rodovi u Senegalu su: -{''Curvularia''}- i -{''Fusarium''}-, i za ovaj kosniji je identifikovano pet vrsta: -{''[[F. solani]]''}-, -{''[[F. moniliforme]]''}-, -{''[[F. cquiseti]]''}- , -{''[[F. fLocciferum]]''}- i -{''[[F. sporotrichoïdes]]''}-.&lt;ref&gt;D Louvel. Molds of sorghum grains work Synthesis realized CNRAde Bambey. 1981-1984&lt;/ref&gt;

=== Nutritivne i medicinske implikacije ===

U jednoj studiji iz 2015. godine je pokazano da sirak prvensteno sadrži [[skrob]] koji se sporije vari od većine drugih žitarica, i koji je u manjoj meri svarljiv, kao i da sadrži manje proteina i nezasićene masti. Većina sojeva sirka je bogata fenolnim jedinjenjima, posebno [[3-Deoxyanthocyanidin|3–deoksiantocianidinima]] i taninima. Rezultati dobijeni [[in vitro]] i kod životinja pokazali su da fenolna jedinjenja i rastvorljiva jedinjenja ([[polikozanol]]i) koja su povišeno prisutna u sirku balansiraju ili stabilizuju crevnu mikrobiotu i parametre povezane sa [[gojaznost]], [[oksidativni stres]], [[Zapaljenje|upale]], [[šećerna bolest|dijabetes]], [[Dyslipidemia|dislipidemiju]], [[Hipertenzija|hipertenziju]] i kancer.&lt;ref&gt;Morais Cardoso L, Pine SS, HS Martino, Pine - Ana HM . Sorghum (Sorghum bicolor l.): Nutrients , Bioactive Compounds, and Potential Impact on Human Health. Crit Rev Food Sci Nutr. 2015&lt;/ref&gt;

== Istraživanja ==
Sirak je efektivan u konvertovanju [[Solarna energija|solarne energije]] u [[Hemijska energija|hemijsku energiju]], i on isto tako koristi manje količine vode u poređenju sa drugim žitaričnim usevima.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web| url = http://hudsonalpha.org/hudsonalpha-and-collaborators-expand-major-research-program-to-benefit-farmers-in-the-developing-world| title = HudsonAlpha and collaborators expand sorghum research program - HudsonAlpha Institute for Biotechnology| date=25. 1. 2017| publisher = HudsonAlpha Institute for Biotechnology| accessdate=2. 3. 2017| language = en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://agronomy.unl.edu/sweetsorghum| title = Sweet sorghum is a drought-tolerant feedstock with the potential to produce more ethanol/acre than corn| publisher = Department of Agronomy and Horticulture, University of Nebraska–Lincoln| last = Dweikat| first = Ismail| year = 2017| accessdate = 2. 3. 2017| archive-date = 2017-03-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20170303045004/http://agronomy.unl.edu/sweetsorghum}}&lt;/ref&gt; [[Biogoriva|Biogorivo]], proizvedeno koristeći slatki sirak kao kulturu sa visokim sadržajem šećera u stabljici, se razvija sa biomasom koja se može pretvoriti u [[ugljen]], [[sintetički gas]], i [[pirolizno ulje|bio-ulje]].&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html| title = Purdue leading research using advanced technologies to better grow sorghum as biofuel| publisher = Purdue University, Agriculture News| date = jun 2015| accessdate = 2. 3. 2017| archive-date = 2017-02-15| archive-url = https://web.archive.org/web/20170215115550/http://www.purdue.edu/newsroom/releases/2015/Q2/purdue-leading-research-using-advanced-technologies-to-better-grow-sorghum-as-biofuel.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| url = http://articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production| title = Sweet Sorghum for Biofuel Production| publisher = eXtension| year = 2017| accessdate = 2. 3. 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170303043933/http://articles.extension.org/pages/26634/sweet-sorghum-for-biofuel-production| archive-date = 03. 03. 2017| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[3-Dezoksiantocijanidin]]
* [[Apigeninidin]]

== Reference ==
{{Reflist|30em}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{Cite book |last=Watson|first=Andrew M.| title = Agricultural Innovation in the Early Islamic World: The Diffusion of Crops and Farming Techniques, 700–1100| location = Cambridge| publisher = [[Cambridge University Press]]| year = 1983|isbn=978-0-521-24711-5| pages = }}
{{refend}}

== Vanjske veze ==
{{Commonscat|Sorghum bicolor}}
* {{cite web|url=https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?454806|title=Taxon: Sorghum bicolor (L.) Moench subsp. bicolor - information from National Plant Germplasm System/GRIN|date=5. 3. 2008|website=Germplasm Resources Information Network (GRIN): GRIN Taxonomy for Plants|publisher=United States Department of Agriculture Agricultural Research Service|location=[[Beltsville]] Area, USA|accessdate=12. 12. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924154103/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?454806|archive-date=24. 09. 2015|url-status=dead}}

{{Taxonbar|from=Q332062}}
{{normativna kontrola}}

[[Kategorija:Žitarice]]</text>
      <sha1>5le5jtoppqeirp6vbphnwfc574iwodc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nekropole sa stećcima i nišanima u Grivićima</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4692938</id>
    <revision>
      <id>42717075</id>
      <parentid>42215282</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4934" sha1="p3vkj25n8gv10dmgozkp4rqzony1fu7" xml:space="preserve">'''Nekropole sa stećcima i nišanima u Grivićima,''' nalaze se na području [[Hadžići|Hadžića]], [[Bosna i Hercegovina]]. Proglašene su za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]] na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika u sljedećem sastavu: Faruk Kapidžić (predsjedavajući), Anđelina Ošap Gaćanović i Zoran Mikulić, održanoj 15. jula 2021. godine.&lt;ref name=&quot;Hadžići&quot;&gt;{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Hadzici%20nekropole%20Grivici%20HR.pdf |title= Nekropole sa stećcima i nišanima u Grivićima |work= Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika |accessdate= 15. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230529152515/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_hrv/Hadzici%20nekropole%20Grivici%20HR.pdf |archive-date= 2023-05-29 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Nacionalni spomenik čine: 
* lokalitet Brdce / Grčko / Kaursko groblje sa 74 [[Stećci|stećka]] – 21 ploča, 52 sanduka i 1 [[Oblici stećaka|sljemenjak]] 
* lokalitet Šehitluk / Staro groblje sa 10 nišana – 2 visoka stupa sa kaukli-saruk turbanom, 1 stup (obelisk) sa piramidalnim završetkom i 7 stela na dvije vode
* lokalitet Mionica / Grivići / Pravoslavno groblje sa 15 stećaka – 1 ploča i 14 sanduka i 
* lokalitet Vrbica/Čairac sa 4 stećka – sanduka

Na području opštine Hadžići, prema popisu iz 2015. god, evidentirano je 46 srednjovjekovnih grobalja sa nadgrobnim spomenicima – stećcima i njihovim brojem od 730 primjeraka.&lt;ref name=&quot;HadžićiStećci&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.hadzici.ba/uploads/Ste%C4%87ci%20Had%C5%BEi%C4%87a%20%E2%80%93%20Popis%20ste%C4%87aka%20na%20podru%C4%8Dju%20op%C4%87ine%20Had%C5%BEi%C4%87i-compressed_compressed.pdf |title= Edin Bujak, Vahid Alađuz, Derviš Jasika, Admir Džemidžić: STEĆCI HADŽIĆA |work= Društvo za proučavanje srednjovjekovne bosanske historije - Stanak |accessdate= 15. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jasika&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.academia.edu/92731306/Dervi%C5%A1_Jasika_Stanje_ste%C4%87aka_na_podru%C4%8Dju_op%C4%87ine_Had%C5%BEi%C4%87i_2005_2015 |title= Derviš Jasika: Stanje stećaka na području općine Hadžići 2005. 2015. |work= ACADEMIA |accessdate= 15. 8. 2024}}&lt;/ref&gt; 


== Lokacija ==
=== Brdce ===
Iz pravca Hadžića putna komunikacija ide prema Drozgometvi i dalje prema Košćanu. Prvo od sela u koje se dolazi, a koje je u sastavu MZ Drozgometva su Grivići. Zapadno od džamije u Grivićima formirano je aktivno muslimansko groblje, a na obližnjem uzvišenju se nalazi srednjovjekovo groblje sa nadgrobnicima – stećcima. Kod lokalnog stanovništva za ovaj lokalitet se koristi naziv Brdce, a u literaturi su zabilježeni nazivi Grčko i Kaursko groblje. Nalazi se na nadmorskoj visini od 580 m te zemljopisnoj širini N 43°49'31&quot; i zemljopisnoj 
dužini E 18°11'21&quot;.  Stećci su srednje obrade i na njima nema [[Ukrašavanje stećaka|ukrasa]] ni [[Epitafi na stećcima|natpisa]].

=== Šehitluci ===
Na udaljenosti od 290 m zračne linije od lokaliteta Brdce je nekropola Šehitluk / Staro groblje. Na ovom mezarju evidentirano je deset oštećenih nišana, a neki su i oboreni na zemlju. Za lokalitet se veže i tradicijsko učenje kišne dove u vrijeme dugih ljetnih sušnih perioda. Dva nišana su sa turbanima, a ostali u formi stele. Ukrašen je jedan nišan vrpcom u vidu reljefnog ispupčenja. Na nišanim nema natpisa. Na temelju forme izrade te ukrasa datiraju se u kraj XV. i prva polovica XVI. stoljeća, u vrijeme [[Kraj stećaka i prvi nišani|najranije pojave ove vrste nadgrobnika]] u Bosni i Hercegovini. 

=== Mionica ===
Lokalitet Mionica / Grivići / Pravoslavno groblje se nalazi na nadmorskoj visini od 602 m te zemljopisnoj širini N 43°49'42&quot; i zemljopisnoj dužini E 18°11'01&quot;. Stećci su rađeni od kvalitetnog materijala te su fino obrađeni i 
očuvani. Ukras je evidentiran na stećku br. 6. Na njemu se nalazi motiv jednakokrakog krsta, sa kružnim avršecima, rađen u formi reljefnog ispupčenja. U jugoistočnom kružnom završetku nalazi urezan mali krst. Prostor nekropole je obrastao niskim rastinjem. 

=== Vrbica ===
Na udaljenosti oko 200 m zračne linije od lokaliteta Mionica u pravcu jugoistoka, u gronjem dijelu Grivića odvaja se krak lokalnog puta prema selu Bare i odmah nakon skretanja između potoka Sajnica i Vihrica nalazi se lokalitet Vrbica / Čairac na kojem su evidentirana 4 stećka u formi sanduka. Lokalitet se nalazi na nadmorskoj visini od 584 m te zemljopisnoj širini N 43°49'31&quot; i zemljopisnoj dužini E 18°11'21&quot;. Opservacijom stanja na terenu može se zaključiti da je na ovome prostoru u nekom ranijem razdoblju bila situirana veća nekropola, koja je uslijed ljudskih aktivnosti, gradnje lokalnih puteva i betoniranja korita potoka Sajnica pomjerena i dijelom uništena.

== Izvori ==
{{Izvori}}
[[Kategorija:Nacionalni spomenici u Hadžićima]]
[[Kategorija:Nekropole stećaka]]</text>
      <sha1>p3vkj25n8gv10dmgozkp4rqzony1fu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niari (departman)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4714341</id>
    <revision>
      <id>42717144</id>
      <parentid>42607334</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:54:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2990" sha1="9bvgshyanauomheyo4jahuv6s2425bg" xml:space="preserve">{{Regija (HR)
| ime =Niari 	
| ime_genitiv=Niaria
| slika =Niari_in_Congo.svg
| slika_opis= Pozicija departmana na [[Karta|karti]] [[Rpublika Kongo|Republike Kongo]]
| nalazi_se_u_sastavu=[[Republika Kongo|Republike Kongo]]
| upravni_oblik=[[departman]]
| službeni_jezik=[[francuski jezik|francuski]]
| glavni_grad=[[Dolisie]] 
| vladar =Gilbert Mouanda
| titula_vladara=[[Prefekt (Francuska)|Prefekt]]
| površina=25942
| stanovnika=334863
| pozivni_broj = 
| web=
| komentar = 
|}}
'''Niari''' je jedan od 12 [[Departmani Republike Kongo|departmana]] na koje je [[Republika Kongo]] [[državna uprava|administrativno]] podjeljena.

== Karakteristike==

Departman se nalazi na [[jug]]u [[Republika Kongo|zemlje]],prostire se na [[površina|površini]] od 25,942 [[km²]], u kojoj živi 334,863 [[Stanovništvo|stanovnika]].&lt;ref name=fra&gt;{{cite web
| url =https://www.citypopulation.de/en/congo/cities/?cityid=1224
| title =''Niari Department in Congo (Rep.)''
| accessdate =30.03.2025.
| language=engleski
| publisher=City population}}&lt;/ref&gt;

Na [[sjever]]u i [[sjeverozapad]]u [[granica|graniči]] sa [[Gabon]]om, na [[jugozapad]]u sa [[Kouilou (departman)|Departmanom Kouilou]] i [[Angola|Angolom]] ([[enklava]] [[Cabinda (provincija)|Cabinda]]), na 
krajnjem [[jug]]u sa [[DR Kongo|Demokratskom Republikom Kongo]] te na [[jugoistok]]u s departmanima [[Bouenza (departman)|Bouenza]] i [[Lékoumou (departman)|Lékoumou]].&lt;ref name=gra&gt;{{cite web
| url =https://liziba.cg/departement-du-niari/
| title =''Niari''
| accessdate =30.03.2025.
| language =francuski
| publisher =Liziba
| archive-date =2025-06-12
| archive-url =https://web.archive.org/web/20250612213609/https://liziba.cg/departement-du-niari/
| url-status =dead
}}&lt;/ref&gt;

Departman je osnovan [[1934]]. od [[1947]]. podjeljen je na 9 [[okrug|distrikta]].&lt;ref name=outre&gt;{{cite web
 | url =http://anom.archivesnationales.culture.gouv.fr/geo.php?lieu=Niari%2C+Circonscription+%28R%C3%A9publique+du+Congo%29&amp;jump
 | title =''Niari, Circonscription (République du Congo)''
 | accessdate =30.03.2025.
 | language=francuski
 | publisher=Archives Nationales d'Outre-Mer}}&lt;/ref&gt;

[[Upravni centar|Administrativni centar]] provincije je [[grad]] [[Dolisie]] koji ima 178,172 [[Stanovništvo|stan.]]&lt;ref name=city&gt;{{cite web
 | url =https://www.citypopulation.de/en/congo/cities/?cityid=1224
 | title =''Dolisie Commune in Niari''
 | accessdate =30.03.2025.
 | language=engleski
 | publisher=City population}}&lt;/ref&gt; 

Departman je danas administrativno podjeljen na 14 [[okrug|distrikta]]&lt;ref name=gra/&gt;;
* Dolisie
* Banda
* Divénié
* Kibangou
* Kimongo
* Londéla-Kayes
* Louvakou
* Makabana
* Mayoko
* Mbinda
* Mossendjo
* Moungoundou sud
* Moungoundou-nord
* Moutamba
* Nyanga
* Yaya.

== Izvori ==
{{izvori}}

== Vanjske veze ==
* [https://web.archive.org/web/20250612213609/https://liziba.cg/departement-du-niari/ ''Département du Niaril''] {{fr icon}}
{{Departmani Republike Kongo}}

[[Kategorija:Departmani Republike Konga]]</text>
      <sha1>9bvgshyanauomheyo4jahuv6s2425bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Međuprojektna inicijativa</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4715140</id>
    <revision>
      <id>42717067</id>
      <parentid>42648936</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aca premješta stranicu [[Wikipedija:Međuprojektna saradnja]] na [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]: prema odluci inicijative</comment>
      <origin>42648936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4999" sha1="s5a1rr2sl6zmb3ilxx7llsarjo0t89j" xml:space="preserve">{{prečica|WP:MPS}}
{{Wikipedija:Međuprojektna saradnja/Zaglavlje}}

Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna saradnja također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedija, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju.

== Struktura ==
Odluke Međuprojektne saradnje donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe.

== Strateški ciljevi ==
Međuprojektna saradnja ima sljedeće strateške ciljeve:
# Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica
# Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata
# Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica
# Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica
# Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije

== Konkretni ciljevi ==
Međuprojektna saradnja ima sljedeće konkretne ciljeve:
# Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija
# Centraliziranje međuprojektne komunikacije
# Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica
# Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja
# Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji

== Aktivnosti ==
Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne saradnje bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke.

Lista aktivnosti dostupna je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|{{foreign|en|Activities}}]]'''&quot;.

== Resursi ==
* [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]]

== Podržavatelji i podržavateljice ==
Lista podržavatelja i podržavateljica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|{{foreign|en|Supporters}}]]'''&quot;.

== Članovi i članice ==
Lista aktualnih članova i članica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|{{foreign|en|Members}}]]'''&quot;.

== Članstvo ==
Međuprojektna saradnja traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom.

Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]].

=== Kriteriji za članstvo ===
Međuprojektna saradnja razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe.

Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo.

Kandidat/kandidatkinja za članstvo:
* mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta
* ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima
* mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe
* nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju

Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica.

=== Očekivanje aktivnosti ===
Od članova i članica Međuprojektne saradnje očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe.

Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva.

== {{foreign|en|Discord|Diskord}} ==
Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne saradnje, razmislite o pridruživanju našem serveru na {{foreign|en|Discord|Diskord}}u. To možete učiniti klikom na dugme ispod:

{{clickable button|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|action=progressive|weight=primary}}

[[Kategorija:Međuprojektna saradnja| ]]
[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>s5a1rr2sl6zmb3ilxx7llsarjo0t89j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717071</id>
      <parentid>42717067</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5002" sha1="7t7mw71780p9fktzqblduxag515h438" xml:space="preserve">{{prečica|WP:MPS}}
{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna saradnja također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedija, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju.

== Struktura ==
Odluke Međuprojektne saradnje donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe.

== Strateški ciljevi ==
Međuprojektna saradnja ima sljedeće strateške ciljeve:
# Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica
# Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata
# Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica
# Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica
# Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije

== Konkretni ciljevi ==
Međuprojektna saradnja ima sljedeće konkretne ciljeve:
# Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija
# Centraliziranje međuprojektne komunikacije
# Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica
# Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja
# Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji

== Aktivnosti ==
Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne saradnje bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke.

Lista aktivnosti dostupna je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|{{foreign|en|Activities}}]]'''&quot;.

== Resursi ==
* [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]]

== Podržavatelji i podržavateljice ==
Lista podržavatelja i podržavateljica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|{{foreign|en|Supporters}}]]'''&quot;.

== Članovi i članice ==
Lista aktualnih članova i članica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|{{foreign|en|Members}}]]'''&quot;.

== Članstvo ==
Međuprojektna saradnja traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom.

Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]].

=== Kriteriji za članstvo ===
Međuprojektna saradnja razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe.

Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo.

Kandidat/kandidatkinja za članstvo:
* mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta
* ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima
* mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe
* nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju

Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica.

=== Očekivanje aktivnosti ===
Od članova i članica Međuprojektne saradnje očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe.

Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva.

== {{foreign|en|Discord|Diskord}} ==
Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne saradnje, razmislite o pridruživanju našem serveru na {{foreign|en|Discord|Diskord}}u. To možete učiniti klikom na dugme ispod:

{{clickable button|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|action=progressive|weight=primary}}

[[Kategorija:Međuprojektna saradnja| ]]
[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>7t7mw71780p9fktzqblduxag515h438</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717089</id>
      <parentid>42717071</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kategorija Majstor: [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] → [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5005" sha1="qx118ltnnhvwqlqbfhqmxegf8d8vd8y" xml:space="preserve">{{prečica|WP:MPS}}
{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna saradnja također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedija, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju.

== Struktura ==
Odluke Međuprojektne saradnje donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe.

== Strateški ciljevi ==
Međuprojektna saradnja ima sljedeće strateške ciljeve:
# Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica
# Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata
# Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica
# Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica
# Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije

== Konkretni ciljevi ==
Međuprojektna saradnja ima sljedeće konkretne ciljeve:
# Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija
# Centraliziranje međuprojektne komunikacije
# Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica
# Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja
# Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji

== Aktivnosti ==
Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne saradnje bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke.

Lista aktivnosti dostupna je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|{{foreign|en|Activities}}]]'''&quot;.

== Resursi ==
* [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]]

== Podržavatelji i podržavateljice ==
Lista podržavatelja i podržavateljica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|{{foreign|en|Supporters}}]]'''&quot;.

== Članovi i članice ==
Lista aktualnih članova i članica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|{{foreign|en|Members}}]]'''&quot;.

== Članstvo ==
Međuprojektna saradnja traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom.

Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]].

=== Kriteriji za članstvo ===
Međuprojektna saradnja razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe.

Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo.

Kandidat/kandidatkinja za članstvo:
* mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta
* ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima
* mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe
* nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju

Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica.

=== Očekivanje aktivnosti ===
Od članova i članica Međuprojektne saradnje očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe.

Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva.

== {{foreign|en|Discord|Diskord}} ==
Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne saradnje, razmislite o pridruživanju našem serveru na {{foreign|en|Discord|Diskord}}u. To možete učiniti klikom na dugme ispod:

{{clickable button|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|action=progressive|weight=primary}}

[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa| ]]
[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>qx118ltnnhvwqlqbfhqmxegf8d8vd8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717097</id>
      <parentid>42717089</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>42717097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5032" sha1="9yvnrqdagk4247i1smclwvw8rsrmvmi" xml:space="preserve">{{prečica|WP:MPS}}
{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

Inicijativu podržava znatan broj korisnika i korisnica, među kojima je mnogo administratora uključenih projekata. Međuprojektna inicijativa također je imala podršku [[:meta:Movement Strategy and Governance|Tima za strategiju i upravljanje pokretom]] ({{jez-en|Movement Strategy and Governance}}) Fondacije Wikimedija, koji su činili facilitatori i facilitatorice zajednice za Srednju i Istočnu Evropu i Srednju Aziju.

== Struktura ==
Odluke Međuprojektne inicijative donose se na plenarnim sjednicama, gdje svi članovi i članice imaju glas i mogućnost da započnu razgovore sa ostatkom grupe.

== Strateški ciljevi ==
Međuprojektna inicijativa ima sljedeće strateške ciljeve:
# Povezivanje urednika i urednica iz različitih zajednica
# Dijeljenje znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata
# Jačanje lokalnog administrativnog sistema i organizacije zajednica
# Integracija lokalnih administrativnih struktura zajednica
# Podizanje svijesti o značaju saradnje i komunikacije

== Konkretni ciljevi ==
Međuprojektna inicijativa ima sljedeće konkretne ciljeve:
# Organiziranje zajedničkih uređivačkih takmičenja, maratona i akcija
# Centraliziranje međuprojektne komunikacije
# Pružanje potpore zajednicama u pisanju i usklađivanju pravila i smjernica
# Uspostavljanje nezavisnog međuprojektnog Arbitražnog odbora koji će pomoći u provođenju Univerzalnog kodeksa ponašanja
# Podsticanje razgovora u zajednicama o saradnji i administraciji

== Aktivnosti ==
Sve stranice i poruke objavljene u ime Međuprojektne inicijative bit će adekvatno pripisane u sažetku izmjene odnosno tekstu poruke.

Lista aktivnosti dostupna je na [[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici na Meta-Wikiju]] u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Activities|{{foreign|en|Activities}}]]'''&quot;.

== Resursi ==
* [[:meta:User:Aca/Izvoznik.js|User:Aca/Izvoznik.js]] ([[:meta:User:Aca/Izvoznik|dokumentacija]]) – skripta za prijenos stranica s jedne Wikipedije na drugu, zasnovana na skripti [[:meta:User:DreamRimmer/EasyExport.js|User:DreamRimmer/EasyExport.js]]

== Podržavatelji i podržavateljice ==
Lista podržavatelja i podržavateljica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Supporters|{{foreign|en|Supporters}}]]'''&quot;.

== Članovi i članice ==
Lista aktualnih članova i članica dostupna je na stranici na Meta-Wikiju u odjeljku &quot;'''[[:meta:Cross-Project Cooperation Initiative#Members|{{foreign|en|Members}}]]'''&quot;.

== Članstvo ==
Međuprojektna inicijativa traži članove i članice koji iskreno žele doprinijeti široj zajednici iza ciljanih Wikimedijinih projekata i upotrebljavati te projekte za širenje slobodnog znanja za sve koji govore našim jezikom.

Svako je dobrodošao da podnese zahtjev za članstvo na '''[[:meta:Talk:Cross-Project Cooperation Initiative|stranici za razgovor na Meta-Wikiju]]''', uz navođenje svojih motiva. Zahtjev za članstvo također se može podnijeti kontaktiranjem [[Korisnik:Aca|Ace]] ili [[Korisnik:Deni|Denija]].

=== Kriteriji za članstvo ===
Međuprojektna inicijativa razmatra kandidature za članstvo pojedinačno, uzimajući u obzir kriterije navedene u nastavku i vještine koje najbolje upotpunjuju postojeće umijeće grupe.

Sljedeći faktori imaju pozitivnu težinu pri evaluaciji kandidature za članstvo.

Kandidat/kandidatkinja za članstvo:
* mora konstruktivno uređivati Wikimedijine projekte bez nametanja vlastitog gledišta
* ne treba imati aktivne blokade na ciljanim projektima
* mora se pridržavati Univerzalnog kodeksa ponašanja i Uslova upotrebe
* nema historiju sudjelovanja u širenju dezinformacija, manipulaciji i drugom neprihvatljivom ponašanju

Usprkos navedenim smjernicama, grupa zadržava pravo da prihvati ili odbije kandidaturu na temelju prethodnog ponašanja kandidata/kandidatkinje, aktualne dinamike grupe i drugih faktora. Odluka o prihvatanju ili odbijanju kandidature svejedno se donosi konsenzusom aktualnih članova i članica.

=== Očekivanje aktivnosti ===
Od članova i članica Međuprojektne inicijative očekuje se da sudjeluju u radu i da barem prisustvuju plenarnim sjednicama. Ako se pojedinac nalazi u ličnim okolnostima koje onemogućuju redovnu aktivnost, preporučuje se uzimanje pauze, uz prethodno informiranje grupe.

Neaktivni članovi i članice bit će upitani o razlozima svoje neaktivnosti. Ako član/članica ne odgovori na upit u roku od dvije sedmice, grupa će razmotriti isključenje te osobe iz članstva.

== {{foreign|en|Discord|Diskord}} ==
Da biste pratili novosti o radu Međuprojektne inicijative, razmislite o pridruživanju našem serveru na {{foreign|en|Discord|Diskord}}u. To možete učiniti klikom na dugme ispod:

{{clickable button|discord:invite/eBgN5UmzpU|Pridruži me serveru|action=progressive|weight=primary}}

[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa| ]]
[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>9yvnrqdagk4247i1smclwvw8rsrmvmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Međuprojektna suradnja</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4715142</id>
    <redirect title="Wikipedija:Međuprojektna inicijativa" />
    <revision>
      <id>42717082</id>
      <parentid>42459678</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</text>
      <sha1>3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Medjuprojektna saradnja</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4715143</id>
    <redirect title="Wikipedija:Međuprojektna inicijativa" />
    <revision>
      <id>42717083</id>
      <parentid>42459686</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</text>
      <sha1>3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Medjuprojektna suradnja</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4715144</id>
    <redirect title="Wikipedija:Međuprojektna inicijativa" />
    <revision>
      <id>42717084</id>
      <parentid>42459687</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</text>
      <sha1>3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikola Reiser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4715754</id>
    <revision>
      <id>42717153</id>
      <parentid>42592292</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T04:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5815" sha1="cxfvp62zzxrnxppdxurayj9qvq76s39" xml:space="preserve">{{Likovni umjetnik
|ime          = Nikola Reiser
|slika        = 
|veličina     = 200px
|opis         = 
|rođenje      = [[Samobor]], [[14. listopada]] [[1918.]]
|smrt         = [[Zagreb]], [[23. ožujka]] [[2010.]]
|nacionalnost = [[hrvat]]sko
|period       = 20. stoljeće
|vrsta        = [[slikarstvo]]
|praksa       = 
|utjecao      = 
|utjecali     = 
|djela        = 
|nagrade      = [[Dodatak:Dobitnici Nagrade Vladimir Nazor za likovne umjetnosti|Nagrada Vladimir Nazor za likovnu umjetnost]]
|potpis       = 
}}
'''Nikola Reiser''' ([[Samobor]], [[14. listopada]] [[1918.]] – [[Zagreb]], [[23. ožujka]] [[2010.]]) bio je hrvatski akademski [[slikar]].

== Životopis ==

Nikola Reiser rodio se [[14. listopada]] [[1918.]] u Mirnovcu kraj [[Samobor]]a, od roditelja Nikole Reisera i Zdenke r. Sušnik, a umro je u Zagrebu [[23. ožujka]] 2010. Djetinjstvo je proveo u obiteljskoj kuriji izgrađenoj u 16. stoljeću, kasnije dograđivanoj i renoviranoj.&lt;ref&gt;{{Citiranje časopisa |url=http://www.samobor.hr/u_obilasku_11.htm |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326144335/http://www.samobor.hr/u_obilasku_11.htm |archive-date=26. ožujka 2010. |access-date=26. ožujka 2010.}}&lt;/ref&gt; Otac mu je bio doktor filozofije, profesor zemljopisa i povijesti, umjetnički i glazbeno obrazovan, a bavio se gospodarstvom na svojemu imanju. U njoj je proveo djetinjstvo i ranu mladost. Hrvatski slikar [[Zlatko Prica]], inače Reiserov najbolji prijatelj, oženio je Reiserovu sestru Zdenku. 

Nikola Reiser pučku školu je polazio u Samoboru, potom gimnaziju u Sisku pa u Zagrebu u današnjoj Križanićevoj ulici, a školske godine 1936./37. iz Mirnovca svakodnevno putuje u Zagreb gdje pohađa gimnaziju na današnjem Rooseveltovom trgu. U to vrijeme počinje crtati, pretežito kopirajući iz knjiga Holbeina, Rubensa, El Greca, ali i po prirodi. Iz 1937. godine potječe i portret oca rađen ugljenom i kredom. Nakon mature 1938. godine upisuje studij povijesti umjetnosti na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, koji napušta naredne školske godine kada je položio prijamni ispit i upisao slikarstvo na Akademiji likovnih umjetnosti. Profesori su mu bili [[Krsto Hegedušić]], [[Omer Mujadžić]] i [[Vladimir Becić]], a diplomirao je kod Otona Postružnika. 

=== Narodnooslobodilačka borba ===
[[File:Nikola Reiser - Čitanje omladinske štampe (linorez), 1943.jpg|thumb|Nikola Reiser - Čitanje omladinske štampe (linorez), 1943.]]

Godine 1943. odlazi u partizane. Tijekom ratnih godina stalno crta, pa se ti crteži mogu shvatiti i kao svojevrsni ratni dnevnik, jer su slike boraca, ranjenika i prijatelja bez konvencionalne herojizacije i ideoloških stereotipa. Početkom 1944. godine odlazi u Topusko, gdje s grupom umjetnika djeluje u Kulturno-umjetničkom odsjeku [[ZAVNOH]]-a, a godinu dana kasnije s grupom umjetnika stiže u Šibenik. 

=== Period SFRJ ===

Nakon rata, [[1945.]], vraća se u [[Zagreb]], gdje iste godine diplomira na Akademiji u klasi prof. [[Oton Postružnik]]a. Godine 1949/50. boravi u [[Pariz]]u gdje pohađa Academie Julian. Godine 1957. provodi studijska putovanja po Italiji i Njemačkoj. Godine 1960. boravi nekoliko mjeseci u Njemačkoj, gdje puno radi i izlaže. Od 1966. do 1969. boravi po nekoliko mjeseci godišnje u Švedskoj ([[Stockholm]], [[Kristianstad]], [[Malmo]], [[Norrkoping]]) gdje pretežito radi portrete. Od 1969. godine do umirovljenja 1985. predaje na Akademiji likovnih umjetnosti, smjer Slikarstvo. Od 1988. g. vodi s Ljubom Ivančićem Majstorsku radionicu. Redoviti je član [[HAZU]]. 

Njegovo naoko čvrsto poštovanje pravila tradicionalnih žanrova često dovodi do apsurda u čemu se opet prepoznaje umjetnikova latentna subverzivna priroda.&lt;ref&gt;Iz arhive Umjetničkog paviljona u Zagrebu&lt;/ref&gt;

===Smrt=== 

[[File:Grob Nikole Reisera.jpg|thumb|Grob Nikole Reisera na samoborskom groblju]]

Želeći otići tiho, onako kako je i živio posljednjih godina, akademik Reiser umro je u bolnici na Svetom Duhu u 92. godini. Posljednji ispraćaj Nikole Reisera bio je u četvrtak [[25. ožujka]] [[2010.]] godine u najužem krugu obitelji. 

== Priznanja ==

Dobitnik je brojnih nagrada u zemlji i inozemstvu. Od 1944. godine do danas sudjelovao je na više od 300 skupnih izložbi, a bio je zastupljen na Biennalima u Veneciji, Krakowu i New Yorku, te na svjetskoj izložbi u Montrealu, Torontu, Firenzi i Bruxellesu. Imao je oko 80 samostalnih izložbi u domovini, Europi, SAD-u i Kanadi.

Drug Reiser je dobio Nagradu grada Zagreba (1958.), Srebrnu plaketu Premio di pitturagrada Faenze (1963.), Nagradu Plavog salona, Zadar (1964.), Prvu nagradu jugoslavenske likovne jeseni za akvarel, Sombor (1964.), Nagradu IV. biennala jugoslavenske grafike, Zagreb (1966.), Nagradu Moderne galerije, Rijeka (1985.), Paletu Slave Raškaj, Karlovac (1986.), Nagradu ZAVNOH-a (1990.) i Nagradu Vladimir Nazor za životno djelo (1999.).

Samoborsko Gradsko vijeće usvojilo je uoči proslave Dana Grada 2009. g. prijedlog o proglašenju akademskog slikara Nikole Reisera počasnim građaninom grada. Budući da nije mogao doći na svečanu sjednicu Gradskog vijeća, Nikoli Reiseru gradski su čelnici povelju uručili u njegovom zagrebačkom domu na Zrinjevcu na njegov 91. rođendan, 14. listopada.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.samoborskiglasnik.net/atrakcije.asp?datum=20091015 |title=Archive copy |access-date=2009-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032510/http://www.samoborskiglasnik.net/atrakcije.asp?datum=20091015 |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Izvori}}

== Vanjske poveznice ==
* [http://www.galerijamala.hr/ Galerija Mala]

{{Umetnici u NOB}}
[[Kategorija:Akademici HAZU]]
[[Kategorija:Dobitnici nagrade Vladimir Nazor]]
[[Kategorija:Hrvatski slikari]]</text>
      <sha1>cxfvp62zzxrnxppdxurayj9qvq76s39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Međuprojektna inicijativa</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4716062</id>
    <revision>
      <id>42717077</id>
      <parentid>42484932</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="37rckucouzk10wvq50v086u40hax1r1" xml:space="preserve">{{cat main|Wikipedija:Međuprojektna saradnja|article=no}}
Ova kategorija sadrži projektne i radne stranice [[Wikipedija:Međuprojektna saradnja|Međuprojektne saradnje]].

{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja=da}}

[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>37rckucouzk10wvq50v086u40hax1r1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717079</id>
      <parentid>42717077</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="phy40xyadhlc11kpb2arqv3vo9sf4si" xml:space="preserve">{{cat main|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|article=no}}
Ova kategorija sadrži projektne i radne stranice [[Wikipedija:Međuprojektna saradnja|Međuprojektne inicijative]].

{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja=da}}

[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>phy40xyadhlc11kpb2arqv3vo9sf4si</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717081</id>
      <parentid>42717079</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="qz581th7l16its6jnqkrgdc3oqgkphl" xml:space="preserve">{{cat main|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|article=no}}
Ova kategorija sadrži projektne i radne stranice [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektne inicijative]].

{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja=da}}

[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>qz581th7l16its6jnqkrgdc3oqgkphl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717088</id>
      <parentid>42717081</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aca premješta stranicu [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] na [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]] bez ostavljanja preusmjerenja: Kategorija Majstor: </comment>
      <origin>42717081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="qz581th7l16its6jnqkrgdc3oqgkphl" xml:space="preserve">{{cat main|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|article=no}}
Ova kategorija sadrži projektne i radne stranice [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektne inicijative]].

{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja=da}}

[[Kategorija:Wikipedijini projekti]]</text>
      <sha1>qz581th7l16its6jnqkrgdc3oqgkphl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:MPS</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4716112</id>
    <redirect title="Wikipedija:Međuprojektna inicijativa" />
    <revision>
      <id>42717085</id>
      <parentid>42469754</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</text>
      <sha1>3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4716133</id>
    <revision>
      <id>42717076</id>
      <parentid>42590982</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6471" sha1="njkbhmetbwrty89v58vi158yyhr5m9s" xml:space="preserve">Na prijedlog [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] pokreće se regionalna akcija sređivanja članaka kojima je osporena [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnost]]. Akcija se održava '''od 15. juna do 30. jula 2025'''.

Cilj ove akcije jest smanjenje broja članaka koji imaju oznaku osporene neutralnosti, kao i promoviranje neutralnog gledišta kao jednog od [[Wikipedija:Pet stubova|temeljnih stubova Wikipedije]]. Pozivaju se svi urednici i urednice da doprinesu poboljšanju sadržaja i očuvanju enciklopedijske nepristranosti.

Projekt se organizira na Wikipedijama na [[:bs:Wikipedia:Projekti/Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|bosanskom]], [[:hr:Wikipedija:Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|hrvatskom]], [[:sr:Википедија:Међупројектна_акција_сређивања_неутралности_чланака|srpskom]] i srpskohrvatskom jeziku.

== O Međuprojektnoj saradnji ==
{{see also|Wikipedia:Međuprojektna saradnja}}
{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

== Ciljevi ==
Opći ciljevi akcije u skladu su s ciljevima [[Fondacija Wikimedija|Wikimedije]] općenito, a odnose se na kvalitet Wikimedijinog sadržaja te održivost saradnje:
* Smanjiti broj članaka sa osporenim neutralnim gledištem.
* Poboljšati neutralnost članaka kao jednog od pet stubova Wikipedije.
* Povećati kvalitet Wikimedijinog sadržaja.
* Podstaknuti lokalno učešće u međuprojektnim kampanjama.
* Dati podršku budućoj saradnji između naših projekata.
Lista ciljeva podložna je izmjenama i dopunama. Prije mijenjanja ciljeva započnite raspravu na stranici za razgovor uz informiranje organizatora.

== Smjernice ==
U nastavku su pružene smjernice o radu:

# Ostavite svoj potpis u odjeljku '''[[#Učesnici i učesnice|Učesnici i učesnice]]'''.
# Izaberite neki neobjektivni članak (npr. iz neke kategorije navedene u odjeljku '''[[#Resursi|Resursi]]''').
# Sredite članak u skladu s Wikipedijinim pravilima i smjernicama o neutralnosti (v. [[Wikipedia:Neutralno gledište]]).
# Na stranici za razgovor članka postavite šablon {{Tl|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka}}.
# Možete ostaviti recenziju (temeljit komentar) istog članka na jednoj od ostalih Wikipedija koje učestvuju u akciji.
# Upišite svoj doprinos u odjeljak '''[[#Evidencija|Evidencija]]'''.

== Učesnici i učesnice ==
&lt;!-- Da biste se priključili, u novom redu dodajte tarabu i četiri tilde: 
# ~~~~
Hvala na učešću! --&gt;
U nastavku su navedeni učesnici i učesnice akcije:
# [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. juna 2025. u 11:08 (CEST)
# [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 11. juna 2025. u 03:43 (CEST)
# [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 12. juna 2025. u 17:35 (CEST)

== Organizatori ==
U slučaju bilo kakvih nejasnoća ili pitanja, možete kontaktirati s međuprojektnim organizatorima – '''[[Korisnik:Panasko|Panaskom]]''' i '''[[Korisnik:Aca|Acom]]'''.

== Resursi ==
Predložene članke za sređivanje možete naći u sljedećim kategorijama:

* [[:Kategorija:Članci čija je neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Članci čija je neutralnost osporena}})
* [[:Kategorija:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje]] ({{PAGESINCAT:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje}})
* [[:Kategorija:Članci kojima je osporena tačnost]] ({{PAGESINCAT:Članci kojima je osporena tačnost}})
* [[:Kategorija:Članci s ograničenim geografskim dosegom]] ({{PAGESINCAT:Članci s ograničenim geografskim dosegom}})
* [[:Kategorija:Članci sa neprovjerenim izjavama]]  ({{PAGESINCAT:Članci sa neprovjerenim izjavama}})
Lista resursa nije iscrpna. Slobodno možete dodati nove resurse. Organizatori mogu ukloniti resurse koje smatraju neadekvatnima.

== Nagrada ==
U nastavku je [[/Nagrada|nagrada]] koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama akcije:
{{/Nagrada}}
Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se akcija završi.

== Evidencija ==
U nastavku je pružena evidencija sređenih članaka:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Evidencija sređenih članaka
|-
! R. br. !! Članak !! Sredio/-la !! Sažetak sređivanja !! Recenzija
|-
|1. || [[Matija Ban]] || {{u|Aca}} || Prerada, lektura i korektura || [[:hr:Razgovor:Matija Ban#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|2. || [[Mehmed Alajbegović]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|3. || [[Masakr u Buči]] || {{u|Aca}} || Dopunjeno, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Pokolj u Buči#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|4. || [[Giacomo Zammattio]] || {{u|Aca}} || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Giacomo Zammattio#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|5. || [[Pravoslavna crkva svetog Nikole u Rijeci]] || {{u|Aca}}  || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Crkva sv. Nikole u Rijeci#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|6. || [[Volujica]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:sr:Razgovor:Volujica#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|7. || [[Dan antifašističke borbe]] || {{u|Aca}}  || Lektura, sređena tačnost || [[:bs:Razgovor:Dan antifašističke borbe#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|8. || [[Adem Hoxha]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:bs:Razgovor:Adem Hoxha#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|9. || [[Rafael Boban]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P + izvori || ''bez recenzije''
|-
|10. || [[Katunska nahija]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:sr:Razgovor:Катунска нахија#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|11. || [[Zvonko Petričević]] || {{u|Aca}} || Uklonjene lasičje reči, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Zvonko Petričević#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|12. || [[Odnosi Hrvatske i Srbije]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:hr:Razgovor:Hrvatsko-srpski odnosi#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|13. || [[Jakov Kranjčević]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|14. || [[Demokratska narodna zajednica]] || {{u|Aca}} || Sređen ton teksta, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Demokratska narodna zajednica Bosne i Hercegovine#Recenzija za shwiki|hr]]
|}

[[Kategorija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka| ]]
[[Kategorija:Uređivačke akcije|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka]]
[[Kategorija:Međuprojektna saradnja|Akcija sređivanja neutralnosti članaka]]</text>
      <sha1>njkbhmetbwrty89v58vi158yyhr5m9s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717090</id>
      <parentid>42717076</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kategorija Majstor: [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] → [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6474" sha1="m4mgkwe7jvqx1ix12gk3dmd9uoz15rl" xml:space="preserve">Na prijedlog [[Wikipedia:Međuprojektna saradnja|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] pokreće se regionalna akcija sređivanja članaka kojima je osporena [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnost]]. Akcija se održava '''od 15. juna do 30. jula 2025'''.

Cilj ove akcije jest smanjenje broja članaka koji imaju oznaku osporene neutralnosti, kao i promoviranje neutralnog gledišta kao jednog od [[Wikipedija:Pet stubova|temeljnih stubova Wikipedije]]. Pozivaju se svi urednici i urednice da doprinesu poboljšanju sadržaja i očuvanju enciklopedijske nepristranosti.

Projekt se organizira na Wikipedijama na [[:bs:Wikipedia:Projekti/Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|bosanskom]], [[:hr:Wikipedija:Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|hrvatskom]], [[:sr:Википедија:Међупројектна_акција_сређивања_неутралности_чланака|srpskom]] i srpskohrvatskom jeziku.

== O Međuprojektnoj saradnji ==
{{see also|Wikipedia:Međuprojektna saradnja}}
{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

== Ciljevi ==
Opći ciljevi akcije u skladu su s ciljevima [[Fondacija Wikimedija|Wikimedije]] općenito, a odnose se na kvalitet Wikimedijinog sadržaja te održivost saradnje:
* Smanjiti broj članaka sa osporenim neutralnim gledištem.
* Poboljšati neutralnost članaka kao jednog od pet stubova Wikipedije.
* Povećati kvalitet Wikimedijinog sadržaja.
* Podstaknuti lokalno učešće u međuprojektnim kampanjama.
* Dati podršku budućoj saradnji između naših projekata.
Lista ciljeva podložna je izmjenama i dopunama. Prije mijenjanja ciljeva započnite raspravu na stranici za razgovor uz informiranje organizatora.

== Smjernice ==
U nastavku su pružene smjernice o radu:

# Ostavite svoj potpis u odjeljku '''[[#Učesnici i učesnice|Učesnici i učesnice]]'''.
# Izaberite neki neobjektivni članak (npr. iz neke kategorije navedene u odjeljku '''[[#Resursi|Resursi]]''').
# Sredite članak u skladu s Wikipedijinim pravilima i smjernicama o neutralnosti (v. [[Wikipedia:Neutralno gledište]]).
# Na stranici za razgovor članka postavite šablon {{Tl|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka}}.
# Možete ostaviti recenziju (temeljit komentar) istog članka na jednoj od ostalih Wikipedija koje učestvuju u akciji.
# Upišite svoj doprinos u odjeljak '''[[#Evidencija|Evidencija]]'''.

== Učesnici i učesnice ==
&lt;!-- Da biste se priključili, u novom redu dodajte tarabu i četiri tilde: 
# ~~~~
Hvala na učešću! --&gt;
U nastavku su navedeni učesnici i učesnice akcije:
# [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. juna 2025. u 11:08 (CEST)
# [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 11. juna 2025. u 03:43 (CEST)
# [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 12. juna 2025. u 17:35 (CEST)

== Organizatori ==
U slučaju bilo kakvih nejasnoća ili pitanja, možete kontaktirati s međuprojektnim organizatorima – '''[[Korisnik:Panasko|Panaskom]]''' i '''[[Korisnik:Aca|Acom]]'''.

== Resursi ==
Predložene članke za sređivanje možete naći u sljedećim kategorijama:

* [[:Kategorija:Članci čija je neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Članci čija je neutralnost osporena}})
* [[:Kategorija:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje]] ({{PAGESINCAT:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje}})
* [[:Kategorija:Članci kojima je osporena tačnost]] ({{PAGESINCAT:Članci kojima je osporena tačnost}})
* [[:Kategorija:Članci s ograničenim geografskim dosegom]] ({{PAGESINCAT:Članci s ograničenim geografskim dosegom}})
* [[:Kategorija:Članci sa neprovjerenim izjavama]]  ({{PAGESINCAT:Članci sa neprovjerenim izjavama}})
Lista resursa nije iscrpna. Slobodno možete dodati nove resurse. Organizatori mogu ukloniti resurse koje smatraju neadekvatnima.

== Nagrada ==
U nastavku je [[/Nagrada|nagrada]] koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama akcije:
{{/Nagrada}}
Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se akcija završi.

== Evidencija ==
U nastavku je pružena evidencija sređenih članaka:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Evidencija sređenih članaka
|-
! R. br. !! Članak !! Sredio/-la !! Sažetak sređivanja !! Recenzija
|-
|1. || [[Matija Ban]] || {{u|Aca}} || Prerada, lektura i korektura || [[:hr:Razgovor:Matija Ban#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|2. || [[Mehmed Alajbegović]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|3. || [[Masakr u Buči]] || {{u|Aca}} || Dopunjeno, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Pokolj u Buči#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|4. || [[Giacomo Zammattio]] || {{u|Aca}} || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Giacomo Zammattio#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|5. || [[Pravoslavna crkva svetog Nikole u Rijeci]] || {{u|Aca}}  || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Crkva sv. Nikole u Rijeci#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|6. || [[Volujica]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:sr:Razgovor:Volujica#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|7. || [[Dan antifašističke borbe]] || {{u|Aca}}  || Lektura, sređena tačnost || [[:bs:Razgovor:Dan antifašističke borbe#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|8. || [[Adem Hoxha]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:bs:Razgovor:Adem Hoxha#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|9. || [[Rafael Boban]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P + izvori || ''bez recenzije''
|-
|10. || [[Katunska nahija]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:sr:Razgovor:Катунска нахија#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|11. || [[Zvonko Petričević]] || {{u|Aca}} || Uklonjene lasičje reči, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Zvonko Petričević#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|12. || [[Odnosi Hrvatske i Srbije]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:hr:Razgovor:Hrvatsko-srpski odnosi#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|13. || [[Jakov Kranjčević]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|14. || [[Demokratska narodna zajednica]] || {{u|Aca}} || Sređen ton teksta, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Demokratska narodna zajednica Bosne i Hercegovine#Recenzija za shwiki|hr]]
|}

[[Kategorija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka| ]]
[[Kategorija:Uređivačke akcije|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka]]
[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa|Akcija sređivanja neutralnosti članaka]]</text>
      <sha1>m4mgkwe7jvqx1ix12gk3dmd9uoz15rl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717095</id>
      <parentid>42717090</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6484" sha1="eswirrz3dms4swxbc121rgvngqkfp2n" xml:space="preserve">Na prijedlog [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] pokreće se regionalna akcija sređivanja članaka kojima je osporena [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnost]]. Akcija se održava '''od 15. juna do 30. jula 2025'''.

Cilj ove akcije jest smanjenje broja članaka koji imaju oznaku osporene neutralnosti, kao i promoviranje neutralnog gledišta kao jednog od [[Wikipedija:Pet stubova|temeljnih stubova Wikipedije]]. Pozivaju se svi urednici i urednice da doprinesu poboljšanju sadržaja i očuvanju enciklopedijske nepristranosti.

Projekt se organizira na Wikipedijama na [[:bs:Wikipedia:Projekti/Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|bosanskom]], [[:hr:Wikipedija:Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|hrvatskom]], [[:sr:Википедија:Међупројектна_акција_сређивања_неутралности_чланака|srpskom]] i srpskohrvatskom jeziku.

== O Međuprojektnoj inicijativi ==
{{see also|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa}}
{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

== Ciljevi ==
Opći ciljevi akcije u skladu su s ciljevima [[Fondacija Wikimedija|Wikimedije]] općenito, a odnose se na kvalitet Wikimedijinog sadržaja te održivost saradnje:
* Smanjiti broj članaka sa osporenim neutralnim gledištem.
* Poboljšati neutralnost članaka kao jednog od pet stubova Wikipedije.
* Povećati kvalitet Wikimedijinog sadržaja.
* Podstaknuti lokalno učešće u međuprojektnim kampanjama.
* Dati podršku budućoj saradnji između naših projekata.
Lista ciljeva podložna je izmjenama i dopunama. Prije mijenjanja ciljeva započnite raspravu na stranici za razgovor uz informiranje organizatora.

== Smjernice ==
U nastavku su pružene smjernice o radu:

# Ostavite svoj potpis u odjeljku '''[[#Učesnici i učesnice|Učesnici i učesnice]]'''.
# Izaberite neki neobjektivni članak (npr. iz neke kategorije navedene u odjeljku '''[[#Resursi|Resursi]]''').
# Sredite članak u skladu s Wikipedijinim pravilima i smjernicama o neutralnosti (v. [[Wikipedia:Neutralno gledište]]).
# Na stranici za razgovor članka postavite šablon {{Tl|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka}}.
# Možete ostaviti recenziju (temeljit komentar) istog članka na jednoj od ostalih Wikipedija koje učestvuju u akciji.
# Upišite svoj doprinos u odjeljak '''[[#Evidencija|Evidencija]]'''.

== Učesnici i učesnice ==
&lt;!-- Da biste se priključili, u novom redu dodajte tarabu i četiri tilde: 
# ~~~~
Hvala na učešću! --&gt;
U nastavku su navedeni učesnici i učesnice akcije:
# [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. juna 2025. u 11:08 (CEST)
# [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 11. juna 2025. u 03:43 (CEST)
# [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 12. juna 2025. u 17:35 (CEST)

== Organizatori ==
U slučaju bilo kakvih nejasnoća ili pitanja, možete kontaktirati s međuprojektnim organizatorima – '''[[Korisnik:Panasko|Panaskom]]''' i '''[[Korisnik:Aca|Acom]]'''.

== Resursi ==
Predložene članke za sređivanje možete naći u sljedećim kategorijama:

* [[:Kategorija:Članci čija je neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Članci čija je neutralnost osporena}})
* [[:Kategorija:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje]] ({{PAGESINCAT:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje}})
* [[:Kategorija:Članci kojima je osporena tačnost]] ({{PAGESINCAT:Članci kojima je osporena tačnost}})
* [[:Kategorija:Članci s ograničenim geografskim dosegom]] ({{PAGESINCAT:Članci s ograničenim geografskim dosegom}})
* [[:Kategorija:Članci sa neprovjerenim izjavama]]  ({{PAGESINCAT:Članci sa neprovjerenim izjavama}})
Lista resursa nije iscrpna. Slobodno možete dodati nove resurse. Organizatori mogu ukloniti resurse koje smatraju neadekvatnima.

== Nagrada ==
U nastavku je [[/Nagrada|nagrada]] koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama akcije:
{{/Nagrada}}
Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se akcija završi.

== Evidencija ==
U nastavku je pružena evidencija sređenih članaka:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Evidencija sređenih članaka
|-
! R. br. !! Članak !! Sredio/-la !! Sažetak sređivanja !! Recenzija
|-
|1. || [[Matija Ban]] || {{u|Aca}} || Prerada, lektura i korektura || [[:hr:Razgovor:Matija Ban#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|2. || [[Mehmed Alajbegović]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|3. || [[Masakr u Buči]] || {{u|Aca}} || Dopunjeno, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Pokolj u Buči#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|4. || [[Giacomo Zammattio]] || {{u|Aca}} || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Giacomo Zammattio#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|5. || [[Pravoslavna crkva svetog Nikole u Rijeci]] || {{u|Aca}}  || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Crkva sv. Nikole u Rijeci#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|6. || [[Volujica]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:sr:Razgovor:Volujica#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|7. || [[Dan antifašističke borbe]] || {{u|Aca}}  || Lektura, sređena tačnost || [[:bs:Razgovor:Dan antifašističke borbe#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|8. || [[Adem Hoxha]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:bs:Razgovor:Adem Hoxha#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|9. || [[Rafael Boban]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P + izvori || ''bez recenzije''
|-
|10. || [[Katunska nahija]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:sr:Razgovor:Катунска нахија#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|11. || [[Zvonko Petričević]] || {{u|Aca}} || Uklonjene lasičje reči, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Zvonko Petričević#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|12. || [[Odnosi Hrvatske i Srbije]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:hr:Razgovor:Hrvatsko-srpski odnosi#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|13. || [[Jakov Kranjčević]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|14. || [[Demokratska narodna zajednica]] || {{u|Aca}} || Sređen ton teksta, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Demokratska narodna zajednica Bosne i Hercegovine#Recenzija za shwiki|hr]]
|}

[[Kategorija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka| ]]
[[Kategorija:Uređivačke akcije|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka]]
[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa|Akcija sređivanja neutralnosti članaka]]</text>
      <sha1>eswirrz3dms4swxbc121rgvngqkfp2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717096</id>
      <parentid>42717095</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Smjernice */</comment>
      <origin>42717096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6477" sha1="83771t86olh38k2co0a63ibkdw75bwz" xml:space="preserve">Na prijedlog [[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|Inicijative za međuprojektnu saradnju]] pokreće se regionalna akcija sređivanja članaka kojima je osporena [[Wikipedia:Neutralno gledište|neutralnost]]. Akcija se održava '''od 15. juna do 30. jula 2025'''.

Cilj ove akcije jest smanjenje broja članaka koji imaju oznaku osporene neutralnosti, kao i promoviranje neutralnog gledišta kao jednog od [[Wikipedija:Pet stubova|temeljnih stubova Wikipedije]]. Pozivaju se svi urednici i urednice da doprinesu poboljšanju sadržaja i očuvanju enciklopedijske nepristranosti.

Projekt se organizira na Wikipedijama na [[:bs:Wikipedia:Projekti/Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|bosanskom]], [[:hr:Wikipedija:Međuprojektno_sređivanje_neutralnosti_članaka|hrvatskom]], [[:sr:Википедија:Међупројектна_акција_сређивања_неутралности_чланака|srpskom]] i srpskohrvatskom jeziku.

== O Međuprojektnoj inicijativi ==
{{see also|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa}}
{{Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

== Ciljevi ==
Opći ciljevi akcije u skladu su s ciljevima [[Fondacija Wikimedija|Wikimedije]] općenito, a odnose se na kvalitet Wikimedijinog sadržaja te održivost saradnje:
* Smanjiti broj članaka sa osporenim neutralnim gledištem.
* Poboljšati neutralnost članaka kao jednog od pet stubova Wikipedije.
* Povećati kvalitet Wikimedijinog sadržaja.
* Podstaknuti lokalno učešće u međuprojektnim kampanjama.
* Dati podršku budućoj saradnji između naših projekata.
Lista ciljeva podložna je izmjenama i dopunama. Prije mijenjanja ciljeva započnite raspravu na stranici za razgovor uz informiranje organizatora.

== Smjernice ==
U nastavku su pružene smjernice o radu:

# Ostavite svoj potpis u odjeljku '''[[#Učesnici i učesnice|Učesnici i učesnice]]'''.
# Izaberite neki neobjektivni članak (npr. iz neke kategorije navedene u odjeljku '''[[#Resursi|Resursi]]''').
# Sredite članak u skladu s Wikipedijinim pravilima i smjernicama o neutralnosti (v. [[Wikipedija:Neutralnost]]).
# Na stranici za razgovor članka postavite šablon {{Tl|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka}}.
# Možete ostaviti recenziju (temeljit komentar) istog članka na jednoj od ostalih Wikipedija koje učestvuju u akciji.
# Upišite svoj doprinos u odjeljak '''[[#Evidencija|Evidencija]]'''.

== Učesnici i učesnice ==
&lt;!-- Da biste se priključili, u novom redu dodajte tarabu i četiri tilde: 
# ~~~~
Hvala na učešću! --&gt;
U nastavku su navedeni učesnici i učesnice akcije:
# [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. juna 2025. u 11:08 (CEST)
# [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 11. juna 2025. u 03:43 (CEST)
# [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 12. juna 2025. u 17:35 (CEST)

== Organizatori ==
U slučaju bilo kakvih nejasnoća ili pitanja, možete kontaktirati s međuprojektnim organizatorima – '''[[Korisnik:Panasko|Panaskom]]''' i '''[[Korisnik:Aca|Acom]]'''.

== Resursi ==
Predložene članke za sređivanje možete naći u sljedećim kategorijama:

* [[:Kategorija:Članci čija je neutralnost osporena]] ({{PAGESINCAT:Članci čija je neutralnost osporena}})
* [[:Kategorija:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje]] ({{PAGESINCAT:Članci koji možda sadrže originalno istraživanje}})
* [[:Kategorija:Članci kojima je osporena tačnost]] ({{PAGESINCAT:Članci kojima je osporena tačnost}})
* [[:Kategorija:Članci s ograničenim geografskim dosegom]] ({{PAGESINCAT:Članci s ograničenim geografskim dosegom}})
* [[:Kategorija:Članci sa neprovjerenim izjavama]]  ({{PAGESINCAT:Članci sa neprovjerenim izjavama}})
Lista resursa nije iscrpna. Slobodno možete dodati nove resurse. Organizatori mogu ukloniti resurse koje smatraju neadekvatnima.

== Nagrada ==
U nastavku je [[/Nagrada|nagrada]] koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama akcije:
{{/Nagrada}}
Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se akcija završi.

== Evidencija ==
U nastavku je pružena evidencija sređenih članaka:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Evidencija sređenih članaka
|-
! R. br. !! Članak !! Sredio/-la !! Sažetak sređivanja !! Recenzija
|-
|1. || [[Matija Ban]] || {{u|Aca}} || Prerada, lektura i korektura || [[:hr:Razgovor:Matija Ban#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|2. || [[Mehmed Alajbegović]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|3. || [[Masakr u Buči]] || {{u|Aca}} || Dopunjeno, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Pokolj u Buči#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|4. || [[Giacomo Zammattio]] || {{u|Aca}} || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Giacomo Zammattio#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|5. || [[Pravoslavna crkva svetog Nikole u Rijeci]] || {{u|Aca}}  || Korektura, sređena tačnost || [[:hr:Razgovor:Crkva sv. Nikole u Rijeci#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|6. || [[Volujica]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:sr:Razgovor:Volujica#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|7. || [[Dan antifašističke borbe]] || {{u|Aca}}  || Lektura, sređena tačnost || [[:bs:Razgovor:Dan antifašističke borbe#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|8. || [[Adem Hoxha]] || {{u|Aca}}  || Lektura, provjerena tačnost || [[:bs:Razgovor:Adem Hoxha#Recenzija za shwiki|bs]]
|-
|9. || [[Rafael Boban]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P + izvori || ''bez recenzije''
|-
|10. || [[Katunska nahija]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:sr:Razgovor:Катунска нахија#Recenzija za shwiki|sr]]
|-
|11. || [[Zvonko Petričević]] || {{u|Aca}} || Uklonjene lasičje reči, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Zvonko Petričević#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|12. || [[Odnosi Hrvatske i Srbije]] || {{u|Aca}} || Lektura, sređena neutralnost || [[:hr:Razgovor:Hrvatsko-srpski odnosi#Recenzija za shwiki|hr]]
|-
|13. || [[Jakov Kranjčević]] || {{u|Inokosni organ}} || G/P || ''bez recenzije''
|-
|14. || [[Demokratska narodna zajednica]] || {{u|Aca}} || Sređen ton teksta, provjerena tačnost || [[:hr:Razgovor:Demokratska narodna zajednica Bosne i Hercegovine#Recenzija za shwiki|hr]]
|}

[[Kategorija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka| ]]
[[Kategorija:Uređivačke akcije|Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka]]
[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa|Akcija sređivanja neutralnosti članaka]]</text>
      <sha1>83771t86olh38k2co0a63ibkdw75bwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka/Nagrada</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4716134</id>
    <revision>
      <id>42717094</id>
      <parentid>42470783</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="998" sha1="q7vpoi2hoaizla9dfu8hpk4rtz15n7r" xml:space="preserve">{| style=&quot;max-width:170px; margin:auto; text-align:center; border: 2px #36c solid; font-size:85%;&quot;
| padding:5px;&quot; | [[File:Barnstar of Integrity Hires.png|120px|link=]]&lt;br /&gt;Za učešće u&lt;br /&gt;[[Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka|Međuprojektnom sređivanju&lt;br /&gt;neutralnosti članaka]]
|-
| style=&quot;background: #36c; color:var(--color-inverted-fixed, #fff); padding:5px;&quot; | Dodijelila&lt;br /&gt;[[Wikipedia:Međuprojektna inicijativa|&lt;span style=&quot;color:var(--color-inverted-fixed, #fff); font-weight:bold;&quot;&gt;Međuprojektna inicijativa&lt;/span&gt;]]
|}&lt;noinclude&gt;
{{dokumentacija|content=Ovo je nagrada koja će biti dodijeljena aktivnim učesnicima i učesnicama [[Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka|Međuprojektne akcije sređivanja neutralnosti članaka]]. Nagradu dodjeljuju organizatori, uz eksplicitno odobrenje inicijative, pošto se akcija završi.}}
[[Kategorija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka|*]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7vpoi2hoaizla9dfu8hpk4rtz15n7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>4716209</id>
    <revision>
      <id>42717092</id>
      <parentid>42470823</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kategorija Majstor: [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] → [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="568" sha1="ncqlswfn6698bpr1cx7o451kebi0e0t" xml:space="preserve">{{cat main|Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka}}
Ova kategorija sadrži stranice [[Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka|Međuprojektne akcije sređivanja neutralnosti članaka]].

Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka je regionalna akcija koju organizira [[Wikipedija:Međuprojektna saradnja|Međuprojektna saradnja]]. Cilj akcije je smanjenje broja članaka sporne neutralnosti i činjenične tačnosti.

[[Kategorija:Uređivačke akcije]]
[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa|Akcija]]</text>
      <sha1>ncqlswfn6698bpr1cx7o451kebi0e0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717093</id>
      <parentid>42717092</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="phbq0us372079xzz90pp8j50oumqols" xml:space="preserve">{{cat main|Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka}}
Ova kategorija sadrži stranice [[Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka|Međuprojektne akcije sređivanja neutralnosti članaka]].

Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka je regionalna akcija koju organizira [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektna inicijativa]]. Cilj akcije je smanjenje broja članaka sporne neutralnosti i činjenične tačnosti.

[[Kategorija:Uređivačke akcije]]
[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa|Akcija]]</text>
      <sha1>phbq0us372079xzz90pp8j50oumqols</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4716888</id>
    <revision>
      <id>42717069</id>
      <parentid>42485066</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aca premješta stranicu [[Wikipedija:Međuprojektna saradnja/Zaglavlje]] na [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje]]: prema odluci inicijative</comment>
      <origin>42485066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="n4fcw3te9t3noxg58konqggsykl56i5" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Inicijativa za međuprojektnu saradnju|&lt;strong&gt;Inicijativa za međuprojektnu saradnju&lt;/strong&gt;}}, poznata pod skraćenim nazivom {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Međuprojektna saradnja|&lt;strong&gt;Međuprojektna saradnja&lt;/strong&gt;}} ({{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|MPS|&lt;strong&gt;MPS&lt;/strong&gt;}}), okuplja volontere i volonterke iz Wikimedijinih zajednica na bosanskom, crnogorskom, hrvatskom, srpskom i srpskohrvatskom jeziku. Fokusirana je na jačanje komunikacije među zajednicama, organiziranje zajedničkih uređivačkih maratona, koordiniranje uzajamnih poduhvata i smanjenje redundantnog rada boljom razmjenom znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata.&lt;noinclude&gt;
{{dokumentacija|content=Ova podstranica sadrži zaglavlje stranice o [[Wikipedija:Međuprojektna saradnja|Međuprojektnoj saradnji]].

== Sintaksa ==
=== Osnovna upotreba ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna saradnja/Zaglavlje}}

=== Upotreba bez podebljanja  ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna saradnja/Zaglavlje|bez_podebljanja{{=}}da}}

== TemplateData ==
{{TemplateData zaglavlje}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;bez_podebljanja&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bez podebljanja&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Unesite vrijednost \&quot;da\&quot; kako biste uklonili podebljanja&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;da&quot;
			]
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;Zaglavlje stranice o Međuprojektnoj saradnji&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
}}
[[Kategorija:Međuprojektna saradnja]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4fcw3te9t3noxg58konqggsykl56i5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717072</id>
      <parentid>42717069</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="seq959vhbvdl63ejv4etwu5tebit5s9" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Inicijativa za međuprojektnu saradnju|&lt;strong&gt;Inicijativa za međuprojektnu saradnju&lt;/strong&gt;}}, poznata pod skraćenim nazivom {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Međuprojektna inicijativa|&lt;strong&gt;Međuprojektna inicijativa&lt;/strong&gt;}} ({{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|MPS|&lt;strong&gt;MPS&lt;/strong&gt;}}), okuplja volontere i volonterke iz Wikimedijinih zajednica na bosanskom, crnogorskom, hrvatskom, srpskom i srpskohrvatskom jeziku. Fokusirana je na jačanje komunikacije među zajednicama, organiziranje zajedničkih uređivačkih maratona, koordiniranje uzajamnih poduhvata i smanjenje redundantnog rada boljom razmjenom znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata.&lt;noinclude&gt;
{{dokumentacija|content=Ova podstranica sadrži zaglavlje stranice o [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektnoj inicijativi]].

== Sintaksa ==
=== Osnovna upotreba ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

=== Upotreba bez podebljanja  ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja{{=}}da}}

== TemplateData ==
{{TemplateData zaglavlje}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;bez_podebljanja&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bez podebljanja&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Unesite vrijednost \&quot;da\&quot; kako biste uklonili podebljanja&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;da&quot;
			]
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;Zaglavlje stranice o Međuprojektnoj inicijativi&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
}}
[[Kategorija:Međuprojektna saradnja]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>seq959vhbvdl63ejv4etwu5tebit5s9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717073</id>
      <parentid>42717072</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42717073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="9xsefta3tq25r7g946ubf7jisznuqgo" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Inicijativa za međuprojektnu saradnju|&lt;strong&gt;Inicijativa za međuprojektnu saradnju&lt;/strong&gt;}}, poznata pod skraćenim nazivom {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Međuprojektna inicijativa|&lt;strong&gt;Međuprojektna inicijativa&lt;/strong&gt;}}, okuplja volontere i volonterke iz Wikimedijinih zajednica na bosanskom, crnogorskom, hrvatskom, srpskom i srpskohrvatskom jeziku. Fokusirana je na jačanje komunikacije među zajednicama, organiziranje zajedničkih uređivačkih maratona, koordiniranje uzajamnih poduhvata i smanjenje redundantnog rada boljom razmjenom znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata.&lt;noinclude&gt;
{{dokumentacija|content=Ova podstranica sadrži zaglavlje stranice o [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektnoj inicijativi]].

== Sintaksa ==
=== Osnovna upotreba ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

=== Upotreba bez podebljanja  ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja{{=}}da}}

== TemplateData ==
{{TemplateData zaglavlje}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;bez_podebljanja&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bez podebljanja&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Unesite vrijednost \&quot;da\&quot; kako biste uklonili podebljanja&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;da&quot;
			]
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;Zaglavlje stranice o Međuprojektnoj inicijativi&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
}}
[[Kategorija:Međuprojektna saradnja]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9xsefta3tq25r7g946ubf7jisznuqgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717091</id>
      <parentid>42717073</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kategorija Majstor: [[Kategorija:Međuprojektna saradnja]] → [[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="k20d8qy4ncfcyes0j6mpg6h5qnm8yqx" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Inicijativa za međuprojektnu saradnju|&lt;strong&gt;Inicijativa za međuprojektnu saradnju&lt;/strong&gt;}}, poznata pod skraćenim nazivom {{#ifeq:{{{bez_podebljanja}}}|da|Međuprojektna inicijativa|&lt;strong&gt;Međuprojektna inicijativa&lt;/strong&gt;}}, okuplja volontere i volonterke iz Wikimedijinih zajednica na bosanskom, crnogorskom, hrvatskom, srpskom i srpskohrvatskom jeziku. Fokusirana je na jačanje komunikacije među zajednicama, organiziranje zajedničkih uređivačkih maratona, koordiniranje uzajamnih poduhvata i smanjenje redundantnog rada boljom razmjenom znanja i iskustava za dobrobit svih uključenih projekata.&lt;noinclude&gt;
{{dokumentacija|content=Ova podstranica sadrži zaglavlje stranice o [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa|Međuprojektnoj inicijativi]].

== Sintaksa ==
=== Osnovna upotreba ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje}}

=== Upotreba bez podebljanja  ===
* {{tlx|Wikipedija:Međuprojektna inicijativa/Zaglavlje|bez_podebljanja{{=}}da}}

== TemplateData ==
{{TemplateData zaglavlje}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;bez_podebljanja&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Bez podebljanja&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Unesite vrijednost \&quot;da\&quot; kako biste uklonili podebljanja&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;da&quot;
			]
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;Zaglavlje stranice o Međuprojektnoj inicijativi&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;
}}
[[Kategorija:Međuprojektna inicijativa]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k20d8qy4ncfcyes0j6mpg6h5qnm8yqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osamu Dazai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4716966</id>
    <revision>
      <id>42717327</id>
      <parentid>42695346</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109544" sha1="7g75w1x45fwk5ioiztnvsil4mhdd7g0" xml:space="preserve">{{Infokutija pisac
| ime             = Osamu Dazai&lt;br&gt;太宰 治
| slika           = Osamu Dazai.jpg
| širina_slike    = 
| opis            = 
| ime_po_rođenju  = Shūji Tsushima
| datum_rođenja   = [[19. lipnja]] [[1909.]]
| mjesto_rođenja  = {{flagicon|JAP|1889}} [[Kanagi (Aomori)|Kanagi]], [[Japan]]
| datum_smrti     = {{Datum smrti i dob|1948|6|13|1909|6|19|hr=da}}
| mjesto_smrti    = {{flagicon|JAP|1889}} [[Mitaka]], [[Japan]]
| počivalište     = 
| pseudonim       = Shunpei Kuroki&lt;br&gt;Shūji Tsujishima&lt;br&gt;Ginkichi Onuma&lt;br&gt;Kumata Ōtō
| državljanstvo   = 
| rodbina         = [[Gen'emon Tsushima]] {{small|(otac)}}&lt;br&gt;[[Bunji Tsushima]] {{small|(brat)}}
| supružnik       = [[Michiko Tsushima]] {{small|(v. [[1939.]])}}
| partner         = [[Hatsuyo Oyama]]&lt;br&gt;{{small|(nevjenčana supruga)}}
| djeca           = Sonoko Tsushima {{small|(kći)}}&lt;br&gt;Masaki Tsushima {{small|(sin)}}&lt;br&gt;[[Yūko Tsushima]] {{small|(kći)}}&lt;br&gt;[[Haruko Ōta]] {{small|(kći)}}
| obrazovanje     = 
| alma_mater      = 
| zanimanje       = pisac
| period          = 
| jezik           = [[japanski jezik]]
| pokret          = [[modernizam]]&lt;br&gt;(''[[buraiha]]'', [[ja-roman]])
| žanr            = [[roman]], [[kratka priča]]
| znamenita_djela = &lt;div&gt;
* &quot;[[Dōke no Hana]]&quot; (novela, [[1935.]])
* &quot;[[Joseito]]&quot; (kratka priča, [[1939.]])
* &quot;[[Hashire Merosu]]&quot; (kratka priča, [[1940.]])
* ''[[Otogi-zōshi (Osamu Dazai)|Otogi-zōshi]]'' (zbirka priča, [[1945.]])
* ''[[Shayō]]'' (roman, [[1947.]])
* ''[[Ningen Shikkaku]]'' (roman, [[1948.]])
&lt;/div&gt;
| nagrade         = 
| uticaj_od       = [[Ryūnosuke Akutagawa]], [[Murasaki Shikibu]], [[Fjodor Dostojevski]], [[Marcel Proust]], [[Saikaku]], [[Friedrich Schiller]], [[Anton Čehov]], [[André Gide]], [[Kanzō Uchimura]]
| uticaj_na       = [[Risa Wataya]], [[Takako Takahashi]]
| potpis          = 
| website         = 
}}
{{nihongo|'''Osamu Dazai'''|太宰 治|Dazai Osamu|extra=[[Kanagi (Aomori)|Kanagi]], [[19. lipnja]] [[1909.]] – [[Mitaka]], [[13. lipnja]] [[1948.]]}}, pravim imenom {{nihongo|'''Shūji Tsushima'''|津島 修治|Tsushima Shūji}}, bio je [[japan]]ski [[modernizam|modernistički]] pisac.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Dazai Osamu {{!}} Japanese author {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Dazai-Osamu |access-date=2022-12-07 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Tragična figura [[Japanska književnost|japanske književnosti]], Dazai je poznat po svojim mračnim pričama koje su odražavale bezidejnost i beznađe japanskog poslijeratnog društva; njegova djela pripadaju ''[[buraiha]]'' pokretu. 

Dazai potječe iz ugledne obitelji, a spisateljskim se radom počeo baviti u ranoj mladosti. Njegovi najvažniji uzori bili su [[Ryūnosuke Akutagawa]], [[Murasaki Shikibu]] i [[Fjodor Dostojevski]]. Za života je napisao brojne kratke priče i nekoliko romana, a najpoznatija djela su mu romani {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}} i {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}}, koji je jedan od najpoznatijih primjera [[ja-roman]]a.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Many of Japan's most interesting creative writers cite 'No Longer Human' by Osamu Dazai as their favourite book or one that had a huge influence on them|url=https://www.redcircleauthors.com/factbook/many-of-japans-most-interesting-creative-writers-cite-no-longer-human-by-osamu-dazai-as-their-favourite-book-or-one-that-had-a-huge-influence-on-them/|access-date=12 May 2021|website=Red Circle Authors|date=4 January 2018 }}&lt;/ref&gt; Posthumno je postao slavan kao jedan od najvažnijih japanskih pisaca.

Kao i mnogi njegovi likovi, Dazai je i privatno bio razočaran japanskim društvom u periodu neposredno prije, tijekom i nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. To je dovelo do toga da je pokušao [[suicid|samoubojstvo]] više od pet puta; dana [[13. lipnja]] [[1948.]] godine utopio se zajedno sa svojom tadašnjom partnericom, [[Tomie Yamazaki]], u [[Mitaka|Mitaki]]. Njihova su tijela pronađena  [[19. lipnja]], na Dazaijev 39. rođendan.

== Rani život ==

Shūji Tsushima rođen je [[19. lipnja]] [[1909.]] godine u selu [[Kanagi (Aomori)|Kanagi]], u prefekturi [[Aomori (prefektura)|Aomori]]. Rođen je kao deseto od ukupno jedanaest djece u obitelji Gen'emona i Tane Tshushima te je bio šesto muško dijete; od njih jedanaest, preživjelo je ukupno osmero djece. Njegov otac, Gen'emon Tsushima, bio je vodeći zemljoposjednik{{sfn|Lyons|1985|pages=8, 21}} u selu te utjecajan političar,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; koji je služio u lokalnoj skupštini te [[Predstavnički dom (Japan)|Predstavničkom domu]], a kasnije i u [[Dom perova (Japan)|Domu perova]] zbog visokih prihoda. Gen'emon je zapravo rođen u obitelji Matsuki kao jedan od mlađih sinova, međutim kako je njegova obitelj bila izrazito tradicionalistički (gotovo feudalistički) nastrojena, jedino je najstariji sin u obitelji uživao poštovanje i privilegije. Stoga, Gen'emon je usvojen od strane obitelji Tsushima te se imao oženiti Tane, najstarijom kćeri u obitelji. 

Obitelj Tsushima bila je skromnog, seljačkog porijekla. Dazaijev pradjed stekao je bogatstvo kao lokalni pozajmiljivač novca, a njegov sin, Dazaijev djed, dodatno je povećao obiteljsko bogatstvo. S vremenom je obitelj dobivala i sve veći ugled pa je u jednom trenutku postala među najcjenjenijim obiteljima u regiji{{sfn|Lyons|1985|pages=21–22}} te je bila poznata pod nadimkom {{nihongo|&quot;Gospodari Kanagija&quot;|金木の殿様|Kanagi no Tonosama}}. U vrijeme Dazaijeva rođenja, veliko [[Memorijalni muzej Osamua Dazaija|imanje obitelji Tsushima]] (danas memorijalni muzej) bilo je taman završeno, a u njemu je živjelo oko 30 članova uže i šire obitelji.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=O'Brien |first=James A. |url=https://archive.org/details/dazaiosamu0348obri/page/n5/mode/2up |title=Dazai Osamu |publisher=Twayne Publishers |year=1975 |isbn=0805726640 |location=Boston |page=18}}&lt;/ref&gt;

Gen'emonov ulazak u politiku bio je posljedica činjenice da je bio među četiri najveća zemljoposjednika u prefekturi, zbog čega mu je u konačnici i ponuđeno mjesto u Domu perova.{{sfn|Lyons|1985|pages=21–22}} Međutim, zbog svog političkog angažmana, Dazaijev otac često je bio odsutan, a kako mu je majka bila slaboga zdravlja, od rođenja do prve godine života odgajala ga je dadilja, a nakon nje, odgoj je preuzela njegova teta {{nihongo|Kie|津島キエ|Tsushima Kie}}, majčina mlađa sestra, koja se brinula o njemu do treće godine života.{{sfn|Lyons|1985|pages=21, 53, 57–58}} Od tada pa do polaska u osnovnu školu, o njemu se skrbila sluškinja imena {{nihongo|Take Chimura|近村たけ|Chimura Take|extra=[[1898.]] – [[1983.]]}}, koja je bila jedanaest godina starija od Dazaija.

=== Obiteljsko stablo ===

{{familytree/start}}
{{familytree| | | | | | | A-1 | | | | A-2 |y| A-3 |A-1=[[Hatsutarō Ishikawa]]&lt;br&gt;{{small|石原初太郎}}|A-2=[[Gen'emon Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島源右衛門}}|A-3=Tane Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島たね}}}}
{{familytree| | | | | |,|-|^|-|.| | | |,|-|^|-|-|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree| | | | | B-1 | | B-2 |y| B-3 |y| B-4 | | B-5 | | B-6 | | B-7 | | B-8 |B-1=Akira Ishikawa&lt;br&gt;{{small|石原明}}|B-2=[[Michiko Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島美知子}}|B-3='''Osamu Dazai&lt;br&gt;(Shūji Tsushima)&lt;br&gt;{{small|太宰治（津島修治)}}'''|B-4=[[Shizuko Ōta]]&lt;br&gt;{{small|太田静子}}|B-5=Eiji Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島英治}}|B-6=[[Bunji Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島文治}}|B-7=Keiji Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島圭治}}|B-8=Reiji Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島礼治}}|boxstyle_ B-3=background-color: #FDFC8F;}}
{{familytree| | | | | |,|-|-|-|v|-|^|-|.| |`|-|.| | | |!| | | |)|-|-|-|.| }}
{{familytree| C-1 |y| C-2 | | C-3 | | C-4 | | C-5 | | C-6 | | C-7 | | C-8 |~| C-9 |C-1=[[Yūji Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島雄二}}|C-2=Sonoko Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島園子}}|C-3=Masaki Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島正樹}}|C-4=[[Yūko Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島佑子}}|C-5=[[Haruko Ōta]]&lt;br&gt;{{small|太田治子}}|C-6=Kazuo Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島一雄}}|C-7=[[Kōichi Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島康一}}|C-8=Yō Tsushima&lt;br&gt;{{small|津島陽}}|C-9=[[Kichirō Tazawa]]&lt;br&gt;{{small|田沢吉郎}}}}
{{familytree| | | |!| | | | | | | | | |!| | | | | | | |!| }}
{{familytree| | | D-1 | | | | | | | | D-2 | | | | | | D-3 |D-1=[[Jun Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島淳}}|D-2=Ren Ishikawa&lt;br&gt;{{small|石原燃}}|D-3=[[Kyōichi Tsushima]]&lt;br&gt;{{small|津島恭一}}}}
{{familytree/end}}

== Školovanje i književni počeci ==
[[File:Osamu Dazai in High School2.jpg|thumb|left|Dazai kao srednjoškolac, oko [[1924.]] godine.]]
Godine [[1916.]], Dazai se upisao u Prvu osnovnu školu u Kanagiju.{{sfn|O'Brien|1975|page=12}} Zbog obiteljskog ugleda, sva djeca iz obitelji Tsushima dobivala su najviše ocjene neovisno o njihovim stvarnim sposobnostima i trudu, međutim Dazai je doista zaslužio svoje visoke ocjene te je opisan kao najnadareniji učenik u historiji škole.{{efn|Prva osnovna škola u Kanagiju otvorena je [[10. svibnja]] [[1875.]] godine.}}{{sfn|野原|1998|p=34}} Nakon što je uspješno završio osnovnu školu, jednu je godinu pohađai Višu osnovnu školu Meiji, iako za to nije bilo potrebe. Na to je bio prisiljen kako njegova starija braća, Eiji i Keiji, ne bi zaostajalo za njim u akademskom smislu jer su njih dvojica nakon dvije godine ispisani iz Niže srednje škole Hirosaki zbog loših ocjena.{{sfn|野原|1998|p=35}} U ovom se periodu upoznavao i s europskim književnim tradicijama, američkom kulturom te suvremenom likovnom umjetnošću.{{sfn|Keene|1958|p=4}}

Dana [[4. ožujka]] [[1923.]], Dazaijev otac umro je od [[rak pluća|raka pluća]].{{sfn|野原|1998|p=36}} Mjesec dana kasnije upisao je Nižu srednju školu Aomori te se odselio od svoje obitelji, dobivši sobu u internatu. I tu se isticao po svojim akademskim rezultatima te je bio predsjednik razreda od drugog polugodišta prve godine sve do mature; od ukupno 148 učenika u školi, Dazai je na kraju četvrte godine bio četvrti najbolji učenik. U tom se periodu počeo značajno interesirati za književnost. Čitao je [[Ryūnosuke Akutagawa|Ryūnosukea Akutagawu]], koji će mu postati književni uzor, [[Naoya Shiga|Naoyu Shigu]], [[Saisei Murō|Saiseija Murōa]] i [[Kan Kikuchi|Kana Kikuchija]], a kratka priča &quot;[[Sanshōuo]]&quot; ([[srpskohrvatski]]: &quot;Salamander&quot;) [[Masuji Ibuse|Masujija Ibusea]] bila mu je toliko uzbudljiva da ju nije mogao stajati mirno dok ju je čitao.{{sfn|野原|1998|p=40}} Iako je počeo pisati već s oko 13 godina,&lt;ref&gt;Irmela Hijiya-Kirschnereit, ''Nachbemerkung'', u: Dazai Osamu, ''Gezeichnet'', Frankfurt/Main, Leipzig 1997, str. 137–151, str. 140.&lt;/ref&gt; svoju prvu priču, {{nihongo|&quot;[[Saigo no Taikō|Posljednji ''Taikō]]&quot;|最後の太閤|Saigo no Taikō}}, objavio je u ožujku [[1925.]] godine{{sfn|McCarthy|p=ix}} u ''Časopisu Udruge alumnija'', a s prijateljem je u istom periodu izdao 12 brojeva častopisa {{nihongo|''Fatamorgana''|蜃気楼|Shinkirō}}. U tom je periodu pokazao želju da postane pisac, međutim istovremeno je pokazivao i znakove lijenosti i nemara; jednom prilikom, kada je njegov najstariji brat, Bunji, pogledao njegove udžbenike, vidio je da su prepuni crteža i karikatura profesora te njegovih braće i sestara.&lt;ref&gt;{{Cite book|和書|editor=彩図社文芸部 |title=文豪たちの嘘つき本 |publisher=[[彩図社]] |date=2023-03 |page=17|isbn=978-4801306530|ref={{harvid|『文豪たちの嘘つき本』|2023}}}}&lt;/ref&gt;

Godine [[1927.]] upisao se u Višu školu Hirosaki, društveni smjer, s izvrsnim ocjenama;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Osamu Dazai |url=https://www.city.hirosaki.aomori.jp/bungakukan/2014-1216-1447-71.html |access-date=2024-12-05 |website=City of Hirosaki |language=ja}}&lt;/ref&gt; Hirosaki je zapravo bila pripremna škola za upis na univerzitet, a tada je djelovala kao internat tako da su učenici morali živjeti na školskom kampusu, osim kada bi putovali natrag kući. Međutim, na majčin nagovor, Dazai je fingirao bolest kako bi dobio dopuštenje da živi u domu obitelji Fujita, koji su bili u rodu s obitelji Tsushima. Danas je dom obitelji Fujita pretvoren u [[Dom znanja Osamu Dazai]], kulturnu instituciju otvorenu u čast Osamua Dazaija. U tom se periodu počeo zanimati za [[Edo period|kulturu Edo perioda]] te je počeo proučavati ''[[gidayū]]'', vrstu pjevnog pripovijedanja koje se koristilo u ''[[bunraku]]'' teatru.{{sfn|Lyons|1985|page=26}} Tijekom prvih ljetnih praznika, dok je boravio u rodnom Kanagiju, Dazai je saznao za [[suicid|samoubojstvo]] [[Ryūnosuke Akutagawa|Ryūnosukea Akutagawe]],{{efn|Akutagawa se predozirao [[veronal]]om [[24. srpnja]] [[1927.]] godine u dobi od samo 35 godina, ostavivši za sobom oproštajno pismo.}} svog književnog uzora, kojemu se ujedno i divio.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pro.bookoffonline.co.jp/book-enjoy/books-trivia/20180613-dazaiosamu-ohtouki1-bt.html|title=太宰治のイメージが変わる！ 文豪・太宰治はこんな人だった|accessdate=2025-05-18|publisher=BOOK OFF Online}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kitabunka.or.jp/tabata/news/8916/|title=芥川龍之介と太宰治|accessdate=2025-05-18|publisher=北区文化振興財団}}&lt;/ref&gt; Ta ga je vijest strašno pogodila te se po povratku u [[Hirosaki]], potpuno izolirao od svih na neko vrijeme.{{sfn|野原|1998|p=47}}{{sfn|猪瀬|2000|p=31}} Posljedično, Dazai je počeo zapostavljati učenje, a sav džeparac koji je dobivao od obitelji trošio je na odjeću, alkohol i prostitutke. 

Interes za književnost nije izgubio tako da je [[1928.]] godine nastavio objavljivati priče te je uređivao nekoliko učeničkih časopisa i bavio se novinarskim radom, a zajedno s prijateljima, u svibnju iste godine, pokrenuo je časopis {{nihongo|''Stanična književnost''|細胞文芸|Saibō Bungei}}.{{sfn|Lyons|1985|pages=28-29}} U tom se periodu počinje zanimati i za [[marksizam]], koji je japanska vlada proganjala u to vrijeme, te pod pseudonimom {{nihongo|'''Shūji Tsujishima'''|辻島衆二|Tsujishima Shūji}}, objavljuje proleterski roman u nastavcima naslova {{nihongo|''[[Muken Naraku|Neprekidni pakao]]''|無間奈落|Muken Naraku}}. Ipak, objava romana obustavljena je nakon samo jednog dijela, vjerojatno zbog protivljenja njegove obitelji, kojoj se nisu sviđale Dazaijeve simpatije prema komunizmu.{{sfn|野原|1998|p=51}}{{sfn|猪瀬|2000|p=50}} U ovom periodu počinje dobivati prve kritike iz škole, gdje je opisan kao da pokazuje &quot;manjak iskrenosti (veliku iskrenost samo na površini)&quot;,{{Sfn|『第七期学籍簿　昭和五年三月卒業』（弘前大学附属図書館所蔵）|1930}} ali i upoznaje [[gejša|gejšu]] imena [[Hatsuyo Oyama]] ([[1912.]] – [[1944.]]). Među pseudonimima koje je također koristio u ovom periodu bili su i {{nihongo|'''Ginkichi Onuma'''|小菅銀吉|Onuma Ginkichi}}, {{nihongo|'''Kumata Ōtō'''|大藤熊太|Ōtō Kumata}}&lt;ref&gt;{{Cite journal|和書|author=藤原耕作 |title=習作期の太宰治文学-高校時代を中心に- |journal=大分大学教育福祉科学部研究紀要 |publisher=[[大分大学]]教育福祉科学部 |date=2006-10-02 |pages=130-144 |doi=10.51073/11797 |ref=harv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://crd.ndl.go.jp/reference/entry/index.php?id=1000326303&amp;page=ref_view 「太宰治」のペンネーム] [[レファレンス協同データベース]]&lt;/ref&gt; te {{nihongo|'''Shunpei Kuroki'''|黒木 舜平|Kuroki Shunpei}}, koji je koristio pri objavi priče {{nihongo|&quot;[[Dangai no Sakkaku|Iluzija litica]]&quot;|断崖の錯覚|Dangai no Sakkaku}}.

Godine [[1929.]] napisao je roman {{nihongo|''[[Gakusei-gun|Učenička skupina]]''|学生群|Gakusei-gun}}, inspiriran stvarnim prosvjedima koji su se dogodili u srednjoj školi u [[Kotaka|Kotaki]]. Ravnatelj srednje škole pronevjerio je javna sredstva, što je dovelo do toga da je skupina učenika, pod vodstvom Shigehika Uede (Gen'ichirō Ishigami), voditelja Kluba društvenih znanosti, organizirala petodnevni štrajk, koji je doveo do ravnateljeve ostavke i izostanka bilo kakvih sankcija prema učenicima. Iako Dazai gotovo pa da i nije sudjelovao u štrajku, po uzoru na tadašnju proletersku književnost napisao je ''Učeničku skupinu'' te ju je pročitao Uedi.{{sfn|猪瀬|2000|pp=55-60}} Roman je poslao i na [[Kaizōsha|Kaizōshin]] natječaj za roman, ali nije pobijedio.{{sfn|石上玄一郎「高校時代の太宰治」（『文藝』12月号、1953.12）str.118}} Ueda i još devet članova kluba koji je vodio u školi uhapšeni su [[16. siječnja]] [[1930.]] godine od strane Specijalne policije jer su djelovali kao aktivisti za [[Komunistička partija Japana|Komunističku partiju Japana]] u suradnji sa [[Seigen Tanaka|Seigenom Tanakom]]. U ožujku, četvorica učenika, među kojima je bio i Ueda, izbačeni su iz škole, trojica su otpuštena, a dvojica su suspendirana na neodređeno vrijeme.{{sfn|猪瀬|2000|pp=67-71}}
[[File:Osamu Dazai1928.jpg|thumb|Fotografija Dazaija iz [[1928.]] godine.]]
U ranim jutarnjim satima [[10. prosinca]] [[1929.]] godine, Dazai si je prvi puta pokušao oduzeti život tako što se predozirao [[bromizoval]]om. Preživio je te je u pratnji majke išao na oporavak u [[Ōwani (onsen)|''onsen'' Ōwani]], gdje je boravio do [[7. siječnja]] [[1930.]] godine. U svom kontroverznom {{nihongo|&quot;[[Kunō no Nenkan|Almanahu patnje]]&quot;|苦悩の年鑑|Kunō no Nenkan}} iz [[1946.]] godine objasnio je kako je razlog za pokušaj samoubojstva bila nepomirljiva razlika između njegovog društvenog statusa, osjećao je krivnju jer je rođen u &quot;lošoj društvenoj klasi&quot;, i njegove ideologije, napisavši 

{{quote|''Diktatura proleterijata. Tu je, sigurno, bio nekakav novi senzibilitet. To nije bilo pomirenje. To je bila diktatura. Protivnici su imali biti uništeni bez iznimke. Svi su bogati ljudi bili zli. Svi su plemići bili zli. Pravednost je pripadala samo siromašnim, skromnim masama. Ja sam podržavao oružanu pobunu. Revolucija bez giljotine bila bi besmislena. Međutim, ja nisam bio dio proleterijata. Moja uloga u svemu ovome bila bi predati se giljotini. Ja sam bio devetnaestogodišnji učenik više škole. U svom razredu, jedini sam se ja isticao svojom predivnom odjećom. Nije mi preostalo ništa, mislio sam, osim umrijeti. Progutao sam veliku količinu [[bromizoval|''Calmotina'']], ali nisam umro.''|Osamu Dazai, &quot;[[Kunō no Nenkan|Almanah patnje]]&quot; ([[1946.]]){{sfn|McCarthy|2024|p=x}}}}

Nakon oporavka, vratio se u školu te ju je [[1930.]] godine uspješno završio kao 46. od ukupno 76 učenika svoje generacije.

== Univerzitetski period ==
[[File:Dazaihatsuyo1932.png|thumb|left|Osamu Dazai (krajnje desno) i njegova partnerica, [[Hatsuyo Oyama]] (druga s lijeva) u domu Keijiroa Sakabea u [[Numazu]]u [[1932.]] godine.]]
Nakon oporavka u ''[[onsen]]u'' i završetka srednje škole, Dazai upisuje studij [[Francuska književnost|francuske književnosti]] na tadašnjem [[Univerzitet u Tokiju|Carskom univerzitetu u Tōkyu]] te se seli u sobu u pansionu nedaleko od stana njegova brata Keijija, koji je studirao kiparstvo.{{sfn|McCarthy|2024|p=xi}} Iako nije govorio [[francuski jezik]] (čini se da zbog zanemarivanja studija nije ni naučio više od nekoliko riječi),{{sfn|Keene|1956|p=xiv}} Dazai je odlučio studirati francusku književnost jer u to doba to nije bio pretjerano popularan studij pa univerzitet nije organizirao prijemni ispit, koji se polagao za studije [[Engleska književnost|engleske]] i [[Japanska književnost|japanske književnosti]].&lt;ref name=&quot;平岡敏男&quot;&gt;『太宰治に出会った日』所収、平岡敏男「若き日の太宰治」39-40頁&lt;/ref&gt;{{efn|Prema tadašnjim obrazovnim normama, učenici [[Viša škola (Japan)|viših škola]] imali su pravo na prioritetni upis na carske univerzitete, a ukoliko je interes za određeni studijski program bio manji od upisne kvote, prijemni se ispiti nisu održavali.}} Međutim, te je akademske godine univerzitet iznenada organizirao prijemni ispit i za studij francuske književnosti tako da se Dazai našao u problemu.&lt;ref name=&quot;平岡敏男&quot; /&gt; Tijekom prijemnog ispita, Dazai je podigao ruku u ispitnoj prostoriji te je ispitivaču, [[Yutaka Tatsuno|Yutaki Tatsunu]], objasnio svoju situaciju, nakon čega je primljen temeljem posebnog zahtjeva.&lt;ref name=&quot;平岡敏男&quot; /&gt; Međutim, njegov tadašnji prijatelj i kolega pisac, {{nihongo|[[Katsujirō Ōtaka]]|大高勝次郎|Ōtaka Katsujirō}}, rekao je da je pred njim Dazai fingirao istinski interes za studij, navodeći prestižnu titulu i činjenicu da bi im predavao ugledni znanstvenik {{nihongo|[[Yutaka Tatsuno]]|辰野隆|Tatsuno Yutaka}}, koji je bio ispitivač na prijemnom ispitu i zahvaljujući kome je Dazai uopće upao na studij, kao razloge za odabir studija.{{Sfn|『文豪たちの嘘つき本』|2023|pp=22-23}} 
Također, studij francuskog jezika u to je doba uživao određeni ugled među mladim Japancima jer su eksperimentalni [[simbolizam]] i [[nadrealizam]] bili puno popularniji of faktično nastrojene engleske književnosti i filološki orijentirane japanske književnosti toga doba, a uz to su kružile i brojne popularne legende o čarima &quot;[[boem]]skog života u [[Pariz]]u&quot;, što su mladi Japanci primali s velikim zanimanjem.{{sfn|Keene|1956|p=xiv}} Međutim, Dazai nije mogao pratiti predavanja te je vrlo brzo izgubio interes za studiranjem; razmišljao je o prelasku na studij [[estetika|estetike]] ili [[povijest umjetnosti|historije umjetnosti]], {{sfn|猪瀬|2000|p=110}} međutim nakon što je Keiji umro od [[tuberkuloza|tuberkuloze]] u lipnju te godine, gotovo je potpuno prestao ići na predavanja.{{sfn|McCarthy|2024|p=xi}} U tom je periodu postao pomoćnik piscu [[Masuji Ibuse|Masujiju Ibuseu]], tada perspektivnom mladom piscu, iako je Ibuse pristao na upoznavanje tek nakon što mu je Dazai poslao pismo u kojem je zaprijetio da će se ubiti ukoliko ga Ibuse ne primi; međutim, unatoč nezgrapnom početku, Ibuse će postati Dazaijev najbolji i najintimniji prijatelj te će mu biti podrška do kraja života.{{sfn|McCarthy|2024|p=xi}}

U listopadu [[1930.]] godine, [[gejša]] {{nihongo|[[Hatsuyo Oyama]]|小山初代|Oyama Hatsuyo}} uspjela je, uz Dazaijevu pomoć, napustiti ''[[Okiya|okiyu]]'' u [[Aomori]]ju u kojoj je radila te se preselila u [[Tōkyō]]. Dazai i Oyama planirali su vjenčanje, međutim Dazaijeva obitelj snažno se protivila tom braku. U studenom, Dazaijev najstariji brat, Bunji, doputovao je u Tōkyō kako bi odgovorio brata od vjenčanja, međutim Dazai je bio ustrajan u svojoj namjeri da se oženi Oyamom. Bunji je na kraju pristao, ali pod uvjetom da se taj brak formalno izbriše iz obiteljskog registra, čime bi se obitelj formalno odrekla i Dazaija. Također, obećao mu je slati 120 [[Japanski jen|jena]] mjesečno dok ne diplomira, ali Dazai, koji je očekivao dio obiteljske imovine, bio je razočaran takvim ishodom.{{sfn|猪瀬|2000|p=109}} Nakon što je Dazai pristao, Buji je s Oyamom otišao natrag u [[Aomori]] kako bi otplatio njezin odlazak iz ''okiye'' i izgladio stvari s vlasnicima.{{sfn|McCarthy|2024|p=xi-xii}} Deset dana nakon što je izbrisan iz obiteljskog registra, Dazai si je ponovo pokušao oduzeti život. 
[[File:Shimeko Tanabe, before 1930.jpg|thumb|[[Shimeko Tanabe]], koja je umrla u pokušaju dvostrukog [[samoubojstvo|samoubojstva]] s Dazaijem [[28. studenog]] [[1930.]] godine.]]
Dana [[28. studenog]] [[1930.]] godine, Dazai i {{nihongo|[[Shimeko Tanabe]]|田部シメ子|Tanabe Shimeko}}, devetnaestogodišnja hostesa koja je radila u baru {{nihongo|''Hollywood''|ホリウッド|Horiuddo}} u četvrti [[Ginza]], odlučili su se [[samoubojstvo|ubiti]] utapanjem nakon što su konzumirali [[bromizoval]]; Tanabe je umrla, ali Dazai je spašen od strane posade ribarskog broda koji se nalazio u blizini. Iako su tadašnje novine pisale da su ga pronašle na plaži nakon što je zaspao zbog uzimanja tablete za spavanje, Dazai je u svojim djelima {{nihongo|&quot;[[Tōkyō Hakkei|Osam pogleda na Tōkyō]]&quot;|東京八景|Tōkyō Hakkei}} i {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}} pisao o ovom događaju i otkrio detalje o tome kako se doista odvio. Policija ga je htjela optužiti za pomaganje u samoubojstvu, međutim, zahvaljujući intervenciji Bunjija i njegove obitelji, tužitelj je odustao od kaznenog progona.{{sfn|猪瀬|2000|p=132}}{{efn|Prema jednoj teoriji, nadležni tužitelj, Uno, bio je član obitelji Matsuki i tako Dazaijev rođak, dok je inspektor koji je vodio slučaj bio rodom iz Kanagija, što je također išlo u korist Dazaiju.}}

U prosincu je poslan u [[Ikarigaseki (onsen)|''onsen'' Ikarigaseki]] na oporavak u pratnji svoje buduće supruge. Tamo su imali simulirano vjenčanje,{{sfn|野原|1998|p=89}} međutim nikada nisu formalno registrirali svoj brak.{{sfn|猪瀬|2000|p=135}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thacker |first=Eugene |date=2016-03-26 |title=Black Illumination: The Disqualified Life of Osamu Dazai|url=https://www.japantimes.co.jp/culture/2016/03/26/books/black-illumination-disqualified-life-osamu-dazai/ |access-date=2024-08-08 |website=The Japan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; Početkom [[1931.]] godine, Dazai i Bunji potpisali su sporazum u kojem se Dazai obvezao izbjegavati problematične aktivnosti (hapšenje, sudjelovanje u aktivnostima socijalista, rasipanje novca i slično) i diplomirati, za što mu je Bunji trebao slati 120 jena svaki mjesec tijekom sljedeće dvije godine, sukladno ranijem usmenom dogovoru. Dazai se vratio na univerzitet, a u veljači je s Hatsuyo započeo novi &quot;bračni&quot; život.{{sfn|猪瀬|2000|p=136}} U ovom je periodu malo pisao, ali je komponirao ''[[haiku]]'' pjesme.{{sfn|McCarthy|2024|p=xii}}

Međutim, iako se činilo da je njegov život ušao u mirniju fazu, u narednom je periodu imao i manjih problema zbog svojih ljevičarskih uvjerenja. Dazai je već u srednjoj školi pokazivao sklonost prema [[komunizam|komunizmu]] te je bio partijski aktivist, mada nije bio u prvim redovima; također, prema vlastitom priznanju njegov prvi pokušaj suicida bio je iz ideoloških razloga. Iako se ni kasnije nije pretjerano aktivirao u radu [[Komunistička partija Japana|Komunističke partije Japana]], nakon susreta s aktivistom Eizōm Kudōm,{{sfn|猪瀬|2000|p=92}} Dazai je mjesečno uplaćivao 10 jena Partiji. Jedan od razloga zašto je izbačen iz obitelji bio je i njegov politički angažman, jer je obitelj htjela zaštititi Bunjija, koji je bio aktivni političar, od potencijalnih ilegalnih aktivnosti njegova brata. U tom je periodu na zahtjev Partije često skrivao članove u svom domu te se često morao seliti. U jednom je trenutku postao meta policije te je dva ili tri puta pritvaran,{{sfn|猪瀬|2000|pp=185-190}} nakon čega se konačno distancirao od partije i prestao uplaćivati novac.{{sfn|McCarthy|2024|p=xii-xiii}} Međutim, početkom lipnja Bunji je saznao za njegova ranija hapšenja te mu je odlučio ukinuti financiranje.{{sfn|McCarthy|2024|p=xii-xiii}} Krajem lipnja, policija ga je ponovo tražila pa je pobjegao i iznajmio stan pod lažnim imenom; tada je saznao za Oyaminu prošlost što ga je, prema vlastitom iskazu, snažno šokiralo.{{sfn|McCarthy|2024|p=xii-xiii}} U srpnju [[1932.]] godine, obitelj nije mogla stupiti u kontakt s Dazaijem, ali ga je Bunji uspio pronaći te mu prenijeti poruku da će mu ponovo slati novac ako se preda policiji i raskine sve veze s partijom; Dazai je pristao te se sredinom mjeseca predao policiji u [[Aomori]]ju, koja ga je pustila nakon par dana ispitivanja.{{sfn|McCarthy|2024|p=xii-xiii}} U prosincu iste godine, Dazai je formalno potpisao obećanje, ispred ureda Državnog tužitelja u Aomoriju, da se više neće baviti ilegalnim aktivnostima te da će raskinuti sve veze Partijom; ovo je obećanje održao.{{sfn|猪瀬|2000|p=198}}{{sfn|野原|1998|p=106-108}} Sam Dazai o ovim je događajima pisao u romanu {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}}. Krajem godine, mjesečna suma od 120 jena koju je dobivao od obitelji smanjena je na 90 jena,{{sfn|猪瀬|2000|p=199}} a on se s Oyamom vratio u [[Tōkyō]], gdje su živjeli u kolibi na napuštenom imanju.{{sfn|McCarthy|2024|p=xiii}}

== Početak spisateljske karijere i privatni kaos ==
[[File:Dazai1936.jpg|thumb|left|Portet Dazaija iz [[1936.]] godine, na vrhuncu njegove ovisnosti o [[oksikodon]]u, napravljen u [[Funabashi]]ju.]]
Godine [[1932.]], Dazai, koji je na opće iznenađenje svih doista održao svoje obećanje i smirio se, odlučio je postati profesionalni pisac. Rane godine njegove spisateljske karijere bile su izrazito produktivne i plodne, a na samom je početku iskoristio suradnju s Ibuseom, koji je bio izrazito utjecajan, kako bi pronašao izdavače za svoja djela. Godine [[1933.]] u priči {{nihongo|&quot;[[Ressha|Vlak]]&quot;|列車|Ressha}}, koja je premijerno izdana [[19. veljače]] u časopisu {{nihongo|''Sunday Tōō''|サンデー東奥}}, po prvi je put koristio [[pseudonim]] '''Osamu Dazai''';{{efn|U priči {{nihongo|&quot;[[Kojiki Gakusei|Učenik prosjak]]&quot;|乞食学生|Kojiki Gakusei}}, Dazai se pojavljuje kao fiktivna verzija samoga sebe. U toj priči, kao svoje pravo ime navodi ime Takeo Kimura, što nije bilo njegovo stvarno ime, međutim napominje da objavljuje pod pseudonimom Osamu Dazai. U priči navodi da se sramio svog pravog imena te da je zato koristio pseudonime, a za pseudonim Osamu Dazai govori da ima prizvuk kao da je u pitanju &quot;ulični borac koji bi nekome mogao slomiti vrat&quot;. Nije poznato je li ovo potpuno točno, ali poznavajući Dazaijevu sklonost ubacivanju autobiografskih elemenata u svoja djela, moguće je da je ova priča o genezi pseudonima barem djelomično istinita.}} ova je priča bila njegov prvi eksperiment s [[ja-roman]]om, formom koja će postati njegov zaštitni znak.{{sfn|Lyons|1985|page=34}} U tom se periodu pridružio i [[Dōjinshi|amaterskom časopisu]] {{nihongo|''Tuljan''|海豹|Azarashi}}, u čijem je prvom broju objavio priču {{nihongo|&quot;[[Gyofukuki|Transformacija]]&quot;|魚服記|Gyofukuki}}, mračnu priču fantastike koja se bavi temom [[suicid]]a, a bio je i jedan od suosnivača časopisa {{nihongo|''Plavi cvijet''|青い花|Aoi Hana}}, u kojem je objavio kratku priču {{nihongo|&quot;[[Romanesuku|Romaneska]]&quot;|ロマネスク|Romanesuku}}, a koja je nastala pod Ibuseovim utjecajem te pokazuje sklonost [[nadrealizam|nadrealnom]] humoru u maniri [[avangarda|avangarde]]. Zbog sukoba s [[Chūya Nakahara|Chūyom Nakaharom]] i drugim piscima, ''Plavi cvijet'' prestao je izlaziti odmah nakon prvog broja.{{sfn|野原|1998|p=117}} Osim Ibusea, u ovom je periodu upoznao i [[Kazuo Dan|Kazua Dana]], također utjecajnog pisca iz tog perioda. 

Godine [[1935.]], u veljačkom broju časopisa {{nihongo|''Književnost''|文藝|Bungei}} objavljuje priču {{nihongo|&quot;[[Gyakkō|Regresija]]&quot;|逆行|Gyakkō}}. Iako je njegov književni rad napredovao, iste godine njegov život ponovo postaje kaotičan. Tada je bio na petoj godini studija, ali je strahovao da neće uspjeti diplomirati{{efn|Tijekom jednog od izlazaka na diplomski ispit, jedan od ispitivača rekao je Dazaiju: &quot;Ako mi možete reći imena svojih profesora, pustit ću Vas da diplomirate.&quot; Međutim, kako Dazai uopće nije pohađao nastavu, nije bio u stanju navesti ime nijednog od svojih profesora te je pao na ispitu.}} i da će mu obitelj ukinuti mjesečna davanja. Zbog tog je straha polagao ispit za posao u dnevnim novinama ''[[Miyako Shinbun]]'', međutim nije upao. U tom periodu završava zbirku od 14 priča naslova {{nihongo|''[[Bannen|Pozne godine]]''|晩年|Bannen}},{{efn|Iako dovršena [[1935.]], ova je zbirka objavljena [[1936.]] godine i tako je postala njegovo prvo cjelovito tiskano djelo, odnosno da se nije radilo o priči objavljenoj u časopisu.}} koja je trebala biti njegova oporučna ostavština i oproštaj sa svijetom. Nedugo zatim, dana [[16. ožujka]] [[1935.]] godine, ponovo se pokušao ubiti; ovoga se puta pokušao objesiti dok je bio u [[Kamakura|Kamakuri]]{{sfn|猪瀬|2000|p=257}} i to nakon što je prethodnu noć proveo u [[Yokohama|Yokohami]], gdje je potrošio svu svoju ušteđevinu na alkohol i zabavu u društvu [[Zenshirō Kodate|Zenshirōa Kodatea]].{{sfn|McCarthy|2024|p=xiv-xv}} Nije potpuno jasno što se točno dogodilo u Kamakuri – je li Dazai odustao ili je uže puklo – ali vratio se kući s tragovima užeta na vratu, a tamo su ga čekali zabrinuti prijatelji te Bunji, koji je bio obaviješten da je Dazai nestao i da postoji bojazan da si je oduzeo život; Ibuse je tada uspio nagovoriti Bunjija da još godinu dana šalje Dazaiju novac.{{sfn|McCarthy|2024|p=xiv-xv}} U travnju je hospitaliziran zbog akutnog [[apendicitis]]a, koji je bio dodatno zakompliciran [[peritonitis]]om; skoro je umro u bolnici, u kojoj je proveo čak tri mjeseca.{{sfn|McCarthy|2024|p=xv}} Tijekom boravka u bolnici primao je analgetik [[oksikodon]] o kojemu je ubrzo postao ovisan.{{sfn|猪瀬|2000|pp=258-259}} Kada je pušten iz bolnice, Bunji mu je iznajmio kuću u [[Funabashi]]ju, gdje je trebao živjeti i oporavljati se godinu i pol dana, međutim njegova se ovisnost samo pogoršavala.{{sfn|McCarthy|2024|p=xv}} Dana [[30. rujna]] [[1935.]] godine izbačen je s univerziteta zbog neplaćene školarine.

Kada je iste godine u časopisu {{nihongo|''[[Nihon Rōmanha]]''|日本浪曼派}} objavio [[novela|novelu]] {{nihongo|&quot;[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]&quot;|道化の華|Dōke no Hana}}, što se smatralo velikim doprinosom tom časopisu, koji je bio kratkoga vijeka, njegov suvremenik [[Haruo Satō]] poslao mu je razglednicu s porukom &quot;''Dajem Vam prolaznu ocjenu''&quot;; u prvom pismu koje je ikada napisao Satōu, poslanom u lipnju [[1935.]], Dazai je izrazio svoju iskrenu sreću zbog Satōvog ohrabrenja i činjenice da je primijetio njegov talent.{{sfn|猪瀬|2000|p=263}}{{sfn|産経新聞|2015|p=2}} Iste godine počele su i pripreme za dodjelu prve [[Akutagawina nagrada|Akutagawine nagrade]], a Dazai je nominiran na temelju priče {{nihongo|&quot;[[Gyakkō|Regresija]]&quot;|逆行|Gyakkō}} i novele {{nihongo|&quot;[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]&quot;|道化の華|Dōke no Hana}}.{{sfn|McCarthy|2024|p=xv}} Osim što mu je nagrada od 500 jena bila potrebna, Dazai je žudio za prestižom i ugledom koji bi došli s nagradom, međutim nije dobio;{{sfn|McCarthy|2024|p=xv}} nagradu je te godine dobio [[Tatsuzō Ishikawa]] za roman {{Nihongo|''Sōbō''|蒼氓}}. Zanimljivo je da je Satō, koji je bio jedan od članova žirija koji je birao pobjednika, napisao: {{nihongo|&quot;''Među svim djelima koje je Dazai do sada napisao, &quot;Gyakkō&quot; je, čini mi se, potpuni neuspjeh.''&quot;|『逆行』は太宰君の今までの諸作のうちではむしろ失敗作。|&quot;Gyakkō&quot; wa Dazai-kun no ima made no shosaku no uchi de wa mushiro shippai-saku.}}; drugi član žirija i kasniji [[Nobelova nagrada za književnost|nobelovac]], [[Yasunari Kawabata]], naknadno se osvrnuo i na Dazaijev privatni život, objasnivši: &quot;''Osobno, smatram da zloguki oblaci koji vise nad [Dazaijevim] privatnim životom onemogućavaju direktnu ekspresiju njegova genija''&quot;.{{sfn|McCarthy|2024|p=xv}} U listopadskom izdanju časopisa {{nihongo|''Književni vjesnik''|文藝通信|Bungei Tsūshin}}, Dazai je u otvorenom pismu odgovorio na Kawabatine kritike, napisavši, između ostlog {{nihongo|&quot;''Jesu li skrb o malim pticama i gledanje [[butō|plesa]] doista tako ugodan život?''&quot;|小鳥を飼い、舞踏を見るのがそんなに立派な生活なのか。|Kotori o kai, butō o miru no ga son'nani rippana seikatsu na no ka.}}{{sfn|猪瀬|2000|pp=266-269}} i &quot;''Izbost ću ga. To sam doista i promislio. Mislio sam da ste veliki zlikovac''&quot;.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi}} Iako je Kawabata odgovorio isprikom za svoje izvorne komentare, kritizirao ga je za njegove &quot;''neosnovane zablude i sumnje''&quot;.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi}} Međutim, ovo je odbijanje, u kombinaciji s rastućom ovisnošću, značajno utjecalo na Dazaijevu psihu. Postao je izrazito depresivan i počeo se čudno ponašati; svom prijatelju i kolegi piscu, [[Kan'ichi Kon|Kan'ichiju Konu]], poslao je neobično pismo koje je kod njega izazvalo anksioznost, a uslijedio je brzo sklepani odgovor iz kojeg se činilo da je Dazai uživao u reakciji koju je izazvao.{{Sfn|『文豪たちの嘘つき本』|2023|p=19}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = right
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 220px
 | caption_align     = 
 | image1            = Hatuyo1944.jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = [[Hatsuyo Oyama]], Dazaijeva partnerica od [[1931.]] do [[1937.]] godine.
 | image2            = Dazaizenshiro1935.png
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | thumbtime2        =
 | caption2          = Osamu Dazai (drugi s lijeva, sjedi) s prijateljima u [[Yugawara|Yugawari]] [[1935.]] godine. Osoba koja sjedi krajnje desno je njegov prijatelj i rođak (mlađi brat supruga Dazaijeve starije sestre), [[Zenshirō Kodate]], s kojim ga je Oyama prevarila dok je on bio na liječenju [[1936.]] godine.

}}
Krajem godine, Satō, koji je u međuvremenu postao Dazaijev mentor, poslao mu je brzojav u kojem je napisao: &quot;''Ovaj put nagrada treba ići Vama.''&quot;{{sfn|McCarthy|2024|p=xv}} Sljedeće godine u veljači, Dazai je prije izbora za drugu Akutagawinu nagradu pisao Satōu te mu je naglasio važnost te nagrade za njega: &quot;''Ako dobijem Akutagawinu nagradu, zasigurno ću ridati zbog zahvalnosti za suosjećanje drugih. Moći ću nadvladati svaku patnju i nastaviti živjeti... Pomozite mi, molim Vas''&quot;.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi}}&lt;ref&gt;{{Cite web|和書|url=https://www.sankei.com/article/20150907-I7NBEEUJNJM75GPI3QVZEYSMGA/ |title=太宰治の新たな書簡発見「私を見殺しにしないで下さい」… 佐藤春夫に芥川賞泣訴 |pages=1-2 |website=産経新聞 |date=2015-09-07 |ref={{harvid|産経新聞|2015}}|accessdate=2024-05-20}}&lt;/ref&gt; Međutim, Satō je od Ibusea i kritičara [[Kaishi Yamagishi|Kaishija Yamagishija]] saznao za Dazaijevu ovisnost o narkoticima; pozvao ga je kod sebe te mu je naredio da se hospitalizira radi odvikavanja. Dazai ga je poslušao te je deset dana boravio u Bolnici Saiseikai,{{sfn|猪瀬|2000|pp=275-276}} mada mu to nije izliječilo ovisnost, a barem se dva puta iskrao iz bolnice kako bi išao piti i uzimati opijate s prijateljima.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi}} Akutagawina nagrada nije dodijeljena [[1936.]] godine zbog izostanka dovoljno kvalitetnog kandidata, a Dazaijeva djela nisu bila ni nominirana. Dazaijevo se psihičko stanje nastavilo pogoršavati zbog depresije i ovisnosti tako da je u tom periodu prijateljima i poznanicima često prijetio da će se ubiti. Jedan bijesni novinar povodom toga napisao je da Dazai &quot;''ne može umrijeti, ali mi prijeti i ucjenjuje me''&quot;.{{Sfn|『文豪たちの嘘つき本』|2023|pp=26-27}}

Situacija se naizgled popravila tijekom priprema za treću Akutagawinu nagradu, za koju je bio siguran da će ju dobiti.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi-xvii}} Godine [[1936.]], u časopisu {{nihongo|''[[Bungakukai|Svijet književnosti]]''|文學界|Bungakukai}} objavio je epistolarno djelo {{nihongo|&quot;[[Kyokō no Haru|Proljeće izmišljotina]]&quot;|虚構の春|Kyokō no Haru}}, a [[21. lipnja]] objavljena mu je &quot;oproštajna zbirka&quot; {{nihongo|''[[Bannen|Pozne godine]]''|晩年|Bannen}}. Povodom objave, Dazai je [[11. srpnja]] organizirao zabavu na koju je pozvao i Satōa i Ibusea.{{sfn|猪瀬|2000|pp=284-290}} Uz to, Kawabati, kojeg je prilikom prve dodjele nazvao &quot;zlikovcem&quot;, osobno je poslao kopiju zbirke s posvetom te je još jednom molio da mu dodijele nagradu.&lt;ref&gt;&quot;Molim Vas, dajte mi Akutagawinu nagradu&quot;, pismo Osamua Dazaija pronađeno u domu Yasunarija Kawabate, ''[[Asahi Shinbun]]'', [[14. svibnja]] [[1978.]], str. 23&lt;/ref&gt; Kako bi se izliječio od ovisnosti, sam je otišao na liječenje u ''[[onsen]]'', gdje je saznao da je odbor je te godine donio pravilo da se djela autora koji su ranije bili nominirani, ali nisu dobili ne mogu više kandidirati tako da je Dazaiju trajno zatvoren put prema Akutagawinoj nagradi. Bijesan, Dazai je napisao tekst u kojem optužuje Satōa da ga je prevario te ga je pridružio priči koju je objavio u listopadu; mjesec dana kasnije, Satō je u priči &quot;Akutagawina nagrada&quot; odgovorio Dazaiju, priznajući da je talentiran, ali ga opisao kao paranoičnog manijaka ovisnog o drogama.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi-xvii}} Unatoč činjenici da je Dazai iste godine Satōu odao posebnu počast u kratkoj kolumni, koja je objavljena [[1. siječnja]] [[1937.]] godine u novinama {{nihongo|''Seihoku Shinpō''|西北新報}} pod naslovom {{nihongo|&quot;[[Haruo to Ryokō Dekinakatta Hanashi|Priča o tome kako nisam mogao putovati s Haruom]]&quot;|春夫と旅行できなかった話|Haruo to Ryokō Dekinakatta Hanashi}}, a u kojoj je iskazao svoje poštovanje i zahvalnost Satōu, koji ga je podržao kada je tek bio započinjao svoju spisateljsku karijeru,{{Sfn|『文豪たちの嘘つき本』|2023|p=28-29}} &quot;ekskomuniciran&quot; je iz književnih krugova zbog svog ponašanja, a Satō i on neće se ponovo susresti sve do [[1940.]] godine.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi-xvii}} Iako nagradu nije dobio, fama oko iste učinila ga je slavnim.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvi-xvii}}

Bio je to novi težak udarac za Dazaija. Njegova se ovisnost toliko pogoršala da je bilo trenutaka kada si je ubrizgavao i po 50 doza [[oksikodon]]a u jednome danu. Kako bi nastavio nabavljati opijat o kojemu je bio ovisan, založio je Oyamin [[kimono]] te je posuđivao novac gdje je stigao.{{sfn|McCarthy|2024|p=xv}} Oyama je molila Ibusea za pomoć, a nedugo zatim intervenirao je Dazaijev brat Bunji, koji je zamolio Keikichija Nakahatu i Yoshishirōa Kitu, trgovce koji su imali bliske kontakte s obitelji Tsushima, da prisilno hospitaliziraju Dazaija. Dana [[13. listopada]] [[1936.]] godine, Dazai je hospitaliziran u tokijskoj Bolnici Musashino.{{sfn|猪瀬|2000|pp=296-299}}&lt;ref&gt;{{Cite web|和書|title=太宰治「人間失格」鍵握る井伏鱒二の手紙を発見【全文掲載】|website=NHK 横浜放送局 |date=2023-10-02 |url=https://www.nhk.or.jp/shutoken/yokohama/article/016/20/ |quote=手紙は書かれたのは1936年10月。太宰の師匠の井伏鱒二が、作家の佐藤春夫に宛てたもの…精神科病棟に入院…今回見つかった手紙は、この時の太宰の様子について記しています。|access-date=2024-05-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231007003401/https://www.nhk.or.jp/shutoken/yokohama/article/016/20/|archivedate=2023-10-07}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lyons|1985|page=39}} Dazai je zaključan u sobu te je otprilike sedam dana imao teške simptome odvikavanja – kidao si je odjeću, razbijao prozore, pisao po zidovima i urlao na osoblje – i nije smio primati posjete.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}} U bolnici je navodno također pokušao samoubojstvo,&lt;ref&gt;梶谷哲男「日本病跡学雑誌」21、『太宰治 道化の現存在分析』 日本病跡学会、1981., str. 18&lt;/ref&gt; a pušten je [[12. studenog]]. Tom ga je prilikom posjetio i Bunji, a Ibuse i Dazaijevi prijatelji ponovo su ga uspjeli nagovoriti da mu šalje novac, ovoga puta na tri godine; Dazai je od Bunjija primao novac sve do do nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], kada je sam rekao da mu više nije potreban.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}}

Oyama ga je pokušala posjetiti, ali kako su joj liječnici zabranili pristup Dazaiju, odlučila je posjetiti njegova prijatelja i rođaka, {{nihongo|[[Zenshirō Kodate|Zenshirōa Kodatea]]|小館善四郎|Kotade Zenshirō}}, studenta likovne umjetnosti, koji je bio hospitaliziran u drugoj bolnici od [[10. listopada]] jer si je pokušao prerezati vene. U jednom trenutku, Oyama je prevarila Dazaija s Kodateom, međutim njih su dvoje odlučili zatajiti to, a nakon puštanja iz bolnice, Kodate je otišao u [[Tsugaru]], gdje je također imao obiteljski dom.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}} Nakon puštanja, preselio se u stan u [[Amanuma|Amanumi]], gdje je započeo pisati priču engleskog naslova &quot;[[HUMAN LOST]]&quot; ([[srpskohrvatski]]: &quot;Izgubljeni čovjek&quot;).{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}} Krajem mjeseca poslao je Kodateu brzojav s citatom iz tog djela: &quot;''Razmišljam o tišini u srcu tog slavnog, poraženog generala, koji stoji ispod dima svojih gorućih zastava na nekom vrhu na [[Alpe|Alpama]]. Zub za zub. Čaša mlijeka za čašu mlijeka. (Nitko nije kriv.)''&quot;.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}} Iako poruka nije imala nikakav skriveni smisao, njezina kriptičnost zbunila je Kodatea, koji je zaključio da je Oyama sve priznala Dazaiju te je, kada se u ožujku [[1937.]] godine vratio u [[Tōkyō]], prvom prilikom otišao do Dazaijevog stana i sve mu priznao.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}} Dazai, naravno, nije imao pojma o tome i bio je shrvan.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}} Bio je to novi udarac za njega te je nedugo zatim pokušao ''[[shinjū]]'' (dvostruko samoubojstvo) s Oyamom; krajem ožujka, dok su boravili u [[Tanikawa (onsen)|''onsenu'' Tanikawa]] u blizini [[Minakami]]ja, oboje su se predozirali tabletama za spavanje, ali preživjeli su. Dazai će [[1938.]] godine objaviti [[Ubasute (Osamu Dazai)|priču]] u kojoj će, kako sam piše, dati &quot;''iskreni izvještaj o tome kako smo Hatsuyo i ja otišli u onsen u Minakamiju da umremo''&quot;.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}} U lipnju [[1937.]], Dazai i Oyama prekinuli su svoju vezu; odvojeno su se vratili u [[Tōkyō]], on u svoj stan, a Oyama u Ibuseovu kuću i vjerojatno se više nikada nisu susreli.{{sfn|McCarthy|2024|p=xvii-xviii}}

== Brak i Drugi svjetski rat ==
{{quote box|width=30em|align=left|bgcolor=#FDFC8F|&quot;Godinu prije prošle izbačen sam iz obitelji te sam, kako sam preko noći postao siromah, bio prisiljen lutati ulicama, moliti za sitniš i jedva preživljavati iz dana u dan, a baš kada sam počeo misliti kako bih se mogao uzdržavati pisanjem teško sam se razbolio. Zahvaljujući suosjećanju drugih, uspio sam iznajmiti malenu kuću u Funabashiju, Chiba, pored mutnog mora, gdje sam proveo ljeto u samoći, oporavljajući se. Iako sam se borio s bolešću od koje mi je odjeća svake noći doslovno bila natopljena znojem, morao sam nastaviti raditi. Čaša hladnog mlijeka koju sam pio svakoga jutra bila je jedina stvar koja mi je pružala određeni osjećaj radosi u životu; moje mentalne muke i umor bili su takvi da su mi oleandri koji su cvjetali u jednom uglu vrta djelovali tek kao trepereći vatreni jezici...&quot;|salign=right|source=—&amp;nbsp;Osamu Dazai, &quot;Morski pejsaž s likovima u zlatu&quot; ([[1939.]])&lt;ref&gt;{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=mLQPAAAAYAAJ | title=Self Portraits | isbn=978-4-7700-1689-8 | author1=太宰治 | date=1992 | publisher=Kodansha International }}&lt;/ref&gt;}}
Nedugo nakon prekida s Oyamom, Ibuse je [[1938.]] godine upoznao Dazaija s {{nihongo|[[Michiko Ishihara|Michiko]]|石原美知子|Ishihara Michiko}}, učiteljicom i četvrtkom kćerkom geologa [[Hatsutarō Ishikara|Hatsutarōa Ishikare]] iz [[Kōfu]]a. Iako Ibuse nije bio voljan spajati Dazaija i Michiko, primio je Dazaijev bračni zavjet te ga proslijedio obitelji Ishikara. U tom je dokumentu Dazai govorio o svojoj problematičnoj prošlosti te je izrazio svoju odlučnost da zaštiti svoju buduću obitelj, zaključivši: {{nihongo|&quot;''Ako ikada više prekinem odnos, odbacite me poput potpunog luđaka.''&quot;|再び破婚を繰り返した時には私を完全の狂人として棄てて下さい。|Futatabi hakon o kurikaeshita toki ni wa watashi o kanzen no kyōjin to shite sutete kudasai.}}.{{sfn|野原|1998|pp=213-214}} Početkom sljedeće godine, odnosno [[8. siječnja]] [[1939.]], Dazai i Michiko vjenčali su se u Ibuseovom domu, a istoga dana preselili su se u svoj dom sjeverno od [[Kōfu]]a. Dana [[1. rujna]] preselili su se u [[Shimorenjaku]]; istoga dana u Europi započinje [[Drugi svjetski rat]]. 
Nedugo nakon stupanja u brak i preseljenja, u novoj je četvrti postao poznat po tome što je kupovao velike količine [[tofu]]a u lokalnoj trgovini; Dazai je jako volio jesti,{{sfn|嵐山光三郎|1997|p=356}} a na početku braka imao je običaj jesti kuhani tofu kao grickalicu uz [[alkohol]], a volio je i [[miso juha|miso juhu]], rekavši: {{nihongo|&quot;''Tofu neutralizira otrov alkohola. Miso juha neutralizira otrov duhana.''&quot;|豆腐は酒の毒を消す。味噌汁は煙草の毒を消す。|Tōfu wa sake no doku o kesu. Misoshiru wa tabako no doku o kesu.}}. Osim toga, volio je jela od [[kineska mekoštitka|kineske mekoštitke]] iz jednog restorana u [[Kyōto|Kyōtu]] te jela od [[jegulja|jegulje]] s jednog štanda u [[Mitaka|Mitaki]], kao i posebno {{nihongo|[[Mononatrijum glutamat|istoimeno sladilo]]|味の素|Aji no Moto|extra=dosl. 'esencija okusa'}} kompanije [[Ajinomoto]], pa je znao napuniti posudu [[losos]]om i onda to sve bogato začiniti sladilom.{{sfn|嵐山光三郎|1997|p=364}}
[[File:Dazaiishiharamichiko19400108.png|thumb|350px|Dazaijeva supruga, [[Michiko Ishihara]] (lijevo), s kojom se vjenčao početkom [[1939.]] godine i s kojom je imao troje djece. Ova fotografija napravljena je na dan njihova vjenčanja [[1939.]] godine.]]
Kako je njegova obitelj jedno vrijeme imala posao s peradi, Dazai bi, kada bi mu supruga kupila perad za jelo, osobno zaklao i očerupao životinju i onda ju pripremio za jelo.&lt;ref name=&quot;大本&quot;&gt;大本泉『作家のごちそう帖：悪食・鯨飲・甘食・粗食』[[平凡社新書]]、2014年、pp.150-158。{{ISBN|978-4582857498}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|津島|1997|pp=80-81}} Kako je opisao u eseju {{nihongo|&quot;[[Kinshu no Kokoro|Duh apstinencije]]&quot;|禁酒の心|Kinshu no Kokoro}}, pio je i puno [[alkohol]]a, zbog čega će imati brojnih zdravstvenih problema; kada mu je rečeno da mu alkohol djeluje štetno na zdravlje, rekao je: {{nihongo|&quot;''Ako ne budem pio alkohol, morat ću piti lijekove, tako da je u redu.''&quot;|酒を飲まなければ、クスリをのむことになるが、いいか。|Sake o nomanakereba, kusuri o nomu koto ni naru ga, ī ka.}}.{{Sfn|津島|1997|p=30}} Međutim, iako je volio jesti, zbog problema sa zubima i općenito slabog zdravlja, nikada nije mogao jesti previše,{{sfn|津島|1997|p=20}} zbog čega i nije bio debeo.

Dazaijeva se pshia stabilizirala u ovom periodu te je napisao nekoliko izvrsnih priča među koje spadaju {{nihongo|&quot;[[Joseito|Školarka]]&quot;|女生徒|Joseito}}, {{nihongo|&quot;[[Fugaku Hyakkei|Stotinu pogleda na Fuji]]&quot;|富嶽百景|Fugaku Hyakkei}}, {{nihongo|&quot;[[Kakekomi Uttae|Žalba u zadnji čas]]&quot;|駈込み訴え|Kakekomi Uttae}} i {{nihongo|&quot;[[Hashire Merosu|Trči, Melos!]]&quot;|走れメロス|Hashire Merosu}}. Posebno je velik odjek imala {{nihongo|&quot;[[Joseito|Školarka]]&quot;|女生徒|Joseito}}, koju je pohvalio čak i Kawabata, napisavši kako je &quot;čista sreća za kritičara kada susretne takvo djelo&quot;; istovremeno, zahtjevi za rukopisima pristizali su u neviđenim količinama.{{sfn|猪瀬|2000|p=351}} Iz ovog perioda datira i anegdota koju je ispričao jedan Dazaijev prijatelj urednik, a koji je prisustvovao druženju na kojem su bili Dazai i njegov učenik {{nihongo|[[Shigehisa Tsutsumi]]|堤重久|Tsutsumi Shigehisa}}, a koja govori o tome kako se Dazai volio šaliti i kako je imao inteligentan smisao za humor. Razgovor je u jednom trenutku skrenuo na temu [[književnost]]i pa je Dazai, samouvjeren, izjavio: {{nihongo|&quot;''Večeras me pitajte bilo što i dat ću vam jasan odgovor!''&quot;|今晩はなんでも聞け、明確に答えてみせるぞ。|Konban wa nandemo kike, meikaku ni kotaete miseruzo.}}. Međutim, kada se spomenuo [[Keichū]], budistički redovnik iz [[17. vijek|XVII. vijeka]], autor o kojem ni Dazai ni njegov urednik nisu znali apsolutno ništa, Dazai je neko vrijeme zamišljeno trljao rukama, a onda kroz smijeh izjavio: {{nihongo|&quot;''On je toliko veliko ime da ne mogu pokriti sve u jednoj večeri. Morat ćemo uskoro ponovo vidjeti...''&quot;|大物過ぎて一晩で語り尽せない。近い内に席を改めて――|Ōmono sugite hitoban de katari tsukusenai. Chikai uchi ni seki o aratamete ――}}.{{Sfn|『文豪たちの嘘つき本』|2023|pp=24-25}} 

Krajem rujna [[1940.]] godine prisustvovao je okupljanju umjetnika iz [[Aomori]]ja koji su živjeli u glavnom gradu te se navodno toliko napio da je cijelu večer pravio gluposti.{{sfn|McCarthy|2024|p=xx}} Dana [[31. prosinca]] [[1940.]] godine posjetio je svog bivšeg mentora i prijatelja Harua Satōa po prvi put nakon četiri godine, o čemu je pisao u priči {{nihongo|&quot;[[Tōkyō Hakkei|Osam pogleda na Tōkyō]]&quot;|東京八景|Tōkyō Hakkei}}.{{sfn|McCarthy|2024|p=xx}}
{{quote box|width=30em|align=left|bgcolor=#FDFC8F|&quot;Međutim, visok sam oko 171 cm (rečeno mi je i da je preko 172 cm, ali ja ne vjerujem u to) tako da se ističem čak i kada samo šetam gradom. (...) Ali definitivno sam veći od većine ljudi, kao po pitanju visine, lica i nosa, tako da mi se čini da sam prilično neugodan za gledati. (...) Ne znam što da radim.&quot;|salign=right|source=—&amp;nbsp;Osamu Dazai, &quot;O odjeći&quot; ([[1941.]])&lt;ref&gt;[https://www.aozora.gr.jp/cards/000035/files/256_20047.html 服装に就いて] [[青空文庫]]（2024年12月13日閲覧）&lt;/ref&gt;}}
U studenom [[1941.]] godine pozvan je u vojsku temeljem zakona o novačenju pisaca, ali je proglašen nesposobnim za službu zbog [[tuberkuloza|problema s plućima]]. Također, imao je i kroničnih problema sa zubima, međutim zubara je posjetio tek na inzistiranje svoje supruge Michiko; taj je njegov nemar doveo do toga da su mu do 32. godine života gotovo svi zubi bili umjetni.{{Sfn|津島|1997|pp=150-151}} Iste godine u lipnju rodila mu se i kći [[Sonoko Dazai|Sonoko]]. U svom eseju {{nihongo|&quot;O odjeći&quot;|服装に就いて|Fukusō ni tsuite}} iz [[1941.]] godine osvrnuo se na svoj fizički izgled ([[Kōzaburō Arashiyama]] tvrdi da je bio visok 175 cm, što je bilo iznimno visoko za japanskog muškarca u to doba, iako je sam Dazai tvrdio da nije bio toliko visok)&lt;ref&gt;{{Cite book|和書|author=嵐山光三郎 |year=1997 |title=文人悪食 |publisher=[[マガジンハウス]] |page=356 |isbn=978-4838706204 |ref={{harvid|嵐山光三郎|1997}}}}&lt;/ref&gt; te na probleme koje je imao s pronalaskom odjeće.

Krajem [[1941.]] godine upoznao pjesnikinju imena {{nihongo|[[Shizuko Ōta]]|太田静子|Ōta Shizuko}}, koja je imala želju postati spisateljica i koju je potaknuo da počne pisati dnevnik. Ōta je bila njegova obožavateljica i tom je prilikom s još dvije prijateljice posjetila Dazaija u njegovom domu.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} U međuvremenu su se susreli još nekoliko puta, a dok je Dazai bio u [[Tsugaru]]u, nastavili su se strastveno dopisivati.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} Tijekom rata, unatoč sve manjem interesu izdavača i sve strožoj kontroli cenzora, zbog kojih je morao i vršiti revizije svojih tekstova (kako oni ne bi bili uništeni), nastavio je intenzivno pisati te je uspijevao objavljivati, napisavši poznata djela poput romana {{nihongo|''[[Tsugaru (Osamu Dazai)|Tsugaru]]''|津軽}} i {{nihongo|''[[Udaijin Sanetomo]]''|右大臣実朝}}, zbirke {{nihongo|''[[Otogi-zōshi (Osamu Dazai)|Otogi-zōshi]]''|お伽草紙}} te romana-drame {{nihongo|''[[Shin Hamuretto|Novi Hamlet]]''|新ハムレット|Shin Hamuretto}}. Još od prije nego je rat počeo i tijekom rata, Dazai je često posjećivao ''[[onsen]]e'' Yumura u [[Kōfu]]u i Kikunoyu.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20201031100952/https://www.ryokanmeiji.com/blank 太宰治とのふれあい] - 旅館明治&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://mainichi.jp/articles/20220111/ddl/k19/040/109000c 甲信・静岡紀行 甲府・喜久乃湯温泉 太宰治 波乱の文豪、再生の地／山梨] - 毎日新聞・2022年1月11日&lt;/ref&gt; 
[[File:Dazaiwithdaughter1944.jpg|thumb|Osamu i [[Sonoko Dazai]] u [[Mitaka|Mitaki]], ljeto [[1944.]] godine.]]
Godine [[1944.]] rodio mu se sin Masaki. Dana [[10. ožujka]] [[1945.]] godine, njegov je dom uništen tijekom [[Bombardiranje Tōkya|bombardiranja Tōkya]] nakon čega se preselio u obiteljski dom svoje supruge u [[Kōfu]]u; tu ga je [[10. travnja]] Ibuse obavijestio o smrti Hatsuyo Oyame, koja je umrla u srpnju [[1944.]] godine u [[Kina|Kini]]. Međutim i ta je kuća potpuno uništena tijekom srpanjskih bombardiranja [[Kōfu]]a, nakon čega se obitelj preselila u dom obitelji Tsushima, gdje su živjeli do kraja rata.

== Poslijeratne godine ==

Neposredno nakon rata, Dazai je dosegao vrhunac svoje spisateljske karijere, iako su dokumenti iz [[2009.]] otkrili da su okupacijske snage u poslijeratnom periodu htjele cenzurirati ili čak i uništiti neka njegova djela,{{efn|Djela za koja se navodi da ih je Ured [[Vrhovni zapovjednik savezničkih snaga|Vrhovnog zapovjednika savezničkih snaga]] tijekom [[Okupacija Japana|okupacije Japana]] ([[1945.]] – [[1952.]]), preko cenzora, htio uništiti su {{nihongo|&quot;[[Ningyo no Umi|More sirena]]&quot;|人魚の海|Ningyo no Umi}}, {{nihongo|&quot;[[Tetsumenpi|Čelični obraz]]&quot;|鉄面皮|Tetsumenpi}}, {{nihongo|&quot;[[Kōchō Sandai|Tri generacije ravnatelja]]&quot;|校長三代|Kōchō Sandai}}, {{nihongo|&quot;[[Kahei|Novac]]&quot;|貨幣 |Kahei}}, {{nihongo|&quot;[[Ōson Sensei Genkōroku|Zapisi profesora Ōsona]]&quot;|黄村先生言行録|Ōson Sensei Genkōroku}}, {{nihongo|&quot;[[Fushin'an|Sumnjivo sklonište]]&quot;|不審庵|Fushin'an}} i {{nihongo|&quot;[[Kajitsu|Divan dan]]&quot;|佳日|Kajitsu}}.}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=太宰作品にGHQ検閲＝「神国」など削除指示－4短編集7作品、米で新資料 |newspaper=[[時事通信]] |date=2009-07-31 |url=https://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&amp;k=2009073101151 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304204739/http://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&amp;k=2009073101151 |archivedate=2016-03-04 |access-date=2025-08-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=太宰治の7作にGHQ検閲の跡、削除指示も　米大に資料 |newspaper=asahi.com [[朝日新聞デジタル]] |date=2009-8-2 |url=http://www.asahi.com/culture/update/0802/SEB200908010056.html |access-date=2025-08-20 |archive-date=2009-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804191330/http://www.asahi.com/culture/update/0802/SEB200908010056.html }}&lt;/ref&gt; zbog čega je bio prisiljen, kao i za vrijeme rata, vršiti reviziju svojih ranijih djela, a što je dovelo do razlika između prvh i nekih naknadnih izdanja određenog broja djela.&lt;ref&gt;[https://www.asahi.com/articles/DA3S14701098.html 【be report】太宰治と二つの検閲 揺さぶられた本心、資料に探る] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250809121136/https://www.asahi.com/articles/DA3S14701098.html |date=2025-08-09 }}[[Be (朝日新聞)|『朝日新聞』土曜朝刊別刷り「be」]]2020年11月21日（4面）2021年1月1日閲覧&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|和書|author=時野谷ゆり |volume=84 |title=書評 安藤宏・斎藤理生編『太宰治 単行本にたどる検閲の影』|pages=311-313 |journal=昭和文学研究 |doi=10.50863/showabungaku.84.0_311 |publisher=昭和文学会 |date=2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|和書|author=北爪三記 |url=https://www.tokyo-np.co.jp/article/98756 |title=普遍につながる問い 太宰治研究30年 安藤宏さん（東京大教授）|website=東京新聞 TOKYO Web |date=2021-04-17 |accessdate=2024-05-20}}&lt;/ref&gt; Godine [[1945.]] započeo je serijalizaciju epistolarnog romana {{nihongo|''[[Pandora no Hako|Pandorina kutija]]''|パンドラの匣|Pandora no Hako}}, koje je od listopada [[1945.]] do siječnja [[1946.]] godine izlazilo u časopisu {{nihongo|''[[Kahoku Shimpō]]''|河北新報}}. ''Pandorina kutija'' bila je zapravo prerađena verzija ranijeg rukopisa naslova {{nihongo|&quot;Ševin glas&quot;|雲雀の声|Hibari no Koe}}, a koji je uništen kada je tiskara u kojoj se nalazio izgorjela tijekom jednog savezničkog bombardiranja.{{sfn|猪瀬|2000|pp=395-396}}{{sfn|野原|1998|pp=366-367}} Dana [[14. studenog]] [[1946.]] vratio se u [[Tōkyō]], a u prosincu je iznajmio radnu sobu nedaleko od poštanskog ureda u [[Mitaka|Mitaki]]; prvo djelo koje je napisao po povratku bila je priča {{nihongo|&quot;[[Merī Kurisumasu|Sretan Božić]]&quot;|メリイクリスマス|Merī Kurisumasu}}.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxi-xxii}} Iste godine objavio je autobiografsko djelo {{nihongo|&quot;[[Jūgonenkan|Petnaest godina]]&quot;|十五年間|Jūgonenkan}} te kontroverzni {{nihongo|&quot;[[Kunō no Nenkan|Almanah patnje]]&quot;|苦悩の年鑑|Kunō no Nenkan}}, u kojem opisuje vrijeme neposredno nakon japanskog poraza u ratu te pokušava prikazati kako su se Japanci osjećali u to doba. Za razliku od drugih autora tog doba, čini se da Dazai nije bio toliko opterećen japanskim porazom ''per se'' jer u svojim djelima nije izražavao ni nacionalističke ni militarističke sentimente koji su bili popularni u to doba,{{sfn|McCarthy|2024|p=vii}} a pripadao je pokretu (''[[buraiha]]'') koji je nastao kao odbacivanje nacionalizma iz [[Meiji period|Meiji perioda]], međutim u &quot;Almanahu patnje&quot; potvrdio je svoju odanost caru [[Hirohito|Hirohitu]] i njegovom sinu [[Akihito|Akihitu]], ali je istovremeno naglasio svoja [[komunizam|komunistička]] uvjerenja, koja su bila protivna japanskom nacionalizmu iz tog perioda.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wolfe |first=Alan Stephen |url=https://books.google.com/books?id=cRoABAAAQBAJ |title=Suicidal Narrative in Modern Japan: The Case of Dazai Osamu |date=2014-07-14 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-6100-2 |language=en}}&lt;/ref&gt; 
[[File:Osamu Dazai photographed by Tadahiko Hayashi.jpg|thumb|left|Portret Osamua Dazaija iz [[1946.]] godine. Autor je japanski fotograf [[Tadahiko Hayashi]], a nastao je u baru ''Lupin'' u [[Ginza|Ginzi]]. Dazai na fotografiji nosi vojne čizme koje je kupio nakon rata u sklopu programa pomoći žrtvama, a koje su mu bile toliko drage i udobne da ih je redovito nosio; inače je imao vrlo duga stopala (duljine 11 mona, što je oko 26.4 cm) i visoke svodove stopala, zbog čega je imao problema s pronalaskom obuće i ''[[tabi]]'' čarapa.{{Sfn|津島|1997|pp=164-167}}]]
Dana [[14. prosinca]] [[1946.]] godine, Dazai je bio u restoranu na večeri sa skupinom pisaca kada im se pridružio [[Yukio Mishima]].{{sfn|Sato|Inose|2012|p=163}} Mishima, koji je tada imao 21 godinu, tek je započinjao svoju spisateljsku karijeru, dok je Dazai već bio veliko ime u spisateljskim krugovima. Iako su i Dazai i Mishima među najznačajnijim japanskim piscima [[20. vijek|XX. vijeka]] i općenito, imali su potpuno oprečne stavove o društvu i pristupu umjetnosti. Mishima je bio ultranacionalist i izraziti tradicionalist koji je odbacivao zapadne tradicije i tendencije, a bio je i antikomunist, odnosno bio je oštar kritičar svega onoga što je Dazai podržavao i što je utjecalo na njegove radove. Ipak, moguće i najveća razlika u njihovom pristupu životu i njihovoj svakodnevnici bila je njihova percepcija japanskog poraza u Drugom svjetskom ratu i subsekventne okcidentalizacije koja je uslijedila. Dok Dazai gotovo uopće nije bio opterćen ratom, a zapadni su utjecaji bili prisutni u njegovim djelima još od prije rata, Mishima je imao izrazito negativan stav prema zapadnim utjecajima, a poraz Japana smatrao je poniženjem. I dok je u jednom kasnijem intervjuu priznao da i Dazai i on pripadaju istom pokretu, {{nihongo|[[Japanski romantizam|japanskom romantizmu]]|日本浪曼派|Nihon rōmanha|extra=dosl. 'japanska romantičarska škola'}},{{efn|{{nihongo|[[Japanski romantizam]]|日本浪曼派|Nihon rōmanha|extra=dosl. 'japanska romantičarska škola'}} bio je pokret nastao [[1930-e|1930-ih]] godina, a koji se po uzoru na raniji zapadni [[romantizam]] temeljio na idealima japanskog nacionalizma te povratku japanskim kulturnim i umjetničkim tradicijama. Pokret se zalagao za odbacivanje zapadnih utjecaja te povratak tradicionalnim tehnikama japanske književnosti. O tome je li Dazai doista bio romantičar u tom smislu raspravlja se [[#Djelo|niže u tekstu]].}} smatrao je da Dazai &quot;''predstavlja boležljivu, slabu i preosjetljivu stranu japanskog romantizma''&quot;, stav koji vjerojatno proizlazi iz ranije spomenute percepcije japanskog poraza i zapadnih utjecaja. &quot;''Dazai bi komercijalizirao ljudsku slabost... Očito, ja dobro znam da ljudi pišu jer su slabi; međutim, iako su svi pisci slabi, oni ne smiju komercijalizirati tu slabost''&quot;, dodao je u istom intervjuu.&lt;ref name=&quot;FRA&quot;&gt;[[Jean Pérol|Pérol, Jean]], ''Regards d’encre – Écrivains japonais 1966-1986'', éditions La Différence, 1995.&lt;/ref&gt; Prvi susret dvojice velikana japanske književnosti nije prošao idealno; Mishimi se Dazaijevo &quot;glupiranje&quot; nije svidjelo, a imali su i prepirku oko [[Ōgai Mori|Ōgaija Morija]], pisca kojemu se Mishima divio.{{sfn|Sato|Inose|2012|pp=163-164}} Kasnije, Mishima je o susretu rekao sljedeće: &quot;''Gađenje koje osjećam prema Dazaijevom pisanju u neku je ruku divlje. Prvo, ne sviđa mi se njegovo lice. Drugo, ne sviđa mi se njegova seljačka sklonost urbanoj sofisticiranosti. Treće, ne sviđa mi se činjenica da je igrao uloge koje nisu bile primjerene za njega.''&quot;{{sfn|Sato|Inose|2012|p=162}}{{sfn|Sato|Inose|2012|p=163}} Iako su svjedoci događaja potvrdili da Mishima nije bio impresioniran Dazaijem, nisu mogli potvrditi da je Mishimin naknadni prikaz događaja potpuno točan. Također, jedna njegova kasnija izjava sugerira da je Mishima ipak imao određeno poštovanje prema Dazaiju: &quot;''Ono što prezirem kod Dazaija jest to što razotkriva točno one stvari u meni koje najviše želim sakriti.''&quot;{{sfn|Bett|2023|pp=n/a}}

U veljači [[1947.]] godine ponovo se susreo s Ōtom, koja mu se potpuno divila još od njihovog prvog susreta, kada ga je ona posjetila u njegovom uredu.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} Krajem mjeseca, posjetio ju je u njezinom domu u [[Kanagawa (prefektura)|Kanagawi]], gdje je boravio pet dana.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} U to je doba Dazai formirao ideju o romanu o palom aristokratu po uzoru na [[Anton Čehov|Čehovljevu]] dramu ''[[Višnjik (drama)|Višnjik]]'' te je od Ōte posudio njezin dnevnik,{{sfn|猪瀬|2000|pp=402-406}} koji će mu poslužiti kao djelomična inspiracija za to djelo.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} Tako je nastao roman {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}. Roman je isprva objavljivan u dijelovima u časopisu {{nihongo|''[[Shinchō]]''|新潮}}, a kada je [[15. prosinca]] objavljen u cijelosti, odmah je postao bestseler. Dazaijeva popularnost je dodatno porasla, a termin {{nihongo|''[[shayō-zoku]]''|斜陽族|extra=dosl. 'obitelj zalazećeg sunca', misli se na palu aristokraciju}} ubrzo je postao dio svakodnevnog govora. ''Shayō'' govori o propasti plemićke obitelji u poslijeratnom Japanu, a glavni lik tog romana, Kazuko, inspiriran je Ōtom, čija je priča i odnos s Dazaijem prikazan u romanu. Iste godine objavio je {{nihongo|&quot;[[Viyon no Tsuma|Villonovu suprugu]]&quot;|ヴィヨンの妻|Viyon no Tsuma}}, priču u supruzi pjesnika koju je ovaj ostavio i koja je nastavila živjeti unatoč problemima, a u kojem je prikazao raskalašen život u poslijeratnom [[Tōkyō|Tōkyu]]. U vrijeme kada je Dazai završavao rad na romanu ''Zalazeće sunce'', Ōta je rodila njegovu kći, [[Haruko Ōta|Haruko]], koju je Dazai zakonski priznao u pismu, na zahtjev Shizukina brata; ipak, osobno nikada nije vidio Haruko.{{sfn|McCarthy|2024|p=viii, xxii-xxiii}} Iste godine rodila mu se i kći [[Yūko Tsushima|Satoko]].
[[File:Dazaitamagawa1948.jpg|thumb|Jedna od posljednjih poznatih fotografija Osamua Dazaija iz [[1948.]] godine. Dazai sjedi uz [[Tamagawa (kanal)|kanal Tamagawa]], skokom u koji će samo nekoliko mjeseci nakon nastanka ove fotografije počiniti [[samoubojstvo]].]]
No, unatoč uspjehu – posthumno objavljeni financijski podaci iz [[1949.]] godine navode da je Dazai imao prihod od oko milijun jena, što ga je svrstalo među bogatije pisce tog vremena&lt;ref&gt;「吉川英治氏が250万円で筆頭 芸能人の所得番付」『[[日本経済新聞]]』昭和24年4月12日2面&lt;/ref&gt; – Dazaijev je privatni život ponovo postao kaotičan. Dok je boravio u ''[[onsen]]u'' u [[Atami]]ju, Dazai je počeo rad na svom posljednjem romanu, {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}}. Po povratku se s {{nihongo|[[Tomie Yamazaki]]|山崎富栄|Yamazaki Tomie}}, mladom kozmetičarkom koju je upoznao u [[27. ožujka]] [[1947.]] godine{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} i čiji je suprug poginuo u ratu samo deset dana nakon njihova vjenčanja, preselio u [[Ōmiya, Saitama|Ōmiyu]], gdje je ostao do sredine svibnja [[1948.]] godine, kada je ujedno završio i roman. Eklatantan primjer [[ja-roman]]a, ''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]'' je ispovjedna, poluautobiografska priča o autodestruktivnom mladiću koji smatra da ne može biti [[čovjek]] zbog toga što je takav kakav jest.&lt;ref&gt;[http://www.japantimes.co.jp/culture/2016/03/26/books/black-illumination-disqualified-life-osamu-dazai/#.V2wvD7RRfdk &quot;The Disqualified Life of Osamu Dazai&quot;] by Eugene Thacker, ''Japan Times'', 26 March 2016.&lt;/ref&gt; Također je dovršio i kratku priču {{nihongo|&quot;[[Ōtō|Trešnje]]&quot;|桜桃|Ōtō}}. U proljeće je započeo rad na romanu {{nihongo|''[[Guddo・Bai|Zbogom]]''|グッド・バイ|Guddo・Bai}}, koji je trebao biti serijaliziran u novinama {{nihongo|''[[Asahi Shinbun]]''|朝日新聞}}, međutim roman je ostao nedovršen.

Njegovo se zdravlje značajno pogoršalo u tom periodu. [[Tuberkuloza]] koja mu je bila dijagnosticirana [[1941.]] godine intenzivirala se, a njegov prijatelj {{nihongo|[[Kazuo Nohara]]|野原一夫|Nohara Kazuo}}, koji je radio za ''[[Shinchō]]'', posvjedočio je, negdje u listopadu [[1947.]] godine, epizodi kada je Dazai iskašljavao krv u Tomieinoj sobi; Yamazaki je u to vrijeme skrbila za Dazaija, koji je napustio svoju obitelj kako bi živio s njom, a Nohara je rekao da mu se činilo kao da zna što radi, sugerirajući da joj to nije bio prvi put da vidi Dazaija kako iskašljava krv.{{sfn|野原|1998|p=420}} Također, u ovom je periodu patio od nesanice{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} i intenzivno pio,&lt;ref&gt;Sakanishi, Shio. &quot;Publishing Trend.&quot; ''Japan Quarterly'' 2.3 (1955): 384. ''&quot;Dazai, a bohemian and an alcoholic&quot;''&lt;/ref&gt; a Tomie je napustila svoj posao i cijelu svoju ušteđevinu od oko 200,000 jena potrošila na zabavu za Dazaija.{{sfn|猪瀬|2000|p=451}} Uz to, bila je izrazito brižna i učinkovita pa je istovremeno bila i Dazaijeva ljubavnica i tajnica. Kako mu je psihičko stanje postajalo sve lošije, Dazai je počeo prijetiti da će u vlastitoj sobi sakriti [[cijankalij]] kako bi se otrovao;{{sfn|猪瀬|2000|pp=439-440}} zbog toga je od [[7. lipnja]] [[1948.]] godine bio zatvoren u Tomieinoj sobi, radi sigurnosti. Zabrinut za Dazaija, {{nihongo|[[Akira Furuta]]|古田晁|Furuta Akira}}, predsjednik izdavačke kuće [[Chikuma Shobō]], konzultirao se s Ibuseom te je planirao poslati Dazaija u izolaciju u planine da se oporavi. Dana [[12. lipnja]], Dazai je doista išao posjetiti Furutu u Ōmiyi, gdje je ovaj boravio vikendima, kako bi dogovorio sve oko svog oporavka, ali nije ga našao jer je ovaj bio otputovao u nabavku potrepština za Dazaijev smještaj.{{sfn|猪瀬|2000|pp=455-456}}

== Smrt ==
{{main|Samoubojstvo Osamua Dazaija}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = left
 | direction         = horizontal
 | background color  = 
 | total_width       = 550px
 | caption_align     = 
 | image1            = TomieYamazaki.jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = 
 | image2            = Osamu dazai 19480619.jpg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | thumbtime2        =
 | footer            = [[Tomie Yamazaki]] (lijevo) bila je Dazaijeva posljednja ljubavnica i žena s kojom je [[13. lipnja]] [[1948.]] godine počinio [[samoubojstvo]] (''[[shinjū]]'') skokom u [[Tamagawa (kanal)|kanal Tamagawa]]. Njihova tijela (desno) otkrivena su [[19. lipnja]] [[1948.]] godine, na Dazaijev 39. rođendan.

}}
Dana [[13. lipnja]] [[1948.]] godine, Dazai i Tomie počinili su [[samoubojstvo]] (''[[shinjū]]'') tako što su se utopili u [[Tamagawa (kanal)|kanalu Tamagawa]], nedaleko od njihove kuće; zbog obilnih kiša, kanal je u to vrijeme bio pun vode. Njihova su tijela otkrivena tek šest dana kasnije, [[19. lipnja]], na Dazaijev 39. rođendan. [[Kan'ichi Kon]], pisac i Dazaijev prijatelj iz djetinjstva, nazvao je taj dan {{nihongo|&quot;Spomendanom trešnje&quot;|桜桃忌|Ōtō-ki}} po uzoru na Dazaijevu istoimenu priču, njegovo posljednje dovršeno djelo.&lt;ref&gt;[https://www.city.hirosaki.aomori.jp/bungakukan/2014-1216-0952-71.html 今官一 - 太宰治と今官一] 津軽の文学者たち ※年表あり&lt;/ref&gt; 

Postoje brojne teorije i interpretacije o Dazaijevom suicidu koje su se pojavile od tada, a među kojima su i one da je Tomie ta koja je počinila ''[[shinjū]]''{{efn|McCarthy opisuje Tomie kao Dazaijevu &quot;neurotičnu ljubavnicu opsjednutu smrću&quot;{{sfn|McCarthy|2024|p=viii}} te navodi da je u vrijeme kada je upoznala Dazaija već bila razmišljala o suicidu.{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}}}} ili da je u pitanju bio neuspjeli {{nihongo|''[[kyōgen]] [[shinjū]]''|狂言心中|extra=dosl. 'lažni dvostruki suicid'}}, odnosno da se Dazai i Tomie uopće nisu htjeli ubiti, ali se dogodila nesreća. Nakon otkrića tijela, policijski inspektor iz [[Mitaka|Mitake]] odveo je Keikichija Nakahatu, trgovca [[kimono|kimonima]] koji se već ranije brinuo za Dazaija i koji je bio obiteljski prijatelj, da pogleda mjesto samoubojstva. Nakahata je primijetio kako na lokaciji ima tragova koji upućuju da je osoba snažno pritisnula u svoje sandale i tako stvorila pritisak te tragova koji ukazuju na to da je osoba spustila ruke kako bi spriječila proklizavanje. Sukladno tome, Nakahata je sugerirao sljedeće: {{nihongo|&quot;''Prošlo je tjedan dana i padala je kiša, ali tragovi su jasno tu, tako da se čini da su se jako opirali. (...) Kada je Dazaiju rečeno 'Idemo umrijeti.', spremno je rekao 'Idemo.', ali netom prije smrti, moguće je da mu se naglo pojavila volja za životom.''&quot;|一週間もたち、雨も降っているというのに歴然とした痕跡が残っているのですから、よほど強く&quot;イヤイヤ&quot;をしたのではないでしょうか。(...) 太宰は『死にましょう』といわれて、簡単に『よかろう』と承諾したけれども、死の直前において突然、生への執着が胸を横切ったのではないでしょうか。|Isshūkan mo tachi, ame mo futte iru to iu no ni rekizen to shita konseki ga nokotte iru no desu kara, yohodo tsuyoku &quot;iyaiya&quot; o shita no dewanai deshou ka. (...) Dazai wa 『Shinimashou』to iwarete, kantan ni 『Yokarou』 to shōdaku shita keredomo, shi no chokuzen ni oite totsuzen, sei e no shūchaku ga mune o yokogitta no dewanai deshou ka.}}.&lt;ref name=&quot;中畑&quot;&gt;『太宰治に出会った日』82-83頁&lt;/ref&gt;

Kada ga je inspektor upitao za mišljenje, Nakahata je samopouzdano odgovorio: {{nihongo|&quot;''Ne mislim da je ovo bilo čisto samoubojstvo.''&quot;|私には純然たる自殺とは思えぬ。|Watashi ni wa junzentaru jisatsu to wa omoenu.}}.&lt;ref name=&quot;中畑&quot; /&gt; Na to mu je inspektor odgovorio: {{nihongo|&quot;''Sada kada je već objavljeno da je u pitanju samoubojstvo, odnosno, dvostruko samoubojstvo, nema smisla ništa govoriti, ali, da budem iskren, čak ni policiji neke stvari nisu imale smisla (da se radi o čistom samoubojstvu).''&quot;|自殺、つまり心中ということを発表してしまった現在、いまさらとやかく言っても仕方がないが、実は警察としても（自殺とするには）腑に落ちぬ点もあるのです|Jisatsu, tsumari shinjū to iu koto o happyō shite shimatta genzai, imasara toyakaku itte mo shikataganai ga, jitsu wa keisatsu to shite mo (jisatsu to suru ni wa) fu ni ochinu ten mo aru no desu.}}.&lt;ref name=&quot;中畑&quot; /&gt;

Iako je ostao nedovršen, njegovo posljednje djelo, roman {{nihongo|''[[Guddo・Bai|Zbogom]]''|グッド・バイ|Guddo・Bai}}, na kraju je izašao u novinama {{nihongo|''[[Asahi Shinbun]]''|朝日新聞}} i {{nihongo|''[[Asahi Hyōron]]''|朝日評論}}. Roman je stao na 13. poglavlju, a prema [[Kazuo Dan|Kazuu Danu]], bila je to Dazaijeva posljednja šala jer je 13. poglavlje referenca na [[kršćanstvo|kršćansko]] praznovjerje da je 13 nesretan broj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aozora.gr.jp/cards/001095/files/42840_24908.html|title=不良少年とキリスト 坂口安吾|accessdate=2024-05-19|publisher=青空文庫}}&lt;/ref&gt; Jedna od teorija o njegovom samoubojstvu sugerirala je da su razlozi za suicid bili Dazaijevo loše zdravstveno stanje te činjenica da mu je jedini sin bolovao od [[Downov sindrom|Downovog sindroma]]. 

No, Dazaijeva je obitelj [[23. svibnja]] [[1998.]] godine, malo manje od mjesec dana prije 50. obljetnice Dazaijeve smrti, objavila njegovo oproštajno pismo od devet stranica. U njemu je svojoj supruzi Michiko napisao {{nihongo|&quot;''Volio sam te više od ikoga.''&quot;|誰よりも愛してゐました。|Dare yori mo aishite wi mashita.}}, a kao razlog suicida naveo je sljedeće: {{nihongo|&quot;''Umrijet ću jer mi je dosadilo pisanje romana.''&quot;|小説を書くのがいやになつたから死ぬのです。|Shōsetsu o kaku no ga iya ni natsu takara shinu no desu}}. Ovo je oproštajno pismo pronađeno na komadu papira, napisano [[kaligrafija|kaligrafijom]] i potpisano, što implicira da su sva ranija oproštajna pisma bila samo skice.&lt;ref&gt;『新潮』1998年7月号に原文資料掲載、『朝日新聞』1998年5月24日記事。&lt;/ref&gt;

Posthumno mu je objavljen i posljednji dio kritičkog [[esej]]a {{nihongo|&quot;[[Nyoze Gamon|Tako sam čuo]]&quot;|如是我聞|Nyoze Gamon}}, koji se može interpretirati i kao &quot;objava rata&quot; etabliranoj književnoj sceni i njezinom &quot;predvodniku&quot;, [[Naoya Shiga|Naoyi Shigi]].{{sfn|McCarthy|2024|p=xxiii}} Kremiran je u Krematoriju Horinouchi u [[Tōkyō|Tōkyu]], a njegov se grob balazi u hramu Zenrin-ji, također u [[Tōkyō|Tōkyu]]; taj hram svakog [[19. lipnja]] posjećuju brojni ljubitelji djela Osamua Dazaija kako bi mu odali počast. Takokođer, komemoracija se svake godine održava i u njegovom rodnom [[Kanagi]]ju, s tim da se od [[1999.]] godine, temeljem zahtjeva njegove obitelji, slavi obljetnica njegova rođenja, a ne datum pronalaska njegovog tijela (odnosno, obljetnica smrti), jer je obitelj smatrala prikladnijim da se u njegovom rodnom mjestu slavi njegovo rođenje, a ne smrt. Posthumno je dobio budističko ime {{nihongo|'''Bunsaīn Daiyūjitsu Koji'''|文綵院大猷治通居士}}.

== Djelo ==
{{main|Bibliografija Osamua Dazaija}}
[[File:Osamu Dazai 2.jpg|thumb|Osamu Dazai u [[Mitaka|Mitaki]], [[1944.]] godina. Ovo se smatra jednom od najpoznatijih fotografija Dazaija.]]
Dazai je bio vrlo posebna pojava u [[Japanska književnost|japanskoj književnosti]] te je po mnogočemu bio jedinstven autor, što objašnjava i njegovu današnju popularnost, odnosno gotovo kultni status.{{sfn|McCarthy|2024|p=vii}} Pisao je prozu, a bio je podjednako dobar i u kraćim proznim formama, poput [[pripovjetka|pripovjetke]] ili [[novela|novele]], koje ujedno čine i glavninu njegova opusa, kao i u [[roman]]u. Osim toga, pisao je i [[esej]]e, iako rjeđe od nekih svojih suvremenika koji su pripadali istom umjetničkom pokretu, a okušao se i u [[drama|drami]] i u [[poezija|poeziji]] (komponirao je ''[[haiku]]'' pjesme).

Iako periodizacija japanske književnosti ne odgovara u potpunosti periodizaciji zapadne književnosti, niti je japanska književnost imala iste pravce, odnosno pokrete kao i zapadna književnost, Dazaija se zbog činjenice da je bio pod snažnim utjecajem europske – poglavito [[francuska književnost|francuske]] – književnosti može nazvati [[modernizam|modernistom]] u istom onom smislu u kojem se termin odnosi na zapadne književnosti. Iako su, kako navodi Keene, mnogi bili zbunjeni oko uloge zapadne kulture u njegovim djelima, Dazai crpi inspiraciju i iz različitih tradicija japanske književnosti te je u tom pogledu podjednako japanski, koliko i svjetski pisac,{{sfn|Keene|1956|p=xiii}}{{sfn|Keene|1958|p=4-8}} a upravo ga to kombiniranje utjecaja čini modernistom. U svojim se djelima često referirao kako na japanske, tako i na europske autore, a [[Donald Keene]] dodatno naglašava da su mu, prirodno, bliži bili [[Fjodor Dostojevski]] i [[Marcel Proust]] od nekog japanskog autora iz [[18. vijek|XVIII. vijeka]], ali smatra kako Dazai nije ništa udaljeniji od japanskih autora iz ranijih epoha nego što su europski autori udaljeniji od svojih prethodnika iz tih istih epoha u Europi.{{sfn|Keene|1958|p=4-8}} Ipak, zaključuje da je u kontekstu stila i tehnika koje primjenjuje Dazai ipak bliži japanskim klasicima, iako je utjecaj zapadne književnosti u njegovim djelima očigledan.{{sfn|Keene|1956|p=xvii}}

Pripadao je ''[[buraiha]]'' pokretu, postavši vjerojatno najpoznatiji predstavnik tog pokreta. ''[[Buraiha]]'' je bio modernistički pokret u japanskoj književnosti koji se počeo razvijati u međuratnom razdoblju te je imao dvije faze razvoja. U prvoj, predratnoj, ''buraiha'' autori koristili su farsu i humor kako bi raskinuli s krutim tradicijama japanske književnosti; neslužbeni teoretičar pokreta, [[Ango Sakaguchi]], smatrao je da se pisci trebaju oslanjati na humorističnu ''[[gesaku]]'' književnosti iz [[Edo period]]a, koja se uz to fokusirala i na svjetovne teme. Dazai je [[1930-e|1930-ih]] godina,ali i kasnije, pisao djela u stilu s ovom umjetničkom doktrinom, pri čemu se ističu novela {{nihongo|&quot;[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]&quot;|道化の華|Dōke no Hana|extra=[[1935.]]}}, zbirka {{nihongo|''[[Bannen|Pozne godine]]''|晩年|Bannen|extra=[[1936.]]}} te kasnija zbirka {{nihongo|''[[Otogi-zōshi (Osamu Dazai)|Otogi-zōshi]]''|お伽草紙|extra=[[1945.]]}}. Međutim, kako se pokret razvijao, tako su i tematske preokupacije autora postajale drugačije pa je u poslijeratnom periodu, kada je Dazai bio na vrhuncu svoje popularnosti, ''buraiha'' pokret bio preokupiran mračnijim temama te prikazom izgubljene generacije Japanaca koji su se našli u procjepu između kraha tradicije i dolasku zapadnih (primarno američkih) vrijednosti nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Njegov roman {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō|extra=[[1947.]]}} postao je bestseler odmah po izlasku, a njegov posljednji dovršeni roman, {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku|extra=[[1948.]]}}, eklatantan je primjer novih struja u ''buraiha'' pokretu. Iako su van Japana njegova poslijeratna djela puno poznatija, u Japanu su podjednako cijenjena i njegova ranija, humoristična djela; pisac [[Hisahide Sugimori]], koji dugo nije mogao uživati u Dazaijevim djelima, bio je toliko dirnut kada je dugo nakon rata pročitao {{nihongo|''[[Otogi-zōshi (Osamu Dazai)|Otogi-zōshi]]''|お伽草紙}} i zbirku {{nihongo|''[[Shinshaku Shokokubanashi|Novi pogledi na narodne priče]]''|新釈諸国噺|Shinshaku Shokokubanashi|extra=[[1945.]]}} da se posramio zbog svoje stare, pogrešne percepcije Dazaija.&lt;ref&gt;杉森久英『苦悩の旗手 太宰治』[[文藝春秋]]、1967年。&lt;/ref&gt;
[[File:Dazai19471225.png|thumb|320px|left|Osamu Dazai u društvu djece bez doma u [[Park Ueno|parku Ueno]], [[1947.]] godina. Kako kaže Keene, ''&quot;Na način na koji većina ljudi ne uviđa vlastitu okrutnost, Yōzō nije uvidio svoju nježnost i sposobnost za ljubav''&quot;.{{sfn|Keene|1958|p=9}} [[Yōzō Ōba]] lik je koji se pojavljuje u više Dazaijevih djela, a radi se o fiktivnoj verziji samog Dazaija, tako da se prethodni komentar podjednako odnosi na lika, koliko i na samog Dazaija.]]
[[Yukio Mishima]] naveo je da Dazai pripada i pokretu [[Japanski romantizam|japanskog romantizma]],&lt;ref name=&quot;FRA&quot;/&gt; međutim književni teoretičari i analitičari Dazaijeva djela nisu posebno isticali taj aspekt. Istina je da je Dazai, zajedno s drugim članovima ugaslog časopisa ''Plavi cvijet'', pristupio skupini pisaca koja se okupila oko časopisa ''[[Nihon Rōmanha]]'',&lt;ref&gt;[https://kw.maruzen.co.jp/ln/myeng/intl_9248.html Libraty Navigator, ''Nihon Roman-ha'']&lt;/ref&gt; a koji je bio centar japanskog romantizma, međutim njegova djela nisu bila prožeta nacionalizmom,{{efn|U priči {{nihongo|&quot;[[Kojiki Gakusei|Učenik prosjak]]&quot;|乞食学生|Kojiki Gakusei}}, u kojoj se Dazai pojavljuje kao fiktivna verzija samoga sebe, kao lik, učenik Goichirō Saeki hvali japanski nacionalizam i militarizam, što Dazai, progovarajući kroz lik, ismijava i naziva Saekija lijenim i nezrelim zbog njegove želje za odlaskom u rat, što Saeki u svojoj nezrelosti vidi kao jedino ispravno rješenje.}} a sam Dazai je u modernističkoj maniri i pod zapadnim utjecajem kombinirao utjecaje starije japanske književnosti sa suvremenim tekovinama, što je bilo suprotno umjetničkoj doktrini japanskog romantizma. Dazai je bio pod utjecajem japanskih književnih tradicija podjednako koliko i zapadnih tekovima, međutim – za razliku od romantičara – on nije odbacivao modernost i zapadnu kulturu, već ih je u svojim djelima prihvaćao, zbog čega je, tvrdi Keene, tako i pristupačan zapadnim čitateljima.{{sfn|Keene|1956|p=xvii}} U tom pogledu treba naglasiti i to da je japanski romantizam, osim kao pokret koji je okupljao nacionalističke pisce i tradicionaliste, nastao kao reakcija na krah proleterske literature u Japanu – Dazaijevi su rani radovi bili pod snažnim utjecajem proleterske književnosti – te je u jednom trenutku postao i okupljalište alternativnih ideja. U tom pogledu, Dazai u užem smislu nije pripadao tradiciji japanskog romantizma, već ''[[buraiha]]'' pokreta, ali je u širem smislu bio dio kruga okupljenog oko časopisa ''[[Nihon Rōmanha]]'', unatoč tome što nije dijelio temeljne vrijednosti kao i začetnici tog pokreta ili kao Mishima, koji će postati jedan od najpoznatijih predstavnika tog pokreta.

=== Stil ===

Velik utjecaj na Dazaija izvršio je [[ja-roman]], poseban žanr romana koji se razvio u [[Japan]]u početkom [[20. vijek|XX. vijeka]]. Ja-roman je poluautobiografska proza u kojoj autor predstavlja događaje iz vlastitog života kao priču samoga djela. Osnovni postulati ja-romana su iskrenost i točnost, iako je autorima dopušteno izvršiti određene promjene. Dazai je u svom opusu preferirao prvo lice i ja-prozu, bilo da se radilo o kraćim formama, bilo o cjelovitim romanima.{{sfn|McCarthy|2024|p=viii}} Kako navodi James A. O'Brien, Dazaija više zanimaju arhetipska, osobna iskustva nego izgradnja fiktivnih svjetova. I dok kroz svoja djela prikazuje događaje iz svog života, ona nisu čisto autobiografska. Dapače, često je radi jasnije emocionalne komunikacije modificirao određene događaje, a onda ih je detaljno elaborirao u svojim djelima. U tom pogledu, njegova je proza izrazito subjektivna, što nije neobično s obzirom na to da preferira pisati u prvom licu.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Ivan Morris|title=Recenzija knjige ''Dazai Osamu'' Jamesa A. O'Briena|publisher=The Journal of Asian Studies, vol. 35, br. 3|date=svibanj 1976|lang={{en}}|page=500–502|JSTOR=2053293}}&lt;/ref&gt; I dok se može činiti kako je Dazai imao &quot;lakši posao&quot; pri pisanju jer se oslanjao na događaje iz vlastitog života, Keene ističe kako je pogrešno smatrati da je Dazai tek prepričavao dijelove svog života{{sfn|Keene|1956|p=xvi-xvii}} i pisao &quot;tek jedva stilizirane autobiografije&quot;;{{sfn|Keene|1958|p=9-10}} veza između Dazaijevih priča i njegovog života prilično je evidentna, međutim sve i da su njegova djela precizne reprodukcije stvarnih događaja, što ona svakako nisu, Keene naglašava da je Dazaijeva tehnika toliko iznimna da njegov opus čini u potpunosti originalnim.{{sfn|Keene|1958|p=9-10}}

Iako Daiazjev stil pisanja podjednako odgovara kako japanskom tako i zapadnom čitatelju, on pokazuje određene specifičnosti. Dazai nije imao jedinstven stil pa njegova djela osciliraju od humora i farse do melodrame i tragedije, a svoj je stil prilagođavao kontekstu samih priča.{{sfn|McCarthy|2024|p=viii}} Tako je novela {{nihongo|&quot;[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]&quot;|道化の華|Dōke no Hana|extra=[[1935.]]}} prepuna farse i autoironije, dok je roman {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku|extra=[[1948.]]}} izrazito pesimističan i mračan. [[Farsa]] i [[pesimizam]], potonji naročito u njegovim poslijeratnim djelima, bili su njegova omiljena izražajna sredstva, što se reflektiralo i na njegove likove, koji su uglavnom bili opterećeni egzistencijalnim problemima te vlastitim ličnostima, nerijetko puni sumnje u vlastitu dostojnost. U romanu {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku|extra=[[1948.]]}} taj se osjećaj manifestira u ekstremnoj formi, tako što glavni lik, [[Yōzō Ōba]], smatra sebe nedostojnim da uopće bude čovjekom.

Keene je uočio dvije važne odlike Dazaijeva stila. Prva je ta da u svojim djelima često voli na samom početku predstaviti završnu misao ili klimaks određene situacije, da bi tek nakon toga krenuo objašnjavati pozadinu koja je dovela do tog klimaksa. To je, Keene ističe, vrlo rijetko, iako ne potpuno nepoznato među zapadnim piscima koji su utjecali na Dazaija.{{sfn|Keene|1956|p=xvii-xviii}} U tom pogledu, Dazai jako voli koristiti retrospekciju (''[[flashback]]'') u svojim djelima, pri čemu to prisjećanje na prošlost ponekad ima ulogu narativne digresije, a ponekad je katalizator koji gura priču prema naprijed, ovisno o situaciji.{{sfn|Keene|1956|p=xvii-xviii}} Također, te scene imaju ulogu dodatne karakterizacije i produbljivanja likova, koji tako postaju iznimno živopisni.{{sfn|Keene|1956|p=xii-xiii}} Druga odlika je Dazaijevo često opisivanje minornih situacija ili detalja kako bi sugerirao puno veće stvari, navodeći primjer paljenja zmijskih jaja ili naticanje majčine ruke, sitnice koje predskazuju majčinu bolest i smrt u romanu {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō|extra=[[1947.]]}}. Keene navodi da je ova tehnika nastala pod utjecajem tradicionalnog japanskog pjesništva, ponajviše ''[[haiku]]'' poezije, gdje svaka riječ – zbog konciznosti pjesme – mora biti harmoničan dio cjeline i gdje autor u jako malo stihova mora što bolje prikazati svijet koji opisuje u pjesmi i predstaviti ga čitatelju.{{sfn|Keene|1956|p=xvii-xviii}} 

I dok je njegov jezik naizgled jednostavan i izravan, zapravo je jako svojstven upravo njemu i koristi mnogo osobnih specifičnosti, poglavito po pitanju humora, koje ponekad otežavaju prevođenje njegovih djela. U konačnici, Keene je Dazaijev talent usporedio s onim izvanrednog snimatelja, koji izoštrava pogled na trenutke iz vlastitog života, ali pedantnim odabirom kompozicije svoj rad pretvara u istinski kreativno umjetničko djelo.&lt;ref name=&quot;Keene-O'Brien&quot;&gt;Citirano u {{cite book|title=Recenzija knjige ''Dazai Osamu'' Jamesa A. O'Briena|page=501}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Keene|1958|p=10}}

=== Teme ===

Iako je Dazai tematski slojevit autor, činjenica da je predominantno pisao ja-prozu znači da su teme koje je obrađivao bile ili usko vezane uz njegov život i iskustva, ili su obrađene kroz prizmu njegove životne priče. Teme koje on obrađuje nerijetko su univerzalne,&lt;ref name=&quot;Keene-O'Brien&quot;/&gt; a njegovi su protagonisti likovi koji se nalaze u egzistencijalnom paklu, koji promišljaju [[suicid]], ali koji nerijetko upadnu u stanje [[apatija|apatije]] u kojem im je potpuno svejedno jesu li živi ili ne; nerijetko se tu radi i o devijantnim ličnostima koje se mogu usporediti s protagonistima [[pikarski roman|pikarskih romana]]. Dazai ni u kojem slučaju nije bio programatski autor ili angažirani autor – osim u najranijim djelima inspiriranima proleterskom književnošću – već se bavio univerzalnim temama ljudske egzistencije i pripadnosti pojedinca društvu u kojem obitava, što su tipične [[modernizam|modernističke]] teme, prisutne i u djelima zapadnih autora koji su utjecali na Dazaija, ali i u djelima Dazaijevih zapadnih suvremenika. 

==== Ljudskost i egzistencija ====

U duhu modernizma, Dazai se kroz svoja djela intenzivno bavio egzistencijalnim pitanjima. Iako nije pripadao struji poput [[egzistencijalizam|egzistencijalizma]], Dazai se fokusirao na slične teme i pitanja, s tim da je njegov pristup varirao od farsične autoironije do beznadnog pesimizma. Njegovi likovi često preispituju smisao života te smisao vlastitog postojanja, ali i vlastite uloge u društvu u kojem se nalaze. Djeluju, tim više jer su umjetnici i intelektualci, izgubljeno u svijetu u kojem žive, zbog čega se čini da su otuđeni od ljudi oko sebe, ali i od egzistencije općenito.{{sfn|Keene|1958|p=9-10}} Ne pronalazeći izlaz iz te situacije, Dazaijevi likovi ili upadaju u stanje apatije u kojem im je svejedno što će biti s njima, ili, pak, u stanje potpunog beznađa u kojem [[suicid]] vide kao jedini izlaz. Međutim, važno je istaknuti kako njegovi likovi nisu ljušture; oni su sposobni osjećati, ali zbog različitih okolnosti najčešće nisu sposobni uvidjeti vlastitu osjećajnost i sposobnost za ljubav.{{sfn|Keene|1958|p=9}} Zbog toga što nisu u stanju prilagoditi svoje intenzivne emocije svijetu oko sebe, oni se nalaze u procjepu koji dovodi do osjećaja izoliranosti i neprilagođenosti.
[[File:SizukoOota.jpg|thumb|[[Shizuko Ōta]], Dazaijeva obožavateljica koja je željela biti spisateljica, pisala je dnevnik koji je Dazaiju poslužio kao djelomična inspiracija za remek-djelo {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}.]]
Dazai je navedena pitanja podjednako efektno propitkivao i iz muške i iz ženske perspektive. Potonje je posebno zanimljivo zato što je velik broj njegovih priča pisan u prvom licu, ali iz ženske perspektive. Primjere toga nalazimo u pričama {{nihongo|&quot;[[Joseito|Školarka]]&quot;|女生徒|Joseito}}, {{nihongo|&quot;[[Chiyojo]]&quot;|千代女}}, {{nihongo|&quot;[[Hazakura to Mateki|Listovi trešnje i čarobna frula]]&quot;|葉桜と魔笛|Hazakura to Mateki}}, {{nihongo|&quot;[[Hifu to Kokoro|Koža i duša]]&quot;|皮膚と心|Hifu to Kokoro}}, {{nihongo|&quot;[[Haji|Sram]]&quot;|恥|Haji}}, {{nihongo|&quot;[[Jūnigatsu Yōka|Osmi prosinca]]&quot;|十二月八日|Jūnigatsu Yōka}}, {{nihongo|&quot;[[Kirigirisu|Cvrčak]]|きりぎりす}}, {{nihongo|&quot;[[Tōrō|Lanterna]]&quot;|燈籠|Tōrō}}, {{nihongo|&quot;[[Yuki no Yo no Hanashi|Priča o snježnoj noći]]&quot;|雪の夜の話|Yuki no Yo no Hanashi}}, {{nihongo|&quot;[[Matsu|Čekanje]]&quot;|待つ|Matsu}}, {{nihongo|&quot;[[Dare mo Shiranau|Nitko ne zna]]&quot;|誰も知らぬ|Dare mo Shiranu}}, {{nihongo|&quot;[[Osan]]&quot;|おさん}} i {{nihongo|&quot;[[Viyon no Tsuma|Villonova supruga]]&quot;|ヴィヨンの妻|Viyon no Tsuma}} te romanu {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}, koji se smatra Dazaijevim remek-djelom. Kako bi bio uvjerljiviji u prikazu ženske perspektive, Dazai je svoje tekstove znao temeljiti na pismima koja je dobivao od žena ili čak na dvevničkim zapisima; {{nihongo|&quot;[[Joseito|Školarka]]&quot;|女生徒|Joseito}} je temeljena na dnevniku koji mu je poslala nepoznata djevojka,&lt;ref&gt;太宰治著『女生徒』（[[角川文庫]]）、[[小山清]]の作品解説より。&lt;/ref&gt; dok je {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}} djelomično inspiriran dnevnikom pjesnikinje [[Shizuko Ōta]], s kojom je Dazai imao aferu i koja mu je rodila kći, a čiji je dnevnik bio posudio dok je radio na romanu.{{sfn|猪瀬|2000|pp=402-406}}{{sfn|McCarthy|2024|p=xxii}} 

Među djelima koja su se bavila muškom perspektivom, ističu se ona u kojima se zalagao za &quot;prava muškaraca&quot;, a među njih spadaju {{nihongo|&quot;[[Hi no Tori (Osamu Dazai)|Feniks]]&quot;|火の鳥|Hi no Tori}}, {{nihongo|&quot;[[Danjo Dōken|Ravnopravnost spolova]]&quot;|男女同権|Danjo Dōken}} i {{nihongo|&quot;[[Viyon no Tsuma|Villonova supruga]]&quot;|ヴィヨンの妻|Viyon no Tsuma}}.

Zanimljivo je primijetiti kako je Dazai pokazivao izrazit interes za [[kršćanstvo]] i ''[[Biblija|Bibliju]]'' pa su tako brojne reference na iste prisutne u njegovim pričama. U djelu {{nihongo|&quot;[[Kakekomi Uttae|Žalba u zadnji čas]]&quot;|駈込み訴え|Kakekomi Uttae}}, Dazai prikazuje interni sukob unutar [[Juda Iškariotski|Jude Iškariotskog]], koji se generalno smatra izdajnikom u kršćanskoj tradiciji. U romanu {{nihongo|''[[Pandora no Hako|Pandorina kutija]]''|パンドラの匣|Pandora no Hako}}, pjesnik Ōtsuki raspravlja o slobodi mišljenja u duhu [[Isus Krist|Isusa Krista]] i zaključuje: &quot;''Sva je zapadna misao bazirana na Kristovim učenjima; ponekad ih proširuje, ponekad trivijalizira, a ponekad je skeptična prema njima. Unatoč različitim teorijama, vjerujem da se sve to vraća na Bibliju.''&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|和書|author=長濵拓磨 |date=2012 |url=https://kufs.repo.nii.ac.jp/records/112 |title=津軽疎開時代の太宰文学の一側面 : 戦後文学と聖書 |journal=研究論叢 |ISSN=0389-9152 |publisher=京都外国語大学国際言語平和研究所 |issue=80 |pages=163-176 |naid=120005538294 |CRID=1050564287768937344}}&lt;/ref&gt; Ostala djela s biblijskim i kršćanskim referencama ili temama su {{nihongo|&quot;[[Sekai-teki|Svjetski]]&quot;|世界的|Sekai-teki}}, {{nihongo|&quot;[[Dare (Osamu Dazai)|Tko?]]&quot;|誰|Dare}}, {{nihongo|&quot;[[Haji|Sram]]&quot;|恥|Haji}}, {{nihongo|&quot;[[Kamome|Galeb]]&quot;|鴎|Kamome}}, {{nihongo|&quot;[[Sange|Uvenulo cvijeće]]&quot;|散華|Sange}}, {{nihongo|&quot;[[Shōshi]]&quot;|小志}}, {{nihongo|&quot;[[父|Otac]]&quot;|父|Chichi}} i {{nihongo|&quot;[[Ōtō|Trešnje]]&quot;|桜桃|Ōtō}}, a kršćanski se motivi spominju i u nekim njegovim esejima.

==== Smrt i suicid ====

[[Smrt]] i smrtnost česti su motivi u djelima Osamua Dazaija. Njegov je život bio obilježen bolešću i smrtima (rana smrt oca, kronična bolest majke), a značajan utjecaj na njega bilo je i samoubojstvo njegovog književnog uzora, [[Ryūnosuke Akutagawa|Ryūnosukea Akutagawe]], koji se ubio [[1927.]] godine. Taj je događaj znatno utjecao na Dazaija te ga je trajno promijenio kao osobu.{{sfn|McCarthy|2024|p=ix}} U priču {{nihongo|&quot;[[Gyofukuki|Transformacija]]&quot;|魚服記|Gyofukuki|extra=[[1933.]]}} istraživao je motiv [[suicid]]a, koji će biti često prisutan u njegovim djelima. Kako je Dazai nekoliko puta [[Samoubojstvo Osamua Dazaija|pokušao samoubojstvo]], a život je okončao utapanjem [[1948.]] godine, nije neobično da je suicid kao motiv bio prisutan u njegovim djelima.{{sfn|McCarthy|2024|p=vii-viii}} Njegov lik, [[Yōzō Ōba]], koji je zapravo fiktivna verzija njega samoga, oporavlja se od pokušaja suicida u priči {{nihongo|&quot;[[Dōke no Hana|Cvjetovi glupiranja]]&quot;|道化の華|Dōke no Hana}}, dok u romanu {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}} ispovjednički govori o drugim pokušajima samoubojstva. Samoubojstvo je prisutno i u njegovom drugom velikom romanu, {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}, u kojem si brat glavne junakinje Kazuko, Naoji, oduzima život pred kraj romana. U tom romanu se također obrađuju i motivi smrti te bolesti, kroz lik majke koja umire od [[tuberkuloza|tuberkuloze]]. 

Dazaijevi likovi različito gledaju na smrt. Ona je ponekad samo činjenica, ponekad rješenje, a ponekad logični slijed događaja, gotovo neminovnost. Međutim, zanimljivo je uočiti kako Dazaijevi likovi – neovisno piše li u prvom ili trećem licu, ili iz muške ili ženske perspektive – uvijek promatraju tu smrt(nost) s određene distance. Tako [[Yōzō Ōba]] u kratkoj priči raspravlja o svom pokušaju suicida i uzrocima istog dok se oporavlja, dok u romanu {{nihongo|''[[Ningen Shikkaku|Nečovjek]]''|人間失格|Ningen Shikkaku}} također s otklonom gleda na svoje pokušaje samoubojstva, dok o njegovoj konačnoj sudbini saznajemo, odnosno ne saznajemo iz perspektive trećih osoba na kraju romana. U romanu {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}, Kazuko je ta koja opservira i svoju umiruću majku i suicid svoga brata. U tom su smislu ti likovi okruženi smrću, ali smrt ih direktno ne dotiče, već se indirektno suočavaju s njom, što Dazaiju kao autoru daje priliku da raspravlja i razrađuje taj motiv, bilo da je on vezan uz fatalizam njegovih likova ili je samo fenomen koji te likove okružuje.

==== Japansko društvo ====
[[File:Dazaisekichieko1947.png|thumb|350px|left|Glumica [[Chieko Seki]] intervjuira Dazaija za popularni časopis za mlade, proljeće [[1947.]] godine.]]
Za razliku od nekih svojih suvremenika, Dazai nije bio kroničar japanskog društva. Dazaija su zanimale univerzalni teme i problemim pojedinca, međutim socijalna komponenta nije potpuno izostala u njegovim djelima. S jedne strane, bila su tu djela koja su ciljano obrađivala društvenu problematiku – ovdje spadaju i njegovi rani tekstovi inspirirani socijalnom problematikom proleterske knjiežvnosti, ali i neka zrelija djela poput kontroverznog {{nihongo|&quot;[[Kunō no Nenkan|Almanaha patnje]]&quot;|苦悩の年鑑|Kunō no Nenkan|extra=[[1946.]]}} – a s druge strane su tu djela koja su se fokusirala na druge probleme, a koja su posredno obrađivala i društvenu problematiku. Eklatantan primjer toga je njegovo remek-djelo {{nihongo|''[[Shayō|Zalazeće sunce]]''|斜陽|Shayō}}, u kojem kroz priču djevojke Kazuko Dazai opisuje krah japanske aristokracije u poslijeratnom periodu. Manjak tematskog interesa za društvene probleme može se pripisati i činjenici da Dazai nije bio pod utjecajem nacionalizma i militarizma koji su bili popularni u Japanu u to doba, već je bio pod utjecajem zapadnog modernizma, koji u tom periodu više nije bio fokusiran na socijalne teme kao neka ranija umjetnička razdoblja poput [[realizam (književnost)|realizma]]. Poput svojih zapadnih uzora, Dazai se fokusira na pojedinca i njegov položaj u suvremenom svijetu pa čak i temu koja je bila izrazito društvena po svom karakteru – krah aristokracije – obrađuje u modernističkoj maniri, a ne u duhu socijalnog realizma iz [[19. vijek|XIX. vijeka]], kada je ova tematika bila aktualna i na zapadu. 

No, unatoč manjku izravnog interesa za socijalne teme, Keene navodi da je Dazai bio jedan od &quot;velikih kroničara suvremenog života u Japanu, što je postignuće koje je ostvario unatoč kratkom životu i karijeri&quot;.{{sfn|Keene|1956|p=xviii}} Dazai uspijeva precizno prikazati cijelu seriju lokacija koje obiliju likovima koji im odgovaraju karakterom i atmosferom; Dazai svakako nije jedini &quot;portretist&quot; japanskog života i postoji mnogo drugih preciznih slika iz istog perioda, ali Dazaijevi devijantni, a opet kontemplativni i depresivni svjetovi čine opus koji &quot;evocira i otkriva aspekte japanskog naroda u cjelini&quot;.{{sfn|Keene|1956|p=xviii}}

Veliko pitanje koje proizlazi iz iščitavanja japanskog društva u Dazaijevim djelima jest koliki je bio stvarni utjecaj zapadne kulture na japansko društvo u međuratnom i poslijeratnom periodu.{{sfn|Keene|1958|p=4}} Japan se kao država otvorio prema svijetu krajem [[19. vijek|XIX. vijeka]], kada su zapadni (europski) utjecaji postali izraženiji. Međutim, unatoč prihvaćanju zapadnih ideja, japansko je društvo u jednom periodu reagiralo jačanjem nacionalizma, a što je u predratnim godinama preraslo u otvoreni militarizam. S druge strane, u međuratnom su se periodu javili intelektualci i umjetnici koji su odbacivali taj nacionalizam i prihvaćali suvremene zapadne ideje, a toj je skupini – kao pripadnik ''[[buraiha]]'' pokreta – pripadao i Dazai. Za razliku od [[Japanski romantizam|romantičara]], Dazai je vrlo malo raspravljao o nacionalnim pitanjima, iako ih nije mogao potpuno ignorirati, što se vidi u kratkoj priči {{nihongo|&quot;[[Kojiki Gakusei|Učenik prosjak]]&quot;|乞食学生|Kojiki Gakusei}}. Međutim, Dazai prikazuje japansko društvo koje je pod značajnim, ako već ne presudnim utjecajem Zapada i to je društvo kakvo je on prihvaćao, odnosno društvo kojem je on pripadao. Jasno, postojala je i druga skupina autora, gotovo netaknutih zapadnom kulturom, a čiji je portret japanskog društva bio jednako kvalitetan i točan,{{sfn|Keene|1958|p=5-6}} međutim ako uzmemo u obzir društvene i kulturološke promjene{{sfn|Keene|1956|p=ix-xiv}} koje su se dogodile u Japanu nakon rata pod američkim utjecajem, a dijelu tih promjena svjedočio je i Dazai, čini se kako je Dazaijev potret japanskog društva ipak bio precizniji u dugoročnom kontekstu. I dok Keene navodi kako Dazai nema nužno identično, ili barem ne potpuno razumijevanje zapadne kulture kao i zapadni umjetnici, neupitno je da Zapad ima značajnu ulogu u njegovim djelima pa tako i u onima u kojima je društveni aspekt značajan.{{sfn|Keene|1958|p=4-8}}

== Slikarstvo ==

Osim što je pisao, Dazai se amaterski bavio i slikarstvom. Sa tom je umjetnošću došao u dodir pod utjecajem svog starijeg brata, Keijija, koji je studirao slikarstvo u [[Tōkyō|Tōkyu]], još u djetinjstvu. Tijekom života se osim u književnim kretao i u umjetničkim krugovima pa je imao priliku upoznati i slikare [[Kunio Hisatomi|Kunija Hisatomija]] i [[Hamae Sakurai]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=「画家」太宰治の作品展 絵筆とったら「野獣派」/ &amp;#91;&amp;#91;朝日新聞デジタル&amp;#93;&amp;#93;-2018年7月8日 |url=https://www.asahi.com/articles/ASL6J5GQ9L6JUTIL010.html |access-date=2025-08-15 |archive-date=2022-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013845/https://www.asahi.com/articles/ASL6J5GQ9L6JUTIL010.html }}&lt;/ref&gt; Nije poznato koliko je slika naslikao za života, ali galerija u [[Mitaka|Mitaki]] od [[2018.]] godine posjeduje devet njegovih slika, koje evociraju [[ekspresionizam]]; kada je obitelj Dazaijevog bivšeg urednika vidjela te slike, donirali su galeriji još jedan portet iz privatne kolekcije za kojeg su vjerovali da ga je naslikao Dazai, što je kasnije i potvrđeno.&lt;ref&gt;謎の肖像画は太宰作 決め手は出どころが「人間失格」の編集者 三鷹市美術ギャラリーで初公開『朝日新聞』朝刊2022年6月5日（東京版）&lt;/ref&gt;

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
* O'Brien, James A., ed. ''Akutagawa and Dazai: Instances of Literary Adaptation''. Cornell University Press, 1983.
*{{cite book | editor1-first=James | editor1-last=O'Brien |title=The Real Osamu Dazai: A Life in Twenty Stories |year=2024 |publisher=Tuttle}}
* Ueda, Makoto. ''Modern Japanese Writers and the Nature of Literature''. Stanford University Press, 1976.
*{{cite book |author-last1=Sato |author-first1=Hiroaki |author-link1=Hiroaki Sato (translator) |author-last2=Inose |author-first2=Naoki |author-link2=Naoki Inose |title=[[Persona: A Biography of Yukio Mishima]] |year=2012 |publisher=Stone Bridge Press |location=Berkeley, California |isbn=978-1-61172-008-2}}
* &quot;Nation and Region in the Work of Dazai Osamu,&quot; in [[Roy Starrs]] {{cite book | title = Japanese Cultural Nationalism: At Home and in the Asia Pacific| publisher = Global Oriental | year = 2004 | location = London | isbn = 1-901903-11-7}}
* {{Citation|和書|last=野原|first=一夫|author-link=Kazuo Nohara|year=1998 |title=''太宰治 生涯と文学'' |publisher=筑摩書房 |series=ちくま文庫 |NCID=BA36020182 |ISBN=4-480-03397-1 |id=}}
* {{Citation|和書|last=猪瀬|first=直樹|author-link=Naoki Inose|year=2000 |title=''ピカレスク 太宰治伝'' |publisher=小学館|isbn=4-093-94166-1}}
* {{Citation|和書|title=''増補改訂版 回想の太宰治'' |last=津島|first=美知子|year=1997|author-link=Michiko Tsushima |publisher=人文書院 |isbn=4-409-16079-6}}
* {{citation|last=Keene|first=Donald|author-link=Donald Keene|year=1958|title=''&quot;Bilješka prevoditelja&quot;, u'' [[Ningen Shikkaku]]|publisher=New Directions Books|ISBN=978-0-8112-0481-1}}
* {{citation|last=Keene|first=Donald|author-link=Donald Keene|year=1956|title=''&quot;Bilješka prevoditelja&quot;, u'' [[Shayō]]|publisher=New Directions Books|ISBN=978-0-8112-0481-1}}
* {{citation|last=Bett|first=Sam|author-link=|year=2023|title=The Flowers of Buffoonery|publisher=New Directions Books|ISBN=978-0811234542}}
* {{citation|last=McCarthy|first=Ralph|author-link=|year=2024|title=''&quot;Uvod prevoditelja&quot;, u'' Self-Portraits|publisher=New Directions Books|ISBN=978-0-8112-3226-5}}
* {{citation|title=The Saga of Dazai Osamu: A Critical Study with Translations|last=Lyons|first=Phyllis I.|year=1985|publisher=Stanford University Press|isbn=0804711976|location=Stanford, Calif.|language=en|oclc = 11210872|url = https://archive.org/details/sagaofdazaiosamu0000lyon}}

== Vanjske veze ==
{{Commons category}}
*[http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person35.html#sakuhin_list_1 Osamu Dazai's works in Japanese] on [[Aozora bunko]]
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071211025334/http://www.jlpp.jp/en/story/images/waiting/Waiting_B_Wcover_Sept22_final.pdf |date=December 11, 2007 |title=Osamu's short story &quot;Waiting&quot; }}
*[https://web.archive.org/web/20080530123328/http://www.horror-house.jp/e/cat4/osamu-dazai19091948.html Osamu Dazai's grave]
*[https://web.archive.org/web/20171112093009/http://www.jlpp.go.jp/en/works/05_16.html Synopsis of ''Japanese Short Stories'' (''Otogi Zoshi'')] at JLPP (Japanese Literature Publishing Project) {{en}}
*{{Isfdb name|id=11365|name=Osamu Dazai}}
* {{Librivox author |id=3035}}

{{Osamu Dazai}}
{{Authority control}}
{{Izabran}}
{{Životni vijek|1909|1948|Dazai, Osamu}}

[[Kategorija:Osamu Dazai| ]]
[[Kategorija:Japanski pisci]]
[[Kategorija:Romanopisci]]
[[Kategorija:Esejisti]]
[[Kategorija:Japanski dramski pisci]]
[[Kategorija:Pseudonimi]]
[[Kategorija:Osobe koje su počinile suicid]]</text>
      <sha1>7g75w1x45fwk5ioiztnvsil4mhdd7g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacionalni park Hin Nam No</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4718524</id>
    <revision>
      <id>42716950</id>
      <parentid>42592038</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42716950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5192" sha1="ga5jtwb35jtmc1eac82o3hid2lts7om" xml:space="preserve">{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  =  Nacionalni park Hin Nam No
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = II
| slika                = XeBanFai.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = Rijeka Xe Ban Fai 
| karta                = 
| lokacija             = Pokrajina Khammouane
| najbliži_grad        = {{flag|Laos}}
| koordinate           = {{coord|17|24|14|S|105|34|4|E|type:landmark|display=inline}}
| površina             = 941,21 
| oznaka               = 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 2020.
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = Ministarstvo poljoprivrede i šumarstva (MAF)
| administrator        = 
| upravitelj           = Ministarstvo poljoprivrede i šumarstva (MAF) 
| vlasnik              = Laos
| svjetska_baština     = da
| url                  = 
| ugrađeno = {{UNESCO-svjetska baština
 | dijete = da
 | godina = 2025, (47. zasjedanje)
 | vrst baštine = Prirodno dobro 
 | mjerilo = viii, ix, x 
 | poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/951
 }}
}}
'''Nacionalni park Hin Nam No''' ([[Laoski jezik|laoski]] - ຫີນໜາມໜໍ່) je nacionalni park u okrugu Boualaffa, provincija Khammouane, [[Laos]]. Park graniči s [[Nacionalni park Phong Nha Ke Bang|Nacionalnim parkom Phong Nha-Kẻ Bàng]] u [[Vijetnam]]u na istoku i Nacionalnim parkom Nakai-Nam Theun u Laosu na sjeveru. Ime &quot;Hin Nam No&quot; znači &quot;planinski greben, šiljat poput bambusovih izdanaka&quot; i svjedoči o karakterističnim oštrim šiljcima ovog surovog vapnenačkog šumskog krajolika, nastalim tokom 300 milijuna godina geologije.&lt;ref name=&quot;hinnam&quot;&gt;{{Cite web |url= https://hinnamno.org/about-the-park/ |title= O PARKU HIN NAM NO |work= Zvanična stranica - hinnamno.org |accessdate= 10. decembar 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240912064625/https://hinnamno.org/about-the-park/ |archive-date= 2024-09-12 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 


== Nacionalni park ==
Osnovan je dekretom premijera u januaru 2020. Njime upravlja Ministarstvo poljoprivrede i šumarstva (MAF). Godine 2025. [[UNESCO]] je stavio nacionalni park na spisak [[Svjetska baština|svjetskog naslijeđa]].&lt;ref name=&quot;hin&quot;&gt;{{Cite web |url= https://allpointseast.com/travel-blog/laos/hin-nam-no-national-park/ |title= Nacionalni park Hin Nam No |work= ALL POINTS EAST - /allpointseast.com |accessdate= 10. decembar 2025}}&lt;/ref&gt; Strogo govoreći, to nije novi popis UNESCO-a jer su planine izvan granice dom Nacionalnog parka Phong Nha-Ke Bang u Vijetnamu, koji je upisan još 2003. godine, a novododani Hin Nam No zapravo je proširenje ovog lokaliteta. Ukupna površina od oko 2.200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; sada čini transnacionalni lokalitet svjetske baštine, što je novo na UNESCO-voj listi Laosa i Vijetnama.

Nacionalni park obuhvata gotovo 1.000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; surovog, šumovitog, krečnjačkog krajolika na sjeveroistoku Laosa, uz vijetnamsku granicu. Kraškim krajolikom dominiraju pećine, među kojima je pećina Xe Bang Fai. Vjeruje se da je to jedna od najvećih riječnih pećina na svijetu, s hodnicima visine oko 120 metara i širine 200 metara te podzemnim kanalom dugim sedam kilometara.

Park je identifikovan i kao žarište bioraznolikosti i dom je mnogim endemskim vrstama flore i faune, kao i nekoliko kritično ugroženih vrsta poput majmuna [[crvenonogi douc|''Pygathrix nemaeus'']], Frensisova langura i sundskog pangolina.

Neki od primata u parku su: ''Trachypithecus ebenus, Pygathrix nemaeus'', [[''Nomascus siki'']], [[Bengalski spori loris|''Nycticebus bengalensis'']], [[Spori loris mali|''Nycticebus pygmaeus'']], Macaca arctoides'', [[Javanski makaki|''Macaca fascicularis'']], [[Indokineski makaki|''Macaca leonina,]] Macaca mulatta i Macaca assamensis. Također postoji 41 vrsta [[šišmiš]]a, 250 vrsta ptica, [[jelen]]a itd.

Park je i mjesto od kulturnog i istoriskog značaja. U njemu živi nekoliko etničkih manjinskih skupina, od kojih svaka ima svoje jedinstvene tradicije, običaje i način života. 

== Svjetska baština ==
Područje parka Hin Nam No uvršteno je na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].&lt;ref name=&quot;NAZIV&quot;&gt;{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/951 |title= Nacionalni park Hin Nam No |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 29. novembar 2025.}}{{en}}&lt;/ref&gt; Odluka je donešena na zasjedanju 2025. god. u Parizu kada je Nacionalni park Hin Nam No iz Laosa pridružen Svjetskoj baštini Phong Nha-Ke Bang iz Vijetnama.&lt;ref name=&quot;ZASJEDANJE&quot;&gt;{{Cite web |url= https://www.unesco.org/en/world-heritage/committee-2025?hub=68246 |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2025. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 19. novembar 2025}}{{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DRŽAVA&quot;&gt;{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/la |title= Laos, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 29. novembar 2025.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

== Izvori ==
{{Reflista}}

[[Kategorija:Svjetska baština u Laosu]]
[[Kategorija:Nacionalni parkovi u Laosu]]</text>
      <sha1>ga5jtwb35jtmc1eac82o3hid2lts7om</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Orhidelirij</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4719439</id>
    <revision>
      <id>42717315</id>
      <parentid>42555829</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4299" sha1="35bhchpal3v251vxyir0jz0u3d6km5o" xml:space="preserve">[[Datoteka:Ghost Orchid.jpg|mini|''[[Dendrophylax lindenii]]'']]
'''Orhidelirij''', također poznat kao '''orhidomanija''' ili '''orhidejska groznica''', naziv je za cvjetno ludilo za sakupljanjem i otkrivanjem [[orhideja]] iz [[viktorijansko doba|viktorijanskog doba]]. Bogati fanatici orhideja iz 19. stoljeća slali su istraživače i kolekcionare u gotovo svaki dio svijeta u potrazi za novim sortama i vrstama orhideja.&lt;ref&gt;Ronnie Godeanu, Nature assessed Sep 30, 2008 [https://web.archive.org/web/20000510160211/http://www.pbs.org/wnet/nature/orchids/deceivers.html Nature:Obsession with Orchids]&lt;/ref&gt;

Orhidelirij se smatra sličnim holandskoj [[tulipomanija|pomami za tulipanima]]. Danas još uvijek postoje određeni nivoi pomame za orhidejama, koji su ponekad rezultirali [[krađa|krađom]] izuzetnih orhideja među kolekcionarima, poput vrste ''[[Dendrophylax lindenii]]''.&lt;ref&gt;Susan Orlean, &quot;The Orchid Thief&quot; 1998 Random House publishing [http://www.susanorlean.com/books/the-orchid-thief.html The Orchid Thief]&lt;/ref&gt;

== Historija == 
U 19. vijeku, orhideje su u Evropu donesene putem kolekcionarskih ekspedicija. U početku je pomama bila ograničena na evropske više klase. Nove egzotične orhideje najčešće su se prodavale na aukcijama u Londonu, postižući ekstravagantne cijene. Bogati su trošili bogatstvo na orhideje koje su uginule zbog neodgovarajućih uslova.&lt;ref&gt;{{SLQ-CC-BY|url=https://www.slq.qld.gov.au/blog/orchidelirium-when-love-turns-obsession|title=Orchidelirium: when love turns to obsession|date=4 August 2021|author(s)=Stacey Larner|accessdate=22 September 2021}}&lt;/ref&gt;

Angažovani kolekcionari su mjesecima putovali po cijelom svijetu u potrazi za novim vrstama. Mnogi su umrli na ovim ekspedicijama zbog sukoba sa lokalnim stanovništvom ili suparničkim lovcima na orhideje koji su se bavili destruktivnim ponašanjem. Ove skupe ekspedicije često su bile obavijene velom tajne i nije bilo neobično da kolekcionari šire obmanjujuće informacije o lokacijama gdje su pronađene nove orhideje.&lt;ref&gt;Comprehensive Orchid Culture Guide [http://www.orchidsusa.com/1Introduction.htm Orchid History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414024527/http://www.orchidsusa.com/1Introduction.htm |date=2021-04-14 }}&lt;/ref&gt;

Tokom tog vremena vrlo malo se znalo o uzgoju orhideja, a njihova stopa preživljavanja bila je jadna. Eksperimentisanjem i prikupljanjem više informacija o uslovima rasta orhideja u njihovom prirodnom staništu, znanje se polako razvijalo i do 1851. godine [[Benjamin Samuel Williams|B.S. Williams]] je objavio prvo izdanje ''Priručnika za uzgajivače orhideja'' (London 1871).

Kulturološki, mit o [[biljka ljudožderka|biljkama ljudožderkama]] razvijao se tokom devetnaestog vijeka oko biljaka stranih evropskoj publici, koje su uvedene zbog uvoza, primjer čega su orhideje. Primjeri viktorijanskih priča o vampirskim orhidejama su kratka priča [[H.G. Wells]]a iz 1894. godine, ''Cvjetanje čudne orhideje'' i [[Fred M. Whit]]eov ''Ljubičasti teror'' iz 1898. godine.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Price |first1=Cheryl Blake |title=VEGETABLE MONSTERS: MAN-EATING TREES IN &quot;FIN-DE-SIÈCLE&quot; FICTION |journal=Victorian Literature and Culture |date=2013 |volume=41 |issue=2 |pages=311-327 |url=https://www.jstor.org/stable/24575702}}&lt;/ref&gt;

Danas je međunarodna trgovina orhidejama ubranim u divljini zabranjena [[Washingtonski sporazum o zaštiti vrsta|Konvencijom o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore]] (CITES) usvojenom 1973. godine. Međutim, mnoge vrste i dalje su ugrožene. Smatra se da krijumčarenje orhideja doprinosi gubitku nekih vrsta u divljini.

== Povezano ==
* [[Moyobamba]], poznata kao &quot;Grad orhideja&quot;, u kojem raste oko 3500 vrsta orhideja koje su autohtone u tom području
* [[Lov na orhideje]]
* ''[[The Orchid Thief|Kradljivac orhideja]]'', publicistička knjiga koju je napisala [[Susan Orlean]]
* ''[[Adaptation (film)|Adaptation]]'', film zasnovan na knjizi Susan Orlean ''Kradljivac orhideja''
* [[Nero Wolfe]], izmišljeni detektiv i orhidofil
* [[Tulipomanija]], period u holandskom zlatnom dobu tokom kojeg su cijene lukovica novouvedenih tulipana dostigle izuzetno visoke nivoe

== Reference ==
&lt;references/&gt;

[[Kategorija:Kolekcionarstvo]]
[[Kategorija:Orhideje]]</text>
      <sha1>35bhchpal3v251vxyir0jz0u3d6km5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Načini ishrane</title>
    <ns>10</ns>
    <id>4719501</id>
    <revision>
      <id>42717246</id>
      <parentid>42683738</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <origin>42717246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="qynwrtfu7inza95brqvn35xahqnvk5g" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = Načini ishrane
|state = {{{state|&lt;includeonly&gt;collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|title = [[Lista načina ishrane|Načini ishrane]]
|bodyclass = hlist
|image = [[File:Kangur.rudy.drs.jpg|border|160px]]&lt;br&gt;[[File:Starling Feeding Offspring.jpg|border|160px]]
| state = expanded

|group1 = [[Karnivor]]i
|list1  =
  {{Navbox|subgroup

  | group1 = odrasli
  | list1  =
* [[Arahnofagija]]
* [[Avivor]]i
* [[Koraljivor]]i
* [[Durofagija]]
* [[Predacija jaja]]&lt;!--not a syn of oophagy--&gt;
* [[Entomofagija]]
* [[Hematofagija]]
* [[Kukcojed]]i
* [[Lepidofagija]]
* [[Ljudožderna životinja]]
* [[Moluskivor]]i
* [[Mukofagija]]
* [[Mirmekofagija]]
* [[Ofiofagija]]
* [[Piscivor]]i
* [[Spongivor]]i
* [[Vermivor]]i

  | group2 = reproduktivni
  | list2  =
* [[Oofagija]]
* [[Pedofagija]]
* [[Placentofagija]]
* [[Dojenje]]
* [[Odvikavanje od dojenja|Odvikavanje]]

  | group3 = [[Kanibalizam|kanibalistički]]
  | list3  =
* [[Ljudski kanibalizam]]
* [[Autokanibalizam]]
* [[Seksualni kanibalizam]]
  }}

|group2 = [[Herbivor]]i
|list2  =
* [[Folivor]]i
* [[Florivor]]i
* [[Frugivor]]i
* [[Graminivor]]i
* [[Predacija sjemenki]]
* [[Nektarivor]]i
* [[Melivor]]i
* [[Palinivor]]i
* [[Ksilofagija]]
* [[Osteofagija]]

|group3 = Stanični
|list3  =
* [[Fagocitoza]]
* [[Mizocitoza]]

|group4 = Ostali
|list4  =
* [[Mikrobivor]]i
* [[Bakterivor]]i
* [[Fungivor]]i
* [[Koprofagija]]
* [[Detritivor]]i
* [[Geofagija]]
* [[Omnivor]]i
* [[Planktivor]]i
* [[Saprofagija]]
* [[Ksenofagija]]
* [[Litotrof]]i
* [[Plastivor]]i
* [[Pika (poremćaj)|Pika]]
|group5 = Metode
|list5  =
* [[Predacija]]
** [[Predator iz zasjede]]
** [[Alfa predator]]
** [[Predacija jaja]]
** [[Konkurentski predator]]
** [[Predator progonitelj]]
* [[Vodeni načini ishrane|Vodena predacija]]
** [[Hranjenje zahvatom]]
** [[Hranjenje zakretanjem]]
** [[Hranjenje zaletom]]
** [[Hranjenje usisavanjem]]
** [[Zbijeno jato]]
** [[Bentoski hranitelj]]
** [[Pomama za hranom]]
** [[Filtrator]]
* [[Hiperkarnivor]]i
* [[Hipokarnivor]]i
* [[Mezokarnivor]]i

* [[Bršćenje (herbivori)|Bršćenje]]
* [[Ishrana stoke]]
** [[Stočna hrana]]
** [[Ispaša]]
*** [[Krmna hrana]]
* [[Suvišno ubijanje]]
* [[Trofalaksa]]

* [[Parazitizam]]
** [[Hiperparazitizam]]
** [[Društveni parazitizam (biologija)|Društveni parazitizam]]
** [[Parazitizam legla]]
** [[Kleptoparazitizam]]
** [[Spolni parazitizam]]
** [[Adelfoparazitizam]]
* [[Lešinar]]i
** [[Nekrofagija]]

|below  =
* [[Antipredatorska adaptacija]]
* [[Biljka mesožderka]]
* [[Gljiva mesožderka]]
* [[Mesožderni protist]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Kategorija:Biološki šabloni]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qynwrtfu7inza95brqvn35xahqnvk5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Inicijativa za međuprojektnu saradnju</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4719766</id>
    <redirect title="Wikipedija:Međuprojektna inicijativa" />
    <revision>
      <id>42717086</id>
      <parentid>42555365</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</text>
      <sha1>3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Inicijativa za međuprojektnu suradnju</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4719767</id>
    <redirect title="Wikipedija:Međuprojektna inicijativa" />
    <revision>
      <id>42717087</id>
      <parentid>42555366</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>10993</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</comment>
      <origin>42717087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</text>
      <sha1>3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odvikavanje od dojenja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722317</id>
    <revision>
      <id>42717253</id>
      <parentid>42600466</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 9 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36293" sha1="nm069vox5bh2nfysrj9rmja9l60dmua" xml:space="preserve">[[File:Baby eating baby food.jpg|thumb|Bebi se nudi dječja hrana]]
'''Odvikavanje od dojenja''' je proces postepenog uvođenja [[novorođenče]]ta, čovjeka ili drugog [[sisar]]a, u ishranu odrasle osobe/jedinke, uz istovremeno ukidanje majčinog [[mlijeko|mlijeka]]. U [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]], odvikavanje se prvenstveno odnosi na uvođenje čvrste hrane sa 6 mjeseci;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-06-13 |title=Weaning - Start for Life |url=https://www.nhs.uk/start-for-life/baby/weaning/ |access-date=2024-05-22 |website=[[NHS]] |language=en |quote=Introducing your baby to solid foods, also referred to as weaning or complementary feeding, starts when your baby is around 6 months old.}}&lt;/ref&gt; u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u se prvenstveno odnosi na prestanak dojenja.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=CDC |date=2021-07-09 |title=Weaning |url=https://www.cdc.gov/nutrition/infantandtoddlernutrition/breastfeeding/weaning.html |access-date=2024-05-22 |website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |language=en-us |quote=Each child may be ready to wean, or stop breastfeeding, at different ages.}}&lt;/ref&gt;

Taj proces se odvija samo kod sisara, jer samo sisari proizvode mlijeko. Smatra se da je dojenče potpuno odviknuto od dojenja kada se više ne [[dojenje|hrani]] [[majčino mlijeko|majčinim mlijekom]] (ili njegovom [[mlijeko za dojenčad|zamjenom]] u bočici).

== Ljudi ==
[[File:Kitagawa Utamaro - Abalone Divers - MFA Boston 21.7353-5.jpg|thumb|[[ama|Skupljačica školjki]] se priprema za dojenje malog djeteta. (Japan, oko 1806. godine)]]
U nekim kulturama, odvikavanje od dojenja napreduje hranjenjem djeteta hranom koju je roditelj prethodno sažvakao, uz nastavak dojenja; to je praksa poznata kao [[premastikacija]].&lt;ref name=Pelto&gt;{{citation |first1=Greta |last1=Pelto |first2=Yuanyuan |last2=Zhang |last3=Habicht |first3=Jean-Pierre |title=Premastication: the second arm of infant and young child feeding for health and survival?|journal=Journal of Maternal and Child Nutrition |year=2010 |publisher=Blackwell Publishing Ltd |doi=10.1111/j.1740-8709.2009.00200.x |pmid=20073131 |volume=6 |issue=1 |pages=4–18|pmc=6860819 }}&lt;/ref&gt; Ta je praksa bila važna kroz ljudsku historiju jer je djetetu prirodno davala znatno poboljšan izvor proteina, pored toga što je sprječavala nedostatak željeza.&lt;ref&gt;{{citation |title=Iron Interventions for Women and Children in Low-Income Countries |first=Rebecca J. |last=Stoltzfus |journal=Journal of Nutrition |year=2011 |volume=141 |number=4 |pages=756S–762S |doi=10.3945/jn.110.128793|pmid=21367936 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Međutim, premasticirana hrana od staratelja nižeg socioekonomskog statusa u područjima s endemskim bolestima može rezultirati prenošenjem bolesti na dijete.&lt;ref&gt;Premasticating Food for Weaning African Infants: A Possible Vehicle for transmission of HIV, Elke R. Maritz, Martin Kidd, Mark F. Cotton Pediatrics Vol. 128 No. 3 September 1, 2011 {{cite journal |url=http://pediatrics.aappublications.org/content/128/3/e579.abstract |title=Premasticating Food for Weaning African Infants: A Possible Vehicle for Transmission of HIV |date=2011 |doi=10.1542/peds.2010-3109 |access-date=2013-02-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924032639/http://pediatrics.aappublications.org/content/128/3/e579.abstract |archive-date=2011-09-24 |last1=Maritz |first1=Elke R. |last2=Kidd |first2=Martin |last3=Cotton |first3=Mark F. |journal=Pediatrics |volume=128 |issue=3 |pages=e579–e590 |pmid=21873699 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Kako i kada odviknuti dijete od dojenja je kontroverzno. Američka akademija za pedijatriju preporučuje hranjenje bebe isključivo majčinim mlijekom tokom prvih šest mjeseci njenog života.&lt;ref name=AAP&gt;{{cite web|title=Longer Breastfeeding Leads to Better Protection|publisher=American Academy of Pediatrics|year=2010|access-date=2012-02-26|url=http://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/Longer-Breastfeeding-leads-to-Better-Protection.aspx?nfstatus=401&amp;nftoken=00000000-0000-0000-0000-000000000000&amp;nfstatusdescription=ERROR%3a+No+local+token|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908134225/http://www.aap.org/en-us/about-the-aap/aap-press-room/pages/Longer-Breastfeeding-leads-to-Better-Protection.aspx?nfstatus=401&amp;nftoken=00000000-0000-0000-0000-000000000000&amp;nfstatusdescription=ERROR%3a+No+local+token|archive-date=2014-09-08}}&lt;/ref&gt; Mnoge majke smatraju dojenje izazovnim, posebno u zemljama gdje se mnoge majke moraju vratiti na posao relativno brzo nakon rođenja djeteta.

Američka akademija za pedijatriju, Svjetska zdravstvena organizacija, Britanska nacionalna zdravstvena služba i Nacionalno vijeće za zdravstvena i medicinska istraživanja u Australiji preporučuju čekanje do šest mjeseci prije uvođenja dječje hrane.&lt;ref name=&quot;AAP&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nhs.uk/Conditions/pregnancy-and-baby/Pages/solid-foods-weaning.aspx|title=Your baby's first solid foods|website=NHS Choices|access-date=2016-07-15|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160718084405/http://www.nhs.uk/conditions/pregnancy-and-baby/pages/solid-foods-weaning.aspx|archive-date=2016-07-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pregnancybirthbaby.org.au/introducing-solid-food|title=Introducing solid food|website=Pregnancy, Birth &amp; Baby|access-date=2016-07-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160707095155/http://www.pregnancybirthbaby.org.au/introducing-solid-food|archive-date=2016-07-07}}&lt;/ref&gt; Međutim, mnoge firme koje proizvode dječju hranu prodaju onu iz &quot;faze 1&quot; za djecu između četiri i šest mjeseci starosti uz predostrožnost da je hrana namijenjena konzumiranju uz majčino mlijeko ili formulu i da je samo za &quot;vježbu&quot;. Ta hrana za vježbu je uglavnom mekana i tekuća. Primjeri uključuju pire od voća i povrća. Preporučuje se izbjegavanje određene hrane. Britanski NHS preporučuje uskraćivanje hrane, uključujući onu &quot;koja sadrži pšenicu, gluten, orašaste plodove, kikiriki, proizvode od kikirikija, sjemenke, jetru, jaja, ribu, školjke, kravlje mlijeko i meki ili nepasterizirani sir&quot; dok beba ne napuni šest mjeseci, jer mogu izazvati alergije na hranu ili bolest kod bebe.&lt;ref&gt;[http://www.nhs.uk/Planners/birthtofive/Pages/Weaningfirststeps.aspx &quot;Solids: the first steps&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100730212725/http://www.nhs.uk/Planners/birthtofive/Pages/weaningfirststeps.aspx |date=2010-07-30 }}. Pristupljeno 2010-06-28.&lt;/ref&gt; Međutim, takve preporuke dovedene su u pitanje istraživanjem koje sugerira da rano izlaganje potencijalnim alergenima ne povećava vjerovatnoću alergija, a u nekim slučajevima je smanjuje.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://archives.newyorker.com/?i=2011-02-07#folio=026 |title = The New Yorker |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110405115919/http://archives.newyorker.com/?i=2011-02-07#folio=026 |archive-date = 2011-04-05 }}&lt;/ref&gt;

Dokazi iz kliničkih istraživanja pokazuju da edukacija članova porodice o ishrani i praksama odvikavanja od dojenja vjerovatno ima pozitivan učinak na težinu i visinu beba u 12. mjesecu u poređenju s konvencionalnim sprovođenjem nad odvikavanja.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ojha |first1=S |last2=Elfzzani |first2=Z |last3=Kwok |first3=TC |last4=Dorling |first4=J |title=Education of family members to support weaning to solids and nutrition in later infancy in term-born infants. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=25 July 2020 |volume=2020 |issue=7 |article-number=CD012241 |doi=10.1002/14651858.CD012241.pub2 |pmid=32710657|pmc=7388772 }}&lt;/ref&gt;

Bez obzira na to u kojoj dobi se uvodi dječja hrana, to je uglavnom vrlo neuredan događaj, budući da mala djeca nemaju koordinaciju za uredno jedenje. Koordinacija za pravilno korištenje pribora za jelo i spretnost u jedenju razvija se godinama. Mnoge bebe počinju koristiti pribor za jelo između 10 i 14 mjeseci, ali većina neće moći dovoljno dobro sama jesti do otprilike dvije ili tri godine.

=== Konflikt odvikavanja ===
U tom trenutku, majka pokušava prisiliti dojenče da prestane s dojenjem, dok dojenče pokušava prisiliti majku da nastavi. Iz evolucijske perspektive, konflikt odvikavanja može se smatrati rezultatom troškova nastavka dojenja za majku, možda u smislu smanjene sposobnosti odgoja budućeg potomstva, što premašuje koristi za majku u smislu povećanog preživljavanja trenutnog dojenčeta.&lt;ref name=family&gt;{{cite book|title=Family Relationships: An Evolutionary Perspective|url=https://archive.org/details/familyrelationsh00salm_020|url-access=limited|author1=Salmon, C.  |author2=Shackelford, T.K.|pages=[https://archive.org/details/familyrelationsh00salm_020/page/n158 148]–149|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=978-0-19-532051-0}}&lt;/ref&gt; Do toga može doći jer će buduće potomstvo biti podjednako povezano s majkom kao i trenutno dojenče, ali će dijeliti manje od 100% [[gen]]a trenutnog dojenčeta. Dakle, iz perspektive evolucijske sposobnosti majke, ima smisla da ona prestane dojiti trenutno dojenče čim troškovi za buduće potomstvo premaše korist za trenutno dojenče.&lt;ref name=family/&gt; Međutim, pod pretpostavkom da trenutno dojenče dijeli 50% gena budućeg potomstva, iz perspektive vlastite evolucijske sposobnosti dojenčeta, ima smisla da dojenče nastavi s dojenjem sve dok troškovi za buduće potomstvo ne premaše dvostruku korist za njega samog (možda i manje, ovisno o broju potencijalnih budućih potomaka).&lt;ref name=family/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Parent-offspring conflict|url=http://www-personal.umich.edu/~phyl/anthro/conflict.html|access-date=2009-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090402140158/http://www-personal.umich.edu/~phyl/anthro/conflict.html|archive-date=2009-04-02}}&lt;/ref&gt; Konflikt odbijanja od dojenja proučen je kod raznih vrsta sisara, uključujući [[primati|primate]] i [[psi|pse]].&lt;ref&gt;{{cite book|title=Natural selection and social theory|url=https://archive.org/details/naturalselection00triv|url-access=limited|author=Trivers, R.|pages=[https://archive.org/details/naturalselection00triv/page/n134 124]–126|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=978-0-19-513062-1|author-link=Robert Trivers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gorilla|url=http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/gorilla/behav|publisher=National Primate Research Center, University of Wisconsin - Madison|access-date=2009-09-23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002004151/http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/gorilla/behav|archive-date=2009-10-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Weaning in an arctic wolf pack:behavior mechanisms |last1=Packard |first1=J.M. |last2=Mech |first2=L.D. |last3=Ream |first3=R.R.|pages=1269–1275|url=http://www.wolf.org/wolves/learn/wow/pdf/172weaningarcticwolf.pdf|access-date=2009-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20091001045714/http://www.wolf.org/wolves/learn/wow/pdf/172weaningarcticwolf.pdf|archive-date=2009-10-01}}&lt;/ref&gt;

=== Dob ===
[[File:Lactancia en tandem 1.jpg|thumb|Istovremeno dojenje dvoje djece]]
Postoje značajne individualne i kulturne varijacije u pogledu odvikavanja od dojenja.

Naučno gledano, mogu se postaviti različita pitanja; neka od najdirektnijih empirijskih uključuju:
* U kojoj dobi se djeca sama odvikavaju od dojenja?
* U kojoj dobi različita društva normativno određuju dob za odvikavanje od dojenja?
* Kako se to može usporediti s drugim životinjama (naročito sličnim primatima) na osnovu različitih mjerila.

Budući da postoje značajni rasponi i odstupanja u ovim brojkama (na primjer, neka dojenčad se nikada ne doji ili se doji samo kratko), korisnije je gledati [[medijan]] (srednju vrijednost) nego [[prosjek]].&lt;ref name=&quot;dettwyler&quot; /&gt;

Uzimajući u obzir biološke mjere zrelosti, koje je naročito istraživala [[Katherine Ann Dettwyler]], dolazi se do raspona dobi od {{frac|2|1|2}} godine do 7 godina kao dobi odvikavanja od sisanja analogne drugim primatima – &quot;prirodne dobi odbijanja od sisanja&quot;.&lt;ref name=&quot;dettwyler&quot;&gt;&quot;[http://www.kathydettwyler.org/detwean.html A Natural Age of Weaning] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120330155259/http://www.kathydettwyler.org/detwean.html |date=2012-03-30 }}&quot;, by [[Katherine Ann Dettwyler]], brief version of chapter &quot;A Time to Wean&quot; in ''Breastfeeding: Biocultural Perspectives,''  pp. 39–73, ed. Patricia Stuart-Macadam and Katherine A. Dettwyler, 1995, {{ISBN|978-0-202-01192-9}}&lt;/ref&gt; To ovisi o mjeri, na primjer: odbijanje kod primata često je povezano s nicanjem [[trajni zubi|trajnih]] kutnjaka (ljudi: {{frac|5|1|2}} do 6 godina); poređenje trajanja dojenja s dužinom trudnoće (vrijeme gestacije) daje faktor od oko 6 kod čimpanzi i gorila (ljudi: {{nowrap|6 × 9}} mjeseci = 54 mjeseca = {{frac|4|1|2}} godine); tjelesna težina se može usporediti s težinom pri rođenju (četverostručavanje težine pri rođenju daje oko {{frac|2|1|2}} do {{frac|3|1|2}} godine za ljude; {{frac|1|3}} težine odrasle osobe daje 5 do 7 godina za ljude); i slično za druge mjere.

Moguća su i druga istraživanja, kao što je slučaj s psihološkim faktorima. Na primjer, [[Barbara Rogoff]] je primijetila, pozivajući se na istraživanje Whitinga i Childa iz 1953. godine, da je najteže vrijeme za odvikavanje djeteta od dojenja između 13 i 18 mjeseci. Nakon tog vrhunca, odvikavanje postaje progresivno lakše i manje stresno za dijete, pri čemu se &quot;starija djeca često sama odvikavaju&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Cultural Nature Of Human Development|url=https://archive.org/details/culturalnaturehu00rogo|url-access=limited|author=Rogoff, B.|pages=[https://archive.org/details/culturalnaturehu00rogo/page/n79 64]–65|publisher=Oxford University Press|year=2003|isbn=978-0-19-513133-8|author-link=Barbara Rogoff}}&lt;/ref&gt;

U svom istraživanju o [[japanska kultura|japanskom društvu]] prije rata, pod nazivom ''[[The Chrysanthemum and the Sword|Hrizantema i mač]]'',&lt;ref name=&quot;Benedict&quot;&gt;{{cite book |last1=Benedict |first1=Ruth |title=The Chrysanthemum and the Sword: Patterns of Japanese Culture |date=25 January 2006 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-547-52514-3 |page=219 |url=https://books.google.com/books?id=16_qDwAAQBAJ&amp;q=weaning&amp;pg=PT219 |access-date=8 October 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[Ruth Benedict]] dokumentira da japanska djeca obično nisu odvikavana od dojenja sve do neposredno prije dolaska novog brata ili sestre. Međutim, vlada je promovirala odvikavanje od dojenja u osmom mjesecu, što je srednja klasa nevoljko prihvatila u korist bebe. Činjenica da [[japanska kuhinja|japanski obroci]] nisu uključivali kravlje mlijeko ili posebno povrće za djecu također je pogodovala kasnijem odvikavanju od dojenja.

== Kod drugih sisara ==
U nauci se [[miš]]evi često koriste u laboratorijskim eksperimentima. Prilikom uzgoja [[Laboratorijski miš|laboratorijskih miševa]] u kontroliranom okruženju, odvikavanje se definira kao trenutak kada se mladunci premještaju iz majčinog kaveza. Preporučuje se odvikavanje od sisanja tri do četiri sedmice nakon [[Rođenje|koćenja]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ko.cwru.edu/services/musfrming.html |title= Raising Mice|website=ko.cwru.edu |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124091855/http://ko.cwru.edu/services/musfrming.html |archive-date=November 24, 2010}}&lt;/ref&gt;

Za [[kućni ljubimac|kućne ljubimce]] [[mesožder]]e poput [[pas]]a ili [[mačka|mačaka]], komercijalno je dostupna posebna hrana za štence ili mačiće. Alternativno, ako vlasnik kućnog ljubimca hrani roditelje domaćom hranom za kućne ljubimce, mladi se mogu hraniti istom hranom isjeckanom na male komadiće.

=== Kod stoke ===
[[File:John Thorsen, Nose Piece (For Weaning Calf), c. 1938, NGA 24827.jpg|alt=A ring with long metal spikes and two leather straps.|thumb|Crtež nosnog prstena za odvikavanje od dojenja iz 1938. Taj prsten bi bio pričvršćen za lice teleta i činio bi njegove pokušaje sisanja vrlo neugodnim za kravu.]]
Odvikavanje od dojenja kod goveda može se obaviti na mnogo načina. [[mliječna goveda|Mliječna]] [[tele|telad]] u Sjedinjenim Državama se odvajaju od majke u prosjeku u dobi od oko 7 sedmica.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://extension.psu.edu/animals/dairy/nutrition/calves/feeding/early-weaning-strategies|title=Early Weaning Strategies (Dairy Cattle Nutrition)|website=Dairy Cattle Nutrition (Penn State Extension)|access-date=2016-11-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127090405/http://extension.psu.edu/animals/dairy/nutrition/calves/feeding/early-weaning-strategies|archive-date=2016-11-27}}&lt;/ref&gt; [[goveda za meso|Telad za meso]] se obično ne odvaja od majki dok ne napune između 8 i 10 mjeseci.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dpi.nsw.gov.au/content/agriculture/livestock/beef/husbandry/general/weaning-beef-calves|title=Weaning beef calves|date=2007-09-13|website=www.dpi.nsw.gov.au|access-date=2016-11-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910035951/http://www.dpi.nsw.gov.au/content/agriculture/livestock/beef/husbandry/general/weaning-beef-calves|archive-date=2016-09-10}}&lt;/ref&gt; Prije nego što se tele potpuno odvikne od mlijeka, i kod mliječnih i kod goveda za meso, ono mora imati razvijen potpuno funkcionalan [[burag]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://extension.oregonstate.edu/douglas/sites/default/files/documents/lf/WeaningLF0503.pdf|title=Weaning Beef Calves|last=Filley|first=S|website=Oregon State University|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808210000/http://extension.oregonstate.edu/douglas/sites/default/files/documents/lf/WeaningLF0503.pdf|archive-date=2017-08-08}}&lt;/ref&gt; Kod goveda za meso postoji mnogo metoda odvikavanja koje se koriste. Neke od mogućih opcija su:
* tradicionalno odvikavanje potpunim odvajanjem,
* dvostepeno odvikavanje uz upotrebu nosnog prstena ili druge sprave i
* odvikavanje pomoću ograde, gdje se tele fizički odvaja od majke ogradom.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Boriyo|first=Hawii|date=2020-01-03|title=Weaning management of Beef Calves|url=https://extension.oregonstate.edu/animals-livestock/beef/weaning-management-beef-calves|journal=Ag - Beef/Cattle|language=en}}&lt;/ref&gt;

Upotreba tih metoda zavisi od načina upravljanja farmom, dostupnosti hrane, stanja i starosti krave (majke), vrste proizvodnje i od toga da li su telad junice ili ne.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rezultati se razlikuju između farmi, a metode se još uvijek istražuju jer su studije pokazale kontradiktorne rezultate o nivou stresa teladi iz različitih metoda odbijanja.

Tradicionalno, telad za meso se odbija naglim odvajanjem, gdje se telad odvaja od majki i nemaju međusobni kontakt, ili odbijanjem preko ograde gdje majka i tele imaju kontakt preko ograde.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.beefresearch.ca/research-topic.cfm/weaning-65?language=&amp;print|title=Weaning - Beef Cattle Research Council|website=www.beefresearch.ca|access-date=2016-11-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807113712/http://www.beefresearch.ca/research-topic.cfm/weaning-65?language=&amp;print|archive-date=2016-08-07}}&lt;/ref&gt; Pokazalo se da ovo uzrokuje veliki stres i kod majki i kod teladi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; I majke i mladunci pokazuju visoku vokalizaciju, smanjen unos hrane, smanjeno preživanje i povećanu količinu vremena koje provode tražeći jedno drugo,&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.spca.bc.ca/animal-issues/farm-animal-welfare/farm-animals/two-step-weaning-cattle.html|title=BC SPCA|newspaper=BCSPCA|access-date=2016-11-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127153032/http://www.spca.bc.ca/animal-issues/farm-animal-welfare/farm-animals/two-step-weaning-cattle.html|archive-date=2016-11-27}}&lt;/ref&gt; kao i narušavanje socijalne strukture stada i teladi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Postoje dokazi da telad mogu proći kroz oblik depresije nakon odbijanja od dojenja i imaju potencijal da obole od bolesti koje će možda trebati liječiti.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[File:Cattle with calf weaner ring in Switzerland.jpg|thumb|Žuti prsten na nosu sprečava tele da siše, ali ne ometa ispašu ili društveni kontakt s majkom i drugim članovima stada.]]

Dvostepeno odvikavanje se koristi za odvikavanje teladi od majki tokom nekoliko sedmica. Tom metodom teletu se stavlja poklopac za nos koji sprečava sisanje na određeni vremenski period, nakon čega se tele odvaja od majke, sprječavajući kontakt.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Enriquez |last2=Ungerfeld |last3=Quintans |last4=Guidoni |last5=Hotzel |year=2010|title=The effects of alternative weaning methods on behaviour in beef calves|journal=Livestock Science|volume=128|issue=1–3|pages=20–27|doi=10.1016/j.livsci.2009.10.007}}&lt;/ref&gt; Poklopac za nos ne ograničava tele u obavljanju bilo kakvih drugih ponašanja osim sisanja; ono i dalje može normalno piti i pasti travu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Većina istraživanja pokazala je da ta metoda smanjuje količinu stresa koju telad trpi. Istraživanja pokazuju da prije odvajanja nema promjena u navikama hranjenja i društvenoj interakciji s drugim članovima stada.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Nakon što se poklopac za nos ukloni i telad se odvoji od majki, podaci pokazuju da ona stvaraju manje vokalizacije, manje hodaju i provode više vremena jedući nego telad koja su odvikavana tradicionalnom metodom.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

U većini mljekarskih pogona, telad za mliječne proizvode se odvaja od majke ubrzo nakon rođenja. U nekim slučajevima nema kontakta između teleta i krave iz navodnih zdravstvenih razloga, kao što je sprječavanje goveđe [[paratuberkuloza|paratuberkuloze]] (Johneova bolest).&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Međutim, jedan pregled je otkrio da promjena vremena odvajanja nije dosljedno poboljšala cjelokupno zdravlje krava ili teladi.&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Roadknight |first1=Natalie |last2=Wales |first2=William |last3=Jongman |first3=Ellen |last4=Mansell |first4=Peter |last5=Hepworth |first5=Graham |last6=Fisher |first6=Andrew |date=April 2022 |title=Does the duration of repeated temporary separation affect welfare in dairy cow-calf contact systems? |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0168159122000508 |journal=Applied Animal Behaviour Science |language=en |volume=249 |doi=10.1016/j.applanim.2022.105592 |quote= |article-number=105592|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Glavna svrha odvajanja mliječnih krava od teladi je omogućiti prikupljanje i prodaju mlijeka. Telad se zatim prvih nekoliko dana hrani [[kolostrum]]om od majke, a zatim zamjenom za mlijeko.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fao.org/Ag/AGP/agpc/doc/Publicat/PUB6/P604.htm|title=AFTER THE CALF IS BORN|website=www.fao.org|access-date=2016-11-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120070522/http://www.fao.org/Ag/AGP/agpc/doc/Publicat/PUB6/P604.htm|archive-date=2016-11-20}}&lt;/ref&gt; Telad za mliječne proizvode nemaju mlijeko po volji kao telad za meso. Ograničavanje količine mlijeka koju telad prima uzrokovalo je da telad konzumira više hrane, što dovodi do bržeg razvoja [[burag]]a.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Telad za mliječne proizvode se obično rano odvikava od majčinog mlijeka, obično u dobi od 4 do 8 sedmica.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.merckvetmanual.com/mvm/management_and_nutrition/nutrition_dairy_cattle/feeding_young_dairy_calves.html|title=Feeding Young Dairy Calves|website=The Merck Veterinary Manual|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127085443/http://www.merckvetmanual.com/mvm/management_and_nutrition/nutrition_dairy_cattle/feeding_young_dairy_calves.html|archive-date=2016-11-27}}&lt;/ref&gt;

=== Kod konja ===
Odvikavanje kod [[konj]]a se obično odvija kada [[ždrijebe]] ima 4 do 5 mjeseci,&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://asci.uvm.edu/equine/law/articles/022_weaning.htm|title=Weaning Your Foal|website=asci.uvm.edu|access-date=2016-11-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150817000741/http://asci.uvm.edu/equine/law/articles/022_weaning.htm|archive-date=2015-08-17}}&lt;/ref&gt; jer do tada ždrijebetu više nisu potrebne hranjive tvari osim onih koje kobila nudi.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last=Freeman|first=David|title=Weaning and Management of Weanling Horses|url=http://pods.dasnr.okstate.edu/docushare/dsweb/Get/Document-2075/ANSI-3978web.pdf|journal=Oklahoma Cooperative Extension Service|volume=ANSI-3978|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127085026/http://pods.dasnr.okstate.edu/docushare/dsweb/Get/Document-2075/ANSI-3978web.pdf|archive-date=2016-11-27}}&lt;/ref&gt; Prije odvikavanja, ždrijebetu se obično postavlja puzajuća hranilica kako bi ono moglo početi konzumirati hranu kojoj kobila ne može pristupiti.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Postoje dva glavna pristupa odvikavanju ždrijebadi, naglo i postepeno odvikavanje.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Naglo odvikavanje podrazumijeva potpuno odvajanje kobile i ždrijebeta,&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; obično bez kontakta. Postepeno odvikavanje sastoji se od odvajanja kobile i ždrijebeta uz nastavljen kontakt, ali ne toliko da je dojenje omogućeno; nakon određenog vremena kobila i ždrijebe se odvoje bez dozvoljenog kontakta ili, u nekim slučajevima, potpunog vizuelnog pristupa.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Pokazalo se da ždrijebad koja se odvikava naglom metodom ispoljava izraženije ponašanje stresa.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Odvikavanje ždrijebadi u grupama može smanjiti stres kod obje metode.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== Kod pasa ===
Kod [[pas]]a se štenci polako odvikavaju od majke, postepeno smanjujući količinu mlijeka i brige koju im majka pruža. Sa tim se obično počne kada štenci napune 3-4 sedmice i nastavlja se dok ne napune 7-8 sedmica. Postepenim odvikavanjem štenaca, količina majčinog mlijeka se polako smanjuje, što joj stvara manji stres.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=http://pets.webmd.com/dogs/weaning-puppies-what-do|title=Weaning Puppies: What to Do|newspaper=WebMD|language=en-US|access-date=2016-11-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129082936/http://pets.webmd.com/dogs/weaning-puppies-what-do|archive-date=2016-11-29}}&lt;/ref&gt;

Naravno, u divljini, majka će početi odvikavati štence od dojenja jer im se počinju razvijati zubi koji bi iritirali majku dok sišu. Zbog toga ona stalno ostavlja štence na duže periode, što dovodi do njihovog postepenog odvikavanja od majke. Divlji psi će također [[regurgitacija|povraćati]] hranu kako bi štence preveli na novu ishranu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vetwest.com.au/pet-library/breeding-growing-lactation-weaning|title=Breeding - Growing, Lactation, Weaning|newspaper=Vetwest Animal Hospitals|access-date=2016-11-28|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129145040/https://www.vetwest.com.au/pet-library/breeding-growing-lactation-weaning|archive-date=2016-11-29}}&lt;/ref&gt;

Tokom tog procesa odvikavanja, štenci će učiti određena ponašanja od ostalih iz legla, kao i svoje majke - na primjer razumijevanje dominacije, učenje smanjenja navike grizenja i kada biti pokoran drugima.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Tokom odvikavanja, štenci trebaju biti hranjeni visokokvalitetnom hranom. Može biti korisno navlažiti hranu vodom ili zamjenom za mlijeko u početnom periodu. Hranjenjem štenaca na taj način smanjuje se njihova ovisnost o majci.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Kod pacova ===
Pacovi koji se uzgajaju u laboratoriji ili u svrhu prodaje,&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bu.edu/orccommittees/iacuc/policies-and-guidelines/rodent-breeding-colony-management-rats/|title=Rodent Breeding Colony Management|website=www.bu.edu|access-date=2016-12-01|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161202170720/http://www.bu.edu/orccommittees/iacuc/policies-and-guidelines/rodent-breeding-colony-management-rats/|archive-date=2016-12-02}}&lt;/ref&gt; obično se odvikavanju od sisanja u dobi od 3 sedmice.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ratguide.com/breeding/figures/birth_to_weaning_figure_3.php|title=Breeding Guide: Birth to Weaning Figure 3|website=ratguide.com|access-date=2016-12-01|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912153617/http://ratguide.com/breeding/figures/birth_to_weaning_figure_3.php|archive-date=2016-09-12}}&lt;/ref&gt; Ako bi se mladunci ostavili s majkom, odvikavanje se ne bi dogodilo do starije dobi. To može pružiti određene zdravstvene i bihevioralne koristi kod pacova.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Glavni razlog zašto se mladunci odbijaju od sisanja u dobi od 3 sedmice je taj što je majka često ponovo skotna, naročito u laboratorijskom okruženju ili ako su u vlasništvu uzgajivača pacova, te se stoga mladunci moraju odvojiti od majke prije nego što se rodi sljedeće leglo.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Na taj način će se spriječiti gaženje mladunaca, kao i prenatrpanost, do koje lako može doći, posebno ako se majka drži u monogamnim parovima.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Općenito, mladunci se razdvajaju po spolu kada se odvikavaju od sisanja, ali se nikada ne drže sami.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Nakon što je odvikavanje započelo, mladunce treba hraniti dopunjenom prehranom najmanje mjesec dana, ali se to može raditi i do 13. sedmice.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nfrs.org/geninfo.html|title=National Fancy Rat Society|website=www.nfrs.org|access-date=2016-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160909021538/http://www.nfrs.org/geninfo.html|archive-date=2016-09-09}}&lt;/ref&gt;

=== Kod mačića ===
Odvikavanje mačića od sisanja podrazumijeva prelazak mačića s majčinog mlijeka na čvrstu hranu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.petmd.com/cat/centers/kitten/nutrition/evr_ct_weaning_kittens_what_to_feed_a_kitten|title=Weaning Kittens: How and When {{!}} What to Feed a Kitten {{!}} Bottle Feeding Kittens |website=petMD |access-date=2017-04-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407145614/http://www.petmd.com/cat/centers/kitten/nutrition/evr_ct_weaning_kittens_what_to_feed_a_kitten|archive-date=2017-04-07}}&lt;/ref&gt; Tokom odvikavanja mačići postepeno prelaze iz potpune zavisnosti od majčine brige ka društvenoj samostalnosti. U idealnom slučaju odbijanje u potpunosti obavlja majka mačka. Međutim, ako je mače, na primjer, odvojeno od majke, odbijanje može morati obaviti čovjek.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://pets.webmd.com/cats/weaning-kitten|title=Weaning a Kitten from Mother's Milk to Solid Food|work=WebMD|access-date=2017-04-07|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407145318/http://pets.webmd.com/cats/weaning-kitten|archive-date=2017-04-07}}&lt;/ref&gt;

Dvadeset i četiri sata nakon rođenja mačići mogu razlikovati majčinu sisu od strane sise.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Further Observations On Suckling Behaviour in Kittens, Together With Some General Considerations of the Interrelations of Innate and Acquired Responses |last=Ewer |first=R. F. |doi=10.1163/156853961X00060 |journal=Behaviour |volume=17 |issue=5 |issn=0005-7959 |year=1961|location=South Africa|pages=247–260 }}&lt;/ref&gt; Istraživanja pokazuju da mačići imaju različite preferencije tokom odvikavanja, a one se zasnivaju na određenoj prenatalnoj i postnatalnoj izloženosti različitim okusima.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=P. G. |last1=Hepper |first2=D. L. |last2=Wells |first3=S. |last3=Millsopp |first4=K. |last4=Kraehenbuehl |first5=S. A. |last5=Lyn |first6=O. |last6=Mauroux|year=2012|title=Prenatal and Early Sucking Influences on Dietary Preference in Newborn, Weaning, and Young Adult Cats|url=https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/37/8/10.1093/chemse/bjs062/2/bjs062.pdf?Expires=1491871291&amp;Signature=LXmSnzstMqUUD7PZUA7MJicinOocuJbbCxWfzNZDy5Ta9BPP5YwsNwIXW3h8IbFI3fQiUeHwxZtbnHTpu~Ox8i3ntxe3iwyyACg8swiYaiByTaKAuYan84vkae98h0xl6n02nhQNCEHsFfNbjCq3HsZmb1Ib9X69iwVVb0BctinE0hO~L2-El-JIRIawyMfD95yaiGPRCYWxBKneiUlkZIErYoxM0vXjfmvK9Ucmol7B0xHsjPIhlFFLwYqmbr-PwLSZvS6-cYgRCfIWDSt41MXRvkuVj8Jn7rc0--PZHDW3Bgetcq~1S~nKD6bukjGH3S0C~uv0v-Cciu8FKmvH5Q__&amp;Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|journal=Chem Senses|volume=37|issue=8|pages=755–766|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407144211/https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/37/8/10.1093/chemse/bjs062/2/bjs062.pdf?Expires=1491871291&amp;Signature=LXmSnzstMqUUD7PZUA7MJicinOocuJbbCxWfzNZDy5Ta9BPP5YwsNwIXW3h8IbFI3fQiUeHwxZtbnHTpu~Ox8i3ntxe3iwyyACg8swiYaiByTaKAuYan84vkae98h0xl6n02nhQNCEHsFfNbjCq3HsZmb1Ib9X69iwVVb0BctinE0hO~L2-El-JIRIawyMfD95yaiGPRCYWxBKneiUlkZIErYoxM0vXjfmvK9Ucmol7B0xHsjPIhlFFLwYqmbr-PwLSZvS6-cYgRCfIWDSt41MXRvkuVj8Jn7rc0--PZHDW3Bgetcq~1S~nKD6bukjGH3S0C~uv0v-Cciu8FKmvH5Q__&amp;Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|archive-date=2017-04-07|doi=10.1093/chemse/bjs062|pmid=22832482 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Na primjer, mačići izloženi okusu sira tokom skotnosti i prve sedmice nakon rođenja pokazivali su sklonost prema piletini s okusom sira.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Aurélie |last1=Becques |first2=Claire |last2=Larose |first3=Patrick |last3=Gouat |first4=Jessica |last4=Serra|year=2009|title=Effects of Pre- and Postnatal Olfactogustatory Experience on EarlyPreferences at Birth and Dietary Selection at Weaning in Kittens|url=https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/35/1/10.1093/chemse/bjp080/2/bjp080.pdf?Expires=1491870969&amp;Signature=CwklVs68H6BOG--enTk55kIoTI2ujQncuiHFur7N4Z4et57-sPyS00XqTLyF0x2-R3XNdG0ymqCxIyKkOLAloKTy~IEuEUdkmN4gXphqwGukCqfVaG3A~DAmUn41PB7VSqtxPUnmOia-n-S4DNPmbr~2pjWCvFto4vOo7bi3Dsi-TVEZWruLUJiN8PqUiPVvAMG0kuPO9n1-eF6VxjvGnJyvTKeLtycRUlUUFGUzQViRzKZhSZa8LtWhYdsy1UrpyFUDhduMUrk3MkOfrAU1PpzwVd68jGth3QYBtXx98rB30DxRnP-ZHdkkQHGYWDQrW1XdagqKxFzQNeGRY3-dKg__&amp;Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|journal=Chem Senses|volume=35|issue=1 |pages=41–45|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407233215/https://oup.silverchair-cdn.com/oup/backfile/Content_public/Journal/chemse/35/1/10.1093/chemse/bjp080/2/bjp080.pdf?Expires=1491870969&amp;Signature=CwklVs68H6BOG--enTk55kIoTI2ujQncuiHFur7N4Z4et57-sPyS00XqTLyF0x2-R3XNdG0ymqCxIyKkOLAloKTy~IEuEUdkmN4gXphqwGukCqfVaG3A~DAmUn41PB7VSqtxPUnmOia-n-S4DNPmbr~2pjWCvFto4vOo7bi3Dsi-TVEZWruLUJiN8PqUiPVvAMG0kuPO9n1-eF6VxjvGnJyvTKeLtycRUlUUFGUzQViRzKZhSZa8LtWhYdsy1UrpyFUDhduMUrk3MkOfrAU1PpzwVd68jGth3QYBtXx98rB30DxRnP-ZHdkkQHGYWDQrW1XdagqKxFzQNeGRY3-dKg__&amp;Key-Pair-Id=APKAIUCZBIA4LVPAVW3Q|archive-date=2017-04-07|doi=10.1093/chemse/bjp080|pmid=19965899|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Proces odvikavanja obično počinje kada mačići navrše oko četiri sedmice, a najčešće se završava kada dostignu 8–10 sedmica starosti. Važno je imati na umu da naglo odvajanje od majke može negativno uticati na zdravlje mačića i njihove društvene sposobnosti.&lt;ref&gt;{{Cite journal|first1=Suzanne|last1=Hetts|first2=Marsha L.|last2=Heinke|first3=Daniel Q.|last3=Estep|year=2004|title=Behavior wellness concepts or general veterinary practice|url=https://admin.avma.org/News/Journals/Collections/Documents/javma_225_4_506.pdf|journal=JAVMA|volume=225|issue=4|pages=506–513|doi=10.2460/javma.2004.225.506|pmid=15344354|via=ADMIN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407145114/https://admin.avma.org/News/Journals/Collections/Documents/javma_225_4_506.pdf|archive-date=2017-04-07}}&lt;/ref&gt; Odvikavanje mačića trebalo bi započeti kada oni navrše četiri sedmice starosti. Potrebno ih je povremeno smještati u odvojen prostor na nekoliko sati kako bi se smanjila njihova zavisnost od majčinog mlijeka i njenog prisustva uopće. Mačiće treba smjestiti u poseban prostor s kutijom za pijesak te posudama za hranu i vodu.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.petplace.com/article/cats/keeping-your-cat-healthy/kitten-care/weaning-kittens|title=Weaning Kittens|last=PetPlace.com|access-date=2017-04-07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608235522/http://www.petplace.com/article/cats/keeping-your-cat-healthy/kitten-care/weaning-kittens|archive-date=2017-06-08}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Dohrana vođena bebom]]
* [[Produženo dojenje]]
* [[Razmak između poroda]]
* [[Odvajanje krave i teleta]]

== Reference ==
{{Reflist}}
{{načini ishrane}}

[[Kategorija:Djetinjstvo]]
[[Kategorija:Načini ishrane]]
[[Kategorija:Porodica]]</text>
      <sha1>nm069vox5bh2nfysrj9rmja9l60dmua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ori and the Blind Forest</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722895</id>
    <revision>
      <id>42717316</id>
      <parentid>42682332</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50877" sha1="4gktjjx5tqk41usu8oo0h3xtzot0los" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{Infokutija videoigra
|naslov= Ori and the Blind Forest
|image= Ori and the Blind Forest Logo.jpg
|opis= 
|razvio = [[Moon Studios]]
|izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Microsoft Studios]]|[[Nordic Games]] (fizičko izdanje)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition on GOG.com |url=https://www.gog.com/game/ori_and_the_blind_forest_definitive_edition |website=GOG |access-date=September 4, 2021 |archive-date=September 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210903224208/https://www.gog.com/game/ori_and_the_blind_forest_definitive_edition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|[[iam8bit]] (Switch)&lt;ref&gt;{{cite web|title=iam8bit shares Ori: The Collection announcement, puts two games in one|url=https://www.nintendoenthusiast.com/iam8bit-shares-ori-the-collection-announcement-puts-two-games-in-one/|website=Nintendo Enthusiast|first=Arthur|last=Damian|date=July 29, 2021|access-date=November 25, 2021|archive-date=November 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125092846/https://www.nintendoenthusiast.com/iam8bit-shares-ori-the-collection-announcement-puts-two-games-in-one/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
|direktor=[[Thomas Mahler]]
|dizajner= [[Thomas Mahler]]
|producent= Genadij Korol
|programer = Genadij Korol
|umjetnik = Johannes Figlhuber
|scenarist = [[Thomas Mahler]]
|kompozitor = [[Gareth Coker]]
|serijal=
|engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]]
|inačica=
|autor= 
|released = {{ubl|'''Windows''', '''Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2015.]]|'''''Definitive Edition'''''|'''Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2016.]]|'''Windows'''|[[27. travnja]] [[2016.]]|'''Nintendo Switch'''|[[27. rujna]] [[2019.]]}}
|žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]&lt;br&gt;[[Metroidvania]]
|način igre = jedan igrač
|ocjena=
|platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]}}
|zahtjevi=
|ulazni uređaji=
|medij =
}}
'''''Ori and the Blind Forest''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Microsoft Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2015.]] godine za [[Windows]]e (PC) i [[Xbox One]], a u rujnu [[2019.]] izašla je verzija za [[Nintendo Switch]]. U igri, igrač igra kao Ori, maleni bijeli duh ([[engleski]]: ''spirit''), i Sein, &quot;svjetlost i oči&quot; Stabla duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree'') te Šume. Cilj igre je istraživati različite razine i rješavati mozgalice. Igra sadrži specifičan sustav spremanja igre naziva &quot;Soul Links&quot; koji omogućuje igraču da u bilo kojem trenutku spremi igru uz davanje ograničenog broja resursa iz igre, kao i sustav unaprjeđenja koji igraču omogućuje da jača Orija i njegove sposobnosti.

Kompanija koja je razvila igru, Moon Studios, zapravo je kolektiv developera bez fiksne lokacije. Microsoft je dobio prava na distribuciju godinu dana nakon što je razvoj igre otpočeo. Priča je inspirirana Disneyjevim filmovima ''[[The Lion King]]'' i ''[[The Iron Giant]]'', dok su elementi i igrivost inspirirani dijelovima franšiza ''[[Rayman]]'' i ''[[Metroid]]''. 

Po izlasku, igra je dobila apsolutne pohvale, a igrači su hvalili igrivost, umjetničku realizaciju, priču, akciju, glazbu i dizajn okoliša. Igra je također navedena kao primjer umjetnosti u videoigrama. Suosnivač Moon Studiosa Genadij Korol rekao je da je igra ostvarila profit u prvom tjednu od izlaska. U ožujku [[2016.]] godine izdana je i eskpanzija naslovljena ''Definitive Edition''. Godine [[2017.]] najavljen je i direktni nastavak, ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'', koji je izašao u ožujku [[2020.]] godine.

== Igranje ==
[[File:Ori Gameplay.jpg|thumb|left|Ori mora koristiti razne vještine i snalaziti se u kompleksnim uvjetima kako bi prošao određene razine u igri.]]
''Ori and the Blind Forest'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika,&lt;ref name=&quot;Moon Studios AMA&quot;&gt;{{cite web|last=|first=|date=March 13, 2015|title=Moon Studios AMA|url=https://www.reddit.com/r/xboxone/comments/2yxclb/hi_everyone_its_moon_studios_creators_of_ori_and/cpdto5e/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419035214/https://www.reddit.com/r/xboxone/comments/2yxclb/hi_everyone_its_moon_studios_creators_of_ori_and/cpdto5e|archive-date=April 19, 2016|access-date=June 22, 2017|publisher=[[Reddit]]}}&lt;/ref&gt; te Seina, manifestaciju Stabla duša.&lt;ref name=&quot;XboxWire&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.xbox.com/2014/06/games-ori-and-the-blind-forest-e3|title=Ori and the Blind Forest Combines Beauty and Skill|work=news.xbox.com|publisher=Microsoft Corporation|date=June 10, 2014|access-date=June 23, 2014|archive-date=September 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909083405/http://news.xbox.com/2014/06/games-ori-and-the-blind-forest-e3|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Sein može ispaljivati plamenove ([[engleski]]: ''Spirit Flames'') kako bi napadao neprijatelje ili razbijao prepreke. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre. 

Uz specijalizirana mjesta za spremanje raštrkana diljem igre, igrač u bilo kojem trenutku može koristiti i &quot;Soul Link&quot; kako bi spremio dosadašnji napredak i stvorio ''checkpoint''.&lt;ref name=&quot;HDD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IGN-E3&quot;/&gt; Međutim, korištenje te mogućnosti troši energetske kuglice skupljene tijekom igranja; kako energija nije dostupna u neograničenim količinama, igrač mora racionalno koristiti ovu mogućnost.&lt;ref name=&quot;IGN-E3&quot;/&gt; Igrač može dobivati bodove za vještine kako bi pojačavao Orija ili dobio druge benefite, poput jačanja Seinovog plamena. Ova se pojačanja otključavaju kada igrač skupi dovoljno bodova za vještine da ih otključa, a mogu se iskoristiti bilo gdje gdje je aktiviran Soul Link. Bodovi se dobivaju kada Ori skupi dovoljno iskustva ubijanjem neprijatelja, uništavanjem raznih biljaka ili pronalaskom spremnika koji automatski daju jedan bod za vještine. Nove vještine razgranate su u tri vrste, a otključavaju se sekvencijalno, odnosno Ori može naučiti neku vještinu tek kada je naučio sve prethodne u toj &quot;grani&quot;. Ori može naučiti nove vještine kao što su hodanje po zidovima ili dvostruki skok.

== Sinopsis ==
[[File:Ori Kuro.jpg|thumb|left|Divovska sova Kuro isprva lovi Orija, ali nakon otkrića njezine tragične priče nemoguće ju je promatrati kao negativca.]]
Glas Stabla duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree'') u šumi Nibel prepričava priču o Oriju, duhu zaštitniku kojega je po rođenju usvojila Naru, posljednja pripadnica svoje vrste, te ga odgajala i čuvala kao svoga sina.&lt;ref name=&quot;LAT&quot;&gt;{{cite web|url=http://herocomplex.latimes.com/games/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-finds-a-challenge-in-sadness/|title=E3 2014: 'Ori and the Blind Forest' finds a challenge in sadness|author=Todd Martens|work=[[Los Angeles Times]]|date=June 12, 2014|access-date=June 24, 2014|archive-date=October 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015192519/https://herocomplex.latimes.com/games/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-finds-a-challenge-in-sadness/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Uskoro se dogodi kataklizma od koje šuma vene, a Naru umire od gladi. Ori, koji je iznenada postao siroče, mora sam istraživati jezivu šumu.&lt;ref name=&quot;HDD&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.highdefdigest.com/news/show/games/ori-and-the-blind-forest/moon-studios/Microsoft/Xbox_One/once-secret-now-known-ori-and-the-blind-forest-for-the-xbox-one-shined-brightly-at-e3/15979|title=Once Secret, Now Known: 'Ori and the Blind Forest' for the Xbox One Shined Brightly at E3|author=Brian Hoss|work=highdefdigest.com|publisher=Internet Brands, Inc.|date=June 19, 2014|access-date=June 24, 2014|archive-date=April 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409185351/https://www.highdefdigest.com/news/show/games/ori-and-the-blind-forest/moon-studios/Microsoft/Xbox_One/once-secret-now-known-ori-and-the-blind-forest-for-the-xbox-one-shined-brightly-at-e3/15979|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LAT&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GS-E3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania/1100-6420507/|title=E3 2014: Ori and the Blind Forest is a Beautiful Metroidvania|author=Alex Newhouse|work=gamespot.com|publisher=CBS Interactive, Inc.|date=June 16, 2014|access-date=June 23, 2014|archive-date=November 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106084007/https://www.gamespot.com/articles/e3-2014-ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania/1100-6420507/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Nakon što se sruši kod Stabla duša, koje ga oživi, Ori upoznaje Sein, malenu svjetleću kuglu koja vodi Orija kroz njegovu pustolovinu u šumi.&lt;ref name=&quot;IGN-E3&quot;&gt;{{cite web|author=Leah B. Jackson|date=June 12, 2014|title=E3 2014: The Enchanting Beauty of Ori and The Blind Forest|url=https://www.ign.com/articles/2014/06/12/e3-2014-the-enchanting-beauty-of-ori-and-the-blind-forest|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904230358/http://www.ign.com/articles/2014/06/12/e3-2014-the-enchanting-beauty-of-ori-and-the-blind-forest|archive-date=September 4, 2018|access-date=June 23, 2014|work=[[IGN]]|publisher=Ziff Davis}}&lt;/ref&gt; Sein da Oriju zadatak da pronađe svjetlost triju glavnih elemenata koji drže šumu na životu – Voda, Vjetrova i Topline. 

Tijekom putovanja, Ori i Sein susreću još dva lika. Jedan od njih je Gumo, paukoliko stvorenje i posljednji pripadnik klana Gumon, koji je zaleđen kada je kataklizma zahvatila njihov dom, Dolinu vjetrova ([[engleski]]: ''Valley of the Wind''). Drugi je zloguka divovska sova imena Kuro, koja napada Orija i želi ga spriječiti. Iako je Gumo isprva nepovjerljiv prema Oriju te ukrade element Voda kako ga Ori ne bi našao, vrati mu ga kada ga Ori spasi od odrona. Nakon što pronađu element Vjetrova, Ori i Sein otkriju Kuroino gnijezdo u kojem se nalazi samo jedno jaje. 
[[File:Gumo Naru.jpg|thumb|Gumo je iskorstio blago svog klana kako bi oživio Naru i pomogao Oriju.]]
Tada saznaju uzrok njezina bijesa i kataklizme koja je zahvatila šumu: kada je Ori nestao, Stablo duša otpustilo je snažan bljesak kako bi ga pronašlo, ali taj je bljesak spalio i ubio Kuroinu djecu, koja su se tek nedavno izlegla, dok je ona bila odsutna tražeći hranu. Želeći spriječiti da se to dogodi njezinom posljednjem, neizlegnutom djetetu, Kuro je ukrala jezgru s vrha Stabla duša, a koja je zapravo Sein. Bez te jezgre, Stablo nije moglo održavati tri elementa, što je dovelo do raspada balansa u Nibelu. U međuvremenu, Gumo čuje Orijev plan da obnovi šumu te koristeći skriveno blago svog klana koje skladišti energiju Stabla duša oživi Naru i odvodi ju do Orija. 

Nakon što igrač obnovi posljednji element, Toplinu, na vrhu vulkana na Mount Horuu, Kuro napadne Orija i Sein dok se plamen iz vulkana širi. Naru, koja se razdvojila od Guma, dolazi kako bi zaštitila Orija od Kuro. Kuro tada omekša, prisjetivši se boli vlastitog gubitka. Dok se plamen širi i gotovo dohvati njezino posljednje jaje, Kuro odnese Sein natrag do Stabla, koje emitira novi bljesak koji ugasi vatru i obnovi šumo, ali Kuro pogiba od svjetla. U narednom vremenu, šuma ponovo oživi, a Ori promatra nove duhove rođene u polju u podnožju Stabla duša. Gumo i Naru također promatraju, iz daljine, prije nego se Naru vraća kući, gdje se nalazi Kuroino posljednje jaje, koje se taman krene otvarati.

== Likovi ==

Glavni lik igre je bijeli duh zaštitnik '''Ori''' (Andrew Lackey), potomak Stabla duša, kojemu na putovanju pomaže '''Sein''', manifestacija Stabla duša. Ori se tijekom prologa izgubi, a pronalazi ga '''Naru''' (Andrew Lackey), posljednja pripadnica svoje vrste, čije sretno djetinjstvo i topao odnos s ocem otkrivamo u prologu. Naru pronalazi Orija te ga odluči zaštititi, odgajajući ga kao vlastito dijete. '''Stablo duša''' (Erik Braa), ujedno i pripovjedač, tražilo je Orija, ali prilikom te je potrage aktiviralo bljesak koji je uzrokovao tragediju za sovu '''Kuro'''. Kuro je ukrala jezgru Stabla duša, bijesna jer je ono ubilo njezinu djecu, što je izazvalo kataklizmu i odumiranje šume. Posljednji lik koji se pojavljuje je '''Gumo''' (Andrew Lackey), pripadnik paukolikog klana graditelja imena Gumon, koji je isprva sekundarni negativac, ali nakon što ga Ori spasi, počinje mu vjerovati te mu pomaže tijekom njegova putovanja.

== Razvoj ==

Studio zaslužan za razvoj igre ''Ori and the Blind Forest'', Moon Studios, zapravo je međunarodna suradnja velikog broja dizajnera i programera iz različitih zemalja svijeta, a na igri su radili četiri godine prije nego je ona izašla. [[Microsoft Studios]] kupio je prava na distribuciju godinu dana nakon početka razvoja igre.&lt;ref name=&quot;IGN-E3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Euro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-28-ori-and-the-blind-forest-looks-great-but-plays-even-better|title=Ori and the Blind Forest looks great, but plays even better|author=Jeffrey Matulef|work=eurogamer.net|date=July 7, 2014|access-date=July 7, 2014|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210850/https://www.eurogamer.net/articles/2014-06-28-ori-and-the-blind-forest-looks-great-but-plays-even-better|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Jedan od predvodnika tima bio je [[Thomas Mahler]], umjetnik koji je ranije radio za [[Blizzard Entertainment]]. Prema riječima Microsoftovog producenta Daniela Smitha, Moon Studios nema jedinstvenu lokaciju s koje operira već radu doprinose stručnjaci iz raznih zemalja, poput [[Austrija|Austrije]], [[Australija|Australije]] i [[SAD|Sjedinjenih Država]].&lt;ref name=&quot;Yahoo-E3&quot;&gt;{{cite web|url=https://games.yahoo.com/news/ori-blind-forest-producer-wants-210052888.html|title=Ori and the Blind Forest's producer wants his beautiful Xbox One exclusive to play as good as it looks (interview)|author=Mike Minotti|work=Yahoo! Games|publisher=Yahoo!, Inc.|date=June 18, 2014|access-date=June 23, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233707/https://games.yahoo.com/news/ori-blind-forest-producer-wants-210052888.html|archive-date=July 14, 2014|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; Programer David Clark rekao je kako je tim bio inspiriran aktualnim i klasičnim pustolovnim igrama, posebice ''[[Rayman]]om'' i ''[[Metroid]]om'', potvrdivši da je ''Ori'' doista bio &quot;posveta&quot; tim igrama.&lt;ref name=&quot;GS-E3&quot;/&gt; 

Dizajneri su rekli da su im inspiracija bili ''[[The Lion King]]'' i ''[[The Iron Giant]]'', a da je igra zapravo priča o odrastanju. Velik utjecaj na dizajn imala su i djela [[Hayao Miyazaki|Hayaoa Miyazakija]], pri čemu je Dolina vjetrova iz igre posveta anime filmu ''[[Kaze no Tani no Naushika]]''.&lt;ref name=&quot;destructoid&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.destructoid.com/ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania-276352.phtml | title=Ori and the Blind Forest is a beautiful metroidvania | publisher=Destructoid | date=June 10, 2014 | access-date=May 30, 2015 | archive-date=May 14, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150514200217/http://www.destructoid.com/ori-and-the-blind-forest-is-a-beautiful-metroidvania-276352.phtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Washington's Post&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2015/03/17/ori-and-the-blind-forest-a-beautiful-version-of-gaming-good-ole-days/ | title=Ori and the Blind Forest: A beautiful version of gaming's good ole days | publisher=The Washington's Post | date=March 17, 2015 | access-date=May 30, 2015 | archive-date=May 24, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150524181828/http://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2015/03/17/ori-and-the-blind-forest-a-beautiful-version-of-gaming-good-ole-days/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Stil igre trebao je izgledati kao da je ručno crtan, što je slično novijim ''Rayman'' igrama koje su koristile [[Ubisoft]]ov UbiArt pogon; ''Ori'' je koristio pogon [[Unity (pogon igre)|Unity]].&lt;ref name=&quot;HDD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GS-E3&quot;/&gt; Cijela se igra odvija u sklopu jedne velike mape, renderirane na 1080p i 60 fps te bez vidljivog vremena učitavanja dok igrač istražuje svijet.&lt;ref name=&quot;HDD&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Yahoo-E3&quot;/&gt; Mahler je potvrdio da su pozadinske slike sve individualne i jedinstvene, odnosno da nema duplikata kao u sličnim igrama. Primjer koji je naveo: &quot;Vidite li ovo stablo u pozadini, i ovu gljivu, i ovaj kamen? Ovo je jedino mjesti u igri na kojem ćete ih vidjeti&quot;.&lt;ref name=&quot;Euro&quot;/&gt;

Igra je prvi put predstavljena i najavljena na [[E3]]-u [[2014.]] godine u sklopu Microsoftove press konferencije u [[Galen Center]]u u [[Los Angeles]]u; E3 je bio prvi put da su se neki od članova Moon Studiosa osobno susreli.&lt;ref name=&quot;Euro&quot;/&gt; Microsoftov Yusuf Mehdi, koji je bio zadužen za marketing za [[Xbox One]], rekao je da su razmišljali da otvore konferenciju s ''Orijem'', ali su se odlučili za ''[[Call of Duty: Advanced Warfare]]''.&lt;ref name=&quot;LAT&quot;/&gt; Tijekom E3-a, ljudi su u redovima čekali kako bi igrali demo verziju, a uglavnom je uvijek bilo po 7-8 ljudi u redu za svaku od četiri dostupne konzole.&lt;ref name=&quot;LAT&quot;/&gt; 

Nedugo nakon, Moon Studios objavio je kako je u razvoju verzija igre za [[Xbox 360]], koja je trebala biti izdana početkom [[2015.]] godine. U studenom [[2014.]], Moon Studios je objavio kako su verzije za PC i [[Xbox One]] planirane za početak [[2015.]] godine, dok verzija za Xbox 360 nije spomenuta. Kada su dobili upit za Xbox 360 verziju, Moon Studios je rekao da je ona i dalje u razvoju te bi trebala biti izdana tijekom [[2015.]] godine.&lt;ref name=&quot;Crunchyroll&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/24-1/ori-and-the-blind-forest-platformer-delayed-to-2015|title='Ori and the Blind Forest' Platformer Delayed to 2015|work=crunchyroll.com|publisher=Crunchyroll|access-date=November 24, 2014|archive-date=January 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125015437/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/11/24-1/ori-and-the-blind-forest-platformer-delayed-to-2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Od tada nije bilo nikakvih konkretnih obavijesti o toj verziji te se smatra kako je ona u međuvremenu otkazana.&lt;ref name=&quot;metacritic-xbox360&quot;&gt;{{cite web |title=Ori and the Blind Forest for Xbox 360 |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=xbox-360 |website=Metacritic |access-date=27 September 2019 |archive-date=June 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625032304/http://www.metacritic.com/game/xbox-360/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ''Definitive Edition'' ===

Na [[Gamescom]]u [[2015.]] godine najavljeno je prošireno izdanje igre pod naslovom ''Ori and the Blind Forest: Definitive Edition''. Ekspanzija je uključivala nova područja, vještine i ilustracije.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vg247.com/2015/08/06/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-coming-this-fall-with-new-content/|title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition coming this fall with new content|first=Stephany|last=Nunneley|work=[[VG247]]|date=August 6, 2015|access-date=August 7, 2015|archive-date=January 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210827/https://www.vg247.com/2015/08/06/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-coming-this-fall-with-new-content/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Konkretnije, igra je dobila &quot;easy&quot; i &quot;hard&quot; modalitete, koji značajno utječu na zdravlje i nanesenu štetu, kao i &quot;One Life&quot; modalitet; omogućeno je i brzo premještanje između Bunara duša ([[engleski]]: ''Spirit Well'') te detaljno praćenje pomoću mape. Ova je verzija izdana [[11. ožujka]] [[2016.]] godine za [[Xbox One]], na prvu obljetnicu izvornog izdanja, dok je verzija za PC izdana [[27. travnja]] [[2016.]] godine. Oni koji su već imali originalnu igru mogli su ju samo ažurirati na novu verziju.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.polygon.com/2016/3/1/11136546/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-pc-release-date | title = Ori and the Blind Forest Definitive Edition comes to PC, Xbox One on March 11 | first = Arthur | last = Gies | date = March 1, 2016 | access-date = March 1, 2016 | work = [[Polygon (website)|Polygon]] | archive-date = March 19, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200319064736/https://www.polygon.com/2016/3/1/11136546/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-pc-release-date | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.polygon.com/2016/3/9/11186750/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-price-pc-delay | title = Ori and the Blind Forest's Definitive Edition delayed on PC | first = Samit | last = Sarkar | date = March 9, 2016 | access-date = March 9, 2016 | work = [[Polygon (website)|Polygon]] | archive-date = March 19, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200319064726/https://www.polygon.com/2016/3/9/11186750/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition-price-pc-delay | url-status = live }}&lt;/ref&gt; U svibnju [[2016.]] godine kompanija [[Nordic Games]] objavila je da su sklopili partnerstvo s Moon Studiosom i Microsoftom s ciljem izdavanja ove verzije igre u fizičkom obliku. Fizičko izdanje u prodaju je pušteno [[14. lipnja]] [[2016.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.polygon.com/2016/5/23/11744832/ori-and-the-blind-forest-retail-release-date|title=Ori and the Blind Forest is finally getting a retail release|first=Allegra|last=Frank|work=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=May 23, 2016|access-date=May 23, 2016|archive-date=March 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319064730/https://www.polygon.com/2016/5/23/11744832/ori-and-the-blind-forest-retail-release-date|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

Nastavno na jačanje Microsoftove suradnje s [[Nintendo]]m nakon izdavanja ''[[Minecraft]]a'' i ''[[Cuphead]]a'' za [[Nintendo Switch]], kao i činjenice da je serijal ''[[Banjo-Kazooie]]'' dobio svog predstavnika u popularnoj [[crossover]] igri ''[[Super Smash Bros. Ultimate]]'' za Switch, Nintendo je na svojoj Indie World prezentaciji objavio da će proširena verzija biti izdana i za Nintendo Switch, što se dogodilo [[27. rujna]] [[2019.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.gamespot.com/articles/xbox-platformer-ori-and-the-blind-forest-coming-to/1100-6469194/ | title = Xbox Platformer Ori And The Blind Forest Coming To Switch | first = Tamoor | last = Hussain | date = August 19, 2019 | access-date = August 19, 2019 | work = [[GameSpot]] | archive-date = August 19, 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190819133821/https://www.gamespot.com/articles/xbox-platformer-ori-and-the-blind-forest-coming-to/1100-6469194/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Dring|first=Christopher|date=August 19, 2019|title=Xbox expands Nintendo Switch support with Ori and the Blind Forest|url=https://www.gamesindustry.biz/amp/2019-08-19-xbox-expands-nintendo-switch-support-with-ori-and-the-blind-forest|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190827150057/https://www.gamesindustry.biz/amp/2019-08-19-xbox-expands-nintendo-switch-support-with-ori-and-the-blind-forest|archive-date=August 27, 2019|access-date=September 13, 2019|work=GamesIndustry}}&lt;/ref&gt;

== Soundtrack ==

Glazbu za igru komponirao je [[Gareth Coker]], a kao suradnici su navedeni Aeralie Brighton, Tom Boyd i Rachel Mellis. Cjelokupni [[soundtrack]] objavljen je [[10. ožujka]] [[2015.]] godine kao [[digitalni download]] i na [[streaming]] platformama, a sadržavao je ukupno 32 kompozicije. Povodom izlaska proširenog izdanja, dana [[11. ožujka]] [[2016.]] godine objavljeno je ''Additional Soundtrack'' (ili ''Definitive Edition'') izdanje koje je sadržavalo ukupno 29 kompozicija, neke neiskorištene prototipove i muziku iz najava. Također su se tu našle i neke kompozicije iz originalne igre, ali koje se nisu našle na originalnom [[soundtrack]]u. 

=== Popis skladbi ===

==== ''Original Soundtrack'' ====
{{Album 
| Name             = Ori and the Blind Forest&lt;br&gt;(Original Soundtrack)
| Type             = soundtrack
| Longtype         = 
| Izvođač/ica      = [[Gareth Coker]]
| image            = Ori and the Blind Forest (Original Soundtrack).jpg
| Veličina_slike   = 
| Caption          = 
| Datum            = [[10. ožujka]] [[2015.]]
| Snimanje         = 
| Žanr             = [[soundtrack]]
| Trajanje         = 88:48
| Jezik            = 
| Izdavač          = 
| Producent        = 
| Recenzije        = 
| Kompilovao       = 
| Hronologija      = 
| Album_prije      = —
| Ime_albuma       = 
| Album_poslije    = ''Ori and the Blind Forest (Additional Soundtrack)''
| godina0          = (—)
| godina           = ([[2015.]])
| godina2          = ([[2016.]])
| Misc             = 
}}
{{Tracklist
| collapsed       =
| headline        = 
| extra_column    = 
| total_length    = 88:48
| all_music       = 
| writing_credits = 
| lyrics_credits  =
| music_credits   = 
| title1          = Ori, Lost in the Storm
| note1           = feat. Aeralie Brighton
| length1         = 1:08
| title2          = Naru, Embracing the Light
| note2           = feat. Rachel Mellis
| length2         = 1:24
| title3          = Calling Out
| note3           =
| length3         = 1:27
| title4          = The Blinded Forest
| note4           =
| length4         = 3:28
| title5          = Inspiriting
| note5           =
| length5         = 1:22
| title6          = First Steps into Sunken Glades
| note6           =
| length6         = 4:33
| title7          = Finding Sein
| note7           =
| length7         = 1:44
| title8          = Up the Spirit Caverns Walls
| note8           = feat. Tom Boyd
| length8         = 5:36
| title9          = The Spirit Tree
| note9           = feat. Aeralie Brighton
| length9         = 1:48
| title10          = Kuro's Tale I - Her Rage
| note10           = 
| length10         = 1:16
| title11          = Thornfelt Swamp
| note11           = feat. Tom Boyd
| length11         = 4:07
| title12          = Down the Moon Grotto
| note12           =
| length12         = 3:55
| title13          = The Ancestral Trees
| note13           =
| length13         = 1:49
| title14          = Gumo's Hideout
| note14           =
| length14         = 3:05
| title15          = Breaking Through the Trap
| note15           =
| length15         = 0:56
| title16          = Climbing the Ginso Tree
| note16           =
| length16         = 5:39
| title17          = Restoring the Light, Facing the Dark
| note17           =
| length17         = 2:28
| title18          = The Waters Cleansed
| note18           = feat. Tom Boyd
| length18         = 2:02
| title19          = Lost in the Misty Woods
| note19           =
| length19         = 4:45
| title20          = Home Of the Gumon
| note20           =
| length20         = 5:07
| title21          = Escaping the Ruins
| note21           =
| length21         = 2:19
| title22          = Kuro's Tale II - Her Pain
| note22           =
| length22         = 1:56
| title23          = Riding the Wind
| note23           = feat. Rachel Mellis
| length23         = 5:00
| title24          = Completing the Circle
| note24           = feat. Rachel Mellis
| length24         = 2:20
| title25          = Approaching the End
| note25           = feat. Aeralie Brighton
| length25         = 1:08
| title26          = Mount Horu
| note26           = 
| length26         = 2:55
| title27          = Conundrum
| note27           =
| length27         = 1:22
| title28          = The Crumbling Path
| note28           =
| length28         = 2:27
| title29          = Racing the Lava
| note29           =
| length29         = 0:28
| title30          = Fleeing Kuro
| note30           =
| length30         = 3:48
| title31          = The Sacrifice
| note31           = feat. Aeralie Brighton
| length31         = 3:07
| title32          = Light of Nibel
| note32           = feat. Aeralie Brighton
| length32         = 4:19
}}

==== ''Additional Soundtrack'' ====
{{Album 
| Name             = Ori and the Blind Forest&lt;br&gt;(Additional Soundtrack)
| Type             = soundtrack
| Longtype         = 
| Izvođač/ica      = [[Gareth Coker]]
| image            = Ori and the Blind Forest Additional Soundtrack).jpg
| Veličina_slike   = 
| Caption          = 
| Datum            = [[11. ožujka]] [[2016.]]
| Snimanje         = 
| Žanr             = [[soundtrack]]
| Trajanje         = 64:07
| Jezik            = 
| Izdavač          = 
| Producent        = 
| Recenzije        = 
| Kompilovao       = 
| Hronologija      = 
| Album_prije      = ''Ori and the Blind Forest (Original Soundtrack)''
| Ime_albuma       = 
| Album_poslije    = ''[[Ori and the Will of the Wisps#Soundtrack|Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording)]]''
| godina0          = ([[2015.]])
| godina           = ([[2016.]])
| godina2          = ([[2020.]])
| Misc             = 
}}
{{Tracklist
| collapsed       =
| headline        = 
| extra_column    = 
| total_length    = 64:07
| all_music       = 
| writing_credits = 
| lyrics_credits  =
| music_credits   = 
| title1          = Main Theme - Definitive Edition
| note1           = 
| length1         = 1:59
| title2          = Naru's Origins I - Her Home
| note2           = 
| length2         = 0:32
| title3          = Through the Darkness
| note3           =
| length3         = 3:09
| title4          = Naru's Origins II - A Friendship Formed
| note4           =
| length4         = 1:03
| title5          = Dash Through Their Home
| note5           =
| length5         = 3:30
| title6          = Naru's Origins III - A Broken Bond
| note6           =
| length6         = 1:28
| title7          = A Closer Understanding of the Past
| note7           =
| length7         = 3:58
| title8          = Trailer - Definitive Edition
| note8           = feat. Aeralie Brighton
| length8         = 1:41
| title9          = Trailer - E3 2014
| note9           = feat. Aeralie Brighton
| length9         = 1:50
| title10          = Trailer - Launch Trailer
| note10           = feat. Aeralie Brighton
| length10         = 1:32
| title11          = Swallows Nest
| note11           = 
| length11         = 1:43
| title12          = Climbing Further Up the Ginso Tree
| note12           =
| length12         = 3:56
| title13          = Confronting the Ram
| note13           =
| length13         = 0:49
| title14          = The Mists Cleared
| note14           =
| length14         = 2:24
| title15          = Hiding from Kuro
| note15           =
| length15         = 2:25
| title16          = Arrival at the Sunstone
| note16           =
| length16         = 1:20
| title17          = Travelling through Horu Fields
| note17           =
| length17         = 3:08
| title18          = Mount Horu Puzzle Rooms - Suite 1
| note18           =
| length18         = 5:05
| title19          = Mount Horu Puzzle Rooms - Suite 2
| note19           =
| length19         = 4:08
| title20          = Returning to the Spirit Tree
| note20           = feat. Aeralie Brighton
| length20         = 2:05
| title21          = Launch Trailer - 60 seconds
| note21           = nekorištena, feat. Aeralie Brighton
| length21         = 1:03
| title22          = Title Screen
| note22           = nekorištena
| length22         = 0:51
| title23          = Opening Scenes
| note23           = nekorištena
| length23         = 1:43
| title24          = Forward Momentum
| note24           = nekorištena
| length24         = 1:30
| title25          = Facing the Dark (alternate)
| note25           = nekorištena
| length25         = 1:20
| title26          = Fleeing Kuro (alternate)
| note26           = nekorištena
| length26         = 2:03
| title27          = Title Screen (prototype)
| note27           = nekorištena
| length27         = 1:12
| title28          = The Garden (prototype)
| note28           = nekorištena
| length28         = 2:33
| title29          = Rolling Through the Forest (prototype)
| note29           = nekorištena
| length29         = 4:07
}}

== Prijem ==

=== Prodaja ===

Kako je rekao [[Thomas Mahler]] iz Moon Studiosa, ''Ori and the Blind Forest'' ostvario je profit za Microsoft u prvom tjednu od izlaska, dok je Genadij Korol potvrdio da je sam studio ostvario profit od igre unutar prvih nekoliko tjedana.&lt;ref name=&quot;Ori-Profit&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.gamespot.com/articles/celebrated-xbox-one-game-ori-and-the-blind-forest-/1100-6426518/|title=Celebrated Xbox One Game Ori and the Blind Forest Profitable in One Week|author=Eddie Makuch|work=gamespot.com|publisher=CBS Interactive|date=April 9, 2015|access-date=April 9, 2015|archive-date=April 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411174955/http://www.gamespot.com/articles/celebrated-xbox-one-game-ori-and-the-blind-forest-/1100-6426518/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mahler je rekao da je Microsoft bio jako zadovoljan s ''Orijem'' te je tada natuknuo da bi igra mogla dobiti nastavak, što se dogodilo kada je izašla igra ''[[Ori and the Will of the Wisps]]''.

=== Kritike ===
{{Video game reviews
| MC = PC: 88/100&lt;ref name=&quot;MCPC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Blind Forest for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 19, 2015 |archive-date=March 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320141424/http://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;XONE: 88/100&lt;ref name=&quot;MCXONE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Blind Forest for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=May 24, 2015 |archive-date=March 19, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319101408/http://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;XONE (''Definitive Edition''): 88/100&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=June 29, 2016 |archive-date=June 25, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160625132508/http://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;PC (''Definitive Edition''): 88/100&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=October 1, 2019 |archive-date=April 19, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419001314/https://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;NS: 90/100&lt;ref name=&quot;MCNS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition/critic-reviews/?platform=nintendo-switch |title=Ori and the Blind Forest: Definitive Edition for Switch Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 29, 2020 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210907/https://www.metacritic.com/game/switch/ori-and-the-blind-forest-definitive-edition |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Destruct = 9.5/10&lt;ref name=&quot;Destruct&quot;&gt;{{cite web |last=Carter |first=Chris |date=March 9, 2015 |url=http://www.destructoid.com/review-ori-and-the-blind-forest-288779.phtml |title=Review: Ori and the Blind Forest |publisher=[[Destructoid]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210913/https://www.destructoid.com/review-ori-and-the-blind-forest-288779.phtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| EGM = 9/10&lt;ref name=&quot;EGM&quot;&gt;{{cite web |last=Carsillo |first=Ray |date=March 9, 2015 |url=http://www.egmnow.com/articles/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[Electronic Gaming Monthly]] |access-date=March 9, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311214658/http://www.egmnow.com/articles/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/ |archive-date=March 11, 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| GI = 9.5/10&lt;ref name=&quot;GI&quot;&gt;{{cite web |last=Reiner |first=Andrew |date=March 9, 2015 |url=https://www.gameinformer.com/games/ori_and_the_blind_forest/b/xboxone/archive/2015/03/09/beauty-in-death.aspx |title=Beauty In Death - Ori and the Blind Forest |publisher=[[Game Informer]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=February 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208082019/https://www.gameinformer.com/games/ori_and_the_blind_forest/b/xboxone/archive/2015/03/09/beauty-in-death.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GameRev = 4/5&lt;ref name=&quot;GameRev&quot;&gt;{{cite web |last=Tan |first=Nick |date=March 9, 2015 |url=http://www.gamerevolution.com/review/ori-and-the-blind-forest |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[Game Revolution]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=June 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160628082651/http://www.gamerevolution.com/review/ori-and-the-blind-forest |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GRadar = 4/5&lt;ref name=&quot;GRadar&quot;&gt;{{cite web |last=Sullivan |first=Lucas |date=March 9, 2015 |url=https://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[GamesRadar]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 15, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315050019/http://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GSpot = 9/10&lt;ref name=&quot;GSpot&quot;&gt;{{cite web |last=VanOrd |first=Kevin |date=March 9, 2015 |url=http://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/1900-6416053/ |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[GameSpot]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311142140/http://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-blind-forest-review/1900-6416053/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| GT = 8.6/10&lt;ref&gt;{{cite web |last=Bloodworth |first=Daniel |date=March 10, 2015 |url=http://www.gametrailers.com/reviews/lfhnld/ori-and-the-blind-forest-review |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[GameTrailers]] |access-date=March 10, 2015 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051640/http://www.gametrailers.com/reviews/lfhnld/ori-and-the-blind-forest-review |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| IGN = 8.5/10&lt;ref&gt;{{cite web |last=Reparaz |first=Mikel |date=March 9, 2015 |url=https://www.ign.com/articles/2015/03/10/ori-and-the-blind-forest-review |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=[[IGN]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 11, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311222206/http://www.ign.com/articles/2015/03/10/ori-and-the-blind-forest-review |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| OXMUK = 4.5/5&lt;ref&gt;{{cite web |last=Castle |first=Matthew |date=March 9, 2015 |url=https://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/oxm/ |title=Ori and the Blind Forest review (OXM) |publisher=[[Official Xbox Magazine UK]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=March 17, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317011606/http://www.gamesradar.com/ori-and-blind-forest-review/oxm/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| PCGUS = 87/100&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wilde |first=Tyler |date=March 13, 2015 |url=http://www.pcgamer.com/ori-and-the-blind-forest-review/ |title=Ori and the Blind Forest review |publisher=[[PC Gamer]] |access-date=March 13, 2015 |archive-date=November 30, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151130151927/http://www.pcgamer.com/ori-and-the-blind-forest-review/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Poly = 9/10&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gies |first=Arthur |date=March 9, 2015 |url=http://www.polygon.com/2015/3/9/8180595/ori-and-the-blind-forest-review-xbox-one-PC |title=Ori and the Blind Forest review: the places you'll go |publisher=[[Polygon (website)|Polygon]] |access-date=March 9, 2015 |archive-date=February 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224123851/https://www.polygon.com/2015/3/9/8180595/ori-and-the-blind-forest-review-xbox-one-PC |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| VG = 9/10&lt;ref&gt;{{cite web |last=Orry |first=Tom |date=March 13, 2015 |url=http://www.videogamer.com/reviews/ori_and_the_blind_forest_review.html |title=Ori and the Blind Forest Review |publisher=VideoGamer.com |access-date=March 13, 2015 |archive-date=January 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110210959/https://www.videogamer.com/reviews/ori_and_the_blind_forest_review.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
''Ori and the Blind Forest'' je dobila univerzalne pohvale od kritičara, koji su nahvalili i izvorne PC/Xbox One verzije te kasnije objavljenu verziju za Nintendo Switch, što potvrđuju i ocjene na stranici [[Metacritic]]. Kritičari su posebno nahvalili priču, vizualne elemente, način igranja, glazbu, istraživačke aspekte i dizajn okoliša.&lt;ref name=&quot;MCPC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MCXONE&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MCNS&quot; /&gt;

Pišući za ''[[Game Informer]]'', Andrew Reiner dao je igri ocjenu 9.5/10, a iako je pohvalio gotovo sve aspekte igre, istaknuo je kako borbe nisu jednako rafinirane kao platformski elementi. Dodao je da je u pitanju &quot;jedna od najboljih igara godine&quot; te da &quot;''Ori and the Blind Forest'' nema lošeg trenutka&quot;.&lt;ref name=&quot;GI&quot;/&gt; Chris Carter iz ''[[Destructoid]]a'' također je dao ocjenu 9.5/10, hvaleći priču, nadogradnje i vizualne elemente, koje je usporedio sa serijalom ''[[Rayman]]'', ističući da ih &quot;[Ori] bez problema nadmašuje po pitanju kvalitete&quot;. Također je pohvalio što igra dopušta igračima da sami postavljaju ''checkpoint'' kada požele. Sumarno, rekao je da igra &quot;uspijeva biti i sjajan uvodnik u žanr i zahvalno iskustvo za tvrdokorne fanoce&quot;, nazvavši ju &quot;novim klasikom&quot; Metroidvanije.&lt;ref name=&quot;Destruct&quot;/&gt;

Pišući za ''Electronic Gaming Monthly'', Ray Carsillo pohvalio je raznolikost okoliša, stil, priču i sustav spremanja, hvaleći dodatno naglasak na platformske elemente, mozgalice i istraživanje ispred borbi jer je to omogućilo igračima da potpuno uživaju u dizajnu razina. Ipak, kritizirao je povremene tehničke greške kao i činjenicu da igra nije dopuštala igračima da se vrate na određene lokacije nakon što su kompletirali zadatke (što je riješeno u ''Definitive Edition'' izdanju). Rekao je da je igra &quot;dovoljno ispolirana da rijetko razbija angažman koji potiče. To mi je jedan od najdražih naslova 2015. godine za sada i nezaboravan debi za ''indie'' studio Moon Studios&quot;.&lt;ref name=&quot;EGM&quot;/&gt; Kevin VanOrd s ''GameSpota'' dao je igri ocjenu 9/10, hvaleći vizualne elemente, dizajn razina, mozgalice i priču, uspoređujući ih s igrama ''[[Ōkami]]'' i ''[[Panzer Dragoon Orta]]'' uz komentar da se ubraja &quot;među najbolje narativne sekvence&quot; ikada. Ipak, kritizirao je činjenicu da su neke razine ponekad frustrirajuće.&lt;ref name=&quot;GSpot&quot;/&gt; 

''[[GamesRadar]]ov'' Lucas Sullivan dao je igri ocjenu 8/10, hvaleći animacije, atmosferu, glazbu i način igre, za koji je rekao da je &quot;donio stvarni osjećaj lagane agilnosti&quot;. Ipak, kritizirao je sustav spremanja, za koji je smatrao da dovodi do stalnog umiranja u igri te je imao varirajuću težinu igranja tijekom sekvenci bijega. Sumarno je rekao kako &quot;će vas kompletiranje Orijeve šest-do-devetsatne pustolovine ugrijati, razniježiti i zadovoljiti – samo budite spremni rudariti za neke posebno teške segmente&quot;.&lt;ref name=&quot;GRadar&quot;/&gt; Pišući za ''Game Revolution'', Nick Tan dao je igri ocjenu 4/5, hvaleći prezentaciju i platformske elemente, ali je kritizirao kratkoću i nisku potrebu za ponovnim igranjem, kao i činjenicu da je igra tijekom sekvenci bijega bila &quot;nepotrebno stroga&quot;.&lt;ref name=&quot;GameRev&quot;/&gt;

'''Ori and the Blind Forest'' se navodi kao primjer kada videoigra postaje umjetnost. Primjerice, Chris Melissinos komentirao je da igrači nisu navikli na &quot;snoliki senzibilitet&quot; ''Orijevog'' umjetničkog stila, koji je &quot;uglavnom rezerviran za visokoprofilne animirane filmove&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cnn.com/2016/10/21/arts/gallery/video-games-highest-form-of-art/index.html|title=Can video games be art?|website=CNN|date=October 21, 2016|access-date=2017-06-20|archive-date=August 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826031619/http://www.cnn.com/2016/10/21/arts/gallery/video-games-highest-form-of-art/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Nagrade ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nagrada
! scope=&quot;col&quot; | Kategorija
! scope=&quot;col&quot; | Ishod
! scope=&quot;col&quot; | {{abbr|Ref.|Reference}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | [[Nagrada Zlatni joystick]] [[2015.]]
| Najbolja originalna igra
| {{Nom}}
| rowspan=&quot;3&quot; | {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.destructoid.com/vote-for-your-favourite-games-in-this-year-s-golden-joystick-awards-308910.phtml|title=Vote for your favourite games in this year's Golden Joystick Awards|first=Vikki|last=Blake|date=September 2, 2015|access-date=December 5, 2015|work=[[Destructoid]]|archive-date=September 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904184301/http://www.destructoid.com/vote-for-your-favourite-games-in-this-year-s-golden-joystick-awards-308910.phtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji vizualni dizajn
| {{Nom}}
|-
| Igra godine
| {{Nom}}
|-
| Najbolji zvuk
| {{Won}}
| rowspan=&quot;2&quot; | {{center|&lt;ref name=&quot;Golden Joystick 2015&quot;&gt;{{cite web|title=The Golden Joystick Awards: all the winners this year|url=https://www.gamesradar.com/golden-joysticks-all-winners-year/|first=Leon|last=Hurley|date=October 30, 2015|access-date=December 5, 2015|work=[[GamesRadar]]|archive-date=June 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162445/https://www.gamesradar.com/golden-joysticks-all-winners-year/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Xbox igra godine
| {{Won}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[The Game Awards 2015.]]
| Najbolja nezavisna igra
| {{nom}}
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref name=&quot;TGA: Nominees&quot;&gt;{{cite web | url = http://thegameawards.com/nominees/ | title = Nominees {{!}} The Game Awards 2015 | date = November 12, 2015 | website = [[The Game Awards]] | publisher = [[Ola Balola]] | access-date = November 13, 2015 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20151114024126/http://thegameawards.com/nominees/ | archive-date = November 14, 2015 | df = mdy-all }}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji soundtrack
| {{nom}}
|-
| Najbolja akcija/avantura
| {{nom}}
|-
| Najbolja umjetnička direkcija
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[British Academy Games Awards]] [[2016.]]
| Originalno djelo
| {{nom}}
| rowspan=&quot;4&quot; | {{center|&lt;ref name=&quot;bafta noms&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.vg247.com/2016/03/10/rocket-league-the-witcher-3-fallout-4-others-up-for-bafta-best-game-award/ | title = Rocket League, The Witcher 3, Fallout 4, others up for BAFTA Best Game Award | website = [[VG247]] | first = Stephany | last = Nunnely | date = March 10, 2016 | access-date = March 10, 2016 | publisher = [[Gamer Network]] | archive-date = May 29, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160529010113/http://www.vg247.com/2016/03/10/rocket-league-the-witcher-3-fallout-4-others-up-for-bafta-best-game-award/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Glazba
| {{nom}}
|-
| Debitantska igra
| {{nom}}
|-
| Umjetničko ostvarenje
| {{won}}
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 19. [[Godišnje nagrade D.I.C.E.]]
| [[Nagrada D.I.C.E. za igru godine|Igra godine]]
| {{nom}}
| rowspan=&quot;6&quot; | {{center|&lt;ref name=&quot;dicespot&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.gamespot.com/articles/the-2016-dice-award-winners-updated/1100-6434830/ | title = The 2016 DICE Award Winners [UPDATED] | website = [[VG247]] | first = Chris | last = Pereira | date = February 18, 2016 | access-date = March 13, 2016 | publisher = [[GameSpot]] | archive-date = February 22, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160222053232/http://www.gamespot.com/articles/the-2016-dice-award-winners-updated/1100-6434830/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt;}}
|-
| [[Nagrada D.I.C.E. za avanturističku igru godine|Avanturistička igra godine]]
| {{nom}}
|-
| [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u animaciji|Izvanredno postignuće u animaciji]]
| {{won}}
|-
| [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji|Izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji]]
| {{won}}
|-
| [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće kompoziciji originalne muzike|Izvanredno postignuće kompoziciji originalne muzike]]
| {{won}}
|-
| [[Nagrada D.I.C.E. za izvanredno postignuće u dizajnu zvuka|Izvanredno postignuće u dizajnu zvuka]]
| {{nom}}
|-
| Nagrade NAVGTR [[2015.]]
| Igra, originalna avantura
| {{won}}
| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=NAVGTR Awards (2015)|url=http://navgtr.org/winners/2015-winners|website=National Academy of Video Game Trade Reviewers|date=March 21, 2016 |access-date=February 21, 2017|archive-date=February 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222111933/http://navgtr.org/winners/2015-winners|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|}

== Utjecaj ==

Ori i Sein, glavni likovi igre, najavljeni su [[12. lipnja]] [[2017.]] godine kao igrivi borci u nezavisnoj igri ''[[Rivals of Aether]]'' te su uključeni u igru kasnije te godine. 

Direktni nastavak, ''[[Ori and the Will of the Wisps]]'', najavljen je na [[E3]]-u [[2017.]] godine te prikazan na [[E3]]-u [[2018.]] godine, [[Gamescom]]u [[2018.]] godine, [[E3]]-u [[2019.]] godine te [[The Game Awards]]ima [[2019.]] godine. Igra je službeno objavljena [[11. ožujka]] [[2020.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|title=Ori and the Will of the Wisps delayed until March|last=Carpenter|first=Nicole|date=2019-12-12|website=Polygon|access-date=2019-12-12|archive-date=December 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213142932/https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website}}

{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Videoigre 2015.]]
[[Kategorija:Avanturističke igre]]</text>
      <sha1>4gktjjx5tqk41usu8oo0h3xtzot0los</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ori and the Will of the Wisps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4722906</id>
    <revision>
      <id>42717317</id>
      <parentid>42696968</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T10:14:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>155863</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead. #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>42717317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67959" sha1="ra20bq5dlx52xy6cjyb9n7kke3yvcj2" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{Infokutija videoigra
|naslov= Ori and the Will of the Wisps
|image= Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg
|opis= 
|razvio = [[Moon Studios]]
|izdavač= {{nowrap|{{ubl|[[Xbox Game Studios]]|[[iam8bit]] (Switch)}}}}
|direktor=[[Thomas Mahler]]
|dizajner= [[Thomas Mahler]]&lt;br&gt;Chris McEntee
|producent= Błażej Żywiczyński
|programer = Genadij Korol
|umjetnik = Daniel van Leeuwen&lt;br&gt;Jeremy Gritton
|scenarist = Jeremy Gritton&lt;br&gt;[[Thomas Mahler]]
|kompozitor = [[Gareth Coker]]
|serijal=
|engine= [[Unity (pogon igre)|Unity]]
|inačica=
|autor= 
|released = {{ubl|'''Windows, Xbox One'''|[[11. ožujka]] [[2020.]]|'''Nintendo Switch'''|[[17. rujna]] [[2020.]]|'''Xbox Series X/S'''|[[10. studenog]] [[2020.]]}}
|žanr = [[Platformska igra|platformska avantura]]&lt;br&gt;[[Metroidvania]]
|način igre = jedan igrač
|ocjena=
|platforma= {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]|[[Xbox Series X/S]]}}
|zahtjevi=
|ulazni uređaji=
|medij =
}}
'''''Ori and the Will of the Wisps''''' je [[Platformska igra|platformska]] pustolovna [[Metroidvania]] [[videoigra]] koju je razvio [[Moon Studios]], a izdao [[Xbox Game Studios]]. Igra je izašla u ožujku [[2020.]] godine te je služila kao direktni nastavak na uspješnu igru ''[[Ori and the Blind Forest]]'', zaokruživši tako priču o naslovnom junaku Oriju. Izvorno je izašla za [[Microsoft Windows]] (PC) i [[Xbox One]], a kasnije je dobila verziju za [[Nintendo Switch]] u izdanju kompanije [[Iam8bit]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Nintendo Switch - Nintendo Game Details |url=https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |website=Nintendo - Official Site - Video Game Consoles, Games |publisher=[[Nintendo]] |access-date=September 18, 2020 |archive-date=November 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106053807/https://www.nintendo.com/games/detail/ori-and-the-will-of-the-wisps-switch/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; te verziju za [[Xbox Series X/S]], koja je bila prva igra za tu konzolu, objavljena u studenom [[2020.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|title=Forza Horizon 4, Ori and the Will of the Wisps getting Xbox Series X optimisations this year|last=Wales|first=Matt|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=Eurogamer|archive-date=January 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118082340/https://www.eurogamer.net/articles/2020-07-23-forza-horizon-4-ori-and-the-will-of-the-wisps-getting-xbox-series-x-optimisations-this-year|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;Xbox Wire&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|title=30 Games Fully Optimized on Xbox Series X and Xbox Series S Launch Day|last=Tuttle|first=Will|website=[[Xbox Wire]]|date=October 15, 2020|access-date=October 23, 2020|archive-date=November 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105050713/https://news.xbox.com/en-us/2020/10/15/30-optimized-games-on-xbox-series-x-and-s-on-launch-day/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Priča se nastavlja na radnju prve igre te prati Orija kako istražuje i spašava novu regiju tog svijeta, Niwen. 

[[Moon Studios]] bio je zadužen za razvoj igre, a ponovo su sudjelovali programeri i dizajneri iz cijelog svijeta. Igra je uvela novi način borbe, a vizualni aspekt promijenjen je iz dvodimenzionalnih ilustracija prve igre u trodimenzionalne modele s višeslojnim pozadinama. 

Igra je po izlasku dobila univerzalne pohvale kritičara. Kritičari su hvalili priču, likove, vizualne elemente, borbu, istraživanje, okoliš, sekvence bijega i muziku. Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' također se smatra primjerom umjetnosti u svijetu videoigara. Neke kritike bile su usmjerene na tehničke poteškoće s igrom te vizualne ''bugove'', ali većina istih riješena je po izlasku ''day-one'' [[patch]]a.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|title=Xbox's 'Ori and the Will of the Wisps' Is The Best Reviewed Game Of 2020, Minus Technical Issues|last=Tassi|first=Paul|date=March 10, 2020|access-date=April 28, 2020|work=[[Forbes]]|archive-date=March 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311142747/https://www.forbes.com/sites/paultassi/2020/03/10/xboxs-ori-and-the-will-of-the-wisps-is-the-best-reviewed-game-of-2020-minus-technical-issues/#2591ff11c3ac|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=King|first=Andrew|title=Ori and the Will of the Wisps expands on near perfection|url=https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|quote=In its pre-release state, Ori and the Will of the Wisps had persistent, crippling issues when played on Xbox One S. Those issues impacted the game to such a degree that we didn't feel comfortable reviewing it until the day-one patch arrived. The good news is that, by and large, those issues are no longer present.|date=March 11, 2020|access-date=August 22, 2021|archive-date=August 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821235652/https://www.polygon.com/reviews/2020/3/10/21172961/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-xbox-one-pc-glitches-patch|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

== Igranje ==
[[File:Spirit_Trails_-_Ori_and_the_Will_of_the_Wisps.jpg|thumb|left|''Spirit Trials'' novi su kompetitivni element uveden u igri ''Ori and the Will of the Wisps'', a radi se o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu.]]
Kao i prva igra, ''Ori and the Will of the Wisps'' je 2D [[Metroidvania]], odnosno [[platformska igra]] koja naglašava istraživanje, sakupljanje predmeta i pojačanja te vraćanje na područja koja ranije nisu bila dostupna igraču. Igrač kontrolira Orija, bijelog duha zaštitnika, dok Sein, za razliku od prve igre, nije igrivi lik. Igrajući kao Ori, igrači moraju skakati, penjati se, plivati i koristiti razne druge vještine kako bi navigirali kroz svijet igre. Ori mora imati interakciju s okolišem tako što preskakuje platforme i rješava mozgalice, a uz to se susreće i s različitim neprijateljima. Igrač pomaže Oriju skupiti životne i energetske kuglice, kao i nove vještine i pojačanja. Svijet se širi i razotkriva u stilu Metroidvania igara, što znači da s otključavanjem novih vještina igrač moje pristupiti ranije otkrivenim, ali zaključanim dijelovima igre.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |title= Soul Links in Ori and the Will of the Wisps &quot;didn't make sense&quot;, says developer |last= Donovan |first= Imogen |date= March 9, 2020 |access-date= March 15, 2020 |work= VideoGamer |archive-url= https://web.archive.org/web/20200314191058/https://www.videogamer.com/news/soul-links-in-ori-and-the-will-of-the-wisps-didnt-make-sense-says-developer |archive-date= March 14, 2020 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;

Za razliku od prve igre, ova igra osniva se na ''autosave'', a ne na ručno spremanje preko &quot;Soul Linkova&quot;. Također, sistem sekvencijaknih pojačanja iz prve igre napušten je i zamijenjen sistemom &quot;krhotina&quot; ([[engleski]]: &quot;Shards&quot;) inspiriranim sistemom &quot;materia&quot; iz serijala ''[[Final Fantasy]]'';&lt;ref&gt;{{cite web|last=Maher|first=Cian|title=How Final Fantasy Inspired Ori And The Will Of The Wisps|url=https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|website=The Gamer|date=October 12, 2020|access-date=December 9, 2020|archive-date=November 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211107224415/https://www.thegamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-fantasy/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; krhotine se mogu kupiti ili pronaći u igri, a koriste se kako bi pojačali Orijeve vještine i statistike prilikom susreta s misterioznim trgovačkim putnikom po imenu Twillen. Ori dobiva puno više napada u ovoj igri, ali može koristiti ograničen broj u jednom trenutku, tako da postoji cirkularni izbornik za upravljanje tim napadima.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Loveridge |first1=Sam |title=Ori and the Will of the Wisps is taking serious inspiration from Zelda with its new focus on fluid combat |url=https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |website=[[GamesRadar]] |date=February 26, 2020 |access-date=March 3, 2020 |archive-date=March 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303061758/https://www.gamesradar.com/au/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-taking-serious-inspiration-from-zelda-with-its-new-focus-on-fluid-combat/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kuglice, kao i ranije, pojačavaju zdravlje i energiju te se mogu pronaći u igri. 

Igra uvodi i novi element znan kao ''Spirit Trials'', a koji je predstavljen na [[Gamescom]]u [[2018.]] godine. Radi se, zapravo, o seriji vremenskih izazova u sklopu kojih igrač s Orijem mora u što kraćem vremenu proći zadanu rutu. S ciljem povećanja kompetitivnosti i strategiziranja, igrači mogu vidjeti najbolja vremena i rute koje su koristili drugi igrači.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |last= Corden |first= Jez |title= Ori and the Will of the Wisps is gorgeous, moving, and now, addictive |website= Windows Central |date= August 30, 2018 |access-date= February 25, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200225054703/https://www.windowscentral.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-preview |archive-date= February 25, 2020 |url-status= live }}&lt;/ref&gt; Kako je ''Ori and the Will of the Wisps'' značajno proširio svijet u odnosu na prvu igru, uvedeni su brojni neigrivi sporedni likovi (NPC) s kojima Ori može komunicirati, a koji zadaju dodatne zadatke koji se sastoje u skupljanju raznoraznih predmeta, koje onda Ori mora donijeti tim likovima. Primjer su rude Gorleka ([[engleski]]: ''Gorlek Ores''), koje se mogu dati Gromu da proširi centralni ''hub'' u igri, ili misteriozne sjemenke koje se mogu dati vrtlaru Tuleyju da proširi vegetaciju.&lt;ref name=&quot;IGNreview&quot;/&gt;

== Sinopsis ==
[[File:Kwolok Ori .jpg|thumb|left|Kwolok je zaštitnik močvare Inkwater Marsh, koji je odlučio napustiti svoj dom kako bi pomogao Oriju da spasi Niwen i Ku.]]
Radnja se nastavlja direktno na kraj igre ''[[Ori and the Blind Forest]]'', a ponovo ju prepričava Stablo duša ([[engleski]]: ''Spirit Tree''). Iz Kuroinog posljednjeg jajeta izlegne se mala sova imena Ku, koju Ori, Naru i Gumo usvoje kao člana svoje obitelji. Kako je rođena s oštećenim krilom, sova Ku ne može letjeti sve dok joj Gumo ne pričvrsti Kuroino pero na krilo. Ori i Ku idu letjeti zajedno te napuste Nibel i završe u regiji Niwen, gdje ih snažna oluja razdvoji. 

Ori krene u potragu te u nekom trenutku susreće Kwoloka, veliku žabu koja je zaštitnik močvare imena Inkwater Marsh, te [[lemur]]olike stanovnike Niwena po imenu Moki. Kwolok otkrije Oriju da je Ku u Nijemoj šumi ([[engleski]]: ''Silent Woods''), bivšem domu Mokija koji je sada pretvoren u opustošeno groblje sova, ali kako su vode u močvari nečiste, Ori prvo mora ponovo pokrenuti kotače Izvora ([[engleski]]: ''The Wellspring'') kako bi ih pročistio. Kwolok Oriju također preda Glas Šume ([[engleski]]: ''Voice of the Forest''), plamičak koji će ga voditi na njegovom putovanju. Istovremeno, Naru i Gumo naprave splav te, zabrinuti, kreću prema Niwenu kako bi pronašli Orija i Ku. Nakon što aktivira kotače i očisti vodu, Ori odlazi u Nijemu šumu gdje pronalazi Ku, ali njih dvoje tada susreću Shriek, okrutnu deformiranu sovu koja je bila siroče od rođenja te je, nakon što ju je ostatak svijeta odbacio, zavladala Nijemom šumom i od tada terorizira Niwen. Shriek napada Orija i smrtno rani Ku.
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = right
 | direction         = vertical
 | background color  = 
 | total_width       = 350px
 | caption_align     = 
 | image1            = Shriek.jpg
 | alt1              = 
 | link1             = 
 | thumbtime1        =
 | caption1          = Kao i Kuro u prvoj igri, Shriek je puno više tragična figura nego istinski negativac u igri.
 | image2            = Ori and the Will of the Wisps Ending.jpg
 | alt2              = 
 | link2             = 
 | caption2          = Gumo, Ku i Naru brinu se o Oriju koji se spojio u novo Stablo duša.
 | footer            = 

}}
Oriju, koji je tužan zbog činjenice da je Ku na samrti, Kwolok objasni da je Glas šume još uvijek preslab i da ne može izliječiti Ku u trenutnom stanju. Zbog činjenice da je Vrba duša ([[engleski]]: ''Spirit Willow'') već umrla, svjetlost koju je nosila u sebi raspršila se na pet plamičaka raštrkanih diljem Niwena, što je šumu izložilo korupciji i propadanju koji su ubili čuvare Vrbe kao i Shriekine roditelje prije njezina rođenja. Kwolok Oriju da zadatak da pronađe ostale plamičke – Sjećanja, Oči, Snagu i Srce Šume – te da ih spoji s Glasom kako bi obnovio svjetlost Vrbe. Kwolok napušta močvaru kako bi pomogao Oriju pronaći ostale plamičke, ali u Bazenima Lume ([[engleski]]: ''Luma Pools'') nailazi na Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: ''Foul Presence'' ili ''Stink Spirit''),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Foul Presence |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Foul_Presence |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}&lt;/ref&gt; stvorenje koje je rođeno iz propadanja šume, a čije je tijelo blokiralo koraše Izvora i tako zamutilo vode u Niwenu. Odvratno Stvorenje preuzme kontrolu nad Kwolokom i napada Orija, koji ga mora toliko oslabiti da omogući Kwoloku da povrati kontrolu nad sobom i ubije Odvratno Stvorenje. Međutim, Kwolok je smrtno ranjen i prije nego umre, zamoli Orija da spasi i pazi na Niwen umjesto njega.

Ori proputuje ostatak Niwena i uspije pronaći plamičke, koja spaja u Seir, odnosno Zlatnu svjetlost. Ori i Seir odlaze do Vrbe duša, a Seir ju oživljava. Ipak, stablo tada kaže Oriju da je njezino vrijeme prošlo i da više ne može čuvati Seir, moleći Orija da se spoji s njom i tako spasi Niwen, iako bi Ori pritom morao ostaviti svoj prijašnji život za sobom. Rekavši to, Vrba umire, a Seir se vraća Oriju, ali prije nego se Ori stigne spojiti sa svjetlošću, Shriek dolazi i ukrade ju. Ori tada svlada Shriek, koja se vraća u Tihu šumu pod krila skamenjenih tijela svojih roditelja, gdje i umire. 

Ori, iscrpljen, konačno se spoji sa Seir, čime obnovi Niwen i oživi Ku, pri čemu je izliječeno i njezino oštećeno krilo; Naru i Gumo dolaze taman u pravom trenutku da tomu svjedoče. Ku, Naru i Gumo pronalaze mjesto na kojem su se Ori i Seir spojili te otkriju kako na tom mjestu raste novo Stablo duša. Njih troje pomognu stablu da raste te se brinu o njemu, nastavljajući živjeti kao obitelj. Na kraju Stablo duša otkrije kako je nekoć bilo poznato kao Ori, otkrivajući da je pripovjedač iz obiju igara svo vrijeme zapravo bio Ori prije spajanja sa Seir. Stablo duša u konačnici ponovo izraste, a igra završava rađanjem novog čuvara.

== Likovi ==

Za razliku od prve igre, koja je imala mali broj likova, ''Ori and the Will of the Wisps'' dobila je značajno veći broj likova koji su proširili svijet igre. '''Ori''' je i dalje glavni lik te jedini igrivi lik u igri, s tim da postoji jedan kratki dio igre u kojem igrač zajednički kontrolira Orija i '''Ku''', Kuroinu kći koja se izlegne na početku igre. '''Gumo''' i '''Naru''' vraćaju se iz prve igre te se otkrije kako su njih četvoro formirali malu obitelj koja će ostati zajedno do samoga kraja. Sein iz prve igre nije prisutan, ali sličan lik, '''Seir''', pojavljuje se na samom kraju igre. 

Sporedni likovi zapravo su brojni dobronamjerni stanovnici Niwena koji pomažu Oriju, ali i kojima Ori pomaže u obnavljanju te regije, zbog čega su često izvori sporednih misija koje igrač mora rješavati tijekom igre. Lemuroliki Mokiji najbrojniji su stanovnici Niwena; dio njih stradao je u Propadanju ([[engleski]]: ''Decay''), dok ih se dio sakrio po različitim dijelovima Niwena gdje, uglavnom, žive u strahu od Shriek i drugih antagonista. Kako Ori postepeno obnavlja Niwen, vraćaju se svojim domovima. Iako igrač susreće brojne Mokije tijekom igre, nisu svi imenovani; među imenovanima, posebno se ističe '''Mokk Hrabri''' ([[engleski]]: Mokk the Brave) koji traži Howlovu kandžu i moli Orija da proširi priču o njegovoj hrabroj borbi s opasnim neprijateljem. Druga važna skupina su [[lav]]oliki Gorleci, dio kojih je korumpiran tijekom Propadanja te ih igrač susreće kao neprijatelje diljem Niwena. Od nekorumpiranih Gorleka, igrač može komunicirati s neimenovanim rudarom u sklopu sporedne misije te s '''Gromom''', kojemu igrač donosi rude kako bi obnovio centralni ''hub'' u igri, ali i domove Mokija. Kod igre otkriva da je u igri trebao biti prisutan i majstor rudar '''Grol''', Gromov brat, a koji je – izgleda – trebao biti ''boss'' u igri kao '''Grol Mahniti''' ([[engleski]]: Grol the Mad), ali ovaj je lik na koncu izbačen te nije bio prisutan u igri.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Grol |url=https://oriandtheblindforest.fandom.com/wiki/Grol |url-status=live |access-date=2026-06-06 |website=fandom.com}}&lt;/ref&gt;

Važan sporedni lik je i kartograf '''Lupo''', koji istražuje i mapira Niwen, a Oriju prodaje ili daje mape koje otkrivaju izgled određenih regija u kojima boravi; Lupo se može susresti diljem igre, uglavnom u nekom skrivenom dijelu pojedine regije, a stanuje u Izvorskim proplancima ([[engleski]]: ''Wellspring Glades''), centralnom ''hubu'' igre. Tu boravi i majmunoliki '''Opher''', majstor borilačkih vještina, a tu su još i plava ptica po imenu '''Tokk''', putnik kojeg Ori susreće diljem Niwena, a koji je izvor informacija i savjeta, vrtlar '''Tuley''', kojemu Ori donosi misteriozne sjemenke kako bi ovaj obnovio vegetaciju u Izvorskim proplancima, te misteriozni trgovački putnik '''Twillen''', koji Oriju prodaje nove vještine i pojačanja u zamjenu za &quot;krhotine&quot;.

Posebnu ulogu imaju i zaštitnici Niwena, tri velike životinje, svaka od kojih pokriva jedan dio Niwena. '''Kwolok''' je žabac koji štiti močvaru, a kasnije se pridružuje Oriju u njegovoj potrazi za plamičcima. Na sjeveru u regiji Baur's Reach živi divovski medvjed '''Baur''', koji isprva spava i blokira put u svoju regiju pa ga Ori mora probuditi. Posljednja čuvarica, '''Mora''', štiti mračnu regiju Mouldwood Depths i paukove koji u njoj žive; isprva je korumpirana, ali nakon što ju Ori porazi u borbi dolazi k sebi i zahvaljuje Oriju na pomoći. 

Igra ima tri istaknuta negativca. Prvi kojeg Ori susreće je opasni vuk '''Howl''', koji je terorizirao močvaru i lovio Mokije; nakon poraza od Orija, odlazi u Nijemu šumu gdje se skameni, iako uzrok nije potpuno razjašnjen. Drugi negativac je Odvratno Stvorenje ([[engleski]]: Foul Presence), &quot;dijete&quot; Propadanja, koji je isprva blokirao Izvor, a kasnije i korumpirao Kwoloka; nakon što ga Ori svlada, Kwolok ga u konačnici ubije. '''Shriek''' je glavna negativka u igri, a kao i Kuro u prvoj igri, zapravo je žrtva tragičnih okolnosti, u njenom slučaju odbacivanja, koji je doveo do bijesa i želje za osvetom.

== Razvoj ==
{{quote box
| quote = Puno je ljudi završilo ''Blind Forest'' za otprilike osam sati i mislili su da je bilo pozitivno iskustvo. Međutim, naša nam je zajednica rekla da nije bilo previše razloga koji bi ih vratili natrag nakon što su završili igru. Jednostavno su htjeli više. I poslušalo smo ih – ova je igra tri puta veća od ''Blind Foresta'' u svakom pogledu.
| source = – Daniel Smith, viši producent pri Xbox Games Studiosu&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Parijat |first1=Shubhankar |title=Ori and the Will of the Wisps Is 3x Larger Than Blind Forest in &quot;Size, Scope, and Scale&quot; |url=https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-3x-larger-than-blind-forest-in-size-scope-and-scale |website=gamingbolt |access-date=April 3, 2021 |date=February 26, 2020 |archive-date=April 13, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413051727/https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-is-3x-larger-than-blind-forest-in-size-scope-and-scale |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| width = 30%
| align = left
}}
''[[Ori and the Blind Forest]]'' bio je kritički i komercijalni uspjeh za [[Moon Studios]], međutim Daniel Smith je primijetio kako su fanovi htjeli više ''Orija'', s obzirom na to da su uspjeli završiti igru u oko osam sati.&lt;ref name=&quot;gamespot interview&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.gamespot.com/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-dev-answers-our-ques/1100-6474119/ | title = Ori And The Will Of The Wisps Dev Answers Our Questions About The Next Microsoft Exclusive | first = Eddie | last = Makuch | date = February 27, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[GameSpot]] | archive-date = May 10, 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220510041346/https://www.gamespot.com/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-dev-answers-our-ques/1100-6474119/ | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Smith je rekao da su u timu razmišljali kako bi sve mogli proširiti igru, ali da pritom zadrže narativni kontinuitet.&lt;ref name=&quot;gamespot interview&quot;/&gt; O tom je proširenju [[Thomas Mahler]] rekao sljedeće: &quot;Ideja je da ''Will of the Wisps'' bude za ''Blind Forest'' ono što je ''Super Mario Bros. 3'' bio za ''Super Mario Bros.''&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.neogaf.com/forum/showthread.php?t=1389585&amp;page=5|title=Ori and the Will of the Wisps E3 trailer, Page 5, Post #225|date=2017-06-12|website=NeoGAF|language=en|access-date=2017-08-25|quote=Trust us a little :) I wouldn't worry too much. Will of the Wisps isn't just a visual upgrade, far from it. The idea is that Will of the Wisps should be to Blind Forest what Super Mario Bros 3 was to the original Super Mario Bros :)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826030031/http://www.neogaf.com/forum/showthread.php?t=1389585&amp;page=5|archive-date=2017-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;usgamer preview&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.usgamer.net/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-preview | title = Ori and the Will of the Wisps is &quot;Three Times the Scope and Scale&quot; of Blind Forest | first = Kat | last = Bailey | date = February 26, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[USGamer]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20200226142819/https://www.usgamer.net/articles/ori-and-the-will-of-the-wisps-final-preview | archive-date = February 26, 2020 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Kako je ''Blind Forest'' završio tako što je Ori vratio Sein, entitet Stabla duša koji je Oriju dao nekolicinu vještina, natrag u Stablo duša u Nibelu, tim je morao razraditi novi način borbe za Orija s elementima pucanja, što je utjecalo na razvoj priče.&lt;ref name=&quot;gamespot interview&quot;/&gt; Originalni je ''Ori'' bio igra temeljena isključivo na 2D vizualima, a umjetnik [[Jeremy Gritton]] bio je toliko impresioniran igrom da je napustio svoju tadašnju kompaniju [[Blizzard Entertainment]] kako bi se pridružio Moon Studiosu kao glavni umjetnik za ''Will of the Wisps''. To je dovelo do toga da su svi glavni likovi postali trodimenzionalni modeli na višeslojnim pozadinama, što je omogućilo prirodnu integraciju.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.theverge.com/2020/3/11/21174873/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-one-pc-art-design | title = How Ori And The Will Of The Wisps Improves One Of The Best-looking Xbox Games Ever | first = Andrew | last = Webster | date = March 11, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[The Verge]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20200312163547/https://www.theverge.com/2020/3/11/21174873/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-one-pc-art-design | archive-date = March 12, 2020 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Ovo je također korištano kao pomoć za programe koji su se koristili za razvoj fleksibilnije kinematike igre.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gamerant.com/ori-will-of-the-wisps-cinematic/|title=Ori and the Will of the Wisps Video Shows Cinematic Tool|date=2017-10-15|work=Game Rant|access-date=2017-11-02|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107003827/https://gamerant.com/ori-will-of-the-wisps-cinematic/|archive-date=2017-11-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Milton Guasti]], autor igre ''[[AM2R]]'', pridružio se timu kao podrška za razvoj levela,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.usgamer.net/articles/am2r-creator-speechless-when-offered-ori-and-the-will-of-the-wisps-job|title=AM2R Creator &quot;Speechless&quot; When Offered Ori and the Will of the Wisps Job|last=Kim|first=Matt|date=2017-08-09|website=USgamer|language=en-US|access-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822011811/http://www.usgamer.net/articles/am2r-creator-speechless-when-offered-ori-and-the-will-of-the-wisps-job|archive-date=2017-08-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2017/08/07/another-metroid-2-remake-developer-is-designing-levels-for-ori-and-the-will-of-the-wisps/|title=Another Metroid 2 Remake developer is designing levels for Ori and the Will of the Wisps|date=2017-08-07|website=VentureBeat|access-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821215508/https://venturebeat.com/2017/08/07/another-metroid-2-remake-developer-is-designing-levels-for-ori-and-the-will-of-the-wisps/|archive-date=2017-08-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; a sam proces sastojao se od rekreiranja mape iz prve igre u sklopu nastavka i dodavanja novih levela oko te izvorne mape.&lt;ref name=&quot;usgamer preview&quot;/&gt; [[Gareth Coker]] također se vratio kako bi komponirao glazbu za nastavak te je inkorporirao jedinstvene teme za svakog od likova koje Ori susreće kroz igru.&lt;ref name=&quot;gamespot interview&quot;/&gt;

Zbog raznoraznih proširenja igre, Mahler i njegov kolega Genadij Korol rekli su da je tim bio &quot;ludo iterativan&quot; tijekom procesa razvoja. Primjerice, ''trailer'' za [[E3]] [[2017.]] godine imao je 2,000 iteracija tijekom procesa finalizacije.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.trueachievements.com/n28650/ori-and-the-will-of-the-wisps-developer-interview|title=Ori and the Will of the Wisps Developer Interview|date=2017-06-15|work=TrueAchievements|access-date=2017-06-17|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821212542/https://www.trueachievements.com/n28650/ori-and-the-will-of-the-wisps-developer-interview|archive-date=2017-08-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tim Moon Studiosa, koji je u vrijeme razvoja prve igre imao oko 20 ljudi, proširen je na 80 ljudi do kraja razvoja nastavka, ali kao što je bilo i s prvom igrom, opet su bili izrazito decentralizirani, tako da je tek mali broj suradnika radio sa zajedničke lokacije, a većina je radila iz svojih domova.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-03-10-building-ori-and-the-will-of-the-wisps-with-80-people-working-from-home | title = Building Ori and the Will of the Wisps with 80 people working from home | first = Christopher | last = Dring | date = March 10, 2020 | access-date = March 12, 2020 | work = [[GamesIndustry.biz]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20200314141253/https://www.gamesindustry.biz/articles/2020-03-10-building-ori-and-the-will-of-the-wisps-with-80-people-working-from-home | archive-date = March 14, 2020 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

Zbog značajnog proširenja igre, za koju je Smith procijenio da će biti tri puta veća od originala, razvoj igre trajao je duže nego što je izvorno planirano, a što je dovelo do nekoliko odgoda. Smith je pojasnio kao je dio tih odgoda vezan uz prirodu [[Metroidvania]] igara: &quot;Sve je toliko međusobno povezano da ako promijeniti jedan aspekt igre, to će neupitno utjecati na ostatak. Treba samo vremena da stvorimo igru za koju smatramo da je dovoljno izbrušena da će ljudi htjeti uživati u njoj&quot;.&lt;ref name=&quot;usgamer preview&quot;/&gt; Nastavak je prvi put najavljen na [[E3]]-u [[2017.]] godine bez ikakvog datuma izlaska.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2017/6/11/15779186/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-sequel-blind-forest-xbox-e3|title=Ori and the Will of the Wisps is the new sequel to the beautiful Ori and the Blind Forest|last=Gartenberg|first=Chaim|date=2017-06-11|website=The Verge|access-date=2017-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821213350/https://www.theverge.com/2017/6/11/15779186/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-sequel-blind-forest-xbox-e3|archive-date=2017-08-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Drugi ''trailer'' prikazan je godinu dana kasnije na [[E3]]-u [[2018.]] godine s planiranim izlaskom tijekom [[2019.]] godine.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Xbox|title=Ori and the Will of the Wisps - E3 2018 - Gameplay Trailer|date=2018-06-10|url=https://www.youtube.com/watch?v=kd0zbNw1VOg|access-date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611002902/https://www.youtube.com/watch?v=kd0zbNw1VOg|archive-date=2018-06-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Još prije [[E3]]-a [[2019.]] godine, novi je ''trailer'' potvrdio da je izlazak odgođen, a planirani datum bio je [[11. veljače]] [[2020.]] godine.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Xbox|title=Ori and the Will of the Wisps - E3 2019 - Gameplay Trailer|date=2019-06-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=2reK8k8nwBc|access-date=2019-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609210156/https://www.youtube.com/watch?v=2reK8k8nwBc|archive-date=2019-06-09|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Posljednja odgoda potvrđena je izlaskom finalnog ''trailera'' na [[The Game Awards]]ima [[2019.]] godine, a koji je potvrdio da će datum izlaska biti [[11. ožujka]] [[2020.]] godine.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Xbox|title=Ori and the Will of the Wisps - TGA 2019 - Gameplay Trailer|date=2019-12-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=SuDYRZijXws|access-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213034025/https://www.youtube.com/watch?v=SuDYRZijXws|archive-date=2019-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Xbox Game Studios istoga je dana objavio izlazak kolekcionarskog izdanja s klavirskim verzijama glazbe iz igre, posebnom metalnom kutijom, posebnim pakiranjem, knjigom ilustracija i kodom za ''download'' soundtracka u MP3 formatu.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Heller|first=Emily|title=Ori and the Will of the Wisps collector's edition celebrates it's ethereal art and music|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=January 23, 2020|access-date=January 30, 2020|url=https://www.polygon.com/deals/2020/1/23/21078991/ori-and-the-will-of-the-wisps-pre-order-collectors-edition-release-date|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130062802/https://www.polygon.com/deals/2020/1/23/21078991/ori-and-the-will-of-the-wisps-pre-order-collectors-edition-release-date|archive-date=January 30, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''Ori and the Will of the Wisps'' izašao je [[11. ožujka]] [[2020.]] godine za [[Xbox One]] i [[Windows 10]] (PC).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|title=Ori and the Will of the Wisps delayed until March|last=Carpenter|first=Nicole|date=2019-12-12|website=Polygon|access-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213142932/https://www.polygon.com/game-awards-tga/2019/12/12/21013213/ori-and-the-will-of-the-wisps-new-trailer-march-2020-release-tga-2019|archive-date=2019-12-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IGNreview&quot;/&gt; Igra je izašla kao 4K UHD, Xbox One X pojačana i Xbox Play Anywhere naslov,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gematsu.com/2017/06/ori-will-wisps-announced-xbox-one-windows-10|title=Ori and the Will of the Wisps announced for Xbox One|date=2017-06-11|work=Gematsu|access-date=2017-08-26|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826072910/http://gematsu.com/2017/06/ori-will-wisps-announced-xbox-one-windows-10|archive-date=2017-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a obje su verzije dodane u Microsoftov Xbox Game Pass program. Smith je rekao da je uključivanje u Game Pass program bilo korisno za njih: &quot;Mislim da je Game Pass sjajno sredstvo da više igrača dobije ono što smo napravili i, na kraju krajeva, mislim da je jako zdravo za franšizu, jako zdravo za Moon [Studios] i jako zdravo za Xbox da što više ljudi igra ''Orija''&quot;.&lt;ref name=&quot;gamespot interview&quot;/&gt; 

Tijekom Nintendo Direct Mini: Partner Showcasea objavljeno je da će igra dobiti i verziju za [[Nintendo Switch]], koja je digitalno objavljena [[17. rujna]] [[2020.]] godine;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://venturebeat.com/2020/09/17/ori-and-the-will-of-the-wisps-comes-to-switch-today/ | title = Ori and the Will of the Wisps comes to Switch | first = Mike | last = Minotti | date = September 17, 2020 | access-date = September 17, 2020 | work = [[Venture Beat]] | archive-date = October 24, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201024181415/https://venturebeat.com/2020/09/17/ori-and-the-will-of-the-wisps-comes-to-switch-today/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; fizičko izdanje obiju igara za Switch izdano je [[8. prosinca]] [[2020.]] godine.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.nintendolife.com/news/2020/09/ori_1_plus_2_getting_standard_physical_releases_on_switch_this_december | title = Ori 1 + 2 Getting Standard Physical Releases on Switch this December | first = Liam | last = Doolan | date = 30 September 2020 | access-date = September 30, 2020 | work = [[NintendoLife]] | archive-date = 2 October 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201002222406/https://www.nintendolife.com/news/2020/09/ori_1_plus_2_getting_standard_physical_releases_on_switch_this_december | url-status = live }}&lt;/ref&gt; Tijekom Microsoftovog Xbox Games Showcasea u srpnju [[2020.]] godine, objavljeno je kako će igra dobiti optimiziranu verziju u 4K rezoluciju i 120 fps za [[Xbox Series X]] (kasnije potvrđeno i za [[Xbox Series S]]), a koja je objavljena [[10. studenog]] [[2020.]] godine.&lt;ref name= &quot;Xbox Wire&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.destructoid.com/stories/microsoft-is-working-on-an-xbox-series-x-version-of-ori-and-the-will-of-the-wisps-using-its-crazy-power--598397.phtml|title=Microsoft is working on an 'Xbox Series X version' of Ori and the Will of the Wisps using its 'crazy power'|last=Carter|first=Chris|date=July 23, 2020|access-date=July 24, 2020|website=[[Destructoid]]|archive-date=August 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808154120/https://www.destructoid.com/stories/microsoft-is-working-on-an-xbox-series-x-version-of-ori-and-the-will-of-the-wisps-using-its-crazy-power--598397.phtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theverge.com/2020/7/23/21332881/xbox-studios-games-series-x-optimized-forza-gears|title=Forza Horizon 4, Gears 5, Ori, Sea of Thieves, and Gears Tactics are getting Xbox Series X upgrades|author=Gartenberg, Chaim|publisher=The Verge|date=23 July 2020|access-date=16 August 2020|archive-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723173421/https://www.theverge.com/2020/7/23/21332881/xbox-studios-games-series-x-optimized-forza-gears|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Soundtrack ==
{{Album 
| Name             = Ori and the Will of the Wisps&lt;br&gt;(Original Soundtrack Recording)
| Type             = soundtrack
| Longtype         = 
| Izvođač/ica      = [[Gareth Coker]]
| image            = Ori and the Will of the Wisps (Original Soundtrack Recording).jpg
| Veličina_slike   = 
| Caption          = 
| Datum            = [[10. ožujka]] [[2020.]]
| Snimanje         = 
| Žanr             = [[soundtrack]]
| Trajanje         = 185:37
| Jezik            = 
| Izdavač          = 
| Producent        = 
| Recenzije        = 
| Kompilovao       = 
| Hronologija      = 
| Album_prije      = ''[[Ori and the Blind Forest#Soundtrack|Ori and the Blind Forest (Additional Soundtrack)]]''
| Ime_albuma       = 
| Album_poslije    = —
| godina0          = ([[2016.]])
| godina           = ([[2020.]])
| godina2          = (—)
| Misc             = 
}}
[[Gareth Coker]] vratio se kao kompozitor glazbe i za nastavak, s tim da ovoga puta nisu navedeni posebni suradnici koji su doprinijeli [[soundtrack]]u. Cjelokupni [[soundtrack]] objavljen je [[10. ožujka]] [[2015.]] godine kao [[digitalni download]] i na [[streaming]] platformama, a sadržavao je ukupno 60 kompozicija. Coker je dodatno, neovisno o soundtracku, objavio i tri zasebne kompozicije koje su se koristile kao glazba u ''[[trailer]]ima'' na [[E3]] konferencijama [[2017.]], [[2018.]] i [[2019.]] godine, a sve su nosile naslov &quot;Trailer Music&quot;.

=== Popis skladbi  ===

{{Tracklist
| collapsed       = 
| headline        = 
| extra_column    = 
| total_length    = 185:37
| all_music       = 
| writing_credits = 
| lyrics_credits  =
| music_credits   = 
| title1          = Main Theme
| note1           = 
| length1         = 1:56

| title2          = We Named Her Ku
| note2           = 
| length2         = 1:01

| title3          = A Yearning for the Sky
| note3           = 
| length3         = 3:31

| title4          = A Keepsake from the Past
| note4           = 
| length4         = 2:22

| title5          = Ku's First Flight
| note5           = 
| length5         = 2:44

| title6          = Separated by the Storm
| note6           = 
| length6         = 3:47

| title7          = Howl
| note7           = 
| length7         = 1:06

| title8          = Now Use the Light, We Want to See!
| note8           = 
| length8         = 5:25

| title9          = A Shine Upon Inkwater Marsh
| note9           = 
| length9         = 3:06

| title10         = Overlooking the Mill
| note10          = 
| length10        = 3:44

| title11         = The Eyes of Kwolok
| note11          = 
| length11        = 4:37

| title12         = Kwolok's Hollow
| note12          = 
| length12        = 4:08

| title13         = Hornbug
| note13          = 
| length13        = 1:53

| title14         = Dashing and Bashing
| note14          = 
| length14        = 4:19

| title15         = Meeting Kwolok
| note15          = 
| length15        = 1:09

| title16         = Kwolok's Throne Room
| note16          = 
| length16        = 2:41

| title17         = Sanctuary in the Glades
| note17          = 
| length17        = 2:45

| title18         = The Ancient Wellspring
| note18          = 
| length18        = 2:54

| title19         = A Look Inside
| note19          = 
| length19        = 3:08

| title20         = Trouble Within
| note20          = 
| length20        = 0:42

| title21         = Turn, Turn, Turn Again
| note21          = 
| length21        = 3:36

| title22         = Amelioration
| note22          = 
| length22        = 2:09

| title23         = Escaping a Foul Presence
| note23          = 
| length23        = 2:05

| title24         = Silent Woodlands
| note24          = 
| length24        = 3:40

| title25         = Reunification
| note25          = 
| length25        = 3:05

| title26         = Ash and Bone
| note26          = 
| length26        = 3:40

| title27         = Shriek
| note27          = 
| length27        = 1:21

| title28         = Fading of the Light
| note28          = 
| length28        = 4:09

| title29         = The Story of Niwen
| note29          = 
| length29        = 2:15

| title30         = Shadows of Mouldwood
| note30          = 
| length30        = 5:10

| title31         = Mora the Spider
| note31          = 
| length31        = 5:57

| title32         = The Eyes of the Forest
| note32          = 
| length32        = 1:26

| title33         = The Darkness Lifted
| note33          = 
| length33        = 3:59

| title34         = Luma Pools
| note34          = 
| length34        = 5:05

| title35         = Kwolok's Malaise
| note35          = 
| length35        = 3:19

| title36         = Strength of the Forest
| note36          = 
| length36        = 1:20

| title37         = Resolution in Paradise
| note37          = 
| length37        = 4:29

| title38         = Midnight Burrows
| note38          = 
| length38        = 4:12

| title39         = Baur's Reach
| note39          = 
| length39        = 5:07

| title40         = A Snowy Skirmish
| note40          = 
| length40        = 1:17

| title41         = In Wonderment of Winter
| note41          = 
| length41        = 3:26

| title42         = Baur's Peak
| note42          = 
| length42        = 1:11

| title43         = Escape with the Memory of the Forest
| note43          = 
| length43        = 1:55

| title44         = Shriek's Tale
| note44          = 
| length44        = 2:53

| title45         = The Windswept Wastes
| note45          = 
| length45        = 3:34

| title46         = Burrowing
| note46          = 
| length46        = 4:17

| title47         = Approaching the Ruins
| note47          = 
| length47        = 2:13

| title48         = The Heart Knows It's Safe
| note48          = 
| length48        = 0:41

| title49         = The Windtorn Ruins
| note49          = 
| length49        = 2:20

| title50         = Seir
| note50          = 
| length50        = 2:01

| title51         = Escaping the Sandworm
| note51          = 
| length51        = 2:08

| title52         = The Weeping Ridge
| note52          = 
| length52        = 3:34

| title53         = Willow's End
| note53          = 
| length53        = 4:55

| title54         = Decay
| note54          = 
| length54        = 5:52

| title55         = Unblocking the Way
| note55          = 
| length55        = 3:24

| title56         = The Spirit Willow
| note56          = 
| length56        = 2:54

| title57         = Shriek and Ori
| note57          = 
| length57        = 6:09

| title58         = Remaining in Darkness
| note58          = 
| length58        = 1:38

| title59         = A Stirring of Memories
| note59          = 
| length59        = 2:22

| title60         = Ori, Embracing the Light
| note60          = 
| length60        = 3:51
}}

== Prijem ==

=== Kritike ===
{{Video game reviews
| MC = PC: 88/100&lt;ref name=&quot;MCPC&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=pc |title=Ori and the Will of the Wisps for PC Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=July 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315101152/https://www.metacritic.com/game/pc/ori-and-the-will-of-the-wisps |archive-date=March 15, 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;XONE: 90/100&lt;ref name=&quot;MCXONE&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=xbox-one |title=Ori and the Will of the Wisps for Xbox One Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314082408/https://www.metacritic.com/game/xbox-one/ori-and-the-will-of-the-wisps |archive-date=March 14, 2020 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;NS: 93/100&lt;ref name=&quot;MCNS&quot;&gt;{{cite web |title=Ori and the Will of the Wisps for Switch Reviews |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=nintendo-switch |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=March 25, 2021 |archive-date=September 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929181745/https://www.metacritic.com/game/switch/ori-and-the-will-of-the-wisps |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;XSX: 92/100&lt;ref name=&quot;MCXSX&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.metacritic.com/game/ori-and-the-will-of-the-wisps/critic-reviews/?platform=xbox-series-x |title=Ori and the Will of the Wisps for Xbox Series X Reviews |website=[[Metacritic]] |publisher=[[CBS Interactive]] |access-date=November 18, 2020 |archive-date=December 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201124651/https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/ori-and-the-will-of-the-wisps |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| Destruct = 9.5/10&lt;ref name=&quot;Carter&quot;&gt;{{cite web |last=Carter |first=Chris |date=March 10, 2020 |url=https://www.destructoid.com/review-ori-and-the-will-of-the-wisps-582480.phtml |title=Review: Ori and the Will of the Wisps |work=[[Destructoid]] |publisher=[[Enthusiast Gaming]] |access-date=March 12, 2020 |archive-date=April 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414105949/https://www.destructoid.com/review-ori-and-the-will-of-the-wisps-582480.phtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| EGM = 4/5&lt;ref name=&quot;EGMreview&quot;&gt;{{cite magazine |last=Goroff|first=Michael|date=March 10, 2020 |url=https://egmnow.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|title=Ori and the Will of the Wisps review |magazine=[[Electronic Gaming Monthly]] |publisher=EGM Media, LLC|access-date=March 13, 2020}}&lt;/ref&gt;
| Fam = 36/40&lt;ref name=&quot;Famitsureview&quot;&gt;{{Cite news |last=Romano |first=Sal |date=2020-10-14 |title=Famitsu Review Scores: Issue 1663 |url=https://www.gematsu.com/2020/10/famitsu-review-scores-issue-1663 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014094952/https://www.gematsu.com/2020/10/famitsu-review-scores-issue-1663 |archive-date=2020-10-14 |access-date=2025-02-20 |work=Gematsu}}&lt;/ref&gt;
| GI = 9.5/10&lt;ref name=&quot;Game Informer&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.gameinformer.com/review/ori-and-the-will-of-the-wisps/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-even-better-than-the|title=Ori And The Will Of The Wisps Review – Even Better Than The Original|author=Reiner, Andrew|magazine=[[Game Informer]]|date=March 12, 2020|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314044807/https://www.gameinformer.com/review/ori-and-the-will-of-the-wisps/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-even-better-than-the|archive-date=March 14, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| GSpot = 8/10 {{small|(XONE)}}&lt;ref name=&quot;GSreview&quot;&gt;{{cite web|last=Watts|first=Steve|date=March 11, 2020|url=https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-a-will-and-a-/1900-6417425/|title=Ori And The Will Of The Wisps Review - A Will And A Way|work=[[GameSpot]]|publisher=[[CBS Interactive]]|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312100941/https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-a-will-and-a-/1900-6417425/|archive-date=March 12, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;9/10 {{small|(XSX)}}&lt;ref name=&quot;GSreviewXSX&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-series-x-review/1900-6417613/|title=Ori And The Will Of The Wisps Xbox Series X Review|last=Epstein|first=Mike|date=November 17, 2020|access-date=November 18, 2020|website=GameSpot|archive-date=November 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118014826/https://www.gamespot.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-xbox-series-x-review/1900-6417613/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| GRadar = 4.5/5&lt;ref name=&quot;GRadarreview&quot;&gt;{{cite web|last=Wood|first=Austin|date=March 10, 2020|url=https://www.gamesradar.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|title=ORI AND THE WILL OF THE WISPS REVIEW: &quot;A SHORT BUT SUBLIME ACTION-PLATFORMER&quot;|work=[[GamesRadar+]]|publisher=[[Future plc]]|access-date=March 12, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312023420/https://www.gamesradar.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|archive-date=March 12, 2020}}&lt;/ref&gt;
| IGN = 9/10&lt;ref name=&quot;IGNreview&quot;&gt;{{cite web|last=Tyrrel|first=Brandin|date=March 10, 2020|url=https://nordic.ign.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-pc/34610/review/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|title=Ori and the Will of the Wisps - Review|work=[[IGN]]|publisher=[[Ziff Davis]]|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311234025/https://nordic.ign.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-pc/34610/review/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|archive-date=March 11, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| PCGUS = 81/100&lt;ref name=&quot;PCG review&quot;&gt;{{cite web|last=Wilde|first=Tyler|date=March 10, 2020|url=https://www.pcgamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|title=ORI AND THE WILL OF THE WISPS REVIEW|work=[[PC Gamer]]|publisher=[[Future US]]|access-date=March 12, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312004910/https://www.pcgamer.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-review/|archive-date=March 12, 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| TG = 5/5&lt;ref name=&quot;Guardianreview&quot;&gt;{{cite web|last=Onanuga|first=Tola|date=March 18, 2020|url=https://www.theguardian.com/games/2020/mar/18/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-monsters-and-magic-stir-in-the-forest|title=Ori and the Will of the Wisps review – monsters and magic stir in the forest|website=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian News &amp; Media Limited]]|access-date=March 19, 2020|archive-date=March 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318205035/https://www.theguardian.com/games/2020/mar/18/ori-and-the-will-of-the-wisps-review-monsters-and-magic-stir-in-the-forest|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| VG = 9/10&lt;ref name=&quot;VGreview&quot;&gt;{{cite web|last=Wise|first=Josh|date=March 10, 2020|url=https://www.videogamer.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|title=Ori and the Will of the Wisps review|website=VideoGamer|access-date=March 14, 2020|archive-date=March 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320170401/https://www.videogamer.com/reviews/ori-and-the-will-of-the-wisps-review|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|GameRev=4/5&lt;ref name=&quot;GameRev&quot;&gt;{{cite web|last=Leri|first=Michael|date=April 1, 2020|url=https://www.gamerevolution.com/review/641379-ori-and-the-will-of-the-wisps-review-pc-xbox-one&amp;#124|title=Ori and the Will of the Wisps Review|work=[[Game Revolution]]|access-date=April 3, 2020}}&lt;/ref&gt;}}
''Ori and the Will of the Wisps'' je dobio univerzalne pohvale na svim platformama, čemu svjedoče sjajne ocjene na agregatoru [[Metacritic]]u.&lt;ref name=&quot;MCPC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MCXONE&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MCNS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MCXSX&quot; /&gt; Do lipnja [[2020.]] godine, igru je igralo preko 2,000,000 igrača,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pcgamer.com/2-million-people-have-played-ori-and-the-will-of-the-wisps-since-march/|title=2 million people have played Ori and the Will of the Wisps since March|first=Christopher|last=Livington|work=[[PC Gamer]]|date=June 25, 2020|access-date=June 25, 2020|archive-date=June 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200626175717/https://www.pcgamer.com/2-million-people-have-played-ori-and-the-will-of-the-wisps-since-march/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a do sredine studenog iste godine ta je brojka prešla 2,800,000 igrača.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-crosses-2-8-million-players|title=Ori and the Will of the Wisps Crosses 2.8 Million Players|last=Sinha|first=Ravi|website=GamingBolt|date=November 18, 2020|access-date=November 19, 2020|archive-date=April 18, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418052708/https://gamingbolt.com/ori-and-the-will-of-the-wisps-crosses-2-8-million-players|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Chris Carter s ''[[Destructoid]]'' nahvalio je igru, nazvavši ju remek-djelom. Opisao ju je kao &quot;primjer izvrsnosti&quot;, rekavši da &quot;možda ima nedostataka, ali oni su zanemarivi i neće napraviti veliku štetu&quot;. Carter je posebno nahvalio vizualne elemente, poboljšanje borbi u odnosu na prvu igru, kao i &quot;dramatične sekvence bijega&quot;. Ipak, spomenuo je probleme s fps-om na verziji za [[Xbox One]].&lt;ref name=&quot;Carter&quot;/&gt; Pišući za ''[[Electronic Gaming Monthly]]'', Michael Goroff pozitivno se osvrnuo na igru, također ističući probleme s performansom koje je igra imala na Xbox Oneu do izladka ''day-one'' [[patch]]a. Dalje je rekao da &quot;''Ori and the Will of the Wisps'' ima sve što bi jedan dobar nastavak trebao imati. Rafinira mehaniku ''Blind Foresta'', proširuje svijet i ubacuje hrpu novih pokreta i elemenata. Ali u eri koja je prepuna 'emotivnih platformera', ''Will of the Wisps'' ne čini ništa da bi se istaknuo u odnosu na ostale. To je pristojno, ako već ne zaboravljivo iskustvo&quot;.&lt;ref name=&quot;EGMreview&quot;/&gt; ''[[Game Informer]]ov'' Andrew Reiner nahvalio je grafiku, priču i borbe, zaključivši kako je nastavak bolji od originala. Rekao je: &quot;Priča je fantastična, svijet ostavlja bez daha, a sve to je ništa u usporedbi s predivnim sustavom igranja koji se ističe i kao platformer i kao borbena igra. Moon Studios uspio je nadmašiti sam sebe s ovom igrom, pružajući nam iskustvo koje nije dosadno, koje igraju daje osjećaj da je pametan i koje postaje sve bolje i bolje kako igra napreduje&quot;.&lt;ref name=&quot;Game Informer&quot;/&gt; Pozitivnu kritiku dao je i Steve Watts s ''[[GameSpot]]a'', pohvalivši borbe, elemente istraživanja, priču te &quot;predivnu animaciju i okoliš&quot;. Uz to, istaknuo je povremene vizualne ''bugove'' kao negativni aspekt igre.&lt;ref name=&quot;GSreview&quot;/&gt; Osam mjeseci nakon izlaska na Xbox Oneu, Mike Epstein je za ''[[GameSpot]]'' ocijenio verziju za Xbox Series X i dao joj višu ocjenu, hvaleći brojna poboljšanja te rješavanje tehničkih problema koji su bili prisutni na početku.&lt;ref name=&quot;GSreviewXSX&quot;/&gt;

Pišući za ''[[GamesRadar+]]'', Austin Wood je također nahvalio igru i njezinu &quot;glazbu koja oduzima dah&quot;, svijet i platformske elemente. Wood je rekao da &quot;ima poneka manja pogreška tu i tamo, ali da budem jasan: Obožavam ''Ori and the Will of the Wisps''. To je jedan od najboljih platformera svih vremena te vrlo očiti favorit za igru godine. Ako vam se svidjela prva igra, ovu ćete obožavati. A ako niste već doživjeli Orijevu priču, dugujete si zaroniti u nju sada, tim više što su obe igre sada na Xbox Game Passu. Ja ću ponovo igrati ovu igru, slušati njezin soundtrack i razmišljati o likovima u godinama koje dolaze&quot;. Ipak, Wood je priznao neke tehničke probleme i posljednju je razinu nazvao &quot;blago razočaravajućom&quot;.&lt;ref name=&quot;GRadarreview&quot;/&gt; [[IGN]]-ov Brandin Tyrrel također je nahvalio igru, rekavši kako je &quot;''Ori and the Will of the Wisps'' sjajan povratak blještavom i lijepom ''open-world'' platformeru s učinkovitom pričom koja pojačava napete izazove&quot;.&lt;ref name=&quot;IGNreview&quot;/&gt; Tyrrell je dodatno pohvalio igru jer je ostala dosljedna originalu, dok je istovremeno uspjela dodati novi sadržaj. Tyler Wilde s ''[[PC Gamer]]a'' dao je igri pozitivnu ocjenu, hvaleći platformske elemente, borbe s ''bossevima'' i vizualne elemente, ali je za borbe rekao da &quot;nisu jako zabavne&quot;.&lt;ref name=&quot;PCG review&quot;/&gt; 

Pišući za ''[[VideoGamer]]'', Josh Wise je nahvalio grafiku, glazbu i platformske elemente, rekavši da &quot;u kontekstu ljepote i ostaloga, postoji jako malo igara, u profinjenim domenama ''indie'' ili AAA igara, koji joj mogu biti konkurencija&quot;. Ipak, Wise je priču nazvao &quot;slabašnom&quot;. Tola Onanuga je za ''[[The Guardian]]'' pohvalila igru, rekavši da &quot;više od ičeg drugog, ''Ori and the Will of the Wisps'' je očaravajuće iskustvo za osjetila. Od jezivo prekrasnih vizuala do ambijenta, prijemčive glazbe, ima toliko toga što možete voljeti po pitanju izgleda i osjećaja u ovom dugoočekivanom nastavku&quot;. Od negativnih aspekata, istaknula je da je priča &quot;povremeno melankolična&quot; te da borba protiv &quot;normalnih protivnika može djelovati zamorno nakon nekog vremena&quot;. Ipak, kritiku je zaključila u pozivitnom tonu: &quot;Začinjen opakim zagonetkama, ''Ori and the Will of the Wisps'' je neodoljiv izazov. Igra pokazuje izvanrednu posvećenost detaljima – cijeli se svijet čini živim zbog uzbuđenja i opasnosti&quot;.&lt;ref name=&quot;Guardianreview&quot;/&gt;

=== Nagrade ===

''[[Time (časopis)|Time]]'' i ''[[Game Informer]]'' naveli su ''Ori and the Will of the Wisps'' među deset najboljih videoigara [[2020.]] godine, odnosno najboljim igrama osme generacije.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Fitzpatrick|first=Alex|date=November 20, 2020|url=https://time.com/5912417/best-video-games-2020/|title=The 10 Best Video Games of 2020|website=[[Time Magazine]]|access-date=November 23, 2020|archive-date=March 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304222130/https://time.com/5912417/best-video-games-2020/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GIbest&quot;&gt;{{cite magazine |last=Juba|first=Joe|date=October 2, 2020|url=https://www.gameinformer.com/feature/2020/10/02/game-informers-best-games-of-the-generation|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004013018/https://www.gameinformer.com/feature/2020/10/02/game-informers-best-games-of-the-generation|url-status=live|archive-date=October 4, 2020|title=Game Informer's Best Games of The Generation|magazine=[[Game Informer]]|access-date=October 5, 2020}}&lt;/ref&gt; ''[[The Washington Post]]'' također ju je stavio na svoj popis deset najboljih igara [[2020.]] godine,&lt;ref name=&quot;wapo&quot;&gt;{{cite news|last=Moore|first=Joe|date=December 7, 2020|url=https://www.washingtonpost.com/video-games/reviews/best-video-games-2020/|title=The best games of 2020|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=December 9, 2020|archive-date=December 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207154247/https://www.washingtonpost.com/video-games/reviews/best-video-games-2020/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; dok ju je ''Paste'' naveo među 20 najboljih igara godine.&lt;ref name=&quot;paste&quot;&gt;{{cite web|last=Martin|first=Garret|date=December 2, 2020|url=https://www.pastemagazine.com/games/best-of-2020/best-games-of-2020/|title=The 40 Best Games of 2020|website=[[Paste (magazine)|Paste]]|access-date=December 9, 2020|archive-date=December 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206152239/https://www.pastemagazine.com/games/best-of-2020/best-games-of-2020/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''[[Polygon]]'' ju je uvrstio među 50 najboljih igara [[2020.]] godine,&lt;ref name=&quot;poly&quot;&gt;{{cite web|last=Grant|first=Chris|date=December 14, 2020|url=https://www.polygon.com/2020/12/14/22166004/best-games-2020-ps4-xbox-one-switch-pc-series-x|title=The 50 best games of 2020|website=Polygon|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231200503/https://www.polygon.com/2020/12/14/22166004/best-games-2020-ps4-xbox-one-switch-pc-series-x|url-status=live}}&lt;/ref&gt; a ''WhatCulture'' ju je stavio na popis 20 najboljih videoigara [[2020.]] godine.&lt;ref name=&quot;whatc&quot;&gt;{{cite web|last=Tailford|first=Scott|date=December 11, 2020|url=https://whatculture.com/gaming/20-best-video-games-of-2020?page=19|title=20 Best Video Games Of 2020|website=[[WhatCulture]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=February 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215144956/https://whatculture.com/gaming/20-best-video-games-of-2020?page=19|url-status=live}}&lt;/ref&gt; I ''Ars Technica'' ju je stavila na popis najboljih igara godine.&lt;ref name=&quot;arstec&quot;&gt;{{cite web|last=Orland|first=Kyle|date=December 22, 2020|url=https://arstechnica.com/gaming/2020/12/ars-technicas-best-games-of-2020/|title=Ars Technica's best games of 2020|website=[[Ars Technica]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225053141/https://arstechnica.com/gaming/2020/12/ars-technicas-best-games-of-2020/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''[[The Guardian]]'' ju je stavio u prvih pet na popisu 15 najboljih igara godine,&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite web|last=MacDonald|first=Keza|date=December 23, 2020|url=https://www.theguardian.com/games/2020/dec/23/the-15-best-video-games-of-2020|title=The 15 best video games of 2020|website=[[The Guardian]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224204057/https://www.theguardian.com/games/2020/dec/23/the-15-best-video-games-of-2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; kao i ''[[Bloomberg]]''.&lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{cite web|last=Schreier|first=Jason|date=December 24, 2020|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-24/the-best-video-games-of-2020|title=The Best Video Games of 2020|website=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224121133/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-12-24/the-best-video-games-of-2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Na popisu najboljih igara godine ''Digital Foundryja'' igra se našla u top tri naslova,&lt;ref name=&quot;DFbest&quot;&gt;{{cite web|last=Linneman|first=John|date=December 23, 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=fK-T8EYtiQ8|title=Digital Foundry's Best Games of 2020: The John Linneman Collection!|website=[[Digital Foundry]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224141355/https://www.youtube.com/watch?v=fK-T8EYtiQ8&amp;feature=youtu.be|url-status=live}}&lt;/ref&gt; kao i na njihovom popisu deset igara s najboljom grafikom u [[2020.]] godine.&lt;ref name=&quot;DFgraphics&quot;&gt;{{cite web|last=Linneman|first=John|date=December 24, 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=qFYa6okagbs|title=Digital Foundry's Best Game Graphics of 2020 - PC, Xbox, PlayStation - An Amazing Year For Visuals|website=[[Digital Foundry]]|access-date=December 25, 2020|archive-date=December 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224190009/https://www.youtube.com/watch?v=qFYa6okagbs&amp;gl=US&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''[[Game Informer]]'' ju je stavio na peto mjesto liste najboljih igara [[2020.]] godine.&lt;ref name=&quot;GIyear&quot;&gt;{{cite magazine |last=Hester|first=Blake|date=December 18, 2020|url=https://www.gameinformer.com/goty-2020/2020/12/18/the-top-10-games-of-2020-5-ori-and-the-will-of-the-wisps|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218210031/https://www.gameinformer.com/goty-2020/2020/12/18/game-of-the-year-countdown-5-ori-and-the-will-of-the-wisps|url-status=live|archive-date=December 18, 2020|title=Game Informer: Game Of The Year Countdown – #5 Ori And The Will Of The Wisps|magazine=[[Game Informer]]|access-date=December 25, 2020}}&lt;/ref&gt;

Što se tiče nagrada, ''Ori and the Will of the Wisps'' dobio je ili je nominiran za sljedeće nagrade:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nagrada
! scope=&quot;col&quot; | Kategorija
! scope=&quot;col&quot; | Ishod
! scope=&quot;col&quot; | {{abbr|Ref.|Reference}}
|-
| rowspan=3| [[Zlatni Joystick]] [[2020.]]
| Najbolji vizualni dizajn
| {{Nom}}
| rowspan=3| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wald|first=Heather|title=The Last of Us Part 2 takes the trophy for Best Visual Design at the Golden Joystick Awards 2020|url=https://www.gamesradar.com/au/the-last-of-us-part-2-takes-the-trophy-for-best-visual-design-at-the-golden-joystick-awards-2020/|website=[[GamesRadar+]]|date=November 24, 2020|access-date=December 10, 2020|archive-date=October 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028205505/https://www.gamesradar.com/au/the-last-of-us-part-2-takes-the-trophy-for-best-visual-design-at-the-golden-joystick-awards-2020/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Watts|first=Rachel|title=Watch the Golden Joystick Awards 2020 here at 8:30 PM GST|url=https://www.pcgamer.com/au/watch-the-golden-joystick-awards-2020-here/|website=[[PC Gamer]]|date=November 24, 2020|access-date=December 10, 2020|archive-date=November 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124203731/https://www.pcgamer.com/au/watch-the-golden-joystick-awards-2020-here/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Tyrer|first=Ben|title=Every winner at the Golden Joystick Awards 2020|url=https://www.gamesradar.com/au/every-winner-at-the-golden-joystick-awards-2020/|website=[[GamesRadar+]]|date=November 24, 2020|access-date=December 10, 2020|archive-date=February 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202193516/https://www.gamesradar.com/au/every-winner-at-the-golden-joystick-awards-2020/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Xbox igra godine
| {{Won}}
|-
| Igra godine
| {{Nom}}
|-
| rowspan=3| [[The Game Awards]] [[2020.]]
| Najbolja umjetnička direkcija
| {{Nom}}
| rowspan=3| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.polygon.com/2020/11/18/21573499/the-game-awards-2020-nominees-list|title=The Game Awards 2020 nominees: The Last of Us Part 2, Hades lead the list|last=Good|first=Owen|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=November 18, 2020|access-date=November 19, 2020|archive-date=March 31, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331140728/https://www.polygon.com/2020/11/18/21573499/the-game-awards-2020-nominees-list|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://variety.com/2020/digital/news/the-game-awards-winners-list-2020-1234850547/|title=The Game Awards 2020: Compete Winners List|last=Stedman|first=Alex|date=December 10, 2020|access-date=December 12, 2020|website=Variety|archive-date=December 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211075416/https://variety.com/2020/digital/news/the-game-awards-winners-list-2020-1234850547/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji soundtrack
| {{Nom}}
|-
| Najbolja akcija/avantura
| {{Nom}}
|-
| Nagrada Music + Sound [[2020.]]
| Najbolja originalna glazba za videoigru
| {{Nom}}
|-
| Nagrada GoldSpirit [[2020.]]
| Najbolja originalna glazba za videoigru
| {{Nom}}
|-
| [[Nagrada Annie]] [[2021.]]
| Izvanredno postignuće u animaciji likova u videoigri
| {{Nom}}
|
|-
| rowspan=2| [[British Academy Games Awards]] [[2021.]]
| Najbolja animacija
| {{Nom}}
| 
|-
| Najbolja glazba
| {{Nom}}
| 
|-
| [[Zlatni kolut]] [[2021.]]
| Izvanredno postignuće u montaži zvuka – računalna kinematografija
| {{Nom}}
|
|-
| rowspan=5| 24. [[Godišnje nagrade D.I.C.E.]]
| Avanturistička igra godine
| {{Nom}}
| rowspan=5| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kotaku.com.au/2021/01/dice-award-nominees-2021/|title=Here's All The DICE Award Nominees for 2021|last=Walker|first=Alex|website=[[Kotaku]]|date=January 27, 2021|access-date=February 23, 2021|archive-date=March 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303120011/https://www.kotaku.com.au/2021/01/dice-award-nominees-2021/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Izvanredno postignuće u animaciji
| {{Nom}}
|-
| Izvanredno postignuće u umjetničkoj direkciji
| {{Nom}}
|-
| Izvanredno postignuće u dizajnu zvuka
| {{Nom}}
|-
| Izvanredno postignuće u kompoziciji originalne glazbe
| {{Nom}}
|-
| Nagrada međunarodnih kritičara filmske glazbe (IFMCA)
| Najbolja originalna glazba za videoigru ili interaktivni medij
| {{Nom}}
|-
| Nagrada HMMA
| Najbolja originalna glazba – videoigra
| {{Nom}}
|-
| rowspan=4| [[Nagrade NAVGTR]]
| Najbolja umjetnička direkcija, fantastika
| {{Won}}
| rowspan=4| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=2020 Nominees|url=https://navgtr.org/2020-nominees/|website=NAVGTR|date=January 11, 2020|access-date=January 13, 2021|archive-date=February 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201144819/https://navgtr.org/2020-nominees/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://navgtr.org/2020-winners/|title=2020 Winners|website=NAVGTR|date=February 22, 2021|access-date=February 23, 2021|archive-date=February 22, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222173523/https://navgtr.org/2020-winners/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Najbolji dizajn igre, franšiza
| {{Nom}}
|-
| Najbolji originalni ''light mix'' glazbe, franšiza
| {{Won}}
|-
| Izvanredni dizajn kontrola, 2D ili ''limited'' 3D
| {{Won}}
|-
| Nagrada GANG
| Glazba godine
| {{Nom}}
|-
| [[Nagrade Ivor Novello]]
| Najbolja originalna glazba za videoigru
| {{Won}}
|-
| rowspan=3| [[SXSW Gaming Awards]] [[2021.]]
| Izvrsnost u glazbenoj kompoziciji
| {{Won}}
| rowspan=3| {{center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://gamerant.com/sxsw-2021-gaming-award-nominees/|title=SXSW Announces 2021 Gaming Award Nominees|last=Beckwith|first=Michael|work=Game Rant|date=February 17, 2021|access-date=February 23, 2021|archive-date=February 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223065649/https://gamerant.com/sxsw-2021-gaming-award-nominees/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
|-
| Igra godine
| {{Nom}}
|-
| Izvrnost u dizajnu 
| {{Nom}}
|-
| Nagrada Ursa Major
| Najbolja igra
| {{Nom}}
|}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
*[https://www.orithegame.com/ Službene stranice]

{{Authority control}}
{{Izabran}}

[[Kategorija:Videoigre 2020.]]
[[Kategorija:Avanturističke igre]]</text>
      <sha1>ra20bq5dlx52xy6cjyb9n7kke3yvcj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4724322</id>
    <revision>
      <id>42716893</id>
      <parentid>42713493</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T16:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42716893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7911" sha1="q2swtan329nywhhxg336zx23tcsgb2q" xml:space="preserve">{{Infokutija knjiga
| naziv = Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika
| slika =[[Datoteka:Речник српскохрватскога књижевног језика.jpg|border|200px]]
| opis_slike = Prednja korica novosadskog izdanja
| zemlja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]]
| jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]
| vrsta = opisni rečnik
| tema = književni jezik
| izdavač = {{plainlist|
* [[Matica hrvatska]] (prva dva toma)
* [[Matica srpska]]
 }}
| datum_izdanja = 1967–1976.
| medij_tip = štampano izdanje
| stranica = 5.746
}}

'''''Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika''''', poznat i kao '''šestotomni Rečnik Matice srpske''' ili '''Šestotomnik Matice srpske''', opisni je rečnik [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskoga književnog jezika]] objavljen u šest tomova od 1967. do 1976. godine. [[Matica srpska]] u [[Novi Sad|Novom Sadu]] i [[Matica hrvatska]] u [[Zagreb|Zagrebu]] su objavile 1967. prva dva toma rečnika u odvojenim izdanjima. Zagrebačko izdanje, pod naslovom '''''Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika''''', prestalo je izlaziti nakon drugog toma, dok je Matica srpska nastavila novosadsko izdanje i dovršila ga u šest tomova.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Petrović |first=Bernardina |date=2007-12-01 |title=Jonkeov doprinos hrvatskoj leksikografiji |url=https://hrcak.srce.hr/45972 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=54 |issue=5 |pages=177–179 |issn=0021-6925 |quote=Tako su objavljena samo prva dva sveska (...), a Matica je srpska, ne mijenjajući koncepciju, rječnik tiskala u šest svezaka.}}&lt;/ref&gt;

Rečnik je nastao kao jedan od glavnih leksikografskih projekata pokrenutih nakon [[Novosadski dogovor|Novosadskog dogovora]] iz 1954. godine. Zamišljen je kao prikaz tadašnjeg zajedničkog književnog jezika, njegovih dveju standardnih varijanti i leksike zastupljene u književnosti, stručnoj literaturi, udžbenicima, priručnicima i štampi. Novosadsko izdanje je štampano ćirilicom i zasnovano na ekavskom izgovoru, dok je zagrebačko izdanje štampano latinicom i zasnovano na ijekavskom izgovoru.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Štimac |first=Vlatka |date=2018-02-01 |title=Odraz Deklaracije u rječniku dviju Matica − novi pogled |url=https://hrcak.srce.hr/208531 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=65 |issue=1 |pages=24–34 |issn=0021-6925}}&lt;/ref&gt;

Rečnik se smatra jednim od najvažnijih dostignuća jugoslovenske i srpskohrvatske leksikografije. Uz ''[[Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika]]'' Srpske akademije nauka i umetnosti i ''[[Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika]]'' Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti, predstavlja jedan od glavnih istorijskih izvora za proučavanje leksike policentričnog srpskohrvatskog jezika.

== Nastanak i izdavanje ==

Matica srpska i Matica hrvatska su dogovorile izradu zajedničkog rečnika 1954. godine. Odluka o njegovoj izradi je potvrđena petim zaključkom Novosadskog dogovora, kojim je bila predviđena i izrada zajedničkog pravopisa i terminologije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Rad na rečniku se odvijao paralelno s pripremom ''[[Pravopis srpskohrvatskoga književnog jezika|Pravopisa srpskohrvatskoga književnog jezika]]'', objavljenog 1960. godine.&lt;ref name=&quot;Ham&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.matica.hr/kolo/260/Hrvatski%20rje%C4%8Dnici/ |title=Hrvatski rječnici |website=[[Matica hrvatska]] |access-date=11. 8. 2026. |last=Gluhak |first=Alemko}}&lt;/ref&gt;

Prva dva toma obaju izdanja su izašla 1967. godine. Treći tom novosadskog izdanja je objavljen 1969, četvrti 1971, peti 1973, a šesti 1976. godine.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?age=0&amp;currentPage=1&amp;mdid0=0&amp;searchById=10&amp;selectedId=42004209&amp;sort=0&amp;spid0=10&amp;spv0=Stevanovi%C4%87%2C+Mihailo&amp;vzid0=0&amp;xm0=1 |title=Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika |website=Katalog Knjižnica grada Zagreba |access-date=11. 8. 2026.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Zagrebačko izdanje je zaustavljeno nakon drugog toma, to jest nakon građe od slova A do K. Zbog toga je u hrvatskoj lingvističkoj literaturi rečnik poznat kao ''adok''. Nakon kritika pojedinih hrvatskih lingvista, Matica hrvatska je obustavila rad na rečniku, dok je Matica srpska nastavila njegovo izdavanje do završetka svih šest tomova.&lt;ref name=&quot;IHJJ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ihjj.hr/iz-povijesti/rjecnik-hrvatskosrpskoga-knjizevnog-jezika-adok/58/ |title=Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika (adok) |website=[[Institut za hrvatski jezik]] |access-date=11. 8. 2026. }}&lt;/ref&gt;

Uredništvo Matice srpske je predvodio lingvista [[Mihailo Stevanović]], dok je među urednicima Matice hrvatske bio [[Ljudevit Jonke]]. U zagrebačkom uredništvu su učestvovali i [[Mate Hraste]], [[Stjepan Musulin]], Pavle Rogić, [[Slavko Pavešić]] i Božidar Finka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Koncepcija i sadržaj ==

Rečnik pripada tipu opštih opisnih rečnika književnog jezika. Njegovu osnovnu građu su činila značajna književna dela srpskih i hrvatskih pisaca, kao i dela crnogorskih i, u manjoj meri, muslimanskih autora iz Bosne i Hercegovine. Korišćeni su i školski udžbenici, stručni priručnici i novinska građa, pretežno iz razdoblja od sredine 19. do sredine 20. veka.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt;

Rečničke odrednice sadrže gramatičke podatke, definicije značenja, stilske i upotrebne oznake, frazeološke izraze i primere iz izvora. Uz značenja su navođeni primeri iz dela hrvatskih i srpskih pisaca.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt; Citati iz književnih dela su ostavljani u izvornom obliku, bez prilagođavanja ekavskoj ili ijekavskoj verziji izdanja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rečnik obuhvata približno 150.000 odrednica i predstavlja jedan od najobimnijih dovršenih opštih rečnika srpskohrvatskoga književnog jezika. Za razliku od tezaurusnog ''Rečnika srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika'' [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]], šestotomni rečnik je usmeren prvenstveno na književni odnosno standardni jezik.

== Izdanja ==

Nakon prvog izdanja objavljeno je fototipsko izdanje u Novom Sadu 1982. godine, pod uredništvom Miroslava Rankova.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot; /&gt; Drugo fototipsko izdanje Matice srpske je izašlo 1990. godine. U stručnoj literaturi rečnik se najčešće citira skraćenicama '''RMS''' ili '''Rečnik MS'''.

Na osnovu iskustva stečenog tokom rada na šestotomnom rečniku Matica srpska je kasnije pripremila jednotomni ''[[Rečnik srpskoga jezika]]'', prvi put objavljen 2007. godine.

== Prijem ==

Rečnik je postao jedan od glavnih izvora za proučavanje leksike, semantike, frazeologije i tvorbe reči srpskohrvatskog jezika. Često se koristi kao kontrolni korpus u lingvističkim istraživanjima i kao izvor za utvrđivanje značenja i istorijske upotrebe reči.

Istovremeno, njegovo objavljivanje je izazvalo brojne stručne i političke polemike. Deo hrvatskih lingvista je kritikovao izbor odrednica, kvalifikaciju pojedinih reči kao regionalnih te način predstavljanja odnosa između hrvatske i srpske standardne varijante. Kritike su bile povezane sa širim sporovima o položaju hrvatskoga književnog jezika nakon objavljivanja [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|''Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika'']] 1967. godine.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Reference ==
{{Reference}}

== Vanjske veze ==
* [https://srpskirecnik.com/ Речник српскохрватскога књижевног језика] – digitalizovano novosadsko izdanje rečnika

[[Kategorija:Rječnici srpskohrvatskog jezika]]
[[Kategorija:Matica srpska]]
[[Kategorija:Matica hrvatska]]
[[Kategorija:Knjige 1967.]]</text>
      <sha1>q2swtan329nywhhxg336zx23tcsgb2q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716894</id>
      <parentid>42716893</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T16:10:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42716894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7911" sha1="oxzc0p8a2i89snpoxy4zs9ofhnxmoup" xml:space="preserve">{{Infokutija knjiga
| naziv = Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika
| slika =[[Datoteka:Речник српскохрватскога књижевног језика.jpg|border|250px]]
| opis_slike = Prednja korica novosadskog izdanja
| zemlja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]]
| jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]
| vrsta = opisni rečnik
| tema = književni jezik
| izdavač = {{plainlist|
* [[Matica hrvatska]] (prva dva toma)
* [[Matica srpska]]
 }}
| datum_izdanja = 1967–1976.
| medij_tip = štampano izdanje
| stranica = 5.746
}}

'''''Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika''''', poznat i kao '''šestotomni Rečnik Matice srpske''' ili '''Šestotomnik Matice srpske''', opisni je rečnik [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskoga književnog jezika]] objavljen u šest tomova od 1967. do 1976. godine. [[Matica srpska]] u [[Novi Sad|Novom Sadu]] i [[Matica hrvatska]] u [[Zagreb|Zagrebu]] su objavile 1967. prva dva toma rečnika u odvojenim izdanjima. Zagrebačko izdanje, pod naslovom '''''Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika''''', prestalo je izlaziti nakon drugog toma, dok je Matica srpska nastavila novosadsko izdanje i dovršila ga u šest tomova.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Petrović |first=Bernardina |date=2007-12-01 |title=Jonkeov doprinos hrvatskoj leksikografiji |url=https://hrcak.srce.hr/45972 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=54 |issue=5 |pages=177–179 |issn=0021-6925 |quote=Tako su objavljena samo prva dva sveska (...), a Matica je srpska, ne mijenjajući koncepciju, rječnik tiskala u šest svezaka.}}&lt;/ref&gt;

Rečnik je nastao kao jedan od glavnih leksikografskih projekata pokrenutih nakon [[Novosadski dogovor|Novosadskog dogovora]] iz 1954. godine. Zamišljen je kao prikaz tadašnjeg zajedničkog književnog jezika, njegovih dveju standardnih varijanti i leksike zastupljene u književnosti, stručnoj literaturi, udžbenicima, priručnicima i štampi. Novosadsko izdanje je štampano ćirilicom i zasnovano na ekavskom izgovoru, dok je zagrebačko izdanje štampano latinicom i zasnovano na ijekavskom izgovoru.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Štimac |first=Vlatka |date=2018-02-01 |title=Odraz Deklaracije u rječniku dviju Matica − novi pogled |url=https://hrcak.srce.hr/208531 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=65 |issue=1 |pages=24–34 |issn=0021-6925}}&lt;/ref&gt;

Rečnik se smatra jednim od najvažnijih dostignuća jugoslovenske i srpskohrvatske leksikografije. Uz ''[[Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika]]'' Srpske akademije nauka i umetnosti i ''[[Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika]]'' Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti, predstavlja jedan od glavnih istorijskih izvora za proučavanje leksike policentričnog srpskohrvatskog jezika.

== Nastanak i izdavanje ==

Matica srpska i Matica hrvatska su dogovorile izradu zajedničkog rečnika 1954. godine. Odluka o njegovoj izradi je potvrđena petim zaključkom Novosadskog dogovora, kojim je bila predviđena i izrada zajedničkog pravopisa i terminologije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Rad na rečniku se odvijao paralelno s pripremom ''[[Pravopis srpskohrvatskoga književnog jezika|Pravopisa srpskohrvatskoga književnog jezika]]'', objavljenog 1960. godine.&lt;ref name=&quot;Ham&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.matica.hr/kolo/260/Hrvatski%20rje%C4%8Dnici/ |title=Hrvatski rječnici |website=[[Matica hrvatska]] |access-date=11. 8. 2026. |last=Gluhak |first=Alemko}}&lt;/ref&gt;

Prva dva toma obaju izdanja su izašla 1967. godine. Treći tom novosadskog izdanja je objavljen 1969, četvrti 1971, peti 1973, a šesti 1976. godine.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?age=0&amp;currentPage=1&amp;mdid0=0&amp;searchById=10&amp;selectedId=42004209&amp;sort=0&amp;spid0=10&amp;spv0=Stevanovi%C4%87%2C+Mihailo&amp;vzid0=0&amp;xm0=1 |title=Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika |website=Katalog Knjižnica grada Zagreba |access-date=11. 8. 2026.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Zagrebačko izdanje je zaustavljeno nakon drugog toma, to jest nakon građe od slova A do K. Zbog toga je u hrvatskoj lingvističkoj literaturi rečnik poznat kao ''adok''. Nakon kritika pojedinih hrvatskih lingvista, Matica hrvatska je obustavila rad na rečniku, dok je Matica srpska nastavila njegovo izdavanje do završetka svih šest tomova.&lt;ref name=&quot;IHJJ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ihjj.hr/iz-povijesti/rjecnik-hrvatskosrpskoga-knjizevnog-jezika-adok/58/ |title=Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika (adok) |website=[[Institut za hrvatski jezik]] |access-date=11. 8. 2026. }}&lt;/ref&gt;

Uredništvo Matice srpske je predvodio lingvista [[Mihailo Stevanović]], dok je među urednicima Matice hrvatske bio [[Ljudevit Jonke]]. U zagrebačkom uredništvu su učestvovali i [[Mate Hraste]], [[Stjepan Musulin]], Pavle Rogić, [[Slavko Pavešić]] i Božidar Finka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Koncepcija i sadržaj ==

Rečnik pripada tipu opštih opisnih rečnika književnog jezika. Njegovu osnovnu građu su činila značajna književna dela srpskih i hrvatskih pisaca, kao i dela crnogorskih i, u manjoj meri, muslimanskih autora iz Bosne i Hercegovine. Korišćeni su i školski udžbenici, stručni priručnici i novinska građa, pretežno iz razdoblja od sredine 19. do sredine 20. veka.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt;

Rečničke odrednice sadrže gramatičke podatke, definicije značenja, stilske i upotrebne oznake, frazeološke izraze i primere iz izvora. Uz značenja su navođeni primeri iz dela hrvatskih i srpskih pisaca.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt; Citati iz književnih dela su ostavljani u izvornom obliku, bez prilagođavanja ekavskoj ili ijekavskoj verziji izdanja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rečnik obuhvata približno 150.000 odrednica i predstavlja jedan od najobimnijih dovršenih opštih rečnika srpskohrvatskoga književnog jezika. Za razliku od tezaurusnog ''Rečnika srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika'' [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]], šestotomni rečnik je usmeren prvenstveno na književni odnosno standardni jezik.

== Izdanja ==

Nakon prvog izdanja objavljeno je fototipsko izdanje u Novom Sadu 1982. godine, pod uredništvom Miroslava Rankova.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot; /&gt; Drugo fototipsko izdanje Matice srpske je izašlo 1990. godine. U stručnoj literaturi rečnik se najčešće citira skraćenicama '''RMS''' ili '''Rečnik MS'''.

Na osnovu iskustva stečenog tokom rada na šestotomnom rečniku Matica srpska je kasnije pripremila jednotomni ''[[Rečnik srpskoga jezika]]'', prvi put objavljen 2007. godine.

== Prijem ==

Rečnik je postao jedan od glavnih izvora za proučavanje leksike, semantike, frazeologije i tvorbe reči srpskohrvatskog jezika. Često se koristi kao kontrolni korpus u lingvističkim istraživanjima i kao izvor za utvrđivanje značenja i istorijske upotrebe reči.

Istovremeno, njegovo objavljivanje je izazvalo brojne stručne i političke polemike. Deo hrvatskih lingvista je kritikovao izbor odrednica, kvalifikaciju pojedinih reči kao regionalnih te način predstavljanja odnosa između hrvatske i srpske standardne varijante. Kritike su bile povezane sa širim sporovima o položaju hrvatskoga književnog jezika nakon objavljivanja [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|''Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika'']] 1967. godine.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Reference ==
{{Reference}}

== Vanjske veze ==
* [https://srpskirecnik.com/ Речник српскохрватскога књижевног језика] – digitalizovano novosadsko izdanje rečnika

[[Kategorija:Rječnici srpskohrvatskog jezika]]
[[Kategorija:Matica srpska]]
[[Kategorija:Matica hrvatska]]
[[Kategorija:Knjige 1967.]]</text>
      <sha1>oxzc0p8a2i89snpoxy4zs9ofhnxmoup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716986</id>
      <parentid>42716894</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42716986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8009" sha1="l8grtfbny6y5canrq6wx0sgywb63ghl" xml:space="preserve">{{Infokutija knjiga
| naziv = Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika
| slika =[[Datoteka:Речник српскохрватскога књижевног језика.jpg|border|250px]]
| opis_slike = Prednja korica novosadskog izdanja
| zemlja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]]
| jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]
| vrsta = opisni rečnik
| tema = književni jezik
| izdavač = {{plainlist|
* [[Matica hrvatska]] (prva dva toma)
* [[Matica srpska]]
 }}
| datum_izdanja = 1967–1976.
| medij_tip = štampano izdanje
| stranica = 5.746
}}
[[File:Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika.jpg|mini|Prednja korica zagrebačkog izdanja]]
'''''Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika''''', poznat i kao '''šestotomni Rečnik Matice srpske''' ili '''Šestotomnik Matice srpske''', opisni je rečnik [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskoga književnog jezika]] objavljen u šest tomova od 1967. do 1976. godine. [[Matica srpska]] u [[Novi Sad|Novom Sadu]] i [[Matica hrvatska]] u [[Zagreb|Zagrebu]] su objavile 1967. prva dva toma rečnika u odvojenim izdanjima. Zagrebačko izdanje, pod naslovom '''''Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika''''', prestalo je izlaziti nakon drugog toma, dok je Matica srpska nastavila novosadsko izdanje i dovršila ga u šest tomova.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Petrović |first=Bernardina |date=2007-12-01 |title=Jonkeov doprinos hrvatskoj leksikografiji |url=https://hrcak.srce.hr/45972 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=54 |issue=5 |pages=177–179 |issn=0021-6925 |quote=Tako su objavljena samo prva dva sveska (...), a Matica je srpska, ne mijenjajući koncepciju, rječnik tiskala u šest svezaka.}}&lt;/ref&gt;

Rečnik je nastao kao jedan od glavnih leksikografskih projekata pokrenutih nakon [[Novosadski dogovor|Novosadskog dogovora]] iz 1954. godine. Zamišljen je kao prikaz tadašnjeg zajedničkog književnog jezika, njegovih dveju standardnih varijanti i leksike zastupljene u književnosti, stručnoj literaturi, udžbenicima, priručnicima i štampi. Novosadsko izdanje je štampano ćirilicom i zasnovano na ekavskom izgovoru, dok je zagrebačko izdanje štampano latinicom i zasnovano na ijekavskom izgovoru.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Štimac |first=Vlatka |date=2018-02-01 |title=Odraz Deklaracije u rječniku dviju Matica − novi pogled |url=https://hrcak.srce.hr/208531 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=65 |issue=1 |pages=24–34 |issn=0021-6925}}&lt;/ref&gt;

Rečnik se smatra jednim od najvažnijih dostignuća jugoslovenske i srpskohrvatske leksikografije. Uz ''[[Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika]]'' Srpske akademije nauka i umetnosti i ''[[Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika]]'' Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti, predstavlja jedan od glavnih istorijskih izvora za proučavanje leksike policentričnog srpskohrvatskog jezika.

== Nastanak i izdavanje ==

Matica srpska i Matica hrvatska su dogovorile izradu zajedničkog rečnika 1954. godine. Odluka o njegovoj izradi je potvrđena petim zaključkom Novosadskog dogovora, kojim je bila predviđena i izrada zajedničkog pravopisa i terminologije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Rad na rečniku se odvijao paralelno s pripremom ''[[Pravopis srpskohrvatskoga književnog jezika|Pravopisa srpskohrvatskoga književnog jezika]]'', objavljenog 1960. godine.&lt;ref name=&quot;Ham&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.matica.hr/kolo/260/Hrvatski%20rje%C4%8Dnici/ |title=Hrvatski rječnici |website=[[Matica hrvatska]] |access-date=11. 8. 2026. |last=Gluhak |first=Alemko}}&lt;/ref&gt;

Prva dva toma obaju izdanja su izašla 1967. godine. Treći tom novosadskog izdanja je objavljen 1969, četvrti 1971, peti 1973, a šesti 1976. godine.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?age=0&amp;currentPage=1&amp;mdid0=0&amp;searchById=10&amp;selectedId=42004209&amp;sort=0&amp;spid0=10&amp;spv0=Stevanovi%C4%87%2C+Mihailo&amp;vzid0=0&amp;xm0=1 |title=Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika |website=Katalog Knjižnica grada Zagreba |access-date=11. 8. 2026.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Zagrebačko izdanje je zaustavljeno nakon drugog toma, to jest nakon građe od slova A do K. Zbog toga je u hrvatskoj lingvističkoj literaturi rečnik poznat kao ''adok''. Nakon kritika pojedinih hrvatskih lingvista, Matica hrvatska je obustavila rad na rečniku, dok je Matica srpska nastavila njegovo izdavanje do završetka svih šest tomova.&lt;ref name=&quot;IHJJ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ihjj.hr/iz-povijesti/rjecnik-hrvatskosrpskoga-knjizevnog-jezika-adok/58/ |title=Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika (adok) |website=[[Institut za hrvatski jezik]] |access-date=11. 8. 2026. }}&lt;/ref&gt;

Uredništvo Matice srpske je predvodio lingvista [[Mihailo Stevanović]], dok je među urednicima Matice hrvatske bio [[Ljudevit Jonke]]. U zagrebačkom uredništvu su učestvovali i [[Mate Hraste]], [[Stjepan Musulin]], Pavle Rogić, [[Slavko Pavešić]] i Božidar Finka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Koncepcija i sadržaj ==

Rečnik pripada tipu opštih opisnih rečnika književnog jezika. Njegovu osnovnu građu su činila značajna književna dela srpskih i hrvatskih pisaca, kao i dela crnogorskih i, u manjoj meri, muslimanskih autora iz Bosne i Hercegovine. Korišćeni su i školski udžbenici, stručni priručnici i novinska građa, pretežno iz razdoblja od sredine 19. do sredine 20. veka.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt;

Rečničke odrednice sadrže gramatičke podatke, definicije značenja, stilske i upotrebne oznake, frazeološke izraze i primere iz izvora. Uz značenja su navođeni primeri iz dela hrvatskih i srpskih pisaca.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt; Citati iz književnih dela su ostavljani u izvornom obliku, bez prilagođavanja ekavskoj ili ijekavskoj verziji izdanja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rečnik obuhvata približno 150.000 odrednica i predstavlja jedan od najobimnijih dovršenih opštih rečnika srpskohrvatskoga književnog jezika. Za razliku od tezaurusnog ''Rečnika srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika'' [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]], šestotomni rečnik je usmeren prvenstveno na književni odnosno standardni jezik.

== Izdanja ==

Nakon prvog izdanja objavljeno je fototipsko izdanje u Novom Sadu 1982. godine, pod uredništvom Miroslava Rankova.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot; /&gt; Drugo fototipsko izdanje Matice srpske je izašlo 1990. godine. U stručnoj literaturi rečnik se najčešće citira skraćenicama '''RMS''' ili '''Rečnik MS'''.

Na osnovu iskustva stečenog tokom rada na šestotomnom rečniku Matica srpska je kasnije pripremila jednotomni ''[[Rečnik srpskoga jezika]]'', prvi put objavljen 2007. godine.

== Prijem ==

Rečnik je postao jedan od glavnih izvora za proučavanje leksike, semantike, frazeologije i tvorbe reči srpskohrvatskog jezika. Često se koristi kao kontrolni korpus u lingvističkim istraživanjima i kao izvor za utvrđivanje značenja i istorijske upotrebe reči.

Istovremeno, njegovo objavljivanje je izazvalo brojne stručne i političke polemike. Deo hrvatskih lingvista je kritikovao izbor odrednica, kvalifikaciju pojedinih reči kao regionalnih te način predstavljanja odnosa između hrvatske i srpske standardne varijante. Kritike su bile povezane sa širim sporovima o položaju hrvatskoga književnog jezika nakon objavljivanja [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|''Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika'']] 1967. godine.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Reference ==
{{Reference}}

== Vanjske veze ==
* [https://srpskirecnik.com/ Речник српскохрватскога књижевног језика] – digitalizovano novosadsko izdanje rečnika

[[Kategorija:Rječnici srpskohrvatskog jezika]]
[[Kategorija:Matica srpska]]
[[Kategorija:Matica hrvatska]]
[[Kategorija:Knjige 1967.]]</text>
      <sha1>l8grtfbny6y5canrq6wx0sgywb63ghl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716991</id>
      <parentid>42716986</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <origin>42716991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8008" sha1="n8rss1gcs837bdzrs40sz225x7po5hq" xml:space="preserve">{{Infokutija knjiga
| naziv = Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika
| slika =[[Datoteka:Речник српскохрватскога књижевног језика.jpg|border|250px]]
| opis_slike = Prednja korica novosadskog izdanja
| zemlja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]]
| jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]
| vrsta = opisni rečnik
| tema = književni jezik
| izdavač = {{plainlist|
* [[Matica hrvatska]] (prva dva toma)
* [[Matica srpska]]
 }}
| datum_izdanja = 1967–1976.
| medij_tip = štampano izdanje
| stranica = 5.746
}}
'''''Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika''''', poznat i kao '''šestotomni Rečnik Matice srpske''' ili '''Šestotomnik Matice srpske''', opisni je rečnik [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskoga književnog jezika]] objavljen u šest tomova od 1967. do 1976. godine. [[Matica srpska]] u [[Novi Sad|Novom Sadu]] i [[Matica hrvatska]] u [[Zagreb|Zagrebu]] su objavile 1967. prva dva toma rečnika u odvojenim izdanjima. Zagrebačko izdanje, pod naslovom '''''Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika''''', prestalo je izlaziti nakon drugog toma, dok je Matica srpska nastavila novosadsko izdanje i dovršila ga u šest tomova.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Petrović |first=Bernardina |date=2007-12-01 |title=Jonkeov doprinos hrvatskoj leksikografiji |url=https://hrcak.srce.hr/45972 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=54 |issue=5 |pages=177–179 |issn=0021-6925 |quote=Tako su objavljena samo prva dva sveska (...), a Matica je srpska, ne mijenjajući koncepciju, rječnik tiskala u šest svezaka.}}&lt;/ref&gt;

Rečnik je nastao kao jedan od glavnih leksikografskih projekata pokrenutih nakon [[Novosadski dogovor|Novosadskog dogovora]] iz 1954. godine. Zamišljen je kao prikaz tadašnjeg zajedničkog književnog jezika, njegovih dveju standardnih varijanti i leksike zastupljene u književnosti, stručnoj literaturi, udžbenicima, priručnicima i štampi. Novosadsko izdanje je štampano ćirilicom i zasnovano na ekavskom izgovoru, dok je zagrebačko izdanje štampano latinicom i zasnovano na ijekavskom izgovoru.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Štimac |first=Vlatka |date=2018-02-01 |title=Odraz Deklaracije u rječniku dviju Matica − novi pogled |url=https://hrcak.srce.hr/208531 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=65 |issue=1 |pages=24–34 |issn=0021-6925}}&lt;/ref&gt;

Rečnik se smatra jednim od najvažnijih dostignuća jugoslovenske i srpskohrvatske leksikografije. Uz ''[[Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika]]'' Srpske akademije nauka i umetnosti i ''[[Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika]]'' Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti, predstavlja jedan od glavnih istorijskih izvora za proučavanje leksike policentričnog srpskohrvatskog jezika.

== Nastanak i izdavanje ==

Matica srpska i Matica hrvatska su dogovorile izradu zajedničkog rečnika 1954. godine. Odluka o njegovoj izradi je potvrđena petim zaključkom Novosadskog dogovora, kojim je bila predviđena i izrada zajedničkog pravopisa i terminologije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Rad na rečniku se odvijao paralelno s pripremom ''[[Pravopis srpskohrvatskoga književnog jezika|Pravopisa srpskohrvatskoga književnog jezika]]'', objavljenog 1960. godine.&lt;ref name=&quot;Ham&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.matica.hr/kolo/260/Hrvatski%20rje%C4%8Dnici/ |title=Hrvatski rječnici |website=[[Matica hrvatska]] |access-date=11. 8. 2026. |last=Gluhak |first=Alemko}}&lt;/ref&gt;

Prva dva toma obaju izdanja su izašla 1967. godine. Treći tom novosadskog izdanja je objavljen 1969, četvrti 1971, peti 1973, a šesti 1976. godine.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?age=0&amp;currentPage=1&amp;mdid0=0&amp;searchById=10&amp;selectedId=42004209&amp;sort=0&amp;spid0=10&amp;spv0=Stevanovi%C4%87%2C+Mihailo&amp;vzid0=0&amp;xm0=1 |title=Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika |website=Katalog Knjižnica grada Zagreba |access-date=11. 8. 2026.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Zagrebačko izdanje je zaustavljeno nakon drugog toma, to jest nakon građe od slova A do K. Zbog toga je u hrvatskoj lingvističkoj literaturi rečnik poznat kao ''adok''. Nakon kritika pojedinih hrvatskih lingvista, Matica hrvatska je obustavila rad na rečniku, dok je Matica srpska nastavila njegovo izdavanje do završetka svih šest tomova.&lt;ref name=&quot;IHJJ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ihjj.hr/iz-povijesti/rjecnik-hrvatskosrpskoga-knjizevnog-jezika-adok/58/ |title=Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika (adok) |website=[[Institut za hrvatski jezik]] |access-date=11. 8. 2026. }}&lt;/ref&gt;

Uredništvo Matice srpske je predvodio lingvista [[Mihailo Stevanović]], dok je među urednicima Matice hrvatske bio [[Ljudevit Jonke]]. U zagrebačkom uredništvu su učestvovali i [[Mate Hraste]], [[Stjepan Musulin]], Pavle Rogić, [[Slavko Pavešić]] i Božidar Finka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Koncepcija i sadržaj ==
[[File:Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika.jpg|mini|Prednja korica zagrebačkog izdanja]]
Rečnik pripada tipu opštih opisnih rečnika književnog jezika. Njegovu osnovnu građu su činila značajna književna dela srpskih i hrvatskih pisaca, kao i dela crnogorskih i, u manjoj meri, muslimanskih autora iz Bosne i Hercegovine. Korišćeni su i školski udžbenici, stručni priručnici i novinska građa, pretežno iz razdoblja od sredine 19. do sredine 20. veka.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt;

Rečničke odrednice sadrže gramatičke podatke, definicije značenja, stilske i upotrebne oznake, frazeološke izraze i primere iz izvora. Uz značenja su navođeni primeri iz dela hrvatskih i srpskih pisaca.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt; Citati iz književnih dela su ostavljani u izvornom obliku, bez prilagođavanja ekavskoj ili ijekavskoj verziji izdanja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rečnik obuhvata približno 150.000 odrednica i predstavlja jedan od najobimnijih dovršenih opštih rečnika srpskohrvatskoga književnog jezika. Za razliku od tezaurusnog ''Rečnika srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika'' [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]], šestotomni rečnik je usmeren prvenstveno na književni odnosno standardni jezik.

== Izdanja ==

Nakon prvog izdanja objavljeno je fototipsko izdanje u Novom Sadu 1982. godine, pod uredništvom Miroslava Rankova.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot; /&gt; Drugo fototipsko izdanje Matice srpske je izašlo 1990. godine. U stručnoj literaturi rečnik se najčešće citira skraćenicama '''RMS''' ili '''Rečnik MS'''.

Na osnovu iskustva stečenog tokom rada na šestotomnom rečniku Matica srpska je kasnije pripremila jednotomni ''[[Rečnik srpskoga jezika]]'', prvi put objavljen 2007. godine.

== Prijem ==

Rečnik je postao jedan od glavnih izvora za proučavanje leksike, semantike, frazeologije i tvorbe reči srpskohrvatskog jezika. Često se koristi kao kontrolni korpus u lingvističkim istraživanjima i kao izvor za utvrđivanje značenja i istorijske upotrebe reči.

Istovremeno, njegovo objavljivanje je izazvalo brojne stručne i političke polemike. Deo hrvatskih lingvista je kritikovao izbor odrednica, kvalifikaciju pojedinih reči kao regionalnih te način predstavljanja odnosa između hrvatske i srpske standardne varijante. Kritike su bile povezane sa širim sporovima o položaju hrvatskoga književnog jezika nakon objavljivanja [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|''Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika'']] 1967. godine.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Reference ==
{{Reference}}

== Vanjske veze ==
* [https://srpskirecnik.com/ Речник српскохрватскога књижевног језика] – digitalizovano novosadsko izdanje rečnika

[[Kategorija:Rječnici srpskohrvatskog jezika]]
[[Kategorija:Matica srpska]]
[[Kategorija:Matica hrvatska]]
[[Kategorija:Knjige 1967.]]</text>
      <sha1>n8rss1gcs837bdzrs40sz225x7po5hq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716992</id>
      <parentid>42716991</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Koncepcija i sadržaj */</comment>
      <origin>42716992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7909" sha1="k9sheyla67q5mkwqirwpb42ggcg9hex" xml:space="preserve">{{Infokutija knjiga
| naziv = Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika
| slika =[[Datoteka:Речник српскохрватскога књижевног језика.jpg|border|250px]]
| opis_slike = Prednja korica novosadskog izdanja
| zemlja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]]
| jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]
| vrsta = opisni rečnik
| tema = književni jezik
| izdavač = {{plainlist|
* [[Matica hrvatska]] (prva dva toma)
* [[Matica srpska]]
 }}
| datum_izdanja = 1967–1976.
| medij_tip = štampano izdanje
| stranica = 5.746
}}
'''''Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika''''', poznat i kao '''šestotomni Rečnik Matice srpske''' ili '''Šestotomnik Matice srpske''', opisni je rečnik [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskoga književnog jezika]] objavljen u šest tomova od 1967. do 1976. godine. [[Matica srpska]] u [[Novi Sad|Novom Sadu]] i [[Matica hrvatska]] u [[Zagreb|Zagrebu]] su objavile 1967. prva dva toma rečnika u odvojenim izdanjima. Zagrebačko izdanje, pod naslovom '''''Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika''''', prestalo je izlaziti nakon drugog toma, dok je Matica srpska nastavila novosadsko izdanje i dovršila ga u šest tomova.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Petrović |first=Bernardina |date=2007-12-01 |title=Jonkeov doprinos hrvatskoj leksikografiji |url=https://hrcak.srce.hr/45972 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=54 |issue=5 |pages=177–179 |issn=0021-6925 |quote=Tako su objavljena samo prva dva sveska (...), a Matica je srpska, ne mijenjajući koncepciju, rječnik tiskala u šest svezaka.}}&lt;/ref&gt;

Rečnik je nastao kao jedan od glavnih leksikografskih projekata pokrenutih nakon [[Novosadski dogovor|Novosadskog dogovora]] iz 1954. godine. Zamišljen je kao prikaz tadašnjeg zajedničkog književnog jezika, njegovih dveju standardnih varijanti i leksike zastupljene u književnosti, stručnoj literaturi, udžbenicima, priručnicima i štampi. Novosadsko izdanje je štampano ćirilicom i zasnovano na ekavskom izgovoru, dok je zagrebačko izdanje štampano latinicom i zasnovano na ijekavskom izgovoru.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Štimac |first=Vlatka |date=2018-02-01 |title=Odraz Deklaracije u rječniku dviju Matica − novi pogled |url=https://hrcak.srce.hr/208531 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=65 |issue=1 |pages=24–34 |issn=0021-6925}}&lt;/ref&gt;

Rečnik se smatra jednim od najvažnijih dostignuća jugoslovenske i srpskohrvatske leksikografije. Uz ''[[Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika]]'' Srpske akademije nauka i umetnosti i ''[[Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika]]'' Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti, predstavlja jedan od glavnih istorijskih izvora za proučavanje leksike policentričnog srpskohrvatskog jezika.

== Nastanak i izdavanje ==

Matica srpska i Matica hrvatska su dogovorile izradu zajedničkog rečnika 1954. godine. Odluka o njegovoj izradi je potvrđena petim zaključkom Novosadskog dogovora, kojim je bila predviđena i izrada zajedničkog pravopisa i terminologije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Rad na rečniku se odvijao paralelno s pripremom ''[[Pravopis srpskohrvatskoga književnog jezika|Pravopisa srpskohrvatskoga književnog jezika]]'', objavljenog 1960. godine.&lt;ref name=&quot;Ham&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.matica.hr/kolo/260/Hrvatski%20rje%C4%8Dnici/ |title=Hrvatski rječnici |website=[[Matica hrvatska]] |access-date=11. 8. 2026. |last=Gluhak |first=Alemko}}&lt;/ref&gt;

Prva dva toma obaju izdanja su izašla 1967. godine. Treći tom novosadskog izdanja je objavljen 1969, četvrti 1971, peti 1973, a šesti 1976. godine.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?age=0&amp;currentPage=1&amp;mdid0=0&amp;searchById=10&amp;selectedId=42004209&amp;sort=0&amp;spid0=10&amp;spv0=Stevanovi%C4%87%2C+Mihailo&amp;vzid0=0&amp;xm0=1 |title=Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika |website=Katalog Knjižnica grada Zagreba |access-date=11. 8. 2026.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Zagrebačko izdanje je zaustavljeno nakon drugog toma, to jest nakon građe od slova A do K. Zbog toga je u hrvatskoj lingvističkoj literaturi rečnik poznat kao ''adok''. Nakon kritika pojedinih hrvatskih lingvista, Matica hrvatska je obustavila rad na rečniku, dok je Matica srpska nastavila njegovo izdavanje do završetka svih šest tomova.&lt;ref name=&quot;IHJJ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ihjj.hr/iz-povijesti/rjecnik-hrvatskosrpskoga-knjizevnog-jezika-adok/58/ |title=Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika (adok) |website=[[Institut za hrvatski jezik]] |access-date=11. 8. 2026. }}&lt;/ref&gt;

Uredništvo Matice srpske je predvodio lingvista [[Mihailo Stevanović]], dok je među urednicima Matice hrvatske bio [[Ljudevit Jonke]]. U zagrebačkom uredništvu su učestvovali i [[Mate Hraste]], [[Stjepan Musulin]], Pavle Rogić, [[Slavko Pavešić]] i Božidar Finka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Koncepcija i sadržaj ==
Rečnik pripada tipu opštih opisnih rečnika književnog jezika. Njegovu osnovnu građu su činila značajna književna dela srpskih i hrvatskih pisaca, kao i dela crnogorskih i, u manjoj meri, muslimanskih autora iz Bosne i Hercegovine. Korišćeni su i školski udžbenici, stručni priručnici i novinska građa, pretežno iz razdoblja od sredine 19. do sredine 20. veka.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt;

Rečničke odrednice sadrže gramatičke podatke, definicije značenja, stilske i upotrebne oznake, frazeološke izraze i primere iz izvora. Uz značenja su navođeni primeri iz dela hrvatskih i srpskih pisaca.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt; Citati iz književnih dela su ostavljani u izvornom obliku, bez prilagođavanja ekavskoj ili ijekavskoj verziji izdanja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rečnik obuhvata približno 150.000 odrednica i predstavlja jedan od najobimnijih dovršenih opštih rečnika srpskohrvatskoga književnog jezika. Za razliku od tezaurusnog ''Rečnika srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika'' [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]], šestotomni rečnik je usmeren prvenstveno na književni odnosno standardni jezik.

== Izdanja ==

Nakon prvog izdanja objavljeno je fototipsko izdanje u Novom Sadu 1982. godine, pod uredništvom Miroslava Rankova.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot; /&gt; Drugo fototipsko izdanje Matice srpske je izašlo 1990. godine. U stručnoj literaturi rečnik se najčešće citira skraćenicama '''RMS''' ili '''Rečnik MS'''.

Na osnovu iskustva stečenog tokom rada na šestotomnom rečniku Matica srpska je kasnije pripremila jednotomni ''[[Rečnik srpskoga jezika]]'', prvi put objavljen 2007. godine.

== Prijem ==

Rečnik je postao jedan od glavnih izvora za proučavanje leksike, semantike, frazeologije i tvorbe reči srpskohrvatskog jezika. Često se koristi kao kontrolni korpus u lingvističkim istraživanjima i kao izvor za utvrđivanje značenja i istorijske upotrebe reči.

Istovremeno, njegovo objavljivanje je izazvalo brojne stručne i političke polemike. Deo hrvatskih lingvista je kritikovao izbor odrednica, kvalifikaciju pojedinih reči kao regionalnih te način predstavljanja odnosa između hrvatske i srpske standardne varijante. Kritike su bile povezane sa širim sporovima o položaju hrvatskoga književnog jezika nakon objavljivanja [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|''Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika'']] 1967. godine.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Reference ==
{{Reference}}

== Vanjske veze ==
* [https://srpskirecnik.com/ Речник српскохрватскога књижевног језика] – digitalizovano novosadsko izdanje rečnika

[[Kategorija:Rječnici srpskohrvatskog jezika]]
[[Kategorija:Matica srpska]]
[[Kategorija:Matica hrvatska]]
[[Kategorija:Knjige 1967.]]</text>
      <sha1>k9sheyla67q5mkwqirwpb42ggcg9hex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716993</id>
      <parentid>42716992</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T21:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nastanak i izdavanje */</comment>
      <origin>42716993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8008" sha1="eh9mwg6zrt0jig47svnzi7zx9t6jrq4" xml:space="preserve">{{Infokutija knjiga
| naziv = Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika
| slika =[[Datoteka:Речник српскохрватскога књижевног језика.jpg|border|250px]]
| opis_slike = Prednja korica novosadskog izdanja
| zemlja = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]]
| jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]]
| vrsta = opisni rečnik
| tema = književni jezik
| izdavač = {{plainlist|
* [[Matica hrvatska]] (prva dva toma)
* [[Matica srpska]]
 }}
| datum_izdanja = 1967–1976.
| medij_tip = štampano izdanje
| stranica = 5.746
}}
'''''Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika''''', poznat i kao '''šestotomni Rečnik Matice srpske''' ili '''Šestotomnik Matice srpske''', opisni je rečnik [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskoga književnog jezika]] objavljen u šest tomova od 1967. do 1976. godine. [[Matica srpska]] u [[Novi Sad|Novom Sadu]] i [[Matica hrvatska]] u [[Zagreb|Zagrebu]] su objavile 1967. prva dva toma rečnika u odvojenim izdanjima. Zagrebačko izdanje, pod naslovom '''''Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika''''', prestalo je izlaziti nakon drugog toma, dok je Matica srpska nastavila novosadsko izdanje i dovršila ga u šest tomova.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Petrović |first=Bernardina |date=2007-12-01 |title=Jonkeov doprinos hrvatskoj leksikografiji |url=https://hrcak.srce.hr/45972 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=54 |issue=5 |pages=177–179 |issn=0021-6925 |quote=Tako su objavljena samo prva dva sveska (...), a Matica je srpska, ne mijenjajući koncepciju, rječnik tiskala u šest svezaka.}}&lt;/ref&gt;

Rečnik je nastao kao jedan od glavnih leksikografskih projekata pokrenutih nakon [[Novosadski dogovor|Novosadskog dogovora]] iz 1954. godine. Zamišljen je kao prikaz tadašnjeg zajedničkog književnog jezika, njegovih dveju standardnih varijanti i leksike zastupljene u književnosti, stručnoj literaturi, udžbenicima, priručnicima i štampi. Novosadsko izdanje je štampano ćirilicom i zasnovano na ekavskom izgovoru, dok je zagrebačko izdanje štampano latinicom i zasnovano na ijekavskom izgovoru.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Štimac |first=Vlatka |date=2018-02-01 |title=Odraz Deklaracije u rječniku dviju Matica − novi pogled |url=https://hrcak.srce.hr/208531 |journal=Jezik : časopis za kulturu hrvatskoga književnog jezika |publisher=Hrvatsko filološko društvo |volume=65 |issue=1 |pages=24–34 |issn=0021-6925}}&lt;/ref&gt;

Rečnik se smatra jednim od najvažnijih dostignuća jugoslovenske i srpskohrvatske leksikografije. Uz ''[[Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika]]'' Srpske akademije nauka i umetnosti i ''[[Rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika]]'' Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti, predstavlja jedan od glavnih istorijskih izvora za proučavanje leksike policentričnog srpskohrvatskog jezika.

== Nastanak i izdavanje ==

Matica srpska i Matica hrvatska su dogovorile izradu zajedničkog rečnika 1954. godine. Odluka o njegovoj izradi je potvrđena petim zaključkom Novosadskog dogovora, kojim je bila predviđena i izrada zajedničkog pravopisa i terminologije.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Rad na rečniku se odvijao paralelno s pripremom ''[[Pravopis srpskohrvatskoga književnog jezika|Pravopisa srpskohrvatskoga književnog jezika]]'', objavljenog 1960. godine.&lt;ref name=&quot;Ham&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.matica.hr/kolo/260/Hrvatski%20rje%C4%8Dnici/ |title=Hrvatski rječnici |website=[[Matica hrvatska]] |access-date=11. 8. 2026. |last=Gluhak |first=Alemko}}&lt;/ref&gt;

Prva dva toma obaju izdanja su izašla 1967. godine. Treći tom novosadskog izdanja je objavljen 1969, četvrti 1971, peti 1973, a šesti 1976. godine.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?age=0&amp;currentPage=1&amp;mdid0=0&amp;searchById=10&amp;selectedId=42004209&amp;sort=0&amp;spid0=10&amp;spv0=Stevanovi%C4%87%2C+Mihailo&amp;vzid0=0&amp;xm0=1 |title=Rečnik srpskohrvatskoga književnog jezika |website=Katalog Knjižnica grada Zagreba |access-date=11. 8. 2026.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Zagrebačko izdanje je zaustavljeno nakon drugog toma, to jest nakon građe od slova A do K. Zbog toga je u hrvatskoj lingvističkoj literaturi rečnik poznat kao ''adok''. Nakon kritika pojedinih hrvatskih lingvista, Matica hrvatska je obustavila rad na rečniku, dok je Matica srpska nastavila njegovo izdavanje do završetka svih šest tomova.&lt;ref name=&quot;IHJJ&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ihjj.hr/iz-povijesti/rjecnik-hrvatskosrpskoga-knjizevnog-jezika-adok/58/ |title=Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika (adok) |website=[[Institut za hrvatski jezik]] |access-date=11. 8. 2026. }}&lt;/ref&gt;

[[File:Rječnik hrvatskosrpskoga književnog jezika.jpg|mini|Prednja korica zagrebačkog izdanja]]
Uredništvo Matice srpske je predvodio lingvista [[Mihailo Stevanović]], dok je među urednicima Matice hrvatske bio [[Ljudevit Jonke]]. U zagrebačkom uredništvu su učestvovali i [[Mate Hraste]], [[Stjepan Musulin]], Pavle Rogić, [[Slavko Pavešić]] i Božidar Finka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Koncepcija i sadržaj ==
Rečnik pripada tipu opštih opisnih rečnika književnog jezika. Njegovu osnovnu građu su činila značajna književna dela srpskih i hrvatskih pisaca, kao i dela crnogorskih i, u manjoj meri, muslimanskih autora iz Bosne i Hercegovine. Korišćeni su i školski udžbenici, stručni priručnici i novinska građa, pretežno iz razdoblja od sredine 19. do sredine 20. veka.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt;

Rečničke odrednice sadrže gramatičke podatke, definicije značenja, stilske i upotrebne oznake, frazeološke izraze i primere iz izvora. Uz značenja su navođeni primeri iz dela hrvatskih i srpskih pisaca.&lt;ref name=&quot;Ham&quot; /&gt; Citati iz književnih dela su ostavljani u izvornom obliku, bez prilagođavanja ekavskoj ili ijekavskoj verziji izdanja.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Rečnik obuhvata približno 150.000 odrednica i predstavlja jedan od najobimnijih dovršenih opštih rečnika srpskohrvatskoga književnog jezika. Za razliku od tezaurusnog ''Rečnika srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika'' [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]], šestotomni rečnik je usmeren prvenstveno na književni odnosno standardni jezik.

== Izdanja ==

Nakon prvog izdanja objavljeno je fototipsko izdanje u Novom Sadu 1982. godine, pod uredništvom Miroslava Rankova.&lt;ref name=&quot;KGZ&quot; /&gt; Drugo fototipsko izdanje Matice srpske je izašlo 1990. godine. U stručnoj literaturi rečnik se najčešće citira skraćenicama '''RMS''' ili '''Rečnik MS'''.

Na osnovu iskustva stečenog tokom rada na šestotomnom rečniku Matica srpska je kasnije pripremila jednotomni ''[[Rečnik srpskoga jezika]]'', prvi put objavljen 2007. godine.

== Prijem ==

Rečnik je postao jedan od glavnih izvora za proučavanje leksike, semantike, frazeologije i tvorbe reči srpskohrvatskog jezika. Često se koristi kao kontrolni korpus u lingvističkim istraživanjima i kao izvor za utvrđivanje značenja i istorijske upotrebe reči.

Istovremeno, njegovo objavljivanje je izazvalo brojne stručne i političke polemike. Deo hrvatskih lingvista je kritikovao izbor odrednica, kvalifikaciju pojedinih reči kao regionalnih te način predstavljanja odnosa između hrvatske i srpske standardne varijante. Kritike su bile povezane sa širim sporovima o položaju hrvatskoga književnog jezika nakon objavljivanja [[Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika|''Deklaracije o nazivu i položaju hrvatskog književnog jezika'']] 1967. godine.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Reference ==
{{Reference}}

== Vanjske veze ==
* [https://srpskirecnik.com/ Речник српскохрватскога књижевног језика] – digitalizovano novosadsko izdanje rečnika

[[Kategorija:Rječnici srpskohrvatskog jezika]]
[[Kategorija:Matica srpska]]
[[Kategorija:Matica hrvatska]]
[[Kategorija:Knjige 1967.]]</text>
      <sha1>eh9mwg6zrt0jig47svnzi7zx9t6jrq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wadi Wurayah</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4725379</id>
    <revision>
      <id>42717240</id>
      <parentid>42689405</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T07:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dirillo</username>
        <id>74008</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Svjetska baština */ ispravak</comment>
      <origin>42717240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5552" sha1="g4dbr591zlp2yw7j0stet7efbnthnmc" xml:space="preserve">
{{Infokutija Zaštićeno područje
| ime                  = Nacionalni park Wadi Wurayah
| izvorni_naziv        = 
| iucn_kategorija      = II
| slika                = Wadi Wurayah Dam - Reservoir - 6.jpg
| širina_slike         = 
| opis_slike           = 
| karta                = 
| lokacija             = Emirat Fujairah, {{flag|Ujedinjeni Arapski Emirati}} 
| najbliži_grad        =   
| koordinate           = 
| površina             = 129
| oznaka               = 
| ovlaštenje           = 
| osnivanje            = 1997. god
| utemeljenje          = 
| imenovanje           = 
| posjetitelji_br      = 
| posjetitelji_god     = 
| posjetitelji_ref     = 
| upravljačko tijelo   = 
| administrator        = 
| upravitelj           = 
| vlasnik              = 
| svjetska_baština     = 
| url                  = 
| ugrađeno = {{UNESCO-svjetska baština
 | dijete = da
 | godina = 2026. 
 | vrst baštine = Prirodno dobro 
 | mjerilo = ix
 | poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1724
 }}
}}
'''Wadi Wurayah''' je [[Rijeka|riječna]] dolina ili vlažno (prolazno) korito rijeke na [[Planina|planinskom]] lancu Hadžar,  koji se proteže paralelno sa istočnom obalom emirata Fujairah u Omanskom zalivu, [[Ujedinjeni Arapski Emirati]]. Obuhvata površinu od 129 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Planina obiluje nizom raznovrsnih pejzaža, koji se sastoje od planinskih vrhova, aluvijalnih ravnica i priobalnih staništa. Među njima je i vlažno korito kao zemljišta koje je reprezentativno za planinu Hadžar. Sadrži vodu samo kada padne jaka kiša. Postoje vadiji s protokom vode tokom cijele godine.

Maksimalna nadmorska visina dostiže 1.080 m nadmorske visine što omogućava sakupljanje značajnih orografskih sezonskih padavina u kontaktnim izvorima, bazenima, malim brzacima i vodopadima. 
== Zaštićeno područje ==
Za zaštićeno područje dolina je proglašena 1997. god, odlukom šeika Hamada ibn Muhammada al-Sharqija. Odlukom [[Međunarodna unija za očuvanje prirode|Međunarodne unije za očuvanje prirode]] (IUCN), dolina je proglašena za [[IUCN-ove kategorije zaštićenih područja|zaštićeno područje II]] kategorije - [[nacionalni park]]. Godine 2010. wadi je također proglašen [[Ramsarska konvencija|Ramsarskim područjem]] pod brojem 1932.&lt;ref name=&quot;Ramsar&quot;&gt;{{Cite web |url= https://rsis.ramsar.org/ris/1932?__goaway_challenge=resource-load&amp;__goaway_id=075655385480349df1f966f4f16478cc&amp;__goaway_referer=https%3A%2F%2Fde.wikipedia.org%2F |title= Wadi Wurayah nacinalni park |work= Ramsarska mjesta |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Nacionalni park je rezervat biosfere i [[Značajna područja za ptice|važno područje za ptice]] (IBA).

Raznolikost slatkovodnih staništa pruža važna mrijestilišta za [[ribe]] poput [[Garra barreimiae]] (''Cyprinidae''), koja je ugrožena i endemična za Arapsko poluostrvo, uključujući sedam novootkrivenih vrsta [[Insekti|insekata]] od kojih četiri (red: ''Ephemeroptera'') imaju ličinke ovisne o vodi. Područje podržava 11 ugroženih vrsta [[Sisavci|sisavaca]], poput [[Arabijski tar|arabijskog tara]] (''Hemitrgus jayakari''). Godine 1978. ukupna svjetska populacija arabijskog tara procijenjena je na oko 2000, dok se danas procjenjuje da broji najmanje 20 jedinki.&lt;ref name=&quot;Ramsar&quot;/&gt;

Do sada je zabilježeno 73 vrste [[ptica]] poput ugroženog [[Crkavica|egipatskog lešinara]] (''Neophron percnopterus''). Nacionalni park Wadi Wurayah dom je 17 vrsta [[Gmizavci|gmizavaca]] poput semaforskog gekona s prugastim repom (''Pristurus celerrimus'') i najmanje dvije vrste [[Vodozemci|vodozemaca]], koje su sve endemske za UAE i Sjeverni [[Oman]]. 

== Svjetska baština ==
Vlažno (prolazno) korito uvršteno je 2026. god. na listu [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]].&lt;ref name=&quot;wadi&quot;&gt;{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/list/1724 |title= Wadi Wurayah |work= UNESCO: Svjetska baština - whc.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt; Odluka je donešena na 48-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 19-29 jula 2026. god. u [[Busan]]u, [[Južna Koreja]].&lt;ref name=&quot;zasjedanje&quot;&gt;{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/newproperties/ |title= Spomenici upisani na listu svjetske baštine 2026. god. |work= UNESCO: Svjetska baština, /www.unesco.org |access-date= 17. avgust 2026}}{{en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ujedinjeni Arapski Emirati&quot;&gt;{{Cite web |url= https://whc.unesco.org/en/statesparties/ae |title= Ujedinjeni Arapski Emirati, spomenici upisani na listu svjetske baštine |work= UNESCO: Svjetska baština |access-date= 19. avgust 2026.}}{{en}}&lt;/ref&gt;

Nacionalni park Wadi Wurayah bogato je [[Arheologija|arheološko]] nalazište s 29 lokaliteta poput [[islam]]skih groblja, [[Petroglifi|petroglifa]] i naselja koja datiraju iz [[Željezno doba|željeznog doba]] (1.300.-500. p.n.e.).

Posljednja lokalna porodica napustila je to područje 1981. godine. Povremeno lokalci dolaze na to mjesto kako bi skupljali ljekovito bilje, divlji [[med]] i hranu za stoku. 

Baština je ugrožena iskorištavanjem vode, vađenjem stijena i krivolovom na divlje životinje. 

=== Galerija ===
&lt;gallery&gt;
File:Egyptian vulture.jpg|Egipatski lešinar
File:Garra barreimiae.jpg|Riba [[''Garra barreimiae'']]
File:Stuffed Arabian Tahr.jpg|[[Arabijski tar]]
File:BTSG.jpg|Gušter semaforski gekon (''Pristurus celerrimus'')
&lt;/gallery&gt;

== Izvori ==
{{Reflista}}

{{Commonscat|Wadi Wurayah Dam}}
[[Kategorija:Svjetska baština u Ujedinjenim Arapskim Emiratima]]
[[Kategorija:Zaštićena područja po državama|Ujedinjeni Arapski Emirati]]</text>
      <sha1>g4dbr591zlp2yw7j0stet7efbnthnmc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Mjesec Azije 2026./Statistika</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4727205</id>
    <revision>
      <id>42717141</id>
      <parentid>42716770</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T03:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz-bot</username>
        <id>331934</id>
      </contributor>
      <comment>Ažuriranje statistike Mjeseca Azije 2026.</comment>
      <origin>42717141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1070" sha1="t2d5nq00otno2jvlf8mupkg4k5v1eiv" xml:space="preserve">&lt;templatestyles src=&quot;Panel za uređivačke akcije/styles.css&quot;/&gt;

'''Zadnje ažuriranje:''' 2026-11-08 04:38 CET

&lt;div class=&quot;info-columns&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;info-columns__col&quot; id=&quot;new&quot;&gt;
{{lažni odjeljak|sub=3|Novi članci}}
&lt;!-- BOT:NEW:START --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! br.
! članak
! korisnik
|-
| 1.
| [[Shisshin Sasori TOUR 2025 Tornado in Budokan]]
| [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]
|-
| 2.
| [[Ashidematoi]]
| [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]
|-
| 3.
| [[Lista epizoda animea Bleach]]
| [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]
|-
| 4.
| [[Bisht]]
| [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]
|-
| 5.
| [[Behzadov stil minijaturne umetnosti]]
| [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]
|-
| 6.
| [[Tradicionalno tkanje Al Sadu]]
| [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]
|}
&lt;!-- BOT:NEW:END --&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;info-columns__col&quot; id=&quot;expanded&quot;&gt;
{{lažni odjeljak|sub=3|Prošireni članci}}
&lt;!-- BOT:EXPANDED:START --&gt;
Trenutno nema zabilježenih doprinosa.
&lt;!-- BOT:EXPANDED:END --&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

[[Kategorija:Wikipedijin Mjesec Azije 2026.| ]]</text>
      <sha1>t2d5nq00otno2jvlf8mupkg4k5v1eiv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lista epizoda animea Bleach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727271</id>
    <revision>
      <id>42716876</id>
      <parentid>42716792</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T12:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 9: The New Captain Shūsuke Amagai (2008) */</comment>
      <origin>42716876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82044" sha1="d6wqsb1r1bbpacsw9erjm5jb2oezvzs" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>d6wqsb1r1bbpacsw9erjm5jb2oezvzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716877</id>
      <parentid>42716876</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T12:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 9: The New Captain Shūsuke Amagai (2008) */</comment>
      <origin>42716877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82055" sha1="sr4rhcb4fcr64wcdyl1mtyxjuwmizpd" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= {{nowrap|[[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]}}
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>sr4rhcb4fcr64wcdyl1mtyxjuwmizpd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716887</id>
      <parentid>42716877</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T14:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 10: Arrancar vs. Shinigami (2008–2009) */</comment>
      <origin>42716887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88326" sha1="m9txlab5lemfbp974ekql1sj4gos6pg" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= {{nowrap|[[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]}}
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
{{main|Bleach (sezona 10)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 190
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Ueko Mundo Hen, Saikai!]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ''hen'', nastavak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド編、再会！)
 |Redatelj= [[Hatsuji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 191
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōen, Zaeruaporo Gekijō]]
 |Aux1=&quot;Zastrašujući banket, Szayelaporrov teatar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐宴、ザエルアポロ劇場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[21. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 192
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Neru no Himitsu, Kyonyū Bijo Sansen!?]]
 |Aux1=&quot;Nelina tajna, obdarena ljepotica pridružuje se borbi!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネルの秘密、 巨乳美女参戦!?)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Datum= [[28. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 193
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teikō Funō, Kyōfu no Ningyōgeki]]
 |Aux1=&quot;Neodoljivo, zastrašujuća lutkarska predstava&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 抵抗不能、恐怖の人形劇)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[4. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 194
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Nerieru no Kako]]
 |Aux1=&quot;Nelielina prošlost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネリエルの過去)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[11. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 195
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kyūkyoku Gattai! Pesshe no Honki]]
 |Aux1=&quot;Ultimativna unija! Pescheova ozbiljnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 究極合体！ペッシェの本気)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Datum= [[18. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 196
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Sanzen! Saikyō Shinigami Gundan Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Pridruživanje borbi! Dolazak najjače vojske Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 参戦！最強死神軍団登場)
 |Redatelj= [[Fukuda Akira]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[25. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 197
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Byakuya Bankai, Shizukanaru Ikari]]
 |Aux1=&quot;Byakuyin Bankai, tihi bijes&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉卍解、静かなる怒り)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[2. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 198
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Futari no Kagakusha, Mayuri no Wana]]
 |Aux1=&quot;Dvojica znanstvenika, Mayurijeva zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 2人の科学者、マユリの罠)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[9. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 199
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Seitan, Yomigaeru Zaeruaporo]]
 |Aux1=&quot;Sveto rođenje, Szayelaporrovo ponovno rođenje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 聖誕、蘇るザエルアポロ)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[16. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 200
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saikō no Karada!? Noitora o Kire]]
 |Aux1=&quot;Najtvrđe tijelo!? Sasijeci Nnoitru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最硬の体!? ノイトラを斬れ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 201
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Noitora Kaihō! Zōshokushita Ude]]
 |Aux1=&quot;Oslobođeni Nnoitora! Umnožavajuće ruke&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ノイトラ開放！増殖した腕)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[6. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 202
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Gekitō Ketchaku! Saikyō wa Dare da]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe! Tko je najjači?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘決着！最強は誰だ)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[13. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 203
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō ni Shūketsu! Aizen Tai Shinigami]]}}
 |Aux1=&quot;Okupljanje u Karakuri! Aizen protiv Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町に集結！藍染対死神)
 |Redatelj= [[Akane Inoue]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[20. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 204
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Ichigo no Seppuku Settoku Sakusen]]
 |Aux1=&quot;Ichigova operacija uvjeravanja protiv seppukua☆&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護の切腹説得大作戦☆)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[27. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 205
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Doki! Horō Darake no Kemari Taikai]]
 |Aux1=&quot;Bum! ''Kemari'' turnir pun Hollowa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ドキ！虚だらけの蹴鞠大会)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[3. veljače]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>m9txlab5lemfbp974ekql1sj4gos6pg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716888</id>
      <parentid>42716887</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T15:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 11: The Past (2009) */</comment>
      <origin>42716888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91372" sha1="iamz3nte3p03ge6m3evq54kgex5xacz" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= {{nowrap|[[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]}}
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
{{main|Bleach (sezona 10)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 190
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Ueko Mundo Hen, Saikai!]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ''hen'', nastavak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド編、再会！)
 |Redatelj= [[Hatsuji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 191
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōen, Zaeruaporo Gekijō]]
 |Aux1=&quot;Zastrašujući banket, Szayelaporrov teatar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐宴、ザエルアポロ劇場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[21. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 192
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Neru no Himitsu, Kyonyū Bijo Sansen!?]]
 |Aux1=&quot;Nelina tajna, obdarena ljepotica pridružuje se borbi!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネルの秘密、 巨乳美女参戦!?)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Datum= [[28. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 193
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teikō Funō, Kyōfu no Ningyōgeki]]
 |Aux1=&quot;Neodoljivo, zastrašujuća lutkarska predstava&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 抵抗不能、恐怖の人形劇)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[4. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 194
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Nerieru no Kako]]
 |Aux1=&quot;Nelielina prošlost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネリエルの過去)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[11. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 195
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kyūkyoku Gattai! Pesshe no Honki]]
 |Aux1=&quot;Ultimativna unija! Pescheova ozbiljnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 究極合体！ペッシェの本気)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Datum= [[18. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 196
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Sanzen! Saikyō Shinigami Gundan Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Pridruživanje borbi! Dolazak najjače vojske Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 参戦！最強死神軍団登場)
 |Redatelj= [[Fukuda Akira]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[25. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 197
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Byakuya Bankai, Shizukanaru Ikari]]
 |Aux1=&quot;Byakuyin Bankai, tihi bijes&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉卍解、静かなる怒り)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[2. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 198
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Futari no Kagakusha, Mayuri no Wana]]
 |Aux1=&quot;Dvojica znanstvenika, Mayurijeva zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 2人の科学者、マユリの罠)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[9. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 199
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Seitan, Yomigaeru Zaeruaporo]]
 |Aux1=&quot;Sveto rođenje, Szayelaporrovo ponovno rođenje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 聖誕、蘇るザエルアポロ)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[16. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 200
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saikō no Karada!? Noitora o Kire]]
 |Aux1=&quot;Najtvrđe tijelo!? Sasijeci Nnoitru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最硬の体!? ノイトラを斬れ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 201
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Noitora Kaihō! Zōshokushita Ude]]
 |Aux1=&quot;Oslobođeni Nnoitora! Umnožavajuće ruke&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ノイトラ開放！増殖した腕)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[6. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 202
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Gekitō Ketchaku! Saikyō wa Dare da]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe! Tko je najjači?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘決着！最強は誰だ)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[13. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 203
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō ni Shūketsu! Aizen Tai Shinigami]]}}
 |Aux1=&quot;Okupljanje u Karakuri! Aizen protiv Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町に集結！藍染対死神)
 |Redatelj= [[Akane Inoue]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[20. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 204
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Ichigo no Seppuku Settoku Sakusen]]
 |Aux1=&quot;Ichigova operacija uvjeravanja protiv seppukua☆&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護の切腹説得大作戦☆)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[27. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 205
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Doki! Horō Darake no Kemari Taikai]]
 |Aux1=&quot;Bum! ''Kemari'' turnir pun Hollowa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ドキ！虚だらけの蹴鞠大会)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[3. veljače]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 11)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 206
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= {{nowrap|[[Kako Hen Kaishi! Hyakujū Nen Mae no Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Počinje ''Kako hen''! 110 godina stara istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 過去編開始！110年前の真実)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[10. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 207
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Jūnibantai Shin Taichō, Urahara Kisuke]]
 |Aux1=&quot;Novi kapetan 12. divizije, Kisuke Urahara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十二番隊新隊長、浦原喜助)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 208
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Aizen to Tensai Shōnen]]
 |Aux1=&quot;Aizen i genijalni mladić&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染と天才少年)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramu]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 209
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Muguruma Kyūbantai, Shutsudōse Yo]]
 |Aux1=&quot;Mugurumina 9. divizija kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 六車九番隊、出動せよ)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[3. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 210
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Hiyori Shisu? Higeki no Hajimari]]
 |Aux1=&quot;Hiyori umire? Početak tragedije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ひよ里死す? 悲劇の始まり)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 211
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Uragiri! An'yaku no Aizen]]
 |Aux1=&quot;Izdaja! Aizenovi tajni manevri&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切り！暗躍の藍染)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 212
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hirako o Sukue! Aizen VS Urahara]]
 |Aux1=&quot;Spašavanje Hiraka! Aizen protiv Urahare&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 平子を救え！藍染VS浦原)
 |Redatelj= [[Ōkura Shirakawa]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. ožujka]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>iamz3nte3p03ge6m3evq54kgex5xacz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716892</id>
      <parentid>42716888</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T16:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 12: Arrancar: Decisive Battle of Karakura (2009) */</comment>
      <origin>42716892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97824" sha1="4t53gij27yxj0pgrwpux5fn5soj6buo" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= {{nowrap|[[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]}}
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
{{main|Bleach (sezona 10)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 190
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Ueko Mundo Hen, Saikai!]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ''hen'', nastavak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド編、再会！)
 |Redatelj= [[Hatsuji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 191
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōen, Zaeruaporo Gekijō]]
 |Aux1=&quot;Zastrašujući banket, Szayelaporrov teatar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐宴、ザエルアポロ劇場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[21. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 192
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Neru no Himitsu, Kyonyū Bijo Sansen!?]]
 |Aux1=&quot;Nelina tajna, obdarena ljepotica pridružuje se borbi!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネルの秘密、 巨乳美女参戦!?)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Datum= [[28. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 193
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teikō Funō, Kyōfu no Ningyōgeki]]
 |Aux1=&quot;Neodoljivo, zastrašujuća lutkarska predstava&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 抵抗不能、恐怖の人形劇)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[4. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 194
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Nerieru no Kako]]
 |Aux1=&quot;Nelielina prošlost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネリエルの過去)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[11. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 195
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kyūkyoku Gattai! Pesshe no Honki]]
 |Aux1=&quot;Ultimativna unija! Pescheova ozbiljnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 究極合体！ペッシェの本気)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Datum= [[18. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 196
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Sanzen! Saikyō Shinigami Gundan Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Pridruživanje borbi! Dolazak najjače vojske Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 参戦！最強死神軍団登場)
 |Redatelj= [[Fukuda Akira]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[25. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 197
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Byakuya Bankai, Shizukanaru Ikari]]
 |Aux1=&quot;Byakuyin Bankai, tihi bijes&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉卍解、静かなる怒り)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[2. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 198
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Futari no Kagakusha, Mayuri no Wana]]
 |Aux1=&quot;Dvojica znanstvenika, Mayurijeva zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 2人の科学者、マユリの罠)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[9. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 199
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Seitan, Yomigaeru Zaeruaporo]]
 |Aux1=&quot;Sveto rođenje, Szayelaporrovo ponovno rođenje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 聖誕、蘇るザエルアポロ)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[16. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 200
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saikō no Karada!? Noitora o Kire]]
 |Aux1=&quot;Najtvrđe tijelo!? Sasijeci Nnoitru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最硬の体!? ノイトラを斬れ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 201
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Noitora Kaihō! Zōshokushita Ude]]
 |Aux1=&quot;Oslobođeni Nnoitora! Umnožavajuće ruke&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ノイトラ開放！増殖した腕)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[6. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 202
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Gekitō Ketchaku! Saikyō wa Dare da]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe! Tko je najjači?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘決着！最強は誰だ)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[13. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 203
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō ni Shūketsu! Aizen Tai Shinigami]]}}
 |Aux1=&quot;Okupljanje u Karakuri! Aizen protiv Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町に集結！藍染対死神)
 |Redatelj= [[Akane Inoue]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[20. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 204
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Ichigo no Seppuku Settoku Sakusen]]
 |Aux1=&quot;Ichigova operacija uvjeravanja protiv seppukua☆&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護の切腹説得大作戦☆)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[27. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 205
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Doki! Horō Darake no Kemari Taikai]]
 |Aux1=&quot;Bum! ''Kemari'' turnir pun Hollowa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ドキ！虚だらけの蹴鞠大会)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[3. veljače]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 11)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 206
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= {{nowrap|[[Kako Hen Kaishi! Hyakujū Nen Mae no Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Počinje ''Kako hen''! 110 godina stara istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 過去編開始！110年前の真実)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[10. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 207
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Jūnibantai Shin Taichō, Urahara Kisuke]]
 |Aux1=&quot;Novi kapetan 12. divizije, Kisuke Urahara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十二番隊新隊長、浦原喜助)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 208
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Aizen to Tensai Shōnen]]
 |Aux1=&quot;Aizen i genijalni mladić&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染と天才少年)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramu]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 209
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Muguruma Kyūbantai, Shutsudōse Yo]]
 |Aux1=&quot;Mugurumina 9. divizija kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 六車九番隊、出動せよ)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[3. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 210
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Hiyori Shisu? Higeki no Hajimari]]
 |Aux1=&quot;Hiyori umire? Početak tragedije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ひよ里死す? 悲劇の始まり)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 211
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Uragiri! An'yaku no Aizen]]
 |Aux1=&quot;Izdaja! Aizenovi tajni manevri&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切り！暗躍の藍染)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 212
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hirako o Sukue! Aizen VS Urahara]]
 |Aux1=&quot;Spašavanje Hiraka! Aizen protiv Urahare&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 平子を救え！藍染VS浦原)
 |Redatelj= [[Ōkura Shirakawa]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. ožujka]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 12)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=213
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Konsō Deka Karakuraizā Tanjō]]
 |Aux1=&quot;Rođenje Karakuraizera, policajca za pročišćenje duša&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂葬刑事カラクライザー誕生)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[31. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=214
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Karakuraizā Saigo no Hi]]
 |Aux1=&quot;Karakuraizerov poljednji dan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: カラクライザー最後の日)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Datum= [[7. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=215
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō o Mamore! Shinigami Sōtōjō]]}}
 |Aux1=&quot;Zaštiti Karakuru! Dolazak svih Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町を護れ！死神総登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=216
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Seiei! Yonnin no Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Elita! Četiri Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 精鋭！四人の死神)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[21. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=217
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Utsukushiki Koakuma Sharurotte]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi vražićak Charlotte&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しき小悪魔シャルロッテ)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[28. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=218
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kira, Zetsubō no Naka de no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Kira, borba usred očaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良、絶望の中での戦い)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[5. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=219
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Hisagi Shikai! Sono na wa...]]
 |Aux1=&quot;Hisagijev Shikai! Njegovo ime je...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 檜佐木始解！その名は…)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[12. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=220
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Ikkaku Taoreru! Shinigami no Kiki]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku pada! Kriza Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角倒れる！死神の危機)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[19. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=221
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Zenmen Taiketsu! Shinigami VS Esupāda]]
 |Aux1=&quot;Potpuni obračun! Shinigamiji protiv Espada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 全面対決！死神VS十刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=222
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Saikyō Taggu!? Soifon &amp; Ōmaeda]]
 |Aux1=&quot;Najgori tim!? Soifon i Ōmaeda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最凶タッグ!?砕蜂&amp;大前田)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[2. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=223
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Kyōi no Nikutai! Jio Kaihō]]
 |Aux1=&quot;Čudesno tijelo! Ggio je oslobođen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚異の肉体！ジオ解放)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[9. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=224
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[3 vs 1 no Sentō! Pinchi no Rangiku]]
 |Aux1=&quot;Bitka 3 prema 1! Rangiku je u krizi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 3vs1の戦闘！ピンチの乱菊)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramukai]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[16. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=225
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu! Kyōfu no Yōjū]]
 |Aux1=&quot;Uništenje svih zapovjednika! Zastrašujuća demonska zvijer&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅！恐怖の妖獣)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=226
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Gekitō Shūketsu? Aratanaru Tatakai e!]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe? Prema novoj bitci!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘終結？新たなる戦いへ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[30. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=227
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Wandafuru Erā]]
 |Aux1=&quot;Predivna greška&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ワンダフル・エラー)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[7. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=228
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Natsu da! Umi da! Mizugisai!!]]
 |Aux1=&quot;Ljeto! More! Festival kupaćih kostima!!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夏だ！海だ！水着祭!!)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[14. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=229
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Tamashii no Sakebi? Zura Shinigami Tanjō!]]
 |Aux1=&quot;Krik duše? Rođenje Shinigamija s perikom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂の叫び？ヅラ死神誕生！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[21. srpnja]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>4t53gij27yxj0pgrwpux5fn5soj6buo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716896</id>
      <parentid>42716892</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T16:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 13: Zanpakutō: The Alternate Tale (2009–2010) */</comment>
      <origin>42716896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111009" sha1="kmdxu396j8lbonttfu5yz0rkh3g0bru" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= {{nowrap|[[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]}}
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
{{main|Bleach (sezona 10)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 190
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Ueko Mundo Hen, Saikai!]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ''hen'', nastavak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド編、再会！)
 |Redatelj= [[Hatsuji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 191
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōen, Zaeruaporo Gekijō]]
 |Aux1=&quot;Zastrašujući banket, Szayelaporrov teatar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐宴、ザエルアポロ劇場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[21. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 192
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Neru no Himitsu, Kyonyū Bijo Sansen!?]]
 |Aux1=&quot;Nelina tajna, obdarena ljepotica pridružuje se borbi!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネルの秘密、 巨乳美女参戦!?)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Datum= [[28. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 193
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teikō Funō, Kyōfu no Ningyōgeki]]
 |Aux1=&quot;Neodoljivo, zastrašujuća lutkarska predstava&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 抵抗不能、恐怖の人形劇)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[4. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 194
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Nerieru no Kako]]
 |Aux1=&quot;Nelielina prošlost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネリエルの過去)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[11. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 195
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kyūkyoku Gattai! Pesshe no Honki]]
 |Aux1=&quot;Ultimativna unija! Pescheova ozbiljnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 究極合体！ペッシェの本気)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Datum= [[18. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 196
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Sanzen! Saikyō Shinigami Gundan Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Pridruživanje borbi! Dolazak najjače vojske Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 参戦！最強死神軍団登場)
 |Redatelj= [[Fukuda Akira]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[25. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 197
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Byakuya Bankai, Shizukanaru Ikari]]
 |Aux1=&quot;Byakuyin Bankai, tihi bijes&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉卍解、静かなる怒り)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[2. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 198
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Futari no Kagakusha, Mayuri no Wana]]
 |Aux1=&quot;Dvojica znanstvenika, Mayurijeva zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 2人の科学者、マユリの罠)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[9. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 199
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Seitan, Yomigaeru Zaeruaporo]]
 |Aux1=&quot;Sveto rođenje, Szayelaporrovo ponovno rođenje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 聖誕、蘇るザエルアポロ)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[16. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 200
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saikō no Karada!? Noitora o Kire]]
 |Aux1=&quot;Najtvrđe tijelo!? Sasijeci Nnoitru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最硬の体!? ノイトラを斬れ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 201
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Noitora Kaihō! Zōshokushita Ude]]
 |Aux1=&quot;Oslobođeni Nnoitora! Umnožavajuće ruke&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ノイトラ開放！増殖した腕)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[6. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 202
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Gekitō Ketchaku! Saikyō wa Dare da]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe! Tko je najjači?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘決着！最強は誰だ)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[13. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 203
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō ni Shūketsu! Aizen Tai Shinigami]]}}
 |Aux1=&quot;Okupljanje u Karakuri! Aizen protiv Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町に集結！藍染対死神)
 |Redatelj= [[Akane Inoue]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[20. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 204
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Ichigo no Seppuku Settoku Sakusen]]
 |Aux1=&quot;Ichigova operacija uvjeravanja protiv seppukua☆&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護の切腹説得大作戦☆)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[27. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 205
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Doki! Horō Darake no Kemari Taikai]]
 |Aux1=&quot;Bum! ''Kemari'' turnir pun Hollowa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ドキ！虚だらけの蹴鞠大会)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[3. veljače]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 11)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 206
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= {{nowrap|[[Kako Hen Kaishi! Hyakujū Nen Mae no Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Počinje ''Kako hen''! 110 godina stara istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 過去編開始！110年前の真実)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[10. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 207
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Jūnibantai Shin Taichō, Urahara Kisuke]]
 |Aux1=&quot;Novi kapetan 12. divizije, Kisuke Urahara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十二番隊新隊長、浦原喜助)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 208
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Aizen to Tensai Shōnen]]
 |Aux1=&quot;Aizen i genijalni mladić&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染と天才少年)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramu]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 209
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Muguruma Kyūbantai, Shutsudōse Yo]]
 |Aux1=&quot;Mugurumina 9. divizija kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 六車九番隊、出動せよ)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[3. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 210
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Hiyori Shisu? Higeki no Hajimari]]
 |Aux1=&quot;Hiyori umire? Početak tragedije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ひよ里死す? 悲劇の始まり)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 211
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Uragiri! An'yaku no Aizen]]
 |Aux1=&quot;Izdaja! Aizenovi tajni manevri&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切り！暗躍の藍染)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 212
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hirako o Sukue! Aizen VS Urahara]]
 |Aux1=&quot;Spašavanje Hiraka! Aizen protiv Urahare&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 平子を救え！藍染VS浦原)
 |Redatelj= [[Ōkura Shirakawa]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. ožujka]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 12)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=213
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Konsō Deka Karakuraizā Tanjō]]
 |Aux1=&quot;Rođenje Karakuraizera, policajca za pročišćenje duša&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂葬刑事カラクライザー誕生)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[31. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=214
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Karakuraizā Saigo no Hi]]
 |Aux1=&quot;Karakuraizerov poljednji dan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: カラクライザー最後の日)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Datum= [[7. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=215
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō o Mamore! Shinigami Sōtōjō]]}}
 |Aux1=&quot;Zaštiti Karakuru! Dolazak svih Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町を護れ！死神総登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=216
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Seiei! Yonnin no Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Elita! Četiri Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 精鋭！四人の死神)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[21. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=217
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Utsukushiki Koakuma Sharurotte]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi vražićak Charlotte&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しき小悪魔シャルロッテ)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[28. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=218
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kira, Zetsubō no Naka de no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Kira, borba usred očaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良、絶望の中での戦い)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[5. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=219
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Hisagi Shikai! Sono na wa...]]
 |Aux1=&quot;Hisagijev Shikai! Njegovo ime je...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 檜佐木始解！その名は…)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[12. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=220
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Ikkaku Taoreru! Shinigami no Kiki]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku pada! Kriza Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角倒れる！死神の危機)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[19. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=221
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Zenmen Taiketsu! Shinigami VS Esupāda]]
 |Aux1=&quot;Potpuni obračun! Shinigamiji protiv Espada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 全面対決！死神VS十刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=222
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Saikyō Taggu!? Soifon &amp; Ōmaeda]]
 |Aux1=&quot;Najgori tim!? Soifon i Ōmaeda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最凶タッグ!?砕蜂&amp;大前田)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[2. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=223
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Kyōi no Nikutai! Jio Kaihō]]
 |Aux1=&quot;Čudesno tijelo! Ggio je oslobođen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚異の肉体！ジオ解放)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[9. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=224
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[3 vs 1 no Sentō! Pinchi no Rangiku]]
 |Aux1=&quot;Bitka 3 prema 1! Rangiku je u krizi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 3vs1の戦闘！ピンチの乱菊)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramukai]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[16. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=225
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu! Kyōfu no Yōjū]]
 |Aux1=&quot;Uništenje svih zapovjednika! Zastrašujuća demonska zvijer&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅！恐怖の妖獣)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=226
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Gekitō Shūketsu? Aratanaru Tatakai e!]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe? Prema novoj bitci!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘終結？新たなる戦いへ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[30. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=227
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Wandafuru Erā]]
 |Aux1=&quot;Predivna greška&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ワンダフル・エラー)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[7. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=228
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Natsu da! Umi da! Mizugisai!!]]
 |Aux1=&quot;Ljeto! More! Festival kupaćih kostima!!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夏だ！海だ！水着祭!!)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[14. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=229
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Tamashii no Sakebi? Zura Shinigami Tanjō!]]
 |Aux1=&quot;Krik duše? Rođenje Shinigamija s perikom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂の叫び？ヅラ死神誕生！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[21. srpnja]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
{{main|Bleach (sezona 13)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 230
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Aratanaru Teki! Zanpakutō Jittaika]]
 |Aux1=&quot;Novi protivnik! Materijalizacija Zanpakutōa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新たなる敵！斬魄刀実体化)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[28. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 231
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Byakuya, Sakura to Tomo ni Kiyu]]
 |Aux1=&quot;Byakuya, nestanak sa ''sakurom''&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉、桜と共に消ゆ)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Hideki Tachibana]]
 |Datum= [[4. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 232
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Sode no Shirayuki tai Rukia! Kokoro no Madoi]]
 |Aux1=&quot;Sode no Shirayuki protiv Rukije! Zbunjeno srce&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 袖白雪vsルキア！心の惑い)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[11. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 233
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teki to Natta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Zangetsu postaje protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 敵となった斬月)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[18. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 234
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Renji Kyōgaku!? Futari no Zabimaru]]
 |Aux1=&quot;Renji je zbunjen!? Dva Zabimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次驚愕!? 2人の蛇尾丸)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[25. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 235
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Gekitotsu! Hisagi tai Kazeshini]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Hisagi protiv Kazeshinija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！檜佐木vs風死)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[1. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 236
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hanate! Aratanaru Getsuga Tenshō]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Novi Getsuga Tenshō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 放て！新たなる月牙天衝)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hideki Tachibana]]
 |Datum= [[8. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 237
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Soi-Fon, Zanpakutō o Hōi se yo!]]
 |Aux1=&quot;Soifon, Zanpakutōi u klopci&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂、斬魄刀を包囲せよ！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[15. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 238
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yūjō? Ken'o? Haineko to Tobiume]]
 |Aux1=&quot;Prijateljstvo? Mržnja? Haineko i Tobiume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 友情？嫌悪？灰猫&amp;飛梅)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[22. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 239
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mezame yo Hyōrinmaru! Hitsugaya Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Probuđeni Hyōrinmaru! Hitsugayina žestoka borba&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 目覚めよ氷輪丸！日番谷激闘)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[29. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 240
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Uragiri no Byakuya]]
 |Aux1=&quot;Byakuyina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切りの白哉)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[6. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 241
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hokori no Tame ni! Byakuya tai Renji]]
 |Aux1=&quot;U ime ponosa! Byakuya protiv Renjija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誇りのために！白哉vs恋次)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[13. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 242
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shinigami to Zanpakutō, Sōshutsugeki]]
 |Aux1=&quot;Shinigamiji i Zanpakutōi, potpuna ofenziva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神&amp;斬魄刀、総出撃)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[20. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 243
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ikkiuchi! Ichigo tai Senbonzakura]]
 |Aux1=&quot;Borba 1-na-1! Ichigo protiv Senbonzakure&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一騎打ち！一護vs千本桜)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[27. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 244
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Man o Moshite...Kenpachi Tōjō!]]
 |Aux1=&quot;Dugoočekivani... Kenpachijev dolazak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 満を持して…剣八登場！)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[3. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 245
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Byakuya o Oe! Konran no Goteitai]]
 |Aux1=&quot;Lov na Byakuyu! Zbunjene Gotei divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉を追え！混乱の護廷隊)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 246
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= {{nowrap|[[Tokumu! Yamamoto Sōtaichō o Kyūshutsu se yo!]]}}
 |Aux1=&quot;Posebni zadatak! Spašavanje glavnog kapetana Yamamota!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特務！山本総隊長を救出せよ！)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[17. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 247
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Damasareta Shinigami! Sekai Hōkai no Kiki]]
 |Aux1=&quot;Prevareni Shinigamiji! Kriza propasti svijeta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 騙された死神！世界崩壊の危機)
 |Redatelj= [[Yuzuru Mitsui]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Yuzuru Mitsui]]
 |Datum= [[24. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 248
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Kōri no Ryū to Honoo no Ryū! Saikyō Taiketsu!]]}}
 |Aux1=&quot;Ledeni zmaj i Vatreni zmaj! Okršaj najjačih!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷の龍と炎の龍！最強対決！)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[1. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 249
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Senbonzakura Bankai! Gensei no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Senbonzakurin Bankai! Napad i obrana Svijeta živih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜卍解！現世の攻防)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[8. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 250
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Sono Otoko・Kuchiki-ke Yue ni...]]
 |Aux1=&quot;Taj čovjek・U ime klana Kuchiki...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その男・朽木家ゆえに…)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[15. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 251
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Yami no Rekishi! Saikyō no Shinigami, Tanjō]]
 |Aux1=&quot;Povijest tame! Rođenje najgoreg Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 闇の歴史！最凶の死神、誕生)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[22. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 252
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Byakuya, Uragiri ni Kakusareta Shinjitsu]]
 |Aux1=&quot;Byakuya, istina o njegovoj izdaji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉、裏切りに隠された真実)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[5. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 253
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Sero!? Akasareta Muramasa no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Cero!? Muramasino pravo lice je otkriveno&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚閃|セロ}}!? 明かされた村正の正体)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[12. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 254
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Byakuya to Renji, Rokubantai Futatabi!]]
 |Aux1=&quot;Byakuya i Renji, povratak 6. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉と恋次、六番隊再び！)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[19. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 255
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Shūshō・Zanpakutō Ibun-hen]]
 |Aux1=&quot;Alternativna priča o Zanpakutōima・Posljednje poglavlje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 終章・斬魄刀異聞編)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[26. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 256
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Ikari no Byakuya! Kuchiki-ke Hōkai!]]
 |Aux1=&quot;Ljutiti Byakuya! Raspad klana Kuchiki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怒りの白哉！朽木家崩壊！)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[2. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 257
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Aratana Teki! Tōjū no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Novi protivnik! Pravo lice Tōjūa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新たな敵！刀獣の正体)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuyuki Honda]]
 |Datum= [[9. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 258
 |BrojEpizode2= 29
 |Naslov= [[Maigo no Hebi, Junan no Saru]]
 |Aux1=&quot;Zmija lutalica, zbunjeni majmun&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 迷子の蛇、受難の猿)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[16. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 259
 |BrojEpizode2= 30
 |Naslov= [[Kyōfu! Chika ni Hisomu Kaibutsu]]
 |Aux1=&quot;Horor! Čudovište koje se skriva pod zemljom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐怖！地下に潜む怪物)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[23. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 260
 |BrojEpizode2= 31
 |Naslov= [[Ketchaku!? Hisagi tai Kazeshini]]
 |Aux1=&quot;Zaključak!? Hisagi protiv Kazeshinija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着!? 檜佐木vs風死)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[2. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 261
 |BrojEpizode2= 32
 |Naslov= [[Michinaru Nōryokusha! Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Tip s nepoznatim moćima! Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 未知なる能力者！狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[9. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 262
 |BrojEpizode2= 33
 |Naslov= [[Higeki no Tōjū! Haineko, Gōkyū!]]
 |Aux1=&quot;Tragični Tōjū! Haineko kriči!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悲劇の刀獣！灰猫、号泣！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Masahiko Komino]]
 |Datum= [[16. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 263
 |BrojEpizode2= 34
 |Naslov= [[Yūhei!? Senbonzakura to Zabimaru]]
 |Aux1=&quot;Zatvor!? Senbonzakura i Zabimaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 幽閉!? 千本桜&amp;蛇尾丸)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[23. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 264
 |BrojEpizode2= 35
 |Naslov= [[Onna no Tatakai? Katen Kyōkotsu tai Nanao!]]
 |Aux1=&quot;Borba žena? Katen Kyōkotsu protiv Haineko!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 女の戦い？花天狂骨vs七緒！)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 265
 |BrojEpizode2= 36
 |Naslov= [[Shinka!? Saigo no Tōjū no Kyōi!]]
 |Aux1=&quot;Evolucija!? Napast posljednjeg Tōjūa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 進化!? 最後の刀獣の脅威！)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Okubo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[6. travnja]] [[2010.]]
}}
|}

=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>kmdxu396j8lbonttfu5yz0rkh3g0bru</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716897</id>
      <parentid>42716896</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T16:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 13: Zanpakutō: The Alternate Tale (2009–2010) */</comment>
      <origin>42716897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111026" sha1="8nuzu7hrj3552b392fqbjijo5tsubuz" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= {{nowrap|[[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]}}
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
{{main|Bleach (sezona 10)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 190
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Ueko Mundo Hen, Saikai!]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ''hen'', nastavak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド編、再会！)
 |Redatelj= [[Hatsuji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 191
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōen, Zaeruaporo Gekijō]]
 |Aux1=&quot;Zastrašujući banket, Szayelaporrov teatar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐宴、ザエルアポロ劇場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[21. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 192
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Neru no Himitsu, Kyonyū Bijo Sansen!?]]
 |Aux1=&quot;Nelina tajna, obdarena ljepotica pridružuje se borbi!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネルの秘密、 巨乳美女参戦!?)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Datum= [[28. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 193
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teikō Funō, Kyōfu no Ningyōgeki]]
 |Aux1=&quot;Neodoljivo, zastrašujuća lutkarska predstava&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 抵抗不能、恐怖の人形劇)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[4. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 194
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Nerieru no Kako]]
 |Aux1=&quot;Nelielina prošlost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネリエルの過去)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[11. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 195
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kyūkyoku Gattai! Pesshe no Honki]]
 |Aux1=&quot;Ultimativna unija! Pescheova ozbiljnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 究極合体！ペッシェの本気)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Datum= [[18. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 196
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Sanzen! Saikyō Shinigami Gundan Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Pridruživanje borbi! Dolazak najjače vojske Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 参戦！最強死神軍団登場)
 |Redatelj= [[Fukuda Akira]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[25. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 197
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Byakuya Bankai, Shizukanaru Ikari]]
 |Aux1=&quot;Byakuyin Bankai, tihi bijes&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉卍解、静かなる怒り)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[2. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 198
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Futari no Kagakusha, Mayuri no Wana]]
 |Aux1=&quot;Dvojica znanstvenika, Mayurijeva zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 2人の科学者、マユリの罠)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[9. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 199
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Seitan, Yomigaeru Zaeruaporo]]
 |Aux1=&quot;Sveto rođenje, Szayelaporrovo ponovno rođenje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 聖誕、蘇るザエルアポロ)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[16. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 200
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saikō no Karada!? Noitora o Kire]]
 |Aux1=&quot;Najtvrđe tijelo!? Sasijeci Nnoitru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最硬の体!? ノイトラを斬れ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 201
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Noitora Kaihō! Zōshokushita Ude]]
 |Aux1=&quot;Oslobođeni Nnoitora! Umnožavajuće ruke&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ノイトラ開放！増殖した腕)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[6. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 202
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Gekitō Ketchaku! Saikyō wa Dare da]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe! Tko je najjači?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘決着！最強は誰だ)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[13. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 203
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō ni Shūketsu! Aizen Tai Shinigami]]}}
 |Aux1=&quot;Okupljanje u Karakuri! Aizen protiv Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町に集結！藍染対死神)
 |Redatelj= [[Akane Inoue]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[20. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 204
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Ichigo no Seppuku Settoku Sakusen]]
 |Aux1=&quot;Ichigova operacija uvjeravanja protiv seppukua☆&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護の切腹説得大作戦☆)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[27. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 205
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Doki! Horō Darake no Kemari Taikai]]
 |Aux1=&quot;Bum! ''Kemari'' turnir pun Hollowa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ドキ！虚だらけの蹴鞠大会)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[3. veljače]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 11)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 206
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= {{nowrap|[[Kako Hen Kaishi! Hyakujū Nen Mae no Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Počinje ''Kako hen''! 110 godina stara istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 過去編開始！110年前の真実)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[10. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 207
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Jūnibantai Shin Taichō, Urahara Kisuke]]
 |Aux1=&quot;Novi kapetan 12. divizije, Kisuke Urahara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十二番隊新隊長、浦原喜助)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 208
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Aizen to Tensai Shōnen]]
 |Aux1=&quot;Aizen i genijalni mladić&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染と天才少年)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramu]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 209
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Muguruma Kyūbantai, Shutsudōse Yo]]
 |Aux1=&quot;Mugurumina 9. divizija kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 六車九番隊、出動せよ)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[3. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 210
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Hiyori Shisu? Higeki no Hajimari]]
 |Aux1=&quot;Hiyori umire? Početak tragedije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ひよ里死す? 悲劇の始まり)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 211
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Uragiri! An'yaku no Aizen]]
 |Aux1=&quot;Izdaja! Aizenovi tajni manevri&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切り！暗躍の藍染)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 212
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hirako o Sukue! Aizen VS Urahara]]
 |Aux1=&quot;Spašavanje Hiraka! Aizen protiv Urahare&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 平子を救え！藍染VS浦原)
 |Redatelj= [[Ōkura Shirakawa]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. ožujka]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 12)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=213
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Konsō Deka Karakuraizā Tanjō]]
 |Aux1=&quot;Rođenje Karakuraizera, policajca za pročišćenje duša&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂葬刑事カラクライザー誕生)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[31. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=214
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Karakuraizā Saigo no Hi]]
 |Aux1=&quot;Karakuraizerov poljednji dan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: カラクライザー最後の日)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Datum= [[7. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=215
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō o Mamore! Shinigami Sōtōjō]]}}
 |Aux1=&quot;Zaštiti Karakuru! Dolazak svih Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町を護れ！死神総登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=216
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Seiei! Yonnin no Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Elita! Četiri Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 精鋭！四人の死神)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[21. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=217
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Utsukushiki Koakuma Sharurotte]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi vražićak Charlotte&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しき小悪魔シャルロッテ)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[28. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=218
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kira, Zetsubō no Naka de no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Kira, borba usred očaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良、絶望の中での戦い)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[5. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=219
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Hisagi Shikai! Sono na wa...]]
 |Aux1=&quot;Hisagijev Shikai! Njegovo ime je...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 檜佐木始解！その名は…)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[12. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=220
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Ikkaku Taoreru! Shinigami no Kiki]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku pada! Kriza Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角倒れる！死神の危機)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[19. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=221
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Zenmen Taiketsu! Shinigami VS Esupāda]]
 |Aux1=&quot;Potpuni obračun! Shinigamiji protiv Espada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 全面対決！死神VS十刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=222
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Saikyō Taggu!? Soifon &amp; Ōmaeda]]
 |Aux1=&quot;Najgori tim!? Soifon i Ōmaeda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最凶タッグ!?砕蜂&amp;大前田)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[2. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=223
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Kyōi no Nikutai! Jio Kaihō]]
 |Aux1=&quot;Čudesno tijelo! Ggio je oslobođen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚異の肉体！ジオ解放)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[9. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=224
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[3 vs 1 no Sentō! Pinchi no Rangiku]]
 |Aux1=&quot;Bitka 3 prema 1! Rangiku je u krizi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 3vs1の戦闘！ピンチの乱菊)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramukai]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[16. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=225
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu! Kyōfu no Yōjū]]
 |Aux1=&quot;Uništenje svih zapovjednika! Zastrašujuća demonska zvijer&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅！恐怖の妖獣)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=226
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Gekitō Shūketsu? Aratanaru Tatakai e!]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe? Prema novoj bitci!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘終結？新たなる戦いへ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[30. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=227
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Wandafuru Erā]]
 |Aux1=&quot;Predivna greška&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ワンダフル・エラー)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[7. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=228
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Natsu da! Umi da! Mizugisai!!]]
 |Aux1=&quot;Ljeto! More! Festival kupaćih kostima!!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夏だ！海だ！水着祭!!)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[14. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=229
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Tamashii no Sakebi? Zura Shinigami Tanjō!]]
 |Aux1=&quot;Krik duše? Rođenje Shinigamija s perikom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂の叫び？ヅラ死神誕生！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[21. srpnja]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
{{main|Bleach (sezona 13)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 230
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Aratanaru Teki! Zanpakutō Jittaika]]
 |Aux1=&quot;Novi protivnik! Materijalizacija Zanpakutōa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新たなる敵！斬魄刀実体化)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[28. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 231
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Byakuya, Sakura to Tomo ni Kiyu]]
 |Aux1=&quot;Byakuya, nestanak sa ''sakurom''&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉、桜と共に消ゆ)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hideki Tachibana]]
 |Datum= [[4. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 232
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Sode no Shirayuki tai Rukia! Kokoro no Madoi]]
 |Aux1=&quot;Sode no Shirayuki protiv Rukije! Zbunjeno srce&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 袖白雪vsルキア！心の惑い)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[11. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 233
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teki to Natta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Zangetsu postaje protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 敵となった斬月)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[18. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 234
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Renji Kyōgaku!? Futari no Zabimaru]]
 |Aux1=&quot;Renji je zbunjen!? Dva Zabimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次驚愕!? 2人の蛇尾丸)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[25. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 235
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Gekitotsu! Hisagi tai Kazeshini]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Hisagi protiv Kazeshinija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！檜佐木vs風死)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[1. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 236
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hanate! Aratanaru Getsuga Tenshō]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Novi Getsuga Tenshō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 放て！新たなる月牙天衝)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hideki Tachibana]]
 |Datum= [[8. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 237
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Soi-Fon, Zanpakutō o Hōi se yo!]]
 |Aux1=&quot;Soifon, Zanpakutōi u klopci&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂、斬魄刀を包囲せよ！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[15. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 238
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yūjō? Ken'o? Haineko to Tobiume]]
 |Aux1=&quot;Prijateljstvo? Mržnja? Haineko i Tobiume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 友情？嫌悪？灰猫&amp;飛梅)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[22. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 239
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mezame yo Hyōrinmaru! Hitsugaya Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Probuđeni Hyōrinmaru! Hitsugayina žestoka borba&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 目覚めよ氷輪丸！日番谷激闘)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[29. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 240
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Uragiri no Byakuya]]
 |Aux1=&quot;Byakuyina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切りの白哉)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[6. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 241
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hokori no Tame ni! Byakuya tai Renji]]
 |Aux1=&quot;U ime ponosa! Byakuya protiv Renjija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誇りのために！白哉vs恋次)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[13. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 242
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shinigami to Zanpakutō, Sōshutsugeki]]
 |Aux1=&quot;Shinigamiji i Zanpakutōi, potpuna ofenziva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神&amp;斬魄刀、総出撃)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[20. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 243
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ikkiuchi! Ichigo tai Senbonzakura]]
 |Aux1=&quot;Borba 1-na-1! Ichigo protiv Senbonzakure&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一騎打ち！一護vs千本桜)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[27. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 244
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Man o Moshite...Kenpachi Tōjō!]]
 |Aux1=&quot;Dugoočekivani... Kenpachijev dolazak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 満を持して…剣八登場！)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[3. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 245
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Byakuya o Oe! Konran no Goteitai]]
 |Aux1=&quot;Lov na Byakuyu! Zbunjene Gotei divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉を追え！混乱の護廷隊)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 246
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= {{nowrap|[[Tokumu! Yamamoto Sōtaichō o Kyūshutsu se yo!]]}}
 |Aux1=&quot;Posebni zadatak! Spašavanje glavnog kapetana Yamamota!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特務！山本総隊長を救出せよ！)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[17. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 247
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Damasareta Shinigami! Sekai Hōkai no Kiki]]
 |Aux1=&quot;Prevareni Shinigamiji! Kriza propasti svijeta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 騙された死神！世界崩壊の危機)
 |Redatelj= [[Yuzuru Mitsui]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Yuzuru Mitsui]]
 |Datum= [[24. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 248
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Kōri no Ryū to Honoo no Ryū! Saikyō Taiketsu!]]}}
 |Aux1=&quot;Ledeni zmaj i Vatreni zmaj! Okršaj najjačih!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷の龍と炎の龍！最強対決！)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[1. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 249
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Senbonzakura Bankai! Gensei no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Senbonzakurin Bankai! Napad i obrana Svijeta živih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜卍解！現世の攻防)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[8. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 250
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Sono Otoko・Kuchiki-ke Yue ni...]]
 |Aux1=&quot;Taj čovjek・U ime klana Kuchiki...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その男・朽木家ゆえに…)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[15. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 251
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Yami no Rekishi! Saikyō no Shinigami, Tanjō]]
 |Aux1=&quot;Povijest tame! Rođenje najgoreg Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 闇の歴史！最凶の死神、誕生)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[22. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 252
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Byakuya, Uragiri ni Kakusareta Shinjitsu]]
 |Aux1=&quot;Byakuya, istina o njegovoj izdaji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉、裏切りに隠された真実)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[5. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 253
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Sero!? Akasareta Muramasa no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Cero!? Muramasino pravo lice je otkriveno&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚閃|セロ}}!? 明かされた村正の正体)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[12. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 254
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Byakuya to Renji, Rokubantai Futatabi!]]
 |Aux1=&quot;Byakuya i Renji, povratak 6. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉と恋次、六番隊再び！)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[19. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 255
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Shūshō・Zanpakutō Ibun-hen]]
 |Aux1=&quot;Alternativna priča o Zanpakutōima・Posljednje poglavlje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 終章・斬魄刀異聞編)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[26. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 256
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Ikari no Byakuya! Kuchiki-ke Hōkai!]]
 |Aux1=&quot;Ljutiti Byakuya! Raspad klana Kuchiki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怒りの白哉！朽木家崩壊！)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[2. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 257
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Aratana Teki! Tōjū no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Novi protivnik! Pravo lice Tōjūa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新たな敵！刀獣の正体)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuyuki Honda]]
 |Datum= [[9. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 258
 |BrojEpizode2= 29
 |Naslov= [[Maigo no Hebi, Junan no Saru]]
 |Aux1=&quot;Zmija lutalica, zbunjeni majmun&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 迷子の蛇、受難の猿)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[16. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 259
 |BrojEpizode2= 30
 |Naslov= [[Kyōfu! Chika ni Hisomu Kaibutsu]]
 |Aux1=&quot;Horor! Čudovište koje se skriva pod zemljom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐怖！地下に潜む怪物)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[23. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 260
 |BrojEpizode2= 31
 |Naslov= [[Ketchaku!? Hisagi tai Kazeshini]]
 |Aux1=&quot;Zaključak!? Hisagi protiv Kazeshinija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着!? 檜佐木vs風死)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[2. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 261
 |BrojEpizode2= 32
 |Naslov= [[Michinaru Nōryokusha! Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Tip s nepoznatim moćima! Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 未知なる能力者！狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[9. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 262
 |BrojEpizode2= 33
 |Naslov= [[Higeki no Tōjū! Haineko, Gōkyū!]]
 |Aux1=&quot;Tragični Tōjū! Haineko kriči!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悲劇の刀獣！灰猫、号泣！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Masahiko Komino]]
 |Datum= [[16. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 263
 |BrojEpizode2= 34
 |Naslov= [[Yūhei!? Senbonzakura to Zabimaru]]
 |Aux1=&quot;Zatvor!? Senbonzakura i Zabimaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 幽閉!? 千本桜&amp;蛇尾丸)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[23. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 264
 |BrojEpizode2= 35
 |Naslov= [[Onna no Tatakai? Katen Kyōkotsu tai Nanao!]]
 |Aux1=&quot;Borba žena? Katen Kyōkotsu protiv Haineko!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 女の戦い？花天狂骨vs七緒！)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 265
 |BrojEpizode2= 36
 |Naslov= [[Shinka!? Saigo no Tōjū no Kyōi!]]
 |Aux1=&quot;Evolucija!? Napast posljednjeg Tōjūa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 進化!? 最後の刀獣の脅威！)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[6. travnja]] [[2010.]]
}}
|}

=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>8nuzu7hrj3552b392fqbjijo5tsubuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42717103</id>
      <parentid>42716897</parentid>
      <timestamp>2026-11-08T01:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Edgar Allan Poe</username>
        <id>29250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sezona 13: Zanpakutō: The Alternate Tale (2009–2010) */</comment>
      <origin>42717103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111024" sha1="c4sp3k0f1b5hnjqb5t2x34kz6e6amju" xml:space="preserve">{{DISPLAYTITLE:Lista epizoda animea ''Bleach''}}
[[File:Bleach DVD1 JAP.png|thumb|220px|Omot prvog japanskog DVD izdanja ''Bleacha'' u izdanju [[Aniplex]]a. Na omotu je prikazan glavni lik, [[Ichigo Kurosaki]].]]
'''''[[Bleach (anime)|Bleach]]''''' je [[japan]]ska [[anime]] serija temeljena na [[Bleach (manga)|istoimenoj mangi]] [[Tite Kubo|Titea Kuba]]. Serija je s emitiranjem počela [[5. listopada]] [[2004.]] godine u [[Japan]]u, a emitiranje je inicijalno završeno [[27. ožujka]] [[2012.]] godine prije adaptacije cijele mange. Iako je prekid izvorno najavljen kao pauza, ispostavilo se da je produkcija potpuno obustavljena. Ipak, anime se vratio [[11. listopada]] [[2022.]] godine, kada je započelo emitiranje 17. sezone naslovljene ''Bleach: Thousand-Year Blood War'', a koja je kroz četiri ''coura'' adaptirala preostala poglavlja mange te je zaključena [[27. listopada]] [[2026.]] godine. Izvorni je anime imao 366 epizoda, dok je 17. sezona sadržavala 50 epizoda, tako da je ukupno emitirano 416 epizoda animea.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bleach TV Anime Ending on March 27|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|publisher=animenewsnetwork.com|access-date=18 September 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915060917/http://www.animenewsnetwork.com/news/2012-02-23/bleach-tv-anime-ending-on-march-27|archive-date=15 September 2012}}&lt;/ref&gt; 

Radnja animea prati srednjoškolca [[Ichigo Kurosaki|Ichiga Kurosakija]], koji nakon slučajnog susreta s [[Rukia Kuchiki|Rukijom Kuchiki]] i sam postaje [[Shinigami (Bleach)|Shinigami]] te sa svojim prijateljima i saveznicima pomaže Shinigamijima u borbi protiv različitih protivnika. Anime je emitiran na [[TV Tokyo|TV Tokyu]]. [[Noriyuki Abe]] bio je redatelj tijekom cjelokupnog originalnog emitiranja, dok su 17. sezonu režirali [[Tomohisa Taguchi]]{{efn|Potpisan kao redatelj (監督) za ''courove'' 1–2 i glavni redatelj (総監督) za ''courove'' 3–4.}} i [[Hikaru Murata]].{{efn|Potpisan kao glavni epizodni redatelj (チーフ演出) za ''courove'' 1–2 i redatelj (監督) za ''courove''  3–4.}} Anime je emitiran globalno&lt;ref&gt;{{Cite press release|url=http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|title=Viz Media named master licensor for hit Japanese action manga Shōnen Jump's Bleach|publisher=Viz Media|access-date=2007-04-01|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070504033042/http://www.viz.com/news/newsroom/2006/03_bleach.php|archive-date=2007-05-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|title=Viz Announces Bleach Merchandise Licenses|publisher=Anime News Network|access-date=2007-03-24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070326181450/http://www.animenewsnetwork.com/news/2006-11-02/viz-announces-bleach-merchandise-licenses|archive-date=2007-03-26}}&lt;/ref&gt; – negdje je bio sinkroniziran, a negdje u izvorniku s titlovima – uz velik uspjeh, a na području bivše Jugoslavije prikazivan je samo u [[Srbija|Srbiji]] u izvorniku s titlovima (i to samo originalni anime). 

== Pregled animea ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;45%&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; rowspan=&quot;2&quot; width=3% |Sezona
! rowspan=&quot;2&quot; width=5% |Epizoda
! colspan=&quot;2&quot; |Originalno emitiranje
|-
! width=20% |Početak sezone
! width=20% |Kraj sezone
|-
|bgcolor=&quot;#4E5A66&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 1)|1]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2004.]]}}}}
|{{center|[[22. veljače]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#5DADEC&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 2)|2]]
|{{center|21}}
|{{nowrap|{{center|[[1. ožujka]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[19. srpnja]] [[2005.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#FFBF00&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 3)|3]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[26. srpnja]] [[2005.]]}}}}
|{{center|[[10. siječnja]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ED872D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 4)|4]]
|{{center|28}}
|{{nowrap|{{center|[[17. siječnja]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[1. kolovoza]] [[2006.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F66D58&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 5)|5]]
|{{center|18}}
|{{nowrap|{{center|[[8. kolovoza]] [[2006.]]}}}}
|{{center|[[4. siječnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#00A987&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 6)|6]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[10. siječnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[27. lipnja]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#395F53&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 7)|7]]
|{{center|20}}
|{{nowrap|{{center|[[4. srpnja]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[5. prosinca]] [[2007.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 8)|8]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[12. prosinca]] [[2007.]]}}}}
|{{center|[[16. travnja]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#4B5F2A&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 9)|9]]
|{{center|22}}
|{{nowrap|{{center|[[23. travnja]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[7. listopada]] [[2008.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#30BFBF&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 10)|10]]
|{{center|16}}
|{{nowrap|{{center|[[14. listopada]] [[2008.]]}}}}
|{{center|[[3. veljače]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#BDB76B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 11)|11]]
|{{center|7}}
|{{nowrap|{{center|[[10. veljače]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[24. ožujka]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#C3A78B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 12)|12]]
|{{center|17}}
|{{nowrap|{{center|[[31. ožujka]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[21. srpnja]] [[2009.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#ECEBBD&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 13)|13]]
|{{center|36}}
|{{nowrap|{{center|[[28. srpnja]] [[2009.]]}}}}
|{{center|[[6. travnja]] [[2010.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#701C1C&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 14)|14]]
|{{center|51}}
|{{nowrap|{{center|[[13. travnja]] [[2010.]]}}}}
|{{center|[[5. travnja]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#14663D&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 15)|15]]
|{{center|26}}
|{{nowrap|{{center|[[12. travnja]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[4. listopada]] [[2011.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#18453B&quot;| 
!colspan=&quot;3&quot;| [[Bleach (sezona 16)|16]]
|{{center|24}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2011.]]}}}}
|{{center|[[27. ožujka]] [[2012.]]}}
|-
|rowspan=&quot;4&quot; bgcolor=&quot;#a51b19&quot;| 
!rowspan=&quot;4&quot; | [[Bleach (sezona 17)|17]]
|bgcolor=&quot;#C82321&quot;| 
!1
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[11. listopada]] [[2022.]]}}}}
|{{center|[[27. prosinca]] [[2022.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#1335A9&quot;| 
!2
|{{center|13}}
|{{nowrap|{{center|[[8. srpnja]] [[2023.]]}}}}
|{{center|[[30. rujna]] [[2023.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#000000&quot;| 
!3
|{{center|14}}
|{{nowrap|{{center|[[5. listopada]] [[2024.]]}}}}
|{{center|[[28. prosinca]] [[2024.]]}}
|-
|bgcolor=&quot;#F6832E&quot;| 
!4
|{{center|10}}
|{{nowrap|{{center|[[25. srpnja]] [[2026.]]}}}}
|{{center|[[27. listopada]] [[2026.]]}}
|-
|}

== Epizode ==
{{Hatnote|'''Napomena:''' Podjela na sezone koja slijedi odgovara podjeli prema kućnim izdanjima animea u izdanju [[Aniplex]]a. U Japanu, anime se kontinuirano emitirao tijekom cijele godine.}}

=== Sezona 1: ''The Substitute Shinigami'' (2004–2005) ===
{{main|Bleach (sezona 1)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#485858; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 1
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami ni Natchatta Hi]]
 |Aux1= &quot;Dan kada sam postao Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神になっちゃった日)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 2
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami no Oshigoto]]
 |Aux1=&quot;Posao Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神のお仕事)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 3
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ani no Negai, Imōto no Negai]]
 |Aux1=&quot;Želja starijeg brata, želja mlađe sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 兄の願い、妹の願い)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[19. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 4
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Noroi no Inko]]
 |Aux1=&quot;Ukleta papiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 呪いのインコ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hidehito Ueda]]
 |Datum= [[26. listopada]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 5
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Mienai Teki o Nagure!]]
 |Aux1=&quot;Pobijedi nevidljivog neprijatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵を殴れ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[2. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 6
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Shitō! Ichigo vs. Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti! Ichigo protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘！一護VSイチゴ)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[9. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 7
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Nuigurumi kara Konnichiwa|Nuigurumi kara ''Kon''nichiwa]]
 |Aux1=&quot;Pozdrav od plišanca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぬいぐるみからコンにちは)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]&lt;br /&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]&lt;br /&gt;[[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[16. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 8
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Roku-gatsu Jūshichi-nichi, Ame no Kioku]]
 |Aux1=&quot;17. srpnja, uspomene na kiši&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 6月17日、雨の記憶)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[23. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 9
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Taosenai Teki]]
 |Aux1=&quot;Nepobjedivi protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 倒せない敵)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[30. studenog]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 10
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Burari Reijō Totsugeki no Tabi!]]
 |Aux1=&quot;Napad na putovanju za sveto tlo!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ぶらり霊場突撃の旅！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 11
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Densetsu no Kuinshī]]
 |Aux1=&quot;Legendarny Quincy&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 伝説のクインシー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[14. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 12
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Yasashii Migiude]]
 |Aux1=&quot;Nježna desnica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: やさしい右腕)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[21. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 13
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hana to Horō]]
 |Aux1=&quot;Cvijet i Hollow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 花とホロウ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[28. prosinca]] [[2004.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 14
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Senaka Awase no Shitō!]]
 |Aux1=&quot;Borba do smrti, leđa uz leđa!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 背中合わせの死闘！)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 15
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Kon no Uhauha Daisakusen]]
 |Aux1=&quot;Konov veliki plan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: コンのウハウハ大作戦)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[18. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 16
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Abarai Renji, Kenzan!]]
 |Aux1=&quot;Susret s Renjijem Abarijem!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、見参！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. siječnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 17
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ichigo, Shisu!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo umire!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、死す！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 18
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Torimodose! Shinigami no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Vrati! Moć Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 取り戻せ！死神の力！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 19
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo, Horō ni Ochiru!]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, postani Hollow!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、ホロウに墜ちる！)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. veljače]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 20
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Kage]]
 |Aux1=&quot;Sjena Gina Ichimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの影)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[22. veljače]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 2: ''Soul Society: The Sneak Entry'' (2005) ===
{{main|Bleach (sezona 2)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#5DADEC; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 21
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Totsunyū! Shinigami no Sekai]]
 |Aux1= &quot;Ulazak! Svijet Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突入！死神の世界)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[1. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 22
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinigami o Nikumu Otoko]]
 |Aux1= &quot;Muškarac koji mrzi Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神を憎む男)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[8. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 23
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia Shokei, Jūyokka Mae]]
 |Aux1= &quot;14 dana prije Rukijinog pogubljenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア処刑、14日前)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[15. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 24
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Kesshū! Gotei Jūsantai]]
 |Aux1= &quot;Okupljanje! Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結集！護廷13隊)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[22. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 25
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Kyodai Hōdan de Chūō Toppa?]]
 |Aux1= &quot;Upad u centar pomoću velike bombe?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨大砲弾で中央突破？)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[29. ožujka]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 26
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kessei! Saiaku no Taggu]]
 |Aux1= &quot;Formacija! Najgori par&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 結成！最悪のタッグ)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[5. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 27
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hissatsu no Ichigeki o Hanate!]]
 |Aux1= &quot;Oslobađanje smrtonosnog udarca!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 必殺の一撃を放て！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 28
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Keizō Kusakawa]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 29
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Toppa seyo! Shinigami Hōimō]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Sveobuhvatna mreža Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！死神包囲網)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[26. travnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 30
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Tachihadakaru Renji]]
 |Aux1=&quot;Renjijeva konfrontacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 立ちはだかる恋次)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[3. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 31
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Kiru Tame no Kakugo]]
 |Aux1= &quot;Odluka o ubojstvu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 斬る為の覚悟)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[10. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 32
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hoshi to Norainu]]
 |Aux1= &quot;Zvijezde i lutalica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 星と野良犬)
 |Redatelj= [[Takuji Kimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 33
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Kiseki! Nazo no Shin Hīrō]]
 |Aux1=&quot;Čudo! Misteriozni novi heroj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 奇跡！謎の新ヒーロー)
 |Redatelj= [[Chiaki Kon]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Chiaki Kon]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 34
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Yoake no Sangeki]]
 |Aux1=&quot;Tragedija zore&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夜明けの惨劇)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[1. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 35
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Aizen Ansatsu! Shinobiyoru Yami]]
 |Aux1=&quot;Aizen je ubijen! Nadolazeća tama&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染暗殺！忍び寄る闇)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 36
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Zaraki Kenpachi, Semaru!]]
 |Aux1=&quot;Kenpachi Zaraki dolazi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木剣八、迫る！)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Datum= [[14. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 37
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kobushi no Riyū]]
 |Aux1=&quot;Razlog šake&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 拳の理由)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Datum= [[21. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 38
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Zettaizetsumei! Orareta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Očaj! Razbijeni Zangetsu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶体絶命! 折られた斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. lipnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 39
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Fujimi no Otoko]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni muškarac&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 不死身の男)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[5. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 40
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Ganju no Mita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Shinigami kojeg je upoznao Ganju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 岩鷲の見た死神)
 |Redatelj= [[Ryō Miyata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Sanzō Tsunoda]]
 |Datum= [[12. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 41
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo i Rukia&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキア)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[19. srpnja]] [[2005.]]
}}
|}

=== Sezona 3: ''Soul Society: The Rescue'' (2005–2006) ===
{{main|Bleach (sezona 3)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#FFBF00; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 42
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shunjin Yoruichi, Mau!]]
 |Aux1= &quot;Boginja brzine Yoruichi, pleše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 瞬神夜一、舞う！)
 |Redatelj= [[Akira Iwanaga]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[26. srpnja]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 43
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Hiretsu na Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Prezreni Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 卑劣な死神)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[2. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 44
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Ishida, Kyokugen no Chikara!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, ultimativna moć!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、極限の力！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Ōkura Shirakawa&quot;|白川 巨椋|Shirakawa Ōkura}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Satoshi Nishimura]]
 |Datum= [[9. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 45
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Genkai o Koero!]]
 |Aux1=&quot;Preskoči vlastite granice!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 限界を越えろ！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[16. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 46
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Jitsuroku! Shinigami no Gakkō]]
 |Aux1=&quot;Autentični zapisi! Škola za Shinigamije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 実録！死神の学校)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[23. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 47
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Adautsu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Osvetnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 仇討つ者たち)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[30. kolovoza]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 48
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hitsugaya, Hoeru!]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya grmi!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷、吼える！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 49
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia no Akumu]]
 |Aux1=&quot;Rukijina noćna mora&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの悪夢)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[13. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 50
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yomigaeru Shishi]]
 |Aux1=&quot;Besmrtni lav&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: よみがえる獅子)
 |Redatelj= [[Shigeki Hatakeyama]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Shin'ichi Watanabe]]
 |Datum= [[20. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 51
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Shokei no Asa]]
 |Aux1=&quot;Jutro izvršenja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 処刑の朝)
 |Redatelj= [[Yoshinori Odaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[27. rujna]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 52
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Renji, Tamashii no Chikai! Byakuya to no Shitō]]
 |Aux1=&quot;Renji, zakletva duše! Bitka do smrti s Byakuyom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次、魂の誓い！白哉との死闘)
 |Redatelj= [[Kōji Aritomi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kōji Aritomi]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 53
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ichimaru Gin no Yūwaku, Kuzusareta Kakugo]]
 |Aux1=&quot;Iskušenje Gina Ichimarua, razvijena odlučnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 市丸ギンの誘惑、崩された覚悟)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2005.]]{{efn|Epizode 52 i 53 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 54
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Hatasareru Chikai! Rukia Dakkan Naruka!]]
 |Aux1=&quot;Ispunjena zakletva! Spasi Rukiju!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 果たされる誓い！ルキア奪還なるか)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 55
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Saikyō no Shinigami! Kyūkyoku no Shitei Taiketsu]]}}
 |Aux1=&quot;Najjači Shinigami! Ultimativni obračun između učitelja i učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最強の死神！究極の師弟対決)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. listopada]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 56
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Chōsoku no Tatakai! Bu no Megami, Kessu]]
 |Aux1=&quot;Nadzvučna borba! Odluka o boginji borbe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 超速の戦い！武の女神、決す)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 57
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= {{nowrap|[[Senbonzakura, Funsai! Ten o Tsuku Zangetsu]]}}
 |Aux1=&quot;Senbonzakura, uništen! Zangetsu siječe nebesa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜、粉砕！天を衝く斬月)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 58
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kaihō! Kuroki Yaiba, Kiseki no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Crna oštrica, čudesna moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 開放！黒き刃、奇跡の力)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 59
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Shitō Ketchaku! Shiroki Hokori to Kuroki Omoi]]
 |Aux1=&quot;Kraj borbe do smrti! Bijeli ponos i crna želja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘決着！白き誇りと黒き想い)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 60
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Zetsubō no Shinjitsu, Furiorosareta Kyōjin]]
 |Aux1=&quot;Stvarnos očaja, ubojičin nož probada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 絶望の真実、振り下ろされた凶刃)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 61
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Aizen, Tatsu! Osorubeki Yabō]]
 |Aux1=&quot;Aizen je živ! Grozne ambicije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染、立つ！恐るべき野望)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 62
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Shūketsuseyo! Saikyō no Shinigami Shūdan]]
 |Aux1=&quot;Ujedinjenje! Skupina najjačih Shinigamija!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 集結せよ！最強の死神集団)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2005.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 63
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Rukia no Ketsui, Ichigo no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Rukijina odluka, Ichigove želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの決意、一護の想い)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigeki Hatakeyama]]}}
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2006.]]{{efn|Epizoda 63 bila je jednosatni specijal.}}
}}
|}

=== Sezona 4: ''The Bount'' (2006) ===
{{main|Bleach (sezona 4)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ED872D; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 64
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shingakki, Gense ni Renji ga Yatte Kita!?]]
 |Aux1=&quot;Novi školski tim, Renji je došao u Svijet živih!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新学期、現世に恋次がやって来た!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 65
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Shinobi yoru Kyōfu, Nibanme no Giseisha]]
 |Aux1=&quot;Puzajući teror, druga žrtva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 忍び寄る恐怖、2番目の犠牲者)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 66
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Toppa seyo! Meikyū ni Hisomu Wana]]
 |Aux1=&quot;Napredak! Zamka skrivena u labirintu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 突破せよ！迷宮に潜む罠)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 67
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Shi no Gēmu! Kieru Kurasumeito]]
 |Aux1=&quot;Igra smrti! Nestali učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死のゲーム！消えるクラスメイト)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[7. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 68
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Akuma no Shōtai, Akasareta Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Obličje zla, otkrivena istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の正体、明かされた秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 69
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Baunto! Tamashii o Karu Mono-tachi]]
 |Aux1=&quot;Bount! Oni koji love duše&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント！魂を狩る者たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2006.]]{{efn|Epizode 68 i 69 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 70
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Rukia no Kikan! Daikō Chīmu Fukkatsu]]
 |Aux1=&quot;Rukijin povratak! Oživljavanje zamjenskog tima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアの帰還！代行チーム復活)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 71
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Gekitotsu no Toki! Kuinshī ni Semaru Ma no Te]]
 |Aux1=&quot;Trenutak sudara! Ruka zla približava se Quincyju&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突の時！クインシーに迫る魔の手)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 72
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Mizu no Kōgeki! Tozasareta Byōin kara no Dasshutsu]]
 |Aux1=&quot;Vodeni napad! Bijeg iz zatvorene bolnice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 水の攻撃！閉ざされた病院からの脱出)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Rei Kaneko]]
 |Datum= [[14. ožujka]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 73
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Baunto Shūketsu! Ugokidasu Otoko]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Bountova! Onaj koji vuče poteze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント集結！動き出す男)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 74
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Eien o Ikiru Ichizoku no Kioku]]
 |Aux1=&quot;Sjećanja besmrtnog klana&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 永遠を生きる一族の記憶)
 |Redatelj= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2006.]]{{efn|Epizode 73 i 74 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 75
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Jūichibantai Gekishin! Yomigaetta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Potres u 11. diviziji! Oživjeli Shinigami&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十一番隊激震！よみがえった死神)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 76
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Chikara no Gekitotsu! Furīdo VS Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Sudar moći! Fried protiv Zangetsua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 力の激突！フリードVS斬月)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. travnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 75 i 76 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal.}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 77
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kienu Onnen! Kenpachi ga Kitta Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Bijes koji ne vene! Shinigami kojeg je ubio Kenpachi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 消えぬ怨念！剣八が斬った死神)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 78
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= {{nowrap|[[Gotei Jūsantai Kyōgaku!! Rekishi ni Uzumoreta Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Šok za Gotei 13! Istina zakopana u prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 護廷十三隊驚愕!!歴史に埋もれた真実)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 79
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Yoshino, Shi o Kaketa Omoi]]
 |Aux1=&quot;Yoshinoina želja za smrću&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 芳野、死をかけた想い)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 80
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Kyōteki no Kyūshū! Chiisana Saishū Bōei Sen!?]]
 |Aux1=&quot;Napad opasnog protivnika! Mala posljednja linija obrane!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 強敵の急襲！小さな最終防衛線!?)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 81
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Hitsugaya Ugoku! Osowareta Machi]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya kreće! Napadnuti grad&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷動く！襲われた街)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[23. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 82
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Ichigo VS Daruku! Shirakigami no Shutsugen]]
 |Aux1=&quot;Ichigo protiv Dalka! Dolazak izblijedjele tame&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSダルク！白き闇の出現)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 83
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Haiiro no Kage, Dōru no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Siva sjena, tajna o Dollovima&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 灰色の影、ドールの秘密)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 84
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Daikō Chīmu Bunretsu? Uragitta Rukia]]
 |Aux1=&quot;Raskol u zamjenskom timu? Rukijina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行チーム分裂？裏切ったルキア)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuya Endō]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 85
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Namida no Shitō! Rukia VS Orihime]]
 |Aux1=&quot;Uplakana borba do smrti! Rukia protiv Orihime&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 涙の死闘！ルキアVS織姫)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2006.]]{{efn|Epizode 84 i 85 izvorno su emitirane zajedno kao jednosatni specijal zbog [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2006.|Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.]]}}
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 86
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Rangiku Mau! Mienai Teki o Kire!]]
 |Aux1=&quot;Rangiku pleše! Sasijeci nevidljivog protivnika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊舞う！見えない敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 87
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Byakuya Shōshū! Ugokidasu Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya je pozvan! Gotei 13 kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉召集！動き出す護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|Potpisan pod pseudonimom {{Nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 88
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu!? Chika Dōkutsu no Wana]]
 |Aux1=&quot;Potpuno uništenje zamjenika!? Zamka u podzemnoj špilji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅!?地下洞窟の罠)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 89
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Saisen!? Ishida VS Nemu]]
 |Aux1=&quot;Revanš!? Ishida protiv Nemu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再戦!?石田VSネム)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 90
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Abarai Renji, Tamashii no Bankai!]]
 |Aux1=&quot;Renji Abarai, Bankai duše!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 阿散井恋次、魂の卍解！)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 91
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Yomigaeru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, oživljavajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、よみがえる力)
 |Redatelj= [[Shigeru Ueda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[1. kolovoza]] [[2006.]]
}}
|}

=== Sezona 5: ''Bount Assault on Soul Society'' (2006–2007) ===
{{main|Bleach (sezona 5)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#F66D58; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 92
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Shinigami Sekai e no Totsunyū, Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Invazija na Svijet Shinigamija, opet&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神世界への突入、再び)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 93
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Baunto Kyōshū! Gekishin no Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Napad Bountova! Potreseni Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: バウント強襲！激震の護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[15. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 94
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Hitsugaya no Ketsui! Gekitotsu no Toki Semaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugayina odluka! Predstojeći okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷の決意！激突の時迫る)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 95
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Byakuya Shutsujin! Kaze o Saku Sakura no Mai]]
 |Aux1=&quot;Byakuya nastupa! Ples ''sakura'' koje sijeku vjetar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉出陣！風を裂く桜の舞)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 96
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ichigo, Byakuya, Kariya, Sankyoku no Tatakai!]]
 |Aux1=&quot;Borba trojice ekstrema – Ichigo・Byakuya・Kariya&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護・白哉・狩矢、三極の戦い！)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 97
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= {{nowrap|[[Hitsugaya Shutsugeki! Mori no Naka no Teki o Kire!]]}}
 |Aux1=&quot;Hitsugaya napada! Sasijeci neprijatelja usred šume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷出撃！森の中の敵を斬れ)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 98
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Gekitotsu! Zaraki Kenpachi VS Ichinose Maki]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Kenpachi Zaraki protiv Makija Ichinosea&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！更木剣八VS一之瀬真樹)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yuji Moriyama|Norihiro Sunagawa]]
 |Datum= [[4. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 99
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Shinigami VS Shinigami! Bōsō suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Shinigami protiv Shinigamija! Nekontrolirana moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神VS死神！暴走する力)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[11. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 100
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Soifon Shisu? Onmitsukidō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Soifon umire? Posljednja članica Specijalnih odreda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂死す？隠密機動の最後)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[18. listopada]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 101
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mayuri Bankai!! Sawatari: Akuma no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Mayurijev Bankai!! Sawatari: Sudar Demona&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: マユリ卍解!!沢渡・悪魔の激突)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[1. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 102
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saigo no Kuinshī! Bōhatsu suru Chikara]]
 |Aux1=&quot;Posljednji Quincy! Eksplodirajuća moć&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最後のクインシー！暴発する力)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[8. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 103
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Ishida, Genkai o Koete Ute!]]
 |Aux1=&quot;Ishida, prelazak granica napada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田、限界を超えて撃て！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[15. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 104
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shitō Jūbantai! Hyōrinmaru o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Borba 10. divizije do smrti! Oslobođeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死闘十番隊！氷輪丸を放て)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[22. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 105
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Kariya! Bakuhatsu e no Kauntodaun]]
 |Aux1=&quot;Kariya! Odbrojavanje do detonacije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 狩矢！爆発へのカウントダウン)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[29. studenoga]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 106
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Inochi to Fukushū! Ishida, Kyūkyoku no Sentaku]]
 |Aux1=&quot;Život i osveta! Ishida, ultimativni izbor&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 命と復讐！石田、究極の選択)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[6. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 107
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Furiorosareta Yaiba! Hametsu no Shunkan]]
 |Aux1=&quot;Zamahnuta oštrica! Trenutak propasti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 振り下ろされた刃！破滅の瞬間)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[13. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 108
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Dōkoku no Baunto! Saigo no Gekitotsu]]
 |Aux1=&quot;Jauk Bountova! Posljednji okršaj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 慟哭のバウント！最後の激突)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[20. prosinca]] [[2006.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 109
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Ichigo to Rukia, Kaiten suru Omoi]]
 |Aux1=&quot;Ichigo i Rukia, nebeske želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護とルキア、廻天する想い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kensuke Aiba]]
 |Datum= [[4. siječnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 6: ''Arrancar: The Arrival'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 6)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#00A987; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 110
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Daikōgyō Saikai! Kyōfu no Tenkōsei]]
 |Aux1=Zamjenski posao se nastavlja! Zastrašujući novi učenik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 代行業再開！恐怖の転校生)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[10. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 111
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōgaku! Oyajitachi no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Šok! Pravi identiteti očeva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚愕！親父達の正体)
 |Redatelj= [[Eitarō Ano]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Motosuke Takahashi]]}}
 |Datum= [[17. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 112
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Tatakai no Hajimari, Vaizādo to Arankaru]]
 |Aux1=&quot;Početak borbe, Visoredi i Arrancari&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 戦いの始まり、仮面の軍勢と破面)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[24. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 113
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Sekai Hōkai e no Jokyoku, Arankaru Shūrai]]
 |Aux1=&quot;Preludij za apokalipsu, ofenziva Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 世界崩壊への序曲、アランカル襲来！)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[31. siječnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 114
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Saikai, Ichigo to Rukia to Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Ponovni susret, Ichigo, Rukia i Shinigamiji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 再会、一護とルキアと死神たち)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname|Potpisan pod pseudonimom {{nihongo|&quot;Kumi Hitokuchi&quot;|一口 久美|Hitokuchi Kumi}}.}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[7. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 115
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Tokumei! Yatte Kita Shinigami-tachi]]
 |Aux1=&quot;Misija! Shinigamiji su stigli&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特命！やってきた死神たち)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[14. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 116
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ashiki Hitomi, Aizen Futatabi]]
 |Aux1=&quot;Zlo oko, Aizenov povratak&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪しき瞳、藍染再び)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[21. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 117
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Rukia Sentō Kaishi! Kōritsuku Shiroi Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijina bitka počinje! Ledena bijela oštrica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア戦闘開始！凍りつく白い刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[28. veljače]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 118
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Ikkaku Bankai! Subete o Kudaku Chikara]]
 |Aux1=&quot;Ikkakuov Bankai! Moć koja uništava sve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角卍解！全てを砕く力)
 |Redatelj= [[Yūji Sekimoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[7. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 119
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zaraki Tai Hiwa! Tsuite iru Otokotachi]]
 |Aux1= &quot;Tajna priča Zarakijeve divizije! Sretnici&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 更木隊秘話！ツイている男たち)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[21. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 120
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Hitsugaya Chiru! Kudaketa Hyōrinmaru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya je razbijen! Slomljeni Hyōrinmaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷散る！砕けた氷輪丸)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun Takada]]
 |Datum= [[28. ožujka]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 121
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Gekitotsu! Mamoru Mono VS Kōmuru Mono]]
 |Aux1=&quot;Okršaj! Zaštitnik protiv primatelja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！護る者VS被る者)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 122
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Vaizādo! Mezameshi Mono-tachi no Chikara]]
 |Aux1=&quot;Visoredi! Moć probuđenih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ヴァイザード！目覚めし者たちの力)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[18. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 123
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ichigo, Kanzen Horō-ka!?]]
 |Aux1=&quot;Ichigo, potpuna Hollowfikacija!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護、完全ホロウ化!?)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. travnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 124
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Gekitotsu! Kuroi Bankai to Shiroi Bankai]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Crni Bankai i bijeli Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！黒い卍解と白い卍解)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 125
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Kinkyū Hōkoku! Aizen no Osorubeki Keikaku!]]
 |Aux1=&quot;Hitna obavijest! Aizenov zastrašujući plan!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 緊急報告！藍染の恐るべき計画)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[9. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 126
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Uryū VS Ryūken! Gekitotsu Kuinshī Oyako]]
 |Aux1=&quot;Uryū protiv Ryūkena! Sudar oca i sina Quincyja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 雨竜VS竜弦！激突クインシー親子)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[16. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 127
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Urahara no Ketsudan, Orihime no Omoi]]
 |Aux1=&quot;Uraharina odluka, Orihimeine želje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 浦原の決断、織姫の想い)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. svibnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 128
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Akumu no Arankaru! Hitsugayatai Shutsugeki]]}}
 |Aux1=&quot;Arrancar iz noćne more! Tim Hitsugaya kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪夢のアランカル！日番谷隊出撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[6. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 129
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Maiorita Yami no Shisha! Zōshoku suru Akui]]
 |Aux1=&quot;Nagli silazak glasnika tame! Širenje zlobe&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 舞い降りた闇の使者！増殖する悪意)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[13. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 130
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Mienai Teki! Hitsugaya, Hijō na Ketsudan]]
 |Aux1=&quot;Nevidljivi neprijatelj! Hitsugayina nemilosrdna odluka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見えない敵！日番谷、非情な決断)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. lipnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 131
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= {{nowrap|[[Rangiku no Namida, Kanashiki Kyōdai no Wakare]]}}
 |Aux1=&quot;Rangiku plače, tužni rastanak brata i sestre&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 乱菊の涙、哀しき兄妹の別れ)
 |Redatelj= [[Matsuo Asami]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Makoto Itō]]
 |Datum= [[27. lipnja]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 7: ''Arrancar: The Hueco Mundo Sneak Entry'' (2007) ===
{{main|Bleach (sezona 7)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#395F53; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=132
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Hitsugaya to Karin to Sakkā Bōru]]
 |Aux1=&quot;Hitsugaya, Karin i nogometna lopta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 日番谷と夏梨とサッカーボール)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[4. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 133
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Ikkaku, Nekketsu Kendō Monogatari]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku: Vatrena priča o kendu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角、熱血剣道物語)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]{{efn|name=penname}}
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[11. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 134
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Utsukushiki Patishie, Yumichika!]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi slastičar Yumichika!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しきパティシエ、弓親！)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[18. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 135
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Hakarareta Kon! Rangiku wa Mite Ita...]]
 |Aux1=&quot;Kon je prevaren! Rangiku nadgleda...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: はかられたコン！乱菊は見ていた…)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[25. srpnja]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 136
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ueko Mundo Nairan! Urukiora no Shi]]
 |Aux1=&quot;Građanski rat u Huecu Mundu! Ulquiorrina smrt&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド内乱！ウルキオラの死)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[8. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 137
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Akui no Tatakai, Aizen no Wana]]
 |Aux1=&quot;Zlobna bitka, Aizenova zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪意の戦い、藍染の罠)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[22. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 138
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Ueko Mundo Saidō! Hitsugaya VS Yamī]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ponovo napada! Hitsugaya protiv Yammīja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド再動！日番谷VSヤミー)
 |Redatelj= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Motosuke Takahashi]]
 |Datum= [[29. kolovoza]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 139
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= {{nowrap|[[Ichigo VS Gurimujō, Jū-ichi Byō no tatakai!]]}}
 |Aux1= &quot;Ichigo protiv Grimmjowa, borba od 11 sekundi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護VSグリムジョー、11秒の戦い)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[5. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 140
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Sakubō no Urukiora, Taiyō ga Shizumu Toki]]
 |Aux1=&quot;Ulquiorrina spletka, zalazak Sunca&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 策謀のウルキオラ、太陽が沈む時)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[12. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 141
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Sayonara..., Kurosaki-kun!]]
 |Aux1=&quot;Zbogom, Kurosaki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: さようなら…、黒崎くん)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[19. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 142
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= {{nowrap|[[Genmei! Inoue Orihime no Kyushūtsu o Kinzu]]}}
 |Aux1=&quot;Stroga naredba! Tajno spašavanje Orihime Inoue&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 厳命！井上織姫ノ救出ヲ禁ズ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[26. rujna]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 143
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Fukkatsu no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Grimmjow je oživljen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復活のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Takeshi Shirai]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[3. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 144
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida, Chado, Atarashiki Chikara no taidō]]
 |Aux1=&quot;Ichida i Chad, ubrzavanje novih moći&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田・チャド、新しき力の胎動)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 145
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Esupāda Shūketsu! Aizen no Gozen Kaigi]]
 |Aux1=&quot;Okupljanje Espada! Aizenova kraljevska skupština&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: エスパーダ集結！藍染の御前会議)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[24. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 146
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Sono Na wa Neru! Fushigi na Arankaru Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Zovem se Nel! Pojavljivanje misterioznog Arrancara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その名はネル！不思議なアランカル登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[31. listopada]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 147
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Menosu no Mori! Kieta Rukia o Sakase]]
 |Aux1=&quot;Šuma Menosa! Potraga za nestalom Rukijom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: メノスの森！消えたルキアを探せ)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Takeshi Shirai]]
 |Datum= [[7. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 148
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= [[Ashido, Kako kara Kita Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Ashido, Shinigami koji je došao iz prošlosti&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: アシド、過去から来た死神)
 |Redatelj= [[Hideo Ikari]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[14. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 149
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Kuzureiku Mori, Hyakuman no Menosu]]
 |Aux1=&quot;Kroz raspadajuću šumu, milijun Menosa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 崩れ行く森、百万のメノス)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[21. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 150
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= [[Chikai! Futatabi Ikite Kono Basho e]]
 |Aux1=&quot;Zakletva! Vidimo se ponovno ovdje, živi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誓い！再び生きてこの場所へ)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[28. studenoga]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 151
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Fukiareru Bōfū! Odoru Arankaru to no Sōgū]]
 |Aux1=&quot;Divlja oluja! Susret s rasplesanim Arrancarom&quot;
 |AltNaslov= {{nowrap|([[japanski]]: 吹き荒れる暴風！踊るアランカルとの遭遇)}}
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Akio Kawamura]]
 |Datum= [[5. prosinca]] [[2007.]]
}}
|}

=== Sezona 8: ''Arrancar: The Fierce Fight'' (2007–2008) ===
{{main|Bleach (sezona 8)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#89CFF0; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=152
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Ichigo Hangeki! Koitsu ga Ore no Bankai da]]
 |Aux1=&quot;Ichigo uzvraća udarac! Ovo je moj Bankai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護反撃！こいつが俺の卍解だ)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[12. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=153
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= {{nowrap|[[Akuma no Kenkyū! Zaeruaporo no Takurami]]}}
 |Aux1=&quot;Demonska znanost! Szayelaporrova spletka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悪魔の研究！ザエルアポロの企み)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[19. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 154
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Rukia to Kaien, Kanashimi no Saikai]]
 |Aux1=&quot;Rukia i Kaien, bolni ponovni susret&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキアと海燕、哀しみの再会)
 |Redatelj= [[Yasuo Iwamoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[26. prosinca]] [[2007.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 155
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Rukia Hangeki! Kesshi no Kidō o Hanate]]
 |Aux1=&quot;Rukia uzvraća udarac! Iskoristi očajnički Kidō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ルキア反撃！決死の鬼道を放て)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[9. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 156
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Ishida &amp; Pesshe, Yūjō no Gattai Kōgeki]]
 |Aux1=&quot;Ishida i Pesche, ujedinjeni napad prijateljstva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田&amp;ペッシェ、友情の合体攻撃)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[16. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 157
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Ishida no Kirifuda, Tamashii o Kirisaku Mono]]
 |Aux1=&quot;Ishidin adut, Seele Schneider&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の切り札、魂を切り裂くもの)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[23. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 158
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Kyojin no Uwan, Akuma no Sawan]]
 |Aux1=&quot;Divovska desnica, đavolja ljevica&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨人の右腕、悪魔の左腕)
 |Redatelj= [[Yukio Okazaki]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[30. siječnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 159
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Sado Yasutora Shisu! Orihime no Namida]]
 |Aux1=&quot;Yasutora Sado umire! Orihimine suze&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 茶渡泰虎死す！織姫の涙)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[6. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 160
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yuigon, Kokoro wa Koko ni...]]
 |Aux1=&quot;Oporuka, tvoje je srce ovdje...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 遺言、心はここに…)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[13. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 161
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Zankoku na Arankaru, Urukiora no Chōhatsu]]
 |Aux1=&quot;Okrutni Arrancar, Ulquiorrina provokacija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 残酷な破面、ウルキオラの挑発)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[20. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 162
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Warau Zaeruaporo, Renji Hōimō Kansei]]
 |Aux1=&quot;Szayelaporro se smije, mreža za hvatanje Renjija je završena&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 笑うザエルアポロ、恋次包囲網完成)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Jun Kamiya]]
 |Datum= [[27. veljače]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 163
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Shinigami to Kuinshī, Kyōki to no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Shinigami i Quincy, borba protiv ludila&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神とクインシー、狂気との戦い)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Shigenori Kageyama]]
 |Datum= [[5. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 164
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Ishida no Sakusen, Nijūbyō no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Ishidina strategija, 20 sekundi napada i obrane&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 石田の作戦、20秒の攻防)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[12. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 165
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Satsui Futtō! Kanki no Gurimujō]]
 |Aux1=&quot;Ubilačka namjera ključa! Veseli Grimmjow&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 殺意沸騰！歓喜のグリムジョー)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Shimoda]]
 |Datum= [[19. ožujka]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 166
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Shiryoku vs. Shiryoku! Horōkashita Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Očajnički pokušaj protiv očajničkog pokušaja! Hollowficirani Ichigo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死力VS死力！ホロウ化した一護)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Natsuko Takahashi]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[9. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 167
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Ketchaku no Toki, Gurimujō no Saigo]]
 |Aux1=&quot;Ključni trenutak, Grimmjowov kraj&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着の時、グリムジョーの最後)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[16. travnja]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 9: ''The New Captain Shūsuke Amagai'' (2008) ===
{{main|Bleach (sezona 9)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#4B5F2A; color:white;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=168
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= {{nowrap|[[Shin Taichō Tōjō! Sono Namae wa Amagai Shūsuke]]}}
 |Aux1=&quot;Dolazak novog kapetana! Njegovo ime je Shūsuke Amagai&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新隊長登場！その名前は天貝繍助)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Natsuko Suzuki]]
 |Datum= [[23. travnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=169
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Shin Tenkai, Kiken na Tenkōsei Arawaru!]]
 |Aux1=&quot;Novi razvoj, dolazak opasnog novog učenika&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新展開、危険な転校生現る！)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[7. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=170
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Tsukiyo no Shitō, Nazo no Shikaku to Zanpakutō]]}}
 |Aux1=&quot;Očajnička borba pod mjesečinom, misteriozni atentator i Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 月夜の死闘、謎の刺客と斬魄刀)
 |Redatelj= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[14. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=171
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Kenryū, Sakimidareru Beni no Hana]]
 |Aux1=&quot;Kenryū, obilje grimiznih cvjetova u cvatu&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 犬龍、咲き乱れる紅の華)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Takeshi Shirai]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[21. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=172
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Kibune Shutsujin! Fukiareru Reppū]]
 |Aux1=&quot;Kibune ide u rat! Nasilni vjetar koji divlja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 貴船出陣！吹き荒れる烈風)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[28. svibnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=173
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kyoaku no Tōjō! Kasumiōji-ka no Yami]]
 |Aux1=&quot;Dolazak velikog zla! Tama u obitelji Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 巨悪の登場！霞大路家の闇)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[4. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=174
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Kagami no Kyōkai o Yabure! Toraware no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Razbij granice ogledala! Ichigovo zatočeništvo&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 鏡の境界を破れ！捕らわれの一護)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[11. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=175
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Fukushū no Shikaku, Nerawareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Osveta atentatora, Ichigo je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 復讐の刺客、狙われた一護)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[18. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=176
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Kaiki! Katana o Kuu Ansatsusha]]
 |Aux1=&quot;Misterij! Atentator koji proždire mačeve&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怪奇！刀を喰う暗殺者)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saitō]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=177
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Gyakuten no Rukia! Bōsōsuru Yaiba]]
 |Aux1=&quot;Rukijin obrat! Divlji mač&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 逆転のルキア、暴走する刀)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]&lt;br&gt;[[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[25. lipnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=178
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Miserareta Akumu, Kagami no Naka no Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Prikazana noćna mora, Ichigo usred ogledala&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 見せられた悪夢、鏡の中の一護)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[2. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=179
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[Tairitsu!? Amagai VS Gotei Jūsantai]]
 |Aux1=&quot;Sukob!? Amagai i Gotei 13&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 対立!?天貝VS護廷十三隊)
 |Redatelj= [[Akira Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[9. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=180
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Hime no Ketsui, Kanashiki Hanayome]]
 |Aux1=&quot;Princezina odluka, žalosna mladenka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 姫の決意、哀しき花嫁)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[16. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=181
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Nibantai Shutsugeki! Hōisareta Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Druga divizija kreće! Ichigo je okružen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 二番隊出撃！包囲された一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[23. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=182
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Amagai no Jitsuryoku, Zanpakutō Kaihō!]]
 |Aux1=&quot;Amagaijeva prava moć, oslobođeni Zanpakutō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 天貝の実力、斬魄刀解放!)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]&lt;br&gt;[[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. srpnja]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=183
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Ugokidashita Yami! Kibune no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Pokretna tama! Kibuneovo pravo lice&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 動き出した闇！貴船の正体)
 |Redatelj= [[Takeshi Tomita]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Manabu Fukazawa]]
 |Datum= [[6. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=184
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Kira to Kibune, Sanbantai no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Kira i Kibune, obrana i napad 3. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良と貴船、三番隊の攻防)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[20. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=185
 |BrojEpizode2=18
 |Naslov= [[Kōri to Honō! Amagai VS Hitsugaya no Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Led i vatra! Žestoka borba Amagaija protiv Hitsugaye&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷と炎！天貝VS日番谷の激闘)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[27. kolovoza]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=186
 |BrojEpizode2=19
 |Naslov= [[Shutsugeki Shirei! Kasumiōji-ka o Seiatsu seyo]]
 |Aux1=&quot;Naredba za pokret! Gušenje klana Kasumiōji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 出撃指令！霞大路家を制圧せよ)
 |Redatelj= [[Harume Kosaka]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[3. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=187
 |BrojEpizode2=20
 |Naslov= [[Ichigo Gekido! Ansatsusha no Himitsu]]
 |Aux1=&quot;Ichigov bijes! Atentatorova tajna&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護激怒！暗殺者の秘密)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=188
 |BrojEpizode2=21
 |Naslov= [[Kettō! Amagai VS Ichigo]]
 |Aux1=&quot;Dvoboj! Amagai protiv Ichiga&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決闘！天貝VS一護)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Jun'ya Koshiba]]
 |Datum= [[17. rujna]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=189
 |BrojEpizode2=22
 |Naslov= [[Ochita Shinigami no Hokori]]
 |Aux1=&quot;Ponos palog Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 堕ちた死神の誇り)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[7. listopada]] [[2008.]]
}}
|}

=== Sezona 10: ''Arrancar vs. Shinigami'' (2008–2009) ===
{{main|Bleach (sezona 10)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#30BFBF; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 190
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Ueko Mundo Hen, Saikai!]]
 |Aux1=&quot;Hueco Mundo ''hen'', nastavak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ウェコムンド編、再会！)
 |Redatelj= [[Hatsuji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 191
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Kyōen, Zaeruaporo Gekijō]]
 |Aux1=&quot;Zastrašujući banket, Szayelaporrov teatar&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐宴、ザエルアポロ劇場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[21. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 192
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Neru no Himitsu, Kyonyū Bijo Sansen!?]]
 |Aux1=&quot;Nelina tajna, obdarena ljepotica pridružuje se borbi!?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネルの秘密、 巨乳美女参戦!?)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Kiyomu Fukuda]]
 |Datum= [[28. listopada]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 193
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teikō Funō, Kyōfu no Ningyōgeki]]
 |Aux1=&quot;Neodoljivo, zastrašujuća lutkarska predstava&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 抵抗不能、恐怖の人形劇)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[4. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 194
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Nerieru no Kako]]
 |Aux1=&quot;Nelielina prošlost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ネリエルの過去)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[11. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 195
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Kyūkyoku Gattai! Pesshe no Honki]]
 |Aux1=&quot;Ultimativna unija! Pescheova ozbiljnost&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 究極合体！ペッシェの本気)
 |Redatelj= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Yasuhiro Matsumura]]}}
 |Datum= [[18. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 196
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Sanzen! Saikyō Shinigami Gundan Tōjō]]
 |Aux1=&quot;Pridruživanje borbi! Dolazak najjače vojske Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 参戦！最強死神軍団登場)
 |Redatelj= [[Fukuda Akira]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= {{nowrap|[[Shigenori Kageyama]]}}
 |Datum= [[25. studenoga]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 197
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Byakuya Bankai, Shizukanaru Ikari]]
 |Aux1=&quot;Byakuyin Bankai, tihi bijes&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉卍解、静かなる怒り)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[2. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 198
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Futari no Kagakusha, Mayuri no Wana]]
 |Aux1=&quot;Dvojica znanstvenika, Mayurijeva zamka&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 2人の科学者、マユリの罠)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[9. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 199
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Seitan, Yomigaeru Zaeruaporo]]
 |Aux1=&quot;Sveto rođenje, Szayelaporrovo ponovno rođenje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 聖誕、蘇るザエルアポロ)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[16. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 200
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Saikō no Karada!? Noitora o Kire]]
 |Aux1=&quot;Najtvrđe tijelo!? Sasijeci Nnoitru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最硬の体!? ノイトラを斬れ)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. prosinca]] [[2008.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 201
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Noitora Kaihō! Zōshokushita Ude]]
 |Aux1=&quot;Oslobođeni Nnoitora! Umnožavajuće ruke&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ノイトラ開放！増殖した腕)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[6. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 202
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Gekitō Ketchaku! Saikyō wa Dare da]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe! Tko je najjači?&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘決着！最強は誰だ)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]&lt;br&gt;[[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[13. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 203
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō ni Shūketsu! Aizen Tai Shinigami]]}}
 |Aux1=&quot;Okupljanje u Karakuri! Aizen protiv Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町に集結！藍染対死神)
 |Redatelj= [[Akane Inoue]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[20. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 204
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Ichigo no Seppuku Settoku Sakusen]]
 |Aux1=&quot;Ichigova operacija uvjeravanja protiv seppukua☆&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一護の切腹説得大作戦☆)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[27. siječnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 205
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Doki! Horō Darake no Kemari Taikai]]
 |Aux1=&quot;Bum! ''Kemari'' turnir pun Hollowa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ドキ！虚だらけの蹴鞠大会)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Totani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hotaka Kumoto]]
 |Datum= [[3. veljače]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 11: ''The Past'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 11)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#BDB76B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 206
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= {{nowrap|[[Kako Hen Kaishi! Hyakujū Nen Mae no Shinjitsu]]}}
 |Aux1=&quot;Počinje ''Kako hen''! 110 godina stara istina&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 過去編開始！110年前の真実)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Michiko Yokote]]
 |Aux3= [[Masami Anno]]
 |Datum= [[10. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 207
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Jūnibantai Shin Taichō, Urahara Kisuke]]
 |Aux1=&quot;Novi kapetan 12. divizije, Kisuke Urahara&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 十二番隊新隊長、浦原喜助)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 208
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Aizen to Tensai Shōnen]]
 |Aux1=&quot;Aizen i genijalni mladić&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 藍染と天才少年)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramu]]
 |Scenarist= [[Rika Nakase]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. veljače]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 209
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Muguruma Kyūbantai, Shutsudōse Yo]]
 |Aux1=&quot;Mugurumina 9. divizija kreće&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 六車九番隊、出動せよ)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hitoyuki Matsui]]
 |Datum= [[3. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 210
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Hiyori Shisu? Higeki no Hajimari]]
 |Aux1=&quot;Hiyori umire? Početak tragedije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ひよ里死す? 悲劇の始まり)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 211
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Uragiri! An'yaku no Aizen]]
 |Aux1=&quot;Izdaja! Aizenovi tajni manevri&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切り！暗躍の藍染)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeyuki Miya]]
 |Datum= [[17. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 212
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hirako o Sukue! Aizen VS Urahara]]
 |Aux1=&quot;Spašavanje Hiraka! Aizen protiv Urahare&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 平子を救え！藍染VS浦原)
 |Redatelj= [[Ōkura Shirakawa]]
 |Scenarist= [[Masashi Sogo]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[24. ožujka]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 12: ''Arrancar: Decisive Battle of Karakura'' (2009) ===
{{main|Bleach (sezona 12)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#C3A78B; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=213
 |BrojEpizode2=1
 |Naslov= [[Konsō Deka Karakuraizā Tanjō]]
 |Aux1=&quot;Rođenje Karakuraizera, policajca za pročišćenje duša&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂葬刑事カラクライザー誕生)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[31. ožujka]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=214
 |BrojEpizode2=2
 |Naslov= [[Karakuraizā Saigo no Hi]]
 |Aux1=&quot;Karakuraizerov poljednji dan&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: カラクライザー最後の日)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Datum= [[7. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=215
 |BrojEpizode2=3
 |Naslov= {{nowrap|[[Karakura-chō o Mamore! Shinigami Sōtōjō]]}}
 |Aux1=&quot;Zaštiti Karakuru! Dolazak svih Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 空座町を護れ！死神総登場)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[14. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=216
 |BrojEpizode2=4
 |Naslov= [[Seiei! Yonnin no Shinigami]]
 |Aux1=&quot;Elita! Četiri Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 精鋭！四人の死神)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hideyo Yamamoto]]
 |Datum= [[21. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=217
 |BrojEpizode2=5
 |Naslov= [[Utsukushiki Koakuma Sharurotte]]
 |Aux1=&quot;Prelijepi vražićak Charlotte&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 美しき小悪魔シャルロッテ)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[28. travnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=218
 |BrojEpizode2=6
 |Naslov= [[Kira, Zetsubō no Naka de no Tatakai]]
 |Aux1=&quot;Kira, borba usred očaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 吉良、絶望の中での戦い)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[5. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=219
 |BrojEpizode2=7
 |Naslov= [[Hisagi Shikai! Sono na wa...]]
 |Aux1=&quot;Hisagijev Shikai! Njegovo ime je...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 檜佐木始解！その名は…)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[12. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=220
 |BrojEpizode2=8
 |Naslov= [[Ikkaku Taoreru! Shinigami no Kiki]]
 |Aux1=&quot;Ikkaku pada! Kriza Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一角倒れる！死神の危機)
 |Redatelj= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Yasuhito Nishikata]]
 |Datum= [[19. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=221
 |BrojEpizode2=9
 |Naslov= [[Zenmen Taiketsu! Shinigami VS Esupāda]]
 |Aux1=&quot;Potpuni obračun! Shinigamiji protiv Espada&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 全面対決！死神VS十刃)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[26. svibnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=222
 |BrojEpizode2=10
 |Naslov= [[Saikyō Taggu!? Soifon &amp; Ōmaeda]]
 |Aux1=&quot;Najgori tim!? Soifon i Ōmaeda&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 最凶タッグ!?砕蜂&amp;大前田)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[2. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=223
 |BrojEpizode2=11
 |Naslov= [[Kyōi no Nikutai! Jio Kaihō]]
 |Aux1=&quot;Čudesno tijelo! Ggio je oslobođen&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 驚異の肉体！ジオ解放)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[9. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=224
 |BrojEpizode2=12
 |Naslov= [[3 vs 1 no Sentō! Pinchi no Rangiku]]
 |Aux1=&quot;Bitka 3 prema 1! Rangiku je u krizi&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 3vs1の戦闘！ピンチの乱菊)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramukai]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[16. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=225
 |BrojEpizode2=13
 |Naslov= [[Fukutaichō Zenmetsu! Kyōfu no Yōjū]]
 |Aux1=&quot;Uništenje svih zapovjednika! Zastrašujuća demonska zvijer&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 副隊長全滅！恐怖の妖獣)
 |Redatelj= [[Taiji Kawanishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[23. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=226
 |BrojEpizode2=14
 |Naslov= [[Gekitō Shūketsu? Aratanaru Tatakai e!]]
 |Aux1=&quot;Kraj žestoke borbe? Prema novoj bitci!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激闘終結？新たなる戦いへ！)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[30. lipnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=227
 |BrojEpizode2=15
 |Naslov= [[Wandafuru Erā]]
 |Aux1=&quot;Predivna greška&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: ワンダフル・エラー)
 |Redatelj= [[Rokou Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[7. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=228
 |BrojEpizode2=16
 |Naslov= [[Natsu da! Umi da! Mizugisai!!]]
 |Aux1=&quot;Ljeto! More! Festival kupaćih kostima!!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 夏だ！海だ！水着祭!!)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[14. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode=229
 |BrojEpizode2=17
 |Naslov= [[Tamashii no Sakebi? Zura Shinigami Tanjō!]]
 |Aux1=&quot;Krik duše? Rođenje Shinigamija s perikom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 魂の叫び？ヅラ死神誕生！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[21. srpnja]] [[2009.]]
}}
|}

=== Sezona 13: ''Zanpakutō: The Alternate Tale'' (2009–2010) ===
{{main|Bleach (sezona 13)}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
|-style=&quot;color:black&quot;
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;ukupno
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;4%&quot;| Br.&lt;br&gt;u sezoni
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Naslov
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;21%&quot;| Prijevod
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Redatelj(i)
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Scenarist(i)
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;10%&quot;| ''Storyboard''
! style=&quot;background-color:#ECEBBD; color:black;&quot; width=&quot;12%&quot;| Datum
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 230
 |BrojEpizode2= 1
 |Naslov= [[Aratanaru Teki! Zanpakutō Jittaika]]
 |Aux1=&quot;Novi protivnik! Materijalizacija Zanpakutōa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新たなる敵！斬魄刀実体化)
 |Redatelj= [[Noriyuki Abe]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[28. srpnja]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 231
 |BrojEpizode2= 2
 |Naslov= [[Byakuya, Sakura to Tomo ni Kiyu]]
 |Aux1=&quot;Byakuya, nestanak sa ''sakurom''&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉、桜と共に消ゆ)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hideki Tachibana]]
 |Datum= [[4. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 232
 |BrojEpizode2= 3
 |Naslov= [[Sode no Shirayuki tai Rukia! Kokoro no Madoi]]
 |Aux1=&quot;Sode no Shirayuki protiv Rukije! Zbunjeno srce&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 袖白雪vsルキア！心の惑い)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[11. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 233
 |BrojEpizode2= 4
 |Naslov= [[Teki to Natta Zangetsu]]
 |Aux1=&quot;Zangetsu postaje protivnik&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 敵となった斬月)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[18. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 234
 |BrojEpizode2= 5
 |Naslov= [[Renji Kyōgaku!? Futari no Zabimaru]]
 |Aux1=&quot;Renji je zbunjen!? Dva Zabimarua&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恋次驚愕!? 2人の蛇尾丸)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[25. kolovoza]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 235
 |BrojEpizode2= 6
 |Naslov= [[Gekitotsu! Hisagi tai Kazeshini]]
 |Aux1=&quot;Sudar! Hisagi protiv Kazeshinija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 激突！檜佐木vs風死)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[1. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 236
 |BrojEpizode2= 7
 |Naslov= [[Hanate! Aratanaru Getsuga Tenshō]]
 |Aux1=&quot;Oslobodi! Novi Getsuga Tenshō&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 放て！新たなる月牙天衝)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hideki Tachibana]]
 |Datum= [[8. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 237
 |BrojEpizode2= 8
 |Naslov= [[Soi-Fon, Zanpakutō o Hōi se yo!]]
 |Aux1=&quot;Soifon, Zanpakutōi u klopci&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 砕蜂、斬魄刀を包囲せよ！)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[15. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 238
 |BrojEpizode2= 9
 |Naslov= [[Yūjō? Ken'o? Haineko to Tobiume]]
 |Aux1=&quot;Prijateljstvo? Mržnja? Haineko i Tobiume&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 友情？嫌悪？灰猫&amp;飛梅)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[22. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 239
 |BrojEpizode2= 10
 |Naslov= [[Mezame yo Hyōrinmaru! Hitsugaya Gekitō]]
 |Aux1=&quot;Probuđeni Hyōrinmaru! Hitsugayina žestoka borba&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 目覚めよ氷輪丸！日番谷激闘)
 |Redatelj= [[Tomoko Hiramuki]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[29. rujna]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 240
 |BrojEpizode2= 11
 |Naslov= [[Uragiri no Byakuya]]
 |Aux1=&quot;Byakuyina izdaja&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 裏切りの白哉)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[6. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 241
 |BrojEpizode2= 12
 |Naslov= [[Hokori no Tame ni! Byakuya tai Renji]]
 |Aux1=&quot;U ime ponosa! Byakuya protiv Renjija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 誇りのために！白哉vs恋次)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[13. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 242
 |BrojEpizode2= 13
 |Naslov= [[Shinigami to Zanpakutō, Sōshutsugeki]]
 |Aux1=&quot;Shinigamiji i Zanpakutōi, potpuna ofenziva&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 死神&amp;斬魄刀、総出撃)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[20. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 243
 |BrojEpizode2= 14
 |Naslov= [[Ikkiuchi! Ichigo tai Senbonzakura]]
 |Aux1=&quot;Borba 1-na-1! Ichigo protiv Senbonzakure&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 一騎打ち！一護vs千本桜)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[27. listopada]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 244
 |BrojEpizode2= 15
 |Naslov= [[Man o Moshite...Kenpachi Tōjō!]]
 |Aux1=&quot;Dugoočekivani... Kenpachijev dolazak!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 満を持して…剣八登場！)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[3. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 245
 |BrojEpizode2= 16
 |Naslov= [[Byakuya o Oe! Konran no Goteitai]]
 |Aux1=&quot;Lov na Byakuyu! Zbunjene Gotei divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉を追え！混乱の護廷隊)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[10. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 246
 |BrojEpizode2= 17
 |Naslov= {{nowrap|[[Tokumu! Yamamoto Sōtaichō o Kyūshutsu se yo!]]}}
 |Aux1=&quot;Posebni zadatak! Spašavanje glavnog kapetana Yamamota!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 特務！山本総隊長を救出せよ！)
 |Redatelj= [[Yasuhiro Matsumura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[17. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 247
 |BrojEpizode2= 18
 |Naslov= [[Damasareta Shinigami! Sekai Hōkai no Kiki]]
 |Aux1=&quot;Prevareni Shinigamiji! Kriza propasti svijeta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 騙された死神！世界崩壊の危機)
 |Redatelj= [[Yuzuru Mitsui]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Yuzuru Mitsui]]
 |Datum= [[24. studenoga]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 248
 |BrojEpizode2= 19
 |Naslov= {{nowrap|[[Kōri no Ryū to Honoo no Ryū! Saikyō Taiketsu!]]}}
 |Aux1=&quot;Ledeni zmaj i Vatreni zmaj! Okršaj najjačih!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 氷の龍と炎の龍！最強対決！)
 |Redatelj= [[Eiko Nishi]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[1. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 249
 |BrojEpizode2= 20
 |Naslov= [[Senbonzakura Bankai! Gensei no Kōbō]]
 |Aux1=&quot;Senbonzakurin Bankai! Napad i obrana Svijeta živih&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 千本桜卍解！現世の攻防)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[8. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 250
 |BrojEpizode2= 21
 |Naslov= [[Sono Otoko・Kuchiki-ke Yue ni...]]
 |Aux1=&quot;Taj čovjek・U ime klana Kuchiki...&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: その男・朽木家ゆえに…)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[15. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 251
 |BrojEpizode2= 22
 |Naslov= [[Yami no Rekishi! Saikyō no Shinigami, Tanjō]]
 |Aux1=&quot;Povijest tame! Rođenje najgoreg Shinigamija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 闇の歴史！最凶の死神、誕生)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[22. prosinca]] [[2009.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 252
 |BrojEpizode2= 23
 |Naslov= [[Byakuya, Uragiri ni Kakusareta Shinjitsu]]
 |Aux1=&quot;Byakuya, istina o njegovoj izdaji&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉、裏切りに隠された真実)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[5. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 253
 |BrojEpizode2= 24
 |Naslov= [[Sero!? Akasareta Muramasa no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Cero!? Muramasino pravo lice je otkriveno&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: {{Ruby-ja|虚閃|セロ}}!? 明かされた村正の正体)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Datum= [[12. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 254
 |BrojEpizode2= 25
 |Naslov= [[Byakuya to Renji, Rokubantai Futatabi!]]
 |Aux1=&quot;Byakuya i Renji, povratak 6. divizije&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 白哉と恋次、六番隊再び！)
 |Redatelj= [[Takeshi Yamaguchi]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[19. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 255
 |BrojEpizode2= 26
 |Naslov= [[Shūshō・Zanpakutō Ibun-hen]]
 |Aux1=&quot;Alternativna priča o Zanpakutōima・Posljednje poglavlje&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 終章・斬魄刀異聞編)
 |Redatelj= [[Kazunori Mizuno]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Noriyuki Abe]]
 |Datum= [[26. siječnja]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 256
 |BrojEpizode2= 27
 |Naslov= [[Ikari no Byakuya! Kuchiki-ke Hōkai!]]
 |Aux1=&quot;Ljutiti Byakuya! Raspad klana Kuchiki!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 怒りの白哉！朽木家崩壊！)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Kazunori Mizuno]]
 |Datum= [[2. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 257
 |BrojEpizode2= 28
 |Naslov= [[Aratana Teki! Tōjū no Shōtai]]
 |Aux1=&quot;Novi protivnik! Pravo lice Tōjūa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 新たな敵！刀獣の正体)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Yasuyuki Honda]]
 |Datum= [[9. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 258
 |BrojEpizode2= 29
 |Naslov= [[Maigo no Hebi, Junan no Saru]]
 |Aux1=&quot;Zmija lutalica, zbunjeni majmun&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 迷子の蛇、受難の猿)
 |Redatelj= [[Rokō Ogiwara]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[16. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 259
 |BrojEpizode2= 30
 |Naslov= [[Kyōfu! Chika ni Hisomu Kaibutsu]]
 |Aux1=&quot;Horor! Čudovište koje se skriva pod zemljom&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 恐怖！地下に潜む怪物)
 |Redatelj= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Hiroki Takagi]]
 |Datum= [[23. veljače]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 260
 |BrojEpizode2= 31
 |Naslov= [[Ketchaku!? Hisagi tai Kazeshini]]
 |Aux1=&quot;Zaključak!? Hisagi protiv Kazeshinija&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 決着!? 檜佐木vs風死)
 |Redatelj= [[Mitsue Yamazaki]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Shigeru Ueda]]
 |Datum= [[2. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 261
 |BrojEpizode2= 32
 |Naslov= [[Michinaru Nōryokusha! Nerawareta Orihime]]
 |Aux1=&quot;Tip s nepoznatim moćima! Orihime je meta&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 未知なる能力者！狙われた織姫)
 |Redatelj= [[Hiroaki Nishimura]]
 |Scenarist= [[Genki Yoshimura]]
 |Aux3= [[Tetsuhito Saito]]
 |Datum= [[9. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 262
 |BrojEpizode2= 33
 |Naslov= [[Higeki no Tōjū! Haineko, Gōkyū!]]
 |Aux1=&quot;Tragični Tōjū! Haineko kriči!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 悲劇の刀獣！灰猫、号泣！)
 |Redatelj= [[Kazunobu Shimizu]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Masahiko Komino]]
 |Datum= [[16. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 263
 |BrojEpizode2= 34
 |Naslov= [[Yūhei!? Senbonzakura to Zabimaru]]
 |Aux1=&quot;Zatvor!? Senbonzakura i Zabimaru&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 幽閉!? 千本桜&amp;蛇尾丸)
 |Redatelj= [[Yasuto Nishikata]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Yasuto Nishikata]]
 |Datum= [[23. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 264
 |BrojEpizode2= 35
 |Naslov= [[Onna no Tatakai? Katen Kyōkotsu tai Nanao!]]
 |Aux1=&quot;Borba žena? Katen Kyōkotsu protiv Nanao!&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 女の戦い？花天狂骨vs七緒！)
 |Redatelj= [[Mitsutaka Noshitani]]
 |Scenarist= [[Kento Shimoyama]]
 |Aux3= [[Hodaka Kuramoto]]
 |Datum= [[30. ožujka]] [[2010.]]
}}
{{Popis epizoda
 |BrojEpizode= 265
 |BrojEpizode2= 36
 |Naslov= [[Shinka!? Saigo no Tōjū no Kyōi!]]
 |Aux1=&quot;Evolucija!? Napast posljednjeg Tōjūa&quot;
 |AltNaslov= ([[japanski]]: 進化!? 最後の刀獣の脅威！)
 |Redatelj= [[Junya Koshiba]]
 |Scenarist= [[Masahiro Ōkubo]]
 |Aux3= [[Junya Koshiba]]
 |Datum= [[6. travnja]] [[2010.]]
}}
|}

=== Sezona 14: ''Arrancar: Downfall'' (2010–2011) ===
=== Sezona 15: ''Gotei 13 Invading Army'' (2011) ===
=== Sezona 16: ''The Lost Agent ''(2011–2012) ===
=== Sezona 17: ''Bleach: Thousand-Year Blood War'' (2022–2026) ===

== Bilješke ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Vanjske veze ==
* {{Official website|https://bleach-anime.com/|Official website}} {{ja}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/title/bleach/|Official website at Pierrot}} {{ja}}
* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301111859/https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/index2.html|date=March 1, 2020|title=Official website at TV Tokyo}} {{ja}}
** {{Official website|https://www.tv-tokyo.co.jp/anime/bleach/|''Thousand-Year Blood War'' official website at TV Tokyo}} {{ja}}
* {{Official website|https://www.aniplex.co.jp/bleach/|Official website at Aniplex}} {{ja}}
* {{Official website|https://bleach.viz.com/|Official website at Viz Media}}

{{Bleach}}
{{Authority control}}

[[Kategorija:Epizode animea Bleach| ]]
[[Kategorija:Liste televizijskih epizoda|Bleach]]</text>
      <sha1>c4sp3k0f1b5hnjqb5t2x34kz6e6amju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor:Tradicionalno tkanje Al Sadu</title>
    <ns>1</ns>
    <id>4727291</id>
    <revision>
      <id>42716875</id>
      <parentid>42716857</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T12:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <origin>42716875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="1i11845pejue8vnqyu2z27homyrerdf" xml:space="preserve">{{Mjesec Azije 2026 |korisnik=Zavičajac}}</text>
      <sha1>1i11845pejue8vnqyu2z27homyrerdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gočovo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727293</id>
    <revision>
      <id>42716902</id>
      <timestamp>2026-11-07T17:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Akul59</username>
        <id>131397</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto              = Gočovo |originalni_naziv   = Gočovo |slika              = Gočovo (2).jpg |opis_slike         = Evangelička crkva |grb                =  |gradska_zastava    = Gocovo-roznava-flag.svg |kraj               = [[Košički kraj|Košički]] |okrug              = [[Rožňava (okrug)|Rožňava]] |nadm visina        = 390&lt;ref name=&quot;base&quot;&gt;{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VB...</comment>
      <origin>42716902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1704" sha1="ddfqbanyb0xsmu95gelfslpdooupias" xml:space="preserve">{{Naseljeno mesto u Slovačkoj
|mesto              = Gočovo
|originalni_naziv   = Gočovo
|slika              = Gočovo (2).jpg
|opis_slike         = Evangelička crkva
|grb                = 
|gradska_zastava    = Gocovo-roznava-flag.svg
|kraj               = [[Košički kraj|Košički]]
|okrug              = [[Rožňava (okrug)|Rožňava]]
|nadm visina        = 390&lt;ref name=&quot;base&quot;&gt;{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2026-11-07}}&lt;/ref&gt;
|poštanski_kod      = 049 24&lt;ref name=&quot;base&quot; /&gt;
|pozivni_broj       = (+421) 58&lt;ref name=&quot;base&quot; /&gt;
|registarska_oznaka = RV
|gšir               = 48.7584
|gduž               = 20.4178
}}
'''Gočovo''' je naseljeno mjesto u [[Rožňava (okrug)|okrugu Rožňava]], u [[Košički kraj|Košičkom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]].

== Stanovništvo ==
Prema podacima o broju stanovnika iz 2025. godine naselje je imalo 291 stanovnika.&lt;ref name=&quot;populacija&quot; /&gt;

== Reference ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;populacija&quot;&gt;{{Cite web | url = https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_DEM/om7101rr/v_om7101rr_00_00_00_sk | title = Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne) |language = sk |date = | website=www.statistics.sk | author= Statistički zavod Republike Slovačke | accessdate = 2026-11-07}}&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjske veze ==
* {{Commons category-inline|Gočovo}}
* {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}}

{{klica-selo-Slovačka}}
{{Okrug Rožňava}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Okrug Rožňava]]
[[Kategorija:Košički kraj]]</text>
      <sha1>ddfqbanyb0xsmu95gelfslpdooupias</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Albanska brda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727295</id>
    <revision>
      <id>42716929</id>
      <timestamp>2026-11-07T20:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>čistije</comment>
      <origin>42716929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="295" sha1="kdupqvhsjhgh3tq8b6v8reegnbhkpio" xml:space="preserve">Naziv '''Albanska brda''' može se odnositi na:
* [[Albanska brda (Italija)|Albanska brda]] ili točnije [[Colli Albani]] u [[Italija|talijanskoj]] regiji [[Lazio|Laciu]];
* [[Prokletije]], na [[albanski|albanskom jeziku]] poznato i kao ''Alpet Shqiptare'' tj. &quot;Albanske Alpe&quot;

{{razvrstavanje}}</text>
      <sha1>kdupqvhsjhgh3tq8b6v8reegnbhkpio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>42716931</id>
      <parentid>42716929</parentid>
      <timestamp>2026-11-07T20:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <origin>42716931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="m8g66ac6qt4u6adu51efp14hzt78bsl" xml:space="preserve">Naziv '''Albanska brda''' može se odnositi na:
* [[Albanska brda (Italija)|Albanska brda]] ili točnije [[Colli Albani]] u [[Italija|talijanskoj]] regiji [[Lazio|Laciu]];
** prema tome [[Colli Albani (vino)|Colli Albani]], čuvena talijanska vrsta vina;
** i također [[Colli Albani (Rimski metro)|Colli Albani]], stanica [[Rimski metro|rimskog metroa]];
* [[Prokletije]], na [[albanski|albanskom jeziku]] poznato i kao ''Alpet Shqiptare'' tj. &quot;Albanske Alpe&quot;;

{{razvrstavanje}}</text>
      <sha1>m8g66ac6qt4u6adu51efp14hzt78bsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Osmansko osvajanje Balkana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727296</id>
    <revision>
      <id>42716983</id>
      <timestamp>2026-11-07T21:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Inokosni organ</username>
        <id>160059</id>
      </contributor>
      <comment>n/č - klica</comment>
      <origin>42716983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6988" sha1="2p1zgyhe34o6asveznaiq2652fyraec" xml:space="preserve">{{klica}}
{{Infokutija vojni sukob
| sukob    = Osmansko osvajanje Balkana
| dio      = 
| slika    = 
| opis_slike = 
| datum    = [[14. vijek|14.]]/[[16. vijek]]
| mjesto       = [[Balkanski poluotok]]
| teritorija   = 
| rezultat      = Konačno tursko osvajanje cijelog poluotoka
| strana1  = [[Osmansko Carstvo]]
| strana2  = {{unbulleted list
  | [[Mletačka Republika]]
  | [[Republika Genova]]
  | [[Habsburška Monarhija|Habsburgovci]] ([[Sveto Rimsko Carstvo|SRC]])
  | [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)|Kraljevina Ugarska]]
  | [[Dubrovačka republika]]
  | [[Srpsko Carstvo|Srpsko kraljevstvo]]
  | [[Srpska Despotovina|Srpska despotovina]]
  | [[Prilepsko Kraljevstvo|Prilepsko kraljevstvo]]
  | [[Serski despotat]]
  | [[Drugo Bugarsko Carstvo|Bugarsko carstvo]]
  | [[Vidinska Bugarska|Vidinsko carstvo]]
  | [[Despotovina Dobrudža|Despotovina Dobrudža]]
  | [[Bizantsko Carstvo|Bizantsko carstvo]]
  | [[Atinsko Vojvodstvo|Atinsko vojvodstvo]]
  | [[Morejska Despotovina|Morejska despotovina]]
  | [[Kraljevina Bosna]]
  | [[Lješka liga]]
  | [[Vojvodstvo Svetog Save]]
  | [[Zeta (država)|Zetska država]]
 }}
| strana3  = 
| komandant1  = 
| komandant2  = 
| komandant3  = 
| snaga1   = 
| snaga2   = 
| snaga3   = 
| gubici1 = 
| gubici2 = 
| gubici3 =
| napomene = 
}}
'''Osmansko osvajanje Balkana''' odvijalo je se postupno između [[14. vijek|14.]] i [[16. vijek|16. stoljeća]]. Preciznije, Osmanlije su na europsko tlo prvi put stupile [[1352.]] godine, a taj je proces dovršen [[Opsada Budima (1541)|osvajanjem Budima]] [[1541.]] godine. Ne računajući [[Trakija|Trakiju]] i [[Istanbul]], Osmanlije su svoje posljednje teritorije u [[Rumelija|Rumeliji]] prepustile [[1913.]] godine. Brojni unutarnji ustanci tijekom [[19. vijek|19. stoljeća]], [[Prvi svjetski rat]], [[Turski rat za nezavisnost|rat za nezavisnost]] i [[Kemalizam|kemalistička]] revolucija doveli su do konačnog raspada [[Osmansko Carstvo|Carstva]] [[1922.]] godine.

== Historija ==
{{sekcija}}

== Posljedice ==
Tijekom svog vrhunca (1453–1566), Osmalije su osvojile skoro cijeli [[Balkanski poluotok|Balkanskog poluotoka]], dok je veći dio neosvojenog teritorija potpao pod njihovu vlast u statusu vazalnih država. Do kraja [[16. vijek|16. stoljeća]] njihovi najmoćniji suparnici bili su [[Mletačka Republika]] i [[Habsburška Monarhija|habsburški posjedi]], a [[Papinska Država|Rim]] je ostao jedno od središta iz kojih su se organizirali &quot;križarski [[Austrijsko-turski rat|pohodi protiv Turaka]]&quot;. Godine [[1683]], s [[Opsada Beča 1683.|Bitkom kod Beča]], Osmansko carstvo je dosegnulo svoj najveći teritorijalni opseg, procijenjen na oko 5,2 milijuna km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Ukupno Osmanlije su vladale Balkanom otprilike 350 godina, ostavivši dubok trag na lokalnom jeziku, tradiciji, kuhinji, kulturi i arhitekturi. U nekim dijelovima poluotoka ta je neprekinuta dominacija potrajala čak 550 godina.

Međutim, nakon smrti [[Sulejman I|Sulejmana]] (1566), niz čimbenika doveo je do postupnog propadanja. Među njima su bili unutarnji problemi – poput slabosti pojedinih sultana, korumpiranog i nefunkcionalnog ozračja (''[[sultanat žena]]'') na [[Topkapi Saraj|carskom dvoru]] u [[Istanbul]]u te sustavnog vojnog nereda koji je potaknuo brojne unutarnje pobune. Istodobno, pomicanje europskog trgovačkog težišta sa [[Sredozemlje|Sredozemlja]] na atlantsku obalu marginaliziralo je i Tursko Carstvo i Mletačku Republiku, što je dovelo do sve većeg zaostajanja u tehnološkom, vojnom i financijskom razvoju, kao i u organizaciji države. U tom procesu propadanja, Rumelija je postala područje trajne napetosti, obilježeno nestalnim granicama i čestim pograničnim sukobima. A kako se carska kriza produbljivala, Rumelija – najveća i najvažnija kolonija Carstva – sve je više postajala žarište unutarnjih ustanaka.

== Povezano ==
* [[Osmansko carstvo]]
* [[Historija Osmanskog carstva]]
* [[Hronologija Osmanskog Carstva]]
* [[Rumelija]]

== Napomene ==
{{notelist}}

== Reference ==
{{reflist}}

== Literatura ==
{{refbegin}}
* {{cite book|last1=Ágoston|first1=Gábor|last2=Masters|first2=Bruce|year=2009|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|url=https://books.google.fr/books?id=QjzYdCxumFcC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=New York|publisher=Facts On File|pages=650|ref = Encyclopedia}}
* {{cite book|last=Ágoston|first=Gábor|year=2005|title=Guns for the Sultan: Military Power and the Weapons Industry in the Ottoman Empire|url=https://www.google.fr/books/edition/Guns_for_the_Sultan/dNqzjfWABSAC?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=Guns+for+the+Sultan:+Military+Power+and+the+Weapons+Industry+in+the+Ottoman+Empire&amp;printsec=frontcover|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=277|ref = Agoston}}
* {{cite book|last=Babinger|first=Franz|year=1978|title=Mehmed the Conqueror and His Time|url=https://www.google.fr/books/edition/Mehmed_the_Conqueror_and_His_Time/CeVwEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=venetian+colony+in+istanbul&amp;pg=PA256&amp;printsec=frontcover|location=Princeton|publisher=Princeton University Press|pages=549|ref=Babinger}}
* {{cite book|last=Bozarslan|first=Hamit|year=2013|title= Histoire de la Turquie. De l'Empire à nos jours|url=https://www.google.fr/books/edition/Histoire_de_la_Turquie/7zwqEAAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=hamit+bozarslan&amp;printsec=frontcover|location= Paris|publisher= Éditions Tallandier|pages=589|ref = Bozarslan}}
* {{cite book|last1=Erickson|first1=‎Edward J.|last2=Uyar|first2=Mesut|year=2009|title= A Military History of the Ottomans: From Osman to Atatürk|url=https://www.google.fr/books/edition/A_Military_History_of_the_Ottomans/JgfNBKHG7S8C?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=A+Military+History+of+the+Ottomans:+From+Osman+to+Ataturk&amp;printsec=frontcover|location= Santa Barbara (CA, USA), Denver (CO, USA), Oxford (UK)|publisher= ABC–CLIO
|pages=379|ref = Erickson}}
* {{cite book|last1=Murphey|first1=Rhoads|year=1999|title= Ottoman Warfare, 1500-1700|url=https://books.google.com/books?id=dGs0soIEJEUC|location= New Brunswick (NJ, USA) / UK|publisher= Rutgers University Press / Routledge|pages=278|ref = Murphey}}
* {{cite book|last=Rank|first=Scott|year=2020|title= History's 9 Most Insane Rulers|url=https://www.google.fr/books/edition/History_s_9_Most_Insane_Rulers/hxDADwAAQBAJ?hl=fr&amp;gbpv=1&amp;dq=History%27s+9+Most+Insane+Rulers&amp;printsec=frontcover|location= Washington D.C.|publisher= Regnery History|pages=320|ref =Rank}}
* {{cite book|last1=Shaw|first1=Stanford|last2=Kural Shaw|first2=Ezel|year=2010|title=History of the Ottoman Empire and Modern Turkey|url=https://books.google.fr/books?id=E9-YfgVZDBkC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|pages=|ref = Shaw}}
* {{cite book|last=Zorzi|first=Alvise|year=2000|title= La repubblica del Leone. Storia di Venezia|location= Milano|publisher= Bompiani|pages=762|ref = Zorzi}}
{{refend}}

[[Kategorija:Osmansko Carstvo]]</text>
      <sha1>2p1zgyhe34o6asveznaiq2652fyraec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:Međuprojektna saradnja</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4727297</id>
    <redirect title="Wikipedija:Međuprojektna inicijativa" />
    <revision>
      <id>42717068</id>
      <timestamp>2026-11-08T01:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aca</username>
        <id>108187</id>
      </contributor>
      <comment>Aca premješta stranicu [[Wikipedija:Međuprojektna saradnja]] na [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]: prema odluci inicijative</comment>
      <origin>42717068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wikipedija:Međuprojektna inicijativa]]</text>
      <sha1>3wkg6lal4s6ihg12l0ecb2awjh3eb3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedija:BLP</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4727299</id>
    <redirect title="Wikipedija:Biografije živih osoba" />
    <revision>
      <id>42717139</id>
      <timestamp>2026-11-08T03:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vipz</username>
        <id>151311</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Wikipedija:Biografije živih osoba]]</comment>
      <origin>42717139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="1fdkdgghaf16srv7f0y4nh62c9fz8w9" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[WP:Biografije živih osoba]]</text>
      <sha1>1fdkdgghaf16srv7f0y4nh62c9fz8w9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trofalaksa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727300</id>
    <revision>
      <id>42717230</id>
      <timestamp>2026-11-08T07:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: [[Image:SSL12022p.jpg|thumb|300px|right|Trofalaksa kod azijsko-australijskog [[tkalački mravi|tkalačkog mrava]] ''[[Oecophylla smaragdina|O. smaragdina]]'', [[Tajland]]]] '''Trofalaksa''' je direktan prijenos tekućine i hrane (izlučene, sekretirane ili regurgirane) između jedinki,&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Meurville |first1=Marie-Pierre |last2=Adria C. LeBoeuf |date=2021 |title=Trophallaxis: the functions and evolution of social fluid exchange in ant colonies...</comment>
      <origin>42717230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24777" sha1="1ieyj59c1bqncfro3zhjjdq7qgl0ths" xml:space="preserve">[[Image:SSL12022p.jpg|thumb|300px|right|Trofalaksa kod azijsko-australijskog [[tkalački mravi|tkalačkog mrava]] ''[[Oecophylla smaragdina|O. smaragdina]]'', [[Tajland]]]]
'''Trofalaksa''' je direktan prijenos tekućine i hrane (izlučene, sekretirane ili regurgirane) između jedinki,&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Meurville |first1=Marie-Pierre |last2=Adria C. LeBoeuf |date=2021 |title=Trophallaxis: the functions and evolution of social fluid exchange in ant colonies (Hymenoptera: Formicidae) |url=https://myrmecologicalnews.org/cms/index.php?option=com_content&amp;view=category&amp;id=1576&amp;Itemid=439 |journal=Myrmecological News |volume=31 |pages=1–30 |doi=10.25849/MYRMECOL.NEWS_031:001}}&lt;/ref&gt; obično putem hranjenja usta na usta ([[stomodeum|stomodealno]]) ili sa analnog otvora na usta ([[proktodeum|proktodealno]]). Uz hranjive tvari, trofalaksa može obuhvatati ​​prijenos molekula kao što su proteini, hormoni,&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Cite journal |last1=LeBoeuf |first1=Adria C |last2=Waridel |first2=Patrice |last3=Brent |first3=Colin S |last4=Gonçalves |first4=Andre N |last5=Menin |first5=Laure |last6=Ortiz |first6=Daniel |last7=Riba-Grognuz |first7=Oksana |last8=Koto |first8=Akiko |last9=Soares |first9=Zamira G |last10=Privman |first10=Eyal |last11=Miska |first11=Eric A |last12=Benton |first12=Richard |last13=Keller |first13=Laurent |date=2016-11-29 |title=Oral transfer of chemical cues, growth proteins and hormones in social insects |journal=eLife |language=en |volume=5 |article-number=e20375 |doi=10.7554/eLife.20375 |pmid=27894417 |pmc=5153251 |doi-access=free |issn=2050-084X}}&lt;/ref&gt; organizmi poput [[simbioza|simbionata]] i informacija koje služe kao oblik komunikacije.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=E.|first1=Suárez, Mark|last2=L.|first2=Thorne, Barbara|date=2000-01-01|title=Rate, Amount, and Distribution Pattern of Alimentary Fluid Transfer via Trophallaxis in Three Species of Termites (Isoptera: Rhinotermitidae, Termopsidae)|journal=Annals of the Entomological Society of America|language=en|volume=93|issue=1|page=145|doi=10.1603/0013-8746(2000)093[0145:RAADPO]2.0.CO;2|s2cid=85794841 |issn=0013-8746}}&lt;/ref&gt; Trofalaksiju koriste neke [[ptice]], [[sivi vuk]]ovi, [[Desmodontinae|vampirski šišmiši]], a najrazvijenija je kod [[eusocijalni insekti|eusocijalnih insekata]] poput [[mrav]]a,&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt; [[osa]], [[pčela]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Wcislo |first=William T. |date=2016 |title=Trophallaxis in weakly social bees (Apoidea) |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/een.12289 |journal=Ecological Entomology |language=en |volume=41 |issue=1 |pages=37–39 |doi=10.1111/een.12289 |bibcode=2016EcoEn..41...37W |issn=1365-2311}}&lt;/ref&gt; i [[termit]]a. Poput [[laktacija|laktacije]], trofalaksa prenosi društveno prenesene materijale&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Hakala |first1=Sanja Maria |last2=Fujioka |first2=Haruna |last3=Gapp |first3=Katharina |last4=Gasperin |first4=Ornela De |last5=Genzoni |first5=Eléonore |last6=Kilner |first6=Rebecca M. |last7=Koene |first7=Joris M. |last8=König |first8=Barbara |last9=Linksvayer |first9=Timothy A. |last10=Meurville |first10=Marie-Pierre |last11=Negroni |first11=Matteo A. |last12=Palejowski |first12=Hugo |last13=Wigby |first13=Stuart |last14=LeBoeuf |first14=Adria C. |date=2023-05-01 |title=Socially transferred materials: why and how to study them |url=https://www.cell.com/trends/ecology-evolution/abstract/S0169-5347(22)00290-7 |journal=Trends in Ecology &amp; Evolution |language=English |volume=38 |issue=5 |pages=446–458 |doi=10.1016/j.tree.2022.11.010 |issn=0169-5347 |pmid=36543692 |bibcode=2023TEcoE..38..446H }}&lt;/ref&gt; između tijela.

== Etimologija ==
Riječ trofalaksa potiče od grčkih riječi ''trophé'', što znači &quot;hrana&quot;, i ''allaxis'', što znači &quot;razmjena&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/trophallaxis|archive-url=https://web.archive.org/web/20180323030632/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/trophallaxis|archive-date=March 23, 2018|title=trophallaxis {{!}} Definition of trophallaxis in US English by Oxford Dictionaries|website=Oxford Dictionaries {{!}} English|access-date=2018-03-22}}&lt;/ref&gt; a uveo ju je [[entomologija|entomolog]] [[William Morton Wheeler]] 1918. godine.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Wheeler |first=W. M. |year=1918 |title=A study of some ant larvae with a consideration of the origin and meaning of social habits among insects |journal=[[Proc. Am. Philos. Soc.]] |volume=57 |issue=4 |pages=293–343 |jstor=983940 }}&lt;/ref&gt; Wheelerova izvorna koncepcija bila je mnogo šira nego što se to obično smatra. Opisao je evoluciju trofalakse kao &quot;stalno šireći vrtlog&quot; koji je otpočeo kao međusobni trofički odnos između roditelja i potomka, ali se proširio i počeo obuhvatati sve složenije i složenije odnose.

== Evolucijski značaj ==
Filogenetske analize pokazuju da je trofalaksa igrala glavnu ulogu u evolucijskoj diverzifikaciji [[mrav]]a.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Meurville |first1=Marie-Pierre |last2=Silvestro |first2=Daniele |last3=LeBoeuf |first3=Adria C. |date=2025-02-16 |title=Ecological change and conflict reduction led to a social circulatory system in ants |journal=Communications Biology |language=en |volume=8 |issue=1 |page=246 |doi=10.1038/s42003-025-07688-7  |doi-access=free|issn=2399-3642 |pmc=11830068 |pmid=39955384}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa se razvila u lozama mrava prije otprilike 130 i 90 miliona godina, što se poklopilo s pojavom [[cvjetnice|cvjetnica]] koje su pružale nove izvore tekuće hrane poput [[nektar]]a i [[medljika|medljike]]. Loze koje su razvile trofalaksu pokazale su veće neto stope diverzifikacije u usporedbi s lozama koje ne vrše trofalaksu.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Evolucija trofalakse bila je snažno povezana sa smanjenim reproduktivnim sukobima unutar kolonija i omogućila je evoluciju većih, složenijih društava.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Čini se da je ovo ponašanje, bilo između odraslih ili kao način hranjenja mladih,&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Matte |first1=Arthur |last2=LeBoeuf |first2=Adria C. |date=2025-03-04 |title=Innovation in ant larval feeding facilitated queen–worker divergence and social complexity |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=122 |issue=9 |article-number=e2413742122 |doi=10.1073/pnas.2413742122 |pmc=11892636 |pmid=39999174 |bibcode=2025PNAS..12213742M }}&lt;/ref&gt; bila ključna inovacija koja je doprinijela [[dominacija (ekologija)|ekološkoj dominaciji]] ove glavne društvene loze insekata, olakšavajući efikasnu distribuciju resursa, velike kolonije, visok dimorfizam između matica i radnika,&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; složenu komunikaciju razmjenjivanjem tekućina&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Hakala |first1=Sanja M |last2=Meurville |first2=Marie-Pierre |last3=Stumpe |first3=Michael |last4=LeBoeuf |first4=Adria C |date=2021-11-02 |title=Biomarkers in a socially exchanged fluid reflect colony maturity, behavior, and distributed metabolism |journal=eLife |language=en |volume=10 |article-number=e74005 |doi=10.7554/eLife.74005 |pmid=34725037 |pmc=8608388 |doi-access=free |issn=2050-084X}}&lt;/ref&gt; i sofisticiranu [[podjela rada|podjelu rada]] među hiljadama jedinki.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Greenwald |first1=Efrat |last2=Eckmann |first2=Jean-Pierre |last3=Feinerman |first3=Ofer |date=2019-08-05 |editor-last=Grilli |editor-first=Jacopo |title=Colony entropy—Allocation of goods in ant colonies |journal=PLOS Computational Biology |language=en |volume=15 |issue=8 |article-number=e1006925 |doi=10.1371/journal.pcbi.1006925 |doi-access=free |issn=1553-7358 |pmc=6681937 |pmid=31381557 |bibcode=2019PLSCB..15E6925G }}&lt;/ref&gt;

Trofalaksa se u prošlosti koristila za podršku teorijama o porijeklu društvenog ponašanja kod insekata.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Roubaud |first=E. |year=1916 |title=Recherches biologiques sur les guepes solitaires et sociales d'Afrique. La genese de la vie sociale et l'evolution de l'instinct maternel chez les vespides|language=fr |journal=Ann Sci Nat |volume=1 |pages=1–160 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Wcislo|first1=W. T.|last2=Gonzalez|first2=V. H.|date=2006-05-01|title=Social and ecological contexts of trophallaxis in facultatively social sweat bees, Megalopta genalis and M. ecuadoria (Hymenoptera, Halictidae)|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=53|issue=2|pages=220–225|doi=10.1007/s00040-005-0861-6|s2cid=30106024 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; Švicarski psiholog i entomolog [[Auguste Forel]] također je vjerovao da je dijeljenje hrane ključno za mravlje društvo i koristio je ilustraciju toga kao [[naslovnica|naslovnicu]] svoje knjige ''Društveni svijet mrava u poređenju s čovjekom''.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Journal of the History of the Behavioral Sciences|volume=38|issue=2|pages=133–156|year=2002|doi=10.1002/jhbs.10033 |pmid=11954038|title=Brave new worlds: Trophallaxis and the origin of society in the early twentieth century |last=Sleigh |first=Charlotte}}&lt;/ref&gt; Proktodealna trofalaksa omogućila je [[termiti]]ma da prenose celulolitičke flagelate koji su omogućili probavu drveta i učinili je efikasnom.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brune|first1=Andreas|last2=Dietrich|first2=Carsten|date=2015-10-15|title=The Gut Microbiota of Termites: Digesting the Diversity in the Light of Ecology and Evolution|journal=Annual Review of Microbiology|language=en|volume=69|issue=1|pages=145–166|doi=10.1146/annurev-micro-092412-155715|pmid=26195303|issn=0066-4227|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Osim društvenosti, trofalaksa se kod mnogih vrsta razvila kao metoda ishrane odraslih ili mladih jedinki,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Keeping|first=Malcolm G.|date=1997-03-01|title=Social behavior and brood decline in reproductive-phase colonies ofBelonogaster petiolata (Degeer) (Hymenoptera: Vespidae)|journal=Journal of Insect Behavior|language=en|volume=10|issue=2|pages=265–278|doi=10.1007/BF02765559|bibcode=1997JIBeh..10..265K |s2cid=41829420 |issn=0892-7553}}&lt;/ref&gt; preživljavanje srodnika,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; prijenos simbionata,&lt;ref name=&quot;Kitade 2004 215–220&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kitade|first=Osamu|date=2004|title=Comparison of Symbiotic Flagellate Faunae between Termites and a Wood-Feeding Cockroach of the Genus ''Cryptocercus''|journal=Microbes and Environments|language=en|volume=19|issue=3|pages=215–220|doi=10.1264/jsme2.19.215|issn=1342-6311|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; prijenos [[imunitet]]a,&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Hamilton|first1=Casey|last2=Lejeune|first2=Brian T.|last3=Rosengaus|first3=Rebeca B.|date=2011-02-23|title=Trophallaxis and prophylaxis: social immunity in the carpenter ant Camponotus pennsylvanicus |journal=Biology Letters|volume=7|issue=1|pages=89–92|doi=10.1098/rsbl.2010.0466 | pmc  = 3030872 | pmid = 20591850 }}&lt;/ref&gt; prepoznavanje kolonije&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Dahbi|first1=Abdallah|last2=Hefetz|first2=Abraham|last3=Cerdá|first3=Xim|last4=Lenoir|first4=Alain|date=1999-07-01|title=Trophallaxis Mediates Uniformity of Colony Odor in Cataglyphis iberica Ants (Hymenoptera, Formicidae)|journal=Journal of Insect Behavior|language=en|volume=12|issue=4|pages=559–567|doi=10.1023/A:1020975009450|bibcode=1999JIBeh..12..559D |s2cid=24571599 |issn=0892-7553}}&lt;/ref&gt; i oblik komunikacije prilikom potrage za hranom.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Gil|first1=Mariana|last2=Marco|first2=Rodrigo J. De|date=2005-02-15|title=Olfactory learning by means of trophallaxis in Apis mellifera|journal=Journal of Experimental Biology|language=en|volume=208|issue=4|pages=671–680|doi=10.1242/jeb.01474|issn=0022-0949|pmid=15695759|bibcode=2005JExpB.208..671G |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa se čak razvila i kao parazitska strategija kod nekih vrsta u svrhu uzimanja hrane od domaćina.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Reed|first1=H. C.|last2=Akre|first2=R. D.|date=1983-09-01|title=Colony behavior of the obligate social parasiteVespula austriaca (Panzer) (Hymenoptera: Vespidae)|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=30|issue=3|pages=259–273|doi=10.1007/BF02223984|s2cid=29667161 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa također može rezultirati širenjem hemikalija, poput [[feromon]]a, kroz čitavu koloniju, što je bitno za funkcioniranje društvene kolonije.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=The Insects Structure and Function|last=Chapman|first=R. F.|publisher=Cambridge University Press|year=2013|isbn=978-0-521-11389-2|location=New York, USA|page=42}}&lt;/ref&gt;

Vrste su razvile anatomske karakteristike koje im omogućavaju sudjelovanje u trofalaksi, kao što je proventrikulus kod usjeva mrava vrste ''[[Formica fusca]]''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ova struktura djeluje kao ventil za povećanje kapaciteta za skladištenje hrane.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Slično tome, medonosna pčela (''[[Apis mellifera]]'') je u stanju da izboči svoje rilce i srkne nektar iz otvorenih mandibula pčele-donora.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Određeni mehanizmi su se također razvili radi pokretanja dijeljenja hrane, kao što je strategija senzorne eksploatacije prisutna kod kukavica kao parazita legla.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|date=2013-10-21|title=Bird brood parasitism|journal=Current Biology|language=en|volume=23|issue=20|pages=R909–R913|doi=10.1016/j.cub.2013.08.025|pmid=24156805|issn=0960-9822|last1=Stevens|first1=Martin|doi-access=free|bibcode=2013CBio...23.R909S }}&lt;/ref&gt; Naime, ove ptice su razvile žarko obojena grla koji stimuliraju domaćina da im dadne hranu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Beskičmenjaci == 
[[File:Black-ants.jpg|thumb|Trofalaksa kod [[stolarski mravi|stolarskih mrava]] ''Camponotus'' sp.]]
Trofalaksa je oblik društvenog hranjenja kod mnogih insekata, koji u nekim slučajevima doprinosi kolektivnom metabolizmu&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt; i formiranju društvenih veza kod drugih.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Sugerirano je da je možda evoluirala kako bi se smanjila ili izbjegla agresija između članova gnijezda.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Liebig |first1=Jürgen |last2=Heinze |first2=Jürgen |last3=Hölldobler |first3=Bert |date=1997 |title=Trophallaxis and Aggression in the Ponerine Ant, Ponera coarctata: Implications for the Evolution of Liquid Food Exchange in the Hymenoptera |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1439-0310.1997.tb00180.x |journal=Ethology |language=en |volume=103 |issue=9 |pages=707–722 |doi=10.1111/j.1439-0310.1997.tb00180.x |bibcode=1997Ethol.103..707L |issn=0179-1613}}&lt;/ref&gt; Trofalaksa služi kao sredstvo [[Komunikacija životinja|komunikacije]], barem [[učenje i komunikacija kod pčela|kod pčela]] poput ''[[Megalopta genalis|M. genalis]]''&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Wcislo|first1=W. T.|last2=Gonzalez|first2=V. H.|date=2006-05-01|title=Social and ecological contexts of trophallaxis in facultatively social sweat bees, Megalopta genalis and M. ecuadoria (Hymenoptera, Halictidae)|journal=Insectes Sociaux|volume=53|issue=2|pages=220–225|doi=10.1007/s00040-005-0861-6|s2cid=30106024 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; i mrava.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite journal|date=1995-01-01|title=Allocation of liquid food to larvae via trophallaxis in colonies of the fire ant, Solenopsis invicta|journal=Animal Behaviour|language=en|volume=50|issue=3|pages=801–813|doi=10.1016/0003-3472(95)80140-5|issn=0003-3472|last1=Cassill|first1=Deby Lee|last2=Tschinkel|first2=Walter R.|citeseerx=10.1.1.737.1879|s2cid=18395869 }}&lt;/ref&gt; Trofalaksa kod ''M. genalis'' je dio sistema društvene razmjene, gdje su dominantne pčele obično primaoci hrane.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Ona povećava životni vijek pčela koje imaju manji pristup hrani i smanjuje agresiju između članova gnijezda.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Kod [[Solenopsis invicta|crvenog vatrenog mrava]], članovi kolonije skladište hranu u svojim usjevima i redovno je razmjenjuju s drugim članovima kolonije i larvama kako bi formirali neku vrstu &quot;zajedničkog želuca&quot; za koloniju.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; To vrijedi i za određene vrste roda ''[[Lasioglossum]]'', kao što je pčela ''[[Lasioglossum hemichalceum]]''. ''L. hemichalceum'' će često razmjenjivati ​​hranu s drugim pripadnicima iste vrste bez obzira na to da li su članovi istog gnijezda ili ne.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Kukuk|first1=P. F.|last2=Sage|first2=G. K.|date=1994-12-01|title=Reproductivity and relatedness in a communal halictine beeLasioglossum (Chilalictus) hemichalceum|journal=Insectes Sociaux|language=en|volume=41|issue=4|pages=443–455|doi=10.1007/BF01240647|s2cid=26041482 |issn=0020-1812}}&lt;/ref&gt; To je zato što saradnja među jedinkama koje nisu u srodstvu nudi više koristi nego troškova za čitavu grupu.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;

Mnoge ose, poput ''[[Protopolybia exigua]]'' i ''[[Belonogaster petiolata]]'', pokazuju ponašanje traženja hrane gdje odrasli vrše trofalaksu s odraslima i između odraslih jedinki i larvi.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Rocha|first1=Agda|last2=Giannotti|first2=Edilberto|last3=Bichara-Filho|first3=Carlos|date=2009-01-01|title=Resources Taken to the Nest by Protopolybia exigua (Hymenoptera, Vespidae) in Different Phases of the Colony Cycle, in a Region of the Médio São Francisco River, Bahia, Brazil|url=https://www.researchgate.net/publication/261833590|journal=Sociobiology|volume=54|pages=439–456}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ''P. exigua'' unosi nektar, drvenu kašu i omekšani plijen u gnijezdo radi prijenosa na druge jedinke; radi preživljavanja larvi, one nose količine plijena proporcionalne količini larvi u gnijezdu.&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; Dobrovoljna trofalaksa kod pčela vrste ''[[Xylocopa pubescens]]'' dovela je do ponašanja čuvanja gnijezda po kojem je ta vrsta poznata.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite journal|last=van der Blom|first=Jan|date=1988|title=Social Behaviour in Carpenter Bee Xylocopa pubescens (Spinola)|journal=Ethology International Journal of Behavioural Biology|volume=79|issue=4|pages=281–294|doi=10.1111/j.1439-0310.1988.tb00717.x}}&lt;/ref&gt; Ova vrsta pčela omogućava jednoj odrasloj jedinci da traži hranu i donosi nektar za ostatak populacije gnijezda kao način kontinuirane odbrane gnijezda, a istovremeno pribavlja hranjive tvari za sve članove kolonije.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Kod termita,&lt;ref name=&quot;Kitade 2004 215–220&quot;/&gt; proktodealna trofalaksa je ključna za zamjenu crijevnih [[endosimbiont|endosimbionata]] koji se gube nakon svakog presvlačenja. Crijevni simbionti se također prenose analnom trofalaksom kod termita i žohara koji se hrane drvetom.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Klass|first1=Klaus-Dieter|last2=Nalepa|first2=Christine|last3=Lo|first3=Nathan|date=March 2008|title=Wood-feeding cockroaches as models for termite evolution (Insecta: Dictyoptera): Cryptocercus vs. Parasphaeria boleiriana|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=46|issue=3|pages=809–817|doi=10.1016/j.ympev.2007.11.028|issn=1055-7903|pmid=18226554 |bibcode=2008MolPE..46..809K }}&lt;/ref&gt; Prijenos crijevnih simbionta kod ovih vrsta je neophodan za probavu drveta kao izvora hrane. [[Camponotus|Mravi drvodjelci]] prenose imunitet putem trofalakse direktnim prijenosom antimikrobnih supstanci, povećavajući otpornost na bolesti i društveni imunitet kolonije.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

Kod nekih vrsta mrava, može ona igrati ulogu u širenju mirisa kolonije koji identificira njene članove,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dahbi|first1=A.|last2=Hefetz|first2=A.|last3=Cerda|first3=X.|last4=Lenoir|first4=A.|year=1999|title=Trophallaxis mediates uniformity of colony odor in ''Cataglyphis iberica'' ants (Hymenoptera, Formicidae)|journal=Journal of Insect Behavior|volume=12|issue=4|pages=559–567|doi=10.1023/A:1020975009450|bibcode=1999JIBeh..12..559D |s2cid=24571599 }}&lt;/ref&gt; iako su o tome i dalje u toku rasprave.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt;

Pčele-sakupljačice meda koriste trofalaksu u asocijativnom učenju kako bi formirale dugoročna olfaktorna sjećanja, kako bi naučile članove gnijezda ponašanju traženja hrane, kao i gdje je tražiti.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Pored ovih dobro okarakteriziranih funkcija, trofalaksa također formira opsežnu društvenu mrežu koja povezuje većinu članova kolonije putem lanaca prijenosa tekućine,&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gernat |first=Tim |last2=Rao |first2=Vikyath D. |last3=Middendorf |first3=Martin |last4=Dankowicz |first4=Harry |last5=Goldenfeld |first5=Nigel |last6=Robinson |first6=Gene E. |date=2018-02-13 |title=Automated monitoring of behavior reveals bursty interaction patterns and rapid spreading dynamics in honeybee social networks |url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1713568115 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=115 |issue=7 |pages=1433–1438 |doi=10.1073/pnas.1713568115 |issn=0027-8424 |pmc=5816157 |pmid=29378954}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Gernat |first=Tim |last2=Jagla |first2=Tobias |last3=Jones |first3=Beryl M. |last4=Middendorf |first4=Martin |last5=Robinson |first5=Gene E. |date=2023-01-27 |title=Automated monitoring of honey bees with barcodes and artificial intelligence reveals two distinct social networks from a single affiliative behavior |url=https://www.nature.com/articles/s41598-022-26825-4 |journal=Scientific Reports |language=en |volume=13 |issue=1 |doi=10.1038/s41598-022-26825-4  |doi-access=free|issn=2045-2322 |pmc=9883485 |pmid=36707534}}&lt;/ref&gt; ali značaj te mreže ostaje nepoznat.

Osim toga, ose vrste ''[[Vespula austriaca]]'' također vrše trofalaksu kao oblik parazitizma sa svojim domaćinom kako bi prikupile hranjive tvari.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite journal|title = Colony behavior of the obligate social ''Vespula austriaca'' (Panzer) (Hymenoptera: Vespidae)|last1 = Reed|first1 = H.C.|date = 1983|journal = Insectes Sociaux|doi = 10.1007/bf02223984|last2 = Akre|first2 = R.D.|issue = 3|volume = 30|pages = 259–273| s2cid=29667161 }}&lt;/ref&gt; ''V. austriaca'' je obligatna parazitska vrsta koja napada gnijezda vrsta-domaćina i pribavlja hranu ograničavajući domaćina nogama i prisiljavajući ga na trofalaksu.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

== Kičmenjaci ==
[[File:Pygoscelis antarctica feeding a chick.jpg|thumb|Dijeljenje hrane između roditelja i ptića [[orgličasti pingvin|ogrličastog pingvina]] (''Pygoscelis antarctica'').]]
[[Kičmenjaci]] poput nekih vrsta ptica, [[sivi vuk|sivih vukova]] i vampirskih šišmiša također hrane svoje mlade regurgitacijom hrane kao oblikom trofalakse. Dijeljenje hrane kod kičmenjaka je oblik reciprociteta koji pokazuju mnoge društvene vrste.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Carter|first1=Gerald|last2=Wilkinson|first2=Gerald|date=2013-11-01|title=Does food sharing in vampire bats demonstrate reciprocity? |journal=Communicative &amp; Integrative Biology|volume=6|issue=6|article-number=e25783|doi=10.4161/cib.25783 |pmc=3913674|pmid=24505498}}&lt;/ref&gt;

Divlji vukovi prenose hranu u svom želucu mladuncima ili ženkama i dijele je regurgitacijom, kao oblikom trofalakse.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Mech|first1=L David|last2=Wolf|first2=Paul C|last3=Packard|first3=Jane M|date=1999-11-01|title=Regurgitative food transfer among wild wolves|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=77|issue=8|pages=1192–1195|doi=10.1139/z99-097|bibcode=1999CaJZ...77.1192M |s2cid=85746335 |issn=0008-4301|url=http://digitalcommons.unl.edu/usgsnpwrc/380|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Vukovi koji primaju hranu često ližu ili njuškaju njušku vuka koji ju pruža kako bi ga naveli na povraćanje.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Vampirski šišmiši dijele krv sa srodnicima regurgitacijom, čime povećavaju svoju [[adaptivna vrijednost|adaptivnu vrijednost]] selekcijom srodnika.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Ptice povrate hranu i direktno je prenose u usta svog potomstva kao dio roditeljske brige, poput &quot;[[ptičje mlijeko|ptičjeg mlijeka]]&quot; koje majke golubice prenose u usta svojih mladih.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lehrman|first=Daniel S.|date=1955-01-01|title=The Physiological Basis of Parental Feeding Behavior in the Ring Dove (Streptopelia Risoria)|journal=Behaviour|language=en|volume=7|issue=1|pages=241–285|doi=10.1163/156853955X00094|issn=1568-539X}}&lt;/ref&gt; Kukavica, parazit legla, je još jedna vrsta ptica koja vrši trofalaksu. Kukavica koristi mimikriju, poput oponašanja boja i uzoraka ljuske jaja domaćina, kako bi smjestila svoje mlade u gnijezdo domaćina, gdje će biti hranjeni i odgajani bez ikakvih troškova za majku kukavicu.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Mladunci kukavice često mogu oponašati poziv moljakanja cijelog gnijezda mladunaca domaćina i imaju intenzivno obojena usta; oboje djeluje kao [[superstimulans|natprirodni stimulans]], potičući pticu-domaćina da im daje hranu umjesto vlastitim mladuncima putem trofalakse.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Povezano ==
* [[Evolucijski modeli dijeljenja hrane]]
* [[Regurgitacija]]
* [[Superorganizam]]

== Reference ==
{{reflist|30em}}

{{načini ishrane}}

[[Kategorija:Načini ishrane]]
[[Kategorija:Ekologija insekata]]</text>
      <sha1>1ieyj59c1bqncfro3zhjjdq7qgl0ths</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor:Podvanj</title>
    <ns>1</ns>
    <id>4727302</id>
    <revision>
      <id>42717330</id>
      <timestamp>2026-11-08T10:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Okapoanpata</username>
        <id>407030</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lokalitet */ novi odjeljak</comment>
      <origin>42717330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="q5fpwz1sobwaxwkcevzafhq6wqvom8s" xml:space="preserve">== Lokalitet  ==
Podvanj je zaseban lokalitet još od prije SFRJ, tako su ga nazivali mještani tako je i zvanično administrativno, ali se vodi u sklopu &quot;Naselja Ozrakovići&quot; zajedno uz ulice Ozrakovići i Kakanjska i Poslovna zona Ozrakovići. Podvanj ima svoj javni put, pored toga ima pješački prolaz (put) prema stepenicama gdje se izlazi na most prema Suša Centru. – [[Korisnik:Okapoanpata|Okapoanpata]] ([[Razgovor s korisnikom:Okapoanpata|razgovor]]) 8. novembra 2026. u 11:38 (CET)</text>
      <sha1>q5fpwz1sobwaxwkcevzafhq6wqvom8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cervus canadensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727303</id>
    <redirect title="Wapiti" />
    <revision>
      <id>42717353</id>
      <timestamp>2026-11-08T11:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Wapiti]]</comment>
      <origin>42717353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="61wlpxb2nw05p9bz58o44fcnexo9w9o" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Wapiti]]</text>
      <sha1>61wlpxb2nw05p9bz58o44fcnexo9w9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mustela nivalis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727304</id>
    <redirect title="Lasica" />
    <revision>
      <id>42717354</id>
      <timestamp>2026-11-08T11:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Lasica]]</comment>
      <origin>42717354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="lhivvhmmr85uaag5b86pkkxrmcn35hb" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Lasica]]</text>
      <sha1>lhivvhmmr85uaag5b86pkkxrmcn35hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suvišno ubijanje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727305</id>
    <revision>
      <id>42717362</id>
      <timestamp>2026-11-08T11:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: [[File:Stoat and chipmunks.png|thumb|right|[[Hermelin]] ubija suvišan broj [[Tamiina|vjeverica]] ([[Ernest Thompson Seton]], 1909)]] [[File:Multiple sheep kill.jpg|thumb|Veći broj ovaca koje je ubila [[puma]]]]  '''Suvišno ubijanje''', također poznato kao '''prekomjerno ubijanje''' ili '''sindrom kokošinjca''',&lt;ref name=&quot;LSM148&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Moskowitz|first=David|title=Wolves in the Land of Salmon.|date=4 February 2013|publisher=Timber Press|isbn=978-160469227...</comment>
      <origin>42717362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15215" sha1="nln4fxrpgmqz48tnhfetowe3zkihypv" xml:space="preserve">[[File:Stoat and chipmunks.png|thumb|right|[[Hermelin]] ubija suvišan broj [[Tamiina|vjeverica]] ([[Ernest Thompson Seton]], 1909)]]
[[File:Multiple sheep kill.jpg|thumb|Veći broj ovaca koje je ubila [[puma]]]]

'''Suvišno ubijanje''', također poznato kao '''prekomjerno ubijanje''' ili '''sindrom kokošinjca''',&lt;ref name=&quot;LSM148&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Moskowitz|first=David|title=Wolves in the Land of Salmon.|date=4 February 2013|publisher=Timber Press|isbn=978-1604692273|pages=144}}&lt;/ref&gt; je uobičajeno ponašanje [[predator]]a prilikom kojeg ubijaju više [[plijen]]a nego što mogu odmah pojesti, a zatim ostatak ili sakriju ili napuste. Termin je izmislio holandski biolog [[Hans Kruuk]] nakon proučavanja [[pjegava hijena|pjegavih hijena]] u [[afrika|Africi]]&lt;ref name=&quot;Hyena&quot;&gt;{{cite book | author= Kruuk, Hans | title= The Spotted Hyena: A study of predation and social behaviour | year= 1972 | isbn= 0-563-20844-9 | page= [https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 335] | publisher= BBC Books | url-access= registration | url= https://archive.org/details/velvetclawnatura00macd/page/335 }}&lt;/ref&gt; i [[crvena lisica|crvenih lisica]] u [[engleska|Engleskoj]].&lt;ref name=&quot;RWTF&quot;&gt;{{cite book | author=Macdonald, David | title=Running with the Fox | year=1987 | isbn=0-04-440199-X | page= 224 | publisher=Unwin Hyman }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|doi = 10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|title = Surplus killing by carnivores|year = 2009|last1 = Kruuk|first1 = Hans|journal = Journal of Zoology|volume = 166|issue = 2|pages = 233–244|url-access = subscription}}&lt;/ref&gt;

== Vrste ==
Neke životinje za koje je zabilježeno da ubijaju suvišne brojeve plijena obično love same, dok su neke druge uglavnom [[lov u čoporu|lovci u čoporima]]. Ta praksa je također prisutna kod ljudi.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Living with Coyotes |date=2005-12-31 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.7560/706323-005/html |pages=42–52 |chapter=Four Surplus Killing |publisher=University of Texas Press |doi=10.7560/706323-005 |isbn=978-0-292-79696-6 |s2cid=243782280 |access-date=2022-08-10}}&lt;/ref&gt;

Ovo ponašanje je uočeno kod [[mrki medvjed|mrkih medvjeda]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lincoln|first1=Alexandra E|last2=Quinn|first2=Thomas P|date=2019-03-04|title=Optimal foraging or surplus killing: selective consumption and discarding of salmon by brown bears|journal=Behavioral Ecology|volume=30|issue=1|pages=202–212|doi=10.1093/beheco/ary139|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807080708/http://www.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF15/1547.html|url-status=dead|archive-date=August 7, 2011|title=Far North Grizzlies Develop Taste for Muskoxen, Alaska Science Forum|date=June 21, 2011}}&lt;/ref&gt; [[Američki crni medvjed|američkih crnih medvjeda]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Horstman|first1=Louise P.|last2=Gunson|first2=John R.|date=1982|title=Black Bear Predation on Livestock in Alberta|url=https://www.jstor.org/stable/3781799|journal=Wildlife Society Bulletin |volume=10|issue=1|pages=34–39|jstor=3781799}}&lt;/ref&gt; [[polarni medvjed|polarnih medvjeda]],&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; [[leopard]]a,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[lav]]ova,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Kruuk|first=Hans|date=1972|title=Surplus killing by carnivores|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|journal=Journal of Zoology|language=en|volume=166|issue=2|pages=233–244|doi=10.1111/j.1469-7998.1972.tb04087.x|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[ris]]ova,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Odden|first1=John|last2=Linnell|first2=John D. C.|last3=Moa|first3=Pål Fossland|last4=Herfindal|first4=Ivar|last5=Kvam|first5=Tor|last6=Andersen|first6=Reidar|date=2002|title=Lynx Depredation on Domestic Sheep in Norway|url=https://www.jstor.org/stable/3802876|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=66|issue=1|pages=98–105|doi=10.2307/3802876|jstor=3802876|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[vuk]]ova,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Miller|first1=Frank L.|last2=Gunn|first2=Anne|last3=Broughton|first3=Eric|date=2011-02-14|title=Surplus killing as exemplified by wolf predation on newborn caribou|url=https://cdnsciencepub.com/doi/abs/10.1139/z85-045|journal=Canadian Journal of Zoology|volume=63|issue=2|pages=295–300|language=en|doi=10.1139/z85-045|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[kojot]]a,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Ewer|first=R. F.|title=Ethology ofmammals|publisher=Logos Press Ltd.|year=1968|location=London}}&lt;/ref&gt; [[crvena lisica|crvenih lisica]],&lt;ref name=&quot;RWTF&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Surplus killing by carnivores&quot; /&gt; [[pas]]a,&lt;ref name=&quot;WN&quot; /&gt; [[kuna]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Brzeziński|first1=Marcin|last2=Rodak|first2=Łukasz|last3=Zalewski|first3=Andrzej|date=2014|title=&quot;Reversed&quot; intraguild predation: red fox cubs killed by pine marten|journal=Acta Theriologica|volume=59|issue=3|pages=473–477|doi=10.1007/s13364-014-0179-8|pmid=24954928|pmc=4058055}}&lt;/ref&gt; [[lasica]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Oksanen|first1=Tarja|last2=Oksanen|first2=Lauri|last3=Fretwell|first3=Stephen D.|date=1985|title=Surplus Killing in the Hunting Strategy of Small Predators|url=https://www.jstor.org/stable/2461358|journal=The American Naturalist|volume=126|issue=3|pages=328–346|doi=10.1086/284420|jstor=2461358|s2cid=84799770|issn=0003-0147|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[Medojedni jazavac|jazavaca medojeda]],&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Shen|first1=Zuolin|last2=Wei|first2=Junjie|date=2018-06-01|title=Hopf bifurcation analysis in a diffusive predator-prey system with delay and surplus killing effect|journal=Mathematical Biosciences and Engineering|volume=15|issue=3|pages=693–715|doi=10.3934/mbe.2018031|pmid=30380326|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[lasica]],&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2002-03-01|title=Surplus killing by introduced predators in Australia—evidence for ineffective anti-predator adaptations in native prey species?|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|journal=Biological Conservation|language=en|volume=103|issue=3|pages=283–301|doi=10.1016/S0006-3207(01)00139-2|last1=Short|first1=Jeff|last2=Kinnear|first2=J.E.|last3=Robley|first3=Alan|bibcode=2002BCons.103..283S|url-access=subscription|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200936/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320701001392|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[rakun]]a,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Hartman|first1=Lisa H.|last2=Gaston|first2=Anthony J.|last3=Eastman|first3=Donald S.|date=1997|title=Raccoon Predation on Ancient Murrelets on East Limestone Island, British Columbia|url=https://www.jstor.org/stable/3802594|journal=The Journal of Wildlife Management|volume=61|issue=2|pages=377–388|doi=10.2307/3802594|jstor=3802594|url-access=subscription|doi-access=free|archive-date=2021-08-09|access-date=2021-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809200939/https://www.jstor.org/stable/3802594|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[pjegava hijena|pjegavih hijena]],&lt;ref name=&quot;Hyena&quot; /&gt; [[orka|orki]],&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-12-11|title=Suspected surplus killing of harbor seal pups (Phoca vitulina) by killer whales (Orcinus orca)|url=https://www.cascadiaresearch.org/publications/suspected-surplus-killing-harbor-seal-pups-phoca-vitulina-killer-whales-orcinus-orca|access-date=2021-08-09|website=Cascadia Research|language=en}}&lt;/ref&gt; [[zooplankton]]a,&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Montagnes|first1=David|last2=Fenton|first2=Andy|date=24 September 2012|title=Prey-abundance affects zooplankton assimilation efficiency and the outcome of biogeochemical models|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304380012002268|journal=Ecological Modelling|volume=243|pages=1–7|doi=10.1016/j.ecolmodel.2012.05.006|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[nimfa (biologija)|nimfi]] [[Zygoptera|vodenih djevica]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Lounibos|first1=L. P.|last2=Makhni|first2=S.|last3=Alto|first3=B. W.|last4=Kesavaraju|first4=B.|date=March 2008|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of Corethrella appendiculata: Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey|journal=Journal of Insect Behavior|volume=21|issue=2|pages=47–54|doi=10.1007/s10905-007-9103-2|pmid=19081802|pmc=2600435|bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt; i [[pauk]]a.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Primjeri ==
U [[tasmanija|Tasmaniji]] je u jednom napadu psa ubijeno 58 [[Eudyptula minor|patuljastih pingvina]].&lt;ref name=&quot;WN&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2018/10/17/Dog-attack-kill-58-penguins-in-Tasmania/9631539800130/|title=Dog attack kills 58 penguins in Tasmania|last=Adamczyk|first=Ed|date=2018-10-17|website=UPI|language=en-AU|access-date=2020-04-04}}&lt;/ref&gt; U [[kontinentalna Australija|kontinentalnoj Australiji]], jedna lisica je tokom nekoliko dana ubila oko 74 pingvina, a nije pojela gotovo ni jednog.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2017-08-10/penguins-killed-by-fox-victoria-middle-island/8794828|title=Penguins killed in fox attack on Victoria's Middle Island|last=Peacock|first=Sue|date=2017-08-10|website=ABC News|language=en-AU|access-date=2019-09-26}}&lt;/ref&gt; Jedan leopard je u [[Provincija Rta dobre nade|provinciji Cape]] ([[Južnoafrička Republika]]) u jednom incidentu ubio 51 ovcu i jagnje.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Stuart |first1=C. T. |year=1986 |title=The incidence of surplus killing by Panthera pardus and Felis caracal in Cape Province, South Africa |journal=Mammalia |volume=50 |issue=4 |pages=556–558 |issn=0025-1461 | doi = 10.1515/mamm.1986.50.4.553 }}&lt;/ref&gt; Slično tome, dva [[karakal]]a u provinciji Cape ubila su 22 ovce u jednoj noći, pojevši samo dio butine jednog trupla.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Skinner |first1=J. D. |year=1979 |title=Feeding behaviour in Caracal ''Felis caracal'' |journal=Journal of Zoology |volume=189 |issue=4 |pages=523–525 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1979.tb03979.x }}&lt;/ref&gt; Čak 19 pjegavih hijena jednom je ubilo 82 [[Eudorcas thomsonii|Thomsonove gazele]] i teško ozlijedilo 27, nakon čega su pojele samo 16% ulova.&lt;ref name=LSM148&gt;{{cite book|last=Mills|first=L. Scott|title=Conservation of wildlife populations: demography, genetics, and management|date=17 December 2012|publisher=Wiley-Blackwell|location=Hoboken, NJ|isbn=9780470671504|pages=148|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;

U kasnu jesen, [[Mustela nivalis|lasice]] često ubijaju [[voluharica|voluharice]] u suvišnim brojevima, a zatim ih iskopaju i pojedu zimskim danima kada je previše hladno za lov. U martu 2016. godine, čopor od 9 sivih vukova u Wyomingu ubio je 19 [[Cervus canadensis|vapitija]]. John Lund iz Odjela za divljač i ribarstvo Wyominga rekao je da nikada nije zabilježio tako ekstremna suvišna ubijanja kod sivih vukova.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|title=Wyoming wolf pack kills 19 elk in rare 'surplus killing'|access-date=2016-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404194628/http://www.calgarysun.com/2016/03/25/wyoming-wolf-pack-kills-19-elk-in-rare-surplus-killing|archive-date=2016-04-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Na Floridi su u laboratorijskim eksperimentima zabilježeni slučajevi suvišnog ubijanja kod larvi grabežljive mušice ''[[Corethrella appendiculata]]'' protiv specifičnih larvalnih stadija različitih vrsta komaraca iz roda ''[[Toxorhynchites]]''.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=L.P. Lounibos, S. Mahkni, B.W.Alto, B. Kesavaraju|title=Surplus Killing by Predatory Larvae of ''Corethrella appendiculata'': Prepupal Timing and Site-Specific Attack on Mosquito Prey | journal=Journal of Insect Behavior|volume=21 |number=2 |pages=47–54|date=Mar 2008 |doi= 10.1007/s10905-007-9103-2 |pmid=19081802 |pmc=2600435 |bibcode=2008JIBeh..21...47L }}&lt;/ref&gt;

== Mogući uzroci ==
Prilikom suvišnog ubijanja, predatori jedu samo one životinje koje preferiraju, i to samo preferirane dijelove tijela. Medvjedi koji ubijaju suvišne brojeve [[losos]]a vjerovatnije će jesti ribu koja se još nije mrijestila, zbog većeg kvaliteta mišića i dijelova s ​​visokom količinom energije, poput mozga i jaja.&lt;ref name=LSM148/&gt; Suvišno ubijanje može iscrpiti ukupne zalihe hrane, rasipati energiju predatora i dovesti do ozljeda. Ipak, istraživači tvrde da životinje ubijaju suvišne brojeve jedinki kad god mogu, kako bi pribavile hranu za potomstvo i druge jedinke svoje vrste, stekle vrijedno iskustvo u pogledu lova i stvorile priliku da pojedu strvinu kasnije, kada ponovo budu gladne.&lt;ref name=LSM148/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hansen|first=Kevin|title=Bobcat: master of survival|url=https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans|url-access=limited|year=2006|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=0195183037|pages=[https://archive.org/details/bobcatmastersurv00hans/page/n130 114]|edition=[Online-Ausg.]}}&lt;/ref&gt;

== Povezano ==
* [[Stari Ephraim]]
* [[Tri prsta okruga Harding]]

== Reference ==
{{reflist}}

== Bibliografija ==
* Jennifer L. Maupin and Susan Reichert, ''[http://beheco.oxfordjournals.org/cgi/content/full/12/5/569 Suvišno ubijanje kod pauka]''.
* Joseph K. Gaydos, Stephen Raverty, Robin W. Baird, and Richard W. Osborne, ''[http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 SUMNJA NA SUVIŠNO UBIJANJE MLADUNACA OBIČNIH TULJANA (PHOCA VITULINA) OD STRANE KITOVA UBICA (ORCINUS ORCA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929115317/http://www.cascadiaresearch.org/robin/GaydosetalNWN2005.pdf#search=%22surplus%20killing%22 |date=2011-09-29 }}''.
* William G. George i Timothy Kimmel, ''[https://web.archive.org/web/20110617101214/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v094n04/p0782-p0783.pdf#search=%22surplus%20killing%22 Pokolj miševa od strane običnih vrana]''.
* Wildlife Online: Foxes-Surplus Killing, ''[http://www.wildlifeonline.me.uk/questions_answers_foxes.html#kill Zašto lisice ubijaju u prekomjernim količinama...]''.
* Za vukove: Ralph Maughan Wolf Report, ''[http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm Jackson Trojka ostvaruje nekoliko dodatnih ubistava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907172227/http://www.forwolves.org/ralph/jacksonwolves7-.htm |date=2006-09-07 }}''.
* High Country News, Zachary Smith, ''[http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 Čopor vukova istrijebljen zbog &quot;prekomjernog ubijanja&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822081003/http://www.hcn.org/servlets/hcn.Article?article_id=15048 |date=2006-08-22 }}''.
* Victor Van Ballenberghe, ''[https://web.archive.org/web/20060917142923/http://wolfsongalaska.org/tech_info.html Tehničke informacije o ekologiji vuka i odnosima vuka i plijena]''.
* Pierre-Yves Daoust, Andrew Boyne, Ted D’Eon, ''[https://web.archive.org/web/20070708185226/http://wildlife1.usask.ca/newsletters/newsletter9-2.htm#terns Suvišno ubijanje dugorepih i običnih čigri od strane kuna]''.

{{načini ishrane}}

[[Kategorija:Načini ishrane]]</text>
      <sha1>nln4fxrpgmqz48tnhfetowe3zkihypv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prekomjerno ubijanje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727306</id>
    <redirect title="Suvišno ubijanje" />
    <revision>
      <id>42717363</id>
      <timestamp>2026-11-08T11:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Suvišno ubijanje]]</comment>
      <origin>42717363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="qyrs636oy5b0ul9390n63lbj778rogw" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Suvišno ubijanje]]</text>
      <sha1>qyrs636oy5b0ul9390n63lbj778rogw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sindrom kokošinjca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4727307</id>
    <redirect title="Suvišno ubijanje" />
    <revision>
      <id>42717364</id>
      <timestamp>2026-11-08T11:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Duma</username>
        <id>16555</id>
      </contributor>
      <comment>Preusmjereno na [[Suvišno ubijanje]]</comment>
      <origin>42717364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="qyrs636oy5b0ul9390n63lbj778rogw" xml:space="preserve">#PREUSMJERI [[Suvišno ubijanje]]</text>
      <sha1>qyrs636oy5b0ul9390n63lbj778rogw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>