න්‍යාස (ගණිතය)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>න්‍යාස (ගණිතය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10326</id>
    <revision>
      <id>789451</id>
      <parentid>774022</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101838" sha1="ib42bft511379bi0ifjvf7wts0lq62l" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Matrix.svg|thumb|247px|right|න්‍යාසයක කිසියම් විශේෂිත නිවේශිතයන් වෙත යොමුව දක්වන්නේ යටකුරු  අනුසාරයෙනි.]]
&lt;!--
න්‍යාසයක් යනු ඍජුකෝණාස්‍රාකාර ව පිළියෙළ කරන ලද සංඛ්‍යා වගුවකි.
--&gt;

[[ගණිතය|ගණිතයෙහි]] '''න්‍යාසයක්''' යනු සංඛ්‍යා සමූහයක, සංකේතයන්හි හෝ ප්‍රකාශනයන්හි ඍජුකෝනාස්‍රාකාරව පිළියෙළකරන ලද වගුවකි. න්‍යාසයක අඩංගු තනි තනි අයිතම එහි මූලාවයව ලෙස හෝ ඇතුලත් කිරීම් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. මූලාවයව හයකින් සමන්විත න්‍යාසයක් සඳහා නිදසුනක් පහත දක්වා ඇත.
::&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
1 &amp; 9 &amp; -13 \\
20 &amp; 55 &amp; -6
\end{bmatrix}.
&lt;/math&gt;

සමාන ප්‍රමාණයෙන් යුතු න්‍යාසයන්හි අවයව වෙන් වෙන්ව [[න්‍යාස එකතු කිරීම|එකතු කිරීමට]] හෝ අඩු කිරිමට හැකියාව ඇත. [[න්‍යාස ගුණකිරීම|න්‍යාස ගුණකිරීමේ]] නීතිය වඩාත් සංකීර්ණ වේ. පළමු න්‍යාසයෙහි සිරස් තීරු ගණනට දෙවෙනි න්‍යාසයෙහි තිරස් තීරු ගණන සමානම් පමණක් එම න්‍යාස දෙක ගුණ කිරීමට හැකියව ඇත. [[රේඛීය පරිණාමණ]] නිරූපනය කිරීම න්‍යාසයන්හි ප්‍රධාන භාවිතය වන අතර, {{nowrap|''f''(''x'') {{=}} 4''x''}} ආදී [[රේඛීය ශ්‍රිත]] සාධාරණීකරණය කිරීමටද යොදාගනියි. නිදසුනක් ලෙස, ත්‍රිමාන අවකාශය තුළ දෛශික [[දෛශික පරිවර්තනය|පරිවර්තනය]] රේඛීය පරිණාමණය වේ. R යනු [[පරිවර්තන න්‍යාසය|පරිවර්තන න්‍යාසයක්ද]] v යනු අවකාශයේ ලක්ෂ්‍යයක් විස්තර කරන [[සිරස් තීරු දෛශික|සිරස් තීරු දෛශිකයක්ද]] (එක් සිරස් තීරුවක් පමණක් ඇති න්‍යාසයක්) නම්, Rv ගුණිතය යනු එම ලක්ෂ්‍යය පරිවර්තනයෙන් පසු [[දෛශික පිහිටීම|පිහිටීම]] විස්තර කරන තීරු දෛශිකයයි. න්‍යාස දෙකක ගුණිතය රේඛීය පරිණාමණ දෙකක [[සංයෝජන ශ්‍රිත|සංයෝජනයක්]] නිරූපනයකරනු ලබයි. [[රේඛීය සමීකරණ පද්ධති|රේඛීය සමීකරණ පද්ධතියක]] විසඳුම් ලබා ගැනීම න්‍යාසයන්හි වෙනත් භාවිතයකි. න්‍යාසය [[සමචතුරස්‍රාකාර න්‍යාස|සමචතුරස්‍රාකාර]] නම් එහි [[නිර්ණායකය]] ගණනය කිරීම මඟින් එහි සමහර ගුණ අපෝහනය කිරීමට හැකියාව ඇත. නිදසුනක් ලෙස, සමචතුරස්‍රාකාර න්‍යාසයක නිර්ණායකය ශූන්‍ය නොවන්නේ නම් පමණක් එයට [[න්‍යාසයක ප්‍රතිලෝමය|ප්‍රතිලෝමය]]ක් ඇත. [[අයිගන් අගය සහ අයිගන් දෛශිකය]] රේඛීය පරිණාමණයෙහි ජ්‍යාමිතියට අන්තර් දෘශ්ටිය සලසනු ලබයි.

න්‍යාස බොහෝ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හි භාවිත සොයාගනු ලබයි. [[භෞතික විද්‍යාව|භෞතික විද්‍යාවෙහි]], විද්‍යුත් පරිපථ, දෘශ්ටි විද්‍යාව සහ [[ක්වොන්ටම් යන්ත්‍ර  විද්‍යාව]] අධ්‍යයනය සඳහා න්‍යාස භාවිතාකරයි. [[පරිගණක ප්‍රස්තාරික ක්‍රමය|පරිගණක ප්‍රස්තාරික ක්‍රමයෙහි]], ද්විමාන තලයෙහි ත්‍රිමාන ප්‍රතිබිම්බ ප්‍රක්ෂේපනය කිරීමට සහ තාත්වික චලිතය පෙනෙන අයුරු නිර්මාණය කිරීමට න්‍යාස භාවිතාකරයි. බහු මාන සඳහා [[ව්‍යුත්පන්න]] සහ [[දර්ශක ඝාතීය]] යොදාගන්නවාසේම පෞරාණික [[ගණිතම විශ්ලේෂණය|විශ්ලේෂණාත්මක]] මත පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීමට [[න්‍යාස කලනය]] යොදාගනියි.

අවුරුදු සිය ගණනක් තිස්සේ වස්තු විෂය වෙමින් වර්තමානය වන විට පර්යේෂණ මට්ටම දක්වාම විහිදී ගිය න්‍යාස ගණනය සඳහා කාර්යක්ෂම ඇල්ගොරිතම සංවර්ධනය කිරීම [[සංඛ්‍යාත්මක විශ්ලේෂණය|සංඛ්‍යාත්මක විශ්ලේෂණයේද]] ප්‍රධාන කොටසක් වී පවතී. සෛද්ධාන්තිකවත් ප්‍රායෝගිකවත්, [[න්‍යාස වියෝජන ක්‍රමය]] න්‍යාස ගණනය සරල කර දෙයි. එක් එක් න්‍යාස ආකෘති උදා:- [[විරල න්‍යාස]], [[කර්ණය ආසන්න න්‍යාස]], සඳහා ඈඳන ලද ඇල්ගොරිතම [[පරිමිත මුලාවයව ක්‍රමය|පරිමිත මුලාවයව ක්‍රමයේ]] හා වෙනත් න්‍යාස ගණනයන් ඉක්මන් කරවයි. ග්‍රහ තාරකා සිද්ධාන්ත වලදී සහ පරමාණුක සිද්ධාන්ත වලදී අපරිමිත න්‍යාස භාවිතා වෙයි. ශ්‍රිතයක [[ටේලර් ශ්‍රේණිය]] මත බලපාන [[ව්‍යුත්පන්න]] කාරකය නිරූපණය කරන න්‍යාසය ඒ සඳහා ඇති හොඳම නිදසුනයි.

==අර්ථදැක්වීම==
''න්‍යාස'' යනු ගණිතමය ප්‍රකාශනයන්හි [[සෘජුකෝණාස්‍රය|සෘජුකෝණාස්‍රාකාර]] පිළියෙළ කිරීමක් වන අතර එමඟින් [[සංඛ්‍යාව|සංඛ්‍යාවල]] සරල බව ඇතිකරවිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Chapter I.1}}. Alternative references for this book include {{Harvard citations|author=Lang|year=1987b|nb=yes}} and {{Harvard citations|last1=Greub|year=1975|nb=yes}}&lt;/ref&gt; නිදසුනක් ලෙස,

: &lt;math&gt;\mathbf{A} = \begin{bmatrix}

9 &amp; 13 &amp; 6 \\
1 &amp; 11 &amp; 7 \\
3 &amp; 9 &amp; 2 \\
6 &amp; 0 &amp; 7 \end{bmatrix}.&lt;/math&gt;
විකල්ප අංකනයක් ලෙස [[කොටු වරහන|කොටු වරහන්]] වෙනුවට විශාල [[සුළු වරහන|සුළු වරහන්]] යොදාගත හැක :

: &lt;math&gt;\mathbf{A} = \begin{pmatrix}

9 &amp; 13 &amp; 6 \\
1 &amp; 11 &amp; 7 \\
3 &amp; 9 &amp; 2 \\
6 &amp; 0 &amp; 7 \end{pmatrix}.&lt;/math&gt;

න්‍යාසයක තිරස් පේළි සහ සිරස් තීරු අඩංගුවේ. න්‍යාසයක අඩංගු සංඛ්‍යා එහි මූලාවයව ලෙස හෝ ඇතුලත් කිරීම් ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. තිරස් පේළි ''m'' ගණනකින් හා සිරස් තීරු ''n'' ගණනකින් යුතු න්‍යාසයක් ''m''-by-''n'' න්‍යාසයක් ලෙස හෝ ''m''&amp;nbsp;×&amp;nbsp;''n'' න්‍යාසයක් ලෙස එහි ප්‍රමාණය විශේෂයෙන් සඳහන් කරන අතර, ''m'' සහ ''n'' එහි මානවේ. ඉහත සඳහන් කර ඇත්තේ 4-by-3 න්‍යාසයකි.
තිරස් පේළි එකක් (1&amp;nbsp;×&amp;nbsp;''n'') පමණක් ඇති න්‍යාස [[තිරස් පේළි දෛශික]] ලෙසද සිරස් තීරු එකක් (''m''&amp;nbsp;×&amp;nbsp;1) පමණක් ඇති න්‍යාස [[සිරස් පේළි දෛශික]] ලෙසද හඳුන්වනු ලබයි. න්‍යාසයක ඕනෑම තිරස් පේළියක් හෝ සිරස් තීරුවක් තිරස් පේළි දෛශිකය හෝ සිරස් තීරු දෛශිකය නිර්ණය කරන අතර, න්‍යාසයෙහි වෙනත් තිරස් පේළි හෝ සිරස් තීරු අනුපිළිවෙළින් ඉවත්කිරීම මඟින් ලබාගත හැකියි. නිසදසුනක් ලෙස, ඉහත '''A''' න්‍යාසයෙහි තුන්වන තිරස් පේළියේ තිරස් පේළි දෛශිකය
:&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
3 &amp; 9 &amp; 2 \\ \end{bmatrix}.&lt;/math&gt;
න්‍යාසයක තිරස් පේළිය හෝ සිරස් තීරුව අගයකට අර්ථපහදා දෙන විට, එය අනුරූප තිරස් පේළි දෛශිකයට හෝ සිරස් තීරු දෛශිකයට යොමුකරනු ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස න්‍යාසයක වෙනස් තිරස් පේළි දෙකක් සමාන බව කිව හැකියි, එහි අර්ථය ඒවායෙහි තිරස් පේළි දෛශිකය සමාන බවයි. සමහර අවස්ථාවලදී තිරස් පේළියක හෝ සිරස් තීරුවක අගය හරියටම අගයන් අනුපිළිවෙළින් ('''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; හි මූලාවයවයකඇතුලත් කිරීම් තත්වික සංඛ්‍යා නම්) න්‍යාසයට වඩා වැඩියෙන් අර්ථපහදා දිය යුතුයි, උදාරණයක් ලෙස න්‍යාසයක තිරස් පේළි අනුරූප සිරස් තීරු වලට සමාන වන විට එය එහි [[තැන් පෙරළුම් න්‍යාසය|තැන් පෙරළුම්]] න්‍යාසයවෙයි.
බොහෝ සෙයින් මෙම ලිපිය තාත්වික සහ සංකීර්ණ න්‍යාස කේන්ද්‍ර කරගෙන ඇත, තව දුරටත් න්‍යාසයක මූලාවයව කෙසේදයත් අනුපිළිවෙළින් තාත්වික හෝ සංකීර්ණ විය හැකියි. බොහෝ සාමාන්‍ය ආකාරයේ ඇතුලත් කිරීම් [[බොහෝ සාමාන්‍ය ඇතුලත් කිරීම්|පහත]] සාකච්ඡා කරනු ලබයි.

===අංකනය===
යම් දෙසකට පැතිර පවත්නා බොහෝ පුළුල් වූ න්‍යාස විශේෂීකරණ අංකනයක් ඇත. සාමාන්‍යයෙන් [[ඉංග්‍රීසි ලොකු අකුරු]] භාවිතයෙන් න්‍යාසයක් දක්වනු ලබන අතර අනුරූප [[ඉංග්‍රීසි කුඩා අකුරු]] සමඟ යටිකුරු දර්ශක දෙකක් යෙදීමෙන් ඇතුලත් කිරීමක් ඉදිරිපත් කරනු ලබයි. ඊට අමතරව ඉංග්‍රීසි ලොකු අකුරු භාවිතයෙන් න්‍යාසයක් සංකේතවත් කරනු ලබයි, බොහෝ ලේඛකයන් විශේෂ [[මුද්‍රණ ශිල්පය|මුද්‍රණ ශිල්පීය විලාසිතා]]භාවිතා කරයි, වෙනත් ගණිතමය දේවල් මඟින් න්‍යාස වල ඇති වෙනස හඳුනා ගැනීමට සුලබව සෘජු තද අකුරු (ඇල නැති) ආධාරකරනු ලබයි.  විකල්ප අංකනයක් ලෙස සෘජු අකුරු සහිතව හෝ රහිතව විචල්‍ය නාමයට යටින් ඉරි දෙකක් ගැසීම සිදුකරනු ලබයි, (e.g., &lt;math&gt;\underline{\underline{A}}&lt;/math&gt;).

න්‍යාසයක ''i'' වෙනි තිරස් පේළියේ සහ ''j'' වෙනි සිරස් තීරුවේ ඇතුලත් කිරීම ''i'',''j'' වන ඇතුළත් කිරීම ලෙස සලකයි. නිදසුනක් ලෙස, ඉහත '''A''' න්‍යාසයේ (2,3) ඇතුළත් කිරිම 7 වේ. '''A''' නම් න්‍යාසයක (''i'', ''j'') ඇතුළත් කිරීම බහුල වශයෙන් භාවිත කරනුයේ ''a''&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt; ලෙසිනි. '''A'''[''i,j''] හෝ '''A'''&lt;sub&gt;''i,j''&lt;/sub&gt; යනු මේ සඳහා භාවිතා කරනු ලබන වෙනත් සංකේත වේ.

Sometimes a matrix is referred to by giving a formula for its (''i'',''j'')&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; entry, often with double parenthesis around the formula for the entry, for example, if the (''i'',''j'')&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; entry of '''A''' were given by ''a''&lt;sub&gt;''ij''&lt;/sub&gt;, '''A''' would be denoted ((''a''&lt;sub&gt;''ij''&lt;/sub&gt;)).

An asterisk is commonly used to refer to whole rows or columns in a matrix. For example, ''a''&lt;sub&gt;''i'',∗&lt;/sub&gt; refers to the i&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; row of '''A''', and ''a''&lt;sub&gt;∗,''j''&lt;/sub&gt; refers to the j&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; column of '''A'''. The set of all ''m''-by-''n'' matrices is denoted &lt;math&gt;\mathbb{M}&lt;/math&gt;(''m'', ''n'').

A common shorthand is
:'''A''' = [''a''&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt;]&lt;sub&gt;''i'' = 1,...,''m''; ''j'' = 1,...,''n''&lt;/sub&gt; or more briefly '''A''' = [''a''&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt;]&lt;sub&gt;''m''×''n''&lt;/sub&gt;
to define an ''m'' × ''n'' matrix '''A'''. Usually the entries ''a&lt;sub&gt;i,j&lt;/sub&gt;'' are defined separately for all integers {{nowrap|1 ≤ ''i'' ≤ ''m''}} and {{nowrap|1 ≤ ''j'' ≤ ''n''}}. They can however sometimes be given by one formula; for example the 3-by-4 matrix
:&lt;math&gt;\mathbf A = \begin{bmatrix}
0 &amp; -1 &amp; -2 &amp; -3\\
1 &amp; 0 &amp; -1 &amp; -2\\
2 &amp; 1 &amp; 0 &amp; -1
\end{bmatrix}&lt;/math&gt;
can alternatively be specified by '''A''' = [''i'' − ''j'']&lt;sub&gt;''i'' = 1,2,3; ''j'' = 1,...,4&lt;/sub&gt;, or simply '''A''' = ((''i''-''j'')), where the size of the matrix is understood.

Some programming languages start the numbering of rows and columns at zero, in which case the entries of an ''m''-by-''n'' matrix are indexed by {{nowrap|0 ≤ ''i'' ≤ ''m'' − 1}} and {{nowrap|0 ≤ ''j'' ≤ ''n'' − 1}}.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1=Oualline | year=2003|loc=Ch. 5|nb=yes}}&lt;/ref&gt; This article follows the more common convention in mathematical writing where enumeration starts from 1.

==මූලික ක්‍රියාකාරකම්==
{{Main|Matrix addition|Scalar multiplication|Transpose|Row operations}}
There are a number of operations that can be applied to modify matrices called ''matrix addition'', ''scalar multiplication'' and ''transposition''.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition I.2.1 (addition), Definition I.2.4 (scalar multiplication), and Definition I.2.33 (transpose)}}&lt;/ref&gt; These form the basic techniques to deal with matrices.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Operation
! Definition
! Example
|-
| Addition
| The ''sum'' '''A'''+'''B''' of two ''m''-by-''n'' matrices '''A''' and '''B''' is calculated entrywise:
:('''A''' + '''B''')&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt; = '''A'''&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt; + '''B'''&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt;, where 1 ≤ ''i'' ≤ ''m'' and 1 ≤ ''j'' ≤ ''n''.
|
&lt;math&gt;

\begin{bmatrix}
1 &amp; 3 &amp; 1 \\
1 &amp; 0 &amp; 0
\end{bmatrix}
+
\begin{bmatrix}
0 &amp; 0 &amp; 5  \\
7 &amp; 5 &amp; 0
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
1+0 &amp; 3+0 &amp; 1+5 \\
1+7 &amp; 0+5 &amp; 0+0
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
1 &amp; 3 &amp; 6 \\
8 &amp; 5 &amp; 0
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;
|-
| Scalar multiplication
| The ''scalar multiplication c'''''A''' of a matrix '''A''' and a number ''c'' (also called a [[scalar (mathematics)|scalar]] in the parlance of [[abstract algebra]]) is given by multiplying every entry of '''A''' by ''c'':
:{{nowrap begin}}(''c'''''A''')&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt; = ''c'' &amp;middot; '''A'''&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt;.{{nowrap end}}
| &lt;math&gt;2 \cdot

\begin{bmatrix}
1 &amp; 8 &amp; -3 \\
4 &amp; -2 &amp; 5
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
2 \cdot 1 &amp; 2\cdot 8 &amp; 2\cdot -3 \\
2\cdot 4 &amp; 2\cdot -2 &amp; 2\cdot 5
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
2 &amp; 16 &amp; -6 \\
8 &amp; -4 &amp; 10
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;
|-
| Transpose
| The ''transpose'' of an ''m''-by-''n'' matrix '''A''' is the ''n''-by-''m'' matrix '''A'''&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt; (also denoted '''A'''&lt;sup&gt;tr&lt;/sup&gt; or &lt;sup&gt;t&lt;/sup&gt;'''A''') formed by turning rows into columns and vice versa:
:{{nowrap begin}}('''A'''&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt;)&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt; = '''A'''&lt;sub&gt;''j'',''i''&lt;/sub&gt;.{{nowrap end}}
| &lt;math&gt;

\begin{bmatrix}
1 &amp; 2 &amp; 3 \\
0 &amp; -6 &amp; 7
\end{bmatrix}^T =

\begin{bmatrix}
1 &amp; 0 \\
2 &amp; -6 \\
3 &amp; 7
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;
|}

Familiar properties of numbers extend to these operations of matrices: for example, addition is [[commutative]], i.e., the matrix sum does not depend on the order of the summands: '''A'''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;'''B'''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;'''B'''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;'''A'''.&lt;ref&gt;
{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Theorem I.2.6}}
&lt;/ref&gt;
The transpose is compatible with addition and scalar multiplication, as expressed by (''c'''''A''')&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt; = ''c''('''A'''&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt;) and ('''A'''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;'''B''')&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;=&amp;nbsp;'''A'''&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;+&amp;nbsp;'''B'''&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt;. Finally, ('''A'''&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt;)&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;=&amp;nbsp;'''A'''.
&lt;!--Another, much less often used notion of matrix addition is the [[direct sum (matrix)|direct sum]].--&gt;

[[Row operations]] are ways to change matrices. There are three types of row operations: row switching, that is interchanging two rows of a matrix; row multiplication, multiplying all entries of a row by a non-zero constant; and finally row addition, which means adding a multiple of a row to another row. These row operations are used in a number of ways including solving linear equations and finding inverses.

==න්‍යාස ගුණකිරීම,රේඛීය සමීකරණ සහ රේඛීය පරිණාමණ==
{{Main|Matrix multiplication}}
[[Image:Matrix multiplication diagram 2.svg|right|200px|thumb|Schematic depiction of the matrix product '''AB''' of two matrices '''A''' and '''B'''.]]
''Multiplication'' of two matrices is defined only if the number of columns of the left matrix is the same as the number of rows of the right matrix. If '''A''' is an ''m''-by-''n'' matrix and '''B''' is an ''n''-by-''p'' matrix, then their ''matrix product'' '''AB''' is the ''m''-by-''p'' matrix whose entries are given by [[dot product]] of the corresponding row of '''A''' and the corresponding column of '''B''':

:&lt;cite id=matrix_product&gt;&lt;math&gt; [\mathbf{AB}]_{i,j} = A_{i,1}B_{1,j} + A_{i,2}B_{2,j} + \cdots + A_{i,n}B_{n,j} = \sum_{r=1}^n A_{i,r}B_{r,j},&lt;/math&gt;&lt;/cite&gt;

where 1 ≤ ''i'' ≤ ''m'' and 1 ≤ ''j'' ≤ ''p''.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition I.2.20}}&lt;/ref&gt; For example, the underlined entry 1 in the product is calculated as {{math|(1 × 1) + (0 × 1) + (2 × 0) {{=}} 1:}}

:&lt;math&gt;
\begin{align}
\begin{bmatrix}
\underline{1} &amp; \underline 0 &amp; \underline 2 \\
-1 &amp; 3 &amp; 1 \\
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
3 &amp; \underline 1 \\
2 &amp; \underline 1 \\
1 &amp; \underline 0 \\
\end{bmatrix}
&amp;=
\begin{bmatrix}
5 &amp; \underline 1 \\
4 &amp; 2 \\
\end{bmatrix}.
\end{align}
&lt;/math&gt;

Matrix multiplication satisfies the rules ('''AB''')'''C''' = '''A'''('''BC''') ([[associativity]]), and ('''A'''+'''B''')'''C''' = '''AC'''+'''BC''' as well as '''C'''('''A'''+'''B''') = '''CA'''+'''CB''' (left and right [[distributivity]]), whenever the size of the matrices is such that the various products are defined.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Theorem I.2.24}}&lt;/ref&gt; The product '''AB''' may be defined without '''BA''' being defined, namely if '''A''' and '''B''' are ''m''-by-''n'' and ''n''-by-''k'' matrices, respectively, and {{nowrap|''m'' ≠ ''k''.}} Even if both products are defined, they need not be equal, i.e., generally one has
:'''AB''' ≠ '''BA''',
i.e., &lt;cite id=non_commutative&gt;matrix multiplication is not [[commutativity|commutative]],&lt;/cite&gt; in marked contrast to (rational, real, or complex) numbers whose product is independent of the order of the factors. An example of two matrices not commuting with each other is:
:&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
1 &amp; 2\\
3 &amp; 4\\
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
0 &amp; 1\\
0 &amp; 0\\
\end{bmatrix}=
\begin{bmatrix}
0 &amp; 1\\
0 &amp; 3\\
\end{bmatrix},
&lt;/math&gt;
whereas
:&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
0 &amp; 1\\
0 &amp; 0\\
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
1 &amp; 2\\
3 &amp; 4\\
\end{bmatrix}=
\begin{bmatrix}
3 &amp; 4\\
0 &amp; 0\\
\end{bmatrix}
.&lt;/math&gt;

The [[identity matrix]] '''I'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; of size ''n'' is the ''n''-by-''n'' matrix in which all the elements on the [[main diagonal]] are equal to 1 and all other elements are equal to 0, e.g.
: &lt;math&gt;

\mathbf{I}_3 =
\begin{bmatrix}
1 &amp; 0 &amp; 0 \\
0 &amp; 1 &amp; 0 \\
0 &amp; 0 &amp; 1
\end{bmatrix}.
&lt;/math&gt;
It is called identity matrix because multiplication with it leaves a matrix unchanged: {{nowrap begin}}'''MI'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; = '''I'''&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt;'''M''' = '''M'''{{nowrap end}} for any ''m''-by-''n'' matrix '''M'''.

Besides the ordinary matrix multiplication just described, there exist other less frequently used operations on matrices that can be considered forms of multiplication, such as the [[Hadamard product]] and the [[Kronecker product]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Horn | last2=Johnson |year=1985|loc=Ch. 4 and 5|nb=yes}}&lt;/ref&gt; They arise in solving matrix equations such as the [[Sylvester equation]].

===රේඛීය සමීකරණ===
{{Main|Linear equation|System of linear equations}}
A particular case of matrix multiplication is tightly linked to ''linear equations'': if '''x''' designates a column vector (i.e., ''n''×1-matrix) of ''n'' variables ''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ..., ''x''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;, and '''A''' is an ''m''-by-''n'' matrix, then the matrix equation
:'''Ax''' = '''b''',
where '''b''' is some ''m''×1-column vector, is equivalent to the system of linear equations
:''A''&lt;sub&gt;1,1&lt;/sub&gt;''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; + ''A''&lt;sub&gt;1,2&lt;/sub&gt;''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + ... + ''A''&lt;sub&gt;1,''n''&lt;/sub&gt;''x''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; = ''b''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
:...
:''A''&lt;sub&gt;''m'',1&lt;/sub&gt;''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; + ''A''&lt;sub&gt;''m'',2&lt;/sub&gt;''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + ... + ''A''&lt;sub&gt;''m'',''n''&lt;/sub&gt;''x''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; = ''b''&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt; .&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=I.2.21 and 22}}&lt;/ref&gt;
This way, matrices can be used to compactly write and deal with multiple linear equations, i.e., systems of linear equations.

===රේඛීය පරිණාමණ===
{{Main|Linear transformation|Transformation matrix}}
[[Image:Area parallellogram as determinant.svg|thumb|right|The vectors represented by a 2-by-2 matrix correspond to the sides of a unit square transformed into a parallelogram.]]
Matrices and matrix multiplication reveal their essential features when related to ''linear transformations'', also known as ''linear maps''. &lt;cite id=linear_maps&gt;A real ''m''-by-''n'' matrix '''A''' gives rise to a linear transformation '''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; → '''R'''&lt;sup&gt;''m''&lt;/sup&gt; mapping each vector '''x''' in '''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; to the (matrix) product '''Ax''', which is a vector in '''R'''&lt;sup&gt;''m''&lt;/sup&gt;. Conversely, each linear transformation ''f'': '''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; → '''R'''&lt;sup&gt;''m''&lt;/sup&gt; arises from a unique ''m''-by-''n'' matrix '''A''': explicitly, the {{nowrap|(''i'', ''j'')-entry}} of '''A''' is the ''i''&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; coordinate of ''f''('''e'''&lt;sub&gt;''j''&lt;/sub&gt;), where {{nowrap begin}}'''e'''&lt;sub&gt;''j''&lt;/sub&gt; = (0,...,0,1,0,...,0){{nowrap end}} is the [[unit vector]] with 1 in the ''j''&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; position and 0 elsewhere.&lt;/cite&gt; The matrix '''A''' is said to represent the linear map ''f'', and '''A''' is called the ''transformation matrix'' of ''f''.

For example, the 2&amp;times;2 matrix

:&lt;math&gt;
\mathbf A = \begin{bmatrix} a &amp; c\\b &amp; d \end{bmatrix}\,
&lt;/math&gt;

can be viewed as the transform of the [[unit square]] into a [[parallelogram]] with vertices at {{nowrap|(0, 0)}}, {{nowrap|(''a'', ''b'')}}, {{nowrap|(''a'' + ''c'', ''b'' + ''d'')}}, and {{nowrap|(''c'', ''d'')}}. The parallelogram pictured at the right is obtained by multiplying '''A''' with each of the column vectors &lt;math&gt;\begin{bmatrix} 0 \\ 0 \end{bmatrix}, \begin{bmatrix} 1 \\ 0 \end{bmatrix}, \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \end{bmatrix} &lt;/math&gt; and &lt;math&gt;\begin{bmatrix}0 \\ 1\end{bmatrix}&lt;/math&gt; in turn. These vectors define the vertices of the unit square. 

The following table shows a number of [[2 × 2 real matrices|2-by-2 matrices]] with the associated linear maps of '''R'''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. The blue original is mapped to the green grid and shapes, the origin (0,0) is marked with a black point.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; margin:1em auto 1em auto;&quot;
|-
| [[Shear mapping|Horizontal shear]] with m=1.25.
| Horizontal flip
| [[Squeeze mapping]] with r=3/2
|[[Scaling (geometry)|Scaling]] by a factor of 3/2
|&lt;cite id=rotation_matrix&gt;[[Rotation matrix|Rotation]] by π/6&lt;sup&gt;R&lt;/sup&gt; = 30°&lt;/cite&gt;
|-
| &lt;math&gt;\begin{bmatrix}
1 &amp; 1.25  \\
0 &amp; 1 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;
| &lt;math&gt;\begin{bmatrix}
-1 &amp; 0  \\
0 &amp; 1 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;
| &lt;math&gt;\begin{bmatrix}
3/2 &amp; 0  \\
0 &amp; 2/3 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;
|&lt;math&gt;\begin{bmatrix}
3/2 &amp; 0  \\
0 &amp; 3/2 \end{bmatrix}&lt;/math&gt;
|&lt;math&gt;\begin{bmatrix}\cos(\pi / 6^{R}) &amp; -\sin(\pi / 6^{R})\\ \sin(\pi / 6^{R}) &amp; \cos(\pi / 6^{R})\end{bmatrix}&lt;/math&gt;
|-
|width=20%| [[Image:VerticalShear m=1.25.svg|175px]]
|width=20%| [[Image:Flip map.svg|150px]]
|width=20%| [[Image:Squeeze r=1.5.svg|150px]]
|width=20%| [[Image:Scaling by 1.5.svg|125px]]
|width=20%| [[Image:Rotation by pi over 6.svg|125px]]
|}

Under the [[bijection|1-to-1 correspondence]] between matrices and linear maps, matrix multiplication corresponds to [[function composition|composition]] of maps:&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Greub | year=1975 |nb=yes|loc=Section III.2}}&lt;/ref&gt; if a ''k''-by-''m'' matrix '''B''' represents another linear map ''g'' : '''R'''&lt;sup&gt;''m''&lt;/sup&gt; → '''R'''&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt;, then the composition {{nowrap|''g'' ∘ ''f''}} is represented by '''BA''' since
:(''g'' ∘ ''f'')('''x''') = ''g''(''f''('''x''')) = ''g''('''Ax''') = '''B'''('''Ax''') = ('''BA''')'''x'''.
The last equality follows from the above-mentioned associativity of matrix multiplication.

The [[rank of a matrix]] '''A''' is the maximum number of [[linear independence|linearly independent]] row vectors of the matrix, which is the same as the maximum number of linearly independent column vectors.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition II.3.3}}&lt;/ref&gt; Equivalently it is the [[Hamel dimension|dimension]] of the [[Image (mathematics)|image]] of the linear map represented by '''A'''.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Greub | year=1975 |nb=yes|loc=Section III.1}}&lt;/ref&gt; The [[rank-nullity theorem]] states that the dimension of the [[kernel (matrix)|kernel]] of a matrix plus the rank equals the number of columns of the matrix.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Theorem II.3.22}}&lt;/ref&gt;

==සමචතුරස්‍රාකාර න්‍යාස==&lt;!-- This section is linked from [[Orthogonal matrix]] --&gt;
A ''square matrix'' is a matrix with the same number of rows and columns. An ''n''-by-''n'' matrix is known as a square matrix of order ''n.'' Any two square matrices of the same order can be added and multiplied. A square matrix '''A''' is called ''[[invertible matrix|invertible]]'' or ''non-singular'' if there exists a matrix '''B''' such that
: '''AB''' = '''I'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition I.2.28}}&lt;/ref&gt;
This is equivalent to '''BA''' = '''I'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition I.5.13}}&lt;/ref&gt; Moreover, if '''B''' exists, it is unique and is called the ''[[inverse matrix]]'' of '''A''', denoted '''A'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;.

The entries A&lt;sub&gt;''i'',''i''&lt;/sub&gt; form the [[main diagonal]] of a matrix. The [[trace of a matrix|trace]], tr('''A''') of a square matrix '''A''' is the sum of its diagonal entries. While, as mentioned [[#non commutative|above]], matrix multiplication is not commutative, the trace of the product of two matrices is independent of the order of the factors: tr('''AB''') = tr('''BA''').&lt;ref&gt;This is immediate from the definition of matrix multiplication.
:&lt;math&gt;\scriptstyle\operatorname{tr}(\mathsf{AB}) = \sum_{i=1}^m \sum_{j=1}^n A_{ij} B_{ji} = \operatorname{tr}(\mathsf{BA}).&lt;/math&gt;&lt;/ref&gt;

Also, the trace of a matrix is equal to that of its transpose, i.e., {{nowrap begin}}tr('''A''') = tr('''A'''&lt;sup&gt;T&lt;/sup&gt;){{nowrap end}}.

If all entries outside the main diagonal are zero, '''A''' is called a [[diagonal matrix]]. If only all entries above (below) the main diagonal are zero, '''A''' is called a lower [[triangular matrix]] (upper triangular matrix, respectively). For example, if ''n'' = 3, they look like

:&lt;math&gt;
      \begin{bmatrix}
           d_{11} &amp; 0 &amp; 0 \\
           0 &amp; d_{22} &amp; 0 \\
           0 &amp; 0 &amp; d_{33} \\
        \end{bmatrix}
&lt;/math&gt; (diagonal), &lt;math&gt;
      \begin{bmatrix}
           l_{11} &amp; 0 &amp; 0 \\
           l_{21} &amp; l_{22} &amp; 0 \\
           l_{31} &amp; l_{32} &amp; l_{33} \\
        \end{bmatrix}
&lt;/math&gt; (lower) and &lt;math&gt;
        \begin{bmatrix}
           u_{11} &amp; u_{12} &amp; u_{13} \\
           0 &amp; u_{22} &amp; u_{23} \\
           0 &amp; 0 &amp; u_{33} \\
        \end{bmatrix}&lt;/math&gt;  (upper triangular matrix).

===නිර්ණායකය===
{{Main|Determinant}}
[[Image:Determinant Example.png|thumb|300px|right|A linear transformation on '''R'''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; given by the indicated matrix. The determinant of this matrix is −1, as the area of the green parallelogram at the right is 1, but the map reverses the [[orientation (mathematics)|orientation]], since it turns the counterclockwise orientation of the vectors to a clockwise one.]]

The ''determinant'' det('''A''') or |'''A'''| of a square matrix '''A''' is a number encoding certain properties of the matrix. A matrix is invertible [[if and only if]] its determinant is nonzero. Its [[absolute value]] equals the area (in '''R'''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) or volume (in '''R'''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) of the image of the unit square (or cube), while its sign corresponds to the orientation of the corresponding linear map: the determinant is positive if and only if the orientation is preserved. 

The determinant of 2-by-2 matrices is given by
:&lt;math&gt;\det \begin{pmatrix}a&amp;b\\c&amp;d\end{pmatrix} = ad-bc.&lt;/math&gt;
When the determinant is equal to one, then the matrix represents an [[2 × 2 real matrices#Equi-areal mapping|equi-areal mapping]]. The determinant of 3-by-3 matrices involves 6 terms ([[rule of Sarrus]]). The more lengthy [[Leibniz formula for determinants|Leibniz formula]] generalises these two formulae to all dimensions.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition III.2.1}}&lt;/ref&gt;

The determinant of a product of square matrices equals the product of their determinants: {{nowrap begin}}det('''AB''') = det('''A''') · det('''B''').&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Theorem III.2.12}}&lt;/ref&gt;{{nowrap end}} Adding a multiple of any row to another row, or a multiple of any column to another column, does not change the determinant. Interchanging two rows or two columns affects the determinant by multiplying it by −1.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Corollary III.2.16}}&lt;/ref&gt; Using these operations, any matrix can be transformed to a lower (or upper) triangular matrix, and for such matrices the determinant equals the product of the entries on the main diagonal; this provides a method to calculate the determinant of any matrix. Finally, the [[Laplace expansion]] expresses the determinant in terms of [[minor (linear algebra)|minors]], i.e., determinants of smaller matrices.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Mirsky|year = 1990|nb = yes|loc=Theorem 1.4.1}}&lt;/ref&gt; This expansion can be used for a recursive definition of determinants (taking as starting case the determinant of a 1-by-1 matrix, which is its unique entry, or even the determinant of a 0-by-0 matrix, which is 1), that can be seen to be equivalent to the Leibniz formula. Determinants can be used to solve [[linear system]]s using [[Cramer's rule]], where the division of the determinants of two related square matrices equates to the value of each of the system's variables.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Theorem III.3.18}}&lt;/ref&gt;

===අයිගන් අගයන් සහ අයිගන් දෛශික===
{{Main|Eigenvalue, eigenvector and eigenspace|l1=Eigenvalues and eigenvectors}}
A number λ and a non-zero vector '''v''' satisfying
:'''Av''' = λ'''v'''
are called an ''eigenvalue'' and an ''eigenvector'' of '''A''', respectively.&lt;ref group=nb&gt;''Eigen'' means &quot;own&quot; in [[ජර්මානු භාෂාව|ජර්මානු]] and in [[Dutch language|Dutch]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition III.4.1}}&lt;/ref&gt; The number λ is an eigenvalue of an ''n''×''n''-matrix '''A''' if and only if '''A'''−λ'''I'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; is not invertible, which is [[logical equivalence|equivalent]] to
:&lt;math&gt;\det(\mathsf{A}-\lambda \mathsf{I}) = 0.\ &lt;/math&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Definition III.4.9}}&lt;/ref&gt;
The function ''p''&lt;sub&gt;'''A'''&lt;/sub&gt;(''t'') = det('''A'''−''t'''''I''') is called the [[characteristic polynomial]] of '''A''', its [[degree of a polynomial|degree]] is ''n''. Therefore ''p''&lt;sub&gt;'''A'''&lt;/sub&gt;(''t'') has at most ''n'' different roots, i.e., eigenvalues of the matrix.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Brown|year = 1991|nb = yes|loc=Corollary III.4.10}}&lt;/ref&gt; They may be complex even if the entries of '''A''' are real. According to the [[Cayley–Hamilton theorem]], {{nowrap begin}}''p''&lt;sub&gt;'''A'''&lt;/sub&gt;('''A''') = '''0'''{{nowrap end}}, that is to say, the characteristic polynomial applied to the matrix itself yields the [[zero matrix]].

===සමමිතිය===
A square matrix '''A''' that is equal to its transpose, i.e., {{nowrap begin}}'''A''' = '''A'''&lt;sup&gt;T&lt;/sup&gt;{{nowrap end}}, is a [[symmetric matrix]].  If instead, '''A''' was equal to the negative of its transpose, i.e., {{nowrap begin}}'''A''' = −'''A'''&lt;sup&gt;T&lt;/sup&gt;,{{nowrap end}} then '''A''' is a [[skew-symmetric matrix]]. In complex matrices, symmetry is often replaced by the concept of [[Hermitian matrix|Hermitian matrices]], which satisfy '''A'''&lt;sup&gt;∗&lt;/sup&gt; = '''A''', where the star or [[asterisk]] denotes the [[conjugate transpose]] of the matrix, i.e., the transpose of the [[complex conjugate]] of '''A'''.

By the [[spectral theorem]], real symmetric matrices and complex Hermitian matrices have an [[eigenbasis]]; i.e., every vector is expressible as a [[linear combination]] of eigenvectors. In both cases, all eigenvalues are real.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Horn|last2=Johnson|year = 1985|nb = yes|loc=Theorem 2.5.6}}&lt;/ref&gt; This theorem can be generalized to infinite-dimensional situations related to matrices with infinitely many rows and columns, see [[#Infinite matrices|below]].

===නිශ්චිත භාවය===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; text-align:center; margin:0ex 0ex 1ex 1ex;&quot;
|-
|  colspan=2 | Matrix '''A'''; definiteness; associated quadratic form ''Q''&lt;sub&gt;'''A'''&lt;/sub&gt;(''x'',''y''); &lt;br /&gt; set of vectors (''x'',''y'') such that ''Q''&lt;sub&gt;'''A'''&lt;/sub&gt;(''x'',''y'')=1
|-
| &lt;math&gt;\begin{bmatrix}
1/4 &amp; 0\\
0 &amp; 1/4\end{bmatrix}&lt;/math&gt; || &lt;math&gt;\begin{bmatrix}
1/4 &amp; 0\\
0 &amp; -1/4\end{bmatrix}&lt;/math&gt;
|-
| positive definite || indefinite
|-
| 1/4 ''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + 1/4''y''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; || 1/4 ''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; − 1/4 ''y''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|-
| [[Image:Ellipse in coordinate system with semi-axes labelled.svg|150px]] &lt;br /&gt;[[Ellipse]] || [[Image:Hyperbola2.png|100px]]&lt;br /&gt;[[Hyperbola]]
|}
A symmetric ''n''×''n''-matrix is called'' [[positive-definite matrix|positive-definite]]'' (respectively negative-definite; indefinite), if for all nonzero vectors '''x'''&amp;nbsp;∈&amp;nbsp;'''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; the associated [[quadratic form]] given by
:&lt;cite id=quadratic_forms&gt;''Q''('''x''') = '''x'''&lt;sup&gt;T&lt;/sup&gt;'''Ax'''&lt;/cite&gt;
takes only positive values (respectively only negative values; both some negative and some positive values).&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Horn|last2=Johnson|year = 1985|nb = yes|loc=Chapter 7}}&lt;/ref&gt; If the quadratic form takes only non-negative (respectively only non-positive) values, the symmetric matrix is called positive-semidefinite (respectively negative-semidefinite); hence the matrix is indefinite precisely when it is neither positive-semidefinite nor negative-semidefinite.

A symmetric matrix is positive-definite if and only if all its eigenvalues are positive.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Horn|last2=Johnson|year = 1985|nb = yes|loc=Theorem 7.2.1}}&lt;/ref&gt; The table at the right shows two possibilities for 2-by-2 matrices.

Allowing as input two different vectors instead yields the [[bilinear form]] associated to '''A''':
:''B''&lt;sub&gt;'''A'''&lt;/sub&gt; ('''x''', '''y''') = '''x'''&lt;sup&gt;T&lt;/sup&gt;'''Ay'''.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Horn|last2=Johnson|year = 1985|nb = yes|loc=Example 4.0.6, p. 169}}&lt;/ref&gt;

==සංඛ්‍යාත්මක ආකාර==
In addition to theoretical knowledge of properties of matrices and their relation to other fields, it is important for practical purposes to perform matrix calculations effectively and precisely. The domain studying these matters is called [[numerical linear algebra]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Bau III|last2=Trefethen|year = 1997|nb = yes}}&lt;/ref&gt; As with other numerical situations, two main aspects are the [[complexity analysis|complexity of algorithms]] and their [[numerical stability]]. Many problems can be solved by both direct algorithms or iterative approaches. For example, finding eigenvectors can be done by finding a [[sequence (mathematics)|sequence]] of vectors '''x'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; [[Limit of a sequence|converging]] to an eigenvector when ''n'' tends to [[infinity]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Householder|year=1975|loc=Ch. 7|nb=yes}}&lt;/ref&gt;

Determining the complexity of an algorithm means finding [[upper bound]]s or estimates of how many elementary operations such as additions and multiplications of scalars are necessary to perform some algorithm, e.g., multiplication of matrices. For example, calculating the matrix product of two ''n''-by-''n'' matrix using the definition given above needs ''n''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; multiplications, since for any of the ''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; entries of the product, ''n'' multiplications are necessary. The [[Strassen algorithm]] outperforms this &quot;naive&quot; algorithm; it needs only ''n''&lt;sup&gt;2.807&lt;/sup&gt; multiplications.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Golub|last2=Van Loan|year = 1996|nb = yes|loc=Algorithm 1.3.1}}&lt;/ref&gt; A refined approach also incorporates specific features of the computing devices.

In many practical situations additional information about the matrices involved is known. An important case are [[sparse matrix|sparse matrices]], i.e., matrices most of whose entries are zero. There are specifically adapted algorithms for, say, solving linear systems '''Ax''' = '''b''' for sparse matrices '''A''', such as the [[conjugate gradient method]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Golub|last2=Van Loan|year = 1996|nb = yes|loc=Chapters 9 and 10, esp. section 10.2}}&lt;/ref&gt;

An algorithm is, roughly speaking, numerically stable, if little deviations (such as rounding errors) do not lead to big deviations in the result. For example, calculating the inverse of a matrix via [[Laplace's formula]] (Adj ('''A''') denotes the [[adjugate matrix]] of '''A''')
:'''A'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; = Adj('''A''') / det('''A''')
may lead to significant rounding errors if the determinant of the matrix is very small. The [[matrix norm|norm of a matrix]] can be used to capture the [[Condition number|conditioning]] of linear algebraic problems, such as computing a matrix' inverse.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Golub|last2=Van Loan|year = 1996|nb = yes|loc=Chapter 2.3}}&lt;/ref&gt;

Although most [[computer language]]s are not designed with commands or libraries for matrices, as early as the 1970s, some engineering desktop computers such as the [[HP 9830]] had ROM cartridges to add BASIC commands for matrices. Some computer languages such as [[APL (programming language)|APL]] were designed to manipulate matrices, and [[List of numerical analysis software|various mathematical programs]] can be used to aid computing with matrices.&lt;ref&gt;For example, [[Mathematica]], see {{Harvard citations | last1=Wolfram  |year=2003|loc=Ch. 3.7|nb=yes}}&lt;/ref&gt;

===න්‍යාස වියෝජන ක්‍රම===
{{Main|Matrix decomposition|Matrix diagonalization|Gaussian elimination|Montante's method}}
There are several methods to render matrices into a more easily accessible form. They are generally referred to as ''matrix transformation'' or ''matrix decomposition'' techniques. The interest of all these decomposition techniques is that they preserve certain properties of the matrices in question, such as determinant, rank or inverse, so that these quantities can be calculated after applying the transformation, or that certain matrix operations are algorithmically easier to carry out for some types of matrices.

The [[LU decomposition]] factors matrices as a product of lower ('''L''') and an upper [[triangular matrix|triangular matrices]] ('''U''').&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Press | last2=Flannery | last3=Teukolsky |year=1992|nb=yes}}&lt;/ref&gt; Once this decomposition is calculated, linear systems can be solved more efficiently, by a simple technique called [[forward substitution|forward and back substitution]]. Likewise, inverses of triangular matrices are algorithmically easier to calculate. The ''Gaussian elimination'' is a similar algorithm; it transforms any matrix to [[row echelon form]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Stoer | last2=Bulirsch |year=2002|nb=yes|loc=Section 4.1}}&lt;/ref&gt; Both methods proceed by multiplying the matrix by suitable [[elementary matrix|elementary matrices]], which correspond to [[permutation matrix|permuting rows or columns]] and adding multiples of one row to another row. [[Singular value decomposition]] expresses any matrix '''A''' as a product '''UDV'''&lt;sup&gt;∗&lt;/sup&gt;, where '''U''' and '''V''' are [[unitary matrix|unitary matrices]] and '''D''' is a diagonal matrix.

[[File:Jordan blocks.svg|right|thumb|A matrix in Jordan normal form. The grey blocks are called Jordan blocks.]]
The [[eigendecomposition]] or ''diagonalization'' expresses '''A''' as a product '''VDV'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;, where '''D''' is a diagonal matrix and '''V''' is a suitable invertible matrix.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Horn|last2=Johnson|year = 1985|nb = yes|loc=Theorem 2.5.4}}&lt;/ref&gt;  If '''A''' can be written in this form, it is called [[diagonalizable matrix|diagonalizable]]. More generally, and applicable to all matrices, the Jordan decomposition transforms a matrix into [[Jordan normal form]], that is to say matrices whose only nonzero entries are the eigenvalues λ&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; to λ&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt; of '''A''', placed on the main diagonal and possibly entries equal to one directly above the main diagonal, as shown at the right.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Horn|last2=Johnson|year = 1985|nb = yes|loc=Ch. 3.1, 3.2}}&lt;/ref&gt;  Given the eigendecomposition, the ''n''&lt;sup&gt;th&lt;/sup&gt; power of '''A''' (i.e., ''n''-fold iterated matrix multiplication) can be calculated via
:'''A'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; = ('''VDV'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; = '''VDV'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;'''VDV'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;...'''VDV'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; = '''VD'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt;'''V'''&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
and the power of a diagonal matrix can be calculated by taking the corresponding powers of the diagonal entries, which is much easier than doing the exponentiation for '''A''' instead. This can be used to compute the [[matrix exponential]] ''e''&lt;sup&gt;'''A'''&lt;/sup&gt;, a need frequently arising in solving [[linear differential equation]]s, [[matrix logarithm]]s and [[square root of a matrix|square roots of matrices]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Arnold|last2=Cooke|year=1992|nb=yes|loc=Sections 14.5, 7, 8}}&lt;/ref&gt; To avoid numerically [[condition number|ill-conditioned]] situations, further algorithms such as the [[Schur decomposition]] can be employed.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Bronson |year=1989|nb=yes|loc=Ch. 15}}&lt;/ref&gt;

==වීජීය සංක්ෂේපන ආකාරය සහ සාධාරණීකරණය==
Matrices can be generalized in different ways. Abstract algebra uses matrices with entries in more general [[Field (mathematics)|fields]] or even [[Ring (mathematics)|rings]], while linear algebra codifies properties of matrices in the notion of linear maps. It is possible to consider matrices with infinitely many columns and rows. Another extension are [[tensors]], which can be seen as higher-dimensional arrays of numbers, as opposed to vectors, which can often be realised as sequences of numbers, while matrices are rectangular or two-dimensional array of numbers.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Coburn|year = 1955|nb = yes|loc=Ch. V}}&lt;/ref&gt; Matrices, subject to certain requirements tend to form [[group (mathematics)|groups]] known as matrix groups.

===න්‍යාස සමඟ බොහෝ සාමාන්‍ය ඇතුලත් කිරීම්===
This article focuses on matrices whose entries are real or [[complex number]]s. &lt;cite id=more_general_entries&gt;However, matrices can be considered with much more general types of entries than real or complex numbers.&lt;/cite&gt; As a first step of generalization, any [[field (mathematics)|field]], i.e., a [[set (mathematics)|set]] where [[addition]], [[subtraction]], [[multiplication]] and [[Division (mathematics)|division]] operations are defined and well-behaved, may be used instead of '''R''' or '''C''', for example [[rational number]]s or [[finite field]]s. For example, [[coding theory]] makes use of matrices over finite fields. Wherever [[eigenvalue]]s are considered, as these are roots of a polynomial they may exist only in a larger field than that of the coefficients of the matrix; for instance they may be complex in case of a matrix with real entries. The possibility to reinterpret the entries of a matrix as elements of a larger field (e.g., to view a real matrix as a complex matrix whose entries happen to be all real) then allows considering each square matrix to possess a full set of eigenvalues. Alternatively one can consider only matrices with entries in an [[algebraically closed field]], such as '''C''', from the outset.

More generally, abstract algebra makes great use of matrices with entries in a [[ring (mathematics)|ring]] ''R''.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Lang|year = 2002|nb = yes|loc=Chapter XIII}}&lt;/ref&gt; Rings are a more general notion than fields in that no division operation exists. The very same addition and multiplication operations of matrices extend to this setting, too. The set M(''n'', ''R'') of all square ''n''-by-''n'' matrices over ''R'' is a ring called [[matrix ring]], isomorphic to the [[endomorphism ring]] of the left ''R''-[[module (mathematics)|module]] ''R''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Lang|year = 2002|nb =yes|loc=XVII.1, p. 643}}&lt;/ref&gt; If the ring ''R'' is [[commutative ring|commutative]], i.e., its multiplication is commutative, then M(''n'', ''R'') is a unitary noncommutative (unless ''n'' = 1) [[associative algebra]] over ''R''. The [[determinant]] of square matrices over a commutative ring ''R'' can still be defined using the [[Leibniz formula (determinant)|Leibniz formula]]; such a matrix is invertible if and only if its determinant is [[invertible]] in ''R'', generalising the situation over a field ''F'', where every nonzero element is invertible.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Lang|year = 2002|nb =yes|loc=Proposition XIII.4.16}}&lt;/ref&gt; Matrices over [[superring]]s are called [[supermatrix|supermatrices]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Reichl|year=2004|nb=yes|loc=Section L.2}}&lt;/ref&gt;

Matrices do not always have all their entries in the same ring – or even in any ring at all. One special but common case is [[block matrix|block matrices]], which may be considered as matrices whose entries themselves are matrices. The entries need not be quadratic matrices, and thus need not be members of any ordinary [[Ring (mathematics)|ring]]; but their sizes must fulfil certain compatibility conditions.

===රේඛීය සිතියම් වලට ඇති සබැඳියාව===
Linear maps '''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; → '''R'''&lt;sup&gt;''m''&lt;/sup&gt; are equivalent to ''m''-by-''n'' matrices, as described [[#linear maps|above]]. More generally, any linear map {{nowrap|''f'': ''V'' → ''W''}} between finite-[[Hamel dimension|dimensional]] [[vector space]]s can be described by a matrix '''A''' = (''a''&lt;sub&gt;''ij''&lt;/sub&gt;), after choosing [[basis (linear algebra)|bases]] '''v'''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ..., '''v'''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; of ''V'', and '''w'''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ..., '''w'''&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt; of ''W'' (so ''n'' is the dimension of ''V'' and ''m'' is the dimension of ''W''), which is such that
:&lt;math&gt;f(\mathbf{v}_j) = \sum_{i=1}^m a_{i,j} \mathbf{w}_i\qquad\mbox{for }j=1,\ldots,n.&lt;/math&gt;
In other words, column ''j'' of ''A'' expresses the image of '''v'''&lt;sub&gt;''j''&lt;/sub&gt; in terms of the basis vectors '''w'''&lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt; of ''W''; thus this relation uniquely determines the entries of the matrix '''A'''. Note that the matrix depends on the choice of the bases: different choices of bases give rise to different, but [[Matrix equivalence|equivalent matrices]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Greub | year=1975 |nb=yes|loc=Section III.3}}&lt;/ref&gt; Many of the above concrete notions can be reinterpreted in this light, for example, the transpose matrix '''A'''&lt;sup&gt;''T''&lt;/sup&gt; describes the [[Transpose of a linear map|transpose of the linear map]] given by '''A''', with respect to the [[dual space|dual bases]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Greub | year=1975 |nb=yes|loc=Section III.3.13}}&lt;/ref&gt;

More generally, the set of ''m''×''n'' matrices can be used to represent the ''R''-linear maps between the free modules ''R''&lt;sup&gt;''m''&lt;/sup&gt; and ''R''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; for an arbitrary ring ''R'' with unity.  When ''n''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''m'' composition of these maps is possible, and this gives rise to the [[matrix ring]] of ''n''×''n'' matrices representing the [[endomorphism ring]] of ''R''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt;.

===න්‍යාස කාණ්ඩ===
{{Main|Matrix group}}
A [[group (mathematics)|group]] is a mathematical structure consisting of a set of objects together with a [[binary operation]], i.e., an operation combining any two objects to a third, subject to certain requirements.&lt;ref&gt;See any standard reference in group.&lt;/ref&gt; A group in which the objects are matrices and the group operation is matrix multiplication is called a ''matrix group''.&lt;ref group=nb&gt;Additionally, the group is required to be [[closed subset|closed]] in the general linear group.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Baker|year = 2003|nb = yes|loc=Def. 1.30}}&lt;/ref&gt; Since in a group every element has to be invertible, the most general matrix groups are the groups of all invertible matrices of a given size, called the [[general linear group]]s.

Any property of matrices that is preserved under matrix products and inverses can be used to define further matrix groups. For example, matrices with a given size and with a determinant of 1 form a [[subgroup]] of (i.e., a smaller group contained in) their general linear group, called a [[special linear group]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Baker|year = 2003|nb = yes|loc=Theorem 1.2}}&lt;/ref&gt; [[orthogonal matrix|Orthogonal matrices]], determined by the condition
:'''M'''&lt;sup&gt;T&lt;/sup&gt;'''M''' = '''I''',
form the [[orthogonal group]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Artin|year = 1991|nb = yes|loc=Chapter 4.5}}&lt;/ref&gt;  They are called ''orthogonal'' since the associated linear transformations of '''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; preserve angles in the sense that the [[scalar product]] of two vectors is unchanged after applying '''M''' to them:
:('''Mv''') &amp;middot; ('''Mw''') = '''v''' &amp;middot; '''w'''.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Artin|year = 1991|nb = yes|loc=Theorem 4.5.13}}&lt;/ref&gt;
Every [[finite group]] is [[isomorphic]] to a matrix group, as one can see by considering the [[regular representation]] of the [[symmetric group]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Rowen| year=2008|loc=Example 19.2, p. 198|nb=yes}}&lt;/ref&gt; General groups can be studied using matrix groups, which are comparatively well-understood, by means of [[representation theory]].&lt;ref&gt;See any reference in representation theory or [[group representation]].&lt;/ref&gt;

===අපරිමිත න්‍යාස===
It is also possible to consider matrices with infinitely many rows and/or columns&lt;ref&gt;See the item &quot;Matrix&quot; in {{Harvard citations | editor1-last=Itõ | year=1987 |nb=yes}}&lt;/ref&gt; even if, being infinite objects, one cannot write down such matrices explicitly. All that matters is that for every element in the set indexing rows, and every element in the set indexing columns, there is a well-defined entry (these index sets need not even be subsets of the natural numbers). The basic operations of addition, subtraction, scalar multiplication and transposition can still be defined without problem; however matrix multiplication may involve infinite summations to define the resulting entries, and these are not defined in general.

If ''R'' is any ring with unity, then the ring of endomorphisms of &lt;math&gt;M=\bigoplus_{i\in I}R&lt;/math&gt; as a right ''R'' module is isomorphic to the ring of '''column finite matrices''' &lt;math&gt;\mathbb{CFM}_I(R)&lt;/math&gt; whose entries are indexed by &lt;math&gt;I\times I&lt;/math&gt;, and whose columns each contain only finitely many nonzero entries.  The endomorphisms of ''M'' considered as a left ''R'' module result in an analogous object, the '''row finite matrices''' &lt;math&gt;\mathbb{RFM}_I(R)&lt;/math&gt; whose rows each only have finitely many nonzero entries.

If infinite matrices are used to describe linear maps, then only those matrices can be used all of whose columns have but a finite number of nonzero entries, for the following reason. For a matrix '''A''' to describe a linear map ''f'': ''V''→''W'', bases for both spaces must have been chosen; recall that by definition this means that every vector in the space can be written uniquely as a (finite) [[linear combination]] of basis vectors, so that written as a (column) vector&amp;nbsp;''v'' of coefficients, only finitely many entries ''v''&lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt; are nonzero. Now the columns of '''A''' describe the images by ''f'' of individual basis vectors of ''V'' in the basis of ''W'', which is only meaningful if these columns have only finitely many nonzero entries. There is no restriction on the rows of ''A'' however: in the product '''A'''·''v'' there are only finitely many nonzero coefficients of ''v'' involved, so every one of its entries, even if it is given as an infinite sum of products, involves only finitely many nonzero terms and is therefore well defined. Moreover this amounts to forming a linear combination of the columns of '''A''' that effectively involves only finitely many of them, whence the result has only finitely many nonzero entries, because each of those columns do. One also sees that products of two matrices of the given type is well defined (provided as usual that the column-index and row-index sets match), is again of the same type, and corresponds to the composition of linear maps.

If ''R'' is a [[normed ring]], then the condition of row or column finiteness can be relaxed.  With the norm in place, [[absolutely convergent series]] can be used instead of finite sums.  For example, the matrices whose column sums are absolutely convergent sequences form a ring.  Analogously of course, the matrices whose row sums are absolutely convergent series also form a ring.  

In that vein, infinite matrices can also be used to describe [[Hilbert space#Operators on Hilbert spaces|operators on Hilbert spaces]], where convergence and [[Continuous function|continuity]] questions arise, which again results in certain constraints that have to be imposed. However, the explicit point of view of matrices tends to obfuscate the matter,&lt;ref group=nb&gt;&quot;Not much of matrix theory carries over to infinite-dimensional spaces, and what does is not so useful, but it sometimes helps.&quot; {{Harvard citations | last1=Halmos |year=1982 | loc=p. 23, Chapter 5|nb=yes}}&lt;/ref&gt; and the abstract and more powerful tools of [[functional analysis]] can be used instead.

===ශූන්‍ය න්‍යාස===
An ''empty matrix'' is a matrix in which the number of rows or columns (or both) is zero.&lt;ref&gt;&quot;Empty Matrix: A matrix is empty if either its row or column dimension is zero&quot;, [http://www.omatrix.com/manual/glossary.htm Glossary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429015728/http://omatrix.com/manual/glossary.htm |date=2009-04-29 }}, O-Matrix v6 User Guide&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;A matrix having at least one dimension equal to zero is called an empty matrix&quot;, [http://www.system.nada.kth.se/unix/software/matlab/Release_14.1/techdoc/matlab_prog/ch_dat29.html MATLAB Data Structures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091228102653/http://www.system.nada.kth.se/unix/software/matlab/Release_14.1/techdoc/matlab_prog/ch_dat29.html |date=2009-12-28 }}&lt;/ref&gt; Empty matrices help dealing with maps involving the [[zero vector space]]. For example, if ''A'' is a 3-by-0 matrix ''A'' and ''B'' is a 0-by-3 matrix, then ''AB'' is the 3-by-3 zero matrix corresponding to the null map from a 3-dimensional space ''V'' to itself, while ''BA'' is a 0-by-0 matrix. There is no common notation for empty matrices, but most [[computer algebra system]]s allow creating and computing with them. The determinant of the 0-by-0 matrix is 1 as follows from regarding the [[empty product]] occurring in the Leibniz formula for the determinant as 1. This value is also consistent with the fact that the identity map from any finite dimensional space to itself has determinant&amp;nbsp;1, a fact that is often used as a part of the characterization of determinants.

==භාවිතය==
There are numerous applications of matrices, both in mathematics and other sciences. Some of them merely take advantage of the compact representation of a set of numbers in a matrix. For example, in [[game theory]] and [[economics]], the [[payoff matrix]] encodes the payoff for two players, depending on which out of a given (finite) set of alternatives the players choose.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1=Fudenberg | last2=Tirole|year=1983|nb=yes|loc=Section 1.1.1}}&lt;/ref&gt; [[Text mining]] and automated [[thesaurus]] compilation makes use of [[document-term matrix|document-term matrices]] such as [[tf-idf]] to track frequencies of certain words in several documents.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Manning |year=1999|loc=Section 15.3.4|nb=yes}}&lt;/ref&gt;

Complex numbers can be represented by particular real 2-by-2 matrices via
:&lt;math&gt;a + ib \leftrightarrow \begin{bmatrix}
a &amp; -b  \\
b &amp; a \end{bmatrix},&lt;/math&gt;
under which addition and multiplication of complex numbers and matrices correspond to each other. For example, 2-by-2 rotation matrices represent the multiplication with some complex number of [[absolute value]] 1, as [[#rotation matrix|above]]. A similar interpretation is possible for [[quaternion]]s.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Ward  | year=1997 | loc=Ch. 2.8|nb=yes}}&lt;/ref&gt;

Early [[encryption]] techniques such as the [[Hill cipher]] also used matrices. However, due to the linear nature of matrices, these codes are comparatively easy to break.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Stinson|year=2005|loc=Ch. 1.1.5 and 1.2.4|nb=yes}}&lt;/ref&gt; [[Computer graphics]] uses matrices both to represent objects and to calculate transformations of objects using affine [[rotation matrix|rotation matrices]] to accomplish tasks such as projecting a three-dimensional object onto a two-dimensional screen, corresponding to a theoretical camera observation.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Association for Computing Machinery |year=1979|loc=Ch. 7|nb=yes}}&lt;/ref&gt; Matrices over a [[polynomial ring]] are important in the study of [[control theory]].

[[Chemistry]] makes use of matrices in various ways, particularly since the use of [[Quantum mechanics|quantum theory]] to discuss [[chemical bond|molecular bonding]] and [[spectroscopy]]. Examples are the [[overlap matrix]] and the [[Fock matrix]] used in solving the [[Roothaan equations]] to obtain the [[molecular orbital]]s of the [[Hartree–Fock]] method.

===ප්‍රස්තාරික සිද්ධාන්තය===
[[Image:Labelled undirected graph.svg|150px|thumb|right|An undirected graph with adjacency matrix &lt;math&gt;\begin{bmatrix}
2 &amp; 1 &amp; 0 \\
1 &amp; 0 &amp; 1 \\
0 &amp; 1 &amp; 0
\end{bmatrix}.&lt;/math&gt;]]
The [[adjacency matrix]] of a [[finite graph]] is a basic notion of [[graph theory]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Godsil|last2=Royle|year = 2004|nb = yes|loc=Ch. 8.1}}&lt;/ref&gt; It saves which vertices of the graph are connected by an edge. Matrices containing just two different values (0 and 1 meaning for example &quot;yes&quot; and &quot;no&quot;) are called [[logical matrix|logical matrices]]. The [[distance matrix|distance (or cost) matrix]] contains information about distances of the edges.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Punnen| year=2002|nb = yes}}&lt;/ref&gt; These concepts can be applied to [[website]]s connected [[hyperlink]]s or cities connected by roads etc., in which case (unless the road network is extremely dense) the matrices tend to be [[sparse matrix|sparse]], i.e., contain few nonzero entries. Therefore, specifically tailored matrix algorithms can be used in [[network theory]].

===විශ්ලේෂණය සහ ජ්‍යාමිතිය===
The [[Hessian matrix]] of a [[differentiable function]] ''ƒ'': '''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; → '''R''' consists of the [[second derivative]]s of ''ƒ'' with respect to the several coordinate directions, i.e.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Lang|year = 1987a|nb = yes|loc=Ch. XVI.6}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;H(f) = \left [\frac {\partial^2f}{\partial x_i \, \partial x_j} \right ].&lt;/math&gt;
[[Image:Saddle point.png|left|thumb|At the [[saddle point]] (''x''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0, ''y''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0) (red) of the function ''f''(''x'',&amp;minus;''y'') =&amp;nbsp;''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;&amp;minus;&amp;nbsp;''y''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, the Hessian matrix &lt;math&gt;\begin{bmatrix}
2 &amp; 0 \\
0 &amp; -2
\end{bmatrix}&lt;/math&gt; is [[indefinite matrix|indefinite]].]]It encodes information about the local growth behaviour of the function: given a [[critical point (mathematics)|critical point]] '''x'''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;(''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,&amp;nbsp;...,&amp;nbsp;''x''&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt;), i.e., a point where the first [[partial derivatives]] &lt;math&gt;\partial f / \partial x_i&lt;/math&gt; of ''ƒ'' vanish, the function has a [[local minimum]] if the Hessian matrix is [[positive definite matrix|positive definite]]. [[Quadratic programming]] can be used to find global minima or maxima of quadratic functions closely related to the ones attached to matrices (see [[#quadratic forms|above]]).&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Nocedal | year=2006 | loc=Ch. 16|nb=yes}}&lt;/ref&gt;

Another matrix frequently used in geometrical situations is the &lt;cite id=Jacobi_matrix&gt;[[Jacobian matrix and determinant|Jacobi matrix]]&lt;/cite&gt; of a differentiable map ''f'': '''R'''&lt;sup&gt;''n''&lt;/sup&gt; → '''R'''&lt;sup&gt;''m''&lt;/sup&gt;. If ''f''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ..., ''f''&lt;sub&gt;''m''&lt;/sub&gt; denote the components of ''f'', then the Jacobi matrix is defined as &lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Lang|year = 1987a|nb = yes|loc=Ch. XVI.1}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;J(f) = \left [\frac {\partial f_i}{\partial x_j} \right ]_{1 \leq i \leq m, 1 \leq j \leq n}.&lt;/math&gt;
If ''n'' &gt; ''m'', and if the rank of the Jacobi matrix attains its maximal value ''m'', ''f'' is locally invertible at that point, by the [[implicit function theorem]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Lang|year = 1987a|nb = yes|loc=Ch. XVI.5}}. For a more advanced, and more general statement see {{Harvard citations|last1 =  Lang|year = 1969|nb = yes|loc=Ch. VI.2}}&lt;/ref&gt;

[[Partial differential equation]]s can be classified by considering the matrix of coefficients of the highest-order differential operators of the equation. For [[elliptic partial differential equation]]s this matrix is positive definite, which has decisive influence on the set of possible solutions of the equation in question.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Gilbarg|last2=Trudinger|year=2001|nb = yes}}&lt;/ref&gt;

The [[finite element method]] is an important numerical method to solve partial differential equations, widely applied in simulating complex physical systems. It attempts to approximate the solution to some equation by piecewise linear functions, where the pieces are chosen with respect to a sufficiently fine grid, which in turn can be recast as a matrix equation.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Šolin|year=2005|nb = yes|loc=Ch. 2.5}}. See also [[stiffness method]].&lt;/ref&gt;

{{clear}}

===සම්භාවිතා සිද්ධාන්ත සහ සංඛ්‍යානය===
[[File:Markov chain.png|right|thumb|280px|Two different Markov chains. The chart depicts the number of particles (of a total of 1000) in state &quot;2&quot;. Both limiting values can be determined from the transition matrices, which are given by &lt;math&gt;\begin{bmatrix}.7&amp;0\\.3&amp;1\end{bmatrix} &lt;/math&gt; (red) and &lt;math&gt;\begin{bmatrix}.7&amp;.2\\.3&amp;.8\end{bmatrix} &lt;/math&gt; (black).]]
[[Stochastic matrix|Stochastic matrices]] are square matrices whose rows are [[probability vector]]s, i.e., whose entries sum up to one. Stochastic matrices are used to define [[Markov chain]]s with finitely many states.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Latouche |last2=Ramaswami |year = 1999|nb = yes}}&lt;/ref&gt; A row of the stochastic matrix gives the probability distribution for the next position of some particle currently in the state that corresponds to the row. Properties of the Markov chain like [[absorbing state]]s, i.e., states that any particle attains eventually, can be read off the eigenvectors of the transition matrices.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =  Mehata|last2=Srinivasan|year = 1978|nb = yes|loc=Ch. 2.8}}&lt;/ref&gt;

Statistics also makes use of matrices in many different forms.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Healy|first=Michael|title=Matrices for Statistics|year=1986|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198507024|authorlink=Michael Healy (statistician)}}&lt;/ref&gt; [[Descriptive statistics]] is concerned with describing data sets, which can often be represented in matrix form, by reducing the amount of data. The [[covariance matrix]] encodes the mutual [[variance]] of several [[random variable]]s.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Krzanowski | year=1988 | loc=Ch. 2.2., p. 60|nb=yes}}&lt;/ref&gt; Another technique using matrices are [[linear least squares]], a method that approximates a finite set of pairs (''x''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, ''y''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;), (''x''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, ''y''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), ..., (''x''&lt;sub&gt;''N''&lt;/sub&gt;, ''y''&lt;sub&gt;''N''&lt;/sub&gt;), by a linear function
:''y''&lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt; ≈ ''ax''&lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt; + ''b'', ''i'' = 1, ..., ''N''
which can be formulated in terms of matrices, related to the [[singular value decomposition]] of matrices.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Krzanowski | year=1988 | loc=Ch. 4.1|nb=yes}}&lt;/ref&gt;

[[Random matrix|Random matrices]] are matrices whose entries are random numbers, subject to suitable [[probability distribution]]s, such as [[matrix normal distribution]]. Beyond probability theory, they are applied in domains ranging from [[number theory]] to [[physics]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Conrey |year=2007|nb=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Zabrodin | last2=Brezin  | last3=Kazakov  | last4=Serban | last5=Wiegmann | year=2006|nb=yes}}&lt;/ref&gt;

===සමමිති සහ භෞතික විද්‍යාව තුළ පරිණාමණ===
{{See|Symmetry in physics}}
Linear transformations and the associated [[symmetry|symmetries]] play a key role in modern physics. For example, [[elementary particle]]s in [[quantum field theory]] are classified as representations of the [[Lorentz group]] of special relativity and, more specifically, by their behavior under the [[spin group]].  Concrete representations involving the [[Pauli matrices]] and more general [[gamma matrices]] are an integral part of the physical description of [[fermion]]s, which behave as [[spinor]]s.&lt;ref&gt;
{{Harvard citations|last1 =Itzykson|last2=Zuber|year =1980 |nb = yes|loc=Ch. 2}}&lt;/ref&gt; For the three lightest [[quark]]s, there is a group-theoretical representation involving the [[special unitary group]] SU(3); for their calculations, physicists use a convenient matrix representation known as the [[Gell-Mann matrices]], which are also used for the SU(3) [[gauge group]] that forms the basis of the modern description of strong nuclear interactions, [[quantum chromodynamics]]. The [[Cabibbo&amp;ndash;Kobayashi&amp;ndash;Maskawa matrix]], in turn, expresses the fact that the basic quark states that are important for [[weak interaction]]s are not the same as, but linearly related to the basic quark states that define particles with specific and distinct [[mass]]es.&lt;ref&gt;
see {{Harvard citations|last1 =Burgess|last2=Moore|year = 2007|nb = yes|loc=section 1.6.3. (SU(3)), section 2.4.3.2. (Kobayashi&amp;ndash;Maskawa matrix)}}&lt;/ref&gt;

===ක්වොන්ටම් ගති ස්වභාවයේ රේඛීය සංයෝජන===
The first model of [[quantum mechanics]] ([[Werner Heisenberg|Heisenberg]], 1925) represented the theory's operators by infinite-dimensional matrices acting on quantum states.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =Schiff|year = 1968|nb = yes|loc=Ch. 6}}&lt;/ref&gt; This is also referred to as [[matrix mechanics]]. One particular example is the [[density matrix]] that characterizes the &quot;mixed&quot; state of a quantum system as a linear combination of elementary, &quot;pure&quot; [[eigenstates]].&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =Bohm|year = 2001|nb = yes|loc=sections II.4 and II.8}}&lt;/ref&gt;

Another matrix serves as a key tool for describing the scattering experiments that form the cornerstone of experimental particle physics: Collision reactions such as occur in [[particle accelerator]]s, where non-interacting particles head towards each other and collide in a small interaction zone, with a new set of non-interacting particles as the result, can be described as the scalar product of outgoing particle states and a linear combination of ingoing particle states.  The linear combination is given by a matrix known as the [[S-matrix]], which encodes all information about the possible interactions between particles.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =Weinberg|year =1995|nb = yes|loc=Ch. 3}}&lt;/ref&gt;

===සාමාන්‍ය ක්‍රම===
A general application of matrices in physics is to the description of linearly coupled harmonic systems. The [[equation of motion|equations of motion]] of such systems can be described in matrix form, with a mass matrix multiplying a generalized velocity to give the kinetic term, and a force matrix multiplying a displacement vector to characterize the interactions. The best way to obtain solutions is to determine the system's [[eigenvector]]s, its [[normal mode]]s, by diagonalizing the matrix equation. Techniques like this are crucial when it comes to the internal dynamics of [[molecules]]: the internal vibrations of systems consisting of mutually bound component atoms.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =Wherrett|year = 1987|nb = yes|loc=part II}}&lt;/ref&gt; They are also needed for describing mechanical vibrations, and oscillations in electrical circuits.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =Riley|last2=Hobson|last3=Bence|year = 1997|nb = yes|loc=7.17}}&lt;/ref&gt;

===ජ්‍යාමිතික දෘශ්ටි විද්‍යාව===
[[Geometrical optics]] provides further matrix applications. In this approximative theory, the [[light wave|wave nature]] of light is neglected. The result is a model in which [[light ray]]s are indeed [[ray (geometry)|geometrical rays]]. If the deflection of light rays by optical elements is small, the action of a [[lens (optics)|lens]] or reflective element on a given light ray can be expressed as multiplication of a two-component vector with a two-by-two matrix called [[ray transfer matrix]]: the vector's components are the light ray's slope and its distance from the optical axis, while the matrix encodes the properties of the optical element. Actually, there are two kinds of matrices, viz. a ''refraction matrix'' describing the refraction at a lens surface, and a ''translation matrix'', describing the translation of the plane of reference to the next refracting surface, where another refraction matrix applies.
The optical system, consisting of a combination of lenses and/or reflective elements, is simply described by the matrix resulting from the product of the components' matrices.&lt;ref&gt;{{Harvard citations|last1 =Guenther|year =1990 |nb = yes|loc=Ch. 5}}&lt;/ref&gt;

===ඉලෙක්ට්‍රෝනික විද්‍යාව===
Traditional [[mesh analysis]] in electronics leads to a system of linear equations that can be described with a matrix.

The behaviour of many [[Electronics|electronic]] components can be described using matrices. Let ''A'' be a 2-dimensional vector with the component's input voltage ''v''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; and input current ''i''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; as its elements, and let ''B'' be a 2-dimensional vector with the component's output voltage ''v''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and output current ''i''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; as its elements. Then the behaviour of the electronic component can be described by  ''B'' = ''H'' '''·''' ''A'', where ''H'' is a 2 x 2 matrix containing one [[Electrical impedance|impedance]] element (''h''&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;), one [[admittance]] element (''h''&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;) and two [[Dimensionless quantity|dimensionless]] elements (''h''&lt;sub&gt;11&lt;/sub&gt; and ''h''&lt;sub&gt;22&lt;/sub&gt;). Calculating a circuit now reduces to multiplying matrices.

==ඉතිහාසය==
Matrices have a long history of application in solving [[linear equations]]. The [[Chinese mathematics|Chinese text]] ''[[The Nine Chapters on the Mathematical Art]]'' (''Jiu Zhang Suan Shu''), from between 300 BC and AD 200, is the first example of the use of matrix methods to solve [[System of linear equations|simultaneous equations]],&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Shen | last2=Crossley | last3=Lun | year=1999|nb=yes}} cited by {{Harvard citations | last1=Bretscher | year=2005|nb=yes|loc=p. 1}}&lt;/ref&gt; including the concept of [[determinant]]s, over 1000 years before its publication by the [[Japanese mathematics|Japanese mathematician]] [[Seki Kowa|Seki]] in 1683{{Citation needed|date=September 2010}} and the German mathematician [[Gottfried Leibniz|Leibniz]] in 1693. [[Gabriel Cramer|Cramer]] presented [[Cramer's rule|his rule]] in 1750.

Early matrix theory emphasized determinants more strongly than matrices and an independent matrix concept akin to the modern notion emerged only in 1858, with [[Arthur Cayley|Cayley's]] ''Memoir on the theory of matrices''.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Cayley  | year=1889|nb=yes|loc=vol. II, p. 475–496}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvard citations | editor1-last=Dieudonné| year=1978|loc=Vol. 1, Ch. III, p. 96|nb=yes}}&lt;/ref&gt; The term &quot;matrix&quot; ([[Latin]] for &quot;womb&quot;, derived from ''[[wikt:mater#Latin|mater]]''&amp;mdash;mother&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/matrix|title=Merriam–Webster dictionary|accessdate=April, 20th 2009 |publisher=[[Merriam–Webster]]}}&lt;/ref&gt;) was coined by [[J. J. Sylvester|Sylvester]], who understood a matrix as an object giving rise to a number of determinants today called [[minor (linear algebra)|minor]]s, that is to say, determinants of smaller matrices that derive from the original one by removing columns and rows.&lt;ref&gt;Per the [[Oxford English Dictionary|OED]] the first usage of the word &quot;matrix&quot; with respect to mathematics appears in J. J. Sylvester in London, Edinb. &amp; Dublin Philos. Mag. 37 (1850), p. 369:  &quot;We ‥commence‥ with an oblong arrangement of terms consisting, suppose, of m lines and n columns. This will not in itself represent a determinant, but is, as it were, a Matrix out of which we may form various systems of determinants by fixing upon a number p, and selecting at will p lines and p columns, the squares corresponding to which may be termed determinants of the pth order.&lt;/ref&gt; In a 1851 paper, Sylvester explains:  
: I have in previous papers defined a &quot;Matrix&quot; as a rectangular array of terms, out of which different systems of determinants may be engendered as from the womb of a common parent.&lt;ref&gt;The Collected Mathematical Papers of James Joseph Sylvester: 1837–1853, [http://books.google.com/books?id=5GQPlxWrDiEC&amp;pg=PA247&amp;dq=sylvester+matrix+womb&amp;hl=en&amp;ei=uJakTaytCoOv8gPa5cG5Dw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=8&amp;ved=0CE8Q6AEwBw#v=onepage&amp;q&amp;f=false Paper 37], p. 247&lt;/ref&gt;

The study of determinants sprang from several sources.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Knobloch | year=1994 |nb=yes}}&lt;/ref&gt; [[number theory|Number-theoretical]] problems led Gauss to relate coefficients of [[quadratic form]]s, i.e., expressions such as {{nowrap|''x''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + ''xy'' − 2''y''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,}} and [[linear map]]s in three dimensions to matrices. [[Gotthold Eisenstein|Eisenstein]] further developed these notions, including the remark that, in modern parlance, [[matrix product]]s are [[non-commutative]]. [[Augustin Cauchy|Cauchy]] was the first to prove general statements about determinants, using as definition of the determinant of a matrix '''A''' = [''a''&lt;sub&gt;''i'',''j''&lt;/sub&gt;] the following: replace the powers ''a''&lt;sub&gt;''j''&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;''k''&lt;/sup&gt; by ''a''&lt;sub&gt;''jk''&lt;/sub&gt; in the [[polynomial]]
:&lt;math&gt;a_1 a_2 \cdots a_n \prod_{i &lt; j} (a_j - a_i)\;,&lt;/math&gt;
where Π denotes the [[multiplication|product]] of the indicated terms. He also showed, in 1829, that the [[eigenvalue]]s of symmetric matrices are real.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Hawkins | year=1975 |nb=yes}}&lt;/ref&gt; [[Carl Gustav Jakob Jacobi|Jacobi]] studied &quot;functional determinants&quot;—later called [[Jacobian matrix and determinant|Jacobi determinant]]s by Sylvester—which can be used to describe geometric transformations at a local (or [[infinitesimal]]) level, see [[#Jacobi matrix|above]]; [[Leopold Kronecker|Kronecker's]] ''Vorlesungen über die Theorie der Determinanten''&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Kronecker | editor1-last=Hensel |year=1897|nb=yes}}&lt;/ref&gt; and [[Karl Weierstrass|Weierstrass']] ''Zur Determinantentheorie'',&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Weierstrass | year=1915 |volume=3|loc=pp. 271–286|nb=yes}}&lt;/ref&gt; both published in 1903, first treated determinants [[axiom]]atically, as opposed to previous more concrete approaches such as the mentioned formula of Cauchy. At that point, determinants were firmly established.

Many theorems were first established for small matrices only, for example the [[Cayley–Hamilton theorem]] was proved for 2×2 matrices by Cayley in the aforementioned memoir, and by [[William Rowan Hamilton|Hamilton]] for 4×4 matrices. [[Georg Frobenius|Frobenius]], working on [[bilinear form]]s, generalized the theorem to all dimensions (1898). Also at the end of the 19th century the [[Gauss–Jordan elimination]] (generalizing a special case now known as [[Gauss elimination]]) was established by [[Wilhelm Jordan (geodesist)|Jordan]]. In the early 20th century, matrices attained a central role in linear algebra.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Bôcher | year=2004|nb=yes}}&lt;/ref&gt; partially due to their use in classification of the [[hypercomplex number]] systems of the previous century.

The inception of [[matrix mechanics]] by [[Werner Heisenberg|Heisenberg]], [[Max Born|Born]] and [[Pascual Jordan|Jordan]] led to studying matrices with infinitely many rows and columns.&lt;ref&gt;{{Harvard citations | last1=Mehra | last2=Rechenberg | year=1987|nb=yes}}&lt;/ref&gt; Later, [[John von Neumann|von Neumann]] carried out the [[mathematical formulation of quantum mechanics]], by further developing [[functional analysis|functional analytic]] notions such as [[linear operator]]s on [[Hilbert space]]s, which, very roughly speaking, correspond to [[Euclidean space]], but with an infinity of [[Hamel dimension|independent directions]].

===ලෝක ඉතිහාසයේ ගණිතය තුළ න්‍යසයන්හි වෙනත් භාවිත===
The word has been used in unusual ways by at least two authors of historical importance.

[[Bertrand Russell]] and [[Alfred North Whitehead]] in their ''Principia Mathematica'' (1910–1913) use the word '''matrix''' in the context of their [[Axiom of reducibility]]. They proposed this axiom as a means to reduce any function to one of lower type, successively, so that at the “bottom” (0 order) the function is identical to its [[Extension (predicate logic)|extension]]:
:“Let us give the name of ''matrix'' to any function, of however many variables, which does not involve any [[apparent variable]]s. Then any possible function other than a matrix is derived from a matrix by means of generalization, i.e., by considering the proposition which asserts that the function in question is true with all possible values or with some value of one of the arguments, the other argument or arguments remaining undetermined”.&lt;ref&gt;Alfred North Whitehead and Bertrand Russell (1913) ''Principia Mathematica to *56'', Cambridge at the University Press, Cambridge UK (republished 1962) cf page 162ff.&lt;/ref&gt;
For example a function Φ(''x, y'') of two variables ''x'' and ''y'' can be reduced to a ''collection'' of functions of a single variable, e.g., ''y'', by “considering” the function for all possible values of “individuals” ''a&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;'' substituted in place of variable ''x''. And then the resulting collection of functions of the single variable ''y'', i.e., ∀a&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;: Φ(''a&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;, y''), can be reduced to a “matrix” of values by “considering” the function for all possible values of “individuals” ''b&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;'' substituted in place of variable ''y'':
:∀b&lt;sub&gt;j&lt;/sub&gt;∀a&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;: Φ(''a&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;, ''b&lt;sub&gt;j&lt;/sub&gt;'').

[[Alfred Tarski]] in his 1946 ''Introduction to Logic'' used the word “matrix” synonymously with the notion of [[truth table]] as used in mathematical logic.&lt;ref&gt;Tarski, Alfred 1946 ''Introduction to Logic and the Methodology of Deductive Sciences'', Dover Publications, Inc, New York NY, ISBN 0-486-28462-X.&lt;/ref&gt;

==See also==
{{Portal|Mathematics}}
{{Div col|cols=2}}

* [[Algebraic multiplicity]]
* [[Geometric multiplicity]]
* [[Gram-Schmidt process]]
* [[List of matrices]]
* [[Matrix calculus]]
* [[Periodic matrix set]]
* [[Tensor]]

{{Div col end}}

==සටහන්==
{{Reflist|colwidth=30em}}
{{Reflist|group=nb|3}}

==නිර්දේශ==
* {{Citation | last1=Arnold | first1=V. I. | author1-link=Vladimir Arnold | last2=Cooke | first2=Roger | author2-link=Roger Cooke | title=Ordinary differential equations | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | isbn=978-3-540-54813-3 | year=1992}}
* {{Citation | last1=Artin | first1=Michael | author1-link=Michael Artin | title=Algebra | publisher=[[Prentice Hall]] | isbn=978-0-89871-510-1 | year=1991}}
* {{Citation | last1=Association for Computing Machinery | title=Computer Graphics | publisher=Tata McGraw–Hill | isbn=978-0-07-059376-3 | year=1979}}
* {{Citation | last1=Baker | first1=Andrew J. | title=Matrix Groups: An Introduction to Lie Group Theory | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | isbn=978-1-85233-470-3 | year=2003}}
* {{Citation | last1=Bau III | first1=David | last2=Trefethen | first2=Lloyd N. | author2-link=Lloyd Nicholas Trefethen | title=Numerical linear algebra | publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics | location=Philadelphia | isbn=978-0-89871-361-9 | year=1997}}
* {{Citation | last1=Bretscher | first1=Otto | title=Linear Algebra with Applications | publisher=Prentice Hall | edition=3rd | year=2005}}
* {{Citation | last1=Bronson | first1=Richard | title=Schaum's outline of theory and problems of matrix operations | publisher=[[McGraw–Hill]] | location=New York | isbn=978-0-07-007978-6 | year=1989}}
* {{Citation | last1=Brown | first1=William A. | title=Matrices and vector spaces | publisher=M. Dekker | location=New York | isbn=978-0-8247-8419-5 | year=1991}}
* {{Citation | last1=Coburn | first1=Nathaniel | title=Vector and tensor analysis | publisher=Macmillan | location=New York | oclc=1029828 | year=1955}}
* {{Citation | last1=Conrey | first1=J. B. | title=Ranks of elliptic curves and random matrix theory | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-69964-8 | year=2007}}
* {{Citation | last1=Fudenberg | first1=D. | last2=Tirole | first2=Jean | author2-link=Jean Tirole | title=Game Theory | publisher=[[MIT Press]] | year=1983}}
* {{Citation | author2-link=Neil Trudinger | last1=Gilbarg | first1=David | last2=Trudinger | first2=Neil S. | title=Elliptic partial differential equations of second order | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | edition=2nd | isbn=978-3-540-41160-4 | year=2001}}
* {{Citation | first1=Chris|last1=Godsil|authorlink1=Chris Godsil|first2=Gordon|last2=Royle|authorlink2=Gordon Royle|title=Algebraic Graph Theory| publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | series=Graduate Texts in Mathematics | isbn=978-0-387-95220-8 | year=2004 | volume=207}}
* {{Citation | last1=Golub | first1=Gene H. | author1-link=Gene H. Golub | last2=Van Loan | first2=Charles F. | author2-link=Charles F. Van Loan | title=Matrix Computations | publisher=Johns Hopkins | edition=3rd | isbn=978-0-8018-5414-9 | year=1996}}
* {{Citation | last1=Greub | first1=Werner Hildbert | title=Linear algebra | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | series=Graduate Texts in Mathematics | isbn=978-0-387-90110-7 | year=1975}}
* {{Citation | last1=Halmos | first1=Paul Richard | title=A Hilbert space problem book | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | edition=2nd | series=Graduate Texts in Mathematics | isbn=978-0-387-90685-0 | mr=675952 | year=1982 | volume=19}}
* {{Citation | last1=Horn | first1=Roger A. | last2=Johnson | first2=Charles R. | title=Matrix Analysis | publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-38632-6 | year=1985}}
* {{Citation | last1=Householder | first1=Alston S. | title=The theory of matrices in numerical analysis | publisher=[[Dover Publications]] | location=New York | mr=0378371 | year=1975}}
* {{Citation | last1=Krzanowski | first1=W. J. | title=Principles of multivariate analysis | publisher=The Clarendon Press Oxford University Press | series=Oxford Statistical Science Series | isbn=978-0-19-852211-9 | mr=969370 | year=1988 | volume=3}}
* {{Citation | editor1-last=Itõ | editor1-first=Kiyosi | title=Encyclopedic dictionary of mathematics. Vol. I--IV | publisher=MIT Press | edition=2nd | isbn=978-0-262-09026-1 | mr=901762 | year=1987}}
* {{Citation | last1=Lang | first1=Serge | author1-link=Serge Lang | title=Analysis II | publisher=[[Addison-Wesley]] | year=1969}}
* {{Citation | last1=Lang | first1=Serge | title=Calculus of several variables | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | edition=3rd | isbn=978-0-387-96405-8 | year=1987a}}
* {{Citation | last1=Lang | first1=Serge | title=Linear algebra | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | isbn=978-0-387-96412-6 | year=1987b}}
* {{Lang Algebra}}
* {{Citation | last1=Latouche | first1=G. | last2=Ramaswami | first2=V. | title=Introduction to matrix analytic methods in stochastic modeling | publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics | location=Philadelphia | edition=1st | isbn=978-0-89871-425-8 | year=1999}}
* {{Citation | last1=Manning | first1=Christopher D. | last2=Schütze | first2=Hinrich | title=Foundations of statistical natural language processing | publisher=MIT Press | isbn=978-0-262-13360-9 | year=1999}}
* {{Citation | last1=Mehata | first1=K. M. | last2=Srinivasan | first2=S. K. | title=Stochastic processes | publisher=McGraw–Hill | location=New York | isbn=978-0-07-096612-3 | year=1978}}
* {{Citation | last1=Mirsky | first1=Leonid | title=An Introduction to Linear Algebra | url=http://books.google.com/?id=ULMmheb26ZcC&amp;pg=PA1&amp;dq=linear+algebra+determinant | publisher=Courier Dover Publications | isbn=978-0-486-66434-7 | year=1990}}
* {{Citation | last1=Nocedal | first1=Jorge | last2=Wright | first2=Stephen J. | title=Numerical Optimization | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | edition=2nd | isbn=978-0-387-30303-1 | year=2006 | page=449 }}
* {{Citation | last1=Oualline | first1=Steve | title=Practical C++ programming | publisher=[[O'Reilly Media|O'Reilly]] | isbn=978-0-596-00419-4 | year=2003}}
* {{Citation | last1=Press | first1=William H. | last2=Flannery | first2=Brian P. | last3=Teukolsky | first3=Saul A. | author3-link=Saul Teukolsky | last4=Vetterling | first4=William T. | title=Numerical Recipes in FORTRAN: The Art of Scientific Computing | url=http://www.mpi-hd.mpg.de/astrophysik/HEA/internal/Numerical_Recipes/f2-3.pdf | publisher=Cambridge University Press | edition=2nd | year=1992 | chapter=LU Decomposition and Its Applications | pages=34–42}}
* {{Citation | last1=Punnen | first1=Abraham P. | last2=Gutin | first2=Gregory | title=The traveling salesman problem and its variations | publisher=Kluwer Academic Publishers | location=Boston | isbn=978-1-4020-0664-7 | year=2002}}
* {{Citation | last1=Reichl | first1=Linda E. | title=The transition to chaos: conservative classical systems and quantum manifestations | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | isbn=978-0-387-98788-0 | year=2004}}
* {{Citation | last1=Rowen | first1=Louis Halle | title=Graduate Algebra: noncommutative view | publisher=[[American Mathematical Society]] | location=Providence, R.I. | isbn=978-0-8218-4153-2 | year=2008}}
* {{Citation | last1=Šolin | first1=Pavel | title=Partial Differential Equations and the Finite Element Method | publisher=[[Wiley-Interscience]] | isbn=978-0-471-76409-0 | year=2005}}
* {{Citation | last1=Stinson | first1=Douglas R. | title=Cryptography | publisher=Chapman &amp; Hall/CRC | series=Discrete Mathematics and Its Applications | isbn=978-1-58488-508-5 | year=2005}}
* {{Citation | last1=Stoer | first1=Josef | last2=Bulirsch | first2=Roland | title=Introduction to Numerical Analysis | publisher=Springer-Verlag | location=Berlin, New York | edition=3rd | isbn=978-0-387-95452-3 | year=2002}}
* {{Citation | last1=Ward | first1=J. P. | title=Quaternions and Cayley numbers | publisher=Kluwer Academic Publishers Group | location=Dordrecht | series=Mathematics and its Applications | isbn=978-0-7923-4513-8 | mr=1458894 | year=1997 | volume=403}}
* {{Citation | last1=Wolfram | first1=Stephen | author1-link=Stephen Wolfram | title=The Mathematica Book | publisher=Wolfram Media | location=Champaign, Ill | edition=5th | isbn=978-1-57955-022-6 | year=2003}}

===භෞතික විද්‍යා නිර්දේශ===
* {{Citation|last=Bohm|first=Arno|title=Quantum Mechanics: Foundations and Applications|publisher=Springer|year=2001|isbn=0-387-95330-2}}
* {{Citation|last=Burgess|first=Cliff|last2=Moore|first2=Guy|title=The Standard Model. A Primer|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=0-521-86036-9}}
*{{Citation|last=Guenther|first=Robert D.|title=Modern Optics|publisher=John Wiley|year=1990|isbn=0-471-60538-7}}
*{{Citation|last=Itzykson|first=Claude|last2=Zuber|first2=Jean-Bernard|title=Quantum Field Theory|publisher=McGraw–Hill|year=1980|isbn=0-07-032071-3}}
*{{Citation|last=Riley|first=K. F.|last2=Hobson|first2=M. P.|last3=Bence|first3=S. J.|title=Mathematical methods for physics and engineering|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=0-521-55506-X}}
*{{Citation|last=Schiff|first=Leonard I.|title=Quantum Mechanics|edition=3rd|publisher=McGraw–Hill|year=1968}}
*{{Citation|last=Weinberg|first=Steven|title=The Quantum Theory of Fields. Volume I: Foundations|publisher=Cambridge University Press|year=1995|isbn=0-521-55001-7}}
* {{Citation|last=Wherrett|first=Brian S.|year=1987|title=Group Theory for Atoms, Molecules and Solids|publisher=Prentice–Hall International|isbn=0-13-365461-3}}
* {{Citation | last1=Zabrodin | first1=Anton | last2=Brezin | first2=Édouard | last3=Kazakov | first3=Vladimir | last4=Serban | first4=Didina | last5=Wiegmann | first5=Paul | title=Applications of Random Matrices in Physics (NATO Science Series II: Mathematics, Physics and Chemistry) | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | isbn=978-1-4020-4530-1 | year=2006}}

===පෞරාණික නිර්දේශ===
* {{Citation | last1=Bôcher | first1=Maxime | author1-link=Maxime Bôcher | title=Introduction to higher algebra | publisher=[[Dover Publications]] | location=New York | isbn=978-0-486-49570-5 | year=2004}}, reprint of the 1907 original edition
* {{Citation | last1=Cayley | first1=Arthur | author1-link=Arthur Cayley | title=The collected mathematical papers of Arthur Cayley | url=http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=umhistmath;cc=umhistmath;rgn=full%20text;idno=ABS3153.0001.001;didno=ABS3153.0001.001;view=image;seq=00000140 | publisher=[[Cambridge University Press]] | year=1889 | volume=I (1841–1853) | pages=123–126 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation | editor1-last=Dieudonné | editor1-first=Jean | editor1-link=Jean Dieudonné | title=Abrégé d'histoire des mathématiques 1700-1900 | publisher=Hermann | location=Paris | year=1978}}
* {{Citation | last1=Hawkins | first1=Thomas | title=Cauchy and the spectral theory of matrices | mr=0469635 | year=1975 | journal=[[Historia Mathematica]] | issn=0315-0860 | volume=2 | pages=1–29 | doi=10.1016/0315-0860(75)90032-4}}
* {{Citation | last1=Knobloch | first1=Eberhard | title=The intersection of history and mathematics | publisher=Birkhäuser | location=Basel, Boston, Berlin | series=Sci. Networks Hist. Stud. | mr=1308079 | year=1994 | volume=15 | chapter=From Gauss to Weierstrass: determinant theory and its historical evaluations | pages=51–66}}
* {{Citation | last1=Kronecker | first1=Leopold | author1-link=Leopold Kronecker | editor1-last=Hensel | editor1-first=Kurt | editor1-link=Kurt Hensel | title=Leopold Kronecker's Werke | url=http://name.umdl.umich.edu/AAS8260.0002.001 | publisher=Teubner | year=1897 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Citation | last1=Mehra | first1=J. | last2=Rechenberg | first2=Helmut | title=The Historical Development of Quantum Theory | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | edition=1st | isbn=978-0-387-96284-9 | year=1987}}
* {{Citation | last1=Shen | first1=Kangshen | last2=Crossley | first2=John N. | last3=Lun | first3=Anthony Wah-Cheung | title=Nine Chapters of the Mathematical Art, Companion and Commentary | publisher=[[Oxford University Press]] | edition=2nd | isbn=978-0-19-853936-0 | year=1999}}
* {{Citation | last1=Weierstrass | first1=Karl | author1-link=Karl Weierstrass | title=Collected works | url=http://name.umdl.umich.edu/AAN8481.0003.001 | year=1915 | volume=3 | access-date=2011-11-29 | archive-date=2008-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081011044057/http://name.umdl.umich.edu/AAN8481.0003.001 }}

==භාහිර ඈඳුම්==
{{Wikibooks|Linear Algebra|Matrices}}
{{Wikiversity|at=Linear algebra#Matrices|Matrices}}
; History
*[http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Matrices_and_determinants.html MacTutor: Matrices and determinants]
*[http://www.economics.soton.ac.uk/staff/aldrich/matrices.htm Matrices and Linear Algebra on the Earliest Uses Pages]
*[http://jeff560.tripod.com/matrices.html Earliest Uses of Symbols for Matrices and Vectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005011838/http://jeff560.tripod.com/matrices.html |date=2018-10-05 }}

; Online books
* {{Citation | last1=Kaw | first1=Autar K. | title=Introduction to Matrix Algebra | url=http://autarkaw.com/books/matrixalgebra/index.html | isbn=978-0-615-25126-4}}
* {{Citation | title= The Matrix Cookbook | url= http://matrixcookbook.com/ | accessdate= 12/10/2008 | access-date= 2011-11-29 | archive-date= 2010-03-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100302210536/http://www.imm.dtu.dk/pubdb/views/edoc_download.php/3274/pdf/imm3274.pdf }}
* {{Citation | first1=M. | last1=Brookes | title=The Matrix Reference Manual | url=http://www.ee.ic.ac.uk/hp/staff/dmb/matrix/intro.html | publisher=[[Imperial College]] | location=London|year=2005|accessdate=12/10/2008}}

; Online matrix calculators
* {{Citation|title=SuperiorMath (Matrix Calculator)|url=http://www.webalice.it/simoalessia/SuperiorMath/matrix.html|access-date=2011-11-29|archive-date=2011-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928084531/http://www.webalice.it/simoalessia/SuperiorMath/matrix.html}}
* {{Citation  |title=Matrix Calculator (DotNumerics )| url=http://www.dotnumerics.com/MatrixCalculator/ }}
* {{Citation | last1=Xiao |first1=Gang |title= Matrix calculator| url=http://wims.unice.fr/wims/wims.cgi?module=tool/linear/matrix.en| accessdate=12/10/2008}}
* {{Citation|title=Online matrix calculator|url=http://www.bluebit.gr/matrix-calculator/|accessdate=12/10/2008|access-date=2011-11-29|archive-date=2008-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20081212221215/http://www.bluebit.gr/matrix-calculator/}}
* {{Citation|title=Online matrix calculator(ZK framework)|url=http://matrixcalc.info/MatrixZK/|accessdate=11/26/2009|access-date=2011-11-29|archive-date=2013-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512101418/http://matrixcalc.info/MatrixZK/}}

* {{Citation| title=MacAnova|url=http://www.stat.umn.edu/macanova/macanova.home.html|last1=Oehlert|first1=Gary W. |last2=Bingham|first2= Christopher |publisher=[[University of Minnesota]], School of Statistics|accessdate=12/10/2008}}, a freeware package for matrix algebra and statistics
* {{Citation  |title=Online matrix calculator| url=http://www.idomaths.com/matrix.php | accessdate=12/14/2009}}
*[http://www.stud.feec.vutbr.cz/~xvapen02/vypocty/matreg.php?language=english Operation with matrices in R (determinant, track, inverse, adjoint, transpose)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718192056/http://www.stud.feec.vutbr.cz/~xvapen02/vypocty/matreg.php?language=english |date=2011-07-18 }}


{{DEFAULTSORT:Matrix (Mathematics)}}
[[Category:Abstract algebra]]
[[Category:Linear algebra]]
[[Category:Matrices| ]]


[[Category:ගණිතය]]</text>
      <sha1>ib42bft511379bi0ifjvf7wts0lq62l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කාර්යය (භෞතික විද්‍යාව)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19451</id>
    <revision>
      <id>789433</id>
      <parentid>571850</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T01:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13202" sha1="4pk2qpu18a7fro75uin58xeowydxy9i" xml:space="preserve">{{යළියොමුව|යාන්ත්‍රික කාර්යය|භෞතික විද්‍යාවෙහි &quot;කාර්යය&quot; යන්න සඳහා අනෙකුත් භාවිතා|කාර්යය (විදුලි)|සහ|කාර්යය (තාපගති විද්‍යාව)}}

[[භෞතික විද්‍යාව|භෞතික විද්‍යාවෙහිදී]], වස්තුවක් මත ක්‍රියා කරන [[බලය|බලයක්]] '''කාර්යයක්''' සිදුකරන බවට සැලකෙන්නේ, යොදවනු ලබන ලක්ෂ්‍යයෙහිදී, කුමන හෝ කුඩා ප්‍රමාණයක වුවද, විස්ථාපනයක් බලයෙහි දිශාවට සිදු කරන විටදීය.   මේ අනුව, බලයක් විසින් කාර්යයක් සිදුකරනු ලබන්නේ, එය විසින් චලිතයක් ඇති කරන විටදීය. &lt;ref&gt;ජේ. ඩබ්. කොන්රොයි, [http://books.google.com/books?id=hL0SAQAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=elementary+mechanics&amp;source=bl&amp;ots=8PoepL-mNp&amp;sig=b8RZFK66vyihk4oMQcna5D8D45A&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=020gUMnAJKKc2AW00YH4BQ&amp;ved=0CE0Q6wEwBA#v=onepage&amp;q&amp;f=false '' එ. ජ. නාවුක ඇකඩමියෙහි ගණිත අධ්‍යයනාංශය විසින් සකස් කළ: එලිමෙන්ටරි මිකැනික්ස් ''] දෙවන සංස්., ද ලෝඩ් බැල්ටිමොර් මුද්‍රණාලයය, බැල්ටිමෝර්, 1922.&lt;/ref&gt;  

ප්‍රංශ ගණිතඥ [[ගැස්පා-ගුස්ටාෆ් කොරියෝලිස්]]විසින්, ''කාර්යය'' යන පදය, 1826දී, මුලින්ම  හඳුන්වාදුන්නේ,  &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත | last = ජැමර් | first = මැක්ස්  | title = කන්සෙප්ට්ස් ඔෆ් ෆෝර්ස් | publisher = ඩෝවර් පබ්ලිකේෂන්ස්, ඉන්කෝ. | year = 1957 | isbn = 0-486-40689-X |page= 167; අධෝසටහන 14 |url=http://books.google.com/?id=CZtEBcmOe6gC&amp;printsec=frontcover#PPA167,M1 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;කොර්යෝලිස්, ගුස්ටාෆ්. (1829). [http://www.eoht.info/page/Calculation+of+the+Effect+of+Machines කැල්කුලේෂන්ස් ඔෆ් දි එෆෙට්ස් ඔෆ් මෙෂින්ස්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, හෝ කන්සිඩරේෂන්ස් ඔන් දි යූස් ඔෆ් එන්ජින්ස් ඇන්ඩ් දෙයා ඉවැලුවේෂන් (Du Calcul de l'effet des Machines, ou Considérations sur l'emploi des Moteurs et sur Leur Evaluation). පැරිසිය: කැරිලොන්-ගොයුරි, ලිබරෙරි.&lt;/ref&gt; ජලයෙන් යටවූ යපස් පතල් වලින්, ජලය පනිට්ටු ඉවතට ඔසවා ලීමට, මුල්කාලීන වාෂ්ප එන්ජින් භාවිතය පදනම් කොට ගෙන,  &quot;උසකට බරක්  ''එසවීම'' ලෙසිනි&quot;. කාර්යය සඳහා  [[SI ඒකකය]], නිවුටන-මීටර හෝ [[ජූල්]] (J) වෙයි.

බලයේ දිශාවට ''d'' විස්ථාපනයකට ලක්වන ලක්ෂ්‍යයක් මත යෙදෙන නියත  ''F'' විශාලත්වයක් සහිත බලයක්  විසින් සිදුකෙරෙන කාර්යය,
:&lt;math&gt;W = Fd&lt;/math&gt; යන ගුණිතයෙන් දැක්වෙයි. 

නිදසුනක් ලෙසින්, නිවුටන 10  බලයක් (''F'' = 10 N) යෙදවෙන ලක්ෂ්‍යයක්, මීටර   2 (''d'' = 2 m) ගමන් කරයි නම්, බලය විසින් කෙරෙන කාර්යය  ''W'' = (10 N)(2 m) = 20 N m = 20 J වෙයි.   .   මෙය දළ වශයෙන්,  1&amp;nbsp;කිග්‍රෑ බරක් පොළොවේ සිට පුද්ගලයෙකුගේ හිසට උඩින් දක්වා, ගුරුත්වයට එරෙහිව එසවීම සඳහා  සිදුකෙරෙන කාර්යයයි. එම දුර ප්‍රමාණයම තුල  දෙගුණයක් බර එසවීමෙන් හෝ එම බරක් ප්‍රමාණයක්ම දෙගුණයක් දුර තුල එසවීමෙන් හෝ සිදු කළ කාර්යය දෙගුණ වන බව සටහන් කර ගන්න.

== ඒකක ==
කාර්යයේ SI ඒකකය,  [[ජූලය]] (J) වන අතර, එය අර්ථදැක්වෙන්නේ,  එක් [[නිවුටනය (ඒකකය)|නිවුටනයක]] බලයක් එක් [[මීටරය|මීටරයක]] දුරක් තුල යෙදවීම නිසා සිදු මගින් අදිශ රාශියක් වන යාන්ත්‍රික කාර්යය ගණනය කරනු ලැබේ.

මෙහි f  යනු බලය හා විස්ථාපන දෛශිකය අතර කෝණයයි.

මෙකී සුත්‍රය වලංගු වීම සදහා බලය හා කෝණය නියතව පැවතිය යුතුය.  රේඛාවක් ඔස්සේ චලනය වන අතරතුර අභි දිශාව වෙනස් විය හැකි වුවද වස්තුවේ පථය තනි සරල රේඛාවක් ඔස්සේ පැවතිය යුතුය.

කාලයත් සමග බලය වෙනස්වන හෝ වස්තුව සරල රේඛීය පථයෙන් පිට පනින අවස්ථාවන්හිදී (1) සමීකරණය සාමාන්‍ය පරිදි යෙදිය නොහැක. නමුත් බලය හා චලනය ආසන්න වශයෙන් නියත වන කෙටි කොටස්වලට සමස්ත චලනය බෙදා ගනිමින් ඒ ඒ එක් පියවරයන්හි දී සිදුවන සමස්ත කාර්යය ප්‍රමාණයන් එකතු කර ගැනීම කළ හැකිය.

යාන්ත්‍රික කාර්යයේ සාධාරණ අර්ථ කථනය පහත රේඛීය අනුකලයෙන් ලබා දේ.

මෙහි   C  යනු වස්තුව චලිත පථය හෝ වක්‍රය 
          F  යනු බලයේ දෛශිකය
          s යනු පිහිටුම් දෛශිකය

dW = F.ds  යන ප්‍රකාශනය සපිරිනොවන අවකළණයකි. එනම් Wc  ගණනය කිරීම පථය මත රදා පවතින අතර F.ds  ලබා ගැනීම සදහා අවකලණය කළ නොහැක.

ශුන්‍ය ‍නොවන බලයකට ශුන්‍ය කාර්යක් කළ හැකි බව (2) සමීකරණය පැහැදිලි කරයි. සරලම අවස්ථාව , ක්‍රියා කරන බලය චලිත දිශාවට සැමවිට ලම්භක වන විට අනුකලය සැමවිට ශුන්‍ය වීමයි. වෘත්ත චලිතයේ දී සිදුවන්නේ මෙයයි. කෙසේ වෙතත් අනුකලය ශුන්‍ය නොවන අගයක් ගන්නා අවස්ථාවන්හිදී පවා එය වරින් වර  ධන හා සෘණ අගයන්ගෙන් සමන්විත විය හැකි බැවින්  සමහරවිට ශුන්‍ය වීමට ඉඩ ඇත.

ශුන්‍ය නොවන බලයකට ශුන්‍ය කාර්යක් කිරීමේ හැකියාව නිසා කාර්ය හා ඊට සම්බන්ධ කාලයේ විෂයෙන් බලයේ අනුකලය වන ආවේගය නැමැති රාශිය අතර වෙනස පැහැදිලි කරයි. ආවේගය , වස්තුවේ චලිත දිශාව මත රඳාපවතින සංවේදී වු දෛශිකයක් වන ගම්‍යතා රාශියේ වෙනස්වීම මිනුම් කරනා නමුත් කාර්යේ දි ප්‍රවේගයෙහි විශාලත්වය පමණක් සලකයි. නිදසුන් ලෙස වස්තුවක් ඒකාකාර වෘත්ත චලිතයක වටයකින් අර්ධයක් චලනය වීමේදී එහි කේන්ද්‍රාභිසාරී බලය කිසිදු කාර්යයක් නොකරයි, නමුත් එමගින් ශුන්‍ය නොවන ආවේගයක් ඇති කරයි.

යාන්ත්‍රික ශක්තිය

වස්තුවක යාන්ත්‍රික ශක්තිය යනු එහි මුළු ශක්තියෙන් යාන්ත්‍රික කාර්යක් හේතුවෙන් වෙනස්වන කොටසයි. එයට චාලක ශක්තිය හා විභව ශක්තිය අයත් වේ. නමුත් ශක්ති ප්‍රභේද අතරින් දැක්විය හැකි තාප ශක්තිය (ඝර්ෂණය නිසා වැඩි විය හැකි නමුත් එලෙස අඩු වී නොයන ) හා නිසල ශක්තිය (නිශ්චල ස්කන්ධය නියතව පවතින තෙක් මෙය එකම අගයක පවතින) මීට අයත් නොවේ.

වස්තුවක් මත F  යන බාහිර බලයක් ක්‍රියා කිරීම නිසා එහි චාලක ශක්තිය   Ek1 සිට  Ek2  දක්වා වෙනස් වන විට.

ලබාගත් ප්‍රතිඵලය අනුව බාහිර බලයක් වස්තුවක් මත ක්‍රියාකිරීමෙන් සිදු කරනු ලබන යාන්ත්‍රික කාර්යය වස්තුවේ ප්‍රවේග වෙනසේ වර්ගයට අනුලෝමව සමානුපාතික වේ.(සුත්‍රයේ අවසාන පදයේ ඇත්තේ (DV)2   නොව  DV2  බව නිරීක්ෂණය කළ යුතුය)

යාන්ත්‍රික ශක්ති සංස්ථිති නියමය අනුව පද්ධතිය මත ක්‍රියා කරනුයේ සංස්ථිතික බල පමණක් (උදා - ගුරුත්වාකර්ෂණ බලයට පමණක්) හෝ අනෙකුත් බාහිර බල මගින්  සිදු කෙරෙන කාර්යයන්ගේ එකතුව ශුන්‍ය වන්නේ නම් එහි සමස්ත යාන්ත්‍රික ශක්තිය නියතව පවතී.

උදාහරණයක් ලෙස නියත ස්කන්ධයක් සහිත වස්තුවක් නිදැල්ලේ වැටෙන විට 1 අවස්ථාවේ දී මුළු ශක්තිය 2 අවස්ථාවේ මුළු ශක්තියට සමාන වේ.


මෙහි,  

·	Ek  යනු චාලක ශත්තිය හා 
·	Ep  යනු විභව ශක්තියයි.

සාමාන්‍යයෙන් බාහිර කාර්ය්‍ය චලනය වන පද්ධතිය අතර ඇති ඝර්ෂණ බලය මගින් හෝ අභ්‍යන්තර සංස්ථිතික නොවන  බල මගින් හෝ තාපය ලෙස ශක්ති හානියෙන් සිදුවේ.

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික රාශි]]
[[ප්‍රවර්ගය:යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරුවේදය]]
[[ප්‍රවර්ගය:බලය]]
[[ප්‍රවර්ගය:දිග]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශක්තිය (භෞතික විද්‍යාව)]]
[[ප්‍රවර්ගය:යාන්ත්‍ර විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:භෞතික විද්‍යාව]]</text>
      <sha1>4pk2qpu18a7fro75uin58xeowydxy9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලෙසොතෝව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20135</id>
    <revision>
      <id>789464</id>
      <parentid>700835</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126647" sha1="plrp83non6ncrvbhzujbs4tv14h1af9" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = ලෙසොතෝ රාජධානිය
| common_name            = ලෙසොතෝ
| native_name            = {{native name|st|Naha ea Lesotho}}
| image_flag             = Flag of Lesotho.svg
| image_coat             = Coat of arms of Lesotho.svg
| symbol_type            = රාජ්‍ය ලාංඡනය
| national_motto         = {{native phrase|st|&quot;Khotso, Pula, Nala&quot;|italics=off|paren=off}}&lt;br /&gt;&quot;සාමය, වර්ෂාව, සමෘද්ධිය&quot;
| national_anthem        = ''[[Lesotho Fatše La Bontata Rona|Lesōthō Fatše La Bo-Ntat'a Rōna]]''&lt;br /&gt;({{Lang-si|&quot;ලෙසොතෝ, අපේ පියවරුන්ගේ දේශය&quot;}})&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-top:0.4em;&quot;&gt;{{center|[[File:National_anthem_of_Lesotho,_performed_by_the_U.S._Navy_Band.wav]]}}&lt;/div&gt;
| image_map              = Lesotho (orthographic projection).svg
| map_caption            = '''ලෙසොතෝ''' හි පිහිටීම (තද කොළ)
| image_map2             = 
| capital                = මසරු
| coordinates            = {{Coord|29|28|S|27|56|E|type:city}}
| largest_city           = මසරු
| official_languages     = {{unbulleted list |සෝතෝ භාෂාව | දකුණු අප්‍රිකානු ඉංග්‍රීසි}}
| ethnic_groups          = {{unbulleted list |99.7% සෝතෝ ජනතාව |0.3% වෙනත් අය}}
| ethnic_groups_year     = 2020
| religion               = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;
   |92.1% [[ක්‍රිස්තියානි ධර්මය]]
   |6.6% [[සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි]]
   |1.0% [[ආගමක් නැත]]
   |0.3% වෙනත්
  }}
| religion_ref           = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=130c |title=Religion Indexes (Lesotho) |publisher=The Association of Religion Data Archives |access-date=29 December 2023}}&lt;/ref&gt;
| demonym                = {{unbulleted list |{{nowrap|මොසෝතෝ (ඒක වචන)}} |බසෝතෝ (බහුවචන)}}
| government_type        = [[ඒකීය]], [[පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය]], [[ව්‍යවස්ථාමය රාජාණ්ඩුව]]
| leader_title1          = රාජාණ්ඩුව
| leader_name1           = III වන ලෙට්සි
| leader_title2          = අගමැති
| leader_name2           = සෑම් මාටකේන්
| legislature            = පාර්ලිමේන්තුව
| upper_house            = සෙනෙට් සභාව
| lower_house            = ජාතික සභාව
| sovereignty_type       = [[එක්සත් රාජධානිය]] වෙතින් නිදහස
| established_event1     = නිදහස ප්‍රකාශ කළේ
| established_date1      = 1966 ඔක්තෝබර් 4
| area_km2               = 30,355
| area_rank              = 137 වෙනි &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi             = 11,720 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water          = 0.0032%
| population_estimate    = 2,210,646&lt;ref&gt;{{Cite CIA World Factbook|country=Lesotho|access-date=22 June 2023|year=2023}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2023
| population_estimate_rank = 147 වෙනි
| population_density_km2 = 68.1
| population_density_sq_mi = 162.4 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank = 138 වෙනි
| GDP_PPP                = {{increase}} ඇ.ඩො. බිලියන 6.915&lt;ref name=&quot;IMFWEO.LS&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=666,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Lesotho) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=27 October 2023}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year           = 2023
| GDP_PPP_rank           = 168 වෙනි
| GDP_PPP_per_capita     = {{increase}} ඇ.ඩො. 3,234&lt;ref name=&quot;IMFWEO.LS&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = 164 වෙනි
| GDP_nominal            = {{decrease}} ඇ.ඩො. බිලියන 2.373&lt;ref name=&quot;IMFWEO.LS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year       = 2023
| GDP_nominal_rank       = 184 වෙනි
| GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ඇ.ඩො. 1,110&lt;ref name=&quot;IMFWEO.LS&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = 169 වෙනි
| Gini                   = 44.9 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year              = 2017
| Gini_change            = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref               = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |title=Gini Index coefficient  |publisher=CIA World Factbook |access-date=10 August 2021}}&lt;/ref&gt;
| HDI                    = 0.514&lt;!--number only--&gt;
| HDI_year               = 2021&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change             = decrease &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref                = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank               = 168 වෙනි
| currency               = ලෙසෝතෝ ලෝටි (LSL)&lt;br /&gt;දකුණු අප්‍රිකානු රැන්ඩ් (ZAR)
| currency_code          = 
| time_zone              = දකුණු අප්‍රිකානු සම්මත වේලාව
| utc_offset             = +2
| utc_offset_DST         = 
| time_zone_DST          = 
| date_format            = වවවව-මාමා-දිදි&lt;br /&gt;දිදි/මාමා/වවවව{{ref label|date format|a}}
| drives_on              = වම
| calling_code           = +266
| cctld                  = [[.ls]]
| footnote_a             = {{note|date format}} සෝතෝ භාෂාව දී වවවව-මාමා-දිදි; ඉංග්‍රීසි භාෂාව දී දිදි/මාමා/වවවව
| coa_size               = 90
| religion_year          = 2020
| today                  = 
}}
'''ලෙසොතෝ'''  ({{IPAc-en|l|ɪ|ˈ|s|uː|t|uː|audio=Lesotho.ogg}} {{respell|lih|SOO|too}},&lt;ref&gt;{{Cite web |title=lesotho noun - Definition, pictures, pronunciation and usage notes {{!}} Oxford Advanced Learner's Dictionary at OxfordLearnersDictionaries.com |url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/lesotho |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180311081136/https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/lesotho |archive-date=11 March 2018 |access-date=2018-03-10 |website=www.oxfordlearnersdictionaries.com |language=en |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite LPD|3}}&lt;/ref&gt; {{IPA|st|lɪˈsʊːtʰʊ}}), විධිමත් ලෙස '''ලෙසොතෝ රාජධානිය''', දකුණු අප්‍රිකාවෙන් පමණක් වටවූ ගොඩබිම් සහිත රටකි. එය කිලෝමීටර් 1,106 ක මායිමක් දකුණු අප්‍රිකාව සමග බෙදා ගනී,&lt;ref name=&quot;:53&quot;&gt;{{Cite web |title=Africa :: Lesotho — The World Factbook - Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lesotho/ |access-date=2019-12-16 |website=www.cia.gov}}&lt;/ref&gt; එය ඉතාලි අර්ධද්වීපයෙන් පිටත එසේ එකම රටකින් පමණක් වටවූ ලෝකයේ එකම ස්වෛරී වාසස්ථානය වේ. එය මලෝති කඳුකරයේ පිහිටා ඇති අතර දකුණු අප්‍රිකාවේ උසම කඳු මුදුන අඩංගු වේ.&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Maloti-Mountains Maloti Mountains], Britannica&lt;/ref&gt; 

එය 30,000 km2 (වර්ග සැතපුම් 11,600) කට වඩා වැඩි භූමි ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වන අතර මිලියන 2 ක පමණ ජනගහනයක් ඇත. එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය මසරු වේ.

සොතෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම (බසෝතෝ ලෙසද හැඳින්වේ), රට එහි නම ලබාගෙන ඇති අතර, රටේ ජනගහනයෙන් 99.7% ක් සමන්විත වන අතර එය ලෝකයේ වඩාත්ම ජනවාර්ගික වශයෙන් සමජාතීය එකක් බවට පත් කරයි. ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව වන සෙසෝතෝ ඉංග්‍රීසි සමඟ නිල භාෂාව වේ. ලෙසොතෝ යන නම &quot;සෙසෝතෝ කථිකයන්ගේ දේශය&quot; ලෙස පරිවර්තනය වේ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Nicole Itano|url=https://archive.org/details/noplacelefttobur00itan/page/314|title=No Place Left to Bury the Dead|publisher=Simon and Schuster|year=2007|isbn=978-0-7432-7095-3|page=[https://archive.org/details/noplacelefttobur00itan/page/314 314]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Roman Adrian Cybriwsky|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&amp;pg=PA182|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|publisher=ABC-CLIO|year=2013|isbn=9781610692489|page=182|access-date=4 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508121735/https://books.google.no/books?id=qb6NAQAAQBAJ&amp;pg=PA182|archive-date=8 May 2018|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 

ලෙසොතෝ 1822 දී පිහිටුවන ලද්දේ I වන මොෂෝෂෝ රජු විසිනි. ලන්දේසි පදිංචිකරුවන්ගේ අඛණ්ඩ ආක්‍රමණයන් 1868 දී ආරක්‍ෂිත ප්‍රදේශයක් බවට පත් කිරීමට සහ 1884 දී ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් බවට පත් කිරීමට රජු බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය සමඟ ගිවිසුමකට එළඹීමට හේතු විය. 1966 දී එය නිදහස ලබා ගත් අතර, පසුව දශක දෙකක කාලයක් බසෝතෝ ජාතික පක්ෂය (BNP) විසින් පාලනය කරන ලදී. වසර හතක හමුදා පාලනයකින් පසු 1993 දී ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාමය රජය යළි පිහිටුවන ලදී. II වන මොෂෝෂෝ රජු 1990 දී පිටුවහල් කරන ලද නමුත් 1992 දී ආපසු පැමිණි අතර 1995 දී නැවත පිහිටුවන ලදී. වසරකට පසුව, II වන මොෂෝෂෝ මිය ගිය අතර ඔහුගේ පුත් III වන ලෙට්සි සිංහාසනය ලබා ගත් අතර, ඔහු තවමත් දරයි.&lt;ref name=&quot;:53&quot; /&gt;

ලෙසොතෝ සැලකිය යුතු සමාජ ආර්ථික අභියෝග සහිත පහළ මැදි ආදායම් රටක් ලෙස සැලකේ. එහි ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළින් සිටින අතර රටේ HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය අනුපාතය ලෝකයේ දෙවැනි ඉහළම අගයයි. කෙසේ වෙතත්, එය විශ්වීය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනයේ ඉහළ අනුපාතයක් ද ඉලක්ක කරන අතර අප්‍රිකාවේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතයක් ඇත (2021 වන විට 81.02%). ලෙසොතෝ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ, නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ, පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ, අප්‍රිකානු සංගමයේ සහ දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ සාමාජිකයෙකි. 2023 V-Dem ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දර්ශක අනුව ලෙසොතෝ ලොව පුරා 64 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ අප්‍රිකාවේ 7 වන මැතිවරණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ශ්‍රේණිගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;vdem_dataset2&quot;&gt;{{cite web |last=V-Dem Institute |date=2023 |title=The V-Dem Dataset |url=https://www.v-dem.net/data/the-v-dem-dataset/ |access-date=14 October 2023}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== බසුටෝලන්ඩ් ===
[[File:King_Moshoeshoe_of_the_Basotho_with_his_ministers.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:King_Moshoeshoe_of_the_Basotho_with_his_ministers.jpg|වම|thumb|පළමුවන මොෂෝෂෝ රජු ඔහුගේ අමාත්‍යවරුන් සමඟ]]
1822 දී බසුටෝලන්ඩ්, 1 වන මොෂෝෂෝ රජු යටතේ තනි රාජ්‍යයක් ලෙස මතු විය. බකෝටේලි පරම්පරාවේ සුළු ප්‍රධානියෙකු වූ මොඛාචනේ ගේ පුත්‍රයෙකු වන මොෂෝෂෝ ඔහුගේම වංශයක් පිහිටුවාගෙන 1804 දී පමණ ප්‍රධානියා බවට පත් විය. 1820 සහ 1823 අතර ඔහු සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් එහි පදිංචි විය. බුතා-බුතේ කන්ද, 1818 සිට 1828 දක්වා ෂකා සූලූගේ පාලන සමය හා සම්බන්ධ ලිෆකානේට එරෙහි ප්‍රතිරෝධයේ හිටපු විරුද්ධවාදීන් සමඟ සම්බන්ධ විය. 

1795 දී ප්‍රංශ මිත්‍ර ලන්දේසීන්ගෙන් බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව කේප් ජනපදයෙන් ඉවත් වූ බ්‍රිතාන්‍ය සහ ලන්දේසි ජනපදිකයන් අතර ගැටුම් වලින් රාජ්‍යයේ තවදුරටත් පරිණාමය මතු විය. 1 වන මොෂෝෂෝ විසින් ආරාධනා කරන ලද පැරිස් ඉවැන්ජලිකල් මිෂනාරි සංගමයේ මිෂනාරිවරුන් වන තෝමස් අර්බුසෙට්, ඉයුජින් කැසාලිස් සහ කන්ස්ටන්ට් ගොස්ලින්, මොරිජාහි තැන්පත් කරන ලද අතර, සෙසෝතෝ අක්ෂර වින්‍යාසය සහ සෙසෝතෝ භාෂාවෙන් මුද්‍රිත කෘති සංවර්ධනය කිරීම 1837 සහ 1855 අතර සිදු කරන ලදී. කැසාලිස්, පරිවර්තකයෙකු ලෙස ක්‍රියා කරමින් උපදෙස් ලබා දුන්නේය. විදේශ කටයුතු, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නාලිකා පිහිටුවීමට සහ ආක්‍රමණය කරන යුරෝපීයයන්ට සහ ග්‍රික්වා ජනතාවට එරෙහිව භාවිතය සඳහා තුවක්කු ලබා ගැනීමට උපකාර විය.

කේප් ජනපදයේ ට්‍රෙක්බෝර්ස් බසුටෝලන්ඩ් හි බටහිර මායිම්වලට පැමිණ එහි ඉඩමට හිමිකම් කීවේය, ඉන් පළමුවැන්නා 1838 දී මැට්ලැකේං ප්‍රදේශයේ පදිංචි වූ ජැන් ද වින්නාර් ය. එන බෝයර්වරු ගංගා දෙක අතර සහ උතුරට උතුරින් පිහිටි ඉඩම ජනපද කිරීමට උත්සාහ කළහ. කැලිඩොන්, එය සෝතෝ ජනතාව විසින් අත්හැර දමා ඇති බව පවසමිනි. මොෂෝෂෝ පසුව කේප් ජනපදයේ බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාර ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් තෝමස් නේපියර් සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර එය බෝයර්ස් පදිංචි වූ ඔරේන්ජ් ගංගා ස්වෛරීභාවය ඈඳා ගත්තේය. 1848 දී ඇති වූ ගැටුමකින් මෙම කෝපාවිෂ්ඨ බෝයර්වරුන් මර්දනය කරන ලදී. 1852 දී තවත් බ්‍රිතාන්‍ය ප්‍රහාරයක් මැඩපැවැත්වීමෙන් පසු, මොෂෝෂෝ බ්‍රිතාන්‍ය ආඥාපතිවරයාට අභියාචනයක් යවා ආරවුල රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකව සමථයකට පත් කළ අතර පසුව 1853 දී බට්ලෝකෝවා පරාජය කළේය. 1854 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් කලාපයෙන් ඉවත් වූ අතර 1858 දී මොෂෝෂෝ සටන් මාලාවක් සමඟ සටන් කළේය. නිදහස් රාජ්‍ය-බසෝතෝ යුද්ධය ලෙස හැඳින්වෙන බෝයර්වරුන් සමඟ යුද්ධයේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, මොෂෝෂෝට බටහිර පහත් බිම් කොටසක් අහිමි විය. 1868 දී බසුටෝලන්ඩ් බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්‍ෂිත ප්‍රදේශයක් බවට පත් කිරීමට එකඟ වූ වික්ටෝරියා රැජිනට මොෂෝෂෝ ආයාචනා කිරීමත් සමඟ බෝයර්වරුන් සමඟ අවසන් යුද්ධය 1867 දී අවසන් විය.
[[File:1959_Basutoland_National_Council_stamps.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1959_Basutoland_National_Council_stamps.jpg|වම|thumb|1959 බාසුටෝලන්ඩ් ජාතික සභාව සඳහා මුද්දර]]

1869 දී, බ්‍රිතාන්‍යයන් බසුටෝලන්ඩ් දේශසීමා නිර්වචනය කරන ලද බෝයර්වරුන් සමඟ අලිවාල් උතුරේ ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ. මෙම ගිවිසුම බටහිර ප්‍රදේශ පවරා දීමෙන් මොෂෝෂෝගේ රාජධානිය එහි පෙර ප්‍රමාණයෙන් අඩකට අඩු කළේය. ඉන්පසුව, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් තාබා බොසියු හි මොෂෝෂෝගේ අගනුවර සිට වයඹ දිග මායිමේ පිහිටි පොලිස් කඳවුරකට, මසෙරු වෙත පැවරූ අතර, අවසානයේදී බසුටෝලන්ඩ් පරිපාලනය 1871 දී කේප් ජනපදයට මාරු කරන ලදී. මොෂෝෂෝ 1870 මාර්තු 11 වන දින මිය ගියේය, එය ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. බසුටෝලන්ඩ් යටත් විජිත යුගය. 1871 සහ 1884 අතර කේප් කොලනි යුගයේදී, බසුතෝලන්ඩ් බලහත්කාරයෙන් ඈඳාගත් අනෙකුත් භූමි ප්‍රදේශ වලට සමානව සලකන ලද අතර, එය බාසෝතෝට නින්දාවට පත් වූ අතර, 1880-1881 දී බසුටෝ තුවක්කු යුද්ධයට මග පෑදුණි.&lt;ref name=&quot;cities&quot;&gt;{{cite journal|author1=Sam Romaya|author2=Alison Brown|date=April 1999|title=City profile: Maseru, Lesotho|journal=Cities|volume=16|issue=2|pages=123–133|doi=10.1016/S0264-2751(98)00046-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Olson|first=James S.|title=Historical Dictionary of the British Empire|last2=Shadle|first2=Robert S.|publisher=Greenwood Press|year=1996|isbn=0-313-27917-9|page=118}}&lt;/ref&gt; 1884 දී, භූමිය මසරු එහි අගනුවර වන බසුටෝලන්ඩ්  නමින් ඔටුන්න හිමි ජනපදයක් බවට පත් විය. එය ආණ්ඩුකාරවරයෙකුගේ සෘජු පාලනය යටතේ පැවති අතර, ඵලදායී අභ්‍යන්තර බලය ගෝත්‍රික ප්‍රධානීන් විසින් භාවිතා කරන ලදී. 1905 දී දකුණු අප්‍රිකාවේ දුම්රිය ජාලයට මසරු සම්බන්ධ කිරීම සඳහා දුම්රිය මාර්ගයක් ඉදිකරන ලදී.
=== ස්වාධීනත්වය ===
බසුටෝලන්ඩ් එක්සත් රාජධානියෙන් නිදහස ලබා 1966 දී ලෙසොතෝ රාජධානිය බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;hansenvaa&quot;&gt;{{cite book|author=Karen Tranberg Hansen, Mariken Vaa|url=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn%3Anbn%3Ase%3Anai%3Adiva-103|title=Reconsidering Informality: Perspectives from Urban Africa|publisher=Nordic African Institute|year=2004|isbn=91-7106-518-0|page=[https://archive.org/details/reconsideringinf00hans/page/n179 180]|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; බසෝතෝ ජාතික පක්ෂය (BNP) 1966 සිට 1970 ජනවාරි දක්වා පාලනය කළේය. පසුව ඇතිවූයේ ලියබුවා ජොනතන් ගේ නායකත්වයෙන් යුත් තථ්‍ය රජයකි. 

1970 ජනවාරියේදී, පාලක BNP නිදහසින් පසු පැවති ප්‍රථම මහා මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත් වූ අතර, බසෝතෝ කොන්ග්‍රස් පක්ෂයට (BCP) ආසන 36න්ක් 23 හිමි විය. BCP කැරැල්ලක් ආරම්භ කළ අතර පසුව පෑන් අප්‍රිකානු කොංග්‍රසයේ (PAC) අසේනියානු මහජන විමුක්ති හමුදාවේ සොල්දාදුවන් ලෙස පෙනී සිටිමින් එහි ලෙසොතෝ විමුක්ති හමුදාව (LLA) සඳහා ලිබියාවේ පුහුණුව ලබා ගත්තේය. 1978 දී PAC හි ඩේවිඩ් සිබෙකෝ කන්ඩායම විසින් ආයුධ සහ සැපයුම් අහිමි කරන ලද අතර, 178-ශක්තිමත් LLA මාඕවාදී PAC නිලධාරියෙකුගේ මූල්‍ය ආධාරය මගින් ඔවුන්ගේ ටැන්සානියානු කඳවුරෙන් ගලවාගෙන ගරිල්ලා යුද්ධයක් දියත් කරන ලදී. උතුරු ලෙසොතෝහිදී හමුදාවක් පරාජයට පත් වූ අතර පසුව ගරිල්ලන් වරින් වර ප්‍රහාර දියත් කළහ. BCP හි නායක එන්ට්සු මොඛෙහෙලේ ප්‍රිටෝරියා වෙත ගිය විට මෙම ව්‍යාපාරය සම්මුතියට පත් විය. 1980 ගණන් වලදී, පිටුවහල් කරන ලද BCP වෙත අනුකම්පා කළ සමහර බසෝතෝ හට මරණ තර්ජන සහ ලියබුවා ජොනතන් ගේ රජය විසින් පහර දෙන ලදී. 1981 සැප්තැම්බර් 4 වන දින බෙන්ජමින් මැසිලෝගේ පවුලට ප්‍රහාරයක් එල්ල විය. ප්‍රහාරයෙන් ඔහුගේ 3 හැවිරිදි මුණුපුරා මිය ගියේය. දින හතරකට පසු, ලෙසෙලින්යානා ලා ලෙසොතෝ පුවත්පතේ කර්තෘ එඩ්ගර් මහලොමෝලා මොටුබා මිතුරන් දෙදෙනෙකු සමඟ ඔහුගේ නිවසින් පැහැරගෙන ගොස් ඝාතනය කරන ලදී.[[File:Lesotho_mountain_village_(5285775857).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lesotho_mountain_village_(5285775857).jpg|thumb|ලෙසොතෝ කඳුකර ගම්මානය]]
1986 කුමන්ත්‍රණයකින් ජොනතන් නෙරපා හැරීමෙන් පසුව, බලයට පත් වූ සංක්‍රාන්ති හමුදා කවුන්සිලය එතෙක් චාරිත්‍රානුකූල රජෙකු වූ II වන මොෂෝෂෝ රජුට විධායක බලතල ලබා දුන්නේය. 1987 දී, හමුදා රජය මුලින් එකඟ වූවාට වඩා විධායක බලතල ඔහුට ලබා දෙන ලෙසොතෝ ව්‍යවස්ථාව ඔහුට අවශ්‍ය වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ පිටු 6 කින් යුත් සංදේශයක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු පිටුවහල් කිරීමට රජුට බල කෙරුනි. ඔහුගේ පුත්‍රයා ඔහු වෙනුවට තුන්වන ලෙට්සි රජු ලෙස පත් කරන ලදී.

මිලිටරි ජුන්ටාවෙහි සභාපති, මේජර් ජෙනරාල් ජස්ටින් මෙට්සිං ලෙඛන්යා, 1991 දී නෙරපා හරින ලද අතර, 1993 දී BCP ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ ආන්ඩුවකට බලය පවරා දුන් මේජර් ජෙනරාල් එලියාස් ෆිසෝනා රමේමා විසින් ඔහු වෙනුවට පත් කරන ලදී. . ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රජයට නැවත පැමිණීමෙන් පසු, III වන ලෙට්සි රජු තම පියා (II වන මොෂෝෂෝ) රාජ්‍ය නායකයා ලෙස නැවත පිහිටුවීමට BCP රජයට ඒත්තු ගැන්වීමට අසාර්ථක උත්සාහයක් ගත්තේය. ලෙසොතෝ ව්‍යවස්ථාව අනුව BCP ආන්ඩුව ඔහුගේ පියා වන II වන මොෂෝෂෝ නැවත පිහිටුවීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව, 1994 අගෝස්තු මාසයේදී, III වන ලෙට්සි විසින් BCP රජය බලයෙන් පහ කරන ලද හමුදාමය පිටුබලය සහිත කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කරන ලදී. දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාවේ (SADC) සාමාජික රටවල් BCP ආන්ඩුව යලි පිහිටුවීම සඳහා සාකච්ඡා වල නිරත විය. මේ සඳහා III වන ලෙට්සි ඉදිරිපත් කළ එක් කොන්දේසියක් වූයේ තම පියා නැවත රාජ්‍ය නායකයා ලෙස පත් කළ යුතු බවයි. දිග්ගැස්සුනු සාකච්ඡා වලින් පසුව, BCP රජය නැවත පිහිටුවන ලද අතර 1995 දී ඔහුගේ පියාට පක්ෂව III වන ලෙට්සි ඉල්ලා අස් වූ අතර, II වන මොෂෝෂෝ වයස අවුරුදු 57 දී ඔහුගේ මෝටර් රථය කදු පාරකදී පහලට වැටීමෙන් සිදුවූ රිය අනතුරකින් මිය ගිය විට නැවතත් සිංහාසනයට පත් විය. 1996 ජනවාරි. රජයේ ප්‍රකාශයකට අනුව, මොෂෝෂෝ සිය ගවයන් බැලීමට මැට්සිඑන්ග්හි අලුයම 1 ට පිටත්ව ගොස් ඇති අතර ඔහුගේ මෝටර් රථය මාර්ගයෙන් ඉවත්ව යන විට මාලුටි කඳුවැටිය හරහා මාසෙරු වෙත ආපසු යමින් සිටියේය.&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;Donald G. McNeil Jr (16 January 1996) [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C00E4D91139F935A25752C0A960958260 King of Tiny Land Circled by South Africa Dies in Car Plunge]. [[The New York Times]].&lt;/ref&gt; 

1997 දී පාලක BCP නායකත්ව ආරවුල් මත බෙදී ගියේය. අග්‍රාමාත්‍ය එන්ට්සු මොඛෙහෙලේ, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා ලෙසොතෝ කොන්ග්‍රස් (LCD) නමින් නව පක්ෂයක් පිහිටුවා ගත් අතර, පාර්ලිමේන්තුවේ බහුතර මන්ත්‍රීවරුන් විසින් අනුගමනය කරන ලද අතර, එමඟින් ඔහුට නව රජයක් පිහිටුවීමට හැකි විය. මොඛෙහෙලේ ගෙන් පසු පකලීත මොසීලි පක්ෂ නායකත්වයට පත් වූ අතර LCD 1998 මහ මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය. විරුද්ධ විරෝධතා &quot;උග්‍ර විය&quot;, එය 1998 අගෝස්තු මාසයේදී රාජකීය මාලිගයෙන් පිටත පෙලපාලියකින් අවසන් විය. බොට්ස්වානා ආරක්ෂක බලකායේ භටයන් සාදරයෙන් පිළිගනිද්දී, දකුණු අප්‍රිකානු ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා ආතතීන් ඇති විය. භට පිරිස් සටනට හේතු විය. දකුණු අප්‍රිකානු හමුදා රාජකීය මාලිගයට ඉහළින් දකුණු අප්‍රිකානු ධජයක් එසවීමත් සමඟ කැරලි කෝලාහල &quot;තීව්‍ර&quot; විය. 1999 මැයි මාසයේදී SADC හමුදා ඉවත් වන විට, මසරු අගනුවර බොහෝමයක් &quot;නටබුන් වී ඇත&quot;, සහ දකුණු පළාත් අගනුවර වන මාෆෙටෙන්ග් සහ මොහාලේගේ හෝක් හට ඔවුන්ගේ වාණිජ දේපලවලින් තුනෙන් එකක් අහිමි විය.

රටේ මැතිවරණ ව්‍යුහය සමාලෝචනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වූ අන්තර්කාලීන දේශපාලන අධිකාරියක් (IPA), 1998 දෙසැම්බර් මාසයේදී නිර්මාණය කරන ලදී. ජාතික සභාව තුළ විපක්ෂය නියෝජනය කිරීම සහතික කිරීම සඳහා IPA සමානුපාතික මැතිවරණ ක්‍රමයක් සකස් කළේය. නව ක්‍රමය මඟින් දැනට තේරී පත් වූ සභා මන්ත්‍රී ආසන 80 රඳවා ගත් අතර සමානුපාතික පදනමින් පිරවීම සඳහා ආසන 40 ක් එකතු කරන ලදී. 2002 මැයි මාසයේදී මෙම නව ක්‍රමය යටතේ මැතිවරණ පැවැත්වූ අතර 54% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් LCD ජයග්‍රහණය කළේය. මේජර් ජෙනරාල් ලේඛන්‍යාගෙන් අක්‍රමිකතා සහ ප්‍රචණ්ඩත්වයේ තර්ජන තිබේ. විරුද්ධ පක්ෂ නවයක් සමානුපාතික ආසන 40ම දරණ අතර, BNP විශාලතම කොටස (21) දරයි. මැතිවරණ කොට්ඨාශ පදනම් වූ ආසන 80න් 79ක් LCD සතුව ඇත. එහි තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් ජාතික සභාවට සහභාගී වන අතර, BNP නැවත ගණන් කිරීම ඇතුළුව මැතිවරණ සඳහා නීතිමය අභියෝග දියත් කර ඇත. 

2014 අගෝස්තු 30 දින, අසාර්ථක වූ හමුදා &quot;කුමන්ත‍්‍රණයක්&quot; සිදු වූ අතර, එවකට අගමැති තෝමස් තබනේට දින තුනකට දකුණු අප්‍රිකාවට පලා යාමට සිදු විය.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-africa-28994193 Lesotho 'coup' forces PM Thabane to South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802202642/https://www.bbc.com/news/world-africa-28994193|date=2 August 2018}}. BBC. 30 August 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-29045113 Lesotho PM Thabane returns home after fleeing 'coup'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029082641/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-29045113|date=29 October 2018}}. BBC. 3 September 2014&lt;/ref&gt; 2020 මැයි 19 වන දින, තෝමස් තබේන් තම හිටපු බිරිඳ ඝාතනය කිරීමේ සැකකරුවෙකු ලෙස නම් කිරීමෙන් පසු මාස කිහිපයක පීඩනයෙන් පසුව ලෙසොතෝ හි අගමැති ධුරයෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-52707752|title=Thomas Thabane resigns as Lesotho prime minister|date=19 May 2020|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; මොකෙට්සි මේජෝරෝ, ආර්ථික විද්‍යාඥ සහ හිටපු සංවර්ධන සැලසුම් අමාත්‍යවරයා, තබානේ ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස තේරී පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-04 |title=Majoro ready to take over |url=https://lestimes.com/majoro-ready-to-take-over/ |access-date=2021-03-10 |website=Lesotho Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2020 මැයි 13 දින, සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයට අනුව, ලෙසොතෝ කොවිඩ්-19 සිදුවීමක් මුලින්ම වාර්තා කළ අවසන් අප්‍රිකානු ජාතිය බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/may/13/lesotho-records-first-coronavirus-case-a-week-after-lifting-lockdown|title=Lesotho records first coronavirus case a week after lifting lockdown|last1=Charumbira|first1=Silence|date=13 May 2020|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

2022 ඔක්තෝබර් 28 වන දින, නව සභාග රජයක් පිහිටුවීමෙන් පසු සෑම් මැටකේන් ලෙසොතෝ හි නව අගමැති ලෙස දිවුරුම් දෙන ලදී. ඔහුගේ Revolution for Prosperity පක්ෂය, එම වසරේම මුලදී පිහිටුවන ලද, ඔක්තෝබර් 7 මැතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.freiheit.org/sub-saharan-africa/sam-matekane-sworn-lesothos-new-prime-minister|title=Sam Matekane sworn in as Lesotho's New Prime Minister {{!}} Friedrich Naumann Foundation|work=www.freiheit.org|language=en|access-date=2024-01-07|archive-date=2023-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602084658/https://www.freiheit.org/sub-saharan-africa/sam-matekane-sworn-lesothos-new-prime-minister|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== දේශපාලනය ==

ලෙසොතෝ රජය පාර්ලිමේන්තු ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවකි. අග්‍රාමාත්‍ය සෑම් මාටෙකනේ රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ඔහුට විධායක බලතල ඇත. ලෙසොතෝහි රජු, III වන ලෙට්සි, රාජ්‍ය නායකයා වන අතර, &quot;විශාල වශයෙන් චාරිත්‍රානුකූල කාර්යයක්&quot; ඉටු කරයි; ඔහුට තවදුරටත් කිසිදු විධායක අධිකාරියක් නොමැති අතර දේශපාලන මුලපිරීම්වලට ක්‍රියාකාරීව සහභාගී වීම තහනම් වේ.

සමස්ත බසෝතෝ සම්මුතිය (ABC) පාර්ලිමේන්තුවේ පහළ මන්ත්‍රණ සභාව වන ජාතික සභාව තුළ සභාග රජයකට නායකත්වය දෙයි. පාර්ලිමේන්තුවේ ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය වන සෙනෙට් සභාව සමන්විත වන්නේ ප්‍රධාන ප්‍රධානීන් 22 දෙනෙකුගෙන් වන අතර ඔවුන්ගේ සාමාජිකත්වය පාරම්පරික වන අතර රජු විසින් පත් කරන ලද 11 දෙනෙකු අගමැතිගේ උපදෙස් මත ක්‍රියා කරයි.

ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන වශයෙන් පවතින මහාධිකරණය, අභියාචනාධිකරණය, මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණ සහ සම්ප්‍රදායික අධිකරණවලින් සැදුම්ලත් ස්වාධීන අධිකරණ පද්ධතියක් සඳහා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් විධිවිධාන සලසා ඇත. අභියාචනාධිකරණයේ එක් විනිසුරුවරයෙකු හැර අන් සියල්ලෝම දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදීන්ය. ජූරි සභාව විසින් නඩු විභාගයක් නොමැත; ඒ වෙනුවට, විනිශ්චයකරුවන් තනිව හෝ, අපරාධ නඩු විභාගවලදී, වෙනත් විනිසුරුවන් දෙදෙනෙකු නිරීක්ෂකයින් ලෙස තීන්දු කරයි.

ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් කතා කිරීමේ නිදහස, ඇසුරු කිරීමේ නිදහස, මාධ්‍ය නිදහස, සාමකාමීව රැස්වීමේ නිදහස සහ ආගමික නිදහස ඇතුළු සිවිල් අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරයි. 2008 අප්‍රිකානු පාලනයේ ඊබ්‍රාහිම් දර්ශකයේ උප සහරා අප්‍රිකානු රටවල් 48ක් අතරින් ලෙසොතෝ 12 වැනි ස්ථානයට පත් විය.&lt;ref&gt;[http://moibrahimfoundation.org &quot;Home | Mo Ibrahim Foundation&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321114046/http://www.moibrahimfoundation.org/|date=21 March 2016}}. moibrahimfoundation.org.&lt;/ref&gt;

2010 වන විට, HIV වසංගතය හේතුවෙන් දකුණු අප්‍රිකාවට රට ප්‍රායෝගිකව ඈඳා ගන්නා ලෙස මහජන ප්‍රඥප්ති ව්‍යාපාරය ඉල්ලා සිටියේය. ජනගහනයෙන් හතරෙන් එකක් පමණ HIV සඳහා ධනාත්මක බව පරීක්‍ෂා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=HIV/AIDS in Lesotho |url=http://www.helplesotho.org/lesotho/hivaids-in-lesotho/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105165537/http://www.helplesotho.org/lesotho/hivaids-in-lesotho/ |archive-date=5 November 2014 |website=HelpLesotho.org |quote=Lesotho has the second-highest HIV prevalence rate in the world – more than 23 percent of people, or just under one in four people in the country are living with HIV. |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; රට විරැකියාව, ආර්ථික කඩාවැටීම, දුර්වල මුදල් ඒකකයක් සහ සංචලනය සීමා කරන සංචාරක ලියකියවිලි වලට මුහුණ දී ඇත. අප්‍රිකානු සංගමයේ වාර්තාවක් ලෙසොතෝ දකුණු අප්‍රිකාව සමඟ ආර්ථික ඒකාබද්ධ කිරීම ඉල්ලා සිටි අතර ඈඳා ගැනීම යෝජනා කිරීම නතර කළේය. 2010 මැයි මාසයේදී ප්‍රඥප්ති ව්‍යාපාරය ඒකාබද්ධ කිරීම ඉල්ලා දකුණු අප්‍රිකානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළේය. දකුණු අප්‍රිකාවේ ස්වදේශ කටයුතු ප්‍රකාශක රොනී මාමෝපා ලෙසොතෝ විශේෂ අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය යුතුය යන අදහස ප්‍රතික්ෂේප කළේය. &quot;එය දකුණු අප්‍රිකාව වැනි ස්වෛරී රටක්. අපි විදේශ ගමන් බලපත්‍ර නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට පෙර අපගේ අසල්වැසියන් වන බොට්ස්වානා, සිම්බාබ්වේ, ස්වාසිලන්තය සහ ලෙසොතෝ වෙත නියෝජිතයන් යැව්වා. ඔබ බ්‍රිතාන්‍යයේ සිට දකුණු අප්‍රිකාවට යන විට, ඔබ විදේශ ගමන් බලපත්‍රයක් භාවිතා කිරීමට බලාපොරොත්තු නොවන්නේද?&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/06/lesotho-independence-south-africa|title=Lesotho's people plead with South Africa to annex their troubled country|last=Smith|first=Alex Duval|date=6 June 2010|work=The Observer|access-date=4 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915013456/http://www.theguardian.com/world/2010/jun/06/lesotho-independence-south-africa|archive-date=15 September 2013|location=Maseru, Lesotho|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ලෙසොතෝ දේශසීමා ඈඳා ගැනීම හෝ නැවත ඇඳීම ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇතැයි සමහරු විශ්වාස කරති. ඒඩ්ස් වසංගතයේ උච්චතම අවස්ථාව වන විට, ලෙසොතෝ වැසියන් 30,000 කට අධික පිරිසක් ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 34 දක්වා පහත වැටීම වැළැක්වීම සඳහා රට ඈඳා ගන්නා ලෙස පෙත්සමකට අත්සන් කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/jun/06/lesotho-independence-south-africa|title=Lesotho's people plead with South Africa to annex their troubled country|last=Smith|first=Alex Duval|date=2010-06-05|work=The Observer|access-date=2023-03-03|language=en-GB|issn=0029-7712}}&lt;/ref&gt; ජෙෆ්රි හර්බ්ස්ට් ගේ &quot;War and the State of Africa&quot; වැනි සංසන්දනාත්මක දේශපාලනයේ විද්වතුන් තර්ක කරන්නේ ලෙසොතෝ සහ එස්වාටිනි වැනි රටවල දේශසීමා ආරවුල් නොමැතිකම එම රටවල් දේශපාලනික වශයෙන් දුර්වලව තබා ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Herbst|first=Jeffrey|date=1990|title=War and the State in Africa|url=https://www.jstor.org/stable/2538753|journal=International Security|volume=14|issue=4|pages=117–139|doi=10.2307/2538753|issn=0162-2889|jstor=2538753|s2cid=153804691}}&lt;/ref&gt; මෙම දුර්වලතාවය ඇතිවන්නේ ඉංග්‍රීසි සහ රෝම-ලන්දේසි පොදු නීතියේ බලපෑම මත රජය තුළ පවතින යටත්විජිතවාදයේ ශේෂයන් මගිනි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lesotho government structure and political parties. {{!}} - CountryReports |url=https://www.countryreports.org/country/Lesotho/government.htm |access-date=2023-03-03 |website=www.countryreports.org}}&lt;/ref&gt; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජය සෑදුවේ බසෝතෝ ජනතාවට සේවය කිරීමට නොව සූරාකෑමටය.

දෝෂාභියෝග තර්ජන සහ 2020 දී ඔහුගේ බිරිඳ අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් හේතුවෙන් අගමැති ටොම් තබේන් ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසුව, දකුණු අප්‍රිකානු මුදල් ඇමතිවරයා විසඳුමක් ලෙස ලෙසොතෝ, එස්වාටිනි සහ දකුණු අප්‍රිකාව අතර සම්මේලනයක් යෝජනා කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ISSAfrica.org |date=2020-01-21 |title=Lesotho's future no clearer as Tom Thabane resigns |url=https://issafrica.org/iss-today/lesothos-future-no-clearer-as-tom-thabane-resigns |access-date=2023-03-03 |website=ISS Africa |language=en}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ මොකෙට්සි මේජෝරෝ 2020 සිට 2022 දක්වා නිලය හෙබවීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-14 |title=Lesotho Prime Minister Moeketsi Majoro resigns |url=https://www.sabcnews.com/sabcnews/lesotho-prime-minister-moeketsi-majoro-resigns/ |access-date=2023-03-03 |website=SABC News - Breaking news, special reports, world, business, sport coverage of all South African current events. Africa's news leader. |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ඒ ඔහු හමුදාව සමග විෂමාචාරය සහ COVID-19 අනිසි ලෙස හැසිරවීම සම්බන්ධයෙන් පාර්ලිමේන්තුවේ &quot;විශ්වාසභංග&quot; ඡන්දයකින් පසුව ඉල්ලා අස්වන තෙක්ය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-23 |title=Moeketsi Majoro (1961- ) • |url=https://www.blackpast.org/global-african-history/people-global-african-history/moeketsi-majoro-1961/ |access-date=2023-03-03 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; අග්‍රාමාත්‍ය සෑම් මාටකේන් දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව (SADC) සමග නීති ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා කටයුතු කරන අතර, ඔහුගේ පරිපාලනය තවමත් දූෂණයේ සලකුණු පෙන්නුම් කරයි, ඇඟලුම් කම්කරුවන් 40,000 ක් හොඳ කොන්දේසි ඉල්ලා විරෝධතා දැක්වූ අතර විරෝධතාකරුවන් දෙදෙනෙකු මරා දැමූවේ අධික බලයකට මුහුණ දුන් බැවිනි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lesotho: Freedom in the World 2022 Country Report |url=https://freedomhouse.org/country/lesotho/freedom-world/2022 |access-date=2023-03-03 |website=Freedom House |language=en}}&lt;/ref&gt;
=== විදේශ සබඳතා ===

ලෙසොතෝ දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව (SADC),&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070812215034/http://www.sadc.int/member_states/index.php?country=Lesotho Lesotho Country profile]. Southern African Development Community&lt;/ref&gt; සහ දකුණු අප්‍රිකානු රේගු සංගමය (SACU) ඇතුළු සමහර කලාපීය ආර්ථික සංවිධානවල සාමාජිකයෙකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Southern African Customs Union website |url=http://www.sacu.int/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903211938/http://www.sacu.int/ |archive-date=3 September 2010 |access-date=4 July 2010 |publisher=Sacu.int |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; එය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (UN), අප්‍රිකානු සංගමය (AU), නොබැඳි ව්‍යාපාරය, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය සහ අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල ක්‍රියාකාරී වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The World Factbook — Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lesotho/ |access-date=2017-09-20 |website=www.cia.gov |language=en |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ලෙසොතෝ එක්සත් රාජධානිය (විශේෂයෙන් වේල්සය), ජර්මනිය, එක්සත් ජනපදය සහ අනෙකුත් බටහිර රාජ්යයන් සමඟ සබඳතා පවත්වා ඇත. එය චීනය සමඟ සබඳතා බිඳ දමා 1990 දී තායිවානය සමඟ සබඳතා යළි ස්ථාපිත කළ අතර පසුව චීනය සමඟ සබඳතා යථා තත්ත්වයට පත් කළේය. එය පලස්තීන රාජ්‍යය පිළිගනී.&lt;ref name=&quot;State&quot;&gt;{{cite web |title=Lesotho US State department |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2831.htm |access-date=4 July 2010 |publisher=state.gov |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2014 සිට 2018 දක්වා එය කොසෝවෝ ජනරජය පිළිගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pas njohjes nga Lesoto, Hoxhaj vazhdon lobimin në Afrikë (After recognition of Lesotho, Hoxhaj continues lobbying in Africa) |url=http://www.mfa-ks.net/?page=1,4,2242 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141229124007/http://www.mfa-ks.net/?page=1,4,2242 |archive-date=29 December 2014 |access-date=12 December 2014 |publisher=Ministry of Foreign Affairs, Republic of Kosovo |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

එය දකුණු අප්‍රිකාවේ වර්ණභේදවාදයේ ප්‍රසිද්ධ විරුද්ධවාදියෙකු වූ අතර වර්ණභේදවාදී යුගයේදී දකුණු අප්‍රිකානු සරණාගතයින් ගණනාවකට දේශපාලන රැකවරණ ලබා දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;State&quot; /&gt; 2019 දී, එය න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 July 2017 |title=Chapter XXVI: Disarmament&amp;nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=XXVI-9&amp;chapter=26&amp;clang=_en |publisher=United Nations Treaty Collection}}&lt;/ref&gt;

=== ආරක්ෂක අංශ සහ නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම ===
ලෙසොතෝ ආරක්ෂක බලකාය (LDF) අභ්‍යන්තර ආරක්ෂාව නඩත්තු කිරීම සහ ලෙසොතෝ හි ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරයි. එහි ප්‍රධාන නිලධාරියා අණදෙන නිලධාරියා ලෙස නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;Articles 146 (1) and (2) of the [http://library2.parliament.go.th/giventake/content_cons/lesotho.pdf Constitution of Lesotho] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182858/http://library2.parliament.go.th/giventake/content_cons/lesotho.pdf|date=3 March 2016}}.&lt;/ref&gt;

Lesotho Mounted Police Service (LMPS) නීතිය හා සාමය පවත්වාගෙන යාම සම්බන්ධයෙන් අය කෙරේ. එහි ප්රධාන නිලධාරියා කොමසාරිස් ලෙස නම් කර ඇත. LMPS නිල ඇඳුම් සහිත පොලිස් සේවය, අපරාධ හඳුනාගැනීම් සහ රථවාහන පොලිස් සේවය සපයයි. අධි තාක්‍ෂණික අපරාධ, සංක්‍රමණ, වනජීවී සහ ත්‍රස්තවාදය සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන විශේෂඥ ඒකක තිබේ. 1872 සිට අඛණ්ඩව නම වෙනස් කිරීම් සහිතව බලකාය පවතී.

ලෙසොතෝ ජාතික ආරක්ෂක සේවය (LNSS) ජාතික ආරක්ෂාව ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරයි. 1998 ජාතික ආරක්ෂක සේවා පනත මගින් නවීන ස්වරූපයෙන් ස්ථාපිත, එහි ප්‍රධාන නිලධාරියා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ලෙස නම් කර ඇති අතර, අග්‍රාමාත්‍යවරයා විසින් පත් කර සේවයෙන් පහ කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lesotho Government Gazette Extraordinary — 15th May, 1998 |url=http://www.vertic.org/media/National%20Legislation/Lesotho/LS_National_Security_Services_Act.pdf |format=PDF}}&lt;/ref&gt; LNSS යනු ආරක්‍ෂක සහ ජාතික ආරක්‍ෂාව පිළිබඳ අමාත්‍යාංශයේ කොටසක් වන බුද්ධි සේවාවක් වන අතර රජයට සෘජුවම වාර්තා කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Defence and National Security |url=https://www.gov.ls/defence-national-security/ |website=Government Of Lesotho}}&lt;/ref&gt;

=== නීතිය ===
ලෙසොතෝ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව බලාත්මක වූයේ ආරම්භක නියෝගය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුවය. ව්‍යවස්ථානුකූලව, නීති සම්පාදනය යනු පාර්ලිමේන්තුවේ සභා දෙකෙන්ම සම්මත කර ඇති සහ රජු විසින් අනුමත කරන ලද නීති වේ (78(1) වගන්තිය). යටත් නීති සම්පාදනය යනු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 70(2) වගන්තිය මගින් පාර්ලිමේන්තුව විසින් එවැනි ව්‍යවස්ථාදායක බලතල වලංගු ලෙස පවරා ඇති වෙනත් ආයතන විසින් සම්මත කරන ලද නීති වේ. මේවාට රජයේ ප්‍රකාශන, අමාත්‍යාංශ නියෝග, අමාත්‍ය රෙගුලාසි සහ නාගරික අතුරු ව්‍යවස්ථා ඇතුළත් වේ.

ලෙසොතෝ දකුණු අප්‍රිකාව, බොට්ස්වානා, එස්වාටිනි, නැමීබියාව සහ සිම්බාබ්වේ සමඟ මිශ්‍ර සාමාන්‍ය නීති පද්ධතියක් බෙදා ගන්නා අතර එය රෝම-ලන්දේසි සිවිල් නීතිය සහ ඉංග්‍රීසි පොදු නීතිය අතර අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වයේ ප්‍රතිඵලයක් වන අතර, එහි සාමාන්‍ය නීතිය ස්වාධීනව ක්‍රියාත්මක වේ. ලෙසොතෝ පොදු නීතිය අදාළ කරයි, එය ව්‍යවස්ථාපිත නොවන ප්‍රභවයන්ගෙන් ලිඛිත නීතිය හෝ නීතියට යොමු වන අතර චාරිත්‍රානුකූල නීතිය බැහැර කරයි. දකුණු අප්‍රිකානු උසාවිවල තීරණ ඒත්තු ගැන්වීම පමණක් වන අතර උසාවි ඔවුන්ගේ තීරණ සකස් කිරීමේදී ඔවුන් වෙත යොමු කරයි. සමහර අධිකරණ බල ප්‍රදේශවලින් ගන්නා තීරණ ඒවායේ ඒත්තු ගැන්වීමේ වටිනාකම සඳහා උපුටා දැක්විය හැක. මහේස්ත‍්‍රාත් අධිකරණ තීන්දු පූර්වාදර්ශයක් නොවන්නේ මේවා පහළ අධිකරණ වන බැවිනි. ඔවුන් මහාධිකරණයේ සහ අභියාචනාධිකරණයේ තීන්දුවලට බැඳී සිටිති. අභියාචනාධිකරණය, සියලු කරුණු පිළිබඳ අවසාන අභියාචනා සංසදය, ලෙසොතෝ හි සියලුම අධිකරණ සම්බන්ධයෙන් අධීක්ෂණ සහ සමාලෝචන අධිකරණ බලයක් ඇත.

ලෙසොතෝ සතුව සම්ප්‍රදායික සහ සාමාන්‍ය නීති එක පැත්තකින් ක්‍රියාත්මක වන ද්විත්ව නීති පද්ධතියක් ඇත. සිරිත් විරිත් නීතිය සෑදී ඇත්තේ බසෝතෝගේ සිරිත් විරිත් වලින් වන අතර, ලෙරොතොලිගේ නීති වල ලියා සංග්‍රහ කර ඇත. අනෙක් අතට සාමාන්‍ය නීතිය සමන්විත වන්නේ කේප් සහ ලෙසොතෝ ප්‍රඥප්තිවලින් ආනයනය කරන ලද රෝම ලන්දේසි නීතියයි. 1903 දී බසෝතෝ පාලනය සඳහා හොඳම නීති මොනවාදැයි බ්‍රිතාන්‍ය නේවාසික කොමසාරිස්වරයාට උපදෙස් දීමට කවුන්සිලයක් පත් කිරීමෙන් පසුව සම්ප්‍රදායික නීතිය සංග්‍රහ කිරීම සිදු විය. මේ කාලය වන තුරු, බසෝතෝ සිරිත් විරිත් සහ නීති මුඛ සම්ප්‍රදාය හරහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය විය. ඒවා සංග්‍රහ කිරීමේ කාර්යය සභාවට පැවරුණු අතර, ඔවුන් අද (ප්‍රාදේශීය අධිකරණ) විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ලෙරොතොලි නීති ඉදිරිපත් කළහ. ඇතැම් කතුවරුන්ගේ ලිඛිත කෘති ලෙසොතෝ අධිකරණයේ ඒත්තු ගැන්වීමේ වටිනාකමක් ඇත. මේවාට &quot;පැරණි බලධාරීන්ගේ මෙන්ම සමාන අධිකරණ බල ප්‍රදේශවල සමකාලීන ලේඛකයන්ගේ&quot; ලේඛන ඇතුළත් වේ.

=== දිස්ත්‍රික්ක ===
[[File:Map_of_lesotho.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_of_lesotho.png|thumb|Districts and cities]]
පරිපාලනමය අරමුණු සඳහා, ලෙසොතෝ දිස්ත්‍රික්ක 10 කට බෙදා ඇත, එක් එක් දිස්ත්‍රික් පරිපාලකගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පවතී. සෑම දිස්ත්‍රික්කයකම කඳවුරු නගරයක් ලෙස හඳුන්වන අගනගරයක් ඇත.

{{Columns-list|* [[බෙරියා දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[බුතා-බුතේ දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[ලෙරිබ් දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මාෆෙටෙන්ග් දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මසේරු දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මොහාලේගේ හෝක් දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මොකොට්ලොන්ග් දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[කචාගේ නෙක් දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[ක්විං දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[තාබා-ට්සෙකා දිස්ත්‍රික්කය]]}}

දිස්ත්‍රික්ක, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජා සභා 129කින් සමන්විත මැතිවරණ කොට්ඨාස 80කට බෙදා ඇත.

== භූගෝලය ==
[[File:South_Africa_Topography.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:South_Africa_Topography.png|thumb|භූගෝලීය සිතියම]]
[[File:AfriSki.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AfriSki.jpg|දකුණ|thumb|මලෝටි කඳුකරයේ ඇෆ්රිස්කි නිවාඩු නිකේතනය]]ලෙසොතෝ 30,355 km2 (වර්ග සැතපුම් 11,720) ආවරණය කරයි. මීටර 1,000 (අඩි 3,281) ට වඩා උසින් සම්පූර්ණයෙන්ම පිහිටා ඇති ලෝකයේ එකම ස්වාධීන රාජ්‍යය එයයි. එහි පහළම ලක්ෂ්‍යය වන මීටර 1,400 (අඩි 4,593) ලෝකයේ ඕනෑම රටක ඇති ඉහලින්ම ඇති අවම උස ස්ථානය වේ. රටෙන් 80% කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මීටර 1,800 (අඩි 5,906) ට වඩා ඉහළින් පිහිටා ඇත. ලෙසොතෝ යනු ලොව දකුණු දිගම ගොඩබිම් මායිම් සහිත රටයි. එය වෙනත් රටක භූමි ප්‍රදේශයකින් සම්පූර්ණයෙන්ම වට වූ ලෝකයේ ස්වාධීන රාජ්‍ය තුනෙන් විශාලතම වන අතර වතිකානුව සහ සැන් මරිනෝ අනෙක් දෙක වේ. එය ඉතාලි අර්ධද්වීපයෙන් පිටත එවැනි එකම රාජ්‍යය වන අතර ක්ෂුද්‍ර රාජ්‍යයක් නොවන එකම රාජ්‍යය වේ.

ලෙසොතෝ පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 28° සහ 31°S අතර දේශාංශ 27° සහ 30°E අතර ය. ලෙසොතෝවලින් 12%ක් පමණ පාංශු ඛාදනයට ගොදුරු විය හැකි වගා කළ හැකි ඉඩම් වේ; ඛාදනය හේතුවෙන් වසරකට පස් ටොන් මිලියන 40ක් අහිමි වන බව ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lesotho Meteorological Services |url=http://www.lesmet.org.ls/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717083358/http://www.lesmet.org.ls/ |archive-date=17 July 2015 |access-date=2019-12-16 |website=www.lesmet.org.ls}}&lt;/ref&gt;

=== දේශගුණය ===
&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

එහි උන්නතාංශය නිසා, ලෙසොතෝ එකම අක්ෂාංශයේ ඇති අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට වඩා වසර පුරා සිසිල්ව පවතී. බොහෝ වර්ෂාපතනය ගිම්හාන ගිගුරුම් සහිත වැසි ලෙස වැටේ. මසරු සහ අවට පහත් බිම් ගිම්හානයේදී 30 °C (86 °F) දක්වා ළඟා විය හැක. පහත් බිම්වල උෂ්ණත්වය විටින් විට −7 °C (19 °F) දක්වා ද, උස්බිම්වල -18 °C (0 °F) දක්වා ද පහළ යා හැක. මැයි සහ සැප්තැම්බර් අතර උස්බිම් වල හිම බහුලව දක්නට ලැබේ; ඉහළ කඳු මුදුන් වසර පුරා හිම පතනය අත්විඳිය හැක. වර්ෂාපතනය සිදුවන්නේ කවදාද සහ කොතැනද යන්න සම්බන්ධයෙන් කිව නොහැකි අතර ලෙසොතෝ හි වර්ෂාපතනය වෙනස් වේ. උන්නතාංශය නිසා වාර්ෂික වර්ෂාපතනය එක් ප්‍රදේශයක වාර්ෂිකව මිලිමීටර් 500 සිට තවත් ප්‍රදේශයක මිලිමීටර් 1200 දක්වා වෙනස් විය හැක.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ඔක්තෝබර් සිට අප්‍රේල් දක්වා විහිදෙන ග්‍රීෂ්ම ඍතුවේ වැඩිම වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර දෙසැම්බර් සිට පෙබරවාරි දක්වා රටේ බහුතරයකට මසකට මිලිමීටර් 100කට වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබේ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ලෙසොතෝ හි අවම මාසික වර්ෂාපතනය ජුනි මාසයේදී බොහෝ ප්‍රදේශවලට මසකට මිලිමීටර් 15 ට වඩා අඩුවෙන් ලැබෙන විට සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== නියඟය ===
[[File:Early_Morning_view_from_Sehlabathebe_House_-_panoramio.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Early_Morning_view_from_Sehlabathebe_House_-_panoramio.jpg|thumb|කදු]]
නාගරික ප්‍රදේශවලින් පිටත ජීවත්වන සමහර මිනිසුන් යැපුම් ගොවිතැන හෝ කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගය ලෙස රඳා පවතින බැවින් කාලාන්තර නියඟය ලෙසොතෝහි බහුතර ග්‍රාමීය ජනගහනයට බලපෑමක් ඇති කරයි.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|author1=Elgoni, A. G.|author2=Ntsike, M.|author3=Matji, M.|date=1997|title=Quality of Life under Drought Conditions. A Case Study of Children in Lesotho|journal=Quality of Life Research|volume=6|issue=5|pages=456}}&lt;/ref&gt; ලෙසොතෝ හි නියඟය සමහර කෘෂිකාර්මික භාවිතයන් නිසා උග්‍ර වේ.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|date=2007|title=LESOTHO: Severe Drought|journal=Africa Research Bulletin: Economic, Financial and Technical Series|volume=44|issue=6}}&lt;/ref&gt; වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක් ප්‍රකාශනයේ ලෙසොතෝගේ කොටසේ 'ස්වාභාවික උපද්‍රව' කොටස යටතේ කාලාන්තර නියඟ ලැයිස්තුගත කරයි.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Africa :: Lesotho — The World Factbook - Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lesotho/ |access-date=2019-12-16 |website=www.cia.gov}}&lt;/ref&gt;

2007 දී, ලෙසොතෝ නියඟයකට මුහුණ දුන් අතර ජාත්‍යන්තර සංවිධානවලින් ආධාර ලබා ගැනීම සඳහා හදිසි තත්වයක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලෙස එක්සත් ජාතීන් විසින් උපදෙස් දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Famine Early Warning Systems Network වාර්තා කළේ 2018/2019 වැසි සමය සාමාන්‍ය කාලයට වඩා මසකට පසුව ආරම්භ වූවා පමණක් නොව සාමාන්‍යයට වඩා අඩු වර්ෂාපතනයක් වාර්තා කර ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=Lesotho: Drought Situation Update 01 (as of 2 May 2019) - Lesotho |url=https://reliefweb.int/report/lesotho/lesotho-drought-situation-update-01-2-may-2019 |access-date=2019-12-16 |website=ReliefWeb |language=en}}&lt;/ref&gt; Climate Hazards Group InfraRed Precipitation Station (CHIRP) දත්ත මගින් 2018 ඔක්තෝබර් සහ 2019 පෙබරවාරි අතර ලෙසොතෝ හි වර්ෂාපතනය සාමාන්‍ය අනුපාතවලට වඩා 55% සිට 80% දක්වා පරාසයක පවතින බව සදහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

2019 මාර්තු මාසයේදී, ලෙසොතෝ අවදානම් තක්සේරු කිරීමේ සහ විශ්ලේෂණ කමිටුව විසින් වාර්තාවක් සිදු කරන ලද අතර එය නියඟයේ බලපෑම් හේතුවෙන් රටේ පුද්ගලයින් 487,857 දෙනෙකුට මානුෂීය ආධාර අවශ්‍ය බව මුලින් පුරෝකථනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

ලෙසොතෝ හි නියඟය මානුෂීය ආධාර අවශ්‍යතාවයට හේතු වී ඇති විවිධ ක්‍රම තිබේ. &quot;පිරිසිදු ජලය නොමැතිකම&quot; නිසා ඇතිවන සමහර සනීපාරක්ෂක පිළිවෙත් ටයිපොයිඩ් සහ පාචනය ඇති විය හැක. කායික හෝ ලිංගික හිංසනයට ලක්වීමේ අවදානමක් පවතින අතරම වැඩි කාලයක් ගත කිරීමටත්, වැඩි දුර ගමන් කිරීමටත් සිදු වන බැවින් ගෘහ පරිභෝජනය සඳහා ජලය රැස් කරන කාන්තාවන් සහ ගැහැණු ළමුන් සඳහා පවතින ජලය නොමැතිකම වක්‍රව &quot;අවදානම වැඩි වීමට&quot; හේතු වේ.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ලෙසොතෝ හි නියඟය වැඩි නාගරික ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමටත් නව අවස්ථා සඳහා දකුණු අප්‍රිකාවට සංක්‍රමණය වීමටත් ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයෙන් ගැලවීමටත් හේතු වේ.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 2019 ජූලි සහ 2020 ජූනි අතර කාලය තුළ ලෙසොතෝ හි 640,000 ජනතාව &quot;නිෂ්පාදිත නොවන අස්වැන්න මෙන්ම නියඟය හේතුවෙන් ආහාර මිල ඉහළ යාම&quot; හේතුවෙන් ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයෙන් පීඩාවට පත්වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන බව වාර්තාව සොයා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== වනජීවි ===
[[File:Aloe_polyphylla_3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aloe_polyphylla_3.jpg|thumb|''කෝමාරිකා පොලිෆිලා'']]

ගෝලීය වශයෙන් වඳ වී ගොස් ඇති විශේෂ 10 ක් සහ හඳුන්වා දී ඇති විශේෂ දෙකක්, හූනන්, සර්පයන් සහ කටුස්සන් ඇතුළු උරග විශේෂ 17 ක් සහ වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සුදු වලිග මීයා ඇතුළු ලෙසොතෝ වලට ආවේණික ක්ෂීරපායී විශේෂ 60 ක් ඇතුළුව ලෙසොතෝ හි පක්ෂි විශේෂ 339 ක් සිටින බව දන්නා කරුණකි.

ලෙසොතෝ හි වෘක්ෂලතාදිය කඳුකර භූමි නිසා ඇල්පයින් වේ. කැට්සේ උද්භිද උද්‍යානයේ ඖෂධීය ශාක එකතුවක් ඇති අතර මලිබමට්සෝ ගංගා ප්‍රදේශයෙන් ශාක බීජ බැංකුවක් ඇත.&lt;ref name=&quot;golesotho&quot;&gt;{{cite web |title=Katse Botanical Garden |url=http://www.golesotho.co.za/Other%20Pages/Botanical%20Garden.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227101048/http://www.golesotho.co.za/Other%20Pages/Botanical%20Garden.html |archive-date=27 December 2016 |access-date=9 December 2016 |publisher=St Ives Communications |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Flora - Semonkong Lodge |url=http://www.semonkonglodge.com/about-maletsunyane-falls/flora-of-lesotho/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220082110/http://www.semonkonglodge.com/about-maletsunyane-falls/flora-of-lesotho/ |archive-date=20 December 2016 |access-date=9 December 2016 |website=Semonkong |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ලෙසොතෝ හි මායිම් තුළ භෞමික පරිසර කලාප තුනක් පිහිටා ඇත: ඩ්‍රැකන්ස්බර්ග් ඇල්ටි-මොන්ටේන් තණ බිම් සහ වනාන්තර, ඩ්‍රැකන්ස්බර්ග් කඳුකර තණබිම් සහ හයිවෙල්ඩ් තණබිම්.&lt;ref name=&quot;DinersteinOlson2017&quot;&gt;{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|display-authors=1|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|doi-access=free|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

== ආර්ථිකය ==
[[File:A_vehicle_on_Sani_Pass.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:A_vehicle_on_Sani_Pass.jpg|thumb|මායිමේ ඇති සනි පාස් සංචාරක ආකර්ෂණයකි.]]ලෙසොතෝ හි ආර්ථිකය කෘෂිකර්මය, පශු සම්පත්, නිෂ්පාදන සහ පතල් කැණීම මත පදනම් වන අතර, දකුණු අප්‍රිකානු රේගු සංගමයේ (SACU) සේවක ප්‍රේෂණ සහ ලැබීම් මත රඳා පවතී.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot;&gt;{{cite web |title=World bank Lesotho: Country Brief |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/AFRICAEXT/LESOTHOEXTN/0,,menuPK:356039~pagePK:141132~piPK:141107~theSitePK:356029,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331100012/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/AFRICAEXT/LESOTHOEXTN/0%2C%2CmenuPK%3A356039~pagePK%3A141132~piPK%3A141107~theSitePK%3A356029%2C00.html |archive-date=31 March 2014 |access-date=3 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=CIA Lesotho Economy 2011 |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/lesotho/lesotho_economy.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224071854/http://www.theodora.com/wfbcurrent/lesotho/lesotho_economy.html |archive-date=24 February 2012 |access-date=3 March 2012 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; බහුතරයක් කුටුම්භ ගොවිතැනෙන් ජීවත් වෙති. විධිමත් අංශයේ රැකියා ප්‍රධාන වශයෙන් ඇඟලුම් අංශයේ කාන්තා සේවිකාවන්, පිරිමි සංක්‍රමණික ශ්‍රමිකයන්, මූලික වශයෙන් මාස 3 සිට 9 දක්වා දකුණු අප්‍රිකාවේ පතල් කම්කරුවන් සහ ලෙසොතෝ රජයේ (GOL) රැකියා වලින් සමන්විත වේ. බටහිර පහත් බිම් ප්‍රධාන කෘෂිකාර්මික කලාපය සාදයි. ජනගහනයෙන් 50% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් අවිධිමත් භෝග වගාවෙන් හෝ සත්ව පාලනයෙන් ආදායමක් උපයන අතර රටේ ආදායමෙන් තුනෙන් දෙකකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් ලැබේ. USD මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවය (PPP) /දිනකට ඇ.ඩො. 1.25 පහළින් ජීවත්වන ජනගහනය 1995 සහ 2003 අතර 48% සිට 44% දක්වා පහත වැටුණි.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot; /&gt; රට &quot;අඩු මානව සංවර්ධන&quot; රටවල් අතර වේ (UNDP විසින් වර්ගීකරණය කරන ලද මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ 187 න් 160 වන ස්ථානය), උපතේදී අවුරුදු 52 ක ආයු අපේක්ෂාවක් ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNDP Lesotho – Country Profile: Human Development Indicators |url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/LSO.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511193855/http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/LSO.html |archive-date=11 May 2013 |access-date=10 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-07-22 |title=CDC Global Health - Lesotho |url=https://www.cdc.gov/globalhealth/countries/lesotho/default.htm |access-date=2019-11-22 |website=www.cdc.gov |language=en-us}}&lt;/ref&gt; වැඩිහිටි සාක්ෂරතාව 82% තරම් ඉහළ අගයක් ගනී. වයස අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් අතර 20% ක් අඩු බර ඇත.&lt;ref name=&quot;undp&quot;&gt;[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf Human Development Report 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091122115116/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf|date=22 November 2009}}. The United Nations. Retrieved 7 March 2012.&lt;/ref&gt; ලෙසොතෝ අප්‍රිකානු වර්ධන සහ අවස්ථා පනතේ (AGOA) ප්‍රයෝජන ගෙන උප සහරා අප්‍රිකාවේ සිට එක්සත් ජනපදයට විශාලතම ඇඟලුම් අපනයනකරු බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Central Bank of Lesotho – Africa Growth and Opportunities Act (AGOA): Economic Impact and Future Prospects |url=http://www.centralbank.org.ls/publications/Econo%20Review%20June%202011.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120715041226/http://www.centralbank.org.ls/publications/Econo%20Review%20June%202011.pdf |archive-date=15 July 2012 |access-date=4 February 2012 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ලෙසොතෝ වෙතින් ලබා ගන්නා එක්සත් ජනපද සන්නාම සහ සිල්ලර වෙළෙන්දන් අතරට Foot Locker, Gap, Gloria Vanderbilt, JCPenney, Levi Strauss, Saks, Sears, Timberland සහ Wal-Mart ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Purchase for Africa: An appeal for American apparel buys |url=http://insightnews.com/business/5126-purchase-for-africa-an-appeal-for-american-apparel-buys |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101064849/http://insightnews.com/business/5126-purchase-for-africa-an-appeal-for-american-apparel-buys |archive-date=1 November 2009 |access-date=28 October 2009 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2004 මැද භාගයේදී එහි සේවා නියුක්තිය 50,000කට වැඩි වූ අතර, බොහෝ විට කාන්තාවන්, නිෂ්පාදන අංශයේ සේවකයන් රජයේ සේවකයන්ට වඩා වැඩි වූ පළමු අවස්ථාව සනිටුහන් කරයි. 2008 දී එය ඩොලර් මිලියන 487 ක් වටිනා භාණ්ඩ ප්‍රධාන වශයෙන් එක්සත් ජනපදයට අපනයනය කළේය. 2004 වසරේ සිට, ඇඟලුම් ක්ෂේත්‍රයේ ජාත්‍යන්තර තරඟකාරීත්වය හේතුවෙන් 2011 වසරේ මැද භාගයේදී එම අංශයේ රැකියා 45,000ක් පමණ දක්වා අඩු වී ඇත. එය 2011 දී ලෙසොතෝ හි විශාලතම විධිමත් අංශයේ සේවා යෝජකයා විය.&lt;ref name=&quot;smartlessons.ifc.org&quot;&gt;{{cite web |title=World Bank – IFC – Africa Can Compete! The Miracle of Tiny Lesotho—Sub-Saharan Africa's Largest Garment Exporter |url=https://rafiben.files.wordpress.com/2012/09/20110715t110627_smartlesson_lesotho_fdi.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731130428/https://rafiben.files.wordpress.com/2012/09/20110715t110627_smartlesson_lesotho_fdi.pdf |archive-date=31 July 2013 |access-date=4 December 2021 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2007 දී, රෙදිපිළි අංශයේ සේවකයකුගේ සාමාන්‍ය ඉපැයීම මසකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 103ක් වූ අතර සාමාන්‍ය රෙදිපිළි සේවකයකුගේ නිල අවම වැටුප මසකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 93ක් විය. 2008 දී ඒක පුද්ගල දළ ජාතික ආදායම මසකට ඇමෙරිකානු ඩොලර් 83 ක් විය.&lt;ref name=&quot;smartlessons.ifc.org&quot; /&gt; මෙම අංශය විසින් HIV/AIDS වලට එරෙහිව සටන් කිරීමට Apparel Lesotho Alliance to Fight AIDS (ALAFA) නමින් වැඩසටහනක් ආරම්භ කරන ලදී. එය කම්කරුවන් සඳහා රෝග නිවාරණය සහ ප්‍රතිකාර ලබා දෙන කර්මාන්ත පුලුල් වැඩසටහනකි.&lt;ref name=&quot;alafa&quot;&gt;{{cite web |title=Apparel Lesotho Alliance to Fight AIDS (ALAFA) |url=http://www.alafa.info/Pages/Default.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225072316/http://www.alafa.info/Pages/Default.asp |archive-date=25 February 2011 |access-date=4 February 2012}}&lt;/ref&gt;{{multiple image
| caption_align     = center
| align             = right
| direction         = horizontal
| total_width       = 320
| image1            = Katse Dam-001.jpg
| caption1          = කැට්සේ වේල්ල
| image2            = Mohale Dam 2008.jpg
| caption2          = මොහලේ වේල්ල
| header            = 
| header_align      = centre
}}
ජලය සහ දියමන්ති ලෙසොතෝ හි සමහර ස්වභාවික සම්පත් වේ.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot; /&gt; ලෙසොතෝ හයිලන්ඩ්ස් සංවර්ධන අධිකාරියේ අධිකාරිය යටතේ 21 වසරක, ඩොලර් බිලියන ගණනක ලෙසොතෝ හයිලන්ඩ්ස් ජල ව්‍යාපෘතිය (LHWP) හරහා ජලය භාවිත කෙරේ. ව්‍යාපෘතිය 1986 දී ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=24 October 1986 |title=Lesotho Highlands Water Project: The Treaty |url=http://www.lhwp.org.ls/overview/treaty.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219001053/http://www.lhwp.org.ls/overview/treaty.htm |archive-date=19 December 2013 |publisher=Lhwp.org.ls}}&lt;/ref&gt; LHWP නිර්මාණය කර ඇත්තේ ඔරේන්ජ් ගංගා පද්ධතියෙන් දකුණු අප්‍රිකාවේ නිදහස් ප්‍රාන්තයට සහ විශාල ජොහැන්නස්බර්ග් ප්‍රදේශයට ජලය අල්ලා ගැනීමට, ගබඩා කිරීමට සහ මාරු කිරීමට ය. ව්‍යාපෘතියේ පළමු අදියර නිම කිරීම නිසා ලෙසොතෝ විදුලිය නිෂ්පාදනයෙන් &quot;සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වයංපෝෂිත&quot; බවට පත් කර ඇති අතර 2010 දී දකුණු අප්‍රිකාවට විදුලිය සහ ජලය විකිණීමෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 70ක් පමණ උපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=LHWP Water Sales |url=http://www.lhwp.org.ls/Reports/PDF/Water%20Sales.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110510100115/http://www.lhwp.org.ls/Reports/PDF/Water%20Sales.pdf |archive-date=10 May 2011 |access-date=8 March 2012}}&lt;/ref&gt;

දියමන්ති නිපදවනු ලබන්නේ Letšeng, Mothae, Liqhobong සහ Kao පතල්වල වන අතර, ඒවා ඒකාබද්ධව 2014 දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 300ක් වටිනා දියමන්ති කැරට් 240,000ක් නිෂ්පාදනය කිරීම ඇස්තමේන්තු කර ඇත. Letšeng පතල සාමාන්‍ය අගය ඇ.ඩො. 2172/කැරට් සහිත දියමන්ති නිෂ්පාදනය කිරීමට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, එය කැරට් එකකට සාමාන්‍ය මිලක් මත ලොව ධනවත්ම පතල බවට පත් කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 September 2016 |title=Corporate Profile |url=https://www.letsengdiamonds.co.ls/about-us/corporate-profile/}}&lt;/ref&gt; ලෝක අවපාතයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2008 දී මෙම අංශය පසුබෑමකට ලක් වූ අතර, 2010 සහ 2011 දී නැවත යථා තත්ත්වයට පත් විය. දියමන්ති අපනයනය 2010-2011 දී ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 230 දක්වා ළඟා විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Central Bank of Lesotho – QUARTERLY REVIEW – June 2011 |url=http://www.centralbank.org.ls/publications/Quart%20Review%20Jun%202011.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209055906/http://www.centralbank.org.ls/publications/Quart%20Review%20Jun%202011.pdf |archive-date=9 February 2012 |access-date=6 March 2012 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 1957 දී, දකුණු අප්‍රිකානු වික්‍රමාන්විතයෙකු වූ කර්නල් ජැක් ස්කොට්, කීත් වයිට්ලොක් සමඟ දියමන්ති සොයා ගියේය. ඔවුන් ඔවුන්ගේ දියමන්ති පතල සොයා ගත්තේ මීටර් 3,100 ක උන්නතාංශයක, ඊසානදිග ලෙසොතෝ හි මලුටි කඳු මුදුනේ, මොකොට්ලොන්ග් සිට කිලෝමීටර් 70 ක් පමණ දුරින් ලෙට්සෙං හි ය. 1967 දී, මොසෝතෝ කාන්තාවක් විසින් කඳුකරයේ දී කැරට් 601 (ග්‍රෑම් 120.2) දියමන්ති (ලෙසොතෝ බ්‍රවුන්) සොයා ගන්නා ලදී. 2006 අගෝස්තු මාසයේදී Letšeng-la-Terae පතලෙන් කැරට් 603 (ග්‍රෑම් 120.6) සුදු දියමන්තියක්, Lesotho Promise සොයා ගන්නා ලදී. තවත් කැරට් 478 (ග්‍රෑම් 95.6) දියමන්තියක් 2008 දී එම ස්ථානයේදීම සොයා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Dan Oancea |title=Letseng-la-Terae: The 603 Carat Lesotho Promise Diamond |url=http://technology.infomine.com/articles/1/47/letseng.diamond.lesotho/letseng-la-terae.the.603.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100213025641/http://technology.infomine.com/articles/1/47/letseng.diamond.lesotho/letseng-la-terae.the.603.aspx |archive-date=13 February 2010 |access-date=20 May 2010 |publisher=Technology.infomine.com |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ලෙසොතෝ ප්‍රධාන වශයෙන් යැපුම්-නැඹුරු ආර්ථිකයක සිට ස්වභාවික සම්පත් අපනයනය කරන සහ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන පහළ මධ්‍යම ආදායම් ආර්ථිකයකට මාරු වී ඇත. අපනයන අංශයන් ජනගහනයෙන් කොටසකට &quot;ඉහළ සහ වඩාත් සුරක්ෂිත&quot; ආදායමක් ගෙන දී ඇත.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot; /&gt; ගෝලීය ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන් ලෙසොතෝ ඔවුන්ගේ අපනයන ගමනාන්තයක් වන එක්සත් ජනපදයේ ආර්ථික මන්දගාමිත්වය හේතුවෙන් රෙදිපිළි අපනයනය සහ මෙම අංශයේ රැකියා අහිමි විය. දකුණු අප්‍රිකානු ආර්ථිකයේ ආර්ථික මන්දගාමිත්වය හේතුවෙන් දියමන්තිවල මිල පහත වැටීම සහ SACU ආදායම පහත වැටීම ඇතුළු දියමන්ති කැණීම් සහ අපනයන අඩුවීම අර්බුදයට දායක විය. දකුණු අප්‍රිකානු ආර්ථිකයේ &quot;දුර්වල වීම&quot; සහ පතල් අංශයේ හැකිලීම සහ දකුණු අප්‍රිකාවේ ඒ ආශ්‍රිත රැකියා අහිමිවීම් හේතුවෙන් සේවක ප්‍රේෂණ අඩුවීම 2009 දී ලෙසොතෝ හි GDP වර්ධනය 0.9% දක්වා පහත වැටීමට දායක විය.&lt;ref name=&quot;worldbank&quot; /&gt;

නිල මුදල් යනු දකුණු අප්‍රිකානු රැන්ඩ් සමඟ හුවමාරු කර ගත හැකි ලෝටි (බහුවචන: මලෝටි) වේ. ලෙසොතෝ, එස්වාටිනි, නැමීබියාව සහ දකුණු අප්‍රිකාව පොදු මුදල් ප්‍රදේශය (CMA) ලෙස හඳුන්වන පොදු මුදල් සහ විනිමය පාලන ප්‍රදේශයක් සාදයි. ලෝටිය රැන්ඩ් හා සමානයි. ලයිසන්ට් 100 (ඒක වචන: සෙන්ටේ) ලෝටි 1 ට සමාන වේ.

== ජනවිකාසය ==
{{Largest cities|country=ලෙසොතෝව|stat_ref=මූලාශ්‍ර:&lt;ref name=LESOTHOCITIES&gt;{{cite web |url=https://simplemaps.com/static/data/country-cities/ls/ls.xlsx|title=Lesotho Cities by Population 2022}}&lt;/ref&gt;|list_by_pop=|div_name=|div_link=දිස්ත්‍රික|city_1=මසරු|div_1=මසරු|pop_1=519,186|img_1=Maseru City CBD.jpg|city_2=ටියාටියානං|div_2=බෙරියා|pop_2=75,115|img_2=|city_3=මාෆෙටෙන්ග්|div_3=මාෆෙටෙන්ග්|pop_3=57,059|img_3=Likhoele.jpg|city_4=හ්ලොට්සේ|div_4=ලෙරිබේ|pop_4=47,675|img_4=Hlotse_central_part.jpg|city_5=මාපුට්සෝ|div_5=ලෙරිබේ|pop_5=32,117|city_6=මැසනොඩ්|div_6=මසරු|pop_6=27,553|city_7=රටවු|div_7=මසරු|pop_7=26,582|city_8=මෝහලේගේ හෝක්|div_8=මෝහලේගේ හෝක්|pop_8=24,992|city_9=කිලෝන්|div_9=මසරු|pop_9=24,093|city_10=මාපොටෙන්ග්|div_10=බෙරියා|pop_10=23,926}}
[[File:Lesotho_class.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lesotho_class.jpg|thumb|ප්‍රාථමික පාසල් පන්තිය]]
ලෙසොතෝ හි ආසන්න වශයෙන් 2,281,454 ජනගහනයක් ඇත.{{UN_Population|ref}} ලෙසොතෝ හි ජනගහන ව්‍යාප්තිය 25% නාගරික සහ 75% ග්‍රාමීය වේ. නාගරික ජනගහනයේ වාර්ෂික වැඩිවීම 3.5%ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;factbook&quot;&gt;{{cite web |title=Lesotho |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/lesotho/ |access-date=15 May 2007 |work=The World Factbook |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ජනගහනයෙන් 60.2% වයස අවුරුදු 15 සහ 64 අතර වේ.&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt;

=== ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් සහ භාෂා ===
ලෙසොතෝහි ජනවාර්ගික-භාෂාමය ව්‍යුහය වැඩිපුරම සමන්විත වන්නේ බසෝතෝ, බන්ටු කතා කරන ජනතාවකි: ඇස්තමේන්තුගත 99.7%ක් ජනතාව බාසෝතෝ ලෙස හඳුනා ගනී. මේ සම්බන්ධයෙන්, ලෙසොතෝ යනු තනි ප්‍රමුඛ සංස්කෘතික වාර්ගික කණ්ඩායමක් සහ භාෂාවක් සහිත ජාතික රාජ්‍යයන් වන අප්‍රිකානු රටවල සුළුතරයක කොටසකි; බොහෝ අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ දේශසීමා යටත් විජිත බලවතුන් විසින් ඇද ගන්නා ලද අතර ජනවාර්ගික සීමාවන්ට හෝ පූර්ව යටත් විජිත දේශපාලනයන්ට අනුරූප නොවේ.{{sfn|Boyd|1979|p=1}} බසෝතෝ උප සමූහවලට බෆොකෙන්ග්, බැට්ලෝන්ග්, බාපුති, බකුඑනා, බටවුන්, බැට්සෝනෙන්ග් සහ මාට්බෙලේ ඇතුළත් වේ. ජනගහනයෙන් 1% ක් පමණ යුරෝපීයයන්, ආසියානුවන් සහ ෂෝසා වලින් සමන්විත වේ.&lt;ref&gt;[https://minorityrights.org/country/lesotho/ Lesotho - World Directory of Minorities &amp; Indigenous Peoples]&lt;/ref&gt;

=== ආගම් ===
[[File:St_Michaels_Cathedral,_lesotho.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Michaels_Cathedral,_lesotho.jpg|thumb|ශාන්ත මයිකල් ආසන දෙව්මැදුර]]
ලෙසොතෝ හි ජනගහනය 95% කට වඩා වැඩි ක්‍රිස්තියානි ජනතාවක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;Pew Christians2&quot;&gt;{{cite web |date=19 December 2011 |title=Table: Christian Population as Percentages of Total Population by Country |url=http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511124911/http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/ |archive-date=11 May 2017 |access-date=21 April 2018 |publisher=Pew Research Center |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; මෙම ඇස්තමේන්තු අතර, කතෝලිකයන් ජනගහනයෙන් 49.4%ක් නියෝජනය කරයි,&lt;ref name=&quot;ARDA&quot;&gt;{{cite web |date=2015 |title=Lesotho |url=http://www.thearda.com/internationalData/countries/Country_130_1.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811214132/https://thearda.com/internationalData/Countries/Country_130_1.asp |archive-date=11 August 2021 |access-date=18 May 2020 |publisher=[[Association of Religion Data Archives]]}}&lt;/ref&gt; ජාතික රදගුරු සමුළුව පිහිටුවන මසරු හි මෙට්‍රොපොලිටන් අගරදගුරු සහ ඔහුගේ ඡන්ද දායකයන් තිදෙනා (ලෙරිබ්, මෝහලේගේ හෝක් සහ කචාගේ නෙක් හි රදගුරුවරුන්) විසින් සේවය කරනු ලැබේ. රෙපරමාදු භක්තිකයන් ජනගහනයෙන් 18.2%, පෙන්තකොස්තවරුන් 15.4%, ඇංග්ලිකානුවන් 5.3%, සහ අනෙකුත් කිතුනුවන් අමතර 1.8%.&lt;ref name=&quot;ARDA&quot; /&gt; ක්‍රිස්තියානි නොවන ආගම් ජනගහනයෙන් 9.6% ක් නියෝජනය කරන අතර කිසිදු ආගමක් නොමැති අය 0.2% ක් නියෝජනය කරයි.&lt;ref name=&quot;ARDA&quot; /&gt;

=== අධ්‍යාපනය සහ සාක්ෂරතාවය ===
[[File:National_University_of_Lesotho_Administration_Block.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:National_University_of_Lesotho_Administration_Block.jpg|thumb|ලෙසොතෝ ජාතික විශ්ව විද්‍යාලය]]
ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, වයස අවුරුදු 15ට වැඩි කාන්තාවන්ගෙන් 85%ක් සහ පිරිමින්ගෙන් 68%ක් සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්තය.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-11-04 |title=Lesotho |url=https://en.unesco.org/countries/lesotho |access-date=2019-05-18 |website=UNESCO |language=en}}&lt;/ref&gt; ඒ අනුව, ලෙසොතෝ &quot;අප්‍රිකාවේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතයන්ගෙන් එකක්&quot; දරයි,&lt;ref name=&quot;factbook&quot; /&gt; මන්ද යත්, ලෙසොතෝ එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 12%කට වඩා අධ්‍යාපනය සඳහා ආයෝජනය කරන බැවිනි.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |date=14 September 2007 |title=Unesco Institute for Statistics: Date Centre |url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/tableviewer/document.aspx?ReportId=143 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110130085835/http://stats.uis.unesco.org/unesco/tableviewer/document.aspx?ReportId=143 |archive-date=30 January 2011 |access-date=28 February 2011 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; කාන්තා සාක්ෂරතාව (84.93%) හා පිරිමි සාක්ෂරතාව (67.75%) වේ. 2000 වසරේ අධ්‍යාපනික තත්ත්ව අධීක්‍ෂණය සඳහා වූ දකුණු සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සංගමය විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව, ලෙසොතෝ හි 6 ශ්‍රේණියේ සිසුන්ගෙන් 37%ක් (සාමාන්‍ය වයස අවුරුදු 14) &quot;අර්ථය සඳහා කියවීම&quot; 4 මට්ටමේ හෝ ඊට වැඩි අගයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;sacmeq&quot;&gt;{{cite web |date=2 October 2005 |title=The SACMEQ II Project in Lesotho: A Study of the Conditions of Schooling and the Quality of Education. Harare: SACMEQ |url=http://www.sacmeq.org/education-lesotho.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425052229/http://www.sacmeq.org/education-lesotho.htm |archive-date=25 April 2013 |access-date=4 July 2010 |publisher=Sacmeq}}&lt;/ref&gt; මෙම සාක්ෂරතා මට්ටමේ සිසුන්ට තොරතුරු සම්බන්ධ කිරීමට සහ අර්ථ නිරූපණය කිරීමට පෙළ කොටස් හරහා ඉදිරියට හෝ පසුපසට කියවිය හැකිය. අධ්‍යාපනය අනිවාර්ය නොවන අතර, ලෙසොතෝ රජය නොමිලේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සඳහා වැඩසටහනක් ක්‍රියාත්මක කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=5 October 2005 |title=Lesotho Ministry of Education and Training – Basic Education |url=http://www.education.gov.ls/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=18&amp;Itemid=30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720222113/http://www.education.gov.ls/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=18&amp;Itemid=30 |archive-date=20 July 2010 |access-date=4 July 2010 |publisher=Education.gov.ls |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ජාත්‍යන්තර විදුලි සංදේශ සංගමයට අනුව ජනගහනයෙන් 3.4%ක් අන්තර්ජාලය භාවිතා කරයි. Econet Telecom Lesotho වෙතින් සේවාවක් ප්‍රවේශ මට්ටමේ, පහත් මට්ටමේ ජංගම දුරකථන හරහා රටේ විද්‍යුත් තැපෑල වෙත ප්‍රවේශය පුළුල් කළ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අධ්‍යාපනික තොරතුරු සඳහා ප්‍රවේශය වැඩි දියුණු කරන ලදී. අප්‍රිකානු පුස්තකාල ව්‍යාපෘතිය U.S. Peace Corps Lesotho&lt;ref name=&quot;peacecorps&quot;&gt;{{cite web |date=14 July 2010 |title=Peace Corps: Lesotho |url=http://www.peacecorps.gov/index.cfm?shell=learn.wherepc.africa.lesotho |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205042351/http://www.peacecorps.gov/index.cfm?shell=learn.Wherepc.africa.lesotho |archive-date=5 February 2011 |access-date=28 February 2011}}&lt;/ref&gt; සහ බුතා බුතේ අධ්‍යාපන දිස්ත්‍රික්කයේ හවුල්කාරිත්වයෙන් පාසල් සහ ගමේ පුස්තකාල පිහිටුවීමට ක්‍රියා කරයි.

=== සෞඛ්‍ය ===
2016 දී ලෙසොතෝ හි උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා අවුරුදු 51 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 55 ක් විය. ළදරු මරණ අනුපාතය 8.3% පමණ වේ. 2019 දී පිරිමින් සහ කාන්තාවන්ගේ ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 52ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-07-22 |title=CDC Global Health - Lesotho |url=https://www.cdc.gov/globalhealth/countries/lesotho/default.htm |access-date=2019-11-22 |website=www.cdc.gov |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

2018 වන විට, ලෙසොතෝ හි වැඩිහිටි H.I.V./A.I.D.S. 23.6% ව්‍යාප්තිය අනුපාතය එස්වාටිනිට පසු ලෝකයේ දෙවන ඉහළම අගය විය. 2021 දී ලෙසොතෝ හි H.I.V. වයස අවුරුදු 15 ත් 49 ත් අතර පුද්ගලයින් අතර පැතිරීමේ අනුපාතය 22.8% කි.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-07-21 |title=HIV and AIDS in Lesotho |url=https://www.avert.org/professionals/hiv-around-world/sub-saharan-africa/lesotho |access-date=2022-01-19 |website=Avert |language=en}}&lt;/ref&gt; ලෙසොතෝව ලොව වැඩිම ක්ෂය රෝගය ඇති රට රටයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Incidence of tuberculosis (per 100,000 people) {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.TBS.INCD?most_recent_value_desc=true&amp;view=chart |access-date=2020-07-14 |website=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

2006 ලෙසොතෝ සංගණනයට අනුව, ජනගහනයෙන් 4% ක් පමණ යම් ආකාරයක ආබාධිතභාවයකින් පෙළෙන බව සැලකේ. භාවිතා කරන ලද ක්‍රමවේදවල විශ්වසනීයත්වය පිළිබඳ ගැටළු පවතින අතර සැබෑ අගය ගෝලීය ඇස්තමේන්තුව වන 15% ට ආසන්න යැයි සැලකේ. SINTEF&lt;ref&gt;Yusman Kamaleri and Arne H. Eide (eds.) (2011) [http://www.lnfod.org.ls/uploads/1/2/2/5/12251792/report_lesotho_3101111.pdf Living Conditions of People with Disability in Lesotho] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402154124/http://www.lnfod.org.ls/uploads/1/2/2/5/12251792/report_lesotho_3101111.pdf|date=2 April 2015}}. SINTEF Technology and Society. lnfod.org.ls&lt;/ref&gt; සමඟ එක්ව ලෙසොතෝ ජාතික ආබාධිතයන්ගේ සංවිධාන සම්මේලනය විසින් කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, ලෙසොතෝ හි ආබාධ සහිත පුද්ගලයින්ට සමාන පදනමක් මත අධ්‍යාපනය, සෞඛ්‍ය සේවා සහ රැකියාවට ප්‍රවේශ වීම වළක්වන සමාජ හා සංස්කෘතික බාධකවලට මුහුණ දෙයි. අන් අය. 2008 දෙසැම්බර් 2 වන දින ලෙසොතෝ ආබාධ සහිත පුද්ගලයන්ගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියට අත්සන් කළ ලෝකයේ 42 වැනි රට බවට පත් විය.

ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ දත්ත වලට අනුව, 2008 වසරේ සිට ලෙසොතෝ හි ඒක පුද්ගල සියදිවි නසාගැනීම් ලෝකයේ ඉහලම අනුපාතිකය ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |year=2016 |title=Suicide rates Data by country |url=http://apps.who.int/gho/data/node.main.MHSUICIDEASDR?lang=en |access-date=23 September 2018 |publisher=[[World Health Organization]]}}&lt;/ref&gt;

=== ලෙසොතෝ හි කාන්තාවන් ===
U.N. ට අනුව, ලෙසොතෝ යනු ඕනෑම රටක ඉහළම ස්ත්‍රී දූෂණ අනුපාතයක් ඇත (2008 දී වාර්තා වූ ස්ත්‍රී දූෂණ අනුපාතය පුද්ගලයන් 100,000කට 91.6කි).&lt;ref&gt;[http://www.nationmaster.com/graph/cri_rap_rat-crime-rape-rate &quot;Countries Compared by Crime &gt; Rape rate. International Statistics at NationMaster.com&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201093758/http://www.nationmaster.com/graph/cri_rap_rat-crime-rape-rate|date=1 December 2011}}. nationmaster.com.&lt;/ref&gt; UNODC හි ජාත්‍යන්තර දත්ත වලට අනුව 2008 වසරේ පොලිසිය විසින් වාර්තා කරන ලද ස්ත්‍රී දූෂණ සිදුවීම් අධ්‍යයනයේ දී ඕනෑම රටක ලෙසොතෝ ප්‍රාන්තයේ ඉහළම අගය විය.&lt;ref name=&quot;unodc1&quot;&gt;[http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Sexual_violence_sv_against_children_and_rape.xls &quot;Rape at the National Level, number of police recorded offenses&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029210321/http://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Crime-statistics/Sexual_violence_sv_against_children_and_rape.xls|date=29 October 2013}} [[United Nations]].&lt;/ref&gt; ලෙසොතෝ හි සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ කාන්තාවන්ගෙන් 61%ක් තම ජීවිතයේ යම් අවස්ථාවකදී ලිංගික හිංසනයට මුහුණ දී ඇති බව වාර්තා වන අතර ඉන් 22%ක් ලිංගික සංසර්ගය සඳහා ශාරීරිකව බල කරන බව වාර්තා කර ඇති බවයි.&lt;ref&gt;[https://apha.confex.com/apha/133am/techprogram/paper_114115.htm &quot;Magnitude of sexual violence in Lesotho&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029201559/https://apha.confex.com/apha/133am/techprogram/paper_114115.htm|date=29 October 2013}}. confex.com.&lt;/ref&gt; 2009 දී ඩී.එච්.එස්. සමීක්ෂණය පිරිමින්ගෙන් 15.7% ක් කියා සිටියේ ස්වාමිපුරුෂයා තම බිරිඳ සමඟ ලිංගිකව හැසිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළහොත් බිරිදට පහර දීම හෝ පහර දීම යුක්ති සහගත වන බවයි, 16% ක් කියා සිටියේ ස්වාමිපුරුෂයෙකු ලිංගිකව හැසිරීමට බලය යෙදවීම යුක්ති සහගත බවයි.&lt;ref&gt;[http://www.measuredhs.com/pubs/pdf/FR241/FR241%5BNEW_completeHHQst_3March2012%5D.pdf Lesotho. Demographic and Health Survey 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029205745/http://www.measuredhs.com/pubs/pdf/FR241/FR241%5BNEW_completeHHQst_3March2012%5D.pdf|date=29 October 2013}}. Ministry of Health and Social Welfare, Maseru, Lesotho. November 2010&lt;/ref&gt; තවත් අධ්‍යයනයක දී, පර්යේෂකයන් නිගමනය කර ඇත්තේ, &quot;ලෙසොතෝ හි HIV බහුලව පවතින බැවින්, වැඩසටහන් මගින් ඔවුන්ගේ ලිංගිකත්වය පාලනය කිරීමට කාන්තාවන්ට ඇති අයිතිය ආමන්ත්‍රණය කළ යුතු බවයි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=L Brown|year=2006|title=Sexual violence in Lesotho|journal=Stud Fam Plann|volume=37|issue=4|pages=269–80|doi=10.1111/j.1728-4465.2006.00105.x|pmid=17209284}}&lt;/ref&gt; 2006 විවාහක පුද්ගලයින්ගේ සමානාත්මතා පනත මගින් භාර්යාවන්ට ඔවුන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයා සම්බන්ධයෙන් සමාන අයිතිවාසිකම් ලබා දී ඇත.&lt;ref&gt;Buhle Angelo Dube. [http://www.nyulawglobal.org/globalex/lesotho.htm The Law and Legal Research in Lesotho] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620014058/http://nyulawglobal.org/globalex/Lesotho.htm|date=20 June 2010}}. nyulawglobal.org&lt;/ref&gt; ලෝක ආර්ථික සංසදයේ 2020 ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය පිළිබඳ වාර්තාව ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතාවය සඳහා ලොව 88 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර අසල්වැසි දකුණු අප්‍රිකාව 17 වැනි ස්ථානයට පත්ව ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Global Gender Gap Report 2020 |url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2020.pdf |publisher=World Economic Forum |pages=221, 315}}&lt;/ref&gt;

== සංස්කෘතිය ==
[[File:Parade_of_Basotho_women.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Parade_of_Basotho_women.jpg|thumb|බසෝතෝ බ්ලැන්කට් පැළඳ සිටින කාන්තාවන්]]
ලෙසොතෝ හි ආහාර පිසීම අප්‍රිකානු සම්ප්‍රදායන් සහ බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම් ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lesotho: British influence meets African tradition |url=http://foodspring.com/content/lesotho/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217042157/http://foodspring.com/content/lesotho/ |archive-date=17 February 2015 |access-date=2014-04-01 |work=foodspring |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ලෙසොතෝ හි ජාතික ආහාරය වන්නේ මෝටෝහෝ, පැසුණු බඩ ඉරිඟු කැඳයි. සමහර ප්‍රධාන ආහාර අතර පැප් හෝ 'කෑම', එළවලු වලින් සමන්විත සෝස් එකකින් ආවරණය කරන ලද ඉරිඟු කැඳ ඇතුළත් වේ. තේ සහ දේශීයව පෙරන ලද බියර් බීම සඳහා තේරීම් වේ. ලෙසොතෝ එහි පැසුණු ඉඟුරු බියර් සඳහා ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර, මුද්දරප්පලම් සහිත සහ රහිත වර්ග දෙකක් තිබේ. මේවා ලෙසොතෝ නගරය පුරා පාරවල් අයිනේ නිතරම විකුණනු ලැබේ. ගෝවා, පැප් සහ බේක් කරන ලද බෝංචි සලාද වැනි අතුරු කෑම සමඟ සිෂෙන්යාමා නිතිපතා ලෙසොතෝ පුරා ස්වාධීනව අලෙවි කරනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ethnic Food of Lesotho |url=http://traveltips.usatoday.com/ethnic-food-lesotho-36010.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310081024/http://traveltips.usatoday.com/ethnic-food-lesotho-36010.html |archive-date=10 March 2018 |access-date=1 March 2018 |website=USA Today |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

ලෙසොතෝ හි බ්‍රිතාන්‍ය බලපෑම 18 වන සියවසේ සිට 20 වන සියවස දක්වා ක්‍රියාත්මක වූ වෙළඳ ස්ථාන වල ශේෂයන් හරහා දෘශ්‍යමාන වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |date=27 April 2018 |title=Explore Lesotho's Bygone Trading Posts |url=https://theculturetrip.com/africa/lesotho/articles/explore-lesothos-bygone-trading-posts/}}&lt;/ref&gt; මේවා රෝමා, රාමබන්තානා, හ මාටෙලා, මැලේලියා සහ සෙමොන්කොං යන ගම්මානවල ය. අතීතයේ මෙම ලැගුම්හල් ඉන්ධන, ධාන්‍ය, ආහාර වේල් සහ සතුන් අලෙවි කිරීම සඳහා යොදා ගන්නා ලදී. මෝටර් රථය ප්‍රචලිත වීමට පෙර කාලවලදී වැදගත් වේ.

ජාතික ඇඳුම මුලින්ම ලොම් වලින් සාදන ලද බාසෝතෝ බ්ලැන්කට්ටුව වටා කැරකෙයි. වර්තමානයේ බසෝතෝ බ්ලැන්කට්ටුව ඇක්‍රිලික් තන්තු වලින් සාදා ඇත. බසෝතෝ බ්ලැන්කට්ටුවේ ප්‍රධාන නිෂ්පාදකයා වන්නේ දකුණු අප්‍රිකාවේ දේශසීමාවේ කර්මාන්ත ශාලාවක් ඇති අරණ්ඩා ය.

1833 දී මිෂනාරිවරුන් පැමිණි මොරිජා නගරයේ මොරිජා කලා සහ සංස්කෘතික උත්සවය වාර්ෂිකව පවත්වනු ලැබේ.

සැන් පාෂාණ කලාව පිළිබඳ උදාහරණ බාසුටෝලන්ඩ් පුරා කඳුකරයේ සොයාගත හැකිය. හා මාටෙලා ගම්මානයේ උදාහරණ ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Mountain Bushmen of Basutoland|last=Walsham How|first=Marion|publisher=J. L. Van Schaik Ltd.|year=1962|location=Pretoria}}&lt;/ref&gt;

=== බසොතෝ පොනි ===
බසෝතෝ පෝනියා ලෙසොතෝ සංස්කෘතියට අත්‍යවශ්‍ය වේ. පෝනියා ඓතිහාසිකව සටනට පැදවූ අතර නූතනයේ ප්‍රවාහනය සහ කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා භාවිතා කරන ලදී. ලෙසොතෝ හි අශ්වාරෝහකත්වය අප්‍රිකාව පුරා ප්‍රසිද්ධය.{{citation needed|date=February 2023}}

=== සිනමාව සහ මාධ්‍ය ===
2018 බ්ලැක් පැන්තර් චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂක රයන් කූග්ලර් ප්‍රකාශ කළේ ඔහුගේ වකන්ඩා නිරූපණය ලෙසොතෝ වෙතින් ආභාෂය ලැබූ බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=How 'Black Panther's' director fell in love with Lesotho &amp; isiXhosa |url=https://www.timeslive.co.za/sunday-times/lifestyle/2018-02-17-black-panther-director-ryan-cooglers-a-fan-of-lesotho--isixhosa/ |website=TimesLIVE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jones |first=Nate |date=15 February 2018 |title=A Brief History of Wakanda, Black Panther's Fictional Utopia |url=https://www.vulture.com/2018/02/black-panthers-wakanda-explained.html |website=Vulture}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බසෝතෝ බ්ලැන්කට් &quot;වඩාත් ප්‍රසිද්ධ විය&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Black Panther made Basotho blankets world famous – but you wouldn't be able to tell that from local sales |url=https://www.businessinsider.co.za/black-panther-has-not-real-effect-on-the-south-african-sale-of-basotho-blankts-2018-3 |website=BusinessInsider}}&lt;/ref&gt; 2020 නොවැම්බරයේදී, This Is Not a Burial, It's a Resurrection චිත්‍රපටය රට විසින් හොඳම ජාත්‍යන්තර විශේෂාංග චිත්‍රපටය සඳහා වන ඇකඩමි සම්මානය සඳහා ඉදිරිපත් කළ පළමු ලෙසොතෝ චිත්‍රපටය බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vourlias |first=Christopher |date=10 November 2020 |title=Oscar Debutant Lesotho Selects 'This Is Not a Burial' for International Feature Film Race |url=https://variety.com/2020/film/global/oscars-lesotho-lemohang-jeremiah-mosese-this-is-not-a-burial-its-a-resurrection-international-feature-film-1234826821/ |access-date=10 November 2020 |work=Variety}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
&lt;references /&gt;
{{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}}

[[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]]</text>
      <sha1>plrp83non6ncrvbhzujbs4tv14h1af9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20230</id>
    <revision>
      <id>789455</id>
      <parentid>771901</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cicihwahyuni6</username>
        <id>63612</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>789455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6133" sha1="qsdmja8p6nkgs0u36yf3s2tdhh735pd" xml:space="preserve">{{Infobox company|name=ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්|logo=[[File:Apple logo black.svg|frameless|upright=0.4|class=skin-invert]]|logo_caption=[[Apple logo]] since 1998|image=Aerial view of Apple Park dllu.jpg|image_upright=1.15|image_caption=ඇපල් පාර්ක් යනු සිලිකන් නිම්නයේ කැලිෆෝනියාවේ කුපර්ටිනෝ හි සමාගමේ මූලස්ථානයයි.|former_name={{Unbulleted list | Apple Computer Company (1976–1977) | Apple Computer, Inc. &lt;br /&gt; (1977–2007) }}|type=[[පොදු සමාගම|පොදු]]|ISIN={{ISIN|sl=n|pl=y|US0378331005}}|industry={{Unbulleted list | [[Consumer electronics]] | [[Software services]] | [[Online services]]
}}|founded={{Start date and age|1976|04|01}}, in [[Los Altos, California]]|founders={{Unbulleted list | [[ස්ටීව් ජොබ්ස්]] | ස්ටීව් වොස්නියැක් | රොනල්ඩ් වේන්}}|hq_location=[[1 Apple Park Way]]|hq_location_city={{nowrap|[[Cupertino, California]]}}|hq_location_country=United States|num_locations=530 [[Apple Store|retail stores]]|num_locations_year=2024|area_served=Worldwide|key_people={{Unbulleted list
 | ආතර් ලෙවින්සන් (සභාපති)
 | ටිම් කුක් (CEO)
 | ජෙෆ් විලියම්ස් (ප්‍රධාන මෙහෙයුම් නිලධාරි)
 | ලූකා මයිස්ට්‍මයිස්ට්‍රි (CFO)
  }}|products=&lt;!-- This list is not comprehensive, but rather a representative selection of the company's well-known products --&gt; {{flatlist|
* [[AirPods]]
* [[Apple TV]]
* [[Apple Watch]]
* [[Apple Vision Pro]]
* [[iPad]]
* [[iPhone]]
* [[Macintosh]]
}}|brands=|services=&lt;!-- This list is not comprehensive, but rather a representative selection of the company's well-known services --&gt; {{flatlist|
* [[App Store (iOS)|App Store]]
* [[Apple Card]]
* [[Apple Music]]
* [[Apple Pay]]
* [[Apple TV+]]
* [[iCloud]]
}}|revenue_year=2023|income_year=2023|net_income_year=2023|assets_year=2023|equity_year=2023|num_employees=161,000|num_employees_year=2023|website={{URL|https://apple.com}}|module={{infobox network service provider|child=yes|asn=714}}}}

ඇපල් පරිගණක සමාගම නමින් ආරම්භ වු මෙම සමාගම ඇමෙරිකානු බහු ජාතික සමාගමකි. මෙම ආයතනය මඟින් වැඩි වශයෙන් පරිභෝජනයට ගැනෙන විද්‍යුත් උපාංග සහ ඊට අදාළ මෘදුකාංග නිර්මාණය සහ නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි. 1976 වර්ෂයේ අප්‍රේල් 1 දින කැලිෆෝනියා ප්‍රාන්තයේ කපර්ටිනෝ නගරයේ ස්ථාපිත වු, Apple සමාගම පරිගණක, I – pod උපකරණ, ජංගම දුරකථන, පරිගණක මෘදුකාංග, පරිගණක දෘඩුකාංග, පරිගණක අනුපුරක කොටස් නිෂ්පාදනයේ යෙදේ. 2007 වසරේ සැප්තැම්බර් වනවිටදී Apple සමාගමට අයිති ප්‍රදර්ශනාගාර 200 ක් රටවල් 5 ක් දුර විසිරි ඇති අතර අන්තර්ජාල අළෙවි සැලක්ද වේ.I – tunes store හි ගීත විඩියෝ පට, රූපවාහිනී වැඩසටහන්, චිත්‍රපට, I – pod පරිගණක ක්‍රීඩා සහ ග්‍රාම්‍ය ග්‍රන්ථ යනාදිය බාගත හැකිය. මෙම සමාගම වැඩිම පාරිභෝගික ප්‍රසාදයට ලක් වු නිෂ්පාදන වනුයේ. Macintosh පරිගණකය, I – pod යන්ත්‍රය සහ [[අයි ෆෝන් ]] දුරකථනයයි. ඔවුන්ගේ ජනප්‍රියතම මෘදුකාංගය වනුයේ Mas – OS X මෙහෙයුම් පද්ධතිය සහ I life බහු මාධ්‍ය උපකරණයි.

1977 වසරේ ජනවාරි 3 වැනි දින සංස්ථාගත වු මෙම සමාගම මුල් වසර 30 දී ඇපල් පරිගණක සමාගම නමින් හැදින්වු අතර ඔවුනගේ නිෂ්පාදන පරිගණකයෙන් ඔබ්බට ගිය නිසා සමාගම් නම ඇපල් සමාගම නමින් හදුන්වන ලදී.

ලොව වටා පුර්ණ කාලීන හා සමාකාලීන සේවයක් සපයන මෙම ආයතනයේ සේවක සංඛ්‍යාව 20,000 ට අධික වේ. ඇපල් සමාගම විසින් 2007 වසරේදී ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 24.01 විකුණුම් ළගා කර ගන්නා ලදී.

ඇපල් සමාගම සෞන්දර්යාත්මක හා පරිභෝගිකයාට පහසු වන ආකාරයට උපකරණ නිෂ්පාදනය කර ඇත. මේ නිසා මෙම සමාගමේ සන්නම් භාවිතා උපකරණ සදහා විශේෂ ඉල්ලුමක් සහ එම සමාගමේ භාණ්ඩ මත පමණක් පරිභෝජනය කරන පාරිභෝගික කොටසක් ඇත. මේ හේතුවෙන් Apple සමාගම ඉතා උසස් තත්තවයේ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කරන සමාගමක් ලෙස ලොව වටා සහ විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජනපදයේ නම් දරා සිටී.</text>
      <sha1>qsdmja8p6nkgs0u36yf3s2tdhh735pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>789434</id>
      <parentid>789199</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T01:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58590" sha1="eomz8nbh7kweau0vycwkxsnr31rf478" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>eomz8nbh7kweau0vycwkxsnr31rf478</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පළමුවන විජයබාහු රජ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26757</id>
    <revision>
      <id>789456</id>
      <parentid>706779</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bhanukasl</username>
        <id>78857</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>සුලු වචන වෙනස්කම් සිදු කලා.</comment>
      <origin>789456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19283" sha1="69g7wiwh4rqlrpp179zkdn9d6bahrbc" xml:space="preserve">{{Short description|1055 සිට 1110 දක්වා පොළොන්නරුවේ ශ්‍රී ලංකා රජු}}
{{Infobox royalty
| name         = පළමුවන විජයබාහු රජ
| title        = පොළොන්නරුවේ රජ
| image        = Polonnaruwa Velaikkara Slab Inscription.jpg
| caption      = පළමුවන විජයබාහුගේ පොළොන්නරුව වේලක්කාර සෙල්ලිපිය
| coronation   = 1072/1073
| full name    = 
| succession   = [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුවේ රජ]]
|reign         = 1070-1110
| predecessor  = පළමුවන කුලොතුංග චෝල (චෝල අධිරාජ්‍යයා වශයෙනි)
| successor    = [[පළමුවන ජයබාහු රජ|පළමුවන ජයබාහු]]
| succession1  = [[රුහුණු රාජධානිය|රුහුණේ රජ]] 
| reign1       = 1055-1070
| predecessor1 = [[හත්වන කස්සප රජ|හත්වන කස්සප]]
| successor1   = ඔහුම [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුවේ රජ]] ලෙස
| queen        = කන්නාවුජයේ ලීලාවතී බිසව &lt;br/&gt;කාලිංගයේ තිලෝකසුන්දරී දේවිය
| spouse       = 
| issue        = [[පළමුවන වික්‍රමබාහු රජ ]]&lt;br&gt;[[රත්නාවලී බිසව ]]&lt;br&gt;[[සුගලා දේවිය]]
| royal house  = [[විජයබාහු පෙලපත]]
| dynasty      = [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]]
| father       = [[මොග්ගල්ලාන කුමරු|රුහුණේ මොග්ගොල්ලාන]]
| mother       = [[ලෝඛිතා කුමරිය]]
| religion     = [[බෞද්ධ]]
| birth_name   = කීර්ති
| birth_date   = 1039
| birth_place  = [[රුහුණු රාජධානිය|රුහුණ]], මණ්ඩලම්, [[චෝළ රාජවංශය|චෝල අධිරාජ්යය]] &lt;Br/&gt;
(වර්තමාන [[මාතර]], [[ශ්‍රී ලංකාව]])
| death_date   = 1110 (aged 71)
| death_place  = [[පොලොන්නරුව]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව රාජධානිය]] &lt;br/&gt; (වර්තමාන [[පොලොන්නරුව]], [[ශ්‍රී ලංකාව]])
| date of burial = 
| place of burial = |
}}

'''පළමුවන විජයබාහු'''  (  I වන විජයබාහු / මහා විජයබාහු / විජය බා )  ක්‍රි.ව. 1055 සිට 1110 දක්වා [[පොළොන්නරුව]] අග නගරය කර රාජ්‍ය කර වු ශ්‍රේෂ්ඨ [[සිංහල]] රජ කෙනෙකි. රාජ්‍ය ලේ උරුමය ඇතිව එතුමා උපන්නේය, එකල  [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] කොටසක් ආක්‍රමණික [[ඉන්දියා]]වෙහි චෝල අධිරාජ්‍යයයන් විසින් පාලනය කරන ලදි.  1055 දි රුහුණ හෙවත් දක්කිණදේශයේ පාලනය බාර ගත් එතුමා පසුව වසර 17 ක දිගු සටන් මෙහෙයුමකින් පසු 77 වසරක් පාලනය කර චෝලයින් 1070   ශ්‍රී ලංකාවෙන් එලවා දැමිමට සමත් විය. සියවසකට පසු [[ශ්‍රී ලංකාව]] නැවත එක්සත් කිරිමට එමගින් එතුමාට හැකිවිය. එතුමාගේ පාලන කාලය තුල  බුද්ධ ධර්මය නැවත පිහිටුවීමටත් යුද්ධය නිසා විනාශ වු යටිතල පහසුකම්, වෙහෙර විහාර, ගොඩනැගිලි ආදිය අළුත් වැඩියා කිරිමටත් කටයුතු කරන ලදි.

==මුල් කාලීන ජිවිතය==
විජයබාහු , කිත්ති ( කීති ) යන නාමයෙන්  ක්‍රි.ව. 1039 දි  දක්කිණදේශයේ  රුහුණු රාජධානියේ උපත ලැබීය. එතුමා  රුහුණු පාලකයා වු [[මොග්ගල්ලාන රජු]] හා [[ලෝඛිත බිසව]]ගේ පුතණුවන්ය. එකල [[ශ්‍රී ලංකාව]] දකුණු ඉන්දීය [[චෝල]] ආක්‍රමණිකයන්ගේ ග්‍රාහණයට නතු වුවත්  රුහුණ  [[සිංහල]] රජවරුන් විසින් චෝල පාලකයන්ට එරෙහිව  බලපෑම් කරමින්  පාලනය ගෙන යන ලදි. එතුමාට වයස 15 දි රුහුණේ  රාජ්‍යයත්වයට පත්විමේ අරමුණ ඇතිව  ආක්‍රමණිකයන්ගේ ප්‍රධානියෙකු වු [[ලෝකිස්සර]] පරාජය කරන ලදි. පසුව ක්‍රි.ව. 1055 දි  විජයබාහු නමින් රුහුණේ  රාජ්‍යයත්වයට පත්විය. 
චෝල හමුදාවන් විජයබාහු  රජුගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව නිතර  නිතර ප්‍රහාර එල්ල කලත් ඒවා මැඩපවත්වා,   ක්‍රි.ව. 1058 දි [[රුහුණ]] සම්පුර්ණයෙන්ම  [[දකුණු ඉන්දීය]] චෝල ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් නිදහස් කර, සම්පුර්ණ රුහුණු පාලනය  එතුමාගේ යටතට ගැනිමට සමත් විය.

==පොළොන්නරුව අල්ලාගැනිමේ පළමු වෑයම==
රුහුණ ආරක්ෂිත ස්ථානයක් බවට පත්කිරීමෙන් අනතුරුව එකල අගනගරය වූ පොළොන්නරුව ආක්‍රමණය කිරීමේ පිපාසාවෙන් මඩිනු ලැබූ හෙතෙම 1066 දී පොළොන්නරුව වෙත තම මංගල ප්‍රහාරය මෙහෙයවා ,&lt;ref name=&quot;THE POLONNARUWA KINGS&quot;&gt;{{cite web |url=http://lakdiva.org/codrington/chap04.html#1056 |title=THE POLONNARUWA KINGS |accessdate=2008-09-12 |work=Rhajiv Ratnatunga |publisher=lakdiva.org |date= }}&lt;/ref&gt; මද කලෙකට එය තම ග්‍රහණයට නතු කරගත්තේය. එනමුදු දකුණු ඉන්දීය ආධාරයෙන් බල ගැන්වුනු සොලී(චෝල) හමුදා වන් නැවතත් ප්‍රහාර එල්ල කළෙන් විජයබාහු තෙම නැවත පසු බැස්සේය. 
එසේ පසුබැස වාකිරිගල දී නැවත සංවිධානය වුනු විජයබාහු පොළොන්නරුව තම ග්‍රහණයට ගැනීමේ නැවුම් වෑයමක්  දියත් කළේය. එවිට පාලන බලය සඳහා සටන් වැදි වෙනත් පාර්ශවයන්  විසින් දියත් කළ කැරළි සඳහාද මුහුන දීමටද සිදුවිය.
ඒවාද විජයග්‍රහණය කළ විජයබාහු ස්වකීය හමුදාවන් පොළොන්නරුව නැවත ගැනීමේ අදිටනින් යුතුව මෙහෙයවුවද සොලීන් අතික්‍රමණය කිරීමට නොපොහොසත් වූයේය.

==පොළොන්නරුවට දෙවනි වර පහර දීම==
[[Image:Vijayabahu I's battle plan.png|thumb|Vijayabahu I sent three armies to attack Polonnaruwa. One was sent along the western shore to Mahatittha and Polonnaruwa, another from the east across Magama and the third and main force across Mahiyanga.]]
1069-1070 කාලය තුළ දකුණු ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩුවේ චෝල අධිරාජ්‍යයේ සිවිල් යුද්ධයක් ඇති වූ අතර එය රට කැළඹීමට ලක් විය.[12] පොළොන්නරුවේ චෝල හමුදාව අඩු වැඩි වශයෙන් හුදකලා වී සිටියදී විජයබාහුට නැවත ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට අවස්ථාවක් සලසා දෙමින්, චෝල අධිරාජ්‍යය තුළ ඇති වූ උත්සුකයන් ශ්‍රී ලංකාව කෙරෙහි අධිරාජ්‍යය අවධානය යොමු කිරීම වැළැක්වීය. බුරුමය, පාණ්ඩ්‍ය වැනි චෝළයන් පරාජය කිරීමට බොහෝ රාජධානිවල සහාය ඔහුට ලැබී ඇත.

වලවේ ගඟට දකුණින් පිහිටි මහානාගකුලයෙන් ආරම්භ වූ විජයබාහු පෙරමුණු තුනකින් පොළොන්නරුවට පහර දීමට ත්‍රිවිධ හමුදාවන් පිටත් කළේය. දකුණු ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන ඕනෑම ශක්තිමත් කිරීමක් සමඟ කටයුතු කිරීම සඳහා එක් හමුදාවක් රටේ බටහිර වෙරළ දිගේ මහාතිත්ත වරායට යවන ලදී. ඉන්පසුව, මෙම හමුදාවෙන් කොටසක් පොළොන්නරුව දෙසට ගමන් කර වයඹ දෙසින් ප්‍රහාර එල්ල කළ අතර අනෙක් කොටස ශක්තිමත් කිරීම් පැමිණීම වැළැක්වීම සඳහා වරායන් අල්ලා ගත්හ. නැඟෙනහිරෙන් පොළොන්නරුවට පහර දීමට මාගම හරහා නැඟෙනහිරෙන් දෙවන හමුදාවක් යවන ලදී. තුන්වන සහ ප්‍රධාන බලවේගය රජුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් රට පුරා ඉදිරියට ගියේය. මෙම ත්‍රිවිධ හමුදාව විසින් වට කරන ලද පොළොන්නරුව විජයබාහු රජුගේ හමුදාව නගරයට ඇතුළු වීමට පෙර මාස හතක් වටලනු ලැබීය. 1070 දී විජයබාහු පොළොන්නරුවේ පාලකයා බවට පත් විය.[12][15] එකල ශ්‍රී ලංකාව හැඳින්වූයේ තම්බපන්නි යනුවෙනි.

==රාජ්‍ය පාලනය==
{{empty section}}
පොළොන්නරුව ජයග්‍රහණයෙන් පසු විජයබාහුට තවත් කැරලිවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. 1072 හෝ 1073 දී රුහුණේ විජයබාහු ලෙස කිරුළු පැළඳ වසර දහඅටකට පසුව සහ වසර දාහතක් පැවති හමුදා මෙහෙයුමකින් පසුව සිදු වූ ඔහුගේ රාජාභිෂේකය ප්‍රමාද කිරීමට මෙය හේතු විය. පොළොන්නරුව &quot;විජයරාජපුර&quot; ලෙස නම් කර අගනුවර ලෙස තෝරාගෙන පොළොන්නරුව රාජධානියේ පළමු සිංහල රජු බවට විජයබාහු පත් විය. රාජාභිෂේක මංගල්‍යය පැවැත්වුණේ රටේ පැරණි අගනුවර වූ අනුරාධපුරයේ මේ සඳහා ඉදිකරන ලද මාලිගාවකයි.[16] විජයබාහු කන්නෝජ්හි ජගතිපාලගේ දියණිය ලීලාවතී තම බිසව ලෙස ගත්තේය. ඔහු කාලිංගයේ සිට තිලෝකසුන්දරී නම් කුමරිය සමඟ විවාහ වූයේද කාලිංගයන් සමඟ සබඳතා ශක්තිමත් කර ගැනීමේ අදහසිනි.

චෝල පාලන සමයේදී සහ යුද්ධ සමයේදී මෙරට බුද්ධාගමට බොහෝ දුක් විඳීමට සිදු වූ අතර බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා අඩු විය. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ උපසම්පදාවට (පැවිද්දට) අවශ්‍ය වන පැවිදි භික්ෂූන් වහන්සේලා පස් නමක් මුළු රටේම සොයා ගත නොහැකි විය. රට තුළ බුදුදහම නැවත ස්ථාපිත කිරීම සඳහා විජයබාහු බුරුමයේ අනව්රහ රජුගෙන් උපකාර ඉල්ලා සිටියේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බුරුමයෙන් පැවිදි භික්ෂූන් වහන්සේලා ලංකාවට එවන ලදී. මෙම භික්ෂූන් වහන්සේ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා පැවිදි කරවා පිටකය ඉගැන්වීමෙන් බුදුදහම නැවත ස්ථාපිත කිරීමට උපකාර කළහ.[17] මෙයට අමතරව අතහැර දමා විනාශ වූ බෞද්ධ විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද විජයබාහු විසින් පිළිසකර කළේය. බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දළදා වහන්සේ වැඩම කිරීම සඳහා පොළොන්නරුවේ නව විහාරයක් ද ඉදිකරන ලදී. ත්‍රිපිටකයේ අර්ථකථනය වෙනස් වූ විට දෙරටේ භික්ෂූන් වහන්සේලා එකතු වී ධර්ම ග්‍රන්ථවල පිළිගත හැකි අනුවාදයක් ඇති කළ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. එකිනෙකා.

විජයබාහු විසින් නව වැව් කිහිපයක් ඉදිකිරීමට අමතරව යුද්ධ සමයේදී විනාශ වූ රජරට වැව් ගණනාවක් ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය. රට ප්‍රධාන වශයෙන් වී වගාව මත යැපුණු බැවින් රජරට ප්‍රදේශයේ මෙම වාරි පද්ධතිය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම රටේ සංවර්ධනයට වැදගත් විය.

1084/1085 දී පමණ බටහිර චාලුක්‍යයට යවන ලද විජයබාහුගේ සමහර තානාපතිවරුන්ට ඔවුන්ගේ හිරිහැරවලට ලක් වූ විට චෝල රාජධානිය සමඟ තවත් ආරවුලක් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, චෝල අධිරාජ්‍යයට එරෙහි තවත් යුද්ධයක් සඳහා රජුගේ තීරණය විජයබාහුගේ හමුදාවේ සේවය කළ වේලක්කාර කුලී හේවායන් ඔහුට එරෙහිව කැරලි ගැසීමට හේතු විය. කැරලිකරුවන් විසින් හමුදාපතිවරුන් කිහිප දෙනෙකු මරා දැමූ අතර රජ මාලිගය ගිනිබත් කරන ලදී. විජයබාහු නැවතත් වාකිරිගලට පලා ගිය නමුත් නැවත පොළොන්නරුවට පැමිණ කැරැල්ල මැඩ පවත්වමින් එය යළි අත්පත් කර ගත්තේය. කැරලි නායකයන් අල්ලා මරා දමන ලදී.

විජයබාහු ශ්‍රී පාදයට මාර්ග ඉදිකිරීම සහ වන්දනාකරුවන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා අම්බලම නම් ගිමන්හල් තැනීම සම්බන්ධයෙන් ද ප්‍රසිද්ධය.[18] ඔහු වන්දනාකරුවන්ගේ සහ සිද්ධස්ථානයේ සේවය සඳහා ගම් සහ වගාවන් ද ලබා දුන්නේය. මෙය පළමුවන විජයබාහු රජු විසින් පිහිටි &quot;අඹගමු&quot; සෙල්ලිපියේ සටහන්ව ඇත.

==ආශ්‍රිත==
* [[අඹගමුව සෙල් ලිපිය]]
* [[මහාවංශය]]
* [[සිංහලේ රාජාවලිය]]
* [[ශ්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසය]]
* [[විජයබාහු පාබල රෙජිමේන්තුව]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{s-start}}
{{s-hou|රජරට රජවරු|?|1039|?|1110|}}
{{s-roy|}}
{{s-bef|before=[[Kassapa VII of Sri Lanka|Kassapa VII]]}}
{{s-ttl|title=[[රජරට රජ]]|years=1055&amp;ndash;1110}}
{{s-aft|after=[[Jayabâhu I of Sri Lanka|Jayabâhu I]]}}
{{end}}

{{Authority control}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:රජවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු]]
[[Category:රජරට රාජධානිය]]</text>
      <sha1>69g7wiwh4rqlrpp179zkdn9d6bahrbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789459</id>
      <parentid>789456</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T09:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bhanukasl</username>
        <id>78857</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>minor sinhala words fix</comment>
      <origin>789459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19307" sha1="m4v5vbd3zu0etmzcn4opmi3be0472is" xml:space="preserve">{{Short description|1055 සිට 1110 දක්වා පොළොන්නරුවේ ශ්‍රී ලංකා රජු}}
{{Infobox royalty
| name         = පළමුවන විජයබාහු රජ
| title        = පොළොන්නරුවේ රජ
| image        = Polonnaruwa Velaikkara Slab Inscription.jpg
| caption      = පළමුවන විජයබාහුගේ පොළොන්නරුව වේලක්කාර සෙල්ලිපිය
| coronation   = 1072/1073
| full name    = 
| succession   = [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුවේ රජ]]
|reign         = 1070-1110
| predecessor  = පළමුවන කුලොතුංග චෝල (චෝල අධිරාජ්‍යයා වශයෙනි)
| successor    = [[පළමුවන ජයබාහු රජ|පළමුවන ජයබාහු]]
| succession1  = [[රුහුණු රාජධානිය|රුහුණේ රජ]] 
| reign1       = 1055-1070
| predecessor1 = [[හත්වන කස්සප රජ|හත්වන කස්සප]]
| successor1   = ඔහුම [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුවේ රජ]] ලෙස
| queen        = කන්නාවුජයේ ලීලාවතී බිසව &lt;br/&gt;කාලිංගයේ තිලෝකසුන්දරී දේවිය
| spouse       = 
| issue        = [[පළමුවන වික්‍රමබාහු රජ ]]&lt;br&gt;[[රත්නාවලී බිසව ]]&lt;br&gt;[[සුගලා දේවිය]]
| royal house  = [[විජයබාහු පෙලපත]]
| dynasty      = [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]]
| father       = [[මොග්ගල්ලාන කුමරු|රුහුණේ මොග්ගොල්ලාන]]
| mother       = [[ලෝඛිතා කුමරිය]]
| religion     = [[බෞද්ධ]]
| birth_name   = කීර්ති
| birth_date   = 1039
| birth_place  = [[රුහුණු රාජධානිය|රුහුණ]], මණ්ඩලම්, [[චෝළ රාජවංශය|චෝල අධිරාජ්යය]] &lt;Br/&gt;
(වර්තමාන [[මාතර]], [[ශ්‍රී ලංකාව]])
| death_date   = 1110 (aged 71)
| death_place  = [[පොලොන්නරුව]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව රාජධානිය]] &lt;br/&gt; (වර්තමාන [[පොලොන්නරුව]], [[ශ්‍රී ලංකාව]])
| date of burial = 
| place of burial = |
}}

'''පළමුවන විජයබාහු'''  (  I වන විජයබාහු / මහා විජයබාහු / විජය බා )  ක්‍රි.ව. 1055 සිට 1110 දක්වා [[පොළොන්නරුව]] අග නගරය කර රාජ්‍ය කර වු ශ්‍රේෂ්ඨ [[සිංහල]] රජ කෙනෙකි. රාජ්‍ය ලේ උරුමය ඇතිව එතුමා උපන්නේය, එකල  [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] කොටසක් ආක්‍රමණික [[ඉන්දියා]]වෙහි චෝල අධිරාජ්‍යයයන් විසින් පාලනය කරන ලදී.  1055 දි රුහුණ හෙවත් දක්ෂිණ දේශයේ පාලනය බාර ගත් එතුමා පසුව වසර 17 ක දිගු සටන් මෙහෙයුමකින් පසු 77 වසරක් පාලනය කර චෝලයින් 1070 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවෙන් එලවා දැමිමට සමත් විය. සියවසකට පසු [[ශ්‍රී ලංකාව]] නැවත එක්සත් කිරිමට එමගින් එතුමාට හැකිවිය. එතුමාගේ පාලන කාලය තුල  බුද්ධ ධර්මය නැවත පිහිටුවීමටත් යුද්ධය නිසා විනාශ වු යටිතල පහසුකම්, වෙහෙර විහාර, ගොඩනැගිලි ආදිය අළුත් වැඩියා කිරිමටත් කටයුතු කරන ලදි.

==මුල් කාලීන ජිවිතය==
විජයබාහු , කිත්ති ( කීති ) යන නාමයෙන්  ක්‍රි.ව. 1039 දි  දක්කිණදේශයේ  රුහුණු රාජධානියේ උපත ලැබීය. එතුමා  රුහුණු පාලකයා වු [[මොග්ගල්ලාන රජු]] හා [[ලෝඛිත බිසව]]ගේ පුතණුවන්ය. එකල [[ශ්‍රී ලංකාව]] දකුණු ඉන්දීය [[චෝල]] ආක්‍රමණිකයන්ගේ ග්‍රාහණයට නතු වුවත්  රුහුණ  [[සිංහල]] රජවරුන් විසින් චෝල පාලකයන්ට එරෙහිව  බලපෑම් කරමින්  පාලනය ගෙන යන ලදි. එතුමාට වයස 15 දි රුහුණේ  රාජ්‍යයත්වයට පත්විමේ අරමුණ ඇතිව  ආක්‍රමණිකයන්ගේ ප්‍රධානියෙකු වු [[ලෝකිස්සර]] පරාජය කරන ලදි. පසුව ක්‍රි.ව. 1055 දි  විජයබාහු නමින් රුහුණේ  රාජ්‍යයත්වයට පත්විය. 
චෝල හමුදාවන් විජයබාහු  රජුගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව නිතර  නිතර ප්‍රහාර එල්ල කලත් ඒවා මැඩපවත්වා,   ක්‍රි.ව. 1058 දි [[රුහුණ]] සම්පුර්ණයෙන්ම  [[දකුණු ඉන්දීය]] චෝල ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් නිදහස් කර, සම්පුර්ණ රුහුණු පාලනය  එතුමාගේ යටතට ගැනිමට සමත් විය.

==පොළොන්නරුව අල්ලාගැනිමේ පළමු වෑයම==
රුහුණ ආරක්ෂිත ස්ථානයක් බවට පත්කිරීමෙන් අනතුරුව එකල අගනගරය වූ පොළොන්නරුව ආක්‍රමණය කිරීමේ පිපාසාවෙන් මඩිනු ලැබූ හෙතෙම 1066 දී පොළොන්නරුව වෙත තම මංගල ප්‍රහාරය මෙහෙයවා ,&lt;ref name=&quot;THE POLONNARUWA KINGS&quot;&gt;{{cite web |url=http://lakdiva.org/codrington/chap04.html#1056 |title=THE POLONNARUWA KINGS |accessdate=2008-09-12 |work=Rhajiv Ratnatunga |publisher=lakdiva.org |date= }}&lt;/ref&gt; මද කලෙකට එය තම ග්‍රහණයට නතු කරගත්තේය. එනමුදු දකුණු ඉන්දීය ආධාරයෙන් බල ගැන්වුනු සොලී(චෝල) හමුදා වන් නැවතත් ප්‍රහාර එල්ල කළෙන් විජයබාහු තෙම නැවත පසු බැස්සේය. 
එසේ පසුබැස වාකිරිගල දී නැවත සංවිධානය වුනු විජයබාහු පොළොන්නරුව තම ග්‍රහණයට ගැනීමේ නැවුම් වෑයමක්  දියත් කළේය. එවිට පාලන බලය සඳහා සටන් වැදි වෙනත් පාර්ශවයන්  විසින් දියත් කළ කැරළි සඳහාද මුහුන දීමටද සිදුවිය.
ඒවාද විජයග්‍රහණය කළ විජයබාහු ස්වකීය හමුදාවන් පොළොන්නරුව නැවත ගැනීමේ අදිටනින් යුතුව මෙහෙයවුවද සොලීන් අතික්‍රමණය කිරීමට නොපොහොසත් වූයේය.

==පොළොන්නරුවට දෙවනි වර පහර දීම==
[[Image:Vijayabahu I's battle plan.png|thumb|Vijayabahu I sent three armies to attack Polonnaruwa. One was sent along the western shore to Mahatittha and Polonnaruwa, another from the east across Magama and the third and main force across Mahiyanga.]]
1069-1070 කාලය තුළ දකුණු ඉන්දියාවේ තමිල්නාඩුවේ චෝල අධිරාජ්‍යයේ සිවිල් යුද්ධයක් ඇති වූ අතර එය රට කැළඹීමට ලක් විය.[12] පොළොන්නරුවේ චෝල හමුදාව අඩු වැඩි වශයෙන් හුදකලා වී සිටියදී විජයබාහුට නැවත ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට අවස්ථාවක් සලසා දෙමින්, චෝල අධිරාජ්‍යය තුළ ඇති වූ උත්සුකයන් ශ්‍රී ලංකාව කෙරෙහි අධිරාජ්‍යය අවධානය යොමු කිරීම වැළැක්වීය. බුරුමය, පාණ්ඩ්‍ය වැනි චෝළයන් පරාජය කිරීමට බොහෝ රාජධානිවල සහාය ඔහුට ලැබී ඇත.

වලවේ ගඟට දකුණින් පිහිටි මහානාගකුලයෙන් ආරම්භ වූ විජයබාහු පෙරමුණු තුනකින් පොළොන්නරුවට පහර දීමට ත්‍රිවිධ හමුදාවන් පිටත් කළේය. දකුණු ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන ඕනෑම ශක්තිමත් කිරීමක් සමඟ කටයුතු කිරීම සඳහා එක් හමුදාවක් රටේ බටහිර වෙරළ දිගේ මහාතිත්ත වරායට යවන ලදී. ඉන්පසුව, මෙම හමුදාවෙන් කොටසක් පොළොන්නරුව දෙසට ගමන් කර වයඹ දෙසින් ප්‍රහාර එල්ල කළ අතර අනෙක් කොටස ශක්තිමත් කිරීම් පැමිණීම වැළැක්වීම සඳහා වරායන් අල්ලා ගත්හ. නැඟෙනහිරෙන් පොළොන්නරුවට පහර දීමට මාගම හරහා නැඟෙනහිරෙන් දෙවන හමුදාවක් යවන ලදී. තුන්වන සහ ප්‍රධාන බලවේගය රජුගේ ප්‍රධානත්වයෙන් රට පුරා ඉදිරියට ගියේය. මෙම ත්‍රිවිධ හමුදාව විසින් වට කරන ලද පොළොන්නරුව විජයබාහු රජුගේ හමුදාව නගරයට ඇතුළු වීමට පෙර මාස හතක් වටලනු ලැබීය. 1070 දී විජයබාහු පොළොන්නරුවේ පාලකයා බවට පත් විය.[12][15] එකල ශ්‍රී ලංකාව හැඳින්වූයේ තම්බපන්නි යනුවෙනි.

==රාජ්‍ය පාලනය==
{{empty section}}
පොළොන්නරුව ජයග්‍රහණයෙන් පසු විජයබාහුට තවත් කැරලිවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. 1072 හෝ 1073 දී රුහුණේ විජයබාහු ලෙස කිරුළු පැළඳ වසර දහඅටකට පසුව සහ වසර දාහතක් පැවති හමුදා මෙහෙයුමකින් පසුව සිදු වූ ඔහුගේ රාජාභිෂේකය ප්‍රමාද කිරීමට මෙය හේතු විය. පොළොන්නරුව &quot;විජයරාජපුර&quot; ලෙස නම් කර අගනුවර ලෙස තෝරාගෙන පොළොන්නරුව රාජධානියේ පළමු සිංහල රජු බවට විජයබාහු පත් විය. රාජාභිෂේක මංගල්‍යය පැවැත්වුණේ රටේ පැරණි අගනුවර වූ අනුරාධපුරයේ මේ සඳහා ඉදිකරන ලද මාලිගාවකයි.[16] විජයබාහු කන්නෝජ්හි ජගතිපාලගේ දියණිය ලීලාවතී තම බිසව ලෙස ගත්තේය. ඔහු කාලිංගයේ සිට තිලෝකසුන්දරී නම් කුමරිය සමඟ විවාහ වූයේද කාලිංගයන් සමඟ සබඳතා ශක්තිමත් කර ගැනීමේ අදහසිනි.

චෝල පාලන සමයේදී සහ යුද්ධ සමයේදී මෙරට බුද්ධාගමට බොහෝ දුක් විඳීමට සිදු වූ අතර බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා අඩු විය. බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ උපසම්පදාවට (පැවිද්දට) අවශ්‍ය වන පැවිදි භික්ෂූන් වහන්සේලා පස් නමක් මුළු රටේම සොයා ගත නොහැකි විය. රට තුළ බුදුදහම නැවත ස්ථාපිත කිරීම සඳහා විජයබාහු බුරුමයේ අනව්රහ රජුගෙන් උපකාර ඉල්ලා සිටියේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බුරුමයෙන් පැවිදි භික්ෂූන් වහන්සේලා ලංකාවට එවන ලදී. මෙම භික්ෂූන් වහන්සේ නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා පැවිදි කරවා පිටකය ඉගැන්වීමෙන් බුදුදහම නැවත ස්ථාපිත කිරීමට උපකාර කළහ.[17] මෙයට අමතරව අතහැර දමා විනාශ වූ බෞද්ධ විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද විජයබාහු විසින් පිළිසකර කළේය. බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දළදා වහන්සේ වැඩම කිරීම සඳහා පොළොන්නරුවේ නව විහාරයක් ද ඉදිකරන ලදී. ත්‍රිපිටකයේ අර්ථකථනය වෙනස් වූ විට දෙරටේ භික්ෂූන් වහන්සේලා එකතු වී ධර්ම ග්‍රන්ථවල පිළිගත හැකි අනුවාදයක් ඇති කළ බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. එකිනෙකා.

විජයබාහු විසින් නව වැව් කිහිපයක් ඉදිකිරීමට අමතරව යුද්ධ සමයේදී විනාශ වූ රජරට වැව් ගණනාවක් ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය. රට ප්‍රධාන වශයෙන් වී වගාව මත යැපුණු බැවින් රජරට ප්‍රදේශයේ මෙම වාරි පද්ධතිය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම රටේ සංවර්ධනයට වැදගත් විය.

1084/1085 දී පමණ බටහිර චාලුක්‍යයට යවන ලද විජයබාහුගේ සමහර තානාපතිවරුන්ට ඔවුන්ගේ හිරිහැරවලට ලක් වූ විට චෝල රාජධානිය සමඟ තවත් ආරවුලක් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, චෝල අධිරාජ්‍යයට එරෙහි තවත් යුද්ධයක් සඳහා රජුගේ තීරණය විජයබාහුගේ හමුදාවේ සේවය කළ වේලක්කාර කුලී හේවායන් ඔහුට එරෙහිව කැරලි ගැසීමට හේතු විය. කැරලිකරුවන් විසින් හමුදාපතිවරුන් කිහිප දෙනෙකු මරා දැමූ අතර රජ මාලිගය ගිනිබත් කරන ලදී. විජයබාහු නැවතත් වාකිරිගලට පලා ගිය නමුත් නැවත පොළොන්නරුවට පැමිණ කැරැල්ල මැඩ පවත්වමින් එය යළි අත්පත් කර ගත්තේය. කැරලි නායකයන් අල්ලා මරා දමන ලදී.

විජයබාහු ශ්‍රී පාදයට මාර්ග ඉදිකිරීම සහ වන්දනාකරුවන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා අම්බලම නම් ගිමන්හල් තැනීම සම්බන්ධයෙන් ද ප්‍රසිද්ධය.[18] ඔහු වන්දනාකරුවන්ගේ සහ සිද්ධස්ථානයේ සේවය සඳහා ගම් සහ වගාවන් ද ලබා දුන්නේය. මෙය පළමුවන විජයබාහු රජු විසින් පිහිටි &quot;අඹගමු&quot; සෙල්ලිපියේ සටහන්ව ඇත.

==ආශ්‍රිත==
* [[අඹගමුව සෙල් ලිපිය]]
* [[මහාවංශය]]
* [[සිංහලේ රාජාවලිය]]
* [[ශ්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසය]]
* [[විජයබාහු පාබල රෙජිමේන්තුව]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

{{s-start}}
{{s-hou|රජරට රජවරු|?|1039|?|1110|}}
{{s-roy|}}
{{s-bef|before=[[Kassapa VII of Sri Lanka|Kassapa VII]]}}
{{s-ttl|title=[[රජරට රජ]]|years=1055&amp;ndash;1110}}
{{s-aft|after=[[Jayabâhu I of Sri Lanka|Jayabâhu I]]}}
{{end}}

{{Authority control}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:රජවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජවරු]]
[[Category:රජරට රාජධානිය]]</text>
      <sha1>m4v5vbd3zu0etmzcn4opmi3be0472is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පානදුර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27770</id>
    <revision>
      <id>789425</id>
      <parentid>592570</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T22:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27938-19</username>
        <id>78853</id>
      </contributor>
      <comment>කුඩා වෙනස්කමකි.</comment>
      <origin>789425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28125" sha1="ggbnp0xkckacpxthct88ipofpe1ekfw" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය
|official_name    = පානදුර
|image_skyline    = 
|image_caption    = 
|image_flag       = 
|image_seal       = 
|image_map        = 
|map_caption      = 
|pushpin_map      = Sri Lanka
|coordinates_region = LK
|subdivision_type = [[රට]]
|subdivision_name = [[ශ්‍රි ලංකාව]]
|subdivision_type1= පළාත
|subdivision_name1= [[බස්නාහිර පළාත]]
|subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
|subdivision_name2      = [[කළුතර දිස්ත්‍රික්කය]]
|leader_title     = 
|leader_name      = 
|leader_title1 = 
|leader_name1  = 
|area_magnitude   = 
|area_total_km2   = 
|area_total_sq_mi = 
|area_land_km2    = 
|area_land_sq_mi  = 
|area_water_km2   = 
|area_water_sq_mi = 
|population_as_of = 
|population_total = 
|population_metro = 
|population_density_km2 =  &lt;!--Don't include commas!--&gt;
|timezone         = [[Time zone#UTC .2B 6.2C F|ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලා කලාපය]]
|utc_offset       = +5:30
|timezone_DST     = Summer time
|utc_ofset_DST   = +6
|latd=06 |latm=42 |lats=48 |latNS=N |longd=79 |longm=54 |longs=15 |longEW=E
|website          = 
|footnotes        = 
}}

'''පානදුර''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] බටහිර වෙරළ තීරයේ [[කොළඹ]]ට දකුණින් [[කළුතර දිස්ත්‍රික්කය|කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ]] පිහිටි නගරයකි.

== ඉතිහාසය ==
කොළඹ නගරය ආරම්භ විමටත් පෙර ඉතිහාසයේ සදහන් වෙ.15-16 සියවස් වල සිට මෙම නගරය ගැන තොරතුරු  ඓතිහාසික මුලාශ්‍ර වල සදහන් වෙ.එකල පානදුරයෙහි වරායක් තිබු බව පෙනෙ. [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි|මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමිගේ]] මූලිකත්වයෙන්, 19 වන සියවසේ නව බෞද්ධ ප්‍රබෝධයක් ඇති කිරීමට දායකවූ, [[පංච මහා වාද| පානදුරාවාදය]] ඓතිහාසික විවාදය පැවැත්වූ ස්ථානය වේ.

රයිගම් කෝරළයට අයත් පානදුර තොටමුණ පත්තුව හා තල්පිටිබද්ද පත්තුව යන පත්තු දෙකම පවතින්නේ වත්මන් පානදුර ප්‍රාෙද්ශීය ලේකම් බල කොට්ටාසය තුළය. අතීතයේ රයිගම් රාජධාණියේ ප්‍රධානතම වරාය ලෙසින් පානදුර වරාය වැජබිණ. වරක් රයිගම අග නගරයට එල්ලවූ චීන ආක්‍රමණයක් එල්ලවූයේද පානදුරයේ සිටය. වරක් පානදුරයට පැමිණි යාපනයේ ආර්යචක්ක්‍රවර්තීගේ සේනාවන්. රයිගම පාලකයා වූ ප්‍රභූරාජ මහා අලකේෂ්වරයන් විසින් ගොරකානේදී පරාජයට පත්කළේය. රයිගම් කෝරළයේ එක් ඉමක් පානදුර කොරළ වැල්ලෙන් අවසන්වේ. කෝරළේ ඉමේ වැල්ල කොරළ වැල්ල වී ඇත.
බස්නාහිර පළාතෙහි කළුතර දිස්ත්‍රික්කයෙහි රයිගම් කෝරලයෙහි තලිපිටිය දෙබැද්දේ පිහිටි පානදුර තොටමුණ “පානදුර විජය භූමිය” ලෙස වරෙක ඕල්කට්තුමා විසින් හදුන්වා දී ඇත. පාෂාණ දුර හෙවත් ගලදුර ලෙසද එමෙන්ම ද්‍රවිඩ භාෂාවෙන් “පන්තෙයි තුරෙයි” යන අර්ථයෙන්ද පානදුර තොටමුණ හැඳින්වේ.

“THE BOOK OF CEYLON” ග්‍රන්ථය පානදුරය පිළිබඳ පහත සඳහන් මනස්කාන්ත විග්‍රහය ඉදිරිපත් කෙරේ.

“පානදුරය යනු මොරටුවේ ගති ලක්ෂණ බොහොමයක් කැටිකරගත් නගර වැසියන් 2000ක් පමණ වාසය කරන නගරයකි. එහි ඇති පෘථුල ගං මෝයවල්, තැනින් තැන පිහිටා ඇති කුඩා දුපත් මගින් බැලු බැල්මට පෙනෙන්නාවු භූමි ප්‍රදේශයට සුවිශේෂිත වු චමත්කාරයක් එකතු කොට ඇත. එම දුපත් ජලචර පක්ෂීන් රාශියකට විවේකස්ථානය වී ඇති අතර ඉතා උත්කෘෂ්ඨවත් තුරුලතා ආදියෙන්ද වැසී වතී. ගමන් කරන මගීන් දුම්රිය නැවතුම්පොල අසලින් ඇති ගං මෝය හරහා වැටී ඇති පාලමේ සිට පිටතින් පෙනෙන සුන්දර දුපත දෙස බැලිය යුතුමය”.

පානදුරයේ ප්‍රසිද්ධිය සමග සම්බන්ධ වු ඉතා රසවත් ඉතිහාසයක අවස්ථා 02 ක් පවතී. මෙම දෙකම සටන් හා බැඳී පවතී. පළමු සටන සිදුවුයේ 12 වන ශත වර්ෂයේදීය. පොළොන්නරු මහ පරාක්‍රමබාහු රජතුමාගේ ප්‍රසිද්ධි සේනාධිපතිවරයෙකු වු අලකේශ්වරට ඉන්දියානු ආක්‍රමණයිකයින්ට පානදුරේදී මුණ ගැසී පරාජය කරන ලදී. දෙවන අවස්ථාව වනුයේ පෘතුගීසීන් හා ලන්දේසීන් අතර ආධිපත්‍ය සඳහා 17 වන ශත වර්ෂයේදී සිදුවු සටනයි. කළුතර සිට කොළඹට තුන්දහසක පිරිසක් ගමන් කරවමින්, ලන්දේසීන් පානදුර ගඟ තරණය කරන ලදී. පසු අවස්ථාවේදී වටකොට එයින් 500ක් පමණ දෙනා මරා දමන ලදී. ගැලවුණු පිරිස නැවතත් කොළඹට පැමිණිය නමුත් එවැනි දුක්ඛිත තත්වයකදී ආපසු පැමිණි අයගෙන් භාගයක් පමණ දෙනා ඔවුන්ගේ තුවාල හේතුවෙන් මරණයට පත්වුහ.

පානදුරයට සම්බන්ධව ඉතාම වැදගත් හා සිත්ගන්නා වු සුළු ඵෙතිහාසික පුරාවෘත්තය වන්නේ 1873 අගෝස්තු 6 හා 28 දිනවල පවත්වන ලද පානදුරවාදයයි. පානදුර රන්කොත් විහාරය අසල ජෙරමියස් දියෙස් මැතිතුමාගේ දොඹගහවත්ත නැමැති පෞද්ගලික ඉඩමේදී මෙම වාදය පවත්වන ලදී. මේ වු කලී සියවස් තුනකට වැඩිකලක් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය නොමැතිව මිෂනාරීන්ගේ හා ක්‍රිස්තු පාලනය යටතේ සැහැසිකම් හා තාඩන පීඩන වලට ලක්වු බෞද්ධයන් සිට ජන්ම භූමියේදී නිදහසේ තම ආගම ඇදහීමට ගෙන ගිය ප්‍රබල සටනේ එක් ජයග්‍රාහී අවස්ථාවකි.

පානදුරයෙහි ඵෙ‍තිහාසික පුරාවෘතාන්තය සැබවින්ම සිත් ගන්නා සුළුය. කුඹුරක සීසාමින් සිටි ගොවීන් පිරිසකට රන් පුහුලක් හමුවු ස්ථානය හිරණය හෙවත් හිරණ වේ. ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර රාජධානි සමයේ විශේෂයෙන්ම මාලිගාව ආලෝකමත් කිරීමට හා දළදා පුද පුජා පැවැත්වීමට තෙල් සැපයු ගම්වරය තෙල් පිටිය හෙවත් තල්පිටිය විය. එහි වර්තමානයේ පවා තෙල් පිදීමට භාවිතා කල සෙක්කු බහුලව දැකිය හැකිවේ. ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ රාජසිංහ රජතුමාගේ මහා අධිකාරම් කෙනෙකු වු මොල්ලිගොඩ මහා අධිකාරම්ගේ ඥාති පිරිසක් පදිංචිවු පෙදෙස මොල්ලිගොඩ විය. “මෞලි” යනු ඔවුහු යන අදහසයි. ඔටුන්න රජතුමාගේ හිස මත තබන උතුම්ම ආභරණයකි. ඒ අනුව උතුම් පරපුරකින් මේ ගම ආරම්භ වී ඇත. වෙදදුව , වාද්දුව වු බව ජනතාවගේ විශ්වාසයයි. තන්තිරිමුල්ල ග්‍රාමයට එහි නම පටබැදුනේ රජ කාලයේ බදු මුදල් එකතු කිරීමට තන්තිරිගේ, කළුතන්තිරිගේ හා ගාර්දිය තන්තිරිගේ යන පවුල් මුල් කරගෙන බදු එකතු කරන්නන් පත්කල බැවිනි. පෘතිගීසි පාලන සමයේ කුරුප්පු නමැති සෙන්පතියෙකු [[දොන් බර්තෝලමෙවුස් කුරුප්පු]] හෙවත්(මෙරට ප්‍රථම අගමැතිනි සිරිමාවෝ රත්වත්තේ මැතිණියගේ මුත්තණුවන්ගේ පවුලේ ආදිතමයෙක්) පාලන කටයුතු කල ප්‍රදේශය කුරුප්පුමුල්ල විය. එමෙන්ම රයිගම් බණ්ඩාරයන් කරත්ත වලින් ගමන් කරමින් සිටියදී රාත්‍රිය උදාවීම නිසා කරත්ත නවතා තැබු ස්ථානය ගොනාබැදිදුව විය. එම රයිගම් බණ්ඩාරයන්ගේ රජවාසලට මාල සෑදු අය සිටි ගම්මානය මාලමුල්ල විය. මාලමුල්ල පිළිබඳ තවත් අර්ථකථනයක් වන්නේ මලලගේ, මලලනායක, මලලසේකර වැනි මාල වචනය ඉදිරියට ඇති වාසගම් සහිත පදිංචිකරුවන් පැමිණීම නිසා මලලමුල්ල මාලමුල්ල වු බවය.

බස්නාහිරි පලාතේ පානදුර සහ කළුතර යන නගරවලට මැදිවී ඇති වාද්දුව නගරයේ ඉතිහාසය කෝට්ටේ යුගය දක්වා දිවයන අයුරු පෙනේ. ඒ සමයෙහි වාද්දුව ප්‍රදේශය පාලනය වුයේ කෝට්ටේ රාජකීයයන් අතිනි. අපේ සංදේශ සාහිත්‍ය ඒ බව සනාථ කරයි.

නුතන පාලන නීති ඔස්සේ වාද්දුව ප්‍රදේශය විග්‍රහ වන්නේ පානදුර තොටමුණෙහි රයිගම් කෝරලයේ මුංවත්තේ බාගේ පත්තුවට අයත් ප්‍රදේශයක් හැටියටය. ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ ශාසනික ඉතිහාසය 19 වන සියවසේ මුල්භාගයේ සිට සඳහන්වේ. එකල තිබුණු ප්‍රධාන බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය වුයේ වාද්දුව මොල්ලිගොඩ දෙගම්බද මහා විහාරය හෙවත් දවටගහ විහාරයයි. එහි වැඩ විසු වාද්දුවේ ධම්මානන්ද මහාහිමිපාණන් වහන්සේට කොළඹ පළාතේ උප ප්‍රධාන සංඝනායක පදවිය ලැබුනේ ක්‍රි.ව. 1853 යැයි එම විහාර ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. උන්වහන්සේගේ ගුරු පරම්පරාව වැලිවිට පිණ්ඩපාතකි අසරණ සරණ සිරි සරනංකර සංඝරාජ මාහිමිපාණන්වහන්සේගේ කාලය දක්වා විහිදී යයි.

වාද්දුව නමින් හැදින්වෙන විශාල් බිම්පෙදෙස දැන් ගම් නියම්ගම් රාශියකින් යුක්තවේ. තල්පිටිය, මඩවිල්ගොඩ, මහාවාද්දුව, කුඩාවාද්දුව, [[පොහොද්දරමුල්ල]], [[පොතුපිටිය]], මැලෑගම, මැස්ටිය, මාවල යන නම් ඒ අතර වේ. විශාල වෙල්ලයාය වලින් වටවු හෙයින් “දුව” ගනයට වැටෙන ගෝනදුව, කුමාරදුව, කවුඩුදුව, දෙල්දුව, නයිදුව සහ කොරොස්දුව වැනි තැනිතලා පෙදෙස්ද මොරොන්තුඩුව වැනි ව්‍යාප්ත බිම් පෙදෙස්ද වාද්දුවට අයත්වේ. මෑත ඉතිහාසයේ මෙම බිම් පෙදෙස ප්‍රසිද්ධව තිබුණේ සන්නිපාත, කැඩුම්බිදුම්, ග්‍රහණි, මාන්දම්, අංශභාග, වාතරෝග, වන, පිළිකා මෙන්ම දියවැඩියාව රෝග රාශියක් පිළිඳ විශේෂඥතාවයක් දැක්වු පරම්පරා රාශියක් නිසාය.

හත්වෙනි මිහිදු රජුගේ පාලනයෙන් පසුව රට පාලනය පොලිස් අතට පත්වු අතර රජරටින් පැනගිය සිංහල පුතුන් බොහොමයක් රුහුණු සහ මායා රටේදී සිය රැකවරණය සලසා ගත්හ. මායා රටේ රැකවරණය සැලසු ප්‍රදේශ අතරින් මුල් තැනක් ලැබුවේ පානදුර ප්‍රදේශය වන අතර එම ප්‍රදේශය තුන්පැත්තක් මහ ජලාශයන්ගෙන් වටවී තිබීම එයට මුලික හේතුව විය. මෙම ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය මුල්කොට පසුකාලීනව විශාල බලකොටුවක් ඉදිවිය. එම බලකොටුව ආශ්‍රිතව ඉදිවු ආරක්ෂිත තොටුපල දිග්ගල ප්‍රදේශයේ ඉදිවු බවටත් පසුකාලීනව දිග්ගල මිටියාවත ප්‍රදේශයේ රජමැදුරක් පැවති බවටත් ‍‍ෙළුතිහාසික සාක්ෂි ලැබී ඇත.

පසුකාලීනව මිරියවත්ත නමින් හඳුන්වනු ලැබු මිරියවත්ත රජමාළිගාව මුල්කොට තම බලය තහවුරු කරගත් මහකිත් කුමරු එකල පැවති සොලී බලය පලවා දමා ශ්‍රී ලංකාව එක්සේසත් කිරීම සඳහා සිය ජීවිතය පරදුවට තබා සටනක් කරනු ලැබු මහ සෙනෙවියෙකි. “මහලැනකින්” නමින් මහවංශයේත් “මහලේ” නමින් රාජාවලියේත් සඳහන් වන මහකිත් සෙනෙවි සොලී බලය මර්දනය කර සිය රාජ්‍ය බලය තහවුරු කරගත් අතර උතුරු කළුතරදී ඔටුනු පලන් මෙතුමන් තුන් වසරක කාලයක් රාජ්‍ය පාලනයේ නිරත විය. තම පාලන සමයේදී සොලීන් සමඟ පැවති සටනකදී තම රට වැසියන් එකිනෙකාට විරුද්ධව සටන් වැදීම පිළිබඳව කලකිරීමට පත් මහකිත් සෙනෙවි සොලී වැසියන් සමුල ඝාතනය කිරීමෙන් පසු තම අසපතින්ම හිස සිඳගෙන මියගිය බවට ජනප්‍රවාදයේ සඳහන්වේ. මෙම විරෝධාර මහකිත් සෙනෙවියාගේ නිජභූමිය වන පානදුර ප්‍රදේශයේ ඉදිකළ ආදර්ශ ගම්මානය මහකිත්ගම විය.

පානදුර නගරයට දීර්ඝ ඉතිහාසයක් ඇති බවට බොහෝ සාක්ෂි ඇත. ක්‍රි.ව. 1175 දී මහපරාක්‍රමබාහු රජ මෙම නගරය ඉදිකළ බවත් ක්‍රි.ව. 1225 දී දෙවන මහ පරාක්‍රමබාහු රජු දේව ප්‍රතිරාජ ඇමතියන් ලවා මෙම නගරය දියුණු කළ බවත් එම රජු ඉදිකල පොල් උයන “උයන්කැලේ ” ලෙස භාවිතා වන බවත් පිළිගැනේ. පානදුර නල්ලුරුවේ විසු මානික්කුනිලාතූර් නම් දෙවන නල්ලුර් තූනෛයාර් ඇමතියා විසින් නැවත මෙම නගරය දියුණු කළ බවත් කියැවේ. ඇහැලේපොල මහ අධිකාරම් 1814 දී මෙම උයන්කැලේ ගමෙහි පදිංචි වු බවත් පරංගියා කොළඹ සිට රයිගම යන ගමනේදී මෙහි නවාතැන් ගත් බවටද සාක්ෂි ඇත.

ඵෙතිහාසික සාධක මෙන්ම ඇතැම් පාරසරික කරුණුද මෙම නම් පටබැදුමට හේතු සාධක වු බව පෙනේ. ගොවිපල වලින් කිරි නිෂ්පාදනය කල ප්‍රදේශය පට්ටිය විය. පුංචිදෙණියට එම නාමය ලැබුනේ පුංචි දෙණියක් පැවතීම නිසාය. කුඹුරු යාය වලින් වටවී ඇති බෙක්කක් සේ පිහිටීම හේතුවෙන් බෙක්කේගම වු බව ජනප්‍රවාදයේ ඇත. අම්බලමක් පිහිටි දුපත අම්බලන්දුව විය. මුලික ගමට මඳක් ඉහලින් වෙල් යායකින් වටවු ජනශූන්‍ය වු ගස්කොලං හා තුරුලතා වලින් පෝසිත හේනක හැඩය ගත් කොටස් හේනවත්ත විය. දෙමළ ව්‍යවහාරයේ නල්ල ඌර් බද්ධ වීමෙන් නල්ලුරුව හෙවත් හොඳගම ගොඩ නැගුණි. නාරංගස් බහුලව තිබීම නාරංපිටියේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය විය. විශාල ගල්තලාවක් තිබීම හේතුවෙන් ගල්පොත්ත යන නම පටබැදුනි. කැලෑවෙන වටවු හේන මැදහේන වු අතර සුදුවැලි වලින් සමන්විත වු භූමිය සුදුවැල්ල විය. බටගස් වලින් පිරුණු කැලෑ පෙදෙස බටේලන්ද ලෙස ජනවහරයට ආ අතර ක්‍රිස්තියානි පල්ලියක් තිබුණු මංකඩ පල්ලියමංකඩ විය. වැවකට මායිම්ව පිහිටි නිසා වැව් කඩ වෑකඩ ලෙස ප්‍රචලිත විය. ගොරකා ගස් බහුලව තිබු නිසා ගොරකාන ගමට එම නම ලැබුණි. පත්තිනි මෑණියන් වෙනුවෙන් සෑදු කෝවිල තිබු කඳුගැටය කෝවිලගොඩැල්ල විය. අතීතයේ කටුරොද වලින් පිරුණු කැලෑ පෙදෙස වල් +ආන හෙවත් වලාන ලෙස භාවිතා විය.

පානදුර තොටමු‍ණෙහි “මුල්ල” යන්න බොහෝ ගම්වලට පටබැඳී ඇත. රෙදි සේදීම හා රඳා කුලයට අයත් පවුල් පදිංචි වීම හේනමුල්ල නිර්මාණය වීමට හේතුවිය. පල්ලිය මුල්ල පල්ලිමුල්ල විය. සරික්කාමුල්ල, හේනමුල්ල, පල්ලිමුල්ල, තන්තිරිමුල්ල, කුරුප්පුමුල්ල, මාලමුල්ල, වදුරාමුල්ල යන ගම්වලට ඉහලින් උස වැඩිම ගම් උඩහමුල්ල විය. මෙසේ පානදුර තොටමුණෙහි පිහිටි සෑම ගමකට පාහේ ‍ෙළුතිහාසික හෝ පාරම්පරික සාධක මුල් කොට බිහිවු බව පෙනේ. සියවස් සැපිරූ සද්ධර්මාලංකාර පිරිවෙණ පිහිටියේ පිංවත්ත ප්‍රදේශයේය. එදා එය කෙත්බිමකි. කෙත්බිම මැද කමත පිහිටියේය. මෙම කෙත්බිම අතීතයේ “මාලිමිටියාවත්ත” ලෙස හදුන්වන ලදී. කෙත්බිමෙහි පන්සලක් ඉදිකළ පසු එය පිංවත්ත විය. පුඤ්ඤවත්ථු ලෙස හඳුන්වන මෙහි තේරුම පුන්‍ය ක්ෂේත්‍රය යන්නය. මෙම පුන්‍ය ක්ෂේත්‍රය ආලෝකමත් කළ පිංවත්තේ සිරිසීලානන්ද නාහිමියන් , පොහොද්දරමුල්ලේ ඥානානන්දාභිධාන මහා නායක හිමියන් , කොස්ගොඩ ඥාණවිමල නායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ සහ පිංවත්තේ විමලකීර්ති හිමියන් පානදුර තොටමුණට පමණක් නොව මුළු රටටම ආදර්ශයක් විය.

== ජන ගහණය හා සංස්කෘතිය ==
පානදුර නගරය 100,000 පමණ වු ජනතාවකට වාස භූමිය වේ.&lt;br /&gt;
පානදුර නගර‍යේ බහුතරයක් වු ජනතාවගේ ආගම වනුයේ බුදු දහමයි. නමුත් කතෝළික හා ඉස්ලාම් ආගමිකයන් සුළු පිරිසක්ද දැකිය හැකිය.
පානදුරය දානපතියන්ගේ පුරවරය ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.
රටපුරා ප්‍රසිද්ධ කොස්මාමා යනුවෙන් විරුදාවලියෙන් පිදුම් ලැබූ පොන්නහැන්නදිගේ ආතර් වී දියෙස් දානපතියා උපන් ගම පානදුරයයි.

== ආදර්ශ පාඨය ==
'''බෞද්ධ පුරවරය - පානදුර'''

'''එමෙන්ම &quot;පුණර්ජීවනයේ නගරය&quot; ලෙසින්ද හඳුන්වනු ලබයි.'''

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ නගර ලැයිස්තුව]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== බාහිර සබැදි ==
* [http://maps.msn.com/%28fmyurcikxh3vqjerbps0j345%29/map.aspx?lats1=6.713333&amp;lons1=79.904167&amp;alts1=14&amp;regn1=2 MSN Map - elevation = 1m]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.bps.lk/wheels_library/wh_281.html#_Toc159679743 Article on Colonel Olcott, Panadura and the revival of Buddhism in Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212051657/http://www.bps.lk/wheels_library/wh_281.html#_Toc159679743 |date=2007-12-12 }}

{{coord|06|42|48|N| 79|54|15|E|region:LK_type:city|display=title}}

{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}

{{WesternLK-geo-stub}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාතේ ජනාකීර්ණ ප්‍රදේශ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]</text>
      <sha1>ggbnp0xkckacpxthct88ipofpe1ekfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:පනාකඩුව තඹ සන්නස</title>
    <ns>1</ns>
    <id>30934</id>
    <revision>
      <id>789440</id>
      <parentid>148893</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28083-52</username>
        <id>78855</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Reply</comment>
      <origin>789440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="26lo4uo0ccuassb48wh8q3mv1i15v88" xml:space="preserve">ප්‍රකාශණ හිමිකම් අවුලක් තියෙනවා වගෙයි. --&amp;nbsp;[[පරිශීලක:බිඟුවා|&lt;span style=&quot;color:BLUE;&quot;&gt;&lt;b&gt;බිඟුවා&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:බිඟුවා|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:RED;&quot;&gt;සාකච්ඡාව&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 03:21, 5 අප්‍රේල් 2011 (යූටීසී)

:ok [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-28083-52|&amp;#126;2026-28083-52]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-28083-52|talk]]) 04:28, 9 මැයි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>26lo4uo0ccuassb48wh8q3mv1i15v88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789441</id>
      <parentid>789440</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28083-52</username>
        <id>78855</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Reply</comment>
      <origin>789441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="837" sha1="p1cu8hg4kpydh4lu7piawfjksayj8nm" xml:space="preserve">ප්‍රකාශණ හිමිකම් අවුලක් තියෙනවා වගෙයි. --&amp;nbsp;[[පරිශීලක:බිඟුවා|&lt;span style=&quot;color:BLUE;&quot;&gt;&lt;b&gt;බිඟුවා&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;]]&amp;nbsp;[[User talk:බිඟුවා|&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:RED;&quot;&gt;සාකච්ඡාව&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;]] 03:21, 5 අප්‍රේල් 2011 (යූටීසී)

:ok [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-28083-52|&amp;#126;2026-28083-52]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-28083-52|talk]]) 04:28, 9 මැයි 2026 (යූටීසී)
:harakagen laba Ganna preyojana 5 [[විශේෂ:දායකත්ව/&amp;#126;2026-28083-52|&amp;#126;2026-28083-52]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&amp;#126;2026-28083-52|talk]]) 04:29, 9 මැයි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>p1cu8hg4kpydh4lu7piawfjksayj8nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මලීෂ වගන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32262</id>
    <revision>
      <id>789460</id>
      <parentid>789207</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T09:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37526" sha1="sbrl3ssvhoan6w2l7rbjnvcdvhxoloa" xml:space="preserve">{{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
&lt;!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added.  If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri&quot; with &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)&quot; below before proceeding with the nomination.
--&gt;{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
'''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri==

[[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]]

'''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''&lt;nowiki&gt; වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා  මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ  අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{&lt;/nowiki&gt;http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}හිමිකර ගනියි.  2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය.</text>
      <sha1>sbrl3ssvhoan6w2l7rbjnvcdvhxoloa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ආචර් බ්ලඩ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42924</id>
    <revision>
      <id>789424</id>
      <parentid>603604</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T22:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20495" sha1="ebs7mel21d42qfusn5m5kj9obxz6cpi" xml:space="preserve">'''ආචර් කෙන්ට් බ්ලඩ්''' (මාර්තු 20, 1923 – සැප්තැම්බර් 3, 2004) යනු [[බංග්ලාදේශය|බංග්ලාදේශයෙහි]]  සේවය කල [[ඇඑජ|ඇමරිකානු]] තානාපතිවරයෙකි. [[නැගෙනහිර පකිස්තානය|නැගෙනහිර පකිස්තානයෙහි]] [[ඩැකා|ඩැකා නුවර]] සඳහා අවසාන ඇමරිකානු කොන්සල් ජෙනරාල්වරයා ලෙසින් ඔහු සේවය කලේය. ඔහු ප්‍රසිද්ධ වන්නේ  [[බංග්ලාදේශ විමුක්ති යුද්ධය|බංග්ලාදේශ විමුක්ති යුද්ධයෙහිදී]] සිදු කල ක්‍රෑරකම් වලට විරෝධය පල කරමින් දැඩි බසින් '''බ්ලඩ් විදුලි පුවත''' යැවීම සම්බන්ධයෙනි.

==චරිතාපදානය==
ආචර් බ්ලඩ් උපන්නේ  [[චිකාගෝ]] හිදීය. [[ලින්ච්බර්ග්, වර්ජීනියා]] හී උසස් ශාස්ත්‍රාලයෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය අවසන් කල ඔහු 1943දී  [[වර්ජීනියා විශ්වවිද්‍යාලය|වර්ජීනියා විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ප්‍රථම උපාධිය ලද්දේය. 1963දී [[ජෝර්ජ් වොෂිංටන් විශ්වවිද්‍යාලය|ජෝර්ජ් වොෂිංටන් විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ දෙවන උපාධියක් ඔහු ලද්දේය. [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී]] ඔහු [[එජ නාවුක හමුදාව|එජ නාවුක හමුදාවේ]] සේවයෙහි යෙදුනේ  [[උතුරු ශාන්තිකර]] සේනාංකය සඳහාය. 1947 දී ඔහු [[එක්සත් ජනපද විදේශ සේවය |විදේශ සේවයට]] බැඳුනේය. 1970දී නැගෙනහිර පකිස්තානයේ, ඩැකා හී එජ [[කොන්සල් ජෙනරාල් වරයා]] ලෙසින් සේවය භාරගැනීමට බ්ලඩ් පැමිණියේය. [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියෙහි]], [[ඇල්ජීරියාව|ඇල්ජීරියාවෙහි]], [[ජර්මනිය|ජර්මනියෙහි]], [[ඇෆ්ගනිස්තානය|ඇෆ්ගනිස්තානයෙහි]] සේවය කර ඇති බ්ලඩ් අවසන් වරට සේවය කලේ   [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]], [[නව දිල්ලිය|නව දිල්ලියෙහි]], එ.ජ. තානාපති කාර්යාලයේ [[චාජි ඩෆෙයාර්|නියෝජ්‍ය තානාපති]] වශයෙන් වන අතර 1982දී සේවයෙන් විශ්‍රාම ගියේය.

1993 සිට ඔහු ජීවත් වූ [[කොලරාඩෝ|කොලරාඩෝහී]], [[ෆෝට් කොලින්ස්]] හිදී, 2004 සැප්තැම්බර් 3 දිනදී  ආචර් බ්ලඩ් මිය ගියේ ධමනී දැඩිවීම නිසාවෙනි. . &quot;විශ්‍රාම සුවයෙන් කොලරාඩෝහිදී දිවි ගෙවූ ආචර් කේ. බ්ලඩ් පසුගිය මාසයේදී මිය ගිය විට, ඔහුගේ පවුල, පැරණි මිතුරන් කිහිප දෙනෙක්, සහ සමස්ත ජාතියක් ඔහුගේ වියෝව ගැන ශෝක වූ නමුදු එසේ අති මහත් ශෝකයට පත්වූ ජාතිය ඔහුගේ ජාතිය නොවීය. එය බංග්ලාදේශය විය.&quot; &lt;ref&gt;[http://www.culturechange.org/ArcherBloodBangladesh.html රෙස්ට් ඉන් පීස් ආචර් බ්ලඩ්, ඇමරිකන් හීරෝ] නොවැම්බර් 03, 2004&lt;/ref&gt; ඔහුගේ මරණය පිළිබඳ වාර්තා බංග්ලාදේශයේ පුවත්පත්හී සිරස් තල දැරූ අතර, ඇමරිකානු පුවත්පත් වල පසුපිටුවන්හී මරණ දැන්වීම් තීරුවල වාර්තාවීමට ඔහු පෙර පිනකින් වාසනා දැරීය. ෆෝට් කොලින්ස්හී පැවැති අවමංගල්‍යය සඳහා බංග්ලාදේශය දූත පිරිසක් යැවූ අතර බ්ලඩ් මහතාගේ වියෝව වෙනුවෙන් බොහෝ බංග්ලාදේශ ජාතිකයින් යැවූ සංදේශයන් බ්ලඩ් මහත්මිය විසින් ලදි. 1971 පැවැති ඇමරිකානු රාජ්‍ය දූත මෙහෙවරෙහි සදාචාරාත්මක හරස්කඩ නිරාවරණය කෙරුමට උපකාර වීම සඳහා එහි තීරු ලිපි තුල ආචර් බ්ලඩ් පිළිබඳ අභිනන්දනයක් ලියා පල කිරීමට [[වොෂිංටන් පෝස්ට්]] පියවර ගත්තේය.&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A43422-2004Sep22.html]&lt;/ref&gt;

2005 මැයි මසදී පැවැති, පළමු බංග්ලාදේශ-ඇමරිකානු සම්මේලනයේදී බංග්ලාදේශ-ඇමරිකානු පදනම සංස්., (BAFI)  විසින් ආචර් බ්ලඩ් වෙත මරණාපර ලෙසින්  විශිෂ්ට සේවා ප්‍රදානයක් පිරිනමන ලදි.&lt;ref&gt;[http://www.bafi.org/events/convention_2005.asp බංග්ලාදේශී-ඇමරිකන් ෆවුන්ඩේෂන්, Inc&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; 1970 දී  සහ 1971 දී මනුෂ්‍යත්වය වෙනුවෙන් ඔහුගේ භූමිකාව සඳහා සහ දැන් බංග්ලාදේශය වන භූමියෙහි පකිස්තානු හමුදාව විසින් වර්ගඝාතන මෙහෙයුමක් දියත් කරමින් සිටියදී ක්‍රියාත්මක වුනු එජ නිල ප්‍රතිපත්තියට එරෙහිව ඔහුගේ අභීත ස්ථාපනය වෙනුවෙන් බ්ලඩ් මහතා මෙම ප්‍රදානය ලැබීය. ඔහුගේ පවුල වෙනුවෙන්, ඔහුගේ පුතු පීටර් බ්ලබ් විසින් ප්‍රදානය භාර ගන්නා ලදි. . මෙයින් අනතුරුව, 2005 දෙසැම්බර් 13 දිනදී, ඩැකාහී එ. ජ. තානාපති කාර්යාල, ඇමරිකානු මධ්‍යස්ථාන පුස්තකාලය, ආචර් කේ. බ්ලඩ් සිහිවනු පිණිස නම් කෙරිණි. ආරම්භක උත්සවය සඳහා චාජි ඩෆෙයාර්, ජුඩිත් චාමාස්, මාග්‍රට් බ්ලඩ් මහත්මිය සහ ඇයගේ දරුවන් දෙදෙන, ෂිරීන් අප්ඩෙග්‍රෆ් සහ පීටර් බ්ලඩ් සහභාගී වූහ.

==බ්ලඩ් විදුලි පුවත ==
[[ගොනුව:Blood telegram.png|300px|right]]

විදේශ සේවා නිලධාරින් විසින් [[රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව]] වෙත ඩිසෙන්ට් චැනල්&lt;ref&gt;[http://www.state.gov/documents/organization/84374.pdf ඩිසෙන්ට් චැනල් ඉන් ෆොරින් එෆෙයාර්ස් මැනුවල් 2 FAM 070 (PDF)]&lt;/ref&gt; ඔස්සේ එවන ලද ඉතාමත් දැඩි බසැති පණිවුඩ අතුරින් එකක් ලෙස බ්ලඩ් විදුලි පුවත (අප්‍රේල් 6, 1971) සැලකෙයි. &lt;ref&gt;හිචන්ස්, ක්‍රිස්ටොෆර්. ''&quot;[[ද ට්‍රයල් ඔෆ් හෙන්රි  කිසිංජර්]]&quot;'', 2002&lt;/ref&gt; එය  [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය |ඇමරිකානුවන්]] 29 දෙනෙකු විසින් අත්සන් කෙරිණි. විදුලි පුවතෙහි සඳහන් වූයෙහි සිංහල පරිවර්තනය මෙයයි:
&lt;blockquote&gt;

'' ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය මැඩලීම පිළිබඳ විරෝධය පෑමට අපගේ රජය අසමත් විය. සිදුවූ ක්‍රෑරකම් පිළිබඳ විරෝධය පෑමට අපගේ රජය අසමත් වී ඇත. එහි පුරවැසියන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා දැඩි පියවර ගැනීමට අසමත් වී ඇති අතර එවිටම  බටහිර පකිස් [තාන] බලපැවැත්ම යටතේ පැවති රජය  සතුටු කිරීම සඳහා ආපස්සට ආවැඩීමට හා ඔවුන්ට විරුද්ධව යෝග්‍ය පරිද්දෙන් පැවතිය යුතුව තිබුණු සෘණ ජාත්‍යන්තර මහජන සම්බන්ධතා ගැටුම ලිහිල් කිරීමට අපගේ රජය යත්න දරා ඇත. අපගේ රජය  [[සදාචාරාත්මක බංකොලොත්භාවය]] වෙතට පත්ව ඇති බවට බොහෝ දෙනා සාක්ෂ්‍ය දරනු ඇත ,(...) එහෙත්, සදාචාරාත්මක ලෙසින් හෝ, මැදිහත්නොවීමට අප තීරණය කලේ,  අවාසනාත්මක ලෙසින් අධිතේරුමක් සහිත  [[වර්ගඝාතය]] යන පදය අදාල වන්නාවූ,  අවාමි අරගලය,  ස්වෛරී රාජ්‍යයක අභ්‍යන්තර ප්‍රශ්නයක්ය යන පදනමෙහි පිහිටමිනි. පුද්ගලික ඇමරිකානුවෝ කලකිරීම ප්‍රකාශ කලහ. අපි, වෘත්තිමය සිවිල් සේවකයන් ලෙසින්, වත්මන් ප්‍රතිපත්තිය හා සමග  අපගේ විසම්මුතිය පල කර සිටිමින් උද්‍යෝගීමත්ව බලාපොරොත්තු වන්නේ මෙහි අපගේ සැබෑ හා නිත්‍ය  අභිරුචියන් හඳුනාගෙන අපගේ ප්‍රතිපත්තීන් නියම මග වෙත යළියොමු කර ගත හැකි වේවා යන්නයි. '' 

&lt;br&gt;&lt;br&gt;
(එ.ජ. තානාපති කාර්යාලය (ඩැකා) කේබල පණිඩුඩය, නැගෙනහිර පකිස්තානය වෙත එ. ජ. ප්‍රතිපත්තිය වෙතින් විසම්මුතිය, අප්‍රේල් 6, 1971, රහස්‍ය, 5 පිටු. රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවෙහි අත්සන්ද අඩංගු වෙයි. මූලාශ්‍රය: RG 59, SN 70-73 Pol and Def. From: Pol Pak-U.S. To: Pol 17-1 Pak-U.S. Box 2535;)&lt;ref&gt;[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB8.pdf ඩිසෙන්ට් ෆ්‍රොම් යූ.එස්. පොලිසි ටුවර්ඩ් ඊස්ට් පකිස්තාන්] (PDF) අප්‍රේල් 6, 1971&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

පෙරදී යැවුනු විදුලි පුවතක (මාර්තු 27, 1971), &quot;සිලෙක්ටිව් ජෙනසයිඩ්&quot; ({{ බස-si| &quot;වරණීය  වර්ගඝාතය&quot;}}) යන මාතෘකාව යටතේ ඩැකාහී ඇමරිකානු නිරික්ෂණ පිළිබඳ බ්ලඩ්  මෙසේ ලිවීය:

&lt;blockquote&gt;''1. මෙහි ඩැකාහී  පකිස්[තානි] හමුදාව විසින් දියත් කර ඇති භීෂණ යුගය පිළිබඳ  අපි භීතියට පත් හා මුනිවත රකින සාක්ෂ්‍යකරුවො වෙමුහ. යුද්ධ නීති පරිපාලක  බලධාරීන්  සතුව අවාමි ලීග්  ආධාරකරුවන්ගේ ලැයිස්තුවක් ඇති බවට  තොරතුරු ගොඩ නැගෙමින් පවතින අතර මෙම ආධාරකරුවන්ගේ නිවෙස් වලින් ඩැහැ ගෙන විත් වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීමෙන් ඔවුන් විධිමත් ලෙසින් තුරල් කරමින් පවතියි  ''

&lt;br&gt;
''2. නැසුම සඳහා සලකුණු කොට ඇතිවුන් අතර අවාමි ලීග් ධූරාවලියේ සාමාජිකයන්ට අමතරව ශිෂ්‍ය නායකයන් හා විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයෝද වෙති. මෙහි දෙවන ගණය අතුරින් දර්ශන විද්‍යා අධ්‍යයනාංශයෙහි ප්‍රධානි ෆස්ලුර් රහමාන් සහ ඉතිහාස අධ්‍යයනාංශයෙහි ප්‍රධානි හා හින්දු ජාතිකයෙකු වූ එම්. ඇබඩීන් ඝාතනය කර ඇත. දේශපාලන විද්‍යා අධ්‍යයනාංශයෙහි රසාක් මහතා මරණයට පත්ව ඇතැයි රාවයක් පවතියි. ජාතික රාජ්‍ය සභාවට තේරී පත්වූවන්ගෙන් බහුතරයද [[ප්‍රත්‍යන්ත සභාවේ සාමාජීක |ප්‍රසසා වරුන්]] කිහිප දෙනෙක්ද මෙම ලැයිස්තුවෙහි සිටිති.''

&lt;br&gt;
''3. තවදුරටත්, පකිස්[තානි] සන්නද්ධ හමුදාවෙහි සහය සහිතව,  බෙංගාලි-නොවන මුස්ලිම්වරුන් විසින් විධිමත් ලෙසින් දුගී ජනයාගේ නිවෙස් වෙත ප්‍රහාර එල්ල කරමින් හා බෙංගාලිවරුන් හා හින්දුවරුන් ඝාතනය කරමින් පවතියි.''

&lt;br&gt;
(එ.ජ. තානාපති කාර්යාලය (ඩැකා) කේබල පණිඩුඩය, වරණීය  වර්ගඝාතය, මාර්තු 27, 1971)&lt;ref&gt;[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB1.pdf සිලෙක්ටිව් ජෙනසයිඩ්] (PDF) මාර්තු 27, 1971&lt;/ref&gt;

&lt;/blockquote&gt;

බ්ලඩ් සඳහා ඩැකා හී තවද මාස 18 ක කාලයක සේවා න්‍යාය පත්‍රයක් නියමිතව තිබුනද,  [[එක්සත් ජනපදයෙහි ජනාධිපති |ජනාධිපති]] [[රිචඩ් එම්. නික්සන්]] සහ [[එක්සත් ජනපදයේ රාජ්‍ය ලේකම් |රාජ්‍ය ලේකම්]] [[හෙන්රි කිසිංජර්]] විසින් ඔහු සේවයෙන් නිදහස් කොට යළි කැඳවන ලද්දේ  [[චීනය]] වෙත තානාපති සම්බන්ධකම් විවෘත කර ගැනීමටද [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයේ]] බලයට ප්‍රතිවිරුද්ධව ක්‍රියා කිරීමටද [[බටහිර පකිස්තානය]] භාවිතා කිරීමේ ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තුවන්ට ඔහුගේ විරුද්ධත්වය හරස් වුනු නිසාවෙනි.

==මෙයද බලන්න ==
* [[බංග්ලාදේශ විමුක්ති යුද්ධය]]

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==තවදුරටත් කියවීම් ==
* සජිත් ගාන්ධි  ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB79/ ද ටිල්ට්: දි යු. එස්. ඇන්ඩ් ද සවුත් ඒසියන් ක්‍රයිසිස් ඔෆ් 1971 නැෂනල් සෙකියුරිටි ආචයිව් ඉලෙක්ට්‍රොනික් බ්‍රීෆිං බුක්  No. 79]'' දෙසැම්බර් 16, 2002 &quot;බ්ලඩ් විදුලි පුවත&quot; සහ එකල අනෙකුත් එ. ජ. රහස්‍ය-හරිත ලියැවිලි  කිහිබයකට සබැඳි අඩංගු වෙයි.
* [https://web.archive.org/web/20050511011121/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/nixon/xi/ යූඑස් ඩිපාට්මන්ට් ඔෆ් ස්ටේට් ඔන් ෆොරින් රිලේෂන්ස් ඇන්ඩ් සවුත් ඒෂියා ක්‍රයිසිස් 1969-1976]
* http://www.military.com/Opinions/0,,Galloway_110304,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312073210/http://www.military.com/Opinions/0,,Galloway_110304,00.html |date=2016-03-12 }}
* [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A43422-2004Sep22.html මරණ දැන්වීම] වොෂිංටන් පෝස්ට්

==බාහිර සබැඳි ==
* http://www.bafi.org/awards/archer_blood.asp
* http://dhaka.usembassy.gov/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323020211/http://dhaka.usembassy.gov/ |date=2015-03-23 }}

{{අධිකාරී පාලනය|VIAF=216118895}}
{{පුද්ගලදත්ත&lt;!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --&gt;
| NAME              = බ්ලඩ්, ආචර්
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION = ඇමරිකානු තානාපති
| DATE OF BIRTH     = මාර්තු 20, 1923
| PLACE OF BIRTH    =
| DATE OF DEATH     = සැප්තැම්බර් 3, 2004
| PLACE OF DEATH    =
}}

{{DEFAULTSORT:බ්ලඩ්, ආචර්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1923 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:2004 මරණ]]
[[ප්‍රවර්ගය:අ.එ.ජ. තානාපතිවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:වර්ජිනියා විශ්වවිද්‍යාලය උපාධිධරයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජෝර්ජ් වොෂිංටන් විශ්වවිද්‍යාලය උපාධිධරයෝ]]</text>
      <sha1>ebs7mel21d42qfusn5m5kj9obxz6cpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48653</id>
    <revision>
      <id>789458</id>
      <parentid>786192</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34870" sha1="1sf480bngiwzjt5jwf28fyku6j90ki1" xml:space="preserve">{{Distinguish|කොළඹ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, රත්මලාන}}

{{Infobox airport
| name         = බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ &lt;br&gt; Bandaranaike International Airport
| image        = 22 boeing 772 app cmb.jpg
| IATA         = CMB
| ICAO         = VCBI
&lt;center&gt;{{Location map|Sri Lanka|width=200|float=center
|caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10
|label=CMB|position=right
|lat_deg=07|lat_min=10|lat_sec=52|lat_dir=N
|lon_deg=79|lon_min=53|lon_sec=01|lon_dir=E
}}&lt;small&gt;Location of airport in Sri Lanka&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
| type         = පොදු / යුධමය
| owner        = [[ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුව]]
| operator     = Airport and Aviation Services (Sri Lanka) Ltd
| city-served  = [[කොළඹ]]
| location     = [[කටුනායක]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| hub          =
&lt;div&gt;
*[[Cinnamon Air]]
*[[Millennium Airlines]]
*[[SriLankan Airlines]]
*[[SriLankan Cargo]]
&lt;/div&gt;
| elevation-f  = 26
| elevation-m  = 8
| coordinates  = {{Coord|07|10|52|N|79|53|01|E|type:airport|display=inline,title}}
| website      = {{url|http://www.airport.lk}}
| metric-elev  = 
| metric-rwy   = 
| r1-number    = 04/22
| r1-length-f  = 11,290
| r1-length-m  = 3,441
| r1-surface   = [[Asphalt]]
| r2-number    = 04L/22R
(Planned)
| r2-length-f  = 13,125
| r2-length-m  = 4,000
| r2-surface   = began Construction in 2018
| stat-year    = 
2018| stat1-header = 
Aircraft Movements| stat1-data   = 
66843| stat2-header = 
Passengers| stat2-data   = 
10,796,411| stat3-header =
Cargo movements(MT)| stat3-data = 
268,317| stat4-header = 
3,445| footnotes    = 
Statistics from Airport &amp; Aviation Services Sri Lanka&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.airport.lk/tenders/2012_annual_rpt.pdf |title=Bandaranaike International Airport - Annual Report |publisher=Airport.lk |date= |accessdate=2013-08-13}}&lt;/ref&gt;}}
'''බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ''' (BIA) (කටුනායක ගුවන්තොටුපළ)   [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළවල් [[ශ්‍රී ලංකාවේ ගුවන්තොටුපළ ලැයිස්තුව|පහෙන්]] ප්‍රධානතම ගුවන්තොටුපළවේ. හිටපු අග්‍රාමාත්‍ය [[S.W.R.D. බණ්ඩාරණායක]] මහතා නමින් නම් කර ඇති මෙම ගුවන් තොටුපළ [[කොළඹ]] සිට කිලෝමීටර 32.5 ක් දුරින් [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]]  [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ]]  [[කටුනායක]] හි පිහිටා ඇත. මෙම ගුවන්තොටුපළ [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ගුවන් සේවය]] වන [[ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවය|ශ්‍රීලංකන් ගුවන් සේවයේ ( ශ්‍රී ලංකන් එයාර්ලයින්ස් )]]  සහ අභ්‍යන්තර ගුවන් ගමන් සේවා සපයන සිනමන් එයාර් ගුවන් සේවයෙහි මෙහෙයුම් මධ්‍යස්ථානය ලෙස ක්‍රියා කරයි. 

==ඉතිහාසය==
1944දී රාජකීය ගුවන් හමුදාවට අයත් ගුවන් පථයක් ලෙසින් ඇරඹුණු මෙම ගුවන් තොටුපල RAF Station Negombo යනුවෙන් හඳුන්වන ලදී. 1957 දී S. W. R. D. බණ්ඩාරණායක මහතා විසින් ලංකාව තුළ වූ සියළුම බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා ගුවන් පථ ඉවත් කරන ලද අතර මෙම ගුවන් පථය රාජකීය ලංකා ගුවන් හමුදාව යටතට පත් කර කටුනායක ගුවන් පථය ලෙස නම් කරන ලදී. කටුනායක ගුවන් පථයේ සමහර කොටස් තවමත් ගුවන් හමුදාව සතුව පවතී. 1964 දී සන්නීවේදන කටයුතු අමාත්‍ය අනිල් මුණසිංහ මහතා විසින් කැනඩා ආධාර ඇතිව රත්මලාන අන්තර්ජාතික ගුවන් තොටුපල වෙනුවට නව අන්තර්ජාතික ගුවන් තොටුපලක් තැනීම ආරම්භ කරන ලදී. 1967 දී වැඩ කටයුතු නිමවූ ගුවන් තොටුපල මෙහෙයුම් කටයුතු එයා සිලෝන් (Air Ceylon) විසින් ආරම්භ කරන ලදී. හෝකර් සිඩ්ලි ට්‍රයිඩන්ට් ([[:en:Hawker Siddeley Trident]]) යානයක් හා බද්දට ගන්නා ලද වයිකර්ස් VC-10 (Vickers VC-10) වර්ගයේ යානයක් භාවිතා කරමින් ගුවන් සේවා පවත්වාගෙන යන ලදි. 1970 දී ගුවන් තොටුපල S.W.R.D. බණ්ඩාරණායක මහතා නමින් නම් කරන ලදි. 1977 දී එය කටුනායක අන්තර්ජාතික ගුවන්තොටුපල වශයෙන් නම් කරන ලද අතර නැවත 1995 දී බණ්ඩාරනායක අන්තර්ජාතික ගුවන්තොටුපල වශයෙන් නම් කරන ලදි.

1971 නොවැම්බර් මස 07 වන දින පළමු බෝයිං 747 ([[:en:Boeing 747]]) ගුවන් යානා ගොඩබැස්ම සිදු කෙරුණ අතර එය කොන්ඩෝර් ([[:en:Condor]]) ගුවන් සමාගමට අයත් වූවක් වන අතර ජර්මනියේ ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් සිට සංචාරකයින් පිරිසක් රැගෙන ආවක් විය. 1990 මුල භාගයේ දී ගුවන් පථය මදක් උතුරු දිශාවට ගෙන යන ලද අතර මුලින් තිබූ ගුවන් පථය (04/22) taxiway එකකට පරිවර්තනය කරන ලදී. ගුවන්තොටුපල සංවර්ධන සැලැස්මක් ක්‍රියාවට නැඟුණු අතර එහි පළමු අදියර ලෙස ගුවන් යානා වලට කෙළින්ම ඇතුළු වීමට පහසුකම් සලසන මගී පාලම් 8ක් සහිත ජැටියක් (pier) ඉදි වූ අතර එය 2005දී විවෘත කෙරුණි. මෙහි දෙවන අදියර ලෙස තවත් මෙවැනිම පර්යන්තයක් ගොඩනැගීමට යෝජනා වී තිබේ. එහි ඉදිකිරීම් 2017 වසර තුළ ඇරඹීමට නියමිත අතර 2020දී වැඩ අවසන් වීමට නියමිතයි.

2007 මැයි මස 07 වන දින ශ්‍රී ලංකා රජයේ තීරණයක් අනුව සිවිල් ගුවන් සේවා වලට වැඩි ඉඩක් ලබා දෙමින් ගුවන් හමුදාමට ක්‍රියාකාරකම් සමහරක් හිඟුරක්ගොඩ ගුවන් හමුදා පරිශ්‍රයට ගෙන යන ලදී. ගුවන් තොටුපල සංවර්ධන සැලැස්මේ කොටසක් ලෙසින් කොළඹ මහ ලේකම් කාර්යාල දුම්රිය නැවතුම්පළ හා ගුවන්තොටපල අතර නව දුම්රිය සේවයක් 2010 ජූනි මසදී ආරම්භ කෙරුණි. එම දුම්රිය සේවය [[රත්මලාන අන්තර්ජාතික ගුවන් තොටුපල]] දක්වා දීර්ඝ කිරීමට සැලසුම් ඇති බව එහිදී අනාවරණය කෙරුණි. බණ්ඩාරනායක අන්තර්ජාතික ගුවන් තොටුපල එමිරේට්ස් ගුවන් සේවයේ  AirBus A380 ගුවන් යානා හදිසි නැවතුම් සඳහා කිහිපවිටක් භාවිතා කරන ලදී. 2012 ජනවාරි 08 වන දින ඩුබායි සිට සිඩ්නි දක්වා EK 413 අංක දරණ ගුවන් ගමනේ යෙදී සිටිය දී ඉන්ධන නැවත පිරවීමක් සඳහා කටුනායකට ගොඩබස්වන ලද අතර එය ලෝකයේ විශාලතම මගී ගුවන් යානය මෙහි ගොඩබස්වන ලද පළමු අවස්ථාව විය.

ශ්‍රී ලන්කන් ගුවන් සේවය මෙහි ප්‍රධාන මෙහෙයුම්කරුවා වන අතර ගුවන් යානා 29ක ඇණියක් සහිතව යුරෝපයේ ලන්ඩන්, මැදපෙරදිග, ඉන්දියානු උප මහද්වීපය, ගිණිකොණ දිග ආසියාව සහ ඈත පෙරදිග දක්වා වූ රටවල් 48ක් පමණ ගමනාන්ත 114කට පමණ ගුවන් ගමන් පවත්වයි.

== පහසුකම් ==

=== පර්යන්ත ===
කටුනායක බණ්ඩාරනායක අන්තර්ජාතික ගුවන්තොටුපල (කේතය CMB) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] අගනුවර වන [[කොළඹ]] සිට කිලෝමීටර 32.5ක් දුරින් පිහිටා ඇත. ගුවන් සමාගම් 37ක් පමණ ගුවන්තොටුපල වෙත සේවා සපයනු ලබන අතර ගුවන් තොටුපල වසරකට ගුවන් මගීන් මිලියන 10.79කට පමණ සේවා සපයයි.

ගුවන් තොටුපල මගී පර්යන්ත තුනකින් සමන්විත අතර පර්යන්ත අංක එක (1) 1967දී විවෘත විය. පර්යන්ත අංක ‍දෙක (2) 2020 වසරේ දී ඉදිකිරීම් නම වීමට අපේක්ෂිත අතර පර්යන්ත අංක තුන (3) 2012 වසරේ නොවැම්බර් මාසයේදී විවෘත කරන ලදී.

==== පර්යන්ත අංක 1 ====
පැරණිම හා විශාලතම පර්යන්තය වන මෙය 1967 වසරේදී විවෘත කරන ලදී. දොරටු 12කින් සමන්විත මෙහි පැමිණීම් හා පිටත්වීම් තිරස්ව වෙන් කර ඇත. පර්යන්ත අංක 2 විවෘත වන තුරු සියලුම අන්තර්ජාතික ගුවන් ගමන් මෙම පර්යන්තය භාවිතා කරනු ලබයි. මෙම පර්යන්තය ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ලට කෙළින්ම සම්බන්ධ වන අතර එක් මගී ප්‍රවේශ ශාලාවකින් සියලුම දොරටු වලට ගමන් කළ හැකියි. ආරක්ෂක පරීක්ෂාවෙන් අනතුරුව එල් හැඩැති ප්‍රවේශ ශාලාවට ඇතුල් වන මගියාට ඉහළ මාලයේ දොරටු අංක 6 සිට 14 දක්වා වන දොරටු වලට ප්‍රවේශ විය හැකි අතර අනෙක් දොරටු සඳහා පහළ මාලයෙන් ප්‍රවේශ විය හැකියි.

ඉහළ මාලයේ මගී විවේකාගාර (lounges) කිහිපයක් ඇති අතර ශ්‍රී ලන්කන් ගුවන් සේවයට අයත් සෙරෙන්ඩිබ් (Serendib) සහ පාම් ස්පිරිට් ( Palm Spirit) විවේකාගාර එයින් විශේෂයි.

==== පර්යන්ත අංක 2 ====
මෙය වසර 2020දී විවෘත කිරීමට නියමිත අතර එහි දොරටු 8ක් සිරස්ව බෙදා වෙන් කළ පිටත්වීම් හා පැමිණීම් සහිතව ගොඩ නැංවීමට නියමිත වේ. මෙය ගුවන්තොටුපල පුළුල් කිරීමේ ව්‍යාපෘතියේ දෙවන කොටසේ දෙවන අදියරේ ප්‍රධාන අරමුණ වෙයි. ඉදිකිරීම් කටයුතු 2017 අප්‍රේල් මස ආරම්භ වීමට නියමිතව තිබූ අතර ඉදිකිරීම් 2020 වසරේ නිම වීමට නියමිතයි. අලුත් පර්යන්තය මගී දොරටු 8ක් හා මගී ගුවන් පාලම් 14කින් සමන්විත වීමට නියමිතයි.

මෙම දොරටු 8න් දෙකක් ලොව විශාලතම මගී ගුවන් යානය වන A380 ගුවන් යානා සඳහා සේවා සැපයීමට පහසුකම් ඇති දොරටු වනු ඇත.

==== පර්යන්ත අංක 3 ====
2012 නොවැම්බර් මස විවෘත කෙරුණු මෙය දේශීය ගුවන් ගමන් සඳහා පහසුකම් සපයනු ලබයි. මෙහි පැමිණීම් හා පිටත් වීම් තිරස් ලෙස වෙන් කර ඇත.

==== භාණ්ඩ පර්යන්තය ====
2009 ඔක්තෝම්බර් මස ඇරඹුණු මෙම පර්යන්තය සියලුම ගුවන් භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා පහසුකම් සපයයි. මෙහි පැමිනීම් හා පිටත්වීම් තිරස්ව වෙන් කර ඇත.

=== ගුවන් යානා නැවතුම් පථ (Aprons) ===

==== Apron Alpha ====
දැනට පවතින පැරණිතම ගුවන් යානා නැවතුම් පථයයි. මෙහි නැවතුම් ස්ථාන නවය (9)ක් ඇති අතර ඉන් පහ (5)ක් දුරස්ථ නැවතුම් වන අතර අනෙක් හතර (4) මගී ගුවන් පාලම් මගින් ගුවන් යානයට කෙළින්ම මගීන් නංවා ගත හැකි (aerobridges) පාලම් වලින් සමන්විතයි. මෙහි බොයින් 747 (Boeing 747) යානා 4ක් හා එයාබස් A330-200 යානා 5ක් එකවර නවතා තැබිය හැකියි. අවස්ථානුකූලව Alpha 9 දරණ දොරටුව A380-800 වර්ගයේ යානා නැවැත්වීමට පහසුකම් සලසා ඇත.

==== Apron Bravo ====
මෙහි නැවතුම් ස්ථාන 8ක් ඇති අතර ඉන් 4ක් දුරස්ථ එවා වන අතර ඉතිරි 4 මගී පාලම් සහිත නැවතුම් ස්ථාන වෙයි. මෙහි එකවර ඕනෑම පුළුල් බඳ ගුවන් යානා 8ක් (A380 හැර) නවතා තැබිය හැකියි. මෙහි මගී පාලම් 4ක් A380 යානා සඳහා පහසුකම් ඇති ස්ථාන බවට පරිවර්තනය කර ඇත. &lt;!-- Citation needed --&gt;

==== Apron Charlie ====
මෙහි නැවතුම් ස්ථාන 8ක් ඇති අතර මේ වන විට ඒවා සියල්ල දුරස්ථ නැවතුම් ස්ථාන වෙයි. මෙහි එක වර ඕනෑම පුළුල් බඳ ගුවන් යානා 8ක් නවතා තැබීමට හැකි අතර මින් Charlie 22 සහ Charlie 26 යන නැවතුම් ස්ථාන A380 ගුවන් යානා නැවැත්වීම සඳහා පහසුකම් සලසා ඇත.&lt;!-- AIRAC AIP SUPPLEMENT 02/17 07 JUN 17 --&gt;

==== Apron Delta ====
මෙහි කුඩා බඳ සහිත ගුවන් යානා 4ක් නවතා තැබීමට පහසුකම් ඇත.

==== Apron Echo ====
මෙය ඉදිරියේදී විවෘත වීමට නියමිත වන අතර එහි වැඩ නිමවූ පසු නැවතුම් ස්ථාන 17ක් තිබෙනු ඇත.

=== ධාවන පථය ===
බණ්ඩාරනායක අන්තර්ජාතික ගුවන් තොටුපල එක් ධාවන පථයකින් (04/22) පමණක් සමන්විත වන අතර එය ඇස්ෆල්ට් ආවරණිත ගුවන් පථයකි. ගුවන් යානා ගුවන් ගත වීම සඳහා මීටර 3441ක දුරකුත් ගොඩබැස්වීම සඳහා මීටර 3350ක දුරකුත් සපයා ඇත. මීට අමතරව A380 යානා සඳහා පහසුකම් සැපයීමට දෙවන ධාවන පථයක් හා taxiway එකක් ඉදිකිරීම කෙරෙහිත් රජයේ අවධානය යොමු වී ඇති බව ප්‍රකාශ වී ඇත.[[File:Srilankan airlines hub bia.jpg|thumb|The airport is the main hub for [[SriLankan Airlines]]]]

==පුළුල් කිරිම හා සංවර්ධනය==

===ව්‍යපෘතියේ අදියර===
2017 වර්ෂයේ ජනවාරි සිට අප්‍රේල් දක්වා දිනකට පැය 8ක් ධාවන පථය වසා තබමින් ධාවන පථ අලුත්වැඩියාවක් සිදු කෙරුණු අතර ඉදිරියේදී කෙරෙන සංවර්ධන වැඩසටහන් හරහා ලොව විශාලතම ගුවන් යානය සඳහා දෛනික සේවා සැපයිය හැකි මට්ටමට වැඩි දියුණු කෙරෙනු ඇති. 

බණ්ඩාරනායක අන්තර්ජාතික ගුවන්තොටුපල සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියේ දෙවන අදියරේ දෙවන කොටසේදී  පර්යන්ත අංක දෙක නමින් පැමිණීම් හා පිටත්වීම් සිරස්ව වෙන් කෙරෙන නව මගී පර්යන්තයක්, නව මගී දොරටු අටක් (8), මගී පාලම් දාහතරක් (14)ක්, A380 යානා සඳහා වෙන් වූ දොරටුවක්, මහල් පහකින් සමන්විත රථගාලක් හා තරු පහේ හෝටලයක් ස්ථාපිත කිරීමට නියමිතයි. මෙම ව්‍යාපෘතිය 2017 වර්ෂයේ අරඹා 2020 වර්ෂයේ වැඩ අවසන් කිරීමට නියමිතය. මෙහි වැඩ අවසන් වූ පසු පැරණි පර්යන්තය දේශීය හා කලාපීය ගුවන් ගමන් සඳහා වෙන් කෙරෙනු ඇත. ක්ෂණිකව ගුවන්තොටුපල අධිවේගී මාර්ගයට ප්‍රවේශ විය හැකි පිටවීම් මාර්ගයක්ද ඇතුළත්වනු ඇත. 

මීට අමතරව තදබදය අවම කිරීම සඳහා නැවතුම් ස්ථාන නවයකින් (9) සමන්විත දුරස්ථ නැවතුම් අංගනයක්ද ඉදිකිරීමට නියමිතය. තවද ව්‍යාපාරිකයන් ආකර්ෂණය කරගැනීම සඳහා බදු රහිත සාප්පු සංකීර්ණයක් කටුනායක වෙළඳ කලාපය තුල ස්ථාපිත කිරීමද යෝජනා වී ඇත. මෙය පැමිණීම් පර්යන්තයට යාබදව තැනෙන අතර ගුවන් පාලමක් හරහා සම්බන්ධ වනු ඇත.

දෙවන අදියරට හෙකටයාර 600ක ඉඩම් ප්‍රමාණයක් පවරාගැනීඹට නියමිත අතර නව පරපුරේ ගුවන් යානා ගොඩබැස්වීමට හැකි ආකාරයේ ධාවන පථයක් ඉදි කිරීමට නියමිතය. මීට අමතරව ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා සහ නඩත්තු සේවා මධ්‍යස්ථානයක්, තවත් මගී පර්යන්තයක්, වාහන නැවතුම් අංගනයක් හා සාප්පු සංකීර්ණයක් ගොඩනැංවීමට අපේක්ෂිතය.

===ව්‍යාපෘති අදියර හා ඉදිකිරීම්===
වර්ෂ 2020දී අවසන් වීමට නියමිත දෙවන අදියර සඳහා ජපන් රජයේ ආධාර හිමි වෙයි.

2007 නොවැම්බර් - 2017 අගෝස්තු - සංවර්ධන අදියර (දෙවන අදියර)

2014 ජූලි මාසයේ දී නව පරිසර හිතකාමී පර්යන්තයේ සැලැස්ම ඉදිරිපත් කරන ලදි.

2014 සැප්තැම්බර් 7 වන දා ජපාන අගමැතිතුමන් අතින් ව්‍යාපෘතියේ දෙවන අදියරේ දෙනව කොටසේ ඉදිකිරීම් ඇරඹුණි

2017-2020 නව මගී පර්යන්තය ඉදිකිරීම් 2017 අප්‍රේල් මස සිට 2020 වර්ෂය දක්වා සිදු කිරීමට නියමිතය.[[File:Air India and SriLankan aircraft at colomobo airport terminal.jpg|thumb|Aircraft at the main international terminal (Terminal 1).]]

==ගුවන් සේවා සහ ගමනාන්ත==

===Passenger flights===
[[File:Bandaranaike International Airport.JPG|thumb| Aircraft in ramp area of Bandaranaike International Airport, after the renovatons.]]
[[File:SriLankan Airlines Airbus A320-231 Sim.jpg|thumb| A [[Sri Lankan Airlines]] [[Airbus A320-200]] (4R-ABB) at the ramp area before the renovations.]]
[[File:Srilankanairlines.jpeg|thumb| A [[Sri Lankan Airlines]] [[Airbus A340-300]] on the tarmac at Bandaranaike International Airport, Colombo.]]
[[File:Mihin Lanka airplane at Bandaranaike International Airport.JPG|thumb|An [[Airbus A320-200]] (4R-MRB) operated by [[Mihin Lanka]] being serviced by a [[Jetway|boarding bridge]].]]

{{Airport-dest-list
|3rdcoltitle = Terminal / Hall
|[[Air Arabia]]| [[Sharjah International Airport|Sharjah]]|1
|[[AirAsia X]]| [[Kuala Lumpur International Airport|Kuala Lumpur]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]] |1
|[[Air India]]| [[Chennai International Airport|Chennai]]|1
|[[Air India Express]]| [[Chennai International Airport|Chennai]]|1
|[[British Airways]]| [[Gatwick Airport|London-Gatwick]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]] |1
|[[Cathay Pacific]]| [[Bangkok Suvarnabhumi|Bangkok-Suvarnabhumi]], [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]], [[Singapore Changi Airport|Singapore]]|1
|[[China Eastern Airlines]]|[[Kunming Changshui International Airport|Kunming]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]]|1
|[[Cinnamon Air]]| [[Batticaloa Airport|Batticaloa]], [[Mawella Lagoon Airport|Dickwella]], [[Polgolla Reservoir|Kandy]], [[Koggala Airport|Koggala]], [[Sigiriya Airport|Sigiriya]], [[China Bay Airport|Trincomalee]], [[Waters Edge (Sri Lanka)|Sri Jayawardenepura Kotte-Waters Edge]] &lt;br /&gt;'''Charter:''' [[Mattala Rajapaksa International Airport|Hambantota]], [[Jaffna Airport|Jaffna]]|3
|[[Emirates (airline)|Emirates]]| [[Dubai International Airport|Dubai]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Singapore Changi Airport|Singapore]]|1
|[[Enter Air]]{{note|fn_1}}| '''Seasonal Charter:''' [[Warsaw Chopin Airport|Warsaw-Chopin]]|1
|[[Etihad Airways]]| [[Abu Dhabi International Airport|Abu Dhabi]]|1
|[[Flydubai]]{{note|fn_1}}| [[Dubai International Airport|Dubai]]|1
|[[Jet Airways]]| [[Chennai International Airport|Chennai]], [[Chhatrapati Shivaji International Airport|Mumbai]]|1
|[[Korean Air]]| [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Incheon International Airport|Seoul-Incheon]]|1
|[[Kuwait Airways]]| [[Kuwait International Airport|Kuwait]], [[Muscat International Airport|Muscat]]|1
|[[LOT Polish Airlines]]| '''Seasonal Charter:''' [[Warsaw Chopin Airport|Warsaw-Chopin]] (begins 6 November 2013)|1
|[[Malaysia Airlines]]| [[Kuala Lumpur International Airport|Kuala Lumpur]]|1
|[[Maldivian (airline)|Maldivian]]| [[Gan International Airport|Gan]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]]|1
|[[Mihin Lanka]]| [[Bahrain International Airport|Bahrain]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Dhaka Airport|Dhaka]], [[Dubai International Airport|Dubai]], [[Mattala Rajapaksa International Airport|Hambantota]], [[Soekarno–Hatta International Airport|Jakarta-Soekarno–Hatta]], [[Madurai Airport|Madurai]], [[Kuala Namu International Airport|Medan]], [[Seychelles International Airport|Mahé]] (begins 16 November 2013),&lt;ref&gt;{{cite web|author=by JL |url=http://airlineroute.net/2013/10/05/mj-sez-w13/ |title=Mihin Lanka to Start Seychelles Service from mid-November 2013; Airline Route – Worldwide Airline Route Updates |publisher=Airlineroute.net |date=October 5, 2013 |accessdate=October 5, 2013}}&lt;/ref&gt; [[Sharjah International Airport|Sharjah]] &lt;br /&gt;'''Seasonal:''' [[Gaya Airport|Gaya]], [[Varanasi Airport|Varanasi]]|1
|[[Millennium Airlines]]|'''Charter:''' [[Anuradhapura Airport|Anuradhapura]], [[Jaffna Airport|Jaffna]], [[Katukurunda Airport|Kalutara]], [[Koggala Airport|Koggala]], [[Minneriya Air Base|Minneriya]], [[Sigiriya Airport|Sigiriya]], [[China Bay Airport|Trincomalee]]|3
|[[Oman Air]]| [[Muscat International Airport|Muscat]]|1
|[[Qatar Airways]]| [[Doha International Airport|Doha]]|1
|[[Royal Jordanian]]| [[Queen Alia International Airport|Amman-Queen Alia]]|1
|[[Saudia]]| [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]], [[King Khalid International Airport|Riyadh]]|1
|[[Singapore Airlines]]| [[Singapore Changi Airport|Singapore]]|1
|[[Spicejet]]| [[Chennai International Airport|Chennai]], [[Madurai Airport|Madurai]]|1
|{{nowrap|[[SriLankan Airlines]]}}| [[Abu Dhabi International Airport|Abu Dhabi]], [[Suvarnabhumi Airport|Bangkok-Suvarnabhumi]], [[Beijing Capital International Airport|Beijing-Capital]], [[Bengaluru International Airport|Bangalore]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[Dammam Airport|Dammam]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Doha International Airport|Doha]], [[Dubai International Airport|Dubai]], [[Frankfurt am Main Airport|Frankfurt]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Mattala Rajapaksa International Airport|Hambantota]], [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]], [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]], [[Jinnah International Airport|Karachi]], [[Kochi International Airport|Kochi]], [[Kuala Lumpur International Airport|Kuala Lumpur]], [[Kuwait International Airport|Kuwait]], [[London Heathrow Airport|London-Heathrow]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Moscow Domodedovo Airport|Moscow-Domodedovo]], [[Chhatrapati Shivaji International Airport|Mumbai]], [[Muscat International Airport|Muscat]], [[Charles de Gaulle Airport|Paris-Charles de Gaulle]], [[Riyadh international airport|Riyadh]], [[Fiumicino Airport|Rome-Fiumicino]],[[Shanghai Pudong International Airport|Shanghai-Pudong]], [[Singapore Changi Airport|Singapore]], [[Thiruvananthapuram International Airport|Thiruvananthapuram]], [[Tiruchirappalli International Airport|Tiruchirappalli]], [[Narita International Airport|Tokyo-Narita]]|1
|[[Thai Smile]]| [[Bangkok-Suvarnabhumi]]|1
|[[Turkish Airlines]]{{note|fn_1}}| [[Istanbul Atatürk Airport|Istanbul-Atatürk]]&lt;!-- Do not add Male as TK does not have traffic rights from CMB to MLE. --&gt;|1
|[[Windrose Airlines]]| '''Seasonal Charter:''' [[Boryspil International Airport|Kiev-Boryspil]]|1
}}

&lt;small&gt;'''Note 1:''' {{note|fn_1}} Although some of these flights make an intermediate stop en route to their listed destination, they do not have rights to carry traffic solely between Colombo and the intermediate city.&lt;/small&gt;

===Cargo flights===
{{Airport-dest-list
| 3rdcoltitle = Terminal
|[[Cathay Pacific]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Hong Kong International Airport|Hong Kong]] | Cargo
|[[FitsAir]]|[[Bengaluru International Airport|Bangalore]], [[Dubai International Airport|Dubai]], [[Gan International Airport|Gan Island]], [[Allama Iqbal International Airport|Lahore]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Chhatrapati Shivaji International Airport|Mumbai]], [[Trivandrum International Airport|Thiruvanathapuram]]| Cargo
|[[MASkargo]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Kuala Lumpur International Airport|Kuala Lumpur]]|Cargo
|[[Midex Airlines]] | [[Al Ain International Airport|Al Ain]] | Cargo
|[[Qatar Airways Cargo]] | [[Doha International Airport|Doha]], [[Jinnah International Airport|Karachi]], [[Allama Iqbal International Airport|Lahore]], [[Thiruvananthapuram International Airport|Thiruvananthapuram]] | Cargo
|[[SriLankan Cargo]]|[[Bengaluru International Airport|Bangalore]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[Trivandrum International Airport|Thiruvanathapuram]]| Cargo
}}

==බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ හා එ ආශ්‍රිත සිද්ධින්==

===1970 දශකය===

===1980 දශකය===

===2000 දශකය===

===2010 දශකය===
====ප්‍රථම වරට A380  ගුවන් යානයක් ගොඩබෑම====
[[ගොනුව:First-A380.jpg|thumbnail|දකුණ|කටුනායක ගුවන්ඦතාටුපලට ගොඩබෑ පළමු Airbus A380 ගුවන්යානය]]
*එමිරේට්ස්  ගුවන්ඦ්ස්ේවයට අයත් EK 413 යානය 9 ජනවාරි 2012 දින අළුයම් කාළඦය් කටුනායක ගුවන්ඦතාටුපලට ගොඩබස්වා තිබෙනවා.ඦමම යානය ඕස්ට්‍රේලියාවේ සිට ඩුබායි දක්වා ගමන් කරන අතරේ ඉන්ධන ලබා ගැනීම සඳහා මෙසේ ගොඩබස්වා තිබෙනවා
.&lt;br /&gt;
කෙසේ නමුත් ගුවන් ධාවන පථඦය්් දිග අඩු නිසා (යානයට ගැලපෙන පරිදි) සාමාන්‍ය තත්වයන්ට වඩා තිරිංග යෙදීමට සිදුවූ අතර ඉන්පසුව නැවැත්වීම සඳහා ගෙන ඒමේදී පිටත එන්ජින් ක්‍රියා විරහිත කිරීමට සිදු වී තිබෙනවා. ඒ වගේම වැඩිපුර තිරිංග යෙදීම නිසා රත්වු ටයර සිසිලනය කිරීමද සිදු කර තිබෙනවා. '''විශේෂයෙන් සඳහන් කළ යුතු දෙය වන්නෙ මේ සියළු ක්‍රියාකාරකම් සාමාන්‍ය දේවල් බවයි.'''
&lt;ref name=&quot;අපේ අහස&quot;&gt;[http://apeahasa.blogspot.com/2012/01/a380-worlds-largest-passenger-a380.html], අපේ අහස.&lt;/ref&gt;

==ආශ්‍රිත ලිපි==
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළවල්]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ගුවන්තොටුපළවල්]]


==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|35em}}

==බාහිර සබැදි==
* [http://www.airport.lk/ Airport Authority homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121206070618/http://www.airport.lk/ |date=2012-12-06 }}
* [http://www.airsrilanka.org/ Sri Lanka Airports Flight Information and Aviation Forum]
* [http://atcsl.tripod.com/Airport.htm Airport Technical data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928181243/http://atcsl.tripod.com/Airport.htm |date=2011-09-28 }}
* [http://www.esrilankans.com/page.do?id=157 Tourist Information Kiosks at Airport]

{{ශ්‍රී ලංකාවේ ගුවන්තොටුපළවල්}}
{{authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපොළවල්]]</text>
      <sha1>1sf480bngiwzjt5jwf28fyku6j90ki1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මුද්දර එකතුකිරිම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48849</id>
    <revision>
      <id>789461</id>
      <parentid>592989</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T09:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9313" sha1="46lfoifxl6dejwht9tf8ebbf5ol0t8l" xml:space="preserve">'''මුද්දර එකතුකිරිම''' යනු [[තැපැල් මුද්දර]] එකතුකිරිම හා බැදුනු විනෝදාංශයකි. මෙය ලොව වඩාත්ම ප්‍රකට විනෝදාංශයකි.
[[Image:François Barraud - Le Philateliste.jpg|right|thumb|ෆ්‍රරැන්කොස් බරෟද් ''François Barraud'' ගේ මුද්දර එකතුකරන්නන් සිතුවම (1929)]]ලොව වඩාත් හදුනාගත් විනෝදාංශය යි.[[File:Ceylon George V stamps.jpg|right|thumb|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ මුද්දර කිහිපයක්]]
== මුද්දර එකතුකිරිම ==
== මුද්දර එකතුකිරිමේ ඉතිහාසය ==
මුද්දර එකතුකිරිමේ විනෝදාංශය තැපැල් මුද්දර නිකුත් කිරිමත් සමග එම වකවානුවේම ආරම්භ විය.

== මුද්දර එකතුකිරිමේදි භාවිතයට ගන්නා උපකරණ ==
&lt;gallery perrow=5&gt;
Image:Stamp album sleeve.jpg|[[මුද්දර බාහාලන පොත]] 
&lt;!-- comment out Image:Stamp album page.jpg|Page from a 1930s [[stamp album]] with printed squares for mounting and information on each country --&gt;
Image:Stamp hinges.jpg|Clockwise from top left: hinge-mounted stamp, stamp about to be hinge-mounted, stamp damaged by a hinge, [[stamp hinge]]s.
Image:Magnifying glass.jpg| [[විශාලක අත් කාචය]]
&lt;!-- comment out  Image:Perforation gauge.jpg|[[Perforation]] gauge. Also known as an odontometer --&gt;
Image:Stamp tongs.jpg|[[මුද්දර ඇල්ලිමට ගන්නා අඬුව]]
&lt;/gallery&gt;

== වර්ගය අනුව මුද්දර එකතුකිරිම ==
== මුද්දර එකතුකිරිමේ සංගම් ==
== දුර්ලභ මුද්දර ==
'''දුර්ලභ මුද්දර වලින් කිහිපයක් පහත දැක්වේ'''
*ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ  &quot;[[Inverted Jenny]]&quot; මුද්දරය ( සැබැ මුද්‍රණ දොෂයක් නිසා )
*ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ &quot;[[Z Grill|1-cent Z grill]]&quot; මුද්දරය.
*[[Treskilling Yellow]] මුද්දරය.
*[[මොරිෂස් '''තැපැල් කාර්යාලය''' මුද්දරය]].
*[[බ්‍රිතාන්‍ය ගයනාව 1c magenta]] මුද්දරය.

== ලොව වඩාත්ම වටිනා මුද්දර ==
*'''ලොව වඩාත්ම වටිනා මුද්දර වලින් කිහිපයක්'''
&lt;gallery&gt;
File:Gul tre skilling banco.jpg|The [[Treskilling yellow|Three-Skilling Yellow]] of Sweden was sold for 2.88 million Swiss Francs (then about $2,300,000) in 1996 and again for an undisclosed amount in 2010.&lt;ref name=BBC&gt;{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/10142014 |title=Rare stamp sells for record price in Geneva auction |newspaper=[[BBC News]] |date=22 May 2010 |accessdate=24 May 2010}}&lt;/ref&gt;
File:Modry mauritius.jpg|[[David Feldman (philatelist)|David Feldman]] sold this [[Mauritius &quot;Post Office&quot;|Blue Mauritius]] stamp for [[Swiss franc|SFr]]1,610,000 (approx. $1.1 million) in 1993.&lt;ref name=&quot;DF prices realised 11-1993&quot;&gt;{{Citation |first=David |last=Feldman |author-link=David Feldman (philatelist) |title=Prices Realised for Public Auction November 1-6 November 1993 |place=Zurich |publisher=[[David Feldman (philatelist)|David Feldman]] |series=Prces Realised |year=1993 |page=1 }}&lt;/ref&gt;

&lt;/gallery&gt;
== ශ්‍රී ලංකාවේ යටත් විජිත යුගයේ මුද්දර 1857 - 1972 ==
*'''ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම වටිනා මුද්දර වලින් කිහිපයක්'''

[[File:Ceylon 100R stamp.jpg|Ceylon 100R stamp.jpg]]&lt;gallery&gt;
|height=170
|align=center
File:1857 Ceylan Yv 5.jpg|1857 Victoria on 6 pence
File:1859 Ceylan Yv10.jpg|1859 Victoria on 1 sh 9 p - Cert. B.P.A.
File:Ceylon-UK-Stamp-1888-Double-Inverted-Surcharge.jpg|1888 Double Inverted Surcharge

&lt;/gallery&gt;
== මුද්දර නාමාවලි ==
පළමු මුද්දර නාමාවලිය එළි දැක්වුයේ වර්ෂ 1861 සැප්තැම්බර් මස 17 වෙනි දිනය. එ ප්‍රංශ ජාතික ඔස්කර් බර්ගර් ලෙව්රඋල්ට් ( ''Oscar Berger-Levrault'' ) විසිනි.   

[[File:Ein Wurf Michel-Kataloge.jpg|thumbnail|right|මිචෙල් මුද්දර නාමාවලි මාලාව]]
==== ලොව පුරා ආවරණයක් සහිත මුද්දර නාමාවලි ====
*[[මිචෙල් මුද්දර නාමාවලිය]] ( Michel ) 
*[[ස්කොට් මුද්දර නාමාවලිය]] ( Scott ) 
*[[ස්ටැන්ලි ගිබ්සන් මුද්දර නාමාවලිය]] ( Stanley Gibbons ) 
*[[ය්වෙර්ත් එට් ටෙල්ලීර් මුද්දර නාමාවලිය]] ( Yvert et Tellier )
  
==== සැලකිය යුතු රටවල්වල මුද්දර නාමාවලි ====
*ABDA මුද්දර නාමාවලිය ( පිලිපීනය )
*Aerophil මුද්දර නාමාවලිය ( ස්විට්සර්ලන්තය )
*AFA මුද්දර නාමාවලිය ( ඩෙන්මාර්කය )
*AFINSA මුද්දර නාමාවලිය ( පෘතුගාලය )
*Brusden-White මුද්දර නාමාවලිය ( ඕස්ට්‍රේලියාව )
*Edifil මුද්දර නාමාවලිය (ස්පාඤ්ඤය සහ පැවති ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත )
*Facit මුද්දර නාමාවලිය ( ස්කැන්ඩියානු රටවල් )
*Fischer මුද්දර නාමාවලිය ( පෝලන්තය )
*Hellas මුද්දර නාමාවලිය ( ග්‍රීසිය )
*Hibernian මුද්දර නාමාවලිය සහ අත් පොත ( අයර්ලන්තය )
*JB මුද්දර නාමාවලිය (මෝල්ටාව)
*Lamy and Rinck / Lamy මුද්දර නාමාවලිය (පෙරූ )
*Ma ( චීනය )
*Phila India - Manik මුද්දර නාමාවලිය ( ඉන්දියාව )
*Sassone මුද්දර නාමාවලිය ( ඉතාලිය )
*Sakura මුද්දර නාමාවලිය ( ජපානය )
*Yang මුද්දර නාමාවලිය ( හොං කොං )
*Zumstein මුද්දර නාමාවලිය ( ස්විට්සර්ලන්තය )

== ප්‍රකට මුද්දර එකතුකරන්නන් ==
==== ලොව ප්‍රකට මුද්දර එකතුකරන්නන් ====
*Philipp von Ferrary 
*King George V
*Carol II of Romania
*Queen Elizabeth II 
*Franklin Roosevelt
*Ayn Rand
*Freddie Mercury
*John Lennon
== ආශ්‍රිත ලිපි ==
*[[විනෝදාංශ]]
*[[තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව, ඉන්දියාව ]]
*[[තැපැල් මුද්දර]]
*[[මුද්දර]]
*[[පෙනි බ්ලැක්]]

==මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist|30em}}

*{{cite book | last=Cabeen | first=Richard McP. | title=Standard Handbook of Stamp Collecting | publisher=Collectors Club of Chicago | year=1979 | location=Chicago | isbn=0-690-01773-1 }}
* {{cite book  | last=Nankivell | first=Edward J. | authorlink=Edward J. Nankivell | title=Stamp Collecting as a Pastime: Stanley Gibbons Philatelic Handbooks (1902) | publisher=Dodo Press | year=2007 | location=UK | isbn=1-4065-3058-1 }} [http://www.gutenberg.org/files/18204/18204-h/18204-h.htm Free download here.]
== බාහිර සබැදි ==
*[http://learnaboutstamps.com LearnAboutStamps.com] A resource for stamp collectors
*[http://www.postalheritage.org.uk/history/downloads/BPMA_Info_Sheet_Caring_for_stamps_and_postal_history.pdf Caring for stamps &amp; postal history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705214607/http://www.postalheritage.org.uk/history/downloads/BPMA_Info_Sheet_Caring_for_stamps_and_postal_history.pdf |date=2008-07-05 }} [[British Postal Museum &amp; Archive]] Information Sheet
*[https://web.archive.org/web/20120112035237/http://www.reinhardfischerauktionen.de/lexikon_e.htm Philatelic Dictionary] English - German - French
*[http://www.stampnews.com/ StampNews.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118211425/http://www.stampnews.com/ |date=2018-01-18 }} Provides updates on new stamp issues and stamp collecting from around the world.
*[http://www.youtube.com/watch?v=ytGKRiXa9d4 &quot;Stamp Story&quot; A 1955 information film about stamp collecting.]

[[ප්‍රවර්ගය:විනෝදාංශ]]</text>
      <sha1>46lfoifxl6dejwht9tf8ebbf5ol0t8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජනගහනය අනූව ලෝකයේ රටවල් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50188</id>
    <revision>
      <id>789437</id>
      <parentid>789201</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T03:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74172" sha1="hj4evoyg9qh1ttc44gg5z5ekghc4rkc" xml:space="preserve">[[File:World Population.svg|thumb|right|300px|ජනගහනය අනුව රටවල් දැක්වෙන වර්ණ පරිමාණ සිතියම]]

මෙහි දැක්වෙන්නේ ලෝකයේ එක් එක් රාජ්‍යයන් සහ ස්වාධීන ප්‍රදේශයන් ගේ ජනගහනය පිළිබඳ විස්තර වේ. එක්සත් ජනපද සංගණන කාර්යාංශයේ තොරතුරු අනූව ලෝකයේ සමස්ථ ජනගහනය බිලියන 7.137 ලෙස දක්වා ඇති අතර ඊට සාපේක්ෂව එක් එක් රටවල ලෝක ජනගහන ප්‍රතිශතය දල වශයෙන් මෙම ලැයිස්තුව තුල වෙනම ගණනය කොට තිබෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/main/www/popclock.html | title=U.S. &amp; World Population Clocks | publisher=Census.gov | date=2012-04-06 | accessdate=2012-04-17}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ සමහර වාර්ථා තොරතුරු අනූව 2011 ඔක්තෝම්බරයේදී ලෝක ජනගහනය බිලියන 7 ඉක්මවා ගොස් තිබෙයි.&lt;ref name=UN7bn&gt;
{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-15459643 | title=Population seven billion: UN sets out challenges | date=2011-10-26 | publisher=BBC | accessdate=2011-10-27}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/oct/31/seven-billionth-baby-born-philippines?intcmp=122 | title=World's 'seven billionth baby' is born | date=2011-10-31 | publisher=The Guardian |accessdate=2011-10-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.upi.com/Top_News/US/2011/10/31/7-billion-people-is-a-serious-challenge/UPI-73301320046200 &quot;7 billion people is a 'serious challenge'&quot;]. UPI, 31 October 2011. Retrieved 2011-11-09.&lt;/ref&gt; 

වගුවේ දක්වා ඇති දත්ත හා තොරතුරු බොහොමයක් මෑත කාලීනව නිකුත් කල ඒවා වන අතර ඊට අදාල වන සංගණන වාර්ථාද ඉදිරිපත් කොට තිබෙයි. නමුත් සමහර රටවල එවැනි නිරවද්‍ය සංගණන වාර්ථා නොමැති අතර ඒ වෙනුවට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ නිමානයන් සහ එම රටවල දේශීය තක්සේරු කිරීම් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;unpop&quot;&gt;{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/Documentation/pdf/WPP2012_HIGHLIGHTS.pdf|title=World Population Prospects The 2012 Revision: Highlights and Advance Tables|publisher=The Department of Economic and Social Affairs of the United Nations|pages=51–55|accessdate=11 August 2013}}&lt;/ref&gt; වගුවේ පවතින ලෝක ජනගහන අගය සහ එක් එක් රටවල ජනගහන එකතුවේ අගය ආසන්න වශයෙන් පමණක් සමානය.


==රටවල්==
&lt;!--
PLEASE READ BEFORE EDITING!
WHEN YOU UPDATE A COUNTRY'S POPULATION - PLEASE ALSO UPDATE THE EXPRESSION NEXT TO IT (column &quot;% of world population&quot;) WITH THE SAME NUMBER EXCLUDING COMMAS (the #expr: equation).
--&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-
!data-sort-type=&quot;number&quot;|අනුපිළිවෙල!!රට (හෝ ස්වාධීන කලාපය)!!ජනගහනය!!දිනය!! ලෝක&lt;br /&gt;ජනගහන %!!මූලාශ්‍රය
|-
| –
|align=left|[[ලෝකය]]
|7,137,100,000
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}  
|100%
|align=left|[http://www.census.gov/popclock USCB's world population clock]
|-
|1
|align=left|{{ධජය|චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව}}&lt;ref&gt;Census figure refers to mainland [[China]], excluding its Special Administrative Regions (SARs) of [[Hong Kong]] and [[Macau]]. The first one returned to Chinese sovereignty in mid-1997 and the second one did so on December 20, 1999.&lt;/ref&gt;
|1,362,190,000
|ජනවාරි 19, 2014
|19.1%
|align=left|[http://www.cpirc.org.cn/index.asp Chinese official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031204051308/http://www.cpirc.org.cn/index.asp |date=2003-12-04 }}
|-
|2
|align=left|{{ධජය|ඉන්දියාව}}
|1,238,990,000
|ජනවාරි 19, 2014
|17.4%
|align=left|[http://www.indiastat.com Indian population clock]
|-
|3
|align=left|{{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}
|317,466,000
|ජනවාරි 19, 2014
|4.45%
|align=left|[http://www.census.gov/popclock Official population clock]
|-
|4
|align=left|{{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}}
|249,866,000
|ජුලි 1, 2013
|3.5%
|align=left|UN estimate&lt;ref name=&quot;unpop&quot;/&gt;
|-
|5
|align=left|{{ධජය|බ්‍රසීලය}}
|201,032,714
|ජුලි 1, 2013
|2.8%
|align=left|[http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/estimativa2013/estimativa_dou.shtm Official estimate]
|-
|6
|align=left|{{ධජය|පාකිස්ථානය}}
|185,347,000
|ජනවාරි 19, 2014
|2.6%
|align=left|[http://www.census.gov.pk Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211657/http://www.census.gov.pk/ |date=2018-12-25 }}
|-
|7
|align=left|{{ධජය|නයිජීරියාව}}
|173,615,000
|ජුලි 1, 2013
|2.4%
|align=left|UN estimate
|-
|8
|align=left|{{ධජය|බංග්ලාදේශය}}
|152,518,015
|ජුලි 16, 2012
|2.1%
|align=left|[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf Official estimate]
|-
|9
|align=left|{{ධජය|රුසියාව}}
|143,600,000
|නොවැම්බර් 1, 2013
|2.0%
|align=left|[http://www.gks.ru/bgd/free/B13_00/IssWWW.exe/Stg/dk10/8-0.htm Official estimate]
|-
|10
|align=left|{{ධජය|ජපානය}}
|127,270,000
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|1.7%
|align=left|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Monthly official estimate]
|-
|11
|align=left|{{ධජය|මෙක්සිකෝව}}
|118,395,054
|ජුලි 1, 2013
|1.6%
|align=left|[http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones CONAPO Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130807091233/http://www.conapo.gob.mx/es/CONAPO/Proyecciones |date=2013-08-07 }}
|-
|12
|align=left|{{ධජය|පිලිපීනය}}
|{{formatnum: {{#expr: (92337.852+4.894*{{Age in days|2010|5|1}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|1.3%
|align=left|[http://www.popcom.gov.ph Official population clock]
|-
|13
|align=left|{{ධජය|වියට්නාමය}}
|90,388,000
|නොවැම්බර් 1, 2013
|1.2%
|align=left|[http://tuoitrenews.vn/society/14618/vietnams-population-reaches-90-mln-tomorrow-issues-to-resolve Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105185154/http://tuoitrenews.vn/society/14618/vietnams-population-reaches-90-mln-tomorrow-issues-to-resolve |date=2014-01-05 }}
|-
|14
|align=left|{{ධජය|ඉතියෝපියාව}}
|86,613,986
|ජුලි 1, 2013
|1.2%
|align=left|[http://www.csa.gov.et/images/documents/pdf_files/nationalstatisticsabstract/2012/2012%20POPULATION.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211418/http://www.csa.gov.et/images/documents/pdf_files/nationalstatisticsabstract/2012/2012%20POPULATION.pdf |date=2015-09-23 }}
|-
|15
|align=left|{{ධජය|ඊජිප්තුව}}
|83,661,000
|ජනවාරි 1, 2013
|1.1%
|align=left|[http://www.capmas.gov.eg/pdf/EgyptInFigure/EgyptinFigures/Tables/English/pop/population/index.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525221856/http://www.capmas.gov.eg/pdf/EgyptInFigure/EgyptinFigures/Tables/English/pop/population/index.html |date=2013-05-25 }}
|-
|16
|align=left|{{ධජය|ජර්මනිය}}
|80,586,000
|ජුනි 30, 2013
|1.1%
|align=left|[http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924110018/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_zs01_bund.asp |date=2015-09-24 }}
|-
|17
|align=left|{{ධජය|ඉරානය}}
|{{formatnum: {{#expr: (75149.669+2.444*{{Age in days|2011|10|24}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|1.0%
|align=left|[http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=133 Official population clock]
|-
|18
|align=left|{{ධජය|තුර්කිය}}
|75,627,384
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|1.0%
|align=left|[http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=13425 Official estimate]
|-
|19
|align=left|{{ධජය|කොන්ගෝ ප්‍රජාතාන්ත්‍රීක ජනරජය|name=කොන්ගෝව}}
|67,514,000
|ජුලි 1, 2013
|0.9%
|align=left|UN estimate
|-
|20
|align=left|{{ධජය|තායිලන්තය}}
|65,926,261
|සැප්තැම්බර් 1, 2010
|0.9%
|align=left|[http://web.nso.go.th/index.htm 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925201333/http://web.nso.go.th/index.htm |date=2015-09-25 }}
|-
|21
|align=left|{{ධජය|ප්‍රංශය}}&lt;ref&gt;Estimate refers to [[Metropolitan France]] and the four [[overseas departments]] ''(Départements d'outre-mer'', DOM) of [[French Guiana]], [[Guadeloupe]], [[Martinique]] and [[Réunion]] but excludes the overseas department of [[Mayotte]], the [[overseas collectivities]] ''(Collectivités d'outre-mer,'' COM) of [[French Polynesia]], [[Saint Barthélemy]], [[Saint Martin (France)|Saint Martin]], [[Saint Pierre and Miquelon]] and [[Wallis and Futuna]], and the [[sui generis]] collectivity of [[New Caledonia]]. The population of [[metropolitan France]] alone stood at 63,966,000 on 1 December 2013, according to a [http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387 monthly official estimate].&lt;/ref&gt;
|65,860,000
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.9%
|align=left|[http://www.insee.fr/en/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 Monthly official estimate]
|-
|22
|align=left|{{ධජය|එක්සත් රාජධානිය}}
|63,705,000
|ජුලි 1, 2012
|0.8%
|align=left|[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_320900.pdf Official estimate]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|23
|align=left|{{ධජය|ඉතාලිය}}
|59,901,141
|ජුලි 31, 2013
|0.8%
|align=left|[http://demo.istat.it/bilmens2013gen/index_e.html Monthly official estimate]
|-
|24
|align=left|{{ධජය|බුරුමය}}
|53,259,000
|ජුලි 1, 2013
|0.7%
|align=left|UN estimate
|-
|25
|align=left|{{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
|52,981,991
|ජුලි 1, 2013
|0.7%
|align=left|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022013.pdf Official estimate]
|-
|26
|align=left|{{ධජය|දකුණු කොරියාව|name=කොරියාව, දකුණු}}
|50,219,669
|ජුලි 1, 2013
|0.7%
|align=left|[http://kosis.kr/gen_etl/check_miplatform.jsp?orgId=101&amp;tblId=DT_1B35001&amp;vw_cd=MT_ETITLE&amp;list_id=&amp;empId=&amp;scrId=&amp;seqNo=&amp;dbkind=ETLDB&amp;lang_mode=ko_en&amp;dsu=nsi&amp;conn_path=A6 Official estimate]
|-
|27
|align=left|{{ධජය|කෙලොම්බියාව}}
|{{formatnum: {{#expr: (42888.592+1.451*{{Age in days|2005|6|30}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.6%
|align=left|[http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php |date=2012-01-14 }}
|-
|28
|align=left|{{ධජය|ස්පාඤ්ඤය}}
|46,704,314
|ජනවාරි 1, 2013
|0.6%
|align=left|[http://www.ine.es/en/prensa/np788_en.pdf Annual official estimate]
|-
|29
|align=left|{{ධජය|යුක්රේනය}}
|45,447,010
|නොවැම්බර් 1, 2013
|0.6%
|align=left|[http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2013/ds/kn/kn_e/kn1113_e.html Monthly official estimate]
|-
|30
|align=left|{{ධජය|ටැන්සානියාව}}
|44,928,923
|අගෝස්තු 26, 2012
|0.6%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230453/http://www.nbs.go.tz/sensa/PDF/Census%20General%20Report%20-%2029%20March%202013_Combined_Final%20for%20Printing.pdf 2012 census result]
|-
|31
|align=left|{{ධජය|කෙන්යාව}}
|44,354,000
|ජුලි 1, 2013
|0.6%
|align=left|UN estimate
|-
|32
|align=left|{{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}}
|40,117,096
|ඔක්තෝම්බර් 27, 2010
|0.5%
|align=left|[http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034527/http://www.indec.gov.ar/nuevaweb/cuadros/novedades/gacetilla_01_09_11.pdf |date=2015-09-24 }}
|-
|33
|align=left|{{ධජය|ඇල්ජීරියාව}}
|38,700,000
|ජනවාරි 1, 2014
|0.5%
|align=left|[http://www.ons.dz/-Demographie-.html Official estimate]
|-
|34
|align=left|{{ධජය|පෝලන්තය}}
|38,502,396
|ජුනි 30, 2013
|0.5%
|align=left|[http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/L_ludnosc_stan_struktura_30-06-2013.pdf Official estimate]
|-
|35
|align=left|{{ධජය|සූඩානය}}
|37,964,000
|ජුලි 1, 2013
|0.5%
|align=left|UN estimate
|-
|36
|align=left|{{ධජය|උගන්ඩාව}}
|35,357,000
|ජුලි 1, 2013
|0.5%
|align=left|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/pdf%20documents/Facts%20and%20Figures%202013.pdf Annual official estimate]
|-
|37
|align=left|{{ධජය|කැනඩාව}}
|35,295,770
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html Official estimate]
|-
|38
|align=left|{{ධජය|ඉරාකය}}
|34,035,000
|ජුලි 1, 2012
|0.4%
|align=left|[http://cosit.gov.iq/images%5Cpublications%5Ciraqnums.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160517220411/http://cosit.gov.iq/images%5Cpublications%5Ciraqnums.pdf |date=2016-05-17 }}
|-
|39
|align=left|{{ධජය|මොරොක්කෝව}}
|{{formatnum: {{#expr: (329500+9.74*{{Age in days|2013|7|1}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.4%
|align=left|[http://www.hcp.ma Official population clock]
|-
|40
|align=left|{{ධජය|පෙරූ}}
|30,475,144
|ජුනි 30, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601002017/http://www.inei.gob.pe/biblioineipub/bancopub/Est/Lib0842/cap03.htm |date=2012-06-01 }}
|-
|41
|align=left|{{ධජය|උස්බෙකිස්තානය}}
|30,183,400
|ජූලි 1, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.stat.uz/press/1/6875/ Official estimate]
|-
|42
|align=left|{{ධජය|සවුදි අරාබියාව}}
|29,994,272
|ජුලි 1, 2013
|0.4%
|align=left|[http://www.cdsi.gov.sa/english Official estimate]
|-
|43
|align=left|{{ධජය|මලයාසියාව}}
|{{formatnum: {{#expr: (28334.135+1.264*{{Age in days|2010|7|6}}) round 0}}000}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.4%
|align=left|[http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=213&amp;lang=en Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205145703/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=213&amp;lang=en |date=2013-12-05 }}
|-
|44
|align=left|{{ධජය|වෙනිසියුලාව}}
|28,946,101
|ඔක්තෝම්බර් 30, 2011
|0.4%
|align=left|[http://www.ine.gob.ve/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=473:para-el-30102011-28946101-total-preliminar-de-personas-en-venezuela&amp;catid=121:censo-2011 Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002094142/http://www.ine.gob.ve/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=473:para-el-30102011-28946101-total-preliminar-de-personas-en-venezuela&amp;catid=121:censo-2011 |date=2013-10-02 }}
|-
|45
|align=left|{{ධජය|නේපාලය}}
|26,494,504
|ජුනි 22, 2011
|0.3%
|align=left|[http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717170017/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/Major-Finding.pdf |date=2013-07-17 }}
|-
|46
|align=left|{{ධජය|ඇෆ්ගනිස්තානය}}
|25,500,100
|ජනවාරි 1, 2013
|0.3%
|align=left|[http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division,.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003706/http://cso.gov.af/Content/files/Settled%20Population%20by%20Civil%20Division,.pdf |date=2012-09-18 }}
|-
|47
|align=left|{{ධජය|යේමනය}}
|25,235,000
|ජුලි 1, 2013
|0.3%
|align=left|[http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&amp;id=553 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923211602/http://www.cso-yemen.org/content.php?lng=arabic&amp;id=553 |date=2015-09-23 }}
|-
|48
|align=left|{{ධජය|උතුරු කොරියාව|name=කොරියාව, උතුරු}}
|24,895,000
|ජුලි 1, 2013
|0.3%
|align=left|UN estimate
|-
|49
|align=left|{{ධජය|ඝානාව}}
|24,658,823
|සැප්තැම්බර් 26, 2010
|0.3%
|align=left|[http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/2010_population_and_housing_census%28view_summary_of_final_results%29.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924105945/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/2010_population_and_housing_census%28view_summary_of_final_results%29.pdf |date=2015-09-24 }}
|-
|50
|align=left|{{ධජය|මොසැම්බික්}}
|23,700,715
|ජුලි 1, 2012
|0.3%
|align=left|[http://www.ine.gov.mz/Dashboards.aspx Official estimate]
|-
|51
|align=left|{{ධජය|තායිවානය}}&lt;ref&gt;[[Political status of Taiwan|Partially recognized state]], claimed by the [[People's Republic of China]] as one of its provinces. [[Taiwan]] also includes the minor islands of [[Kinmen]], [[Matsu Islands|Matsu]], [[Pescadores]], etc.&lt;/ref&gt;
|23,373,517
|දෙසැම්බර් 31, 2013
|0.3%
|align=left|[http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=2014-07-04 }}
|-
|52
|align=left|{{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}}
&lt;!--Please do not change the following formula. It automatically calculates the estimated population each day at 00:00 UTC based on the official population clock. Changing to a different formula makes it difficult to update on the three or four occasions each year when the rate of change varies. These formulae are used in multiple articles and provide consistency.--&gt;
|{{formatnum:{{#expr: 23312841 + (86400 / 79) * {{Age in days|2013|12|14}} round 0}}}}&lt;!--AUTOUPDATES DAILY at 00:00 UTC, Australia pop clock adds 1 person every 79 seconds --&gt;
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.3%
|align=left|[http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument Official population clock]
|-
|53
|align=left|{{CIV}}
|23,202,000
|ජුලි 1, 2012
|0.3%
|align=left|[http://www.ins.ci/n Official estimate]
|-
|54
|align=left|{{ධජය|සිරියාව}}
|21,898,000
|ජුලි 1, 2013
|0.3%
|align=left|UN estimate
|-
|55
|align=left|{{ධජය|මැඩගස්කර්}}
|21,263,403
|ජුලි 1, 2012
|0.3%
|align=left|[http://www.instat.mg Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406122647/http://www.instat.mg/ |date=2011-04-06 }}
|-
|56
|align=left|{{ධජය|ඇන්ගෝලාව}}
|20,609,294
|ජුලි 1, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.ine.gov.ao Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151126193220/http://www.ine.gov.ao/ |date=2015-11-26 }}
|-
|57
|align=left|{{ධජය|කැමරූන්}}
|20,386,799
|ජුලි 1, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.stat.cm/downloads/annuaire/2012/Annuaire-2012-chapitre-4.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517031000/http://www.stat.cm/downloads/annuaire/2012/Annuaire-2012-chapitre-4.pdf |date=2018-05-17 }}
|-
|58
|align=left|{{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}}
|20,277,597
|මාර්තු 21, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf Preliminary 2012 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206021926/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/sm/CPH%202011_R1.pdf |date=2013-12-06 }}
|-
|59
|align=left|{{ධජය|රුමේනියාව}}
|20,121,641
|ඔක්තෝම්බර් 20, 2011
|0.2%
|align=left|[http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130717125951/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf |date=2013-07-17 }}
|-
|60
|align=left|{{ධජය|බර්කිනා ෆාසෝ}}
|17,322,796
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|[http://www.insd.bf/fr Official estimate]
|-
|61
|align=left|{{ධජය|කසකස්තානය}}
|17,146,000
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.2%
|align=left|[http://stat.gov.kz/faces/homePage;jsessionid=CVjvSHnQTwCGC5hfKXN1N5DcjyX9mJcp9JhTT2SZkqr110Fv01gq!-1302886761?_afrLoop=22375547343795&amp;_afrWindowMode=0&amp;_afrWindowId=null#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D22375547343795%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3D1c60jvmzre_4 Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104205404/http://stat.gov.kz/faces/homePage;jsessionid=CVjvSHnQTwCGC5hfKXN1N5DcjyX9mJcp9JhTT2SZkqr110Fv01gq!-1302886761?_afrLoop=22375547343795&amp;_afrWindowMode=0&amp;_afrWindowId=null#%40%3F_afrWindowId%3Dnull%26_afrLoop%3D22375547343795%26_afrWindowMode%3D0%26_adf.ctrl-state%3D1c60jvmzre_4 |date=2014-01-04 }}
|-
|62
|align=left|{{ධජය|නයිජර්}}
|17,129,076
|දෙසැම්බර් 10, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.stat-niger.org/statistique/file/rgph2012.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|63
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නෙදර්ලන්තය}} [[නෙදර්ලන්ත රාජධානිය|නෙදර්ලන්තය]]
|{{formatnum: {{#expr: (167795.75+1.44*{{Age in days|2012|12|31}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.2%
|align=left|[http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225211728/https://www.cbs.nl/en-gb/background/2005/35/population-counter |date=2018-12-25 }}
|-
|64
|align=left|{{ධජය|චිලි}}
|16,634,603
|අප්‍රියෙල් 9, 2012
|0.2%
|align=left|[http://www.censo.cl/contenido/sintesis_resultados_censo_2012.pdf Final 2012 census result]
|-
|65
|align=left|{{ධජය|මලාවි}}
|16,363,000
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|UN estimate
|-
|66
|align=left|{{ධජය|ඉක්වදෝරය}}
|{{formatnum: {{#expr: (150000+6.95*{{Age in days|2011|6|15}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.2%
|align=left|[http://www.inec.gob.ec/proyecciones_poblacionales/relojnew.swf Official population clock]
|-
|67
|align=left|{{ධජය|ගෞතමාලාව}}
|15,438,384
|ජුනි 30, 2013
|0.2%
|align=left|[http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007193855/http://www.ine.gob.gt/np/poblacion/index.htm |date=2011-10-07 }}
|-
|68
|align=left|{{ධජය|මාලි}}
|15,302,000
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|UN estimate
|-
|69
|align=left|{{ධජය|කාම්බෝජය}}
|15,135,000
|ජුලි 1, 2013
|0.2%
|align=left|UN estimate
|-
|70
|align=left|{{ධජය|සෙනගෝල්}}
|13,567,338
|ජූලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117060113/http://www.ansd.sn/senegal_indicateurs.html |date=2012-01-17 }}
|-
|71
|align=left|{{ධජය|සැමිබියාව}}
|13,092,666
|ඔක්තෝම්බර් 16, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.zamstats.gov.zm/report/Census/2010/2010%20Census%20of%20Population%20National%20Analytical%20Report%20-%202010%20Census.pdf Final 2010 census result]
|-
|72
|align=left|{{ධජය|සිම්බාබ්වේ }}
|12,973,808
|අගෝස්තු 17, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.zimstat.co.zw/dmdocuments/CensusPreliminary2012.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|73
|align=left|{{ධජය|චැඩ්}}
|12,825,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|74
|align=left|{{ධජය|දකුණු සූඩානය}}
|11,296,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|75
|align=left|{{ධජය|බෙල්ජියම}}
|11,180,320
|නොවැම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20090419074752/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/Registre/fr/statistiques_population/stat_1_f.pdf Monthly official estimate]
|-
|76
|align=left|{{ධජය|කියුබාව}}
|11,167,325
|සැප්තැම්බර් 15, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20121212cifraspreliminares/resultados%20preliminares.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|77
|align=left|{{ධජය|ටියුනීසියාව}}
|10,833,431
|ජනවාරි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.ins.nat.tn/indexen.php Official estimate]
|-
|78
|align=left|{{ධජය|ගිනි}}
|10,824,200
|ජුලි 1, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.stat-guinee.org Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712050037/http://www.stat-guinee.org/ |date=2012-07-12 }}
|-
|79
|align=left|{{ධජය|ග්‍රීසිය}}
|10,815,197
|මැයි 24, 2011
|0.1%
|align=left|[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817195146/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_02_F_GR.pdf |date=2014-08-17 }}
|-
|80
|align=left|{{ධජය|පෘතුගාලය}}
|10,487,289
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&amp;xpgid=ine_main Annual official estimate]
|-
|81
|align=left|{{ධජය|රුවන්ඩා}}
|10,537,222
|අගෝස්තු 15, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.statistics.gov.rw/system/files/user_uploads/files/books/provisional%20results%20-%20eng.pdf Preliminary 2012 census result]
|-
|82
|align=left|{{ධජය|චෙක් ජනරජය}}
|10,513,800
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.czso.cz/csu/csu.nsf/enginformace/coby121213.docx Official estimate]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|83
|align=left|{{ධජය|සෝමාලියාව}}&lt;ref&gt;Includes [[Puntland]] (with a population of about 3,900,000 inhabitants) and [[Somaliland]] (some 3,500,000 inhabitants).&lt;/ref&gt;
|10,496,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|84
|align=left|{{ධජය|හයිටි}}
|10,413,211
|ජුලි 1, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721103153/http://www.ihsi.ht/produit_demo_soc.htm |date=2011-07-21 }}
|-
|85
|align=left|{{ධජය|බෙනින්}}
|10,323,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|86
|align=left|{{ධජය|බුරුන්ඩි}}
|10,163,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|UN estimate
|-
|87
|align=left|{{ධජය|බොලිවියාව}}
|10,027,254
|නොවැම්බර් 21, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.ine.gob.bo:8081/censo2012/PDF/resultadosCPV2012.pdf 2012 census result]
|-
|88
|align=left|{{ධජය|හන්ගේරියාව}}
|9,906,000
|ජනවාරි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://portal.ksh.hu/pls/ksh/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd003b.html Annual official estimate]
|-
|89
|align=left|{{ධජය|ස්වීඩනය}}
|9,639,741  
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.scb.se/en_/Finding-statistics/Statistics-by-subject-area/Population/Population-composition/Population-statistics Monthly official estimate]
|-
|90
|align=left|{{ධජය|බෙලාරූස්}}
|9,467,200
|නොවැම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[https://archive.is/20121128000236/belstat.gov.by/homep/en/indicators/press/demographics.php Monthly official estimate]
|-
|91
|align=left|{{ධජය|ඩොමිනිකන් ජනරජය}}
|9,445,281
|දෙසැම්බර් 1, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.one.gov.do/index.php?module=articles&amp;func=display&amp;aid=2387 Final 2010 census result]
|-
|92
|align=left|{{ධජය|අසර්බයිජාන්}}
|9,235,100
|ජනවාරි 1, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml Official estimate]
|-
|93
|align=left|{{ධජය|හොන්ඩියුරාස්}}
|8,555,072
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.ine.gob.hn/drupal/node/205 Annual official estimate]
|-
|94
|align=left|{{ධජය|ඔස්ට්‍රියාව}}
|8,501,502
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/index.html Official quaterly estimate]
|-
|95
|align=left|{{ධජනිරූපකය|එක්සත් අරාබි එමිරේට්ස්}} [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]]
|8,264,070
|ජුලි 1, 2010
|0.1%
|align=left|[http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003707/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |date=2012-09-18 }}
|-
|96
|align=left|{{ධජය|ඊශ්‍රායෙලය}}
|8,132,000
|දෙසැම්බර් 29, 2013
|0.1%
|align=left|[http://cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&amp;ID=141 Monthly Official estimate]
|-
|97
|align=left|{{ධජය|ස්විට්සර්ලන්තය}}
|8,112,200
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand/01.html Quarterly official estimate]
|-
|98
|align=left|{{ධජය|ටජිකිස්තානය}}
|8,104,000
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.stat.tj/en Official estimate]
|-
|99
|align=left|{{ධජය|බල්ගේරියාව}}
|7,282,041
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.1%
|align=left|[http://www.nsi.bg/otrasal.php?otr=19&amp;a1=376&amp;a2=377&amp;a3=378#cont Official estimate]
|-
|100
|align=left|''{{ධජය|හොංකොං}}'' 
|7,184,000
|ජුලි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=2&amp;displayMode=T Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&amp;charsetID=2&amp;displayMode=T |date=2007-06-09 }}
|-
|101
|align=left|{{ධජය|සර්බියාව}}&lt;ref&gt;Excludes the [[Kosovo]] (1,733,872, [https://web.archive.org/web/20111112084432/http://esk.rks-gov.net/rekos2011/repository/docs/REKOS%20LEAFLET%20ALB%20FINAL.pdf 2011]).&lt;/ref&gt;
|7,181,505
|ජනවාරි 1, 2013
|0.1%
|align=left|[http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 Annual official estimate]
|-
|102
|align=left|{{ධජය|පපුවා නව ගිනිය}}
|7,059,653
|ජුලි 10, 2011
|0.09%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/PapuaNewGuinea.html 2011 census result]
|-
|103
|align=left|{{ධජය|පැරගුවේ}}
|6,783,374
|2013
|0.09%
|align=left|[http://www.dgeec.gov.py Official estimate]
|-
|104
|align=left|{{ධජය|ලාඕසය}}
|6,580,800
|ජුලි 1, 2013
|0.09%
|align=left|[http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm Annual official estimate]
|-
|105
|align=left|{{ධජය|ජෝර්දානය}}
|{{formatnum: {{#expr: (62490+3.84*{{Age in days|2011|12|31}}) round 0}}00}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.09%
|align=left|[http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117225318/http://www.dos.gov.jo/dos_home_e/main/index.htm |date=2012-01-17 }}
|-
|106
|align=left|{{ධජය|එල් සැල්වදෝරය}}
|6,340,000
|ජුලි 1, 2013
|0.08%
|align=left|UN estimate
|-
|107
|align=left|{{ධජය|එරිට්‍රියා}}
|6,333,000
|ජුලි 1, 2013
|0.08%
|align=left|UN estimate
|-
|108
|align=left|{{ධජය|ලිබියාව}}
|6,202,000
|ජුලි 1, 2013
|0.08%
|align=left|UN estimate
|-
|109
|align=left|{{ධජය|ටොගෝ}}
|6,191,155
|නොවැම්බර් 6, 2010
|0.08%
|align=left|[http://www.stat-togo.org/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=14&amp;&amp;Itemid=56 Final 2010 census result]
|-
|110
|align=left|{{ධජය|සියෙරා ලියෝන්}}
|6,190,280
|2013
|0.08%
|align=left|[http://www.statistics.sl/2004_pop._&amp;_hou._census_analytical_reports/2004_population_and_housing_census_report_on_projection_for_sierra_leone.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730173852/http://www.statistics.sl/2004_pop._%26_hou._census_analytical_reports/2004_population_and_housing_census_report_on_projection_for_sierra_leone.pdf |date=2013-07-30 }}
|-
|111
|align=left|{{ධජය|නිකරගුවා}}
|6,071,045
|ජුනි 30, 2012
|0.08%
|align=left|[http://www.inide.gob.ni/estadisticas/Cifras%20municipales%20año%202012%20INIDE.pdf Official estimate]
|-
|112
|align=left|{{ධජය|කියර්ගිස්තානය}}
|5,747,000
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.08%
|align=left|[http://stat.kg/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=24&amp;Itemid=101] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140830071325/http://stat.kg/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=24&amp;Itemid=101 |date=2014-08-30 }}
|-
|113
|align=left|{{ධජය|ඩෙන්මාර්කය}}
|5,623,501
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.dst.dk/pukora/epub/Nyt/2013/NR605.pdf Quaterly official estimate]
|-
|114
|align=left|{{ධජය|ෆින්ලන්තය}}
| 5,449,657 
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.stat.fi/til/vrm_en.html Monthly official estimate]
|-
|115
|align=left|{{ධජය|ස්ලොවැකියාව}}
|5,412,008
|ජුනි 30, 2013
|0.07%
|align=left|[http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=75231 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113200112/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=75231 |date=2013-11-13 }}
|-
|116
|align=left|{{ධජය|සිංගප්පූරුව}}
|5,399,200
|ජුලි 1, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.singstat.gov.sg/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/popinbrief2013.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113144038/http://www.singstat.gov.sg/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/popinbrief2013.pdf |date=2013-11-13 }}
|-
|117
|align=left|{{ධජය|ටර්ක්මෙනිස්තානය}}
|5,240,000
|ජුලි 1, 2013
|0.07%
|align=left|UN estimate
|-
|118
|align=left|{{ධජය|නෝර්වේ}}
|5,096,300
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.07%
|align=left|[http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv Quarterly official estimate]
|-
|119
|align=left|{{ධජය|ලෙබනනය}}
|4,822,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|120
|align=left|{{ධජය|කොස්ටා රිකා}}
|4,667,096
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327062704/http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx |date=2012-03-27 }}
|-
|121
|align=left|{{ධජය|මධ්‍යම අප්‍රිකානු  ජනරජය}}
|4,616,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|122
|align=left|{{ධජය|අයර්ලන්තය}}
|4,593,100
|අප්‍රියෙල් 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/pme/populationandmigrationestimatesapril2013/ Annual official estimate]
|-
|123
|align=left|{{ධජය|ජෝර්ජියාව}}&lt;ref&gt;Excludes ([http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/01%20Population%20by%20municipalities%20for%20the%20beginning%20of%20the%20year.xls 2012]) the [[Republic of Abkhazia]] (242,862, census 2011) and [[South Ossetia]] (70,000, 2006).&lt;/ref&gt;
|4,483,800
|ජනවාරි 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&amp;p_id=152&amp;lang=eng Annual official estimate]
|-
|124
|align=left|{{ධජය|නවසීලන්තය}}
|{{formatnum: {{#expr: (450000+18.7*{{Age in days|2013|12|9}}) round 0}}0}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.06%
|align=left|[http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx |date=2010-06-04 }}
|-
|125
|align=left|{{ධජය|කොන්ගෝව, ජනරජය|name=කොන්ගෝව}}
|4,448,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|126
|align=left|''{{ධජය|පලස්තීන අධිකාරිය}}''&lt;ref&gt;Status pending outcome of peace negotiations.&lt;/ref&gt;
|4,420,549
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|[http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population |date=2015-06-10 }}
|-
|127
|align=left|{{ධජය|ලයිබීරියාව}}
|4,294,000
|ජුලි 1, 2013
|0.06%
|align=left|UN estimate
|-
|128
|align=left|{{ධජය|ක්‍රොඒෂියා}}
|4,290,612
|මාර්තු 31, 2011
|0.06%
|align=left|[http://www.dzs.hr/default_e.htm 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |date=2015-11-23 }}
|-
|129
|align=left|{{ධජය|ඕමානය}}
|3,929,000
|සැප්තැම්බර් 28, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530052708/http://www.ncsi.gov.om/NCSI_website |date=2014-05-30 }}
|-
|130
|align=left|{{ධජය|බොස්නියා සහ හර්සෙගොවිනා}}
|3,791,622
|ඔක්තෝම්බර් 15, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf Preliminary 2013 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |date=2018-11-23 }}
|-
|131
|align=left|''{{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}}'' ([[United States|USA]])
|3,615,086
|ජුලි 1, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.census.gov/popest/data/index.html Official estimate]
|-
|132
|align=left|{{ධජය|කුවේටය}}
|3,582,054
|දෙසැම්බර් 31, 2010
|0.05%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Kuwait.html Official estimate]
|-
|133
|align=left|{{ධජය|මෝල්ඩෝවා}}&lt;ref&gt;Excludes ([http://www.statistica.md/public/files/publicatii_electronice/populatia/Populatia_Republicii_Moldova_2010.pdf statistica.md.2010.pdf])  [[Transnistria]] (555,347, census 2005).&lt;/ref&gt;
|3,559,500
|ජනවාරි 1, 2013
|0.05%
|align=left|[http://www.statistica.md/index.php?l=en Official estimate]
|-
|134
|align=left|{{ධජය|මොරිටානියා}}
|3,461,041
|ජුලි 1, 2013
|0.04%
|align=left|[http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Annual official estimate]
|-
|135
|align=left|{{ධජය|පැනමාව}}
|3,405,813
|මැයි 16, 2010
|0.04%
|align=left|[http://www.censos2010.gob.pa/Resultados/cuadros.aspx Final 2010 census result]
|-
|136
|align=left|{{ධජය|උරුගුවේ}}
|3,286,314
|සැප්තැම්බර් 30, 2011
|0.04%
|align=left|[http://www.ine.gub.uy/censos2011/index.html Final 2011 census result]
|-
|137
|align=left|{{ධජය|ආර්මේනියාව}}
|3,017,000
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.04%
|align=left|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&amp;id=19001&amp;submit=Search Annual official estimate]
|-
|138
|align=left|{{ධජය|ලිතුවේනියාව}}
|2,945,951
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.04%
|align=left|[http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&amp;PLanguage=1&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=7743&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= Monthly official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819130935/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010101&amp;PLanguage=1&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=7743&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= |date=2010-08-19 }}
|-
|139
|align=left|{{ධජය|ඇල්බේනියාව}}
|2,821,977
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2011
|0.04%
|align=left|[http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141114073838/http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |date=2014-11-14 }}
|-
|140
|align=left|{{ධජය|මොන්ගෝලියාව}}
|2,754,685
|නොවැම්බර් 11, 2010
|0.03%
|align=left|[http://www.nso.mn/v3/index2.php?page=news_more&amp;id=722 2010 census result]{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|141
|align=left|{{ධජය|ජැමෙයිකාව}}
|2,711,476
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.03%
|align=left|[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx Annual official estimate]
|-
|142
|align=left|{{ධජය|නැමිබියාව}}
|2,113,077
|අගෝස්තු 28, 2011
|0.03%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Namibia.html Final 2011 census result]
|-
|143
|align=left|{{ධජය|ලෙසොතෝව}}
|2,074,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|144
|align=left|{{ධජනිරූපකය|කාටාර්}}[[කටාර්]]
|2,068,050
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.02%
|align=left|[http://www.qsa.gov.qa/eng/PopulationStructure.htm Monthly official estimate]
|-
|145
|align=left|{{ධජය|මැසඩෝනියාව}}
|2,062,294
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.02%
|align=left|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Official estimate]
|-
|146
|align=left|{{ධජය|ස්ලොවෙනියාව}}
|{{formatnum: {{#expr: (2059114+11*{{Age in days|2013|7|1}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.02%
|align=left|[http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp |date=2009-06-18 }}
|-
|147
|align=left|{{ධජය|බොට්ස්වානා}}
|2,024,904
|අගෝස්තු 22, 2011
|0.02%
|align=left|[http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525113252/http://www.cso.gov.bw/media/2011%20Census%20_Alphabetical%20Index%20of%20Districts.pdf |date=2013-05-25 }}
|-
|148
|align=left|{{ධජය|ලැට්වියාව}}
|2,006,900
|දෙසැම්බර් 1, 2013
|0.02%
|align=left|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html Monthly official estimate]
|-
|149
|align=left|{{ධජය|ගැම්බියාව}}
|1,849,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|150
|align=left|{{ධජය|කොසෝවෝ}}
|1,815,606
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.02%
|align=left|[https://esk.rks-gov.net/eng/ Official estimate]
|-
|151
|align=left|{{ධජය|ගිනි-බිසව්}}
|1,704,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|152
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ගැබෝන්}} [[ගැබෝන්]]
|1,672,000
|ජුලි 1, 2013
|0.02%
|align=left|UN estimate
|-
|153
|align=left|{{ධජය|නිරක්‍ෂීය ගිනි රාජ්‍යය}}
|1,622,000
|ජුලි 1, 2010
|0.02%
|align=left|[http://www.guineaecuatorialpress.com/estadistica.php Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107063158/https://www.guineaecuatorialpress.com/404.shtml |date=2019-01-07 }}
|-
|154
|align=left|{{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}}
|1,328,019
|ජනවාරි 9, 2011
|0.01%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20130502230527/http://www.cso.gov.tt/sites/default/files/content/images/census/TRINIDAD%20AND%20TOBAGO%202011%20Demographic%20Report.pdf 2011 census result]
|-
|155
|align=left|{{ධජය|එස්ටෝනියා}}
|1,286,540
|ජනවාරි 1, 2013
|0.01%
|align=left|[http://www.stat.ee/main-indicators Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |date=2012-11-23 }}
|-
|156
|align=left|{{ධජය|මොරිෂස්}}
|1,257,900
|ජුලි 3, 2011
|0.01%
|align=left|[http://www.gov.mu/portal/goc/cso/ei915/esi2011.pdf 2011 census result]
|-
|157
|align=left|{{ධජය|ස්වාසිලන්තය}}
|1,250,000
|ජුලි 1, 2013
|0.01%
|align=left|UN estimate
|-
|158
|align=left|{{ධජය|බහරේන්}}
|1,234,571
|අප්‍රියෙල් 27, 2010
|0.01%
|align=left|[http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230515/http://www.cio.gov.bh/CIO_ARA/English/Publications/Census/2011%2009%2018%20Final%20English%20Census%202010%20Summary%20%20Results%20-%20Review%201.pdf |date=2013-05-02 }}
|-
|159
|align=left|{{ධජය|නැගෙනහිර ටිමෝරය}}
|1,066,409
|ජුලි 11, 2010
|0.01%
|align=left|[http://dne.mof.gov.tl Final 2010 census result]
|-
|160
|align=left|{{ධජය|ජිබුටි}}
|873,000
|ජුලි 1, 2013
|0.01%
|align=left|UN estimate
|-
|161
|align=left|{{ධජය|සයිප්‍රස්}}&lt;ref&gt;Excludes [[Northern Cyprus]] (294,906) 04 December 2011 Census under the auspieces of the UN observers, ([http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&amp;ArticleID=82777 North Cyprus State Planning Organization]).&lt;/ref&gt;
|865,878 
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.01%
|align=left|[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;plugin=1 Official estimate]
|-
|162
|align=left|{{ධජය|ෆිජී}}
|858,038
|ජුලි 1, 2012
|0.01%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20111113144319/http://www.statsfiji.gov.fj/Key%20Stats/Population/1.2%20pop%20by%20ethnicity.pdf Annual official estimate]
|-
|163
|align=left|''{{REU}}'' ([[France]])
|821,136
|ජනවාරි 1, 2010
|0.01%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|164
|align=left|{{ධජය|ගයනා}}
|784,894
|ජුලි 1, 2010
|0.01%
|align=left|[http://www.statisticsguyana.gov.gy/pubs/Guyana_Population_Projections_2005-2025.pdf Annual official estimate]
|-
|165
|align=left|{{ධජය|කොමරොස්}}
|743,797
|ජුලි 1, 2013
|0.01%
|align=left|[http://www.theglobalfund.org/grantDocuments/COM-R09-HA_Proposal_0_en/ Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131217093513/http://www.theglobalfund.org/grantDocuments/COM-R09-HA_Proposal_0_en/ |date=2013-12-17 }}
|-
|166
|align=left|{{ධජය|භූතානය}}
|{{formatnum: {{#expr: (72000+3.6*{{Age in days|2012|4|16}}) round 0}}0}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|0.01%
|align=left|[http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&amp;slider1=1 Official population clock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319084148/http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&amp;slider1=1 |date=2016-03-19 }}
|-
|167
|align=left|{{ධජය|මොන්ටිනිග්‍රෝ}}
|620,029
|අප්‍රියෙල් 1, 2011
|0.008%
|align=left|[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf Final 2011 census result]
|-
|168
|align=left|''{{ ධජය |මකාවෝ}}''
|598,200
|සැප්තැම්බර් 30, 2013
|0.008%
|align=left|[http://www.dsec.gov.mo/default.aspx Official estimate]
|-
|169
|align=left|{{ධජය|සොලොමන් දිවයින්}}
|581,344
|ජුලි 1, 2013
|0.008%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|170
|align=left|{{ධජය|බටහිර සහරාව|සහරාව}}&lt;ref&gt;Administration is split between [[Morocco]] and the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]], both of which claim the entire territory.&lt;/ref&gt;
|567,000
|ජුලි 1, 2013
|0.007%
|align=left|UN estimate
|-
|171
|align=left|{{ධජය|ලක්සම්බර්ග්}}
|537,000
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.007%
|align=left|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&amp;IF_Language=fra&amp;MainTheme=2&amp;FldrName=1 Annual official estimate]{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|172
|align=left|{{ධජය|සුරිනාමය}}
|534,189
|අගෝස්තු 13, 2012
|0.007%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Suriname.html Preliminary 2012 census result]
|-
|173
|align=left|{{ධජය|වර්ඩේ තුඩුව}}
|491,875
|ජුනි 16, 2010
|0.006%
|align=left|[http://www.ine.cv/actualise/dadostat/files/7ba5fbd5-bf0a-4faf-a734-0495ba9f80f0evolução%20da%20população%20residente%20em%20cabo%20verde,%201900%20-2010.pdf Final 2010 census result]
|-
|174
|align=left|{{ධජය|මෝල්ටාව}}
|416,055
|නොවැම්බර් 20, 2011
|0.005%
|align=left|[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113194522/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=3424 |date=2013-11-13 }}
|-
|175
|align=left|''{{GLP}}'' ([[France]])
|403,355
|ජනවාරි 1, 2010
|0.005%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|176
|align=left|''{{MTQ}}'' ([[France]])
|394,173
|ජනවාරි 1, 2010
|0.005%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|177
|align=left|{{ධජය|බෲනයි}}
|393,162
|ජුනි 20, 2011
|0.005%
|align=left|[http://www.depd.gov.bn/projects/BPP/Preliminary%20Report%20of%20BPP%202011_updated_20Feb2012.pdf Preliminary 2011 census result]
|-
|178
|align=left|{{ධජය|බහාමාස්|name=බහාමාස්}}
|351,461
|මැයි 3, 2010
|0.004%
|align=left|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/056411800.pdf Final 2010 census result]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|179
|align=left|{{ධජය|අයිස්ලන්තය}}
|325,010
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.004%
|align=left|[http://www.hagstofa.is/Pages/95?NewsID=9583 Quaterly official estimate]
|-
|180
|align=left|{{ධජනිරූපකය|මාල දිවයින්}} [[මාල දිවයින]]
|317,280
|ජුලි 1, 2010
|0.004%
|align=left|[http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224031/http://planning.gov.mv/en/images/stories/publications/analysiscd/pdf/13.pdf |date=2016-03-03 }}
|-
|181
|align=left|{{ධජය|බෙලීස්}}
|312,971
|මැයි 12, 2010
|0.004%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20110813051640/http://www.statisticsbelize.org.bz/dms20uc/dynamicdata/docs/20110511165337_2.pdf Preliminary 2010 census result]
|-
|182
|align=left|{{ධජය|උතුරු සයිප්‍රසය}}
|294,906
|දෙසැම්බර් 4, 2011
|0.004%
|align=left|[http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&amp;ArticleID=82777 2011 census result]
|-
|183
|align=left|{{ධජය|බාබඩෝස්}}
|285,000
|ජුලි 1, 2013
|0.004%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html Official estimate]
|-
|184
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශ පොලිනීසියාව}} ''[[ප්‍රංශ පොලිනීසියාව]]'' 
|268,270
|අගෝස්තු 22, 2012
|0.003%
|align=left|[http://www.ispf.pf/Libraries/RP2012/Premiers_résultats_population_légale.sflb.ashx Preliminary 2012 census result]
|-
|185
|align=left|{{ධජය|වනුටු}}
|264,652
|ජුලි 1, 2013
|0.003%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|186
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[නිව් කැලඩෝනියා]]''
|258,958
|ජුලි 1, 2013
|0.003%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|187
|align=left|''{{GUF}}'' ([[France]])
|229,040
|ජනවාරි 1, 2010
|0.003%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp Official estimate]
|-
|188
|align=left|''{{MYT}}'' ([[France]])
|212,600
|අගෝස්තු 21, 2012
|0.003%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=19214&amp;reg_id=27 2012 census result]
|-
|189
|align=left|{{ධජය|සැමෝවා}}
|187,820
|නොවැම්බර් 7, 2011
|0.002%
|align=left|[http://www.sbs.gov.ws Final 2011 census result]
|-
|190
|align=left|{{ධජය|සාඕ ටොමේ සහ ප්‍රින්සිපේ}}
|187,356
|මැයි 13, 2012
|0.002%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/SaoTome.html 2012 census result]
|-
|191
|align=left|{{ධජය|ශාන්ත ලුසියා}}
|180,000
|මැයි 10, 2013
|0.002%
|align=left|[https://web.archive.org/web/20110830112605/http://www.stats.gov.lc/StLuciaPreliminaryCensusReport2010.pdf Preliminary 2010 census result]
|-
|192
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ගුවාම්}} ''[[ගුවාම්]]''
|159,358
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.002%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn179.html Final 2010 census result]
|-
|193
|align=left|''{{ ධජය |කුරකාවෝ}}''
|150,563
|මාර්තු 26, 2011
|0.002%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Curacao.html 2011 census result]
|-
|194
|align=left|{{ධජය|ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස්}}
|109,000
|ජුලි 1, 2013
|0.001%
|align=left|UN estimate
|-
|195
|align=left|{{ධජය|කිරිබතී}}
|106,461
|ජුලි 1, 2013
|0.001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|196
|align=left|{{ධජනිරූපකය|එක්සත් ජනපද වර්ජින් දිවයින්}} ''[[එක්සත් ජනපද වර්ජින් දිවයින්]]''
|106,405
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.001%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn180.html Final 2010 census result]
|-
|197
|align=left|{{ධජය|ග්‍රෙනේඩා}}
|103,328
|මැයි 12, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx 2011 census result]
|-
|198
|align=left|{{ධජය|ටොන්ගා}}
|103,036
|නොවැම්බර් 30, 2011
|0.001%
|align=left|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230502/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tonga/release.pdf |date=2013-05-02 }}
|-
|199
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ඇරුබා}} ''[[ඇරුබා]]''
|101,484
|සැප්තැම්බර් 29, 2010
|0.001%
|align=left|[http://www.cbs.aw/cbs/readBlob.do?id=4199 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113151207/http://www.cbs.aw/cbs/readBlob.do?id=4199 |date=2012-11-13 }}
|-
|200
|align=left|{{ධජනිරූපකය|මයික්‍රොනීසියා}} [[මයික්‍රොනීසියා ගිවිසුම් ජනපද]]
|101,351
|ජුලි 1, 2013
|0.001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|201
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ජර්සි}} ''[[ජර්සි]]''
|97,857
|මාර්තු 27, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020111208%20SU.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918003705/http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020111208%20SU.pdf |date=2012-09-18 }}
|-
|202
|align=left|{{ධජය|ෂිසෙල්ස්}}
|90,945
|අගෝස්තු 26, 2010
|0.001%
|align=left|[http://www.nbs.gov.sc/archives/82 Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221021324/http://www.nbs.gov.sc/archives/82 |date=2012-02-21 }}
|-
|203
|align=left|{{ධජය|ඇන්ටිගුවා සහ බාබ්‍යුඩා}}
|86,295
|මැයි 27, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html Preliminary 2011 census result]
|-
|204
|align=left|{{ධජනිරූපකය|අයිල් ඔෆ් මෑන්}} ''[[අයිල් ඔෆ් මෑන්]]''
|84,497
|මාර්තු 27, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/IsleOfMan.html 2011 census result]
|-
|205
|align=left|{{ධජය|ඇන්ඩෝරා}}
|76,246
|ජුලි 1, 2012
|0.001%
|align=left|[http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic=&amp;bGrafic=&amp;formules=inici&amp;any1=01/01/2000&amp;any2=01/01/2012&amp;codi_divisio=8&amp;lang=1&amp;codi_subtemes=8&amp;codi_tema=2&amp;chkseries= Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113143444/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?tipus_grafic= |date=2017-11-13 }}
|-
|206
|align=left|{{ධජය|ඩොමිනිකා}}
|71,293
|මැයි 14, 2011
|0.001%
|align=left|[http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf Preliminary 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf |date=2019-06-08 }}
|-
|207
|align=left|''{{ධජනිරූපකය|බර්මියුඩා}} ''[[බර්මියුඩා]]''
|64,237
|මැයි 20, 2010
|0.0009%
|align=left|[http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_980_227_1014_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/dept___statistics___additonal_files/2012_facts___figures_0.pdf Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130520190010/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_980_227_1014_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/dept___statistics___additonal_files/2012_facts___figures_0.pdf |date=2013-05-20 }}
|-
|208
|align=left|''{{ ධජය |ගුවර්න්සේ}}''
|63,085
|මාර්තු 31, 2012
|0.0008%
|align=left|[http://www.gov.gg/CHttpHandler.ashx?id=81714&amp;p=0 Annual official estimate]
|-
|209
|align=left| {{ධජනිරූපකය|ග්‍රීන්ලන්තය}} ''[[ග්‍රීන්ලන්තය]]''
|56,370
|ජනවාරි 1, 2013
|0.0007%
|align=left|[http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&amp;theme=Population&amp;link=BE Annual official estimate]
|-
|210
|align=left|{{ධජය|මාෂල් දිවයින්}}
|56,086
|ජුලි 1, 2013
|0.0007%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|211
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ඇමරිකානු සැමෝවා}} ''[[ඇමරිකානු සැමෝවා]]''
|55,519
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.0007%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn177.html Final 2010 census result]
|-
|212
|align=left|{{ධජනිරූපකය|කේමන් දූපත්}} ''[[කේමන් දූපත්]]''
|55,456
|ඔක්තෝම්බර් 10, 2010
|0.0007%
|align=left|[http://www.eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport Final 2010 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921135615/http://eso.ky/pages.php?page=2010censusofpopulationandhousingfinalreport |date=2013-09-21 }}
|-
|213
|align=left|{{ධජය|ශාන්ත කිට්ස් සහ නේවිස්}}
|54,000
|ජුලි 1, 2013
|0.0007%
|align=left|UN estimate
|-
|214
|align=left|{{ධජනිරූපකය|උතුරු මරියානා දිවයින්}} ''[[උතුරු මරියානා දිවයින්]]''
|53,883
|අප්‍රියෙල් 1, 2010
|0.0007%
|align=left|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn178.html Final 2010 census result]
|-
|215
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ෆාරෝ දිවයින්}} ''[[ෆාරෝ දිවයින්]]''
|48,159
|ඔක්තෝම්බර් 1, 2013
|0.0006%
|align=left|[http://www.hagstova.fo/portal/page/portal/HAGSTOVAN/Statistics_%20Faroe_Islands Monthly official estimate]
|-
|216
|align=left|''{{ ධජය |සින්ට් මාර්ටන්}} ''
|37,429
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0005%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/SintMaarten.html Official estimate]
|-
|217
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[ශාන්ත මාර්ටින් (ප්‍රංශය)|ශාන්ත මාර්ටින්]]''
|36,979
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0005%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate]
|-
|218
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ලෙයිච්ටෙන්ස්ටෙයින්}} [[ලෙයිච්ටෙන්ස්ටෙයින්]]
|36,942
|ජුනි 30, 2013
|0.0005%
|align=left|[http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_30_juni.htm Semi annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131114083836/http://www.llv.li/amtsstellen/llv-as-bevoelkerung/llv-as-bevoelkerung-bevoelkerungsstatistik_per_30_juni.htm |date=2013-11-14 }}
|-
|219
|align=left|{{ධජය|මොනාකෝ}}
|36,136
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.0005%
|align=left|[http://www.monacostatistics.mc/News/Official-population-on-December-31-2012 Annual official estimate]
|-
|220
|align=left|{{ධජය|සැන් මරිනෝ}}
|33,536
|නොවැම්බර් 30, 2013
|0.0004%
|align=left|[http://www.statistica.sm/contents/instance15/files/document/14062530pop_pres_cittad.pdf Monthly official estimate]
|-
|221
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ටර්ක්ස් සහ කයිකෝස් දිවයින්}} ''[[ටර්ක්ස් සහ කයිකෝස් දිවයින්]]''
|31,458
|ජනවාරි 25, 2012
|0.0004%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/TurksCaicos.html 2012 census result]
|-
|222
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ජිබ්‍රෝල්ටාව}} ''[[ජිබ්‍රෝල්ටාව]]''
|30,001
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.0004%
|align=left|[http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180928123433/http://www.gibraltar.gov.gi/images/stories/PDF/statistics/Key_Indicators_Website.pdf |date=2018-09-28 }}
|-
|223
|align=left|{{ධජනිරූපකය|බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දූපත්}} ''[[බ්‍රිතාන්‍ය වර්ජින් දූපත්]]''
|29,537
|ජුලි 1, 2010
|0.0004%
|align=left|[http://www.dpu.gov.vg Annual official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020525210259/http://www.dpu.gov.vg/ |date=2002-05-25 }}
|-
|224
|align=left|''{{ALA}}'' ([[Finland]])
|28,502
|දෙසැම්බර් 31, 2012
|0.0004%
|align=left|[http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 Official estimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115211225/http://www.asub.ax/start.con?iLan=2 |date=2016-11-15 }}
|-
|225
|align=left|''{{ ධජය |කැරිබියානු නෙදර්ලන්තය}}'' 
|23,296
|ජනවාරි 1, 2013
|0.0003%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Official estimate]
|-
|226
|align=left|{{ධජය|පලාවු}}
|20,901
|ජුලි 1, 2013
|0.0002%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|227
|align=left|{{ධජනිරූපකය|කුක් දිවයින්}} ''[[කුක් දිවයින්]]''
|14,974
|දෙසැම්බර් 1, 2011
|0.0002%
|align=left|[http://www.mfem.gov.ck/docs/Stats/2012/Census/2011%20Cook%20Islands%20Population%20Census%20Report.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502230514/http://www.mfem.gov.ck/docs/Stats/2012/Census/2011%20Cook%20Islands%20Population%20Census%20Report.pdf |date=2013-05-02 }}
|-
|228
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ඇන්ගුයිලා}} ''[[ඇන්ගුයිලා]]''
|13,452
|මැයි 11, 2011
|0.0001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html Preliminary 2011 census result]
|-
|229
|align=left|{{ධජනිරූපකය|වැලිස් සහ ෆුටුනා}} ''[[වැලිස් සහ ෆුටුනා]]''
|13,135
|ජුලි 1, 2013
|0.0001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|230
|align=left|{{ධජය|ටුවාලු}}
|11,323
|ජුලි 1, 2013
|0.0001%
|align=left|[http://www.spc.int/sdp/index.php?option=com_docman&amp;task=doc_download&amp;gid=158&amp;Itemid=42&amp;lang=en Annual official estimate]
|-
|231
|align=left|{{ධජය|නයූරු}}
|9,945
|ඔක්තෝම්බර් 30, 2011
|0.0001%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Nauru.html 2011 census result]
|-
|232
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[ශාන්ත බාර්තලෙමි]]''
|8,938
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0001%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate]
|-
|233
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ප්‍රංශය}} ''[[ශාන්ත පියරේ සහ මිකුලොන්]]''
|6,081
|ජනවාරි 1, 2010
|0.0000%
|align=left|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2010 Official estimate]
|-
|234
|align=left|{{ධජනිරූපකය|මොන්ට්සෙරාට්}} ''[[මොන්ට්සෙරාට්]]''
|4,922
|මැයි 12, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf |date=2019-04-03 }}
|-
|235
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ශාන්ත හෙලේනා}} ''[[ශාන්ත හෙලේනා]]''
|4,000
|ජුලි 1, 2013
|0.0000%
|align=left|UN estimate
|-
|236
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නෝර්වේ}} ''[[ස්වැල්බාඩ් සහ ජැන් මායෙන්]]''
|2,655
|සැප්තැම්බර් 1, 2012
|0.0000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Official estimate]
|-
|237
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ෆොක්ලන්ත දිවයින්}} ''[[ෆොක්ලන්ත දිවයින්]]
|2,563
|අප්‍රියෙල් 15, 2012
|0.0000%
|align=left|[http://www.falklands.gov.fk/our-people 2012 census result]
|-
|238
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නොර්ෆ්ලොක් දිවයින}} ''[[නොර්ෆ්ලොක් දිවයින]]''
|2,302
|අගෝස්තු 9, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf |date=2016-03-03 }}
|-
|239
|align=left|''{{CXR}}'' ([[Australia]])
|2,072
|අගෝස්තු 9, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result]
|-
|240
|align=left|{{ධජනිරූපකය|නියුඒ}} ''[[නියුඒ]]''
|1,613
|සැප්තැම්බර් 10, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Niue.html Final 2011 census result]
|-
|241
|align=left|{{ධජනිරූපකය|ටොකේලු}} ''[[ටොකේලු]]''
|1,411
|ඔක්තෝම්බර් 18, 2011
|0.0000%
|align=left|[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf Final 2011 census result] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf |date=2012-08-15 }}
|-
|242
|align=left|{{ධජය|වතිකානු පුරය}}
|839
|ජුලි 1, 2012
|0.0000%
|align=left|[http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html Official estimate]
|-
|243
|align=left|''{{CCK}}'' ([[Australia]])
|550
|අගෝස්තු 9, 2011
|0.00000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html 2011 census result]
|-
|244
|align=left|{{ධජනිරූපකය|පිට්කෙයාන් දිවයින්}} ''[[පිට්කෙයාන් දිවයින්]]''
|56
|පෙබරවාරි 1, 2013
|0.000000%
|align=left|[http://www.citypopulation.de/Pitcairn.html Official estimate]
|}

==මේවාද බලන්න==
{{Multicol}}

*[[ලෝක ජනගහනය]]
*[[මානව ජනගහන ඝනත්වය‎]]

'''නගර'''
*[[ජනගහනය අනූව ලෝකයේ ප්‍රධාන නගර ලැයිස්තුව]]

{{Multicol-break}}

**'''මහද්වීපිකව'''
***[[ජනගහනය අනූව ආසියාවේ රටවල් ලැයිස්තුව]]

**'''අන්තර් මහද්වීපිකව'''
***[[ජනගහනය අනූව පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් ලැයිස්තුව]]
{{Multicol-end}}

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|30em}}

==භාහිර සබැදි==
*[http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm United Nations Analytical Report for the 2004 revision of World Population Prospects] (the analytical report for the 2006 revision is not available online)&amp;nbsp;— includes details of methodology and sources used for the population estimates above.


[[ප්‍රවර්ගය:ජන විකාශ විද්‍යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජනගහනය]]</text>
      <sha1>hj4evoyg9qh1ttc44gg5z5ekghc4rkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටී.බී. ජයා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55715</id>
    <revision>
      <id>789442</id>
      <parentid>772259</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28726" sha1="83801hioco6o8gxr0xlkvd88m2dk5rg" xml:space="preserve">ටී.බී.ජයා හෙවත් තුවාන් බුර්හානුදීන් ජයා (1 ජනවාරි 1890 – 31 මැයි 1960) ලාංකික අධ්‍යාපනඥයෙක්, දේශපාලනඥයෙක්, රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෙක් සහ මුස්ලිම් ප්‍රජා නායකයෙක් විය. සිය වෘත්තිමය දිවිය පාසැල් ගුරුවරයෙක් ලෙසින් ඇරඹි කොළඹ සහිරා විද්‍යාලයෙහි විදුහල්පති ලෙසින්  වසර 27 ක සේවයෙන් අනතුරුව ඔහු  විශ්‍රාම ලැබුවේය. ඔහුගේ භාරකාරත්වය යටතේ, සහිරා විද්‍යාලය, රටෙහි ප්‍රමුඛ පාසැල් අතුරින් එකක් බවට පත් විය.

මැලේ ජාතික ටී.බී. ජයා රටෙහි සින්හල හා මුස්ලිම් ප්‍රජාවෙහි නායකයෙක් ලෙසන් ජයා ඉස්මතු විය. දේශපාලනයට අවතීර්ණවූ හෙතෙම, ලංකාවේ පූර්ව-නිදහස දේශපාලනයෙහි කැපී පෙනෙන චරිතයක් බවට පත් විය. ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට, රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවට සහ පාර්ලිමේන්තුවට ඔහු තේරී පත් විය. ඔහු  එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි ආරම්භක සාමාජිකයෙක් විය. ලකාවේ පළමු නිදහස් රජයෙහි, ඔහු කම්කරු සහ සමාජ සේවා අමාත්‍යවරයා විය. දේශපාලනයෙන් විශ්‍රාම ගිය පසු, ලංකාව වෙනුවෙන් පකිස්තානයෙහි පළමුවන මහා මසාරිස් ලෙසින් ජයා මහතා පත් කෙරිණි. මක්කම වෙත වන්දනා ගමනෙහි යෙදෙමින් සිටියදී අසනීපවූ ඔහු,   1960 වසරෙහිදී මිය ගියේය.

== මුල් දිවිය==
මැලේ ජාතික කසීම් ජයා සහ එම මහත්මිය බයා සෞජා යන දෙමව්පියන්ගේ දෙවන පුතු ලෙසින්, 1890 ජනවාරි 1 දිනදී, ගලගෙදර නගරයෙහිදී,  ටී.බී. ජයා උපන්නේය. ජයා පවුල අයත් වූයේ, ශ්‍රී ලංකාවේ මැලේ වාර්ගික සුළුතර කණ්ඩායමටය. කසිම් ජයා, පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවෙහි සාජන්ට්වරයෙක් ලෙසින් රැකියාව කලේය.

===මුල් අධ්‍යාපනය ===
ජයා මහතා කුඩා දරුවෙකුව සිටි අවදියෙහි, ඔහුගේ පවුල කුරුණෑගල වෙත පදිංචිය වෙනස් කලේ පියාගේ ස්ථානමරුව නිසාය. ඔහු ප්‍රථම අධ්‍යාපනය ලැබුවේ, කුරුණෑගල  ඉංග්‍රීසි-ස්වභාෂා පාසැල වෙතිනි. මෙම කාලසීමාව තුලදී, ඔහු විසින් ශුද්ධ කුරානය පිළිබඳ අධ්‍යාපනයද ලැබුවේ  නූර්දීන් අලීම් සහ ඔමාර්ලෙබ්බේ ගේ භාරකාරිත්වය යටතේය. කසීම් යළිත් ස්ථාන මාරුවක් ලද අතර, එවර එය කොළඹට විය. ලාබාල ජයා, මහනුවර ශාන්ත පාවුළු විද්‍යාලයට ඇතුළුවූ අතර, එහිදී ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය සමස්තයෙන්ම පාහේ ලැබීය. වයස අවුරුදු දහයේදී පළමුවන ශ්‍රේණියට ඇතුළුවීමට ඔහුට සිදුවූ බව සටහන් කර ගත යුතු සිත් දනවන කරුණකි. කෙසේවෙතත්, ලාබාල ශිෂ්‍යයා ඉතා දක්ෂ බව පැහැදිලිවූ අතර,  ඔහු වෙත පළමු ශ්‍රේණියෙහි සිට සතරවන ශ්‍රේණිය දක්වා ත්‍රිත්ව උසස්කිරීම්ද,  ඊළඟ වසරෙහිදී යළිත් සයවන ශ්‍රේණිය දක්වා ද්විත්ව උසස්කිරීම්ද ප්‍රදානය කෙරිණි. 1904 වසරෙහිදී, ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සඳහා මෝදර ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය වෙත ඔහු ශිෂ්‍යත්වයක් ලැබුවේය. උසස් ප්‍රතිඵල සහිතව ඔහු කේම්බ්‍රිජ් ජූනියර් සහ කේම්බ්‍රිජ් සීනියර් විභාග සමත්විය.

===පාසැල් ගුරුවරයා ===
ජයා විසින් ලන්ඩන් මැට්‍රිකියුලේෂන් සහ ඉන්ටර් ආර්ට්ස් විභාග සමත් වීම නිසා පාසැල් ගුරුවරයෙකු වීමට එය උපකාරී විය. 1910 වසරෙහි ජනවාරි මාසයේදී ඔහු වෙත ලැබුනු පළමු පත්වීම, මහනුවර ධර්මරාජ විද්‍යාලය වෙත විය. ඔහුගේ පළමු මාසික වේතනය රුපියල් 40 ක් විය. ධර්මරාජ විද්‍යාලයෙහි කෙටි කලක් සේවය කිරීමෙන් පසුව, 1910 වසරෙහි මැයි මාසයේදී ඔහු මොරටුවේ වේල්ස් කුමාර විද්‍යාලය වෙත පත්වීම ලැබීය.
එකල එහි විදුහල්පතිව සිටි පී.ඩී.එස්. කුලරත්න මහතා වෙතින් ලැබුනු ආරාධනාවක් පිළිගැනීමෙන් පසුව,  වසර 1917දී, ඔහු ආනන්ද විද්‍යාලයට වෙත පත්වීම් ලදි. විදුහලෙහිදී, ජයා විසින් ප්‍රධාන වශයෙන් උගැන්වුනේ ඉහිහාසය සහ සම්භාව්‍ය අධ්‍යයනයයි. වසර කිහිපයකට පසුව රටෙහි ප්‍රමුඛ මාක්ස්වාදී දේශපාලනඥයන්වූ සමහරක් ශිෂ්‍යයන්ට ආනන්ද විද්‍යාලයේදී ඔහු උගැන්වීය: පිලිප් ගුණවර්ධන, රොබට් ගුණවර්ධන, ආචාර්ය එස්. ඒ. වික්‍රමසිංහ සහ ආචාර්ය ඇන්.ඇම්.පෙරේරා  ඔවුන් වූහ.

ගුරුවරයෙක් ලෙසින් සේවය කරමින් සිටියදී, ඔහුගේ ශාස්ත්‍රීය පරිශීලනය දිගටම පවත්වා ගෙන ගිය ඔහු,ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් සම්භාව්‍ය අධ්‍යයනය පිළිබඳ උපාධියක් ලබා ගත්තේය. ඉක්බිතිව ඔහු  [[ශ්‍රී ලංකා නීති විද්‍යාලය |නීති විද්‍යාලයට]] ඇතුළු වූයේ නීතිඥයෙක් බවට සුදුසුකම් ලැබීම සඳහාය.

==සහිරා විද්‍යාලය ==
නීති විද්‍යාලයේ අවසන් වසරෙහි අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී, 1921 වසරෙහිදී, දේශීය මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ ආරාධනාව පිළිගත් ජයා, [[සහිරා විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ සහිරා විද්‍යාලයේ]] විදුහල්පති ලෙසින් වැඩ භාර ගත්තේය. මරදාන මුස්ලිම් දේවස්ථාන කමිටුව වෙනුවෙන් සෑබෑ ආරාධනාව සිදු කරන ලද්දේ  [[එන් එච් එම් අබ්දුල් කාදර්]] විසිනි. නීතිඥයෙක් ලෙසින් ඔහුගේ අනාගත අභිවෘත්තිය අත්හල ජයා, දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයේ රැඳී සිටීමට තීරණය කලේ, එම ක්ෂේත්‍රය තුලදී ඔහුගේ ප්‍රජාවට වටනා දායකත්වයක් ලබා දිය හැකි වනු ඇති බවට ඔහු විශ්වාස කල නිසා විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

ජයා වැඩ භාර ගන්නා යිට, ස්වල්ප ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් සහ ගුරුවරු සංඛ්‍යාවක් පැවතීම, පංති කාමර පැවැත්වීමට ගොඩනැගිලි හිඟ බව, පුටු මේස ආදි ගෘහභාණ්ඩ හිඟ බව සහ, විද්‍යාලයට නුසුදුසු පරිසරයක් සහිත වීම ආදිය නිසා,  සහිරා විද්‍යාලය නිසරු තත්ත්වයක පැවතියේය. විදුහල්පති වශයෙන් ඔහුගේ සේවා කාලය තුලදී,  ජයා විසින් සැලකිය යුතු මස්තකප්‍රාප්තීන් අත්කරගති. ඔහු විසින්, මැට්‍රිකියුලේෂන් මට්ටම දක්වා පංති ආරම්භ කරන ලදි; ගුරුවරුන් සංඛ්‍යාව, 6 සිට 30 දක්වා ඉහළ දමන ලදි; ක්‍රීඩා පහසුකම් දියුණු කරන ලදි; විද්‍යා පුස්තකාලයක්, භෝජනාගාරයක්, නේවාසිකාගාරයක්, දන්ත සෞඛ්‍ය චිකිත්සාගාරයක් සහ නිදහස් රාත්‍රි පාසැලක් ඇරඹීය. (ඔහු විසින් ඇරඹි රාත්‍රි පාසැල, රටෙහි එවන් පළමුවැන්න ලෙසින් සැලකෙයි.) ගොඩනැගිලි වැනි යටිතලපහසුකම් සංවර්ධනය කිරීමට, &quot;විද්‍යාල ව්‍යාප්ති අරමුදල&quot; වැනි අරමුදල්ද ඔහු ඇරඹීය. වසර සතරක් තුලදී, ශිෂ්‍යයන් සංඛ්‍යාව, 59 සිට 1000 පසුකරමින් ඉහළ නැංවිනි.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

1948 වසරෙහිදී ඔහු විශ්‍රාම යන තුරු සහිරා විද්‍යාලයේ විදුහල්පති ලෙසින් වසර 27 ක් ජයා සේවය කලේය. විදුහල්පති වශයෙන් ජයාගේ සේවා කාලය, සහිරා විද්‍යාලයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙසින් සැලකෙයි. මෙම යුගය තුලදී, විද්‍යාලය විසින් ජාතික මට්ටමෙහි කැපී පෙනෙන චරිත නිපැයීය.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

===ශාඛා===
සහිරා විද්‍යාලයේ ශාඛා කිහිපයක් ඇරඹීම විෂයයෙහි ජයා හේතුභූත විය.  1942 වසරෙහිදී, පළමුවන ශාඛාව අළුත්ගමදී ඇරඹුනු අතර, එයින් පසුව 1944 වසරෙහිදී [[ගම්පොල සහිරා විද්‍යාලය |ගම්පොල]] ශාඛාව ඇරඹිනි. 1945 වසරෙහිදී තවත් ශාඛා තුනක් ඇරඹුනේ මාතලේ, පුත්තලමෙහි කොඣ්ඣ වීදියෙහිය.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

==මුස්ලිම් නායකත්වය ==
රටෙහි මුස්ලිම් ප්‍රජාවෙහි නායකයෙක් ලෙසින් ජයා ක්‍රමයෙන් නැගී ආයේය. [[එන් එච් එම් අබ්දුල් කාදර්]] මහතාගේ අභාවයෙන් පසුව, [[සමස්ත ලංකා මුස්ලිම් ලීගය|සමස්ත ලංකා මුස්ලිම් ලීගයෙහි]] සභාපති ලෙසින් ජයා පත් කෙරිණි. 1950 වසර දක්වා සභාපති ලෙසින් ඔහු කටයුතු කලේය.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==දේශපාලන අභිවෘද්ධිය ==

===ව්‍යවස්ථාදායක සභාව ===
1924 වසරෙහිදී, ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට, [[ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාව |ව්‍යවස්ථාදායක සභාව]] සඳහා මහමදීය (මුස්ලිම්) ඡන්ද කොට්ඨාශය වෙතින් සාමාජිකයන් කෝරා පත් කර ගැනීමට මැතිවරණයක් පැවැත්විණි . මහමදීය ඡන්ද කොට්ඨාශය යනු, සම්පූර්ණ රටෙහි මුස්ලිම් ප්‍රජාව නිරූපණය කෙරුණු දීප-ව්‍යාප්ත වර්ගවාදී ඡන්ද කොට්ඨාශයක් විය. කෙසේවෙතත්, මෙම කාලසීමාව තුලදී සීමිත පුරවැසියන් සංඛ්‍යාවක් පමණක් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය ලදහ. ව්‍යවස්ථාදායක සභාව සඳහා ජයා මෙම මැතිවරණ කොට්ඨාශයෙන් තේරී පත් වූයේ තවත් දෙදෙනෙක් හා සමගිනි.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

===රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව ===
[[ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව| ඩොනමෝර් ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන්]] පසුව, 1931 වසරෙහිදී, [[ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව |රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාව]] සඳහා මන්ත්‍රීවරුන් තෝරා පත් කර ගැනුමට, රටෙහි සියළු පුරවැසියන්හට ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය ප්‍රදානය කෙරිණි. [[මැද කොළඹ මැතිවරණ කොට්ඨාශය |මැද කොළඹ]] කොට්ඨාශය සඳහා ජයා තරග කල අතර, කැපී පෙනුණු දේශපාලනඥයෙක් වූ, [[ශ්‍රී ලංකා වාමාංශික පක්ෂ|ලංකා කම්කරු පක්ෂයේ]] නායක, [[ඒ.ඊ. ගුණසිංහ]] වෙතින් පරාජයට පත්විය. 1936 වසරෙහි මැතිවරණයෙහිදී එම ප්‍රතිවාදියා විසින්ම ඔහු නැවතත් පරාජයට පත් කෙරිණි. කෙසේවෙතත්, ඔහුගේ පරාජය මධ්‍යයේ වුවද, 1936 වසරෙහිදී, ඔහු රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවට නම් කරන ලද අතර, 1947 වසර දක්වා මන්ත්‍රීවරයෙක් ලෙසින් සේවය කලේය.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවෙහිදී, අධ්‍යාපන පිළිබඳ විධායක කමිටුව සඳහා ජයා තෝරා ගන්නා ලදි. රටෙහි මුස්ලිම් අධ්‍යාපනය දියුණු කිරීම සඳහා මෙය විසින් ඔහු වෙත පුළුල් අවකාශයක් සැපයීය. ඔහුගේ සහෘද මුස්ලිම් රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා මන්ත්‍රී [[රසීක් ෆරීඩ් |ශ්‍රීමත් රසීක් ෆරීඩ්]] හා සමගින්, ඔහු විසින් දිවයින පුරා බොහෝ මුස්ලිම් පාසැල් පිහිටුවන ලදි. පාසැල් ගුරුවරුන්ගේ අයිතිවාසිකම් උදෙසාද ජයා සටන් කලේය.  පාසැල් ගුරුවරුන් සඳහා විශ්‍රාම වැටුප් ක්‍රමයක් සඳහා ඔහු විශාල දායකත්වයක් සැපයීය.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවෙහිදී, සිංහල නොවන වාර්ගිත කන්ඩායම් වලට අයත්වූ ජයා ඇතුළු අනෙකුත් රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා මන්ත්‍රීවරු විසින්,  &quot;සුළුතර කණ්ඩායමක්&quot; තනන ලදි.  රටෙහි දෙමළ සහ මුස්ලිම් ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව ඔවුහූ  විශේෂ අවධානයක් යොමු කලහ. කෙසේවෙතත්, එක් දෙමළ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා මන්ත්‍රීවරයෙකු [[ජී. ජී. පොන්නම්බලම්]] විසින් ගෙන ගිය &quot;පනහට-පනහ&quot; ව්‍යාපාරයට, සුළුතර කණ්ඩායමෙහි සියළු මන්ත්‍රීවරුන්ගේ සහයෝගය නොලැබිණි.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

===එක්සත් ජාතික පක්ෂය ===
[[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] බිහිකිරීමෙහිලා ජයා ප්‍රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කලේය. 1946 සැප්තැම්බර් 6 දිනදී, කොළඹ,  ඇල්බට් චන්ද්‍රවංකයෙහි, පාම්කෝට්හී පැවැති සමාරම්භක රැස්වීමෙහිදී, දේශපාලන පෙරමුණු කිහිපයක්, තනි පක්ෂයක් ලෙසින් එක්සත් කල යුතු බවට  [[එස්. නඩේසන්]] විසින් සිදුකෙරුණු යෝජනාව ජයා විසින් ස්ථීර කරන ලදි. පක්ෂය තැනුනේ,  [[ලංකා ජාතික කොංග්‍රසය |ජාතික කොංග්‍රසය]], [[සිංහල මහා සභාව]], ජයාගේ නායකත්වය යටතේ පැවැති [[සමස්ත ලංකා මුස්ලිම් ලීගය]], [[රසික් ෆරීඩ්|ශ්‍රීමත් රසීක් ෆරීඩ්ගේ]] නායකත්වය යටතේ පැවති [[මරක්කල සම්මේලනය]] සහ, දෙමළ සහ බර්ගර් ප්‍රජාවන්ගේ සමහරක් පුද්ගලික සාමාජිකයන් එක්සත් කිරීමෙනි. මෙම සමාරම්භක රැස්වීමේදී, පක්ෂයේ උප-සභාපතිවරුන් පස්දෙනා අතුරින් එක් අයෙකු ලෙසින් ඔහු තෝරා පත් කර ගැනුණි.&lt;ref&gt;http://unitednationalparty.tripod.com/unp.htm{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== පාර්ලිමේන්තුව සහ කැබිනට් මණ්ඩලය ===
[[ගොනුව:First Cabinet of Ceylon.jpg|thumb|left|231x231px| 1947 වසරෙහිදී ලංකාවේ කැබිනට් මණ්ඩලය]]

1947 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙහිදී, [[මැද කොළඹ මැතිවරණ කොට්ඨාශය |මැද කොළඹ]] කොට්ඨාශය, බහු-මන්ත්‍රී කොට්ඨාශයක් බවට පත් කෙරුණේ එම කොට්ඨාශයෙහි ජීවත්වූ ප්‍රජාවන් කිහිපයක් සඳහා සමබර නියෝජනයක් ලබා දීමේ අරමුන ඇතිවය. ඡන්ද 23,470 ක් ලබා ගත් [[ඒ ඊ ගුණසිංහ]],  පළමු මන්ත්‍රීවරයා ලෙසින් තෙරී පත් විය. ඡන්ද 18,439 ක් ලබා ගත් ජයා, දෙවන මන්ත්‍රීවරයා ලෙසින් තේරී පත් විය.

සාමාජිකයන් 14 දෙනෙකුගෙන් පමණක් සමන්විතවූ  [[ඩී. එස්. සේනානායක කැබිනට් මණ්ඩලය |නිදහස් ලංකාවේ ප්‍රථම කැබිනට් මණ්ඩලයට]] ජයා තෝරාගන්නා ලදි. ඔහු පත් කෙරුණේ කම්කරු සහ සමාජ සේවා අමාත්‍යවරයා ලෙසිනි.

1950 වසරෙහිදී, නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයෙන් සහ කැබිනට් අමාත්‍යවරයෙකු ලෙසින් ඔහුගේ තනතුරෙන්, ජයා ඉල්ලා අස්වූයේ, පකිස්තානය වෙත පත්කෙරුණු ප්‍රථම මහා කොමසාරිස් ලෙසින් වැඩ භාර ගැනීමටය. මෙම තනතුරෙහි ඔහු වසර සතක් සේවය කලේය.
එහිදී ඔහු කළ සේවය අගය කරනු වස් 1952 දී පන්ජාබි විශ්වවිද්‍යාලය මඟින් ඔහුට සාහිත්‍ය ශූරී ගෞරව උපාධිය පිරිනැමිණි.

==මරණය==
[[මක්කම]] වෙත වන්දනා ගමනෙහි යෙදෙන අතරතුර , [[මදීනා]] නගරයේදී රෝගාතුර වූ ආචාර්ය ටී.බී. ජයා මහතා 1960 මැයි 31 වන දින මෙලොවින් සමුගත්තේය.

==ආශ්‍රිත==
&lt;references/&gt;

==බාහිර සබැඳි ==
*[http://www.imagelanka.com/index.php/History/History/-First-cabinet.html ද ෆර්ස්ට් කැබිනට් ඔෆ් මිනිස්ටර්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106164307/http://www.imagelanka.com/index.php/History/History/-First-cabinet.html |date=2009-01-06 }}
*[http://tamilweek.com/news-features/archives/986 ඩොක්ටර් ටී.බී ජයා බයි ඒ.එච්.එම් අස්වර්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928205406/http://tamilweek.com/news-features/archives/986 |date=2011-09-28 }}
*[http://www.dailynews.lk/2009/01/02/fea03.asp ඩොක්ටර් ටී.බී ජයා බයි එෆ්.ෆයිසාල් ෆලීල්]
*[http://www.sundayobserver.lk/2009/05/31/fea01.asp ෆ්‍රීඩම් ෆයිටර් ඇන්ඩ් නැෂනල් හීරෝ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605224532/http://www.sundayobserver.lk/2009/05/31/fea01.asp |date=2011-06-05 }}
*[http://www.dailynews.lk/epaper/art.asp?id=2011/12/23/pg05_1&amp;pt=p&amp;h=   ඩොක්ටර් ටී.බී ජයා-ග්‍රේට් හියුමනිස්ට්]

{{ලංකාවේ පළමුවන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු }}

{{අධිකාරී පාලනය |VIAF=50824375}}

{{පුද්ගලදත්ත
| NAME              = ජයා, තුවාන් බුර්හානුදීන් 
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION = ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥ
| DATE OF BIRTH     = 1 ජනවාරි 1890
| PLACE OF BIRTH    = [[ගලගෙදර]], [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|ලංකාව]]
| DATE OF DEATH     = 31 මැයි 1960
| PLACE OF DEATH    = [[මක්කම]], [[සවුදි අරාබියාව]]
}}

[[ප්‍රවර්ගය:1890 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1960 මරණ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකා නීති විද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:පකිස්තානය වෙනුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ මහා කොමසාරිස්වරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කම්කරු අමාත්‍යවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකාවේ පළමුවන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ සාමාජිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලංකාවේ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ සාමාජිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහනුවර ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික මැලේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික මැලේ අධ්‍යාපනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික මැලේ නීතිඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික මැලේ දේශපාලනඥයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික මුස්ලිම්වරු]]
[[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂ දේශපාලනඥයෝ]]</text>
      <sha1>83801hioco6o8gxr0xlkvd88m2dk5rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඩීන් ඇම්බ්‍රෝස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61667</id>
    <revision>
      <id>789444</id>
      <parentid>375782</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="6m59uihxk1jd1nbfwqhbun3orf35r3k" xml:space="preserve">{{Infobox professional wrestler
|name        = ඩීන් ඇම්බ්‍රෝස්
|image       = Dean_Ambrose_WrestleMania_32_Axxess.jpg
|image_size  = 250px
|caption     = 2016 දී ඇම්බ්‍රොස්
|birth_name  = ජොනතන් ගුඩ්&lt;ref name=&quot;RSHerzog&quot;/&gt;
|birth_date  = {{Birth date and age|1985|12|07}}&lt;ref name=IWD&gt;{{cite web|title=Dean Ambrose Profile|url=http://www.profightdb.com/wrestlers/dean-ambrose-3069.html|work=The Internet Wrestling Database|accessdate=July 3, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=oww&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/d/dean-ambrose/|title=Jon Moxley/Dean Ambrose profile|publisher=Online World Of Wrestling|accessdate=April 1, 2010}}&lt;/ref&gt;
|birth_place = [[:en:Cincinnati|සින්සිනාටි]], [[:en:Ohio|ඔහියෝ]], [[ඇමරිකාව|ඇ.එ.ජ.]]&lt;ref name=&quot;RSHerzog&quot;/&gt;
|resides     = [[:en:Las Vegas, Nevada|ලාස් වේගාස්, නෙවාඩා]], ඇ.එ.ජ.&lt;ref name=&quot;RSHerzog&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/culture/features/about-face-dean-ambrose-is-the-wwes-unlikely-anti-hero-20141024|title=About Face: Dean Ambrose Is the WWE's Unlikely Anti-Hero|date=October 24, 2014|last=Herzog|first=Kenny|accessdate=October 25, 2014|work=Rolling Stone}}&lt;/ref&gt;
|names       = '''ඩීන් ඇම්බ්‍රෝස්'''&lt;ref name=&quot;RSHerzog&quot;/&gt;&lt;br /&gt;ජෝන් මෝක්ස්ලි&lt;ref name=IWD/&gt;&lt;ref name=oww/&gt;&lt;br&gt;මෝක්ස්ලි මොක්ස්&lt;ref name=oww/&gt;
|height      = අඩි 6 අඟල් 4 (මීටර් 1.93)&lt;ref name=&quot;WWE&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/dean-ambrose|title=Dean Ambrose|accessdate=May 17, 2014|publisher=[[WWE]]}}&lt;/ref&gt;
|weight      = රාත්තල් 225 (කිලෝග්‍රෑම් 102) &lt;ref name=&quot;WWE&quot;/&gt;
|billed      = සින්සිනාටි, ඔහියෝ&lt;ref name=&quot;WWE&quot;/&gt;
|trainer     = කෝඩි හෝක්&lt;ref name=slam&gt;{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2010/05/10/13893011.html|title=Jon Moxley finds mean streets redemption in wrestling|author=Kamchen, Richard|work=Slam! Sports|publisher=Canadian Online Explorer|accessdate=May 27, 2010|date=May 27, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[:en:Les Thatcher|ලෙස් තැචර්]]&lt;ref name=slam/&gt;
|debut       = ජූනි 2004&lt;ref name=oww/&gt;
|retired     =
}}
'''ජොනතන් &quot;ජෝන්&quot; ගුඩ්''' ('''Jonathan &quot;Jon&quot; Good''') (උපත 1985 දෙසැම්බර් 7) ඇමරිකාවේ [[වෘත්තීමය මල්ලවපොර ක්‍රීඩාව|වෘත්තීමය මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයෙකි]]. මොහු [[WWE]] ආයතනයේ මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයෙකු වන අතර එහි බාවිතා කරන නම '''ඩීන් ඇම්බ්‍රෝස්''' ('''Dean Ambrose''') වේ. ඩීන් ඇම්බ්‍රෝස් යන නමින් හා මොහු කලින් භාවිතා කල '''ජෝන් මෝක්ස්ලි''' ('''Jon Moxley''') යන නම් වලින් මොහුව වඩාත් හොදින් හදුනයි. WWE  ආයතනයේදී ඇම්බ්‍රෝස් WWE යුනයිටඩ් ස්ටෙට්ස් ශූරයා (WWE United States Champion) බවටද පත් වීමට සමත් විය. එහිදී ඔහු දින 351 එම ශූරතාව තබා ගැනීමට සමත් වූ අතර එය ඉතිහාසයේ තුන්වන දීර්ගතම ශූරතාව තබාගත් කාලය වේ. ඇම්බ්‍රෝස් චිත්‍රපට නළුවෙකුද වන අතර ඔහු විසින් පලමුවෙන් රගපෑ චිත්‍රපටය වන්නේ 2015 දී තිරගත වූ ''[[12 රවුන්ඩ්ස් 3: ලොක්ඩවුන්]]'' චිත්‍රපටයයි.

== ආශ්‍රිත ==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Dean Ambrose}}
* {{wwe superstars|dean-ambrose|Dean Ambrose}}
* [http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/d/dean-ambrose/ Online World of Wrestling ගිණුම]
* [http://www.dgusa.tv/bio/jon-moxley Dragon Gate USA/EVOLVE ගිණුම]
* [http://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=3940&amp;gimmick=Dean+Ambrose Cagematch ගිණුම]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Wayback |date=20120222090855 |url=http://www.hwaonline.com/Roster/jonmoxley.htm |title=HWA profile}}
* {{Wayback |date=20100404122003 |url=http://insanityprowrestling.com/roster-jonmoxley.html |title=IPW profile}}

[[ප්‍රවර්ගය:මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයෝ]]</text>
      <sha1>6m59uihxk1jd1nbfwqhbun3orf35r3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66887</id>
    <revision>
      <id>789448</id>
      <parentid>771775</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28060-09</username>
        <id>78856</id>
      </contributor>
      <origin>789448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12076" sha1="oty9hb2dl13suezzhkyigs6kk2617ka" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස්
| honorific_suffix = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| image = 
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| birth_name = සමරවීර මුදලිගේ ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස්
| birth_date = {{Birth date|df=yes|03|06|1947}}
| birth_place = [[කොළඹ|කොළඹ]], [[ශ්‍රී ලංකා|ශ්‍රී ලංකා]]
| death_date = {{Death date and age|df=yes|1989|07|31|1947|06|03}}
| death_place = [[කොළඹ]],[[ශ්‍රී ලංකා]]
| death_cause = 
| body_discovered = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = 
| monuments = 
| residence = 
| nationality = [[ශ්‍රී ලංකා|ශ්‍රී ලාංකික]]
| other_names = 
| ethnicity = 
| citizenship = 
| education = [[කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලය|කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලය]]
| alma_mater = 
| occupation = නිවේදක,ගී පද රචක
| years_active = 
| employer = 
| organization = 
| agent = 
| known_for = 
| notable_works = 
| style = 
| home_town = 
| salary = 
| net_worth = 
| height = 
| weight = 
| television = 
| title = 
| term = 
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| movement = 
| opponents = 
| boards = 
| religion = 
| denomination = 
| spouse = {{Vunblist|දයා ද අල්විස්|නිර්මලා ද අල්විස්}}
| partner = 
| children = {{Vunblist|සුරංගි ද අල්විස්|පූර්ණ සම්පත් ද අල්විස්}}
| parents = 
| relatives = 
| callsign = 
| awards = 
| signature = 
| signature_alt = 
| signature_size = 
| website = [http://www.premakeerthidealwis.com/ www.premakeerthidealwis.com]
| footnotes = 
| box_width = 
}}

'''සමරවීර මුදලිගේ දොන් ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස් '''(1947 ජූනි 3 - 1989 ජූලි 31),''' ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස් ''' ලෙස ප්‍රචලිත, ශ්‍රී ලාංකේය ගුවන්විදුලි සහ රූපවාහිනී විකාශකයෙක් සහ ගීත රචකයෙක් විය. මහ පොලවේ ජනයාගේ වූ සැබෑ සත්‍ය ගී පදවලට නිර්මාණය කල සැබෑ නිර්මාණ කරුවෙක් ලෙසද සත්‍ය කතා කරන
රූපවාහිනී සහ ගුවන් විදුලි මාධ්‍ය කරුවෙක් ලෙස ද ජනතාවාදී ලෙස කතා කිරීමේ දී එදා එවකට රජයවල් වලින් විවිධ තර්ජන ගර්ජන එල්ල විය.ශ්‍රී ලාංකේය ගුවන්විදුලි රූපවාහිනී ඉතිහාසයේ කැපී පෙනෙන චරිතයක් ලෙස සැලකෙන ඔහු 1987-89 කාලය සමයේදී අතරතුර වයස අවුරුදු 42 දී ඝාතනය විය. ඔහුගේ ඝාතනයට ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ (ජ.වි.පෙ) වගකිව යුතු යැයි බොහෝ දෙනා මුලින් විශ්වාස කළද, පසුව හෙළි වූයේ ඔහු සමඟ රජයේ මාධ්‍ය සංස්ථාවේ සේවය කරන සගයන් විසින් මෙම ඝාතනය මෙහෙයවූවක් බවයි.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.youtube.com/watch?v=NsQn-rA7C9U&lt;/ref&gt;

==පෙර අවධිය==
ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස් සමරවීර මුදලිගේ දොන් ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස් 1947.06.03 දින සවස 6.30 ට කොළඹ ද සොයිසා මහ රෝහලේදී උපත ලැබුවේය. මොහුගේ මව මැස්ටියගේ අමරාදී ගුණතිලක සහ පියා සමරවීර මුදලිගේ දොන් සයිමන් ද අල්විස් විය. මුල්ම පාසැල වුයේ මාලිගාකන්ද මහා විද්‍යාලයයි. 5 වන ශ්‍රේණිය ශිෂ්‍යත්වය සමත් වී 6 වන ශ්‍රේණියට කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයට ඇතුලත් විය. එතැන් සිට උසස් පෙල දක්වා එහි අධ්‍යාපනය ලැබුවේය. මොහු සමාජ විද්‍යා පර්යේෂණ සඟරවේ උපදේශ සංස්කාරක, විද්‍යාලිය වාර්ෂික සඟරව වු ආනන්ද සඟරවේ සංස්කාරක,බෞද්ධ ශිෂ්‍ය සමිති සමිමේලනයේ ධමිම ජයන්ති සඟරවේ සම සංස්කාරක යන තනතුරු දැරුවේය. තවද “වෙර“ නැමති කෙටි චිත්‍රපටයේ තිරනාටක කෙටුමිපත සැකසීම. වයස අවුරුදු 10 සිට ගුවන්විදුලි ළමා වැඩසටහන් වලට සහභාගි විය. 1961 දී ළමා ශිල්පි පරීක්ශනයෙන් සමත් විය.1966 දී විකට වැඩසටහන් ශිල්පි පරීක්ශනයෙන් සමත් විය. 1967 දී සහන නිවේදකයෙකු ලෙස සිට 1971 දින ස්ථිර නිවේදකයකු ලෙස පත් විය. 1974 දී ස්ථිර වැඩසටහන් සම්පාදක වරයෙකු ලෙසද 1975 දි ස්ථිර වැඩසටහන් නිෂ්පාදකවරයෙකු ලෙස පත්විය.

==ක්‍රියාන්විතය==
රජරට,රුහුණ හා කඳුරට සේවයන්හිද වරින්වර සේවයට මාරු කරන ලදි. ජනප්‍රිය වු ගුවන් විදුලි වැඩසටහන් වන සොඳුරු සෙවන,ශනිදා සාදය වැඩසටහන්,සමිපත් සාදය,රත්න සභා මණ්ඩපය රූපවාහිනි ආරමිභයත් සමග එහි අඳුණ වැඩසටහනින්ද ළමා වැඩසටහන් රාශියකින්ද,සමිපත් රේඛා, ආයුබෝවන් වැඩසටහනින්ද ජනප්‍රිය විය. ගුවන් විදුලි,චිත්‍රපට හා රූපවාහිනි ගීත රචකයෙකු ලෙස,චිත්‍රපට සහය අධ්‍යකෂවරයෙකු ලෙස,චිත්‍රපට නළුවකු ලෙස විසිතුර පත්‍රයේ විශේෂාංග කතුවරයෙකු ලෙස සිළුමිණ,දිනමිණ,ලංකාදීප ආදී පුවත්පත් වලට නිබඳවම කවි ලිපි සැපයු ලේබයෙකු ලෙස හා වික්ටර් ගී රස හා දයා අල්විස් සමඟ “තනිවිය දෙදෙනකු මෙසේ“ නොසැලෙන් ඉන්ද්‍රකීලය සේ “අන්තිමයා“ හා “සිහින සතක්“ නිර්මාණ ග්‍රන්ථයන්ද ඔහු විසින් නිර්මාණ කරන ලදි.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.rupavahini.lk/vinividawiki/artists/drama-cinema-artists-in-sri-lanka.html |access-date=2016-08-01 |archive-date=2016-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101160541/http://www.rupavahini.lk/vinividawiki/artists/drama-cinema-artists-in-sri-lanka.html }}&lt;/ref&gt;

== ඝාතනය ==
දක්ෂ මාධ්‍යවේදියෙකු, නිවේදකයෙකු සහ ගීත රචකයෙකු වූ ප්‍රේමකීර්ති ද අල්විස් මහතාගේ 25 වැනි ගුණ සමරුව මේ වසරේ ජූලි 31 වැනිදාට යෙදී තිබුණි. ඔහුගේ ඛේදනීය මරණයෙන් පසු, ත්‍රස්තවාදී පාලන සමය ලෙස හැඳින්වෙන දේශපාලන ප්‍රචණ්ඩත්වය සමයේ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ (ජවිපෙ) විසින් ඔහු ඝාතනය කරන ලද බව බොහෝ දෙනා විශ්වාස කළහ. කෙසේ වෙතත්, 2009 දී ඔහුගේ වැන්දඹුව වූ නිර්මලා ද අල්විස් විසින් ප්‍රේමකීර්තිනී නමින් පොතක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟ ඔහුගේ මරණය පිළිබඳ මතභේදය නැවත මතු විය. ජූලි 31 වැනිදා ප්‍රේමකීර්තිගේ නමින් මාර්ගයක් නම් කිරීමේ උත්සවයකදී නිර්මලා තම සැමියා ඝාතනය කළ බව කියන පුද්ගලයා &quot;ඔහුගේ ඔඩොක්කුවේ නිර්ලජ්ජිතව ජීවත් වන&quot; බව මහින්ද රාජපක්ෂ මහතාට පැවසීමත් සමඟ මෙම ප්‍රශ්නය තවදුරටත් අවධානයට ලක්විය. තමාට එල්ල වී ඇති බරපතළ චෝදනාව සම්බන්ධයෙන් [[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)|ඩේලි මිරර්]] කළ විමසීමකදී නිර්මලා ද අල්විස් ප්‍රකාශ කළේ ප්‍රේමකීර්ති ඝාතනය කළේ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ නොවන බවට තමන් සතුව සාක්ෂි ඇති බවත් ඔහුගේ දේශපාලන හිතවත්කම් සම්බන්ධයෙන් අසත්‍ය ප්‍රචාර රැසක් පැතිර ගිය බවත්ය. ඔහු ජනාධිපති රණසිංහ ප්‍රේමදාස මහතා සමඟ සමීපව ඇසුරු කළද, නිර්මලා අවධාරණය කළේ ඔහු සැමවිටම ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයට (ශ්‍රීලනිප) පක්ෂපාතීව සිටි බවයි.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==සම්මාන==
*1990 ස්වර්ණ සංක සම්මානය-
*හොඳම චිත්‍රපට ගීත රචනය - එචි.ඩී.ප්‍රේමරත්නගේ “සහරවේ සිහිනය“ චිත්‍රපට ගීතයට.
*1998 හොඳම ගීත රචනා ග්‍රන්ථය වු සිහින සතක් රාජ්‍ය සාහිත්‍ය සමිමානය

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගී පද රචකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]</text>
      <sha1>oty9hb2dl13suezzhkyigs6kk2617ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කල්මිකියාවේ බුදු දහම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71955</id>
    <revision>
      <id>789430</id>
      <parentid>740349</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T00:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6550" sha1="8x7cvy0zhz2f48m8hqv17glfe43xhg7" xml:space="preserve"> [[Image:Golden Temple Elista Kalmykia.jpg|250px|thumb|කල්මිකියාවේ එලිට්සාහි ඇති ස්වර්ණ විහාරය]]
[[Image:Kalmykia_in_Russia.svg|thumb|250px|right|යුරෝපයේ එකම බෞද්ධ ජාතිය වන කල්මිකියා ජනරජය (රුසියාවේ ෆෙඩරල් රාජ්‍යයකි).]]
[[File:NEVEDJEV(1833) p307 Kalmyk people in a buddhist ceremonie.jpg|250px|thumbnail|බෞද්ධ උත්සවයක නියැළෙන කල්මික් ජනයා (1830 දශකය)]]
[[කල්මික් ජනයා]] යනු සිය ජාතික ආගම ලෙස [[බුදු දහම]] අදහන [[යුරෝපය|යුරෝපයේ]] එකම ජන කොට්ඨාසයයි. ඔවුන් ජීවත් වන්නේ [[රුසියානු සමූහාණ්ඩුව|රුසියානු සමූහාණ්ඩුවේ]] යටත් රාජ්‍යයක් වන [[කල්මිකියාව]] තුළ ය. මෙහි දේශසීමා සැලකූ විට, දකුණින් [[දාගෙස්ථානය]]ත්, නිරිතදිගින් [[ස්ටැව්රොපොල් ක්‍රේ]] ද, බටහිරින් [[රොස්ටොව් ඔබ්ලෑස්ට්]] ද, වයඹදිගින් [[වොල්ගෝග්‍රැඩ් ඔබ්ලෑස්ට්]] සහ නැගෙනහිරින් [[ඇස්ට්‍රඛාන් ඔබ්ලෑස්ට්]] යන ප්‍රදේශ පිහිටයි. කල්මිකියාව ගිනිකොනදිගින් කැස්පියන් මුහුදට මායිම් වේ.

කල්මික්වරුන් 17වන සියවසේ මුල් කාලයේ යුරෝපය වෙත සංක්‍රමණය වූ [[ඔයිරට්වරු]]න්ගෙන් පැවත එන්නන් ය. [[ටිබෙට් බුදු දහම|ටිබෙට් බෞද්ධයන්]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/4580467.stm |title=Regions and territories: Kalmykia |publisher=BBC News |date=2010-06-09 |accessdate=2010-10-11}}&lt;/ref&gt; වන කල්මික්වරුන් දිය අධ්‍යාත්මික නායකයා ලෙස සලකනු ලබන්නේ [[දලයි ලාමා]] ය. කල්මික්වරුන්ගේ සාජින් ලාමා (ශ්‍රේෂ්ඨ ලාමා) ලෙස සැලකෙන්නේ [[එර්ඩ්නේ ඔම්බැඩිකොව්]] ය. ඔහු [[ෆිලඩෙල්‍ෆියා]]වේ උපක් කල්මිකියානු සම්භවයක් ඇත්තකු වන අතර, ඔහු සත්වන වියේ දී ඉන්දියාවේ ටිබෙට් ආරාමයක දී බෞද්ධ භික්ෂුවක බවට පත්වී ඇත. දලයි ලාමා විසින් ඔහුව හඳුන්වුන ලබන්නේ බෞද්ධ ශාන්තුවරයකු වූ [[ටෙලෝ රින්පොචේ]]ගේ පුනරුත්පත්තියක් ලෙසයි. ඔම්බැඩිකොව් සිය දිවිය [[කොලරාඩෝ]]වේ සහ කල්මිකියාවේ ජීවත් වෙමින් ගත කරයි.

කල්මික් දේශපාලන සරණාගතයින් විසින් මධ්‍යම යුරෝපයේ පළමු බෞද්ධ විහාරය 1920 දශකයේ [[සර්බියාව|සර්බියාවේ]] [[බෙල්ග්‍රේඩ්]]හි ස්ථාපනය කරන ලදී. ඔවුන්ගෙන් පැවතෙන්නන් බොහෝමයක් 1951 අගකාලයේ සහ 1952 මුල් කාලයේ එක්සත් රාජධානියේ යළි පදිංචි වූ අතර, ඔවුන් විසින් [[නිව් ජර්සි]]යේ [[මොන්මවුත් ප්‍රාන්තය, නිව් ජර්සි|මොන්මවුත් ප්‍රාන්තයේ]] සහ ඒ අවට කල්මික් බෞද්ධ විහාර කිහිපයක් ඉදිකොට තිබේ. කල්මික් බෞද්ධ භික්ෂුවක වූ [[න්ගාවන්ග් වන්ග්‍යාල්]] විසින් [[වොෂිංටන්, නිව් ජර්සි|නිව් ජර්සියේ වොෂිටන්]]හි ටිබෙට් බෞද්ධ ඉගෙනුම් මධ්‍යස්ථානයක් සහ විහාරයක් ස්ථාපනය කරන ලදී.

==මේවාත් බලන්න==
*[[රුසියාවේ බුදු දහම]]
*[[බුර්යේෂියාවේ බුදු දහම]]
*[[ගෙඩෙන් ෂෙඩ්ඩුප් චොයිකොර්ලිං විහාරය]]
*[[බුර්ඛාන් බක්ෂින් අල්තාන් සුමේ]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

==වැඩිදුර කියවීමට==
*Seth Mydans, [https://www.nytimes.com/2004/06/12/world/the-saturday-profile-an-ex-telemarketer-s-other-life-as-a-buddhist-saint.html An Ex-Telemarketer's Other Life as a Buddhist Saint], The New York Times, 12 June 2004
*Sinclair, Tara (2008). Tibetan Reform and the Kalmyk Revival of Buddhism, Inner Asia 10(2), 241-259

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.buddhisminkalmykia.ru/?eng කල්මිකියාවේ බුදු දහම]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.kalmykia.eu/ කල්මිකියා ජනරජය: පුවත් සහ සිදුවීම්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326232132/http://www.kalmykia.eu/ |date=2013-03-26 }}

{{Buddhism topics}}
{{Europe topic|Buddhism in|countries_only = yes}}

{{commons category|Buddhism in Kalmykia|කල්මිකියාවේ බුදු දහම}}

[[Category:කල්මිකියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව බුද්ධාගම]]
[[Category:කල්මිකියාවේ බුදු දහම| ]]</text>
      <sha1>8x7cvy0zhz2f48m8hqv17glfe43xhg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දෙවෙනි ඉනිම (ටෙලි නාට්‍යය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74084</id>
    <revision>
      <id>789429</id>
      <parentid>786607</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T00:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nissanka97</username>
        <id>76250</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>789429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4145" sha1="px2sd9gmzuog2taexyepr7gvjb4l2ym" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name = දෙවෙනි ඉනිම
| image =
| creator = සාරංග මෙන්ඩිස් නිෂ්පාදන
| developer = සාරංග මෙන්ඩිස්
| writer = [[තණ්හා ආශා]]
| director = [[සාරංග මෙන්ඩිස්]] 
| producer = [[චාමිකා මෙන්ඩිස්]]
| theme_music_composer = [[නිමේෂ් කුලසිංහ]]
| based_on = [[One Tree Hill (TV series)|One Tree Hill]]
| starring = [[දෙවෙනි ඉනිම#රංගනය|පහත බලන්න]]
| opentheme = ලංවෙලා වස්සානයේ - [[යශෝධා ප්‍රියදර්ශනී]] 
| country = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| language = [[සිංහල]]
| num_seasons = 1
| num_episodes = 
| location = [[දියගල බෝයිස් ටවුන්]]
| runtime = 20 mins 
| distributor = [[දෙරණ TV]]
| network = [[දෙරණ TV]]
| first_aired = {{start date|2017|2|06|df=y}}
| last_aired = present
| website = 
| name = දෙවෙනි ඉනිම
}}  

'''දෙවෙනි ඉනිම'''
2017 පෙබරවාරි 06 සිට [[ටීවී දෙරණ]] ඔස්සේ විකාශය වන ටෙලි නාට්‍යයකි. සතියේ දිනවල රාත්‍රී 8.30 ට විකාශය වේ. 

*'''අධ්‍යක්ෂණය''' - [[සාරංග මෙන්ඩිස්]]
*'''තිර රචනය''' - [[සමන් එදිරිමුණි]]
*'''නිෂ්පාදනය''' - [[චාමිකා මෙන්ඩිස්]]
*'''සංගීතය''' - [[නිමේෂ් කුලසිංහ]]
*'''ඇරඹුම් තේමාව''' - ළං වෙලා වස්සානයේ - [[යශෝධා ප්‍රියදර්ශනී]]
*'''රට''' - [[ශ්‍රී ලංකාව]]
*'''භාෂාව''' - [[සිංහල]]
*'''පසුතලය''' - [[දියගල බෝයිස් ටවුන්]]
*'''කථාවාර ගණන''' - 1
*'''කථාංග ගණන''' - 
*'''විකාශනය''' - [[ටීවී දෙරණ]]
*'''මුල් නාලිකාව''' - [[ටීවී දෙරණ]]
*'''ධාවන කාලය''' - මිනිත්තු 20
*'''මුල් ධාවනය''' - 2017 පෙබරවාරි 6 සිට මේ දක්වා

==දෙවන කතාංගයේ සිටින අය ==
* [[රවීන් කනිෂ්ක]]
* [[හිමාලි සයුරංගි]]
* [[සනත් ගුණතිලක]] ( ගරු රගපෑම් )
* තත්සරණි පියුමිකා
* ඉෂාර මධුෂාන් 
* [[කමල් දේශප්‍රිය]]
* [[නෙතලි නානායක්කාර]]
* [[රිචඩ් වීරක්කොඩි]]
* [[රංගන ප්‍රේමරත්න]]
* නිල්මිණි කෝට්ටේගොඩ


'''මුල් කතාංගයේ සිටි අය'''

* [[බිමල් ජයකොඩී]]
* [[ශනුද්‍රි ප්‍රියසාද්]]
* [[නයනතාරා වික්‍රමාරච්චි]]
* කෙෂාන් ශෂේන්ද්‍ර
* [[නෙත්මි රොෂෙල්]]
* [[පාලිත සිල්වා]]
* [[ධර්මප්‍රිය ඩයස්]]
* [[රෙක්ස් කොඩිප්පිලි]]
* සහන් රන්වල
* අංජලී ලියනගේ
* [[අංජුලා රාජපක්ෂ]]
* දේව් සුරේන්ද්‍ර 
* සුදත් ඇන්තනී 
* හිමායා බණ්ඩාර 
* සමන්ති ලැනරෝල්
* තුසිත ලක්නාත්
* එමාෂා සෙනෙවිරත්න 
* විදූෂි උත්තරා
* සචින් චතුරංග 
* මනීෂා චංචලා
* [[බුද්ධික ජයරත්න ( නළු )]]
* තුසිත ධනුෂ්ක 
* [[මිලින්ද මඩුගල්ල]]
* බොනිෆස් ජයශාන්ත</text>
      <sha1>px2sd9gmzuog2taexyepr7gvjb4l2ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉන්දුනීසියානු උත්සව ලෝකඩ පොරෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76100</id>
    <revision>
      <id>789428</id>
      <parentid>411371</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T23:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14717" sha1="095jzalwsewjijnck5ir6fvw2nr70gz" xml:space="preserve">[[File:MET_DP221496.jpg|thumb|right|[[සුලාවේසි]] දිවියනෙන් හමුවූ මෙම උත්සව පොරොව [[රොටේ දිවයින]] වැනි ප්‍රදේශවලින් හමුවූ වෙනත් ලෝකඩ පොරෝ භාණ්ඩ සමග සමානකම් පෙන්වයි. මෙය ඇතැම්විට සමාඝාත භාණ්ඩයක් හෝ ජල බඳුන් වැනි උත්සව භාණ්ඩ සඳහා යොදාගන්නට ඇත.]]  
'''ඉනුද්නීසියානු උත්සව ලෝකඩ පොරෝ''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.ව. 1වන සහ 2වන සියවස්වල [[නුසන්තාරා|ඉන්දුනීසියානු දූපත් සමූහයේ]] [[ලෝකඩ යුගය|ලෝකඩ යුගයේ]] නිර්මාණය වූ භාණ්ඩ විශේෂයකි. [[ජාවා]], [[බාලි]], [[සුලාවේසි]], නැගෙනහිර දූපත් සහ [[පැපුවා (පළාත)|පැපුවා]]හි [[සෙන්තනි විල]] අවට පුරාවිද්‍යා අඩවිවලින් මෙම පොරොවවල් සොයාගෙන ඇත. මෙම පොරෝ හමුවී ඇත්තේ ලෝකඩ නිෂ්පාදනය හෝ භූමදාන අඩවිවල මධ්‍යයේ තිබී ය. ක්‍රි.ව. පළමුවන සහස්‍රකයේ දූපත් සමූහයේ දූපත් අතර විස්තීර්ණ වෙළඳාමක් පැවති බවට සාක්ෂි හමුවන අතර, මේවා [[දොං සොන් සංස්කෘතිය]] හා සම්බන්ධ යැයි සිතිය හැක.  

==පුරාවිද්‍යාව== 
[[File:MET 29G A29AR4.jpg|thumb|left|තල හැඩැති පොරොවක සියුම් මෝස්තර දක්නට ඇත. මේවා ආයුධයක් හෝ කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා භාවිතා කිරීමට දුර්වල වැඩි හෙයින්, උත්සව කටයුතු සඳහා භාවිතා වන්නට ඇතැයි සිතිය හැක.]]
ඉන්දුනීසියානු දූපත් සමූහයේ ලෝහ නිර්මාණ පිළිබඳ පළමු වාර්තා හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 500 අවට කාලයේ ය. ආදිතම ලෝකඩ භාණ්ඩවලින් බොහෝමයක් උත්ව කටයුතු සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත. අතිශයින් අලංකෘත පොරෝ සහ බෙර මේ බවට සාක්ෂි දේ. මෙම යුගයට අයත් ලෝකඩ භාණ්ඩ ගණනාවක් ඉන්දුනීසියාව පුරා හමුවේ. ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් පැමිණි හින්දු ආගම හා සම්බන්ධයක් නොපෙන්වන ඉන්දුනීසියාවේ නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ ජනයා පවා දියුණු ලෝහ තාක්ෂණ ක්‍රම අනුගමනය කොට ඇත. ලෝකඩ නිෂ්පාදනය සඳහා අවශය තඹ හෝ ටින් ලෝහ [[බාලි]] හෝ [[රොටේ දිවයින|රොටේ]] වැනි කුඩා දිවයින්වල ආකාර වශයෙන් නොමැති නිසා, ලෝකඩ මෙම ප්‍රදේශ වෙත ආනයනය කළේ යැයි සිතිය හැක. මෙම ප්‍රදේශවලින් ලෝකඩ භාණ්ඩ ගණනාවක් හමුවීමෙන් මේ බැව් සනාථ වේ.{{sfn|Miksic|2001|p=33}} 

ක්‍රි.ව. 1වන සිට 2වන සියවස දක්වා පූර්ව සම්භාව්‍ය යුගයේ දී, උත්සව ලෝකඩ පොරෝ භාණ්ඩ සංවර්ධනය වන්නට විය. මෙම යුගයේ දී, ලෝකඩ වාත්තු ක්‍රම [[ජාවා]] සහ [[බාලි]] යන ප්‍රදේශවල දියුණු විය. මෙම කර්මාන්ත උත්සව ‍ලෝකඩ පොරෝ ඇතුළු ඉන්දුනීසියාව පුරා ලෝකඩ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනයේ දී වැදගත් වන්නට ඇත. ඉන්දුනීසියාව පුරා විවිධ ප්‍රභේදවල ලෝකඩ පොරෝ හමුවේ. මෙයට නිදසුන් ලෙස, ජාවාවෙන් හමුවූ සැවුල්-වලිග කුහර සහිත ලෝකඩ පොරෝ, [[රොටේ දිවයින]] සහ [[මකාසර්]]වලින් හමුවූ මානවරූපී කැටයම් සහිත පොරෝ දැක්විය හැක. මේවායේ වක්වූ පොරෝ තල දැකගත හැක.{{sfn|Bellwood|2001|p=39}} ලෝකඩ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය පිළිබඳ මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් තුළින් ක්‍රි.ව. පළමු සහස්‍රකයේ දියුණු [[නුසන්තාරා|ඉන්දුනීසියානු දූපත් සමූහයේ]] අන්තර්-දූපත් වෙළඳාම පිළිබඳ සාක්ෂ්‍ය ලැබේ.{{sfn|Bellwood|2001|p=38}} 

==ස්වරූපය ==
ඉන්දුනීසියාවෙන් විවිධ ස්වරූපවල ලෝකඩ පොරෝ හමුවී ඇත. මෙම ලෝකඩ පොරෝවල ඇති සමානතාව වන්නේ සියුම් මෝස්තර සහිත වීම සහ ඉක්මණින් කැඩෙනසුලු ස්වභාවයයි. මේ අනුව මේවා උත්සව සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත. 1875දී උතුරු [[රොටේ දිවයින|රොටේ]]හි ලැන්ඩු ප්‍රදේශයෙන් හමුවූ ලෝකඩ උත්සව පොරවක මානවරූපී මෝස්තර සමග ජ්‍යාමිතික මෝස්තර දක්නට ලැබේ. මෙම ජ්‍යාමිතික මෝස්තර අතර ඒකකේන්ද්‍රීය වළ, මාළු ඇටකටු රටාව, සහ සර්පිල දක්නට ලැ‍බේ. මේවා නිරිතදිග පැසිෆික් කලාපයේ මුල්කාලීන කලා නිර්මාණ සමග සමාන ය. නමුත් ආසියා මහාභූමියෙන් වෛරම් රටා සහිත අමතර ජ්‍යාමිතික මෝස්තර ද හමුවේ.{{sfn|Heekeren|2013|p=11}} මෙම මෝස්තර සුලාවේසිවලින් හමුවූ භාණ්ඩවලට බෙහෙවින් සමාන ය. මෙයට නිදසුනක් ලෙස [[ඉන්දුනීසියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|ඉන්දුනීසියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇති මකාසර් පොරොව දැක්විය හැක.{{sfn|Bellwood|2001|p=38}}

මකාසර් පොරව&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.google.com/culturalinstitute/beta/asset/bejana/hgH33CdbUsjlkg|title=BEJANA - Unknown - Google Arts &amp;Culture|work=Google Cultural Institute|access-date=2017-11-11|language=en}}&lt;/ref&gt; (මිනුම් සැලකූ විට දිග {{convert|70.5|cm|inch}} සහ පළල {{convert|30|cm|inch}}) සහ එයට සමාන [[මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරය|මෙට්‍රොපොලින් කලා කෞතුකාගාරයේ]] ඇති නිදසුන&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/37743|title=Ceremonial Object in the Shape of an Ax {{!}} Indonesia (Sulawesi) {{!}} Bronze and Iron Age {{!}} The Met|website=The Metropolitan Museum of Art, i.e. The Met Museum|access-date=2017-11-11}}&lt;/ref&gt; ({{convert|105.1|cm|inch}} x {{convert|67.3|cm|inch}}) වැනි විශාල ඉන්දුනීසියානු උත්සව පොරෝ [[රේඩ්න් පන්ජි සො‍එජොනෝ|සොඑජොනෝ]] ප්‍රභේදය IIB&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bintarti|first=D. D.|date=1982|title=Bronze Objects from Kabila, West Sabu|url=http://www.spafajournal.org/index.php/spafadigest/article/view/411|journal=SPAFA Digest (1980-1990)|volume=3|issue=2|issn=0125-7099|access-date=2017-11-17|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127182533/https://www.spafajournal.org/index.php/spafadigest/article/view/411|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ලෙස වර්ග කෙරෙන අතර, ඒවා ප්‍රායෝගික භාවිතයට ගැනීමට නොහැකි ලෙස ප්‍රමාණයෙන් විශාල ය. මෙම ආකාරයේ විශාල ලෝකඩ පොරෝ [[ඉටි මැකුම් තාක්ෂණය]] යොදා ගනිමින් කොටස් දෙකක් ලෙස නිමවා පසුව මැදින් සම්බන්ධ කරන ලදී. අවසන් නිමාවේ භාණ්ඩය තුළ කුහරයක් අන්තර්ගත වේ. මෙම මනාව විසිතුරු කළ පොරොව ද නිසැක වශයෙන්ම උත්සව සඳහා භාවිතා වන්නට ඇත. නමුත් එහි සැබෑ භාවිතය කුමක්දැයි මෙතෙක් හඳුනාගෙන නැත. කුහරයක් සහිත නිමා (කොටස් දෙකක් ලෙස සකසා පසුව එකට සම්බන්ධ කරන බැවින්), මේවා ජල බඳුන් ලෙස ද භාවිතා වන්නට ඇත. නැතහොත්, සමාඝාත භාණ්ඩයක් ලෙස ඒලාල තබන්නට ඇත. ‍එසේම වැදගත් උත්සවවල දී සිය තත්ත්වය ප්‍රදර්ශනය වන පාරම්පරික වස්තුවක් ලෙස ද මෙය භාවත වූවා වන්නට හැක.{{sfn|Heekeren|2013|p=10}}

ජාවා දූපතෙක් සැවුල්-වලිග කුහර ලෝකඩ පොරෝ හමුවේ. [[බොගොර්]]වලින් හමුවූ අතිශයින් විශාල පොරොවක, සැවුල්-වලිග කොටස එහි එක් පැත්තක අඳින ලද වෙස්මුහුණක රුවකින් අලංකාර කොට ඇත.

වෙනත් ඉන්දුනීසියානු උත්සව ලෝකඩ පොරෝ ප්‍රභේදයක් ලෙස [[බටහිර ජාවා]] (නිදසුන් ලෙස [[බන්දුං]]) සිට [[සුලාවේසි]] දක්වා ඉන්දුනීසියානු දූපත් සමූහය පුරාම හමුවන වක්වූ තලයක් සහිත පොරොව හඳුනාගත හැක. මෙම තල හැඩැති ලෝකඩ පොරව සම්පූර්ණ ප්‍රමාණයෙන් මෙන්ම කුඩා ප්‍රමාණයෙන් ද නිර්මාණය වී ඇත. මෙය ආයුධයක් සේ පෙනුණ ද, එහි අලංකාර තලය කිසිදු ප්‍රායෝගික යුධ හෝ කෘෂිකාර්මික කටයුත්තක් සඳහා උචිත තරම් ශක්තිමත් නොවේ.{{sfn|IWayan Ardika|2001|p=41}}

පිහාටුවලින් සැරසුණු සෙබලුන් මෙම ආකාරයේ පොරෝ දරා සිටිනු නිරූපිත ලෝකඩ භාණ්ඩ මෙම දූපත්වලින් මෙන්ම උතුරු වියට්නාමයෙන් ද හමුවේ.

==මේවාත් බලන්න==
{{commonscat|Indonesian ceremonial bronze axes|ඉන්දුනීසියානු උත්සව ලෝකඩ පොරෝ}}
*[[පෙජෙං බෙරය]]

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist|30em}}

==උද්ධෘත කෘති==  
{{refbegin}}
*{{cite book |last=Bellwood |first=Peter |editor-last=Miksic |editor-first=John |title=Ancient History |series=Indonesian Heritage |publisher=Archipelago Press |date=2001 |chapter=Ceremonial Bronzes of the Pre-Classic Era |isbn=9813018267 |ref=harv}}
*{{cite book |author=I WayanArdika |editor-last=Miksic |editor-first=John |title=Ancient History |series=Indonesian Heritage |publisher=Archipelago Press |date=2001 |chapter=Social Complexity in Late Prehistoric Java |isbn=9813018267 |ref=harv}}
*{{cite book |last=Heekeren |first=H.R. |title=The Bronze-Iron Age of Indonesia |volume=22 |series=Verhandelingen van het KoninklijkInstituutvoorTaal-, Land- enVolkenkunde |publisher=Springer Science &amp; Business Media |date=2013 |isbn=9789401509091 |ref=harv}}
*{{cite book |last=Miksic |first=John |editor-last=Miksic |editor-first=John |title=Ancient History |series=Indonesian Heritage |publisher=Archipelago Press |date=2001 |chapter=The Hunting and Gathering Stage in Eastern Indonesia |isbn=9813018267 |ref=harv}}
{{refend}}

[[Category:ද්‍රව්‍යමය සංස්කෘතියේ පුරාවිද්‍යාව]]
[[Category:පුරාවිදයාත්මක මානවකෘති]]
[[Category:ලෝකඩ යුගයේ ආසියාව]]
[[Category:ඉන්දුනීසියාවේ පුරාවිද්‍යාව]]
[[Category:චාරිත්‍රමය ආයුධ]]
[[Category:පොරෝ]]</text>
      <sha1>095jzalwsewjijnck5ir6fvw2nr70gz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78126</id>
    <revision>
      <id>789443</id>
      <parentid>768162</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25973" sha1="rc4clok7v1987259c3ckva1jidcttdq" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ගොඩනැගිල්ල
| name = Tokyo Skytree
| native_name = ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී
| status = සම්පුර්ණ කරන ලද
| image = Tokyo Skytree 2014 Ⅲ.jpg
| caption = ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී&amp;nbsp;2014 දී
| location = සුමීඩා, ටෝකියෝ, ජපානය
| coordinates = {{coord|35|42|36.5|N|139|48|39|E|region:JP-13_source:dewiki|display=inline,title}}
| start_date = {{Start date|df=yes|2008|07|14}}
| completion_date = {{Start date|df=yes|2012|02|29}}
| architect = [[Nikken Sekkei]]
| owner = Tobu Tower Skytree Co., Ltd.
| cost = ඇ.ඩොලර් මිලියන 600
| top_floor = {{Convert|451.2|m|ft|0|abbr=on}}
| floor_count = පොළව මට්ටමෙන් ඉහළට මහල් 32&lt;div&gt;පොළව මට්ටමෙන් පහළට මහල් 3&lt;br /&gt;
&lt;/div&gt;
| building_type = &lt;span lang=&quot;SI-LK&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &amp;quot;Iskoola Pota&amp;quot;, sans-serif; background: rgb(248, 249, 250);&quot;&gt;අවන්හලක්, &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;AR-SA&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &amp;quot;Iskoola Pota&amp;quot;, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;&quot;&gt;නිරීක්ෂණ&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;EN-GB&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: Arial, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;AR-SA&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &amp;quot;Iskoola Pota&amp;quot;, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;&quot;&gt;කුළුණක්&lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;SI-LK&quot; style=&quot;font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &amp;quot;Iskoola Pota&amp;quot;, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;&quot;&gt; හා &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;SI-LK&quot; style=&quot;font-size:12.0pt;line-height:107%;font-family:&amp;quot;Iskoola Pota&amp;quot;,sans-serif;
mso-ascii-font-family:Arial;mso-fareast-font-family:Calibri;mso-fareast-theme-font:
minor-latin;mso-hansi-font-family:Arial;color:black;background:#FEF6E7;
mso-ansi-language:EN-GB;mso-fareast-language:EN-US;mso-bidi-language:SI-LK&quot;&gt;සම්ප්‍රේෂණාගාරයක්&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
| architectural_style = [[Neofuturistic]]
| antenna_spire = {{Convert|634.0|m|ft|0|abbr=on}}
| roof = {{Convert|495.0|m|ft|0|abbr=on}}
| elevator_count = 13
| main_contractor = [[Obayashi Corp.]]
}}

'''ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී''' කුළුණ [[ජපානය|ජපානයේ]] සුමීඩා නගරයේ පිහිටා ඇති අතර එය අවන්හලක්, නිරීක්ෂණ කුළුණක් හා රූපවාහිනී / ගුවන්විදුලි සම්ප්‍රේෂණාගාරයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලබයි. 2010 දී එය එවකට ජපානයේ උසම ආකෘතිය වූ අතර 2011 මාර්තු මාසය වන විට ස්කයිට්‍රී කුළුණ එවකට ලෝකයේ උසම කුළුණ බවට පත්ව තිබූ කැන්ටන් කුළුණ අභිභවා යමින් සිය උපරිම උස වන මීටර් 634ට ළගාවිය. පසුකාලීනව මීටර් 829.8ක උසකින් සමන්විත [[බර්ජ් ඛලීෆා|බර්ජ් ඛලීෆා]] (Burj Khalifa) කුළුණ ඉදීකිරීමත් සමග ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුළුණ ලොව උසම කුළුණු අතරින් දෙවන ස්ථානයට පත්විය.

ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී  කුළුණ ජපානයේ කන්තෝ ප්‍රදේශයේ රූපවාහිනී හා ගුවන්විදුලි සම්ප්‍රේෂණ කටයුතු සදහා කේන්ද්‍රීය ස්ථානය ලෙස යොදාගන්නා අතර පැරණි ටෝකියෝ කුළුණ උස ගොඩනැගිලි වලින් ආවරණය වී ඇති බැවින් තවදුරටත් සම්ප්‍රේෂණ කටයුතු සදහා යොදාගනු නොලැබේ. 

අධික වර්ෂයක් වූ 2012 පෙබරවාරි 29 දින මෙම ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුලුණෙහි වැඩ නිමකල අතර එය මහජන ප්‍රදර්ශනය සදහා 2012 මැයි 22 දින විවෘත කරන ලදී. විශාල වාණිජ ව්‍යාපෘතියක ප්‍රධාන අංගය වූ මෙම කුළුණ නිර්මාණය සදහා Tobu දුම්රිය සමගම හා NHK (ජපන් විකාශනාගාර සංස්ථාව) මූලික කරගනිමින් තවත් විකාශන ආයතන 6ක් අරමුදල් සම්පාදනයෙන් දායක වී ඇත. යාබදව පිහිටා ඇති Tokyo Skytree දුම්රිය ස්ථානයේ හා Oshiage දුම්රිය ස්ථානයේ දුම්රිය නතරකරනු ලබන අතර මෙම සංකීර්ණය ටෝකියෝ දුම්රිය ස්ථානයේ සිට කිලෝමීටර 7ක් ඊසාන දෙසින් පිහිටා ඇත. 

== සැලැස්ම ==
පහත සඳහන් සංකල්ප තුනක් මත පදනම් ව 2006 නොවැම්බර් 24 දින මෙහි සැලසුම ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී
* නව තාක්ෂණයෙන් සමන්විත විශේෂ කලාක්‍රම, සාම්ප්‍රදායික ජපන් සුන්දරත්වය සමග සංයෝජනය කිරීම
* නගර පුනර්වනය උත්ප්‍රේරනය කිරීම 
* ආපදා නිවාරණය සදහා දායක වීම. – &quot;ආරක්ෂාව සහ සුරක්ෂිතතාව&quot;.
ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුළුණ ජපානයේ මහල් 5කින් සමන්විත පෞරාණික ස්ථූපයක හැඩයට සමාන වන අතර එමගින් ඓතිහාසික Asakusa නගරයේ පෙනුමටද උචිත ලෙස නිර්මාණය කර ඇත. කුළුණේ පාදම තෙපාවක (tripod) ආකෘතියට සමාන වේ. පාදමෙහි උස මීටර් 360කි. පාදමෙන් ඉහළ කොටස නගරයත්, ගංඟාවත් හාත්පසින් පෙනෙන පරිදි සිලින්ඩරාකාර හැඩයකින් යුතුව නිර්මාණය කර ඇත. කුළුණෙහි එකවර මිනිසුන් 2000කට පමණ සිරි නැරඹියහැකි මීටර් 350ක දිගින් යුත් නිරීක්ෂකාගාරයක්ද, එකවර මිනිසුන් 900කට පමණ සිරි නැරඹියහැකි මීටර් 450ක දිගින් යුත් තවත් නිරීක්ෂකාගාරයක්ද ඇත. ඉහළ පිහිටා ඇති නිරීක්ෂකාගාරයේ සර්පිලාකාර හැඩයකින් යුත් වීදුරු වලින් ඉදිකළ මංතීරු දක්නට ලැබේ. කුළුණ නැරඹිමට පැමිණෙන්නන්ට එහි ඇති උපරිම ස්ථානයට යෑමට ඉහළ නිරීක්ෂකාගාරයේ සිට මීටර් 5ක දුරක් තරණය කල යුතුය. බිම සැකසීමට වීදුරු යොදාගැනීම මගින් නරඹන්නන්හට පහල පිහිටා ඇති වීදි සෘජුවම දැකගැනීමට හැකියාව ලැබේ. 

=== භූමිකම්පා වලට එරෙහි ප්‍රතිරෝධය ===
සවිමත් අභ්‍යන්තර කොන්ක්‍රීට් කඳකින් යුක්ත මෙම කුළුණෙහි භූමිකම්පාවන්ට එරෙහි ප්‍රතිරෝධයක් පවතී. පොළව මට්ටමේ සිට පළමු මීටර් 125 දක්වා ප්‍රධාන කුළුණු කඳ බාහිර විව්‍යුහය හා සම්බන්ධ වන අතර එහි සිට මීටර් 375 දක්වා කුළුණු කඳ කම්පන අවශෝෂක හරහා කුළුණු රාමුව හා සම්බන්ධ වේ. මෙම කම්පන අවශෝෂක භූමිකම්පාවකදී ප්‍රතිරෝධයක් ලෙස ක්‍රියාකරයි. අමතර ආරක්ෂාව සඳහා ස්කන්ධ පාලන යාන්ත්‍රණයක් භාවිතා කරනු ලබයි. භූමිකම්පා අවස්ථාවකදී මෙම කම්පන අවශෝෂක පද්ධතිය විසින් එම කම්පනය ගොඩනැගිලි විව්‍යුහයෙන් ඉවතට තල්ලු කරමින් ගුරුත්ව කේන්ද්‍රය හැකිතාක් පාදම දෙසට මධ්‍යගතව තබාගැනීමට ක්‍රියාකරයි. නිර්මාණකරුවන් පවසන අන්දමට මෙම අවශෝෂක වලට භූමිකම්පාවක මුළු ශක්තියෙන් 50% ප්‍රමාණයක් අවශෝෂණය කරගැනිමේ හැකියාවක් පවතී. {{බහුවිධ රූපය|align=left|direction=horizontal|width=125|image1=Tokyo Skytree at night (Iki).jpg|caption1=''නිල් පැහැය''|image2=Tokyo Sky Tree at night (Miyabi).JPG|caption2=''දම් පැහැය''}}

=== වර්ණගැන්වීම ===
Skytree White යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන පැහැයෙන් මෙහි බාහිර දැලිස වර්ණවත් කර ඇත. අයිජීරෝ යනුවෙන් හැඳින්වෙන නිලට හුරු සුදු පැහැයෙන් යුක්ත සාම්ප්‍රදායික ජපන් වර්ණයක් මූලික කරගෙන මෙම වර්ණය නිපදවා ඇත.

=== ආලෝකකරණය ===
මෙහි ආලෝකකරණය 2009 ඔක්තෝබර් 16 වන දින නිමකර ඇත. Sky Blue හා දම් පැහැයෙන් යුතු LED වර්ණ රටා දෙකක් උපයොගීකරගෙන මෙම කුළුණ ආලෝකවත් කර ඇත.

== නම් කිරීම සහ උස ==
[[ගොනුව:Tokyo_Skytree_Silhouette.svg|දකුණ|thumb|මෙම හරස්කඩ කුළුණු ආකෘතිය පොළව මට්ටමේදී සමපාත ත්‍රිකෝණයක හැඩය ගන්නා අතර ඉහලට යන විට ක්‍රමයෙන් වක්‍ර වෙමින් මීටර් 320 දී වෘත්තයක හැඩයක් ගනී.&lt;br /&gt;
]]
2007 ඔක්තෝබර් සිට නොවැම්බර් දක්වා කාලය කුළුණ සඳහා නම් යෝජනා කිරීමට මහජනතාවට අවස්ථාව ලබා දී ඇත. 2008 මාර්තු 19 දින කමිටුව විසින් එම නම් අතරින් අවසන් නම් 6ක් තෝරාගන්නා ලදී. ඒවා නම් &quot;Tokyo sky tree&quot;, &quot;Tokyo Edo tower&quot;, &quot;Rising tower&quot;, &quot;Tower of the future&quot;, &quot;Dream lookout&quot; හා &quot;Rising east tower&quot; යනුවෙනි. අනතුරුව නිල නාමය තෝරාගන්නා ලද්දේ ඡන්ද විමසීමකින් වන අතර එය 2008 ජුනි 10 දින Tokyo Skytree යනුවෙන් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කරන ලදී. මෙම නම සඳහා ආසන්න වශයෙන් 30%ක ඡන්ද ප්‍රමාණයක් හිමිව ඇත. දෙවැනියට ජනප්‍රියතම නම වී ඇත්තේ &quot;Tokyo Edo tower&quot; ය.

මෙහි උස මීටර් 634ක් වන අතර එම උස ප්‍රමාණය තීරණය කොට ඇත්තේ පහසුවෙන් මතක තබාගැනීමට හැකි නිසායැයි සඳහන් වේ. මක් නිසාදයත් ජපන් භාෂාවෙන් 6ට “මු” ලෙසත්, 3ත “සා” ලෙසත්, 4ට “ෂි” ලෙසත්, එවිට 634ත “මුසාෂි” ලෙස හඳුන්වයි. මෙම “මුසාෂි” නමින් ජපානයේ ඉපැරණි ප්‍රදේශයක් පැවති බව සඳහන් වේ. 

== සම්ප්‍රේෂණාගාර භාවිතය ==
මෙම කුළුණ රූපවාහිනී / ගුවන් විදුලි සම්ප්‍රේෂණාගාරයක් හා සන්නිවේදන කුළුණක් ලෙස භාවිතා වේ.  .

=== රූපවාහිනී විකාශනය ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! නාලිකාව
! චැනල් නම
!කේතය
! සංඥා බලය
!ERP
! විකාශන ප්‍රදේශ
|-
| &lt;center&gt;1&lt;/center&gt;
| NHK General TV
| JOAK-DTV
| rowspan=&quot;7&quot; | 10&amp;#x20;kW
| rowspan=&quot;7&quot; | 68&amp;#x20;kW
| rowspan=&quot;7&quot; |කන්තෝ&lt;br /&gt;
ප්‍රදේශය
|-
| &lt;center&gt;2&lt;/center&gt;
| NHK Educational TV
| JOAB-DTV
|-
| &lt;center&gt;4&lt;/center&gt;
| Nippon Television
| JOAX-DTV
|-
| &lt;center&gt;5&lt;/center&gt;
| [[ටීවී අසාහි|TV Asahi]]
| JOEX-DTV
|-
| &lt;center&gt;6&lt;/center&gt;
| TBS Television
| JORX-DTV
|-
| &lt;center&gt;7&lt;/center&gt;
| TV Tokyo
| JOTX-DTV
|-
| &lt;center&gt;8&lt;/center&gt;
| Fuji Television
| JOCX-DTV
|-
| &lt;center&gt;9&lt;/center&gt;
| Tokyo MX
| JOMX-DTV
| 3&amp;#x20;kW
| 11.5&amp;#x20;kW
| [[ටෝකියෝ]]
|}

=== '''ගුවන්විදුලි විකාශනය''' ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! සංඛ්යාත
! ස්ථානයේ නම
! කේතය
! බලය
! ERP
! විකාශනය ප්රදේශයේ
|-
| 81.3&amp;#x20;MHz වලින්
|J-Wave Tokyo&lt;br /&gt;
| JOAV-FM
| rowspan=&quot;5&quot; | 7&amp;#x20;kW
| rowspan=&quot;5&quot; | 57&amp;#x20;kW
| rowspan=&quot;2&quot; | ටෝකියෝ
|-
|82.5&amp;#x20;MHz වලින්
|NHK FM Broadcast Tokyo&lt;br /&gt;
| JOAK-FM
|-
| 90.5&amp;#x20;MHz වලින්
|TBS Radio Sumida&lt;br /&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; | කන්තෝ දකුණු ප්‍රදේශය
|-
|a91.6&amp;#x20;MHz වලින්
|Nippon Cultural Broadcasting Sumida&lt;br /&gt;
|-
| 93.0&amp;#x20;MHz වලින්
|Nippon Broadcasting System Sumida&lt;br /&gt;
|}
{{tallest towers in the world.svg|ts}}
[[ගොනුව:Tokyo_Skytree_(1).JPG|දකුණ|thumb|ප්‍රධාන කුළුණු ගෘහය]]
[[ගොනුව:The_Tokyo_SkyTree_2012.jpg|thumb|&quot;Skytree town&quot; ගොඩනැගිල්ල මුදුනේ සිට කුළුණේ දසුන]]
[[ගොනුව:Mt.Fuji_&amp;_Tokyo_SkyTree_(6906783193)b.jpg|thumb|Chiba සිට බලනවිට පෙනෙන ෆූජි කඳුවැටිය සහ කුළුණ]]

== කාලරාමුව ==

=== 2008 ===
* '''2008 ජූලි 14 :''' ඉදිකිරීම් ආරම්භ කිරීම නිමිත්තෙන් වැඩ බිමෙහි උත්සවයක් පවත්වන ලදී.

=== 2009 ===
* '''2009 අප්‍රේල් 6 :''' ප්‍රධාන පාද තුනෙහි අඩිතාලම නිම කරන ලදී.
* '''2009 අගෝස්තු 7 :''' කුළුණ මීටර් 100ක උසට ළඟා වීම. 
* '''2009 ඔක්තෝබර් 16 :''' ව්‍යාපෘතියේ අපේක්ෂක උස මීටර් 610 සිට 634 දක්වා වෙනස් කිරීම. 
* '''2009 නොවැම්බර් 10 :''' කුළුණ මීටර් 200ක උසට ළඟා වීම.{{elucidate|date=February 2012}}

=== 2010 ===
* '''2010 පෙබරවාරි 16 :''' කුළුණ මීටර් 300ක උසට ළඟා වීම. 
* '''2010 මාර්තු 29 :''' එවකට ජපානයේ උසම කුළුණ බවට පත් වෙමින් කුළුණ මීටර් 338ක උසට ළඟා වීම. 
* '''2010 අප්‍රේල් 24 : '''ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුළුණේ 1:25 පරිමාණ ආකෘතියක් නිර්මාණය කිරීම. 
* '''2010 ජූලි 30 :''' මීටර් 400 පසුකරමින් කුළුණ මීටර් 408ක උසට ළඟා වීම. 
* '''2010 සැප්තැම්බර් 11 : '''එතෙක් ජපානයේ ඉදිකළ උසම ආකෘතිය බවට පත් වෙමින්,  කුළුණ මීටර් 461ක උසට ළඟා වීම. 
* '''2010 ඔක්තෝබර් 23 :''' කුළුණ මීටර් 300ක උසට ළඟා වීම සහ ප්‍රධාන කුළුණ කොටස එකලස්කර අවසන් කරන ලදී. 
* '''2010 නොවැම්බර් 20 :''' මුළු බර ටොන් 100ක් වන කම්පන අවශෝෂක දෙකක් මීටර් 497ක් වූ කුළුණ මුදුනේ තාවකාලිකව සවිකිරීම. 
* '''2010 දෙසැම්බර් 01:''' කුළුණ මීටර් 461ක උසට ළඟා වීම සහ අකුණු සන්නායකයක් හා කම්පන අවශෝෂක දෙකක් සවිකිරීම. 
* '''2010 දෙසැම්බර් 16 :''' NHK සහ five TV යන ආයතන සඳහා විකාශන පහසුකම් ස්ථාපිත කිරීමට සැලසුම් කිරීම. 
* '''2010 දෙසැම්බර් 18 :''' රූපවාහිනී විකාශනය සඳහා සම්ප්‍රේෂණ ඇන්ටනා ස්ථාපිත කිරීම. &lt;br /&gt;

=== 2011 ===
* '''2011 මාර්තු 1 : '''කුළුණ මීටර් 604ක උසට ළඟා වීම සහ එවකට ලෝකයේ ඉදිකළ උසම කුළුණ බවට පත්වීම. 
* '''2011 මාර්තු 12 :''' කුළුණ මීටර් 625ක උසට ළඟා වීම සහ සම්පුර්ණ තත්ව පරීක්ෂාව. 
* '''2011මාර්තු 18  :''' එරට වේලාවෙන් පස්වරු 1:34ට කුළුණ එහි අවසන් උස වන මීටර් 634ක උසට ළඟා වීම. 
* '''2011 මාර්තු 23 : '''කුළුණු දොඹකර ගැලවීම ආරම්භ කිරීම. 
* '''2011 ජූනි 07 : '''කුළුණ මහජනයාට විවෘත වන දිනය නිවේදනය කිරීම.
* '''2011 නොවැම්බර් 17 : '''නිදහස්ව නැගීසිටින එවකට පිහිටි උසම කුළුණ ලෙසින් ගිනස් ලෝක වාර්තාවට ඇතුලත් වීම. &lt;br /&gt;

=== 2012 ===
* '''2012 පෙබරවාරි 16  :''' කුළුණේ සිට වැටෙන හිම හා අයිස් හේතුවෙන් අසල ඇති ගබඩා වල වහලවල් වලට හානි සිදුව ඇත.
* '''2012 පෙබරවාරි 29 :''' කුළුණ ඉදිකිරීම් අවසන් විය. (සැපයුම් හිඟයක් හේතුවෙන් ඇස්තමේන්තු ගතකල කාලයට වඩා මාස දෙකක් ප්‍රමාද විය)
* '''2012 මාර්තු 02 :''' වැඩ නිමවීම සැමරීම සඳහා උත්සවයක් පවත්වන ලදී.
* ''' 2012 මාර්තු 06 : '''කුළුණ ප්‍රථමවරට ආලෝකමත් කිරීම. 
* '''2012 අප්‍රේල් 26 :''' එවකට ජපන් අධිරාජ්‍යයෙකු කුළුණෙහි නිරීක්ෂණ චාරිකාවට සහභාගී වීම.
* ''' 2012 මැයි 22 :''' කුලුණ මහජනයා සදහා විවෘත කිරීම.
* '''2012 ඔක්තෝබර් 01: '''Tokyo MX නාලිකාව සම්ප්රේෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම. 

=== 2013 ===
* '''2013 ජනවාරි 16 : '''කුළුණේ සිට වැටෙන හිම හා අයිස් හේතුවෙන් අසල නිවසකට හානි සිදුව ඇත.
* ''' 13 මැයි 2013 : '''කුළුණේ විදුලිබලය අඩාලවීම හේතුවෙන් Tokyo MX විකාශන කටයුතු නතර කිරීම.
* ''' 2013 මැයි 31 : '''නාලිකා ගණනාවක් කුළුණේ සිට විකාශන කටයුතු ආරම්භ කිරීම.  

== විවෘතකිරීම ==
ස්කයිට්‍රී හි විවෘතවීම සිදුවීමත් සමගම වාර්තාගත ලෙස මහජනයා සතියක පමණ කාලයක් ප්‍රවේශපත් මිලදී ගැනීම සදහා පෝලිම් වල රැදී සිටියහ. මෙය විවෘතවීමත්, මහජනයා නැරඹිමට පැමිණීමත් හේතුවෙන් පළමු මස දෙක ඇතුලත කුළුණ මුදුනත කිසිදු ඉඩකඩක් නොමැතිවිය. විවෘතකළ දිනයේ පැවති වැසි සහිත කාලගුණය කුලුණෙහි නැරඹුම් මැදිරියේ දර්ශන අවහිරකලද දස දහසක ජනකායක් මෙය වෙත ඇදී ආහ. දැඩි සුළං තත්වය විදුලි සෝපාන දෙකක් ක්‍රියාවිරහිත කිරීමට හේතු විය.  ඒ හේතුවෙන් යම් නරඹන්නන් සංඛාවකට නැරඹුම් මැදිරියේ සිරවී සිටීමටද සිදුවිය.

හිමිකරුවන් පවසන අන්දමට පළමු සතිය ඇතුළත මිලියන 1.6ක ජනකායක් ස්කයිට්‍රී වෙත පැමිණ ඇත. දේශීය පදිංචිකරුවන් පවසනලද අන්දමට නරඹන්නන්ගේ ගලා ඒම ඔවුන්ගේ ප්‍රජාවෙහි බාධාවක් වී ඇත. එසේ වුවද මේ හේතුවෙන් යම්කිසි ආර්ථික වාසියක්ද ප්‍රදේශයට අත් වී ඇත.

== ආශ්‍රිත ==
* [[Tokyo Skytree Station]]
* [[Sky City 1000]]
* [[List of tallest structures in Japan]]
* [[List of tallest freestanding structures in the world]]

== යොමු ==
'''සටහන්'''
{{Reflist|30em}}

'''මුලාශ්‍ර'''
* [http://www.skyscrapernews.com/news.php?ref=602 Skyscrapernews article on New Tokyo Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110111303/http://skyscrapernews.com/news.php?ref=602 |date=2013-11-10 }}
* [http://en.phorio.com/tokyo_sky_tree,_tokyo,_japan Profile on Phorio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203170323/http://en.phorio.com/tokyo_sky_tree,_tokyo,_japan |date=2014-02-03 }}
* [http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=232094 Project profile at Emporis]

== බාහිර සබැඳි ==
* &lt;span class=&quot;url&quot;&gt;[http://www.tokyo-skytree.jp/en/ Official website]&lt;/span&gt;{{Official website|www.tokyo-skytree.jp/en/}} {{in lang|en}}
* [http://asakusa.kanx.biz/ Tokyo Skytree live camera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117110222/http://asakusa.kanx.biz/ |date=2013-01-17 }} {{in lang|ja}}</text>
      <sha1>rc4clok7v1987259c3ckva1jidcttdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශුද්ධාත්ම ඵල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79043</id>
    <revision>
      <id>789445</id>
      <parentid>469801</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>789445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="n5zwn27uu70g22ic4uxzq96lnpbjefg" xml:space="preserve">'''I ස්නේහය'''

දෙවිඳුන් ප්‍රේම කරන ලෙස කොන්දේසි රහිතව අන් යට ප්‍රේම කිරීම. 

'''II ප්‍රීතිය''' 

දෙවියන් වහන්සේ තුළ ලැබෙන ප්‍රීතිය වේ.

'''III සාමදානය''' 

දෙවියන් වහන්සේව විශ්වාස කිරීම කරණ කොටගෙන සියල්ල නිසි ලෙස සිදු වන බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීම සඳහා ඇතිවන ඒකාග්‍රතාවය.

'''IV ඉවසීම''' 

ජීවිතයේ දුක් වේදනා සහ දුක්කදොම්නස් ඉවසීමෙන් දරා ගැනීම

'''V කරුණාව''' 

අන් අයගේ අවාශ්‍යතාවලට සංවේදී වී ඒවා සම්පූර්ණත්වයට පත් කරයි.

'''VI යහපත්කම''' 

යමෙකුට ලැබිය යුතු දෙයට වඩා යමක් දීම .

'''VII නොබිඳෙන දිරිය''' 

සියලු අවස්ථාවලදී අන් අය වෙනුවෙන් කළ යුතු සහ කළ හැකි දේ උපරිමයෙන් කිරීම.

'''VIII සාන්තදාන්තකම''' 

දෙවියන් වහන්සේට යටහත් පහත වීම. උන්වහන්සේගෙන් ඉගෙන ගැනීමට තරම් නිහතමානී වීම. අන් ය සම්බන්ධයෙන් කාරුණික වීම.

'''IX විශ්වාසවන්තකම''' 

විශ්වාස කළ හැකි පුද්ගලයෙකු වීම.

'''X මර්යයඳාව''' 

විනීත ආකායෙන් ඇඳුම් ඇඳීම, ගමන් කිරීම, ඉරියව් පවත්වා ගැනීම

'''XI වෘතභාවය''' 

කිසිම ආකාරයක වැරදි ලිංගික සම්බන්ධතාවයක් නොපැවැත්වීම.

'''XII පිරිසිඳුකම''' 

ආත්ම දමනය මෙයින් අදහස් කෙරේ

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=මැයි 2026}}

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>n5zwn27uu70g22ic4uxzq96lnpbjefg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789446</id>
      <parentid>789445</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T05:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>789446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2530" sha1="qbsyrms4gpsutpf78znidb15ftpuvgu" xml:space="preserve">{{අනාථ ලිපිය|date=මැයි 2026}}
'''I ස්නේහය'''

දෙවිඳුන් ප්‍රේම කරන ලෙස කොන්දේසි රහිතව අන් යට ප්‍රේම කිරීම. 

'''II ප්‍රීතිය''' 

දෙවියන් වහන්සේ තුළ ලැබෙන ප්‍රීතිය වේ.

'''III සාමදානය''' 

දෙවියන් වහන්සේව විශ්වාස කිරීම කරණ කොටගෙන සියල්ල නිසි ලෙස සිදු වන බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීම සඳහා ඇතිවන ඒකාග්‍රතාවය.

'''IV ඉවසීම''' 

ජීවිතයේ දුක් වේදනා සහ දුක්කදොම්නස් ඉවසීමෙන් දරා ගැනීම

'''V කරුණාව''' 

අන් අයගේ අවාශ්‍යතාවලට සංවේදී වී ඒවා සම්පූර්ණත්වයට පත් කරයි.

'''VI යහපත්කම''' 

යමෙකුට ලැබිය යුතු දෙයට වඩා යමක් දීම .

'''VII නොබිඳෙන දිරිය''' 

සියලු අවස්ථාවලදී අන් අය වෙනුවෙන් කළ යුතු සහ කළ හැකි දේ උපරිමයෙන් කිරීම.

'''VIII සාන්තදාන්තකම''' 

දෙවියන් වහන්සේට යටහත් පහත වීම. උන්වහන්සේගෙන් ඉගෙන ගැනීමට තරම් නිහතමානී වීම. අන් ය සම්බන්ධයෙන් කාරුණික වීම.

'''IX විශ්වාසවන්තකම''' 

විශ්වාස කළ හැකි පුද්ගලයෙකු වීම.

'''X මර්යයඳාව''' 

විනීත ආකායෙන් ඇඳුම් ඇඳීම, ගමන් කිරීම, ඉරියව් පවත්වා ගැනීම

'''XI වෘතභාවය''' 

කිසිම ආකාරයක වැරදි ලිංගික සම්බන්ධතාවයක් නොපැවැත්වීම.

'''XII පිරිසිඳුකම''' 

ආත්ම දමනය මෙයින් අදහස් කෙරේ

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=මැයි 2026}}

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>qbsyrms4gpsutpf78znidb15ftpuvgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකික මැලේ භාෂාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87443</id>
    <revision>
      <id>789450</id>
      <parentid>783693</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Psubhashish</username>
        <id>10368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>(වීඩියෝ +)</comment>
      <origin>789450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2177" sha1="03iwkqwd05wekdp94akjyojre3ulrdu" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=Basa Melayu Sri Lanka
|nativename=
|image = File:OpenSpeaks-sci-Sri Lanka Malay-Sejahan Buckman-SP-Roots and Language of Sri Lankan Malays.webm
|imagecaption = කොළඹ සිටින ශ්‍රී ලාංකීය මලේ කථිකයෙක් තම පූර්වජයන් ජාවා සිට 18වන සියවසේ සිදු කළ සංක්‍රමණය ගැන කතා කරයි.
|imagealt = කොළඹ සිටින ශ්‍රී ලාංකීය මලේ කථිකයෙක් තම පූර්වජයන් ජාවා සිට 18වන සියවසේ සිදු කළ සංක්‍රමණය ගැන කතා කරයි.
|pronunciation={{IPA|sci|mə.la.ju ʃri lə.ŋka||OpenSpeaks-sci-Sri Lanka Malay-Sejahan Buckman-pronunciation of &quot;Melayu Sri Lanka&quot;.wav}}
|states=[[ශ්‍රී ලංකාව]]
|ethnicity=[[ශ්‍රී ලාංකික මැලේ]]
|speakers=46.000
|date=2006
|ref=e18
|iso3=sci
|glotto=sril1245
|glottorefname=Melayu Sri Lanka
}}

'''ශ්‍රී ලාංකික මැලේ භාෂාව''' ({{IPA|sci|mə.la.ju ʃri lə.ŋka||OpenSpeaks-sci-Sri Lanka Malay-Sejahan Buckman-pronunciation of &quot;Melayu Sri Lanka&quot;.wav}})  යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] භාවිත වන &quot;මැලේ ඩිටුටුර්කා&quot; යන ක්‍රියේල් භාෂාවකි. යටත් විජිත බ්‍රිතාන්‍ය හා ලන්‍ද‌ේසි සමයේ [[ඉන්දුනීසියාව]] සහ [[මලයාසියාව|මැලේසියාවෙන්]] පැවත එන ශ්‍රී ලංකාවේ මැලේ ජාතිකයන් සමඟ විකාසිත භාෂාව කි. ශ්‍රී ලංකික මැල‌ේ බසෙහි ඇති විශේෂ ලක්‍ෂණය වන්නේ සිංහල හා දෙමළ (ය‌ෝනක දෙමළ) භාෂාන් ගේ වචන මාලාවේ බලපෑමයි.

තව කියවන්න 
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>03iwkqwd05wekdp94akjyojre3ulrdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Battles of Khalkhin Gol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90031</id>
    <revision>
      <id>789421</id>
      <parentid>767658</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T21:07:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16507" sha1="c8gotewsjp0p0lavn9orebohihbxd9e" xml:space="preserve">

 {{Infobox military conflict|conflict=Battles of Khalkhin Gol/Nomonhan|casus=|casualties2='''Manpower:'''&lt;br&gt;{{flagicon|Empire of Japan|army}} c. 18,000{{sfn|Drea|1981|pp=9-11}}&lt;br&gt;{{flagicon|Manchukuo|army}} 2,895{{#tag:ref|'''Japanese military record''':&lt;br&gt;8,440 killed,&lt;br&gt;8,766 wounded&lt;br&gt;'''Soviet claim''':&lt;br&gt;60,000 killed and wounded,&lt;br&gt;3,000 captured&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Glantz |first1=David M. |last2=House |first2=Jonathan |date=1995 |title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler |location=Lawrence KS |publisher=[[University Press of Kansas]] |isbn=0-7006-0899-0 |p=14}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;See the &quot;Aftermath&quot; section.|group=nb}}&lt;br&gt;'''Equipment:'''&lt;br&gt;162 aircraft lost and 220 damaged&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;br&gt;29 tanks destroyed or crippled{{r|Zaloga2007_13}}&lt;br&gt;Many tankettes destroyed&lt;br&gt;72 artillery pieces (field guns only)&lt;ref&gt;{{harvnb|Coox|1985|p=987}}, includes 28 120mm–150mm guns and 44 75mm guns.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2,330 horses killed, injured, or sick{{sfn|Coox|1985|p=1168}}&lt;br&gt;significant motor vehicle losses&lt;ref&gt;There are multiple accounts of Japanese trucks being knocked out by Soviet artillery and aviation, as well as losses due to mechanical failures or environmental hazards.{{harvnb|Coox|1985}}.&lt;/ref&gt;{{Page needed|date=February 2021}}|casualties1='''Manpower:'''&lt;br&gt;{{flagicon|Soviet Union|1936}} 25,655-27,179{{#tag:ref|9,703 dead and missing,&lt;ref name=Kolomiets2002&gt;M. Kolomiets ''&quot;Boi u reki Khalkhin-Gol&quot;'' Frontovaya Illyustratsia (2002)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Sokolov2015&gt;{{Cite web |last=Sokolov |first=Boris |author-link=Boris Vadimovich Sokolov |date=9 February 2015 |title=Халхин-Гол |website=www.slavic-europe.eu |language=ru |url=http://www.slavic-europe.eu/index.php/articles/57-russia-articles/2270-2015-02-09-07-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;15,251 wounded,&lt;br&gt;701 to 2,225 hospitalized due to disease. &lt;br&gt;Boris Sokolov writes that according to E. I. Smirnov's &quot;Война и военная медицина. 1939-1945 годы&quot; (&quot;War and military medicine. 1939-1945&quot;) the figure of 701 only accounts for sick patients who were treated in hospitals of the Trans-Baikal Military District and that the total number of ill during the campaign was 2,225.|group=nb}}&lt;br&gt;{{flagicon|Mongolian People's Republic|1924b}} 556&lt;ref name=armchairgeneral_com&gt;{{cite web |title=Soviet Losses in the Khalkhin Gol Battle |website=RKKA in World War II - Russian Project |access-date=21 July 2015 |url=http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/battles/khalkhin_gol/losses.htm}} &lt;/ref&gt;–990{{r|mongolnow_com}}&lt;br&gt;'''Equipment:'''&lt;br&gt;208 aircraft lost&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Кондратьев В. Халхин-Гол: Война в воздухе. — М.: Библиотека журнала &quot;Техники – Молодежи&quot;. Серия &quot;Авиация&quot;, 2002. — 64 с. Тираж 1000 экз.{{ISBN|5-88573-009-1}}.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;253 tanks destroyed&lt;ref&gt;According to [http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/battles/khalkhin_gol/losses.htm &quot;Soviet Losses in the Khalkhin Gol Battle&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224053816/http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/battles/khalkhin_gol/losses.htm |date=2018-02-24 }}, these losses break down as: 30 [[BT-7]]s, 27 BT-7RTs,2 BT-7As, 127 [[BT-5]]s, 30 BT-5RTs, 8 [[T-26]]s, 10 [[KhT-26]]S, 2 [[KhT-130]]S, and 17 [[T-37A tank|T-37s]]. This does not include tanks that only sustained light to moderate damage, or ones lost due to mechanical failure.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;133 armored cars destroyed&lt;br&gt;96 mortars and artillery&lt;br&gt;49 tractors and prime movers&lt;br&gt;652 trucks and other motor vehicles{{r|Kolomiets2002}}{{r|armchairgeneral_com}}&lt;br&gt;significant animal casualties.&lt;ref&gt;{{harvnb|Coox|1985|p=576}}. During one Japanese counterattack alone on the 12/13th of August the MPR 8th cavalry division lost 100 horses captured&lt;/ref&gt;|strength2='''c. 20,000-30,000'''&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bellamy |first1=Christopher D. |last2=Lahnstein |first2=Joseph S. |date=1990 |title=The New Soviet Defensive Policy: Khalkhin Gol 1939 as Case Study |journal=Parameters |volume=20 |issue=1 |p=24 |url=https://press.armywarcollege.edu/parameters/vol20/iss1/4
|access-date=25 February 2021 }}&lt;/ref&gt;{{r|Gauthier2016_87}}&lt;ref&gt;The cited source here describes Japanese forces after the assault on the Soviets as numbering 28,000 men, and includes Manchu forces. For more information, see the &quot;Aftermath&quot; section.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;73 tanks{{r|Zaloga2007_13}}&lt;br&gt;19 [[tankette]]s&lt;br&gt;400+ aircraft (participated)
* Peak strength: 200&lt;ref name=militera_lib_ru/&gt;
~300 artillery pieces{{r|mongolnow_com}}&lt;br&gt;1,000 trucks{{sfn|Coox1985|p=563}}&lt;br&gt;2,708 horses{{sfn|Coox|1985|p=1168}}|strength1='''61,860–73,961'''{{#tag:ref |Includes at least 57,000 Soviet{{sfn|Kotelnikov|2010|p=109}} and 4,860 MPR personnel.&lt;ref name=mongolnow_com&gt;{{cite web |title=Khalkhin Gol Battle: the Revision of Statistics |url=http://mongolnow.com/peresmotr_stat.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218215201/mongolnow.com/peresmotr_stat.html |archive-date=18 February 2017 |access-date=25 February 2021}}&lt;/ref&gt; Combined Soviet-MPR strength was possibly as high as 74,000.{{sfn|Krivosheyev|1993|pp=71-2}}|group=nb}}&lt;br&gt;498–550 tanks&lt;br&gt;385–450 [[armored car (military)|armored cars]]&lt;ref name=Suvorov2008&gt;{{cite book |last=Suvorov |first=Viktor |date=2008 |title=The Chief Culprit |edition=hardcover |publisher=Naval Institute Press |isbn=9781591148388 |p=119 |url=https://books.google.ca/books?id=EYA4AAAAQBAJ&amp;pg=PT107}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Zaloga2007_13&gt;{{harvnb|Zaloga|2007|p=13}}.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;900+ aircraft (participated)
* Peak strength: 580&lt;ref name=militera_lib_ru&gt;[http://militera.lib.ru/h/kondratyev_v/09.html V. Kondratiev, &quot;Khalkhin Gol: War in the Air&quot;] retrieved 3 Jan. 2016&lt;/ref&gt;
500{{r|Suvorov2008}}–634{{r|mongolnow_com}} artillery pieces&lt;br&gt;4,000 trucks{{sfn|Coox|1985|p=580}}&lt;br&gt;1,921 horses and camels (Mongol only)&lt;ref&gt;[http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/battles/khalkhin_gol/Khalkhin_cut1.pdf &quot;The Khalkhin Gol Battle, 1939&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101224091156/http://www.armchairgeneral.com/rkkaww2/battles/khalkhin_gol/Khalkhin_cut1.pdf |date=2010-12-24 }} Retrieved 3 Jan. 2016&lt;/ref&gt;|commander2={{ublist|class=nowrap
|{{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Michitarō Komatsubara]]
|{{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Masaomi Yasuoka]]
|{{flagicon|Empire of Japan|army}} [[Kōtoku Satō]]
|{{flagicon|Manchukuo|army}} [[Urzhin Garmaev]]
}}|commander1={{ublist|class=nowrap
|{{flagicon|USSR|1936}} [[Grigoriy Shtern]]
|{{flagicon|USSR|1936}} [[Georgy Zhukov]]
|{{flagicon|USSR|1936}} [[Yakov Smushkevich]]
|{{flagicon|Mongolian People's Republic|1924b}} [[Khorloogiin Choibalsan]]
}}|combatant2={{flag|Empire of Japan|name=Japan}}
* {{flag|Manchukuo}}|combatant1={{flag|Soviet Union|1936}}&lt;br&gt;{{flag|Mongolian People's Republic|1924b|name=Mongolia}}|territory=[[Status quo ante bellum]]; enforcement of border claims in accordance with the Soviet and Mongolian interpretation|result=USSR and Mongolian victory
* Ceasefire agreement signed|map_label=Khalkhin Gol/Nomonhan|partof=the [[Soviet–Japanese border conflicts]]|map_caption=|map_size=200|map_type=Mongolia#Inner Mongolia|coordinates={{Coord|47|43|49|N|118|35|24|E|type:waterbody_region:RU}}|place=[[Khalkha River]], [[Mongolian People's Republic]]|date=11 May – 16 September 1939|caption=Japanese infantrymen near wrecked USSR armored vehicles, July 1939|image_size=300px|image=File:Japanese soldiers creeping in front of wrecked Soviet tanks.jpg|campaign=|campaignbox={{Campaignbox Soviet–Japanese border conflicts}}}}

1939 දී [[සෝවියට් සංගමය]], මොන්ගෝලියාව, ජපානය සහ මැන්චුකුවෝ අතර සටන් වැදුණු ප්‍රකාශයට පත් නොකළ සෝවියට්-ජපාන දේශසීමා ගැටුම්වල තීරණාත්මක මැදිහත්වීම් වූයේ '''ඛල්කින් ගොල් සටනයි.''' මෙම ගැටුම නම් කර ඇත්තේ යුධ පිටිය හරහා ගමන් කරන ඛල්කින් ගොල් ගඟේ නමිනි. ජපානයේ දී, ගැටුමේ තීරණාත්මක සටන [[මොංගෝලියාව|මොන්ගෝලියාව]] සහ මැන්චූරියාව අතර මායිමේ පිහිටි අසල ගම්මානයක් වන නොමොන්හාන්ට පසුව නොමොන්හාන් {{Nihongo|'''Nomonhan Incident'''|ノモンハン事件|Nomonhan jiken}}  ලෙස හැඳින්වේ. සටන්වල ප්‍රතිඵලය ලය වූයේ ජපානයෙ හයවන හමුදාව පරාජය වීමයි.

1931 දී ජපානය මැන්චූරියාව අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසුව, ජපානය සිය හමුදා අවශ්‍යතා එම ප්‍රදේශවලට මායිම් වූ සෝවියට් ප්‍රදේශ වෙත යොමු කළේය. පළමු ප්‍රධාන සෝවියට්-ජපාන දේශසීමා සිදුවීම වන කසාන් විල සටන 1938 දී ප්‍රිමෝරි හිදී සිදුවිය . ජපන් හා සෝවියට් හමුදා අතර ගැටුම් නිතරම මැන්චූරියාවේ දේශ සීමාව අසලදී සිදුවිය.

1939 දී මැන්චූරියාව [[රූකඩ රාජ්‍ය|ජපානයේ රූකඩ රාජ්‍යයක්]] වූ මැන්චුකුඕ ලෙස හැඳින්වූ අතර මොන්ගෝලියාව [[සෝවියට් සංගමය]] සමඟ සන්ධානගත වූ කොමියුනිස්ට් රාජ්‍යයක් වූ අතර එය මොන්ගෝලියානු මහජන ජනරජය ලෙස හැඳින්වේ. මැන්චුකුඕ සහ මොන්ගෝලියාව අතර දේශ සීමාව බුවර් විලට ගලා යන ඛල්කින් ගොල් (ඉංග්‍රීසි බසින් &quot;ඛල්කා ගඟ&quot;) බව ජපන් ජාතිකයෝ පැවසූහ. ඊට වෙනස්ව, මොන්ගෝලියානුවන් සහ ඔවුන්ගේ සෝවියට් සහචරයින් කියා සිටියේ දේශ සීමාව  ගඟට නැගෙනහිරින්, නොමොන්හාන් ගම්මානයට නැගෙනහිරින් පවතින බවයි.

මැන්චුකූඕ හි ප්‍රධාන වශයෙන් කඳවුරු ලා ගෙන සිටි හමුදාව වූයේ 1939 දී ජපානයේ ක්වාන්ටුන්ග් හමුදාවයි . කෙසේ වෙතත්, මැන්චුකෝඕ හි බටහිර කලාපය ජෙනරාල් මිචිටාරා කෝමාට්සුබරා යටතේ හයිලාර් හි සාපේක්ෂව අලුතින් පිහිටුවන ලද 23 වන පාබල සේනාංකය විසින් ආරක්‍ෂා කරන ලදී. හයවන හමුදාවේ සෘජු අණ යටතේ මැන්චු හමුදාව සහ දේශසීමා ආරක්ෂක ඒකක. 23 වන ස්ථානය සමස්ත ක්වාන්ටුන්ග් හමුදාවේ නවතම හා අවම පළපුරුදු අංශය විය. මීට අමතරව, 23 වන සේනාංකය යල් පැන ගිය උපකරණ වලින් සමන්විත විය. ජපාන හමුදා විශේෂ experts යන් 23 වන සේනාංකයේ සටන් හැකියාව “මධ්‍යම මට්ටමට වඩා අඩු” ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර එය චීනයේ වාඩිලා ගැනීමේ රාජකාරිය පිළිබඳ ආරක්ෂක බලකායක් සමඟ සැසඳිය හැකිය. {{Sfn|Coox|1985}}

සෝවියට් හමුදා 57 වන විශේෂ බලකායෙන් සමන්විත වූ අතර , ට්‍රාන්ස්-බයිකල් හමුදා  එම දිස්ත්‍රික්කයෙන් යොදවා තිබුණි. සයිබීරියාව සහ මැන්චූරියාව අතර දේශ සීමාව ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම ඔවුන් සතු විය. මොන්ගෝලියානු භට පිරිස් ප්‍රධාන වශයෙන් අශ්වාරෝහක සේනාංක සහ සැහැල්ලු [[කාලතුවක්කු]] ඒකක වලින් සමන්විත වූ අතර ඒවා ඵලදායී හා කඩිසර බව ඔප්පු කළ නමුත් ප්‍රමාණවත් තරම් ආයුධ සහ මිනිස්බල නොමැති විය.

1939 ජුනි 2 වන දින ජෝර්ජි ෂුකොව්ට ආරක්ෂක කොමසාරිස් ක්ලිමෙන්ට් වොරොෂිලොව් විසින් ස්ටාලින්ට ප්‍රාදේශීය අණ දෙන නිලධාරියා ගැන සෑහීමකට පත් නොවන බවත්, ඔහු පිටත මොන්ගෝලියාවට ගොස් 57 වන විශේෂ බලකායේ අණදෙන නිලධාරියා ලෙස කටයුතු කරන බවත්, අධිරාජ්‍යයට තීරණාත්මක පසුබෑමක් ඇති කරමින් ජපාන ප්‍රකෝප කිරීම් තුරන් කළ යුතු බවත් පැවසීය. ජපාන හමුදාව (ජුනි 1 වන දින මොස්කව් වෙත කැඳවූ විට ඔහු එන්කේවීඩී විසින් අත්අඩංගුවට ගෙන ප්‍රශ්න කරනු ඇතැයි ඔහු බිය විය). {{Sfn|Beevor|2012|pp=14, 18}}

In 1939, the Japanese Cabinet sent instructions to the Kwantung Army to strengthen and fortify Manchukuo's borders with Mongolia and the Soviet Union. Additionally, the Kwantung Army, which had long been stationed in Manchuria far from the Japanese Home Islands, had become largely autonomous and tended to act without approval from, or even against the direction of, the Japanese government.{{Sfn|Baabar|1999|pp=384–6}}

=== මැයි : ස්කිර්මිශස්. ===
[[ගොනුව:Battle_of_Khalkhin_Gol-Mongolian_cavalry.jpg|thumb|බල්කින් ගොල්හි මොන්ගොලියානු අශ්වාරොහකයින්.(1939 දී)]]

* [http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/manchuria/txu-oclc-6614368-nl50-3.jpg Topographic Map of the Khalkhin Gol battle area]
* [http://www.xcar.com.cn/bbs/viewthread.php?tid=7976492&amp;extra=&amp;showthread=&amp;page=11 Videos of the Nomonhan War Museum]
* [http://www.warbirdforum.com/nomonhan.htm Warbird Forum – Japan vs. Russia, 1939]
* &quot;On the Road to Khalkhin Gol&quot;, [http://soviet-awards.com/digest/kg1/On-the-Road-to-Khalkin-Gol-1.html Part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327041504/http://soviet-awards.com/digest/kg1/On-the-Road-to-Khalkin-Gol-1.html |date=2010-03-27 }} and [http://soviet-awards.com/digest/kg2/Road-to-Khalkin-Gol-Part2-1.html Part 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327121516/http://soviet-awards.com/digest/kg2/Road-to-Khalkin-Gol-Part2-1.html |date=2010-03-27 }}, by Henry Sakaida
* [https://m.youtube.com/watch?v=MDRtR7MkiQY Парад в Монголии в честь 80-летия победы на Халхин-Голе]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 රුසියානු-භාෂා මූලාශ්‍ර (ru)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජපන්-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]]</text>
      <sha1>c8gotewsjp0p0lavn9orebohihbxd9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජනගහනය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90038</id>
    <revision>
      <id>789436</id>
      <parentid>699073</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T03:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53598" sha1="8efkprhp9c010tv2zyk7onwt6d62uyp" xml:space="preserve">මෙය '''ජනගහනය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව''' කි. මෙහී ජනගහනය 100,000 ඉක්මවන සියළුම [[island|දූපත්]] ඇතුලත් වේ. සංසන්දනය කිරීම සඳහා [[continent|මහාද්වීප]] ද  (ඇල අකුරු වලින්) පෙන්වා ඇත. ලොව දූපත් වාසීන් ගණන මිලියන 730 ඉක්මවයි. එය ලෝක ජනගහනයෙන් 11% ක් වේ. [[Java|ජාවා]] සහ [[Honshu|හොන්ෂු]] දූපත් පමණක් ලෝක ජනගහනයෙන් 1% ඉක්මවා ජනගහනයට උරුමකම් කියයි.

==ජනගහනය අනුව දූපත් පෙලගැස්වීම==
පරිපාලන කලාපයකට සාපේක්ෂව භූගෝලීය දූපතක් යනු කුමක්ද යන්න පිළිබඳ අවිනිශ්චිතතාවය හේතුවෙන් සංඛ්‍යාලේඛනවල ඇතුළත් කර ඇති කරුණු පිළිබඳ කරුණාකර සටහන් වල දක්වා ඇති අදහස් වෙතට යොමු වන්න: සමහර “දූපත්” සඳහා සංඛ්‍යාලේඛනවල අසල ඇති වෙනත් දූපත් ද ඇතුළත් ය.

{{World's most populous islands location map}}

===ජනගහනය මිලියන 10 ට වැඩි===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!data-sort-type=&quot;number&quot;|Ranking !! දූපත !! data-sort-type=&quot;number&quot; |ජනගහනය !! data-sort-type=&quot;number&quot;|Density&lt;br /&gt;(/km²)!! රටවල්
|-
|–
|''[[Afro-Eurasia]]'' || ''6,729,986,135 (2020)'' || align=&quot;right&quot; | ''72.4''||Multiple
|-
|–
|''[[Americas]]'' || ''1,027,067,740 (2020)'' || align=&quot;right&quot; | ''23.5''||&quot; &quot;
|-
|1
|[[Java|ජාවා]] || 151,800,000 (2020, admin, prelim) &lt;ref name=&quot;detik20&quot;/&gt;Composed of 6 provinces excluding the four regencies comprising [[Madura]] island&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; data-sort-value=&quot;1,200&quot; | ~1,200 || {{flag|Indonesia}} 
|-
|2
|[[Honshu|හොන්ෂූ]] || 104,000,000 (2017) &lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 34 prefectures including minor outlying islands&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 451.8|| {{flag|Japan}} 
|-
|3
|[[Great Britain]] || 65,992,304 (2020) &lt;ref&gt;''[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-the-united-kingdom/stb-2011-census--population-estimates-for-the-united-kingdom.html 2011 Census: Population Estimates for the United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019095532/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/population-and-household-estimates-for-the-united-kingdom/stb-2011-census--population-estimates-for-the-united-kingdom.html |date=2015-10-19 }}''. In the 2011 census, the population of England, Wales and Scotland was estimated to be approximately 61,370,000; compromising of 60,800,000 on Great Britain, and 570,000 on other islands. Retrieved 23 January 2014&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 306.5|| {{flag|United Kingdom}} 
|-
|4
|[[Luzon]] || 64,260,312 (2020){{PH census|2020|d}}&lt;!-- Composed of 7 administrative regions excluding island provinces, also subtracting out Caburryan, Tingloy, Alabat and Albay Gulf islands--&gt;  || align=&quot;right&quot; | 480|| {{flag|Philippines}} 
|-
|5
|[[Sumatra]] || 58,880,000 (2020, admin, prelim)&lt;ref name=&quot;detik20&quot;&gt;https://finance.detik.com/berita-ekonomi-bisnis/d-5343868/sensus-penduduk-2020-selesai-begini-sebaran-masyarakat-ri-terbaru Preliminary Census 2020 coarse data release via Detik, subject to checks, administrative division rather than geographic island.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Composed of 10 provinces including 2 on outlying islands&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 123.46|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|6
|[[Madagascar]] || 26,262,313 (2018) || align=&quot;right&quot; | 43.5|| {{flag|Madagascar}} 
|-
|7
|[[Mindanao]] || 25,537,691 (2018)&lt;ref name=&quot;http://population.city/philippines/adm/mindanao/&quot;&gt;Based on Census 2018 population of 6 regions that comprise Mindanao, subtracting out 3 entire provinces: Sulu, Tawi-tawi and Dinagat Islands, and entire islands (geographic) of Basilan, Olutanga, Camiguin, Surigao Islands, Samal, and Sarangani Islands&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 261.4|| {{flag|Philippines}}
|-
|–
|''[[Mainland Australia]]'' || ''24,377,200 {{circa}} (2018)'' || align=&quot;right&quot; | ''3.2''|| {{flag|Australia}} 
|-
|8
|[[Borneo]] || 23,720,000 (2020, admin, prelim)&lt;ref name=&quot;detik20&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;citypop&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/Malaysia.html Malaysia: Federal States, Territories, Districts, Major Cities, Urban Aras &amp; Conurbations - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de (2013-05-20). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=537&amp;Itemid=111&amp;lang=bm&amp;negeri=W.P.Labuan|title=W.P. Labuan Sepintas Lalu|work=statistics.gov.my|access-date=2014-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113202019/http://www.statistics.gov.my/portal/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=537&amp;Itemid=111&amp;lang=bm&amp;negeri=W.P.Labuan|archive-date=2014-11-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Administratively composed of 5 Indonesian provinces, 2 Malaysian states, 1 Malaysian territory and the sovereign state of Brunei, for this sum does not include Labuan nor Tarakan islands for which there is data.&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 26.3|| {{flag|Indonesia}} ([[Kalimantan]]), {{flag|Brunei}}, {{flag|Malaysia}} ([[Sabah]], [[Sarawak]]) 
|-
|9
|[[Geography of Taiwan|Taiwan ]] || 23,568,373 (2020)&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/|title=G|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120921074436/http://www.geohive.com/cntry/|archive-date=2012-09-21}}&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 657|| {{flag|Republic of China}} 
|-
|10
|[[Hispaniola]] || 22,278,000 (2020, national popclocks July 1st) || align=&quot;right&quot; | 277|| {{flag|Dominican Republic}}, {{flag|Haiti}} 
|-
|11
|[[Geography of Sri Lanka|Sri Lanka]] || 21,203,000 (2016)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20age%20group.pdf|title=Mid-year Population Estimates by Age Group and Sex, 2012 - 2016|publisher=Department of Census and Statistics Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;|| align=&quot;right&quot; | 310|| {{flag|Sri Lanka}} 
|-
|12
|[[Sulawesi|Sulawesi (Celebes)]] || 20,160,000 (2020, admin, prelim)&lt;ref name=&quot;detik20&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 6 provinces&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 97|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|13
|[[Salsette Island|Salsette]] || 15,111,974 (2012)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of Greater [[Mumbai]], [[Thane]] and [[Mira-Bhayandar]]&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 24,414|| {{flag|India}} ([[Maharashtra]]) 
|-
|14
|[[New Guinea]] || 14,800,000 (2020 RI, admin, prelim, 2020 PNG est)&lt;ref name=&quot;detik20&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.spc.int/nmdi/population|title=Papua New Guinea|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 15|| {{flag|Papua New Guinea}} and {{flag|Indonesia}} ([[Western New Guinea]]) 
|-
|15
|[[Kyushu|Kyūshū]] || 13,200,000 (2010)&lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 7 prefectures&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 371|| {{flag|Japan}} 
|-
|16
|[[Geography of Cuba|Cuba]] || 11,167,325 (2012)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Population of Cuba excluding Isla de la Juventud&lt;/ref&gt; || align=&quot;right&quot; | 103.3|| {{flag|Cuba}} 
|-
|17
|[[Hainan]] || 10,081,200 (2020)&lt;ref name=&quot;citypopcn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/China-UA.html|title=China: Provinces and Major Cities - Population Statistics in Maps and Charts}}&lt;/ref&gt;|| align=&quot;right&quot; | 288|| {{flagicon|China}} [[චීනය]]
|}

===ජනගහනය 1,000,000 සිට 10,000,000 දක්වා===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ranking !! Island !! Population !! Country/ies
|-
|18
|[[Long Island]] || 7,838,822 (2015)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov |title=U.S. Census website |author=Data Access and Dissemination Systems (DADS) |work=census.gov }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|United States}} ({{Flag|New York}})
|-
|19
|[[Ireland]] || 6,380,661 (2008)&lt;ref name=&quot;UKCensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html|title=2011 UK censuses - Office for National Statistics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IECensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cso.ie/|title=Home - CSO - Central Statistics Office}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Republic of Ireland}} and {{flag|United Kingdom}} ([[Northern Ireland]]) 
|-
|20
|[[Singapore Island]] || 5,607,300 (2016)&lt;ref name=&quot;SingStats&quot;&gt;[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html Statistics Singapore - Key annual indicators] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html |date=2009-02-21 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Singapore}} 
|-
|21
|[[Hokkaidō]] || 5,383,579 (2015C) &lt;ref name=&quot;JPCensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.soumu.go.jp/main_sosiki/jichi_gyousei/c-gyousei/daityo/index.html|title=総務省｜住基ネット|work=soumu.go.jp}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Japan}} 
|-
|22
|[[Sicily]] || 5,017,000 (2007)&lt;ref name=&quot;ITCensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://demo.istat.it/pop2007/|title=Statistiche demografiche ISTAT|work=istat.it}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Italy}} ({{Flag|Sicily}})
|-
|23
|[[Negros (island)|Negros]] || 4,414,131 (2015){{PH census|2015}}|| {{flag|Philippines}} 
|-
|24
|[[Panay]] || 4,307,000 (2015)&lt;ref name=&quot;phcensus2015&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Composed of 4 provinces&lt;/ref&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|25
|[[Bali]] || 4,225,384 (2014)||{{flag|Indonesia}}
|-
|26
|[[Cebu (island)|Cebu]] || 4,164,535 (2016)&lt;!-- Province total less Lapu-lapu City, Cordova, and Bantayan Islands --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|27
|[[North Island]] || {{NZ population data 2018|North Island regions|y|y|y|(|).}}|| {{flag|New Zealand}} 
|-
|28
|[[Shikoku]] || 3,815,000 (2015)&lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;&lt;!-- not incl. Shozu and Kagawa Gun --&gt;|| {{flag|Japan}} 
|-
|29
|[[Madura]] || 3,622,000 (2010)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|30
|[[Puerto Rico]] || 3,474,182 (2015)&lt;ref name=&quot;puertorico&quot;&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/index.php |title=U.S. Census Bureau Census Data for Puerto Rico (2015) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215083619/http://2010.census.gov/2010census/data/index.php |archive-date=2012-02-15 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Puerto Rico}} (territory of the {{flag|United States}}) 
|-
|31
|[[Lombok]] || 3,311,044 (2014) &lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/Indonesia-MU.html Indonesia (Urban City Population): Provinces &amp; Cities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de (2010-05-01). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;||{{flag|Indonesia}}
|-
|32
|[[Timor]] || 3,182,693 (2014)&lt;ref name=&quot;UNWPP&quot;&gt;{{cite web|url=http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/panel_population.htm |title=World Population Prospects, the 2012 Revision |work=un.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320035709/http://esa.un.org/unpd/wpp/unpp/panel_population.htm |archive-date=2014-03-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bps2&quot;&gt;[http://www.bps.go.id/~ntt/pop/po01.htm Biro Pusat Statistik - Nusa Tenggara Timur] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927002855/http://www.bps.go.id/~ntt/pop/po01.htm |date=2007-09-27 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Composed of 5 Indonesian regencies and the sovereign state of East Timor&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} (part of [[East Nusa Tenggara]] province) and {{flag|East Timor}} 
|-
|33
|[[Jamaica]] || 2,950,210 (2015)&lt;ref name=&quot;UNWPP&quot; /&gt;|| {{flag|Jamaica}} 
|-
|34
|[[Zhongshan Dao|Zhongshan Island]] || 2,890,000 (2015)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;UNWPP&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Data refers to [[Zhongshan]] (prefecture level city), Xiangzhou District (in [[Zhuhai]] prefecture level city), and [[Macau]] SAR. Note that this area is not generally referred to as an island; see [[Zhongshan Dao|article]] for more details.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} and {{flag|Macau}} 
|-
|35
|[[Zealand (Denmark)|Zealand]] || 2,287,740 (2017)&lt;ref name=&quot;dst&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statbank.dk/statbank5a/selecttable/omrade0.asp?SubjectCode=02&amp;PLanguage=1&amp;ShowNews=OFF|title=Population and elections - StatBank Denmark - data and statistics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://statistikbanken.dk/statbank5a/SelectVarVal/Define.asp?Maintable=BEF4&amp;PLanguage=1|title=Population 1. January by islands - StatBank Denmark - data and statistics|website=statistikbanken.dk|access-date=2018-05-30}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Denmark}} 
|-
|36
|[[Leyte]] || 2,388,518 (2015)&lt;ref name=&quot;phcensus2015&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldometers.info/world-population/philippines-population|title=Philippines Population (2020) - Worldometer}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Philippines}}
|-
|37
|[[Xiamen Island]] ||2,040,000 (2017 estimate)&lt;ref&gt;http://www.stats-xm.gov.cn/tjzl/tjfx/201803/t20180309_32262.htm{{Dead link|date=February 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNCensus&quot;&gt;[http://www.westake.com:8080/hxsj/index.do?method=view&amp;infoId=9854&amp;menuId=1003&amp;menuName= China Census of 2010 for Siming District of Xiamen Islando]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Data has not include the outlying island of Gulangyu.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Fujian]]) 
|-
|38
|[[Island of Montreal]] || 2,014,221 (2016E on 2011C data)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CACensus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/prof/92-591/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=CD&amp;Code1=2466&amp;Geo2=PR&amp;Code2=24&amp;Data=Count&amp;SearchText=montreal&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;B1=All&amp;Custom=Canada|title=Community Profiles from the 2006 Census, Statistics Canada - Census Division|date=13 March 2007|work=statcan.ca}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{Flag|Quebec}})
|-
|39
|[[Flores]] || 1,831,000 (2010)&lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|40
|[[Bhola Island]] || 1,758,000 (2011)&lt;ref name=&quot;geo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Data refers to [[Bhola District]] which includes minor outlying islands&lt;/ref&gt;|| {{flag|Bangladesh}} 
|-
|41
|[[Samar]] || 1,751,267 (2010)&lt;ref name=&quot;phcensus2010&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.worldometers.info/world-population/philippines-population|title=Philippines Population (2020) - Worldometer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Composed of 3 provinces&lt;/ref&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|42
|[[Sardinia]] || 1,659,000 (2007) &lt;ref name=&quot;ITCensus&quot; /&gt;|| {{flag|Italy}} ({{Flag|Sardinia}})
|-
|43
|[[Manhattan Island]] || 1,619,090 (2012)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot; /&gt; || {{flag|United States}} ({{Flag|New York}})
|-
|44
|[[Haizhu District|Haizhu]] || 1,558,663 (2010 census)&lt;ref name=&quot;census results&quot;&gt;[http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm 广州市2010年第六次全国人口普查主要数据公报] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720104913/http://www.gzstats.gov.cn/tjgb/glpcgb/201105/t20110517_25227.htm |date=2011-07-20 }}. Gzstats.gov.cn (2011-05-17). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]]) 
|-
|45
|[[São Luís Island|São Luís]] || 1,381,459 (2014 estimate)&lt;ref name=&quot;ibge-maranhao&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=21&amp;search=maranhao | title = IBGE - Cidades@ - Maranhão | access-date = 2014-09-28 | publisher = Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) | language = pt | archive-url = https://web.archive.org/web/20170807104137/http://cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=21&amp;search=maranhao | archive-date = 2017-08-07 | url-status = dead }} Sum of the total population of the municipalities of [[Paço do Lumiar]], [[Raposa]], [[São José de Ribamar]] and [[São Luís, Maranhão|São Luís]], as referenced on the individual municipality pages linked on the cited page. Includes a very small population in the Tauá archipelago and on a small mainland area of São Luís municipality.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Maranhão]]) 
|-
|46
|[[Sumbawa]] || 1,391,340 (2014)&lt;ref name=&quot;bps1&quot;&gt;[http://www.bps.go.id/~ntb/ind/index.html Biro Pusat Statistik - Nusa Tenggara Barat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927001514/http://www.bps.go.id/~ntb/ind/index.html |date=2007-09-27 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|47
|[[Mindoro]] || 1,331,473 (2015)&lt;ref name=&quot;phcensus2015&quot; /&gt;&lt;!-- 2 provinces minus Lumbang island--&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|48
|[[Okinawa Island]] || 1,301,000 (2015)&lt;ref name=&quot;JPCensus&quot; /&gt;|| {{flag|Japan}} 
|-
|49
|[[Trinidad]] || 1,267,145 (2011 Census)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Trinidad.html Trinidad and Tobago: Municipalities, Major Cities &amp; Communities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Trinidad and Tobago}} 
|-
|50
|[[Hong Kong Island]] || 1,253,417 (2016C)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Hongkong.html Hong Kong: Districts, Major Cities &amp; Towns - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;&lt;!-- entire administrative area--&gt;|| {{flag|Hong Kong}} 
|-
|51
|[[Mauritius]] || 1,219,265 (2014)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Mauritius.html|title=Mauritius: Districts, Major Towns &amp; Villages - Population Statistics in Maps and Charts}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Mauritius}} 
|-
|52
|[[Bohol (island)|Bohol]] || 1,211,000 (2015)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.census.gov.ph/ |title=Philippine Statistics Authority |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004104825/http://census.gov.ph/ |archive-date=2013-10-04 }}&lt;/ref&gt;&lt;!-- Province total less Pitogo, Panglao and Dauis --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
|53
|[[South Island]] || {{NZ population data 2018|South Island regions|y|y|y|(|).}}|| {{flag|New Zealand}} 
|-
|54 || [[Batam]] || 1,153,860 (2012 BPS Civil Survey)&lt;ref&gt;[https://archive.today/20130124114209/http://globalfmlombok.com/content/soal-mandalika-resort-dprd-ntb-studi-komparatif-dengan-pemkot-batam Batam Civil registry April 2012]&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
|55|| [[Bahrain Island]] || 1,095,000 (2014E)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Bahrain.html Bahrain: Governorates, Major Cities &amp; Towns - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;&lt;!-- Country minus Al-Muharraq island--&gt;|| {{flag|Bahrain}} 
|-
|56 
|[[Geography of Cyprus| Cyprus]] || 1,088,503 (2010 estimate)&lt;ref&gt;[[Cyprus|Republic of Cyprus]]: 803,147 and [[Northern Cyprus]]: 285,356 = 1,088,503. Source for Republic of Cyprus - [http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;language=en&amp;pcode=tps00001&amp;tableSelection=1&amp;footnotes=ye s&amp;labeling=labels&amp;plugin=1 &quot;Total population as of 1 January&quot;. Eurostat], source for Northern Cyprus - [http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/40123/PageName/KIBRIS_HABERLERI North Cyprus' State Planning Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315135628/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/40123/PageName/KIBRIS_HABERLERI |date=2012-03-15 }}&lt;/ref&gt; || {{flag|Cyprus}}, {{flag|Akrotiri and Dhekelia}} (UK), {{flag|Northern Cyprus}} ''(Recognised only by Turkey)'' 
|}

===ජනගහනය 500,000 සිට 1,000,000 දක්වා===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Ranking !! Island !! Population !! Country
|-
| 57 || [[Oahu]] || 976,372 (2012)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot; /&gt;|| {{flag|United States}} ({{Flag|Hawaii}})
|-
| 58 || [[Bangka Island|Bangka]] || 960,692 (2010) &lt;ref name=&quot;citypopulation.de&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
| 59 || [[Tenerife]] || 906,854 (2010 census)|| {{flag|Spain}} ({{Flag|Canary Islands}})
|-
| 60 || [[Unguja]] (Zanzibar Island) || 896,721 (2012 Census)&lt;ref name=&quot;citytan&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/tanzania-admin.php|title=Tanzania: Administrative Division|work=citypopulation.de|access-date=2013-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504084822/http://www.citypopulation.de/php/tanzania-admin.php|archive-date=2015-05-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Tanzania}} ({{Flag|Zanzibar}})
|-
| 61 || [[Palawan (island)|Palawan]] || 886,308 (2015 census)&lt;!-- Province total less 11 off-island municipalities --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 62 || [[Vancouver Island]] || 870,297 (2019 estimate)&lt;ref name=&quot;bcstats.gov.bc.ca&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Census&amp;type=SR&amp;topic=Estimates&amp;agegrouptype=Standard&amp;subtype=&amp;region=400&amp;year=2009&amp;agegroup=totals&amp;gender=t&amp;output=browser&amp;rowsperpage=all |title=Vancouver Island Population Figures 2008 |publisher=Bcstats.gov.bc.ca |date=2009-01-15 |access-date=2011-02-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611214150/http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Census&amp;type=SR&amp;topic=Estimates&amp;agegrouptype=Standard&amp;subtype=&amp;region=400&amp;year=2009&amp;agegroup=totals&amp;gender=t&amp;output=browser&amp;rowsperpage=all |archive-date=2011-06-11 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|British Columbia}})
|-
| 63 || [[Mallorca]] || 862,397 (2009 census)|| {{flag|Spain}} ({{flag|Balearic Islands}})
|-
| 64 || [[Penang Island]] || 860,000 (2010 estimate)|| {{flag|Malaysia}} 
|-
| 65 || [[Gran Canaria]] || 838,397 (2009 census)|| {{flag|Spain}} ({{Flag|Canary Islands}})
|-
| 66 || [[Réunion]] || 837,868 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;France&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/donnees-detaillees/estim-pop/estim-pop-reg-sexe-gca-1975-2012.xls|title=Estimation de population au 1er janvier, par région, sexe et grande classe d'âge|publisher=INSEE|access-date=2013-10-12}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|France}} 
|-
| 67 || [[Cangshan District|Cangshan]] || 762,746 (2010 census)&lt;ref name=&quot;GDP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fuzhou.gov.cn/tjj/njdtjsj/ |title=Fuzhou Municipal Statistic Bureau |publisher=Fuzhou.gov.cn |access-date=2012-04-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320190029/http://www.fuzhou.gov.cn/tjj/njdtjsj/ |archive-date=2012-03-20 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Fujian]]) 
|-
| 68 || [[São Vicente Island (São Paulo, Brazil)|São Vicente]] || 760,000&lt;ref&gt;Approximate. The Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) 2014 population estimates list a combined population of 786,605 inhabitants for the municipalities of [http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=354850&amp;search=sao-paulo&amp;7Csantos Santos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819185845/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=354850&amp;search=sao-paulo&amp;7Csantos |date=2017-08-19 }}  and [http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=355100&amp;search=sao-paulo&amp;7Csao-vicente São Vicente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819150905/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=355100&amp;search=sao-paulo&amp;7Csao-vicente |date=2017-08-19 }}, whose main urban areas take up almost the entire island. The vast majority of both cities' population lives there. However, the data include a few small settlements on the mainland belonging to those cities, for which separate data are not available on the IBGE Web site.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ({{flag|São Paulo}}) 
|-
| 69 || [[Nias]] || 756,338 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
| 70 || [[Masbate (island)|Masbate]] || 706,897 (2015 census)&lt;!-- Province total less 6 off-island municipalities --&gt;|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 71 || [[Sumba]] || 686,113 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/php/indonesia-admin.php Administrative Division of Indonesia: Provinces, Regencies and Cities - Statistics &amp; Maps by »City Population«]. Citypopulation.de (2012-02-18). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|East Nusa Tenggara}})
|-
| 72 || [[Viti Levu]] || 661,997 (2007 Census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Fiji.html|title=Fiji|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Fiji}} 
|-
| 73 || [[Crete]] || 623,065 (2011 Census)|| {{flag|Greece}} 
|-
| 74 || [[Jeju-do|Jeju]] || 621,550 (2014 estimate)&lt;ref name=&quot;Citykorea&quot; /&gt;|| {{flag|South Korea}} 
|-
| 75 || [[Chongming Island|Chongming]]  || 615,297 (2013 census)&lt;ref name=&quot;Chongming Census&quot;&gt;[http://wbj.shcm.gov.cn/cm_website/html/new_cmtjj/new_cmtjj_tjsj_tjnj_2014_zh/2014-08-08/Detail_210579.htm Chongming County population minus Changxing &amp; Hengsha islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730063527/http://wbj.shcm.gov.cn/cm_website/html/new_cmtjj/new_cmtjj_tjsj_tjnj_2014_zh/2014-08-08/Detail_210579.htm |date=2021-07-30 }}. Retrieved on 2015-11-13.&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Shanghai]]) 
|-
| 76 || [[Jolo]] || 530,000(2015 census)|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 77 || [[Phuket Province|Phuket]] || 525,018 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/thailand-admin.php|title=Thailand: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Thailand}} 
|-
| 78 || [[Newfoundland (island)|Newfoundland]] || 522,103 (2020 estimate)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Newfoundland and Labrador}})
|- 
| 79 || [[New Britain]] || 513,926 (2011 census)&lt;ref name=&quot;citypopulation2&quot;&gt;[http://citypopulation.de/PapuaNewGuinea.html Papua New Guinea: Provinces, Cities &amp; Urban Localities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Papua New Guinea}} 
|- 
| 80  || [[Tasmania]] || 507,626 (2010 estimate)|| {{flag|Australia}} 
|-
| 81 || [[Zhoushan Island|Zhoushan]] || 502,667 (2000 census)&lt;ref&gt;[http://www.zstj.net/info/tjnjData/2002nj/2002njml_15_03.htm Statistical Information of Zhoushan, line 2(the part of Dinghai District) plus line 31(the part of Putuo District)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721134137/http://www.zstj.net/info/tjnjData/2002nj/2002njml_15_03.htm |date=2011-07-21 }}&lt;/ref&gt; || {{flag|China}} ([[Zhejiang]]) 
|}

===ජනගහනය 100,000 සිට 500,000 දක්වා===
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
|-
! Ranking !! Island !! Population !! Country
|-
| 82 || [[Margarita Island]] || 489,917 (2014 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/venezuela-admin.php|title=Venezuela: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Venezuela}}
|-
| 83 || [[Staten Island]] || 474,558 (2016 estimate)|| {{flag|United States}} ({{flag|New York City}}, {{flag|New York}})
|-
| 84 || [[Sakhalin]] || 471,515 (2014 Estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/russia-fareast-admin.php|title=Russia: Administrative Division of the Far Eastern Federal District|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Russia}} 
|-
| 85 || [[Mactan]] || 467,824 (2015 census)|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 86 || [[Funen]] || 466,284 (2010 estimate)|| {{flag|Denmark}} 
|-
| 87 || [[Basilan]] || 459,367 (2015 census)|| {{flag|Philippines}} 
|-
| 88 || [[Halmahera]] || 449,938 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/indonesia-admin.php|title=Indonesia: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.halmaheraselatankab.go.id/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=152:penduduk-halsel&amp;catid=62:penduduk&amp;Itemid=41 |title=Halmahera Selatan Regency site table, including mainland Gane but excluding the tip which is considered Joronga Islands |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215705/http://www.halmaheraselatankab.go.id/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=152%3Apenduduk-halsel&amp;catid=62%3Apenduduk&amp;Itemid=41 |archive-date=2013-10-04 }}&lt;/ref&gt; || {{flag|Indonesia}} 
|-
| 89 || [[Buton]] || 447,408 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} 
|-
| 90 || [[Ambon Island|Ambon]] || 441,000 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} 
|-
| 91 || [[Seram]] || 434,113 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} 
|-
| 92 || [[Île Jésus]] || 429,413 (2016E basis 2011 census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Quebec}})
|-
| 93 || [[IJsselmonde (island)|IJsselmonde]] || 423,000|| {{flag|Netherlands}} 
|-
| 94 || [[Santa Catarina (island)|Santa Catarina]] || 420,000&lt;ref&gt;Approximate. The Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) 2014 population estimates list a population of 461,524 for the municipality of [https://archive.today/20140928152531/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=420540&amp;search=%7C%7Cinfogr%E1ficos:-informa%E7%F5es-completas Florianópolis], which largely coincides with the island, but also includes a few relatively populous districts on the mainland.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Santa Catarina (state)|Santa Catarina]]) 
|-
| 95 || [[Pemba, Tanzania|Pemba]] || 406,808 (2012 Census)&lt;ref name=&quot;citytan&quot; /&gt;|| {{flag|Tanzania}} 
|-
| 96 || [[Sandwip]] || 400,000|| {{flag|Bangladesh}} 
|-
| 97 || [[Martinique]] || 390,371 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;France&quot; /&gt;|| {{flag|France}} ([[Martinique]]) 
|-
| 98 || [[Malta Island|Malta]] || 386,057 (2011 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Malta.html|title=Malta|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Malta}} 
|-
| 99 || [[Marajó]] || 383,336 (2014 estimate)&lt;ref name=&quot;ibge-para&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=15&amp;search=para | title = IBGE - Cidades@ - Pará | access-date = 2014-09-28 | publisher = Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) | language = pt | archive-url = https://web.archive.org/web/20170804231358/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/uf.php?lang=&amp;coduf=15&amp;search=para | archive-date = 2017-08-04 | url-status = dead }} Sum of the total population of the municipalities of [[Afuá]], [[Anajás]], [[Breves, Pará|Breves]], [[Cachoeira do Arari]], [[Chaves, Pará|Chaves]], [[Curralinho]], [[Muaná]], [[Ponta de Pedras]], [[Salvaterra]], [[Santa Cruz do Arari]], [[São Sebastião da Boa Vista]] and [[Soure, Pará|Soure]], as referenced on the individual municipality pages linked on the cited page. May include a small population on smaller nearby inhabited islands. Does '''not''' include the population of the nearby municipalities of [[Bagre, Pará|Bagre]], [[Gurupá]], [[Limoeiro do Ajuru]], [[Melgaço, Pará|Melgaço]], [[Oeiras do Pará]] and [[Portel, Pará|Portel]], which are often administratively grouped in Marajó, but are not located on the island.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Pará]]) 
|-
| 100 || [[Grande Comore]] || 369,600 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;citycomor&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Comores.html|title=Comoros|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Comoros}} 
|-
| 101 || [[Pingtan Island|Pingtan (Haitan)]] ||357,760 (2010 census)&lt;ref name=&quot;GDP&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Fujian]]) 
|-
| 102 || [[Ukerewe Island|Ukerewe]] Island || 345,147 (2012 Census)&lt;ref name=&quot;citytan&quot; /&gt;&lt;ref&gt;entire district, includes Ukawa island&lt;/ref&gt; || {{flag|Tanzania}} 
|-
| 103 || [[Flevopolder]] || 344,521 (2018 estimate &lt;small&gt;Flevoland w/o Noordopolder&lt;/small&gt;)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://citypopulation.de/php/netherlands-admin.php |title = Netherlands: Administrative Division (Provinces and Municipalities) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt; || {{flag|Netherlands}} ([[Flevoland]])
|-
| 104 || [[Bioko]] || 339,695 (2015 census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.guineaecuatorialpress.com/imgdb/2015/34n9_CensoPoblacion2015.pdf|title=Censo Nacional Guinea Ecuatorial|work=guineaecuatorialpress}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Equatorial Guinea}}
|-
| 105 || [[Yangzhong]] || 334,977 (2010 census)|| {{flag|China}} ([[Jiangsu]])
|-
| 106 || [[Bintan]] || 329,659  (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}}
|-
| 107 || [[Iceland]] || 325,671 (2014 estimate—whole country)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Iceland-UA.html|title=Iceland (Major Urban Settlements): Regions, Major Cities, Urban Settlements &amp; Urban Areas - Statistics &amp; Maps on City Population|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Iceland}}
|-
| 108 || [[Maheshkhali Island|Maheshkhali]] || 321,218 (2011 Census)&lt;ref name=&quot;citypopulation1&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php Administrative Division of Bangladesh: Districts and Subdistricts - Statistics &amp; Maps by »City Population«] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150620021057/http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php |date=2015-06-20 }}. Citypopulation.de (2012-07-25). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; || {{flag|Bangladesh}}
|-
| 109 || [[Corsica]] || 316,578 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;France&quot; /&gt;|| {{flag|France}}
|-
| 110 || [[Guarujá|Santo Amaro (Guarujá)]] || 308,989 (2014 estimate) &lt;ref name=&quot;ibge-guaruja&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=351870&amp;search=sao-paulo%7Cguaruja | title = IBGE - Cidades@ - Guarujá | access-date = 2014-09-28 | publisher = Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) | language = pt | archive-url = https://web.archive.org/web/20170729014552/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=351870&amp;search=sao-paulo%7Cguaruja | archive-date = 2017-07-29 | url-status = dead }} Population of the municipality of Guarujá, which is coterminous with the island.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[São Paulo (state)|São Paulo]])
|-
| 111 || [[Anjouan]] || 306,800 (2012 estimate)&lt;ref name=&quot;citycomor&quot; /&gt;|| {{flag|Comoros}}
|-
| 112 || [[Vendsyssel-Thy]] || 306,373 (2003)|| {{flag|Denmark}}
|-
| 113 || [[Vitória (island)|Vitória]] || 300,000&lt;ref&gt;Approximate. The Brazilian Institute for Geography and Statistics (IBGE) 2014 population estimates list a population of 352,104 for the municipality of [http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=320530&amp;search=espirito-santo%7Cvitoria Vitória] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819150158/http://www.cidades.ibge.gov.br/xtras/perfil.php?lang=&amp;codmun=320530&amp;search=espirito-santo%7Cvitoria |date=2017-08-19 }}, which however also includes a few relatively populous districts on the mainland and on adjacent smaller islands.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Espirito Santo]])
|-
| 114 || [[Chengār]] || 292,057 (2011 Census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php|title=Bangladesh: Administrative Division|work=citypopulation.de|access-date=2013-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150620021057/http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php|archive-date=2015-06-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Bangladesh}}
|-
| 115 || [[Santiago, Cape Verde|Santiago]] || 290,280 (2014 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/CapeVerde.html|title=Cape Verde|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Cape Verde}}
|-
| 116 || [[Abu Dhabi]] || 280,385|| {{flag|United Arab Emirates}}
|-
| 117 || [[Barbados]] || 279,254 (2005 estimate)|| {{flag|Barbados}}
|-
| 118 || [[Muna Island|Muna]] || 268,140 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}}
|-
| 119 || [[Madeira#Geography|Madeira]] || 262,456 (2011 Census)|| {{flag|Portugal}}
|-
| 120 || [[Belitung]] || 262,357 (2010 census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}}
|-
| 121 || [[Geography of New Caledonia|Grande Terre]] || 247,669 (2014 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/NewCaledonia.html|title=New Caledonia|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|New Caledonia}} ([[sui generis collectivity]] of {{flag|France}})
|-
| 122 || [[Geojedo|Geoje Island]] || 241,711 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;Citykorea&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/southkorea-admin.php|title=South Korea: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|South Korea}}
|-
| 123 || [[Bushrod Island|Bushrod]] || 234,596 (1996)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pureone.com/products/pc/Liberia/Population/LIB043_Population_density_by_Community_for_Greater_Monrovia_04-10-03.pdf |title=Archived copy |access-date=2011-07-15 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715132341/http://www.pureone.com/Products/pc/Liberia/Population/LIB043_Population_density_by_Community_for_Greater_Monrovia_04-10-03.pdf |archive-date=2011-07-15 }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Liberia}}
|-
| 124 || [[Bougainville Island|Bougainville]] || 234,280 (2011 census)&lt;ref name=&quot;citypopulation2&quot; /&gt;|| {{flag|Papua New Guinea}}
|-
| 125 || [[Marinduque]] || 227,828 (2010)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 126 || [[Lagos Island]] || 212,700(2006 Census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/nigeria-admin.php|title=Nigeria: Administrative Division|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Nigeria}}
|-
| 127 || [[Governador Island]] || 212,574 (2010C adm dist including nearby island)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/brazil-rio.php|title=Rio de Janeiro (Brazil): Districts - Population Statistics in Maps and Charts|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Brazil}} ([[Rio de Janeiro]])
|-
| 128 || [[New Providence]] || 210,832 (2000 census)|| {{flag|Bahamas}}
|-
| 129 || [[Euboea]] || 210,815 (2011 Census)|| {{flag|Greece}}
|-
| 130 || [[Lulu Island]] || 206,300|| {{flag|Canada}} ({{flag|British Columbia}})
|-
| 131 ||[[Portsea Island]]|| 205,400 ||{{flag|United Kingdom}} ({{flag|England}})
|-
| 132 || [[Vasilievsky Island]]|| 202,650 (2002 census).&lt;ref&gt;[http://vpiter.ru/36 Василеостровский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414131941/http://vpiter.ru/36 |date=2009-04-14 }} (Vasilieostrovsky District) {{in lang|ru}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Russia}}
|-
| 133 || [[Grande-Terre]] || 197,603 (2006 census)|| {{flag|France}} ([[Guadeloupe]])
|-
| 134 || [[New Ireland (island)|New Ireland]] || 194,067 (2011 estimate, whole province)&lt;ref name=&quot;citypopulation2&quot; /&gt;|| {{flag|Papua New Guinea}}
|-
| 135 || [[Tarakan Island|Tarakan]] || 193,370 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|North Kalimantan}})
|-
| 136 || [[Tsing Yi]] || 191,500 (2015 proj)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://citypopulation.de/Hongkong.html | title=Hong Kong: Council Districts, Major Cities &amp; Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Hong Kong}}
|-
| 137 || [[Dongchong Island]] || 191,019 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 138 || [[Hawaii (island)]] || 190,821 (2013 factfinder)|| {{flag|United States}} ({{flag|Hawaii}})
|-
| 139 || [[Muharraq Island|Muharraq]] || 188,597 (2010)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Bahrain.html|title=Bahrain|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Bahrain}}
|-
| 140 || [[Geography of Mayotte|Grande Terre]] || 188,442 (2012 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/Mayotte.html|title=Mayotte|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|France}} ([[Mayotte]])
|-
| 141 || [[Raghopur]] || 187,722 (2001 census) || {{flag|India}}
|-
| 142 || [[Chiloé Island|Chiloé]] || 186,933 (2016P census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/chile-admin.php |title = Chile: Administrative Division (Provinces and Municipalities) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Chile}}
|-
| 143 || [[Basse-Terre Island|Basse-Terre]] || 186,661 (2006 census)|| {{flag|France}} ([[Guadeloupe]])
|-
| 144 || [[Ternate]] || 185,705 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|North Maluku}})
|-
| 145 || [[Jinshazhou]] || 183,000 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 146 || [[South Andaman Island]] || 181,949 (2001 census)&lt;ref&gt;[http://www.and.nic.in/Know%20Andaman/ecostat2009/Island%20Wise%202008/south%20Andaman%20Islands/South%20Andaman%20Island.pdf Island-wise Statistical Outline - 2008. NORTH ANDAMAN ISLAND]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF)&lt;/ref&gt;|| {{flag|India}} ([[Andaman and Nicobar Islands]])
|-
| 147 || [[Tahiti]] || 178,133 (2007 census)|| {{flag|French Polynesia}} ([[overseas collectivity]] of {{flag|France}})
|-
| 148 || [[Isla Grande de Tierra del Fuego]] || 172,797&lt;ref&gt;note: Argentine side has 160,457 people incl. Isla del Estado, Chilean side 12,340 with 2,862 belonging to Antártica Chilena (a part not the island itself), all 2016 data citypopulation.de&lt;/ref&gt;|| {{flag|Argentina}} and {{flag|Chile}}
|-
| 149 || [[São Tomé Island|São Tomé]] || 171,856 (2012 estimate)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/SaoTome.html|title=São Tomé and Príncipe|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|São Tomé and Príncipe}}
|-
| 150 || [[Voorne-Putten]] || 170,411 (2002)|| {{flag|Netherlands}}
|-
| -   || [[Banjarmasin|Pulau Petak]] || 170,000 + in 2010&lt;ref&gt;Figure of 170,000 is sum from 2010 Census of 12 [[kecamatan]] entirely within the island, the [[Barito river]] island is comprised wholly or in part of 19 kecamatan&lt;/ref&gt;  || {{flag|Indonesia}}
|-
| 151 || [[Carmen, Campeche]] || 169,466 (2010 Census)&lt;ref&gt;[http://citypopulation.de/Mexico-Cities.html Mexico (Major Cities): Federal States &amp;  Major Cities - Statistics &amp; Maps on City Population]. Citypopulation.de (2010-05-31). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Mexico}}
|-
| 152 || [[Majuli]] || 167,304 (2011 census)&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Majuli|first1=River Island|title=Largest river island|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-river-island-|website=Guinness World Records|access-date=6 September 2016}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|India}} ([[Assam]])
|-
| 153 || [[Saint Lucia]] || 166,526 (2010 census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/StLucia.html|title=St. Lucia|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Saint Lucia}}
|-
| 154 || [[Csepel Island]] || 165,000 (2017 estimate)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Oq4-DwAAQBAJ&amp;pg=PA224|title=The Palgrave Handbook of Urban Ethnography|last1=Pardo|first1=Italo|last2=Prato|first2=Giuliana B.|date=2017-11-14|publisher=Springer|isbn=9783319642895|pages=224|language=en}}&lt;/ref&gt;||{{flag|Hungary}} ({{flag|Budapest}})
|-
| 155 || [[Guimaras]] || 162,943 (2010)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 156 || [[Buru]] || 162,116 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} ({{flag|Maluku}})
|-
| 157 || [[Shawan Island]] || 161,390 (2010 census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 158 || [[Maui]] || 160,202 (2013 census factfinder)&lt;ref name=&quot;cbfactfinder&quot; /&gt;|| {{flag|United States}} ([[Hawaii]])
|-
| 159 || [[Amager]] || 160,064 (2006 estimate)|| {{flag|Denmark}}
|-
| 160 || [[Guam]] || 160,000|| {{flag|United States}}
|-
| 161 || [[Guadalcanal]] || 158,222 (2009 census includes Honiara and Guadacanal Prov.)&lt;ref name=&quot;citysolo&quot;&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Solomon.html|title=Solomon Islands|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Solomon Islands}}
|-
| 162 || [[Tablas Island|Tablas]] || 158,050 (2010)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 163 || [[Curaçao]] || 156,971 (2015 census) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://digitallibrary.cbs.cw/CBS0000039/00001|title=Population Projections 2015-2050|website=digitallibrary.cbs.cw|language=en|access-date=2019-07-03}}&lt;/ref&gt;||{{flag|Curaçao}} (autonomous country in the {{flag|Kingdom of the Netherlands}})
|-
| 164 || [[Biliran Island|Biliran]] || 155,061 (2010)&lt;!-- Province total less Maripipi --&gt;|| {{flag|Philippines}}
|-
| 165 || [[Malé]] || 153,379 (2014 estimate)|| {{flag|Maldives}}
|-
| 166 || [[Qeshm]] || 148,993 (2016C, entire county)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/iran-admin.php | title=Iran: Administrative Division (Provinces and Counties) - Population Statistics, Charts and Map | access-date=2017-03-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170322111605/https://www.citypopulation.de/php/iran-admin.php | archive-date=2017-03-22 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || {{flag|Iran}}
|-
| 167 || [[Prince Edward Island]] || 148,649 (2016E basis 2011 census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Prince Edward Island}})
|-
| 168 || [[Upolu]] || 147,629 (2011 census)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://citypopulation.de/Samoa.html|title=Samoa|work=citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Samoa}}
|-
| 169 || [[Mombasa Island|Mombasa]] || 146,334|| {{flag|Kenya}}
|-
| 170 || [[Alor Island|Alor]] || 145,299 (2010 Census) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/5307.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023839/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/5307.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}}
|-
| 171 || [[Yeongdo District|Yeong Island]] || 144,884 (2010 Census)&lt;ref name=&quot;Citykorea&quot; /&gt;|| {{flag|South Korea}} ([[Busan]])
|-
| 172 || [[Isle of Wight]] || 139,800 (2016 estimate)|| {{flag|United Kingdom}} ({{flag|England}})
|-
| 173 || [[Djerba]] || 139,517 (2004 census)|| {{flag|Tunisia}}
|-
| 174 || [[Malaita]] || 137,596 (2009 C)&lt;ref name=&quot;citysolo&quot; /&gt;|| {{flag|Solomon Islands}}
|-
| 175 || [[Awaji Island|Awaji]] || 138,804 (2013)|| {{flag|Japan}}
|-
| 176 || [[São Miguel Island|São Miguel]] || 137,830 (2011 census)|| {{flag|Portugal}} ({{flag|Azores}})
|-
| 177 || [[Bantayan Island|Bantayan]] || 136,960 (2010 census)|| {{flag|Philippines}}
|-
| 178 || [[Mannar Island]] || 132,000|| {{flag|Sri Lanka}}
|-
| 179 || [[Lanzarote]] || 131,708 (2007 estimate)|| {{flag|Spain}} ({{flag|Canary Islands}})
|-
| 180 || [[Cape Breton Island]] || 131,606 (2016E basis 2011 census)&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.citypopulation.de/php/canada-admin.php |title = Canada: Administrative and Census Division (Provinces and Census Divisions) - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Canada}} ({{flag|Nova Scotia}})
|-
| 181 || [[Xiaoguwei]] || 131,470 (2010 census)&lt;ref name=&quot;Guangdong&quot;&gt;{{cite book|last1=shi|first1=Guo wu yuan ren kou pu cha ban gong|last2=council|first2=Guo jia tong ji ju ren kou he jiu ye tong ji si bian = Tabulation on the 2010 population census of the people's republic of China by township / compiled by Population census office under the state|last3=population|first3=Department of|last4=statistics|first4=employment statistics national bureau of|title=Zhongguo 2010 nian ren kou pu cha fen xiang, zhen, jie dao zi liao|date=2012|publisher=Zhongguo tong ji chu ban she|location=Beijing Shi|isbn=978-7-5037-6660-2|edition=Di 1 ban.}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]])
|-
| 182 || [[Hisingen]] || 130,497 (2007)|| {{flag|Sweden}}
|-
| 183 || [[Vanua Levu]] || 130,000|| {{flag|Fiji}} 
|-
| 184 || [[Kutubdia]] || 125,279 (2011 Census)&lt;ref name=&quot;citypopulation1&quot; /&gt; || {{flag|Bangladesh}} 
|-
| 185 || [[Srirangam Island|Srirangam]] || 120,000 (2011 Census)|| {{flag|India}} ([[Tamil Nadu]]) 
|-
| 186 || [[Rote Island|Rote]] || 119,908 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|East Nusa Tenggara}}) 
|-
| 187 || [[Rhodes]] || 119,830 (2011 Census)|| {{flag|Greece}} 
|-
| 188 || [[Dordrecht]] || 118,601 (2009)|| {{flag|Netherlands}} 
|-
| 189 || [[Lembata]] || 117,829 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;IndoCitypop&quot; /&gt; || {{flag|Indonesia}} ({{flag|East Nusa Tenggara}}) 
|-
| 190 || [[Ibiza]] || 117,698 (2007 estimate)|| {{flag|Spain}} ({{flag|Balearic Islands}}) 
|-
| 191 || [[Biak]] || 112,873 (2010 Census) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/9409.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023512/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/9409.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|Papua}}) 
|-
| 192 || [[Nansha Subdistrict|Nansha]] || 112,151 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]]) 
|-
| 193 || [[Peleng]] || 109,319 (2010 Census) &lt;ref&gt;[http://bangkepkab.bps.go.id/index.php?70530054ea284675c8e9a1aea7776c5e767ef7b36141317e13e9ef34e27383c4# BRS hasil Sensus Penduduk 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113193553/https://bangkepkab.bps.go.id/index.php?70530054ea284675c8e9a1aea7776c5e767ef7b36141317e13e9ef34e27383c4 |date=2020-11-13 }}. Bangkepkab.bps.go.id (2010-11-02). Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|Central Sulawesi}}) 
|-
| 194 || [[Bengkalis]] || 108,700 (2010 Census) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/1408.pdf |title=Archived copy |access-date=2013-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023724/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/1408.pdf |archive-date=2016-03-04 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Indonesia}} ({{flag|Riau}}) 
|-
| 195 || [[Saint Vincent (island)|Saint Vincent]] || 108,600 (2000)|| {{flag|Saint Vincent and the Grenadines}} 
|-
| 196 || [[Songzhou Subdistrict|Songzhou]] || 106,274 (2010 Census) &lt;ref name=&quot;Guangdong&quot; /&gt;|| {{flag|China}} ([[Guangdong]]) 
|-
| 197 || [[Daishan County|Daishan]] || 105,945 (2014 Census)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151117020732/http://tj.daishan.gov.cn/module/download/downfile.jsp?classid=0&amp;filename=1510261434128368588.pdf]&lt;/ref&gt;  || {{flag|China}} ([[Zhejiang]]) 
|-
| 198 || [[Lantau Island]] || 105,000 &lt;ref&gt;note: two of the largest communities listed on the island, Tung Chung 83,400 and Discovery Bay 13,300 people for 2015 citypopulation.de&lt;/ref&gt;|| {{flag|Hong Kong}} 
|-
| 199 || [[Corfu]] || 104,371 (2011 Census)|| {{flag|Greece}} 
|-
| 200 || [[Jersey]] || 104,200 (2016 estimate) &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gov.je/Government/JerseyInFigures/Population/Pages/Population.aspx|title=Population estimates|access-date=6 August 2017|publisher=Government of Jersey|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107214133/https://www.gov.je/Government/JerseyInFigures/Population/Pages/Population.aspx|archive-date=7 January 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|| {{flag|Jersey}} ([[Crown Dependency]] of the {{flag|United Kingdom}}) 
|-
| 201 || [[Aruba]] || 103,484 (2006 estimate)|| {{flag|Aruba}} (autonomous country in the {{flag|Kingdom of the Netherlands}}) 
|-
| 202 || [[Phu Quoc]] || 103,000 (2012 Census)|| {{flag|Vietnam}} ([[Kien Giang]]) 
|-
| 203 || [[Abadan Island]]&lt;ref&gt;note: [[Abadan]] (231,476) lies on [[Abadan Island]].&lt;/ref&gt; || 100,000 + but exact population is unknown || {{flag|Iran}}
|}

==සමහර අර්ධද්වීප සහ දූපත් ලෙස සාමාන්‍යයෙන් නොසැලකෙන ප්‍රදේශ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Comparative&lt;br&gt;ranking
! Region !! data-sort-type=&quot;number&quot; |Population !! Density&lt;br /&gt;(/km²)!! Country!!Notes
|-
|44
|[[Samosir]] || 1,579,686 (?) || align=&quot;right&quot; |2,507.44|| {{flag|Indonesia}}|| Peninsula within Lake Toba (connected to island of Sumatra by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|55
|[[Peloponnese]] || 1,100,071 (2011) || align=&quot;right&quot; | 51.05|| {{flag|Greece}}||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|66
|[[Södertörn]]||797,334 (2015) || align=&quot;right&quot; |664.445||{{flag|Sweden}}||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|72
|[[Delmarva]] || 681,030 (2000) || align=&quot;right&quot; | 48.21|| {{flag|United States}} ||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|76
|[[Gimpo Peninsula|Gimpo]] || 620,000 (2020) || align=&quot;right&quot; | 1950 || {{flag|South Korea}} ||Peninsula (connected to mainland by a narrow isthmus which is crossed by a canal)
|-
|128
|[[Cape Cod]] || 210,000 (2010) || align=&quot;right&quot; | 238|| {{flag|United States}} ([[Massachusetts]]) ||Peninsula (connected to mainland by isthmus which is crossed by a canal)
|-
|163
|[[Songdo International Business District|Songdo]] || 162,000 (2020) || align=&quot;right&quot; | 3000|| {{flag|South Korea}} ([[Incheon]])|| Artificial island
|}
* [[Flevopolder]] (artificial island separated from the mainland by channels: population 317,000

==ආශ්‍රිත==
{{Portal|දූපත්}}
*[[Recursive islands and lakes]]
*[[List of European islands by population]]
*[[List of Caribbean island countries by population]]
*[[List of Canadian islands by population]]
*[[List of Indonesian islands by population]]
*[[List of islands by highest point]]
*[[List of islands by area|භූමි ප්‍රමාණය අනුව දූපත් ලැයිස්තුව]]
*[[List of European islands by area]]
*[[List of countries by population]]
*[[List of countries and outlying territories by area]]
*[[List of islands of South America]]
*[[List of islands by population density]]
*[[List of populated islands of the Great Lakes]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist|colwidth=30em}}

==භාහිර සබැඳි==
*[http://islands.unep.ch/isldir.htm UN Environment Programme Islands Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080214203618/http://islands.unep.ch/isldir.htm |date=2008-02-14 }}
*[http://users.erols.com/jcalder/POPULATV2.htm Most populous islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204033647/http://users.erols.com/jcalder/POPULATV2.htm |date=2012-02-04 }}

{{DEFAULTSORT:Islands By Population}}
[[Category:Lists by population]]
[[ප්‍රවර්ගය:දූපත් ලැයිස්තු| Population]]</text>
      <sha1>8efkprhp9c010tv2zyk7onwt6d62uyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Sidebar/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>91022</id>
    <revision>
      <id>789403</id>
      <parentid>716084</parentid>
      <timestamp>2025-12-27T04:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Zackmann08</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>removing template per [[Wikipedia:Templates_for_discussion/Log/2025_December_19#Template:Intricate_template|TFD]]</comment>
      <origin>789403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="641" sha1="pwguz15ot368tj2s5ovvps446okurpa" xml:space="preserve">{{High-risk|155000+}}
{{module rating|protect}}
{{Lua|Module:Sidebar/configuration|Module:Navbar|Module:Arguments}}
{{Uses TemplateStyles|Module:Sidebar/styles.css|Template:Plainlist/styles.css|Template:Hlist/styles.css}}

This module implements the templates {{tl|sidebar}} and {{tl|sidebar with collapsible lists}}. See the individual template pages for documentation.

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Sidebar metatemplates| ]]
[[Category:Modules that add a tracking category]]
[[Category:Modules that check for strip markers]]
[[Category:Box modules]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>pwguz15ot368tj2s5ovvps446okurpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789404</id>
      <parentid>789403</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Module:Sidebar/doc]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>789403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="641" sha1="pwguz15ot368tj2s5ovvps446okurpa" xml:space="preserve">{{High-risk|155000+}}
{{module rating|protect}}
{{Lua|Module:Sidebar/configuration|Module:Navbar|Module:Arguments}}
{{Uses TemplateStyles|Module:Sidebar/styles.css|Template:Plainlist/styles.css|Template:Hlist/styles.css}}

This module implements the templates {{tl|sidebar}} and {{tl|sidebar with collapsible lists}}. See the individual template pages for documentation.

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Sidebar metatemplates| ]]
[[Category:Modules that add a tracking category]]
[[Category:Modules that check for strip markers]]
[[Category:Box modules]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>pwguz15ot368tj2s5ovvps446okurpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:India</title>
    <ns>10</ns>
    <id>96539</id>
    <redirect title="සැකිල්ල:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ" />
    <revision>
      <id>789431</id>
      <parentid>518748</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T01:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1966</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[සැකිල්ල:States and Union Territories of India]] to [[සැකිල්ල:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ]]</comment>
      <origin>789431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="l70rjzx95q0d1fbbfsc688tgcmybg2q" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සැකිල්ල:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ]]</text>
      <sha1>l70rjzx95q0d1fbbfsc688tgcmybg2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:ඉන්දියාව</title>
    <ns>10</ns>
    <id>96540</id>
    <redirect title="සැකිල්ල:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ" />
    <revision>
      <id>789432</id>
      <parentid>518749</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T01:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>1966</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[සැකිල්ල:States and Union Territories of India]] to [[සැකිල්ල:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ]]</comment>
      <origin>789432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184" sha1="l70rjzx95q0d1fbbfsc688tgcmybg2q" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සැකිල්ල:ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්ත හා මධ්‍යම රාජ්‍ය පාලන ප්‍රදේශ]]</text>
      <sha1>l70rjzx95q0d1fbbfsc688tgcmybg2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජෝන් හෝල්ඩර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101320</id>
    <revision>
      <id>789439</id>
      <parentid>712995</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8222" sha1="ls3gsv9kx2y09cuzfdqh9y3m5z3px10" xml:space="preserve">
'''ජෝන් වේක්ෆීල්ඩ් හෝල්ඩර්''' (උපත 1945 මාර්තු 19, සුපර්ලේටිව්, ශාන්ත ජෝර්ජ්, බාර්බඩෝස් ) යනු ඉංග්‍රීසි හිටපු පළමු පෙළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙක් සහ [[ටෙස්ට්]] විනිසුරුවෙකි.

හැම්ප්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් සමාජයේ ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස (1968-1972) හෝල්ඩර් දක්ෂ දකුණත් මධ්‍යම වේග පන්දු යවන්නෙක් විය. 1970 තරග වාරයේදී හෝල්ඩර් කඩුලු 55ක් දවා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;thefollowon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Barker |first=Paul |date=29 March 2008 |title=Former Test umpire John Holder at Worksop |url=http://www.thefollowon.com/news/pages2008/holder.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511193408/http://www.thefollowon.com/news/pages2008/holder.shtml |archive-date=11 May 2008 |access-date=14 May 2009 |publisher=thefollowon.com}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ හොඳම පන්දු යැවීම වූයේ 1972 දී ග්ලූස්ටර්ෂයර් ට එරෙහිව ලකුණු 49 කට කඩුලු 6 ක් සහ 79 ට 7 යි. 1972 දී හෝල්ඩර් කෙන්ට් ට එරෙහිව කඩුලු ත්‍රිත්වයක් ද ලබා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;thefollowon&quot; /&gt; පන්දු යවන්නෙකු ලෙස ඔහුගේ වෘත්තීය ජීවිතයේදී ඔහු පළමු පෙළ කඩුලු 139ක් දවා ගත්තේ සාමාන්‍ය 24.56ක් ලෙසිනි.&lt;ref name=&quot;thefollowon&quot; /&gt;

හෝල්ඩර් 1983 දී පළමු පන්තියේ විනිසුරුවරයෙකු බවට පත් වූ අතර&lt;ref name=&quot;thefollowon&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Barker |first=Paul |date=29 March 2008 |title=Former Test umpire John Holder at Worksop |url=http://www.thefollowon.com/news/pages2008/holder.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080511193408/http://www.thefollowon.com/news/pages2008/holder.shtml |archive-date=11 May 2008 |access-date=14 May 2009 |publisher=thefollowon.com}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFBarker2008&quot;&gt;Barker, Paul (29 March 2008). [https://web.archive.org/web/20080511193408/http://www.thefollowon.com/news/pages2008/holder.shtml &quot;Former Test umpire John Holder at Worksop&quot;]. thefollowon.com. Archived from [http://www.thefollowon.com/news/pages2008/holder.shtml the original] on 11 May 2008&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;14 May&lt;/span&gt; 2009&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ඔහු ටෙස්ට් තරඟ එකොළහක සහ එක්දින ජාත්‍යන්තර තරඟ දහනවයක විනිසුරු ලෙස පෙනී සිටියේය.&lt;ref name=&quot;You Are The Umpire&quot;&gt;{{Cite book|location=London}}&lt;/ref&gt; හෝල්ඩර් [[ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය]] විසින් ලොව පුරා කලාපීය විනිසුරුවන්ගේ කාර්ය සාධන කළමනාකරුවන් පස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස පත් කරන ලද අතර යුරෝපය, කැරිබියන්, ඇමරිකාව සහ කැනඩාව යන රටවල විනිසුරුවන්ගේ දක්‍ෂතා අධීක්ෂණය සහ වැඩිදියුණු කිරීමේ වගකීම දරයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.oldham-chronicle.co.uk/news-features/9/sport-news/11593/john-lands-top-icc-umpire-post|title=John lands top ICC umpire post|date=10 July 2008|publisher=Oldham Evening Chronicle|access-date=16 April 2023|archive-date=27 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827020909/http://www.oldham-chronicle.co.uk/news-features/9/sport-news/11593/john-lands-top-icc-umpire-post|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ඔහු පෝල් ට්‍රෙවිලියන් නම් රචකයා සමඟ එක්ව ''You Are The Umpire'' පොත ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;You Are The Umpire&quot;&gt;{{Cite book|location=London}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFPaul_Trevillion_and_John_Holder2008&quot;&gt;Paul Trevillion and John Holder (2008). ''You Are The Umpire''. London: Guardian. [[ජාත්‍යන්තර සම්මත පොත් අංකය|ISBN]]&amp;nbsp;[[විශේෂ: පොත් මූලාශ්‍ර/978-0-85265-077-6|&lt;bdi&gt;978-0-85265-077-6&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; මෙම පොත පදනම් වී ඇත්තේ බ්‍රිතාන්‍ය පුවත්පතක් වන ''ද ඔබ්සර්වර්'' හි ක්‍රීඩා අංශයට ඇතුළත් වූ විකට තීරුවක් මත වන අතර ක්‍රීඩා නිලධාරීන් විසින් ගත යුතු අසාමාන්‍ය හෝ දුෂ්කර තීරණ දෙකම ඉස්මතු කරන බැවින් ''යූ ආර් ද රෙෆ්'' සමඟ සමානකම් දරයි.&lt;ref name=&quot;You Are The Umpire&quot; /&gt;

ටිල්කන් කුසලාන අවසන් මහා තරගය වර්ෂාවෙන් සේදී යාමෙන් පසුව ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වූ තරගයක් තීරණය කිරීම සඳහා 'බෝල්-අවුට්' කිරීමේ අදහස දොන් ඔස්ලියර් සමඟ හෝල්ඩර්ට හිමි වේ. සාම්ප්‍රදායික සහ සමහර විට ජනප්‍රිය නොවන කාසියේ කාසියේ වාසිය වෙනුවට තරගය සමථයකට පත් කිරීමට වෙනත් ක්‍රමයක් ගැන සිතන ලෙස සංවිධායකයින් ඔවුන්ට කියා තිබුණි. මෙම අදහස පසුව සියලුම එංගලන්ත සහ වේල්ස් ක්‍රිකට් මණ්ඩල තරඟ සඳහා අනුගමනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;thefollowon&quot;/&gt;

2000 දී හෝල්ඩර් බාබඩෝස් හි රූගත කරන ලද ''ද ලෝස් ඔෆ් ක්‍රිකට්, 2000 කෝඩ්'' චිත්‍රපටවල උපදේශක විය. මෙම චිත්‍රපටයේ හෝල්ඩර් සහ ශ්‍රීමත් ගාෆීල්ඩ් සෝබර්ස් සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් ඇතුළත් වූ අතර එය අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද්දේ සම්මානලාභී බ්‍රිතාන්‍ය චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක මාකස් ඩිලිස්ටෝන් විසිනි.

පළමු පන්තියේ විනිසුරුවරයෙකු ලෙස වසර 27කට පසුව හෝල්ඩර් 2009 තරගවාරය අවසානයේ විශ්‍රාම ගියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/cricket/article6825490.ece|title=Dwayne Smith claims four Nottinghamshire wickets in an over|last=Tennant|first=Ivo|date=8 September 2009|work=The Times|access-date=6 May 2010|location=London}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:1945 උපත්]]</text>
      <sha1>ls3gsv9kx2y09cuzfdqh9y3m5z3px10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රුසින් තත්සර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105018</id>
    <revision>
      <id>789463</id>
      <parentid>788971</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T10:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="5lunasg0zmp4qjkwpuhi3c3xhp9vtvw" xml:space="preserve">{{Short description|Sri Lankan astronomy writer}}

{{Multiple issues|
{{notability|date=May 2026}}
{{more citations needed|date=May 2026}}
{{COI|date=May 2026}}
}}

{{Infobox person
| name = රුසින් තත්සර
| birth_place = Sri Lanka
| education = [[University of Moratuwa]]
| occupation = ලේඛක
}}

'''රුසින් තත්සර''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ තාරකා විද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සහ ග්‍රන්ථ රචනා කරන ලේඛකයෙකි.

ඔහුගේ කෘතියක් ලෙස ''&quot;කමල් සර්ගෙන් ඔක්සිජන්&quot;'' නම් ග්‍රන්ථය සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://opac.lib.uom.lk/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=181483 |title=Oxygen from Kamal Sir |website=University of Moratuwa Library |access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;

එමෙන්ම ''&quot;Cosmos M Creator&quot;'' නම් වූ විද්‍යුත් සඟරාවක් සහ ''&quot;විමාන&quot;'' නම් සංකල්පයක් පිළිබඳ වාර්තා මාධ්‍යවල සඳහන් වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.pressreader.com/sri-lanka/sunday-times-sri-lanka/20211024/283145726930150 |title=Electronic Imaginative Astronomy Magazine |work=Sunday Times (Sri Lanka) |date=2021-10-24 |access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://archives1.dailynews.lk/2022/05/03/local/278141/sri-lanka%E2%80%99s-first-virtual-%E2%80%98space-city%E2%80%99-ina |title=Sri Lanka’s first virtual ‘Space City’ inaugurated |work=Daily News (Sri Lanka) |date=2022-05-03 |access-date=2026-05-02 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රකාශන ==
* ''කමල් සර්ගෙන් ඔක්සිජන්''&lt;ref name=&quot;oxygen&quot; /&gt;
* ''Space Construction''&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dl.lib.uom.lk/handle/123/21052 |title=Space Construction |website=University of Moratuwa Digital Library |access-date=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==
{{Reflist}}

[[Category:Living people]]
[[Category:Sri Lankan writers]]</text>
      <sha1>5lunasg0zmp4qjkwpuhi3c3xhp9vtvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගගන චුම්බිතයෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115248</id>
    <revision>
      <id>789435</id>
      <parentid>734908</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T02:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="gn4pvu0f5cibvu6l17obmjg4etwfnho" xml:space="preserve">'''ගගන චුම්බිතයක්''' ({{en|skyscraper}}) යනු, තට්ටු ගණනාවකින් යුත්, උස වාසය සඳහා අඛණ්ඩව භාවිතා කළ හැකි ගොඩනැගිල්ලක් වෙයි. වත්මන් මූලාශ්‍ර වලට අනුව අවම වශයෙන් උස {{convert|100|m|ft|sp=us}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=Skyscraper, Emporis Standards |url=https://www.emporis.com/building/standard/75/skyscraper |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511222640/http://www.emporis.com/building/standard/75/skyscraper |url-status=dead |archive-date=11 May 2015 |website=Emporis.com |access-date=7 November 2020}}&lt;/ref&gt; හෝ {{convert|150|m|ft|sp=us}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Skyscraper? |url=https://www.theb1m.com/video/what-is-a-skyscraper |website=Theb1m.com |access-date=7 November 2020}}&lt;/ref&gt; විය යුතු යැයි සැලකෙන මුත්, ඉතා උස [[Tower block|high-rise buildings]] යන්න හැර වෙනත් විශ්වීය ලෙස පිළිගත් අර්ථදැක්වීමක් නොමැත. ඓතිහාසික වශයෙන්, 1880 දශකයේ දී ගොඩනැගීම ආරම්භ වූ [[Storey|තට්ටු]] 10 සහ 20 අතර ගොඩනැගිලි මේ නමින් හැඳින්වී ඇත.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Skyscraper |url=https://www.britannica.com/technology/skyscraper |first=Melissa |last=Petruzzello |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=21 February 2022 |quote=Skyscraper, very tall, multistoried building. The name first came into use during the 1880s, shortly after the first skyscrapers were built, in the United States. The development of skyscrapers came as a result of the coincidence of several technological and social developments. The term skyscraper originally applied to buildings of 10 to 20 stories, but by the late 20th century the term was used to describe high-rise buildings of unusual height, generally greater than 40 or 50 stories.}}&lt;/ref&gt; කාර්යාල, හෝටල්, residential spaces, සහ retail spaces මෙම ගොඩනැගිලි තුළ පැවතිය හැකිය.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
{{Portal|Architecture}}
* [[CTBUH Skyscraper Award]]
* [[Emporis Skyscraper Award]]
* [[Groundscraper]]
* [[List of cities with the most skyscrapers]]
* [[List of tallest buildings]]
* [[List of tallest buildings and structures]]
* [[Plyscraper]]
* [[Seascraper]]
* [[Skyscraper design and construction]]
* [[Skyscraper Index]]
* [[Skyscraper Museum]] in NYC
* [[Skyscrapers in film]]
* [[Skyline]]
* [[Vertical farming]], &quot;farmscrapers&quot;
* [[World's littlest skyscraper]]
* [[Drag coefficient|drag-coefficient]]
* [[Fatigue (material)|material-fatigue]]
* [[Downforce|down-force]]
* [[Steel frame]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Commons category|Skyscrapers}}
{{Wikiquote}}
* {{curlie|Arts/Architecture/Building_Types/Skyscrapers|Skyscrapers}}
* [http://www.ctbuh.org Council on Tall Buildings and Urban Habitat]
* [https://web.archive.org/web/20140210021749/https://flipboard.com/section/skyscrapercity-bqxHt8 SkyscraperCity] construction updates magazine
* [http://standards.phorio.com/?t=definition&amp;code=6761770913 Skyscraper definition on Phorio Standards]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.skyscraper.org Skyscraper Museum]
* [http://www.skyscraperpage.com SkyscraperPage] Technical information and diagrams

{{TBSW}}
{{Supertall skyscrapers}}
{{Developments}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:ගගන චුම්බිතයෝ| ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ව්‍යුහාත්මක ඉංජිනේරු විද්‍යාව]]
[[Category:Structural system]]
[[ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි]]
[[Category:Building types]]</text>
      <sha1>gn4pvu0f5cibvu6l17obmjg4etwfnho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජාත්‍යන්තර නාමකරණය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127124</id>
    <revision>
      <id>789438</id>
      <parentid>764154</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T03:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13021" sha1="iatspppew2k9fx0ouiajazh65ue2ceg" xml:space="preserve">{{short description|අක්ෂරාංක නම් කිරීම 1962 සිට දියත් කරන ලද පෘථිවි කක්ෂයේ හෝ ඉන් ඔබ්බට අභ්‍යවකාශ යානා හඳුනා ගැනීමට භාවිතා කරයි}}
{{Wikidata property|P247}}
'''COSPAR ID''' ලෙසද හැඳින්වෙන '''ජාත්‍යන්තර නාමකරණය''' යනු අභ්‍යවකාශයේ ඇති කෘත්‍රිම වස්තූන් සඳහා පවරා ඇති ජාත්‍යන්තර හඳුනාගැනීමකි. &lt;ref name=&quot;space-track-faq&quot;/&gt;

උදාහරණයක් ලෙස, හබල් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය ( [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-037B 1990-037B] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407205918/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-037B |date=2022-04-07 }} ) අභ්‍යවකාශයට රැගෙන ගිය STS-31 මෙහෙයුමේ &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;ඩිස්කවරි&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; අභ්‍යවකාශ ෂටලය [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-037A 1990-037A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713032911/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1990-037A |date=2020-07-13 }} ලෙස නම් කර ඇත. මෙම දියත් කිරීම 1990 දී ලෝකයෙන්ම 37 වැනි සාර්ථක දියත් කිරීම විය.

මෙම නාමකරණ පද්ධතිය සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ COSPAR පද්ධතිය ලෙසයි. එය ජාත්‍යන්තර විද්‍යා කවුන්සිලයේ අභ්‍යවකාශ පර්යේෂණ කමිටුව ({{En|Committee on Space Research}}) (COSPAR) වෙනුවෙන් නම් කර ඇත. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=McDowell |first=Jonathan |title=Designations |url=https://www.planet4589.org/space/lvdb/des.html |access-date=3 October 2019 |website=JSR Launch Vehicle Database}}&lt;/ref&gt;

COSPAR විසින් [[හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලය|හාවඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ]] නිර්මාණය කරන ලද පළමු නාමකරණ ක්‍රමය යටපත් කරන ලදී. එම ක්‍රමය කෘතිම චන්ද්‍රිකා නම් කිරීමට ග්‍රීක හෝඩියේ අකුරු භාවිතා කළේය. මෙය ස්වභාවික චන්ද්‍රිකා සඳහා විද්‍යාත්මක නම් කිරීමේ සම්මුතිය මත පදනම් විය. උදාහරණයක් ලෙස, [[ස්පුට්නික්-1|ස්පුට්නික් 1]] '''1957 ඇල්ෆා 2''' ලෙස නම් කරන ලදී. කක්ෂයේ දී වඩා දීප්තිමත් වූ දියත් කිරීමේ වාහනය 1957 ඇල්ෆා 1 ලෙස නම් කරන ලදී. එකම දියත් කිරීමේ දී දීප්තිමත් වස්තූන්ට අඩු පූර්ණ සංඛ්‍යා ලබා දී ඇති අතර ඇල්ෆා ලබා දී ඇත්තේ එය වසරේ පළමු දියත් කිරීම වූ බැවිනි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1957/11/25/archives/alpha-is-sciences-tag-for-first-of-satellites.html|title=Alpha Is Science's Tag For First of Satellites|date=November 25, 1957|work=The New York Times|page=12}}&lt;/ref&gt; හාවඩ් නම් කිරීමේ ක්‍රමය 1962 අවසානය දක්වා දියත් කරන ලද චන්ද්‍රිකා සඳහා අඛණ්ඩව භාවිතා කරන ලද අතර එය නවීන පද්ධතිය සමඟ ප්‍රතිස්ථාපනය විය. නව ආකෘතියේ නාමකරණය ලැබුණු පළමු චන්ද්‍රිකාව වූයේ Luna E-6 No.2, 1963-001B ය, නමුත් NSSDC වෙබ් අඩවිය ඇතුළු සමහර මූලාශ්‍ර, තවදුරටත් කක්ෂයේ නොමැති වුවද පැරණි චන්ද්‍රිකා සඳහාද නව නාමකරණ ක්‍රමය යටතේ නම් කර ඇත.

{{Wikidata property|P8913}}
එක්සත් ජනපදයේ අභ්‍යවකාශ විධානය මඟින් අභ්‍යවකාශයේ දී සොයා ගන්නා ලද චන්ද්‍රිකා නාමාවලි අංක සමඟින් වස්තු සඳහා නාම පවරනු ලැබේ. &lt;ref name=&quot;space-track-faq&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.space-track.org/documentation#/faq |access-date=July 14, 2019 |publisher=Space-Track.org |quote=Q: What criteria are used to determine whether an orbiting object should receive a catalogue number and International Designation? A: We must be able to determine who it belongs to, what launch it correlates to, and the object must be able to be maintained (tracked well).}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.space-track.org/documentation#/faq &quot;Frequently Asked Questions&quot;]. Space-Track.org&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;July 14,&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;. &lt;q&gt;Q: What criteria are used to determine whether an orbiting object should receive a catalogue number and International Designation? A: We must be able to determine who it belongs to, what launch it correlates to, and the object must be able to be maintained (tracked well).&lt;/q&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; එක්සත් ජාතීන්ගේ බාහිර අභ්‍යවකාශ කටයුතු සඳහා වන කාර්යාලය (UNOOSA) සහ [[නාසා|NASA]] හි කොටසක් වන ජාතික අභ්‍යවකාශ විද්‍යා දත්ත මධ්‍යස්ථානය (NSSDC), සැලසුම්කරුවන් හා සම්බන්ධ දියත් කිරීම් සහ භාණ්ඩ පිළිබඳ අමතර තොරතුරු සපයන නාමාවලි දෙකක් පවත්වාගෙන යයි. UNOOSA COSPAR ID භාවිතා කරන අතර, බොහෝ NSSDC ප්‍රධාන නාමාවලියේ (NMC) ඇතුළත් කිරීම් දියත් කිරීමට පෙර සාදනු ලැබේ, එබැවින් ඒවා සෑම විටම COSPAR ID එකකට බැඳී නොමැත. පහත උදාහරණ වේ:
{|
!චන්ද්‍රිකාව
! මූලික ප්‍රවේශය (NSSDCA_ID)
! පසු දියත් කිරීමේ ප්‍රවේශය (COSPAR_ID)
! සටහන
|-
| BepiColombo
| [https://web.archive.org/web/20211021043935/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=BEPICLMBO BEPICLMBO]
| [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-080A 2018-080A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202141824/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2018-080A |date=2023-12-02 }}
| මූලික ප්‍රවේශය 2021 අගභාගයේදී මකා දමන ලදී
|-
| LightSail-2
| -
| [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019036AC 2019036AC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200211030414/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2019036AC |date=2020-02-11 }}
| ඉරක් නොපවතී
|-
| Sojourner
| [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=MESURPR MEURPR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021135133/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=MESURPR |date=2020-10-21 }} (රෝවර්)
| [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-068A 1996-068A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127200641/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1996-068A |date=2021-01-27 }} (අභ්‍යවකාශ යානා)
| අගහරු පාත්ෆයින්ඩර් රෝවරය
|-
| Lucy
| [https://web.archive.org/web/20211019023317/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=LUCY ලුසී]
| [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2021-093A 2021-093A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016180448/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2021-093A |date=2021-10-16 }}
| ආරම්භක ප්‍රවේශය දියත් කිරීමෙන් පසුව ලබා ගත නොහැක
|-
| [[අභ්‍යවකාශ ෂටල|අභ්‍යවකාශ ෂටලය]]
| [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=SHUTTLE ෂටලය]
| ලද නොහැක
| 1981 සිට 2011 දක්වා මෙහෙයුම් 135 ක් පියාසර කර ඇත. සෑම මෙහෙයුමකටම COSPAR හැඳුනුම්පතක් ඇත නමුත් NSSDC ඇතුල්වීමක් නොමැත.
|-
| ජේම්ස් වෙබ් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂය
| [https://web.archive.org/web/20211224083312/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=JWST JWST]
| [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2021-130A 2021-130A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230129083153/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=2021-130A |date=2023-01-29 }}
| ආරම්භක ප්‍රවේශය දියත් කිරීමෙන් පසුව ලබා ගත නොහැක
|}
පෘථිවි කක්ෂයක් සම්පූර්ණ නොකරන අභ්‍යවකාශ යානා, උදාහරණයක් ලෙස කක්ෂය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අපොහොසත් වන දියත් කිරීම් සඳහා හැඳුනුම්පත් ලබා නොදේ. &lt;ref name=&quot;space-track-faq&quot;/&gt;

[[ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය|ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයේ]] පළමු මොඩියුලය 1998 දී දියත් කළ නිසා අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙන් දියත් කරන ලද චන්ද්‍රිකා සඳහා &quot;1998-067&quot; වලින් ආරම්භ වන COSPAR හැඳුනුම්පතක් ලබා දී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, ජපානයේ Tanegashima අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයෙන් 2015 අගෝස්තු 19 වන දින H-II හුවමාරු වාහනයකින් දියත් කරන ලද GOMX-3 චන්ද්‍රිකාව COSPAR ID 1998-067HA ලෙස නම් කර ඇත, මන්ද එය මුලින්ම ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානයට පැමිණ පසුව දියත් කරන ලදී.

== සටහන් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|group=n}}

== අමතර ==

* [[චන්ද්‍රිකා නාමාවලි අංකය]]

== යොමු කිරීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unoosa.org/oosa/osoindex/search-ng.jspx අභ්‍යවකාශයට දියත් කරන ලද වස්තු පිළිබඳ මාර්ගගත දර්ශකය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [https://www.space-track.org/ USSTRATCOM අභ්‍යවකාශ පථය]
* [https://celestrak.com/ CelesTrak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629111913/https://www.celestrak.com/ |date=2022-06-29 }} (Space-Track.org නාමාවලියෙහි අර්ධ පිටපතක්)
* [http://adsabs.harvard.edu/full/1991NASCP3103..696. කුඩා චන්ද්‍රිකා සුන්බුන් නාමාවලිය නඩත්තු ගැටළු]
[[ප්‍රවර්ගය:හඳුන්වනයන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:කෘත්‍රිම චන්ද්‍රිකා]]</text>
      <sha1>iatspppew2k9fx0ouiajazh65ue2ceg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Sidebar/sandbox</title>
    <ns>828</ns>
    <id>173471</id>
    <revision>
      <id>789405</id>
      <parentid>716091</parentid>
      <timestamp>2025-12-29T18:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Ahecht</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>Only emit child category once</comment>
      <origin>789405</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13509" sha1="17h0pmtadjjl9tjdq6r6ho3dodsuqrn" xml:space="preserve">require('strict')
local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration/sandbox')

local p = {}

local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs

--[[
Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort
for tracking to convert to TemplateStyles.

TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module.
TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does
]]
local function categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	local title = mw.title.getCurrentTitle()
	if title.namespace ~= 10 and title.namespace ~= 828 then return '' end
	for _, pattern in ipairs (cfg.i18n.pattern.uncategorized_conversion_titles) do
		if title.text:match(pattern) then return '' end
	end
	
	for key, _ in pairs(args) do
		if mw.ustring.find(key, cfg.i18n.pattern.style_conversion) or key == 'width' then
			return cfg.i18n.category.conversion
		end
	end
end

--[[
For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}}
implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim their
whitespace. This also triggered the automatic newline behavior.
]]
-- See ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]])
local function trimAndAddAutomaticNewline(s)
	s = mw.ustring.gsub(s, &quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
	if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then
		return '\n' .. s
	else
		return s
	end
end

--[[
Finds whether a sidebar has a subgroup sidebar.
]]
local function detectChild(s)
	if mw.ustring.find(s, cfg.i18n.pattern.subgroup) then
		return true
	else
		return false
	end
end

local function has_navbar(navbar_mode, sidebar_name)
	return navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_none and
		navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_off and
		(
			sidebar_name or
			mw.getCurrentFrame():getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.sandbox, '') ~=
			cfg.i18n.title_not_to_add_navbar
		)
end

local function has_list_class(args, htmlclass)
	local patterns = {
		'^' .. htmlclass .. '$',
		'%s' .. htmlclass .. '$',
		'^' .. htmlclass .. '%s',
		'%s' .. htmlclass .. '%s'
	}
	
	for arg, value in pairs(args) do
		if type(arg) == 'string' and mw.ustring.find(arg, 'class') then
			for _, pattern in ipairs(patterns) do
				if mw.ustring.find(args[arg] or '', pattern) then
					return true
				end
			end
		end
	end
	return false
end

-- there are a lot of list classes in the wild, so we add their TemplateStyles
local function add_list_styles(args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local function add_list_templatestyles(htmlclass, templatestyles)
		if has_list_class(args, htmlclass) then
			return frame:extensionTag{
				name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles }
			}
		else
			return ''
		end
	end
	
	local plainlist_styles = add_list_templatestyles('plainlist', cfg.i18n.templatestyles.plainlist)
	local hlist_styles = add_list_templatestyles('hlist', cfg.i18n.templatestyles.hlist)
	
	-- a second workaround for [[phab:T303378]]
	-- when that issue is fixed, we can actually use has_navbar not to emit the
	-- tag here if we want
	if has_navbar(args.navbar, args.name) and hlist_styles == '' then
		hlist_styles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles.hlist}
		}
	end

	-- hlist -&gt; plainlist is best-effort to preserve old Common.css ordering. [hlist_note]
	return hlist_styles .. plainlist_styles
end

-- work around [[phab:T303378]]
-- for each arg: find all the templatestyles strip markers, insert them into a
-- table. then remove all templatestyles markers from the arg
local function move_hiding_templatestyles(args)
	local gmatch = string.gmatch
	local gsub = string.gsub
	local templatestyles_markers = {}
	local strip_marker_pattern = '(\127[^\127]*UNIQ%-%-templatestyles%-%x+%-QINU[^\127]*\127)'
	for k, arg in pairs(args) do
		for marker in gmatch(arg, strip_marker_pattern) do
			table.insert(templatestyles_markers, marker)
		end
		args[k] = gsub(arg, strip_marker_pattern, '')
	end
	return templatestyles_markers
end

local function add_notpageimage_class(image_arg)
	if string.match(image_arg, '^%[%[File:') or string.match(image_arg, '^%[%[Image:') then
		image_arg = mw.text.trim(image_arg)
		if image_arg:find('class=') then
			image_arg = image_arg:gsub('class=', 'class=notpageimage ')
		else
			image_arg = image_arg:sub(1, -3) .. '|class=notpageimage]]'
		end
		return image_arg
	end
end

--[[
Main sidebar function. Takes the frame, args, and an optional collapsibleClass.
The collapsibleClass is and should be used only for sidebars with collapsible
lists, as in p.collapsible.
]]
function p.sidebar(frame, args, collapsibleClass)
	if not args then
		args = getArgs(frame)
	end
	local hiding_templatestyles = table.concat(move_hiding_templatestyles(args))
	local root = mw.html.create()
	local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == cfg.i18n.child_yes

	root = root:tag('table')
	if not child then
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.sidebar)
			-- force collapsibleClass to be sidebar-collapse otherwise output nothing
			:addClass(collapsibleClass == cfg.i18n.class.collapse and cfg.i18n.class.collapse or nil)
			:addClass('nomobile')
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_none and cfg.i18n.class.float_none or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_left and cfg.i18n.class.float_left or nil)
			:addClass(args.wraplinks ~= cfg.i18n.wrap_true and cfg.i18n.class.wraplinks or nil)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:attr('role', 'navigation')
			:css('width', args.width or nil)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)

		if args.outertitle then
			root
				:tag('caption')
					:addClass(cfg.i18n.class.outer_title)
					:addClass(args.outertitleclass)
					:cssText(args.outertitlestyle)
					:wikitext(args.outertitle)
		end

		if args.topimage then
			local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

			imageCell
				:addClass(cfg.i18n.class.top_image)
				:addClass(args.topimageclass)
				:cssText(args.topimagestyle)
				:wikitext(add_notpageimage_class(args.topimage))

			if args.topcaption then
				imageCell
					:tag('div')
						:addClass(cfg.i18n.class.top_caption)
						:cssText(args.topcaptionstyle)
						:wikitext(args.topcaption)
			end
		end

		if args.pretitle then
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(args.topimage and cfg.i18n.class.pretitle_with_top_image
							or cfg.i18n.class.pretitle)
						:addClass(args.pretitleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.pretitlestyle)
						:wikitext(args.pretitle)
		end
	else
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.subgroup)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)
	end

	if args.title then
		if child then
			root
				:wikitext(args.title)
		else
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(args.pretitle and cfg.i18n.class.title_with_pretitle
							or cfg.i18n.class.title)
						:addClass(args.titleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.titlestyle)
						:wikitext(args.title)
		end
	end

	if args.image then
		local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

		imageCell
			:addClass(cfg.i18n.class.image)
			:addClass(args.imageclass)
			:cssText(args.imagestyle)
			:wikitext(add_notpageimage_class(args.image))

		if args.caption then
			imageCell
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.caption)
					:cssText(args.captionstyle)
					:wikitext(args.caption)
		end
	end

	if args.above then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.above)
					:addClass(args.aboveclass)
					:cssText(args.abovestyle)
					:newline() -- newline required for bullet-points to work
					:wikitext(args.above)
	end

	local rowNums = {}
	for k, v in pairs(args) do
		k = '' .. k
		local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$')
		if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end
	end
	table.sort(rowNums)
	-- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3
	-- and content3 are specified)
	for i = #rowNums, 1, -1 do
		if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then
			table.remove(rowNums, i)
		end
	end

	local hasChild = false
	for i, num in ipairs(rowNums) do
		local heading = args['heading' .. num]
		if heading then
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(cfg.i18n.class.heading)
						:addClass(args.headingclass)
						:addClass(args['heading' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.headingstyle)
						:cssText(args['heading' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(heading)
		end

		local content = args['content' .. num]
		if content then
			local baseContentClass = cfg.i18n.class.content
			if detectChild(content) then
				baseContentClass = cfg.i18n.class.content_with_subgroup
				hasChild = true
			end
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(baseContentClass)
						:addClass(args.contentclass)
						:addClass(args['content' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.contentstyle)
						:cssText(args['content' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(content)
						:done()
					 -- Without a linebreak after the &lt;/td&gt;, a nested list like
					 -- &quot;* {{hlist| ...}}&quot; doesn't parse correctly.
					:newline()
		end
	end

	if args.below then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.below)
					:addClass(args.belowclass)
					:cssText(args.belowstyle)
					:newline()
					:wikitext(args.below)
	end

	if not child and has_navbar(args.navbar, args.name) then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.navbar)
					:cssText(args.navbarstyle)
					:wikitext(require('Module:Navbar')._navbar{
						args.name,
						mini = 1,
						fontstyle = args.navbarfontstyle
					})
	end
	
	local base_templatestyles = ''
	if not child then
		base_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles.sidebar }
		}
	end
	
	local templatestyles = ''
	if args['templatestyles'] and args['templatestyles'] ~= '' then
		templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['templatestyles'] }
		}
	end
	
	local child_templatestyles = ''
	if args['child templatestyles'] and args['child templatestyles'] ~= '' then
		child_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['child templatestyles'] }
		}
	end
	
	local grandchild_templatestyles = ''
	if args['grandchild templatestyles'] and args['grandchild templatestyles'] ~= '' then
		grandchild_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['grandchild templatestyles'] }
		}
	end

	return table.concat({
		add_list_styles(args), -- see [hlist_note] above about ordering
		base_templatestyles,
		templatestyles,
		child_templatestyles,
		grandchild_templatestyles,
		hiding_templatestyles,
		tostring(root),
		(hasChild and cfg.i18n.category.child or ''),
		categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	})
end

local function list_title(args, is_centered_list_titles, num)
	
	local title_text = trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title']
		or cfg.i18n.default_list_title)

	local title
	if is_centered_list_titles then
		-- collapsible can be finicky, so provide some CSS/HTML to support
		title = mw.html.create('div')
			:addClass(cfg.i18n.class.list_title_centered)
			:wikitext(title_text)
	else
		title = mw.html.create()
			:wikitext(title_text)
	end
		
	local title_container = mw.html.create('div')
		:addClass(cfg.i18n.class.list_title)
		-- don't /need/ a listnumtitleclass because you can do
		-- .templateclass .listnumclass .sidebar-list-title
		:addClass(args.listtitleclass)
		:cssText(args.basestyle)
		:cssText(args.listtitlestyle)
		:cssText('color: var(--color-base)')
		:cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle'])
		:node(title)
		:done()
	
	return title_container
end

--[[
Main entry point for sidebar with collapsible lists.
Does the work of creating the collapsible lists themselves and including them
into the args.
]]
function p.collapsible(frame)
	local args = getArgs(frame)
	if not args.name and
		frame:getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.collapse_sandbox, '') ==
		cfg.i18n.collapse_title_not_to_add_navbar then
		args.navbar = cfg.i18n.navbar_none
	end

	local contentArgs = {}
	
	local is_centered_list_titles = false
	if args['centered list titles'] and args['centered list titles'] ~= '' then
		is_centered_list_titles = true
	end

	for k, v in pairs(args) do
		local num = string.match(k, '^list(%d+)$')
		if num then
			local expand = args.expanded and
				(args.expanded == 'all' or args.expanded == args['list' .. num .. 'name'])
			local row = mw.html.create('div')
			row
				:addClass(cfg.i18n.class.list)
				:addClass('mw-collapsible')
				:addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil)
				:addClass(args['list' .. num .. 'class'])
				:cssText(args.listframestyle)
				:cssText(args['list' .. num .. 'framestyle'])
				:node(list_title(args, is_centered_list_titles, num))
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.list_content)
					:addClass('mw-collapsible-content')
					-- don't /need/ a listnumstyleclass because you can do
					-- .templatename .listnumclass .sidebar-list
					:addClass(args.listclass)
					:cssText(args.liststyle)
					:cssText(args['list' .. num .. 'style'])
					:wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num]))

			contentArgs['content' .. num] = tostring(row)
		end
	end

	for k, v in pairs(contentArgs) do
		args[k] = v
	end

	return p.sidebar(frame, args, cfg.i18n.class.collapse)
end

return p</text>
      <sha1>17h0pmtadjjl9tjdq6r6ho3dodsuqrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789406</id>
      <parentid>789405</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Module:Sidebar/sandbox]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>789405</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13509" sha1="17h0pmtadjjl9tjdq6r6ho3dodsuqrn" xml:space="preserve">require('strict')
local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration/sandbox')

local p = {}

local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs

--[[
Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort
for tracking to convert to TemplateStyles.

TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module.
TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does
]]
local function categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	local title = mw.title.getCurrentTitle()
	if title.namespace ~= 10 and title.namespace ~= 828 then return '' end
	for _, pattern in ipairs (cfg.i18n.pattern.uncategorized_conversion_titles) do
		if title.text:match(pattern) then return '' end
	end
	
	for key, _ in pairs(args) do
		if mw.ustring.find(key, cfg.i18n.pattern.style_conversion) or key == 'width' then
			return cfg.i18n.category.conversion
		end
	end
end

--[[
For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}}
implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim their
whitespace. This also triggered the automatic newline behavior.
]]
-- See ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]])
local function trimAndAddAutomaticNewline(s)
	s = mw.ustring.gsub(s, &quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
	if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then
		return '\n' .. s
	else
		return s
	end
end

--[[
Finds whether a sidebar has a subgroup sidebar.
]]
local function detectChild(s)
	if mw.ustring.find(s, cfg.i18n.pattern.subgroup) then
		return true
	else
		return false
	end
end

local function has_navbar(navbar_mode, sidebar_name)
	return navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_none and
		navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_off and
		(
			sidebar_name or
			mw.getCurrentFrame():getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.sandbox, '') ~=
			cfg.i18n.title_not_to_add_navbar
		)
end

local function has_list_class(args, htmlclass)
	local patterns = {
		'^' .. htmlclass .. '$',
		'%s' .. htmlclass .. '$',
		'^' .. htmlclass .. '%s',
		'%s' .. htmlclass .. '%s'
	}
	
	for arg, value in pairs(args) do
		if type(arg) == 'string' and mw.ustring.find(arg, 'class') then
			for _, pattern in ipairs(patterns) do
				if mw.ustring.find(args[arg] or '', pattern) then
					return true
				end
			end
		end
	end
	return false
end

-- there are a lot of list classes in the wild, so we add their TemplateStyles
local function add_list_styles(args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local function add_list_templatestyles(htmlclass, templatestyles)
		if has_list_class(args, htmlclass) then
			return frame:extensionTag{
				name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles }
			}
		else
			return ''
		end
	end
	
	local plainlist_styles = add_list_templatestyles('plainlist', cfg.i18n.templatestyles.plainlist)
	local hlist_styles = add_list_templatestyles('hlist', cfg.i18n.templatestyles.hlist)
	
	-- a second workaround for [[phab:T303378]]
	-- when that issue is fixed, we can actually use has_navbar not to emit the
	-- tag here if we want
	if has_navbar(args.navbar, args.name) and hlist_styles == '' then
		hlist_styles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles.hlist}
		}
	end

	-- hlist -&gt; plainlist is best-effort to preserve old Common.css ordering. [hlist_note]
	return hlist_styles .. plainlist_styles
end

-- work around [[phab:T303378]]
-- for each arg: find all the templatestyles strip markers, insert them into a
-- table. then remove all templatestyles markers from the arg
local function move_hiding_templatestyles(args)
	local gmatch = string.gmatch
	local gsub = string.gsub
	local templatestyles_markers = {}
	local strip_marker_pattern = '(\127[^\127]*UNIQ%-%-templatestyles%-%x+%-QINU[^\127]*\127)'
	for k, arg in pairs(args) do
		for marker in gmatch(arg, strip_marker_pattern) do
			table.insert(templatestyles_markers, marker)
		end
		args[k] = gsub(arg, strip_marker_pattern, '')
	end
	return templatestyles_markers
end

local function add_notpageimage_class(image_arg)
	if string.match(image_arg, '^%[%[File:') or string.match(image_arg, '^%[%[Image:') then
		image_arg = mw.text.trim(image_arg)
		if image_arg:find('class=') then
			image_arg = image_arg:gsub('class=', 'class=notpageimage ')
		else
			image_arg = image_arg:sub(1, -3) .. '|class=notpageimage]]'
		end
		return image_arg
	end
end

--[[
Main sidebar function. Takes the frame, args, and an optional collapsibleClass.
The collapsibleClass is and should be used only for sidebars with collapsible
lists, as in p.collapsible.
]]
function p.sidebar(frame, args, collapsibleClass)
	if not args then
		args = getArgs(frame)
	end
	local hiding_templatestyles = table.concat(move_hiding_templatestyles(args))
	local root = mw.html.create()
	local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == cfg.i18n.child_yes

	root = root:tag('table')
	if not child then
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.sidebar)
			-- force collapsibleClass to be sidebar-collapse otherwise output nothing
			:addClass(collapsibleClass == cfg.i18n.class.collapse and cfg.i18n.class.collapse or nil)
			:addClass('nomobile')
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_none and cfg.i18n.class.float_none or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_left and cfg.i18n.class.float_left or nil)
			:addClass(args.wraplinks ~= cfg.i18n.wrap_true and cfg.i18n.class.wraplinks or nil)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:attr('role', 'navigation')
			:css('width', args.width or nil)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)

		if args.outertitle then
			root
				:tag('caption')
					:addClass(cfg.i18n.class.outer_title)
					:addClass(args.outertitleclass)
					:cssText(args.outertitlestyle)
					:wikitext(args.outertitle)
		end

		if args.topimage then
			local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

			imageCell
				:addClass(cfg.i18n.class.top_image)
				:addClass(args.topimageclass)
				:cssText(args.topimagestyle)
				:wikitext(add_notpageimage_class(args.topimage))

			if args.topcaption then
				imageCell
					:tag('div')
						:addClass(cfg.i18n.class.top_caption)
						:cssText(args.topcaptionstyle)
						:wikitext(args.topcaption)
			end
		end

		if args.pretitle then
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(args.topimage and cfg.i18n.class.pretitle_with_top_image
							or cfg.i18n.class.pretitle)
						:addClass(args.pretitleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.pretitlestyle)
						:wikitext(args.pretitle)
		end
	else
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.subgroup)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)
	end

	if args.title then
		if child then
			root
				:wikitext(args.title)
		else
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(args.pretitle and cfg.i18n.class.title_with_pretitle
							or cfg.i18n.class.title)
						:addClass(args.titleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.titlestyle)
						:wikitext(args.title)
		end
	end

	if args.image then
		local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

		imageCell
			:addClass(cfg.i18n.class.image)
			:addClass(args.imageclass)
			:cssText(args.imagestyle)
			:wikitext(add_notpageimage_class(args.image))

		if args.caption then
			imageCell
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.caption)
					:cssText(args.captionstyle)
					:wikitext(args.caption)
		end
	end

	if args.above then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.above)
					:addClass(args.aboveclass)
					:cssText(args.abovestyle)
					:newline() -- newline required for bullet-points to work
					:wikitext(args.above)
	end

	local rowNums = {}
	for k, v in pairs(args) do
		k = '' .. k
		local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$')
		if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end
	end
	table.sort(rowNums)
	-- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3
	-- and content3 are specified)
	for i = #rowNums, 1, -1 do
		if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then
			table.remove(rowNums, i)
		end
	end

	local hasChild = false
	for i, num in ipairs(rowNums) do
		local heading = args['heading' .. num]
		if heading then
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(cfg.i18n.class.heading)
						:addClass(args.headingclass)
						:addClass(args['heading' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.headingstyle)
						:cssText(args['heading' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(heading)
		end

		local content = args['content' .. num]
		if content then
			local baseContentClass = cfg.i18n.class.content
			if detectChild(content) then
				baseContentClass = cfg.i18n.class.content_with_subgroup
				hasChild = true
			end
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(baseContentClass)
						:addClass(args.contentclass)
						:addClass(args['content' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.contentstyle)
						:cssText(args['content' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(content)
						:done()
					 -- Without a linebreak after the &lt;/td&gt;, a nested list like
					 -- &quot;* {{hlist| ...}}&quot; doesn't parse correctly.
					:newline()
		end
	end

	if args.below then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.below)
					:addClass(args.belowclass)
					:cssText(args.belowstyle)
					:newline()
					:wikitext(args.below)
	end

	if not child and has_navbar(args.navbar, args.name) then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.navbar)
					:cssText(args.navbarstyle)
					:wikitext(require('Module:Navbar')._navbar{
						args.name,
						mini = 1,
						fontstyle = args.navbarfontstyle
					})
	end
	
	local base_templatestyles = ''
	if not child then
		base_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles.sidebar }
		}
	end
	
	local templatestyles = ''
	if args['templatestyles'] and args['templatestyles'] ~= '' then
		templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['templatestyles'] }
		}
	end
	
	local child_templatestyles = ''
	if args['child templatestyles'] and args['child templatestyles'] ~= '' then
		child_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['child templatestyles'] }
		}
	end
	
	local grandchild_templatestyles = ''
	if args['grandchild templatestyles'] and args['grandchild templatestyles'] ~= '' then
		grandchild_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['grandchild templatestyles'] }
		}
	end

	return table.concat({
		add_list_styles(args), -- see [hlist_note] above about ordering
		base_templatestyles,
		templatestyles,
		child_templatestyles,
		grandchild_templatestyles,
		hiding_templatestyles,
		tostring(root),
		(hasChild and cfg.i18n.category.child or ''),
		categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	})
end

local function list_title(args, is_centered_list_titles, num)
	
	local title_text = trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title']
		or cfg.i18n.default_list_title)

	local title
	if is_centered_list_titles then
		-- collapsible can be finicky, so provide some CSS/HTML to support
		title = mw.html.create('div')
			:addClass(cfg.i18n.class.list_title_centered)
			:wikitext(title_text)
	else
		title = mw.html.create()
			:wikitext(title_text)
	end
		
	local title_container = mw.html.create('div')
		:addClass(cfg.i18n.class.list_title)
		-- don't /need/ a listnumtitleclass because you can do
		-- .templateclass .listnumclass .sidebar-list-title
		:addClass(args.listtitleclass)
		:cssText(args.basestyle)
		:cssText(args.listtitlestyle)
		:cssText('color: var(--color-base)')
		:cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle'])
		:node(title)
		:done()
	
	return title_container
end

--[[
Main entry point for sidebar with collapsible lists.
Does the work of creating the collapsible lists themselves and including them
into the args.
]]
function p.collapsible(frame)
	local args = getArgs(frame)
	if not args.name and
		frame:getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.collapse_sandbox, '') ==
		cfg.i18n.collapse_title_not_to_add_navbar then
		args.navbar = cfg.i18n.navbar_none
	end

	local contentArgs = {}
	
	local is_centered_list_titles = false
	if args['centered list titles'] and args['centered list titles'] ~= '' then
		is_centered_list_titles = true
	end

	for k, v in pairs(args) do
		local num = string.match(k, '^list(%d+)$')
		if num then
			local expand = args.expanded and
				(args.expanded == 'all' or args.expanded == args['list' .. num .. 'name'])
			local row = mw.html.create('div')
			row
				:addClass(cfg.i18n.class.list)
				:addClass('mw-collapsible')
				:addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil)
				:addClass(args['list' .. num .. 'class'])
				:cssText(args.listframestyle)
				:cssText(args['list' .. num .. 'framestyle'])
				:node(list_title(args, is_centered_list_titles, num))
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.list_content)
					:addClass('mw-collapsible-content')
					-- don't /need/ a listnumstyleclass because you can do
					-- .templatename .listnumclass .sidebar-list
					:addClass(args.listclass)
					:cssText(args.liststyle)
					:cssText(args['list' .. num .. 'style'])
					:wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num]))

			contentArgs['content' .. num] = tostring(row)
		end
	end

	for k, v in pairs(contentArgs) do
		args[k] = v
	end

	return p.sidebar(frame, args, cfg.i18n.class.collapse)
end

return p</text>
      <sha1>17h0pmtadjjl9tjdq6r6ho3dodsuqrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Sidebar/configuration/sandbox</title>
    <ns>828</ns>
    <id>173472</id>
    <revision>
      <id>789401</id>
      <parentid>716093</parentid>
      <timestamp>2025-12-29T17:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Ahecht</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>make templatestyles subtable</comment>
      <origin>789401</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1877" sha1="k6mqqwkzliuzkcxjf1tezc566qpbk6i" xml:space="preserve">return {
	i18n = {
		child_yes = 'yes',
		float_none = 'none',
		float_left = 'left',
		wrap_true = 'true',
		navbar_none = 'none',
		navbar_off = 'off',
		default_list_title = 'List',
		title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar',
		collapse_title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar with collapsible lists',
		templatestyles = {
			sidebar = 'Module:Sidebar/sandbox/styles.css',
			hlist = 'Hlist/styles.css',
			plainlist = 'Plainlist/styles.css',
			subinfobox = 'Subinfobox bodystyle/styles.css',
		},
		category = {
			child = '[[Category:Pages using sidebar with the child parameter]]',
			conversion = '[[Category:Sidebars with styles needing conversion]]'
		},
		pattern = {
			collapse_sandbox = '/sandbox$',
			sandbox = '/sandbox$',
			subgroup = 'sidebar%-subgroup',
			style_conversion = 'style$',
			uncategorized_conversion_titles = {
				'/[Ss]andbox',
				'/[Tt]estcases',
				'/[Dd]oc$'
			}
		},
		class = {
			sidebar = 'sidebar',
			subgroup = 'sidebar-subgroup',
			subinfobox = 'subinfobox',
			collapse = 'sidebar-collapse',
			float_none = 'sidebar-none',
			float_left = 'sidebar-left',
			wraplinks = 'nowraplinks',
			outer_title = 'sidebar-outer-title',
			top_image = 'sidebar-top-image',
			top_caption = 'sidebar-top-caption',
			pretitle = 'sidebar-pretitle',
			pretitle_with_top_image = 'sidebar-pretitle-with-top-image',
			title = 'sidebar-title',
			title_with_pretitle = 'sidebar-title-with-pretitle',
			image = 'sidebar-image',
			caption = 'sidebar-caption',
			above = 'sidebar-above',
			heading = 'sidebar-heading',
			content = 'sidebar-content',
			content_with_subgroup = 'sidebar-content-with-subgroup',
			below = 'sidebar-below',
			navbar = 'sidebar-navbar',
			list = 'sidebar-list',
			list_title = 'sidebar-list-title',
			list_title_centered = 'sidebar-list-title-c',
			list_content = 'sidebar-list-content'
		}
	}
}</text>
      <sha1>k6mqqwkzliuzkcxjf1tezc566qpbk6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789402</id>
      <parentid>789401</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:59:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Module:Sidebar/configuration/sandbox]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>789401</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1877" sha1="k6mqqwkzliuzkcxjf1tezc566qpbk6i" xml:space="preserve">return {
	i18n = {
		child_yes = 'yes',
		float_none = 'none',
		float_left = 'left',
		wrap_true = 'true',
		navbar_none = 'none',
		navbar_off = 'off',
		default_list_title = 'List',
		title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar',
		collapse_title_not_to_add_navbar = 'Template:Sidebar with collapsible lists',
		templatestyles = {
			sidebar = 'Module:Sidebar/sandbox/styles.css',
			hlist = 'Hlist/styles.css',
			plainlist = 'Plainlist/styles.css',
			subinfobox = 'Subinfobox bodystyle/styles.css',
		},
		category = {
			child = '[[Category:Pages using sidebar with the child parameter]]',
			conversion = '[[Category:Sidebars with styles needing conversion]]'
		},
		pattern = {
			collapse_sandbox = '/sandbox$',
			sandbox = '/sandbox$',
			subgroup = 'sidebar%-subgroup',
			style_conversion = 'style$',
			uncategorized_conversion_titles = {
				'/[Ss]andbox',
				'/[Tt]estcases',
				'/[Dd]oc$'
			}
		},
		class = {
			sidebar = 'sidebar',
			subgroup = 'sidebar-subgroup',
			subinfobox = 'subinfobox',
			collapse = 'sidebar-collapse',
			float_none = 'sidebar-none',
			float_left = 'sidebar-left',
			wraplinks = 'nowraplinks',
			outer_title = 'sidebar-outer-title',
			top_image = 'sidebar-top-image',
			top_caption = 'sidebar-top-caption',
			pretitle = 'sidebar-pretitle',
			pretitle_with_top_image = 'sidebar-pretitle-with-top-image',
			title = 'sidebar-title',
			title_with_pretitle = 'sidebar-title-with-pretitle',
			image = 'sidebar-image',
			caption = 'sidebar-caption',
			above = 'sidebar-above',
			heading = 'sidebar-heading',
			content = 'sidebar-content',
			content_with_subgroup = 'sidebar-content-with-subgroup',
			below = 'sidebar-below',
			navbar = 'sidebar-navbar',
			list = 'sidebar-list',
			list_title = 'sidebar-list-title',
			list_title_centered = 'sidebar-list-title-c',
			list_content = 'sidebar-list-content'
		}
	}
}</text>
      <sha1>k6mqqwkzliuzkcxjf1tezc566qpbk6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අශ්වාරෝහක වෝල්ට්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175961</id>
    <revision>
      <id>789423</id>
      <parentid>782382</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T22:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32955" sha1="sqq7qi9vh7rmdy5hov4z9jnxschueb7" xml:space="preserve">{{Infobox sport|name=අශ්වාරෝහක වෝල්ටිං|image=Voltige123.jpg|alt=|imagesize=|caption=නිදහස් කණ්ඩායම් වෝල්ටිං|union=[[අශ්වාරෝහක ක්‍රීඩා සඳහා ජාත්‍යන්තර සම්මේලනය]] (FEI)|nickname=වෝල්ටිං|first=|firstlabel=|region=|registered=|clubs=|contact=නැත|team=තනි පුද්ගල සහ විවිධ සංඛ්‍යා කණ්ඩායම්|mgender=ඔව්|type=ගෘහස්ථ හෝ එළිමහන්|equipment=[[අශ්වයා]], [[surcingle]], [[longeing]] උපකරණ|venue=සාමාන්‍යයෙන් අශ්වයාට සුදුසු අපිරිසිදු හෝ සමාන අඩි සහිත ගෘහස්ථ පිටියක්|olympic=1920 ඇන්ට්වර්ප් පමණි|paralympic=|IWGA=1993 (ආරාධිත)}}'''අශ්වාරෝහක වෝල්ටිං''', හෝ සරලව '''වෝල්ට් කිරීම''',&lt;ref name=&quot;volt&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Voltiging Federation of Ontario |url=http://www.horses-of-the-sun.ca/VFO.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111017232708/http://www.horses-of-the-sun.ca/VFO.htm |archive-date=17 October 2011 |access-date= |publisher=Horses of the Sun, Canada}}&lt;/ref&gt; බොහෝ විට [[ජිම්නාස්ටික්]] සහ අශ්වාරෝහක [[නර්තන කලාව|නැටුම්]] ලෙස විස්තර කෙරේ, එය තරඟකාරී හෝ තරඟකාරී නොවන ලෙස පුහුණු කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Equestrian Vaulting Australia |url=http://www.equestrianvaultingaustralia.com.au/ |website=equestrian-vaulting}}&lt;/ref&gt; වෝල්ටිං [[Circus|සර්කස්]] වල අශ්වාරෝහක ක්‍රියාවක් ලෙස ඉතිහාසයක් ඇත,&lt;ref name=&quot;lox&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|location=New York, NY|url=https://books.google.com/books?id=-p5llSm6W7wC|page=38}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|location=Chicago, Ill.|url=https://books.google.com/books?id=d5kxAQAAIAAJ|page=419, volume 16}}&lt;/ref&gt; නමුත් එහි මූලාරම්භය අවම වශයෙන් වසර දෙදහසක් පමණ ඈතට විහිදේ. එය පිරිමි සහ කාන්තා යන දෙඅංශයෙන්ම විවෘත වන අතර [[International Federation for Equestrian Sports|අශ්වාරෝහක ක්‍රීඩා සඳහා වන ජාත්‍යන්තර සම්මේලනය]] (Fédération Équestre Internationale හෝ '''FEI''' ) විසින් පිළිගත් අශ්වාරෝහක විෂයයන් දහයෙන් එකකි.&lt;ref name=&quot;fei&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=About us – standards |url=http://www.horsesport.org/about-us/standards |access-date= |publisher=Fédération Équestre Internationale}}&lt;/ref&gt; සමතුලිතතාවය, අවධානය, දළ මෝටර් කුසලතා හෝ සමාජ ඌනතාවයන් ඇති ළමුන් සහ වැඩිහිටියන් සඳහා චිකිත්සක හෝ අන්තර්ක්‍රියාකාරී වෝල්ටිං ක්‍රියාකාරකමක් ලෙස ද භාවිතා වේ.

වෝල්ටිං ලෝලීන් යුරෝපයේ සහ [[බටහිර ලෝකය|බටහිර ලෝකයේ]] අනෙකුත් ප්‍රදේශවල සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත. එය විශේෂයෙන් ජර්මනියේ සහ ස්විට්සර්ලන්තයේ හොඳින් ස්ථාපිත වී ඇත. 1950 සහ 60 ගණන්වල එක්සත් ජනපදයේ වෝල්ටින් ප්‍රථම වරට හඳුන්වා දුන් නමුත් එය කැලිෆෝනියාවට සහ බටහිර වෙරළේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවලට පමණක් සීමා විය.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Alumni Only - American Vaulting Association |url=https://www.americanvaulting.org/startclub/aboutus/history.php |website=www.americanvaulting.org}}&lt;/ref&gt; 2010 වන විට එය ඊසානදිග එක්සත් ජනපදයේ ජනප්‍රිය වීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=La Gorce |first=Tammy |date=25 March 2010 |title=Equestrian Vaulting Gains Fans in the Northeast |url=https://www.nytimes.com/2010/03/26/travel/escapes/26horsevault.html |url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
ඇතැමුන් විශ්වාස කරන පරිදි වෝල්ටිං ක්‍රීඩාවේ මූලාරම්භය පුරාණ රෝමානු ක්‍රීඩා වලින් සොයාගත හැකි වූ අතර, එහිදී ඇක්‍රොබැට්වරුන් සාමාන්‍යයෙන් අශ්වයන් කැන්ටර් කිරීමේ කුසලතා ප්‍රදර්ශනය කළහ. කෙසේවෙතත්, තවත් සමහරු විශ්වාස කරන්නේ, වෝල්ටිං ආරම්භ වූයේ [[Ancient Crete|පැරණි ක්‍රීට්හි]] වන අතර, එහිදී [[Bull-leaping|ගොනා පැනීම]] බහුලව පැවති බවයි. මෙම අවස්ථා දෙකේදීම, මිනිසුන් වසර 2,000 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ චලනය වන අශ්වයන්ගේ/සතුන්ගේ පිටුපස (හෝ ඊට ඉහළින්) ඇක්‍රොබැටික් සහ නැටුම් වැනි චලනයන් සිදු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;autogenerated12&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Alumni Only - American Vaulting Association |url=https://www.americanvaulting.org/startclub/aboutus/history.php |website=www.americanvaulting.org}}&lt;/ref&gt;

පුනරුදයේ සහ මධ්‍යතන යුගයේ ඉතිහාසය තුළ සුරක්ෂිතාගාරයක් හෝ ඒ හා සමාන ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ බොහෝ යොමු ඇතුළත් වේ. ක්‍රීඩාවේ/කලාවෙහි වර්තමාන නම පැමිණෙන්නේ එය පුනරුද සමයේ, අශ්වාරෝහක අසරුවන් සඳහා පැදීමේ සරඹ සහ වේගවත් අභ්‍යාසයක් වූ ප්‍රංශ ''ලා වෝල්ටිජ්'' වෙතින් ය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=A Brief History of Vaulting |url=http://www.vaulting.org.uk/index.php?page=history-of-vaulting |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716092319/http://www.vaulting.org.uk/index.php?page=history-of-vaulting |archive-date=16 July 2011 |access-date= |publisher=British Equestrian Vaulting}}&lt;/ref&gt;

පශ්චාත් යුධ ජර්මනියේ නවීන වෝල්ටිං වර්ධනය වූයේ අශ්වාරෝහක ක්‍රීඩා සඳහා ළමුන් හඳුන්වා දීමේ මුලපිරීමක් වශයෙනි.

1983 දී, වෝල්ටිං FEI විසින් පිළිගත් විෂයයන්ගෙන් එකක් බවට පත් විය. යුරෝපීය ශූරතා ප්‍රථම වරට ඔස්ට්‍රියාවේ [[Ebreichsdorf]] හිදී 1984 දී පවත්වන ලද අතර පළමු FEI ලෝක වෝල්ටිං ශූරතාවලිය 1986 දී ස්විට්සර්ලන්තයේ [[Bulle|බුලේ]] හිදී පැවැත්විණි. [[1990 FEI World Equestrian Games|1990]] දී [[ස්ටොක්හෝම්]] හි [[World Equestrian Games|පැවති ලෝක අශ්වාරෝහක ක්‍රීඩා උළෙලට]] සහ පසුව පැවති සියලුම ක්‍රීඩා සංස්කරණවලට වෝල්ටිං ඇතුළත් විය. 1984 සහ 1996 ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා ඉසව් වලදී එය කලාවක් ලෙස ප්‍රදර්ශනය විය. එය 2006 වසරේ සිට අන්තර් අප්‍රිකානු කුසලාන තරඟාවලියට ඇතුලත් කළේය. &lt;ref name=&quot;iac&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Inter-Africa Cup |url=http://vaulting4africa.piczo.com/inter-africacup?cr=5&amp;linkvar=000044 |access-date=}}&lt;/ref&gt;

පළමු ලෝක කුසලාන වෝල්ටිං තරඟය 2011 අප්‍රේල් 29-30 දිනවල [[ලේයිප්සිග්|ලයිප්සිග්]] හිදී පැවැත්විණි.&lt;ref name=&quot;fei2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 April 2011 |title=LOOSER AND WIEGELE TAKE INAUGURAL FEI WORLD CUP™ VAULTING TITLES |url=http://www.horsesport.org/media/press-releases/looser-and-wiegele-take-inaugural-fei-world-cup%E2%84%A2-vaulting-titles |access-date= |publisher=Fédération Équestre Internationale}}&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Vaulting_at_Kentucky_Horse_Park.webm|thumb|[[Kentucky Horse Park|කෙන්ටකි අශ්ව උද්‍යානයේ]] වෝල්ට් කිරීම]]

== තරඟය ==
[[ගොනුව:Individual_vaulting.jpg|thumb|තනි පුද්ගල නිදහස් විලාසිතාව]]
තරඟකාරී වෝල්ට්දී, වෝල්ටර්ස් තනි තනිව, යුගල ( ''pas-de-deux'' ) සහ කණ්ඩායම් ලෙස තරඟ කරයි. ආරම්භක පිල්කරුවන් ඇවිදීමේදී තරඟ කරන අතර පළපුරුදු වෝල්ටර්වරු [[Canter|කැන්ටර්]] සඳහා තරඟ කරති. වෝල්ටිං [[අශ්වයා]] අවම වශයෙන් මීටර් 15 ක විෂ්කම්භයක් සහිත කවයක ගමන් කරන අතර මධ්‍යයේ සිටගෙන සිටින ලුන්ගර් (හෝ &quot;දිගු&quot;) විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. තරඟකාරී සුරක්ෂිතාගාරයේදී, අසරුවා සහ අශ්වයා යන දෙකම 1 සිට 10 දක්වා පරිමාණයකින් විනිශ්චය කරනු ලැබේ.

වෝල්ටිං තරඟ අනිවාර්ය අභ්‍යාස වලින් සමන්විත වන අතර සංගීතයට කරන ලද නර්තනාංග නිදහස් ආර අභ්‍යාස වලින් සමන්විත වේ. අනිවාර්ය අභ්‍යාස හතක් ඇත: සවි කිරීම, මූලික ආසනය, කොඩිය, මෝල්, කතුරු, ස්ථාවරය සහ පැත්ත. සෑම ව්යායාමයක්ම 0 සිට 10 දක්වා පරිමාණයකින් ලකුණු කර ඇත. අශ්වයන් ද ලකුණු ලබා ගන්නා අතර ඔවුන්ගේ චලනයේ ගුණාත්මකභාවය මෙන්ම ඔවුන්ගේ හැසිරීම මත විනිශ්චය කරනු ලැබේ.

වෝල්ටර් කණ්ඩායම්, pas-de-deux සහ තනි කාණ්ඩ යටතේ තරඟ කරයි. තනි පුද්ගල නිදහස් ආර (Kür ලෙසද හැඳින්වේ) මිනිත්තු 1 ක වැඩසටහනකි, pas-de-deux kür මිනිත්තු 2 ක් වන අතර කණ්ඩායම මිනිත්තු 4 කි. ඒවා සියල්ලම සංගීතයට නැටුම් කර ඇත. නිදහස් විලාස වෝල්ටිං ක්‍රියාවලියක අංගයන් සඳහා සවි කිරීම් සහ බැසීම්, අත්වැටවල්, දණගැසීම සහ සිටගෙන සිටීම සහ ගුවන් චලනයන් වැනි පැනීම, පැනීම සහ පෙරළීමේ කුසලතා ඇතුළත් විය ''හැකිය'' . කෙසේ වෙතත්, මෙම කුසලතා බොහෝමයක් ඉහළම මට්ටම්වල පමණක් දක්නට ලැබේ. දරුවෙකු හෝ ආරම්භකයකු සඳහා සාමාන්ය පුරුද්දක් බොහෝ විට සරල දණහිස් සහ ලෑලි මත වෙනස්කම් අඩංගු වේ. කණ්ඩායම් තවත් වෝල්ටරයක් රැගෙන, ඔසවන්න, හෝ වාතයට විසි කරයි. විනිශ්චය පදනම් වන්නේ තාක්ෂණය, කාර්ය සාධනය, ස්වරූපය, දුෂ්කරතාවය, සමබරතාවය, ආරක්ෂාව සහ අශ්වයාගේ සලකා බැලීම; මුළු ලකුණු වලින් 25%ක් ලබා ගනිමින් අශ්වයා ද ලකුණු ලබා ඇත.

වෝල්ටිං අශ්වයන් සෑදල නැත, නමුත් සර්සිං (හෝ රෝලර්) සහ ඝන පිටුපස පෑඩ් පැළඳ සිටී. &quot;කොසැක් ස්ටයිරප්&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලබන ලෙදර් ලූප මෙන්ම ඇතැම් චලනයන් සිදු කිරීම සඳහා වෝල්ටරයට උපකාර වන විශේෂ හසුරුවලින් සර්සිංගල් ඇත. අශ්වයා පාලමක් සහ පැති වළල්ලක් පැළඳ සිටී. පෙනහළු රේඛාව සාමාන්‍යයෙන් ඇතුළත බිටු වළල්ලට සවි කර ඇත.

වෝල්ටින් අශ්වයන් සාමාන්‍යයෙන් වම් පසින් (වාමාවර්තව) ගමන් කරයි, නමුත් සමහර තරඟ වලදී අශ්වයා අනෙක් දිශාවට ගමන් කරයි. තරඟයේ අදියර දෙකක පන්ති ද අශ්වයා දකුණට වැඩ කරයි. බොහෝ යුරෝපීය සමාජ ශාලා දකුණට තරඟ නොකරන නමුත්, ඔවුන් තවමත් නිවසේ දෙපැත්තටම ඒකාකාරව වැඩ කරයි, මෙය අශ්වයාට සහ වෝල්ටර්ට ප්‍රයෝජනවත් වේ යැයි විශ්වාස කරයි.

ප්‍රමුඛතම වෝල්ටිං තරඟ වන්නේ ද්විවාර්ෂික ලෝක සහ මහද්වීපික ශූරතා සහ සෑම වසර හතරකට වරක් පැවැත්වෙන ලෝක අශ්වාරෝහක ක්‍රීඩා (WEG) ය. බොහෝ රටවල, වෝල්ටිං සංගම් සෑම වසරකම ජාතික, කලාපීය සහ ප්‍රාදේශීය සිදුවීම් සංවිධානය කර අනුග්‍රහය දක්වයි. 2011 දී එවැනි සංවිධාන සමඟ අවම වශයෙන් රටවල් 24 ක් විය.&lt;ref name=&quot;ivclinks&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Links |url=http://www.vaultingclub.com/Links.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720134218/http://www.vaultingclub.com/Links.html |archive-date=20 July 2011 |access-date= |publisher=International Vaulting Club}}&lt;/ref&gt;‍

== තරඟ චලනයන් ==
[[ගොනුව:Vlag_Equestrian_vaulting.jpg|thumb|අනිවාර්ය කොඩිය]]
[[ගොනුව:Freestyle_team_Habighorst.jpg|thumb|කණ්ඩායම් නිදහස් විලාසය]]
වෝල්ටර් අශ්වයාගේ පිටුපස චලනයන් සිදු කරයි. නවක සහ ආරම්භක වෝල්ටර්වරු ඇවිදීමේ හෝ ට්‍රොට් වලදී රඟ දැක්විය හැකි අතර ඉහළ මට්ටමේ වෝල්ටර්වරු කැන්ටරයේ රඟ දක්වයි. වෝල්ටර් ඔවුන් තරඟ කරන කාණ්ඩය සහ පන්තිය අනුව පහත ලැයිස්තුවෙන් විවිධ අනිවාර්ය අභ්‍යාස සිදු කරයි:&lt;ref name=&quot;rules10&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=FEI Vaulting Rules 10th Edition |url=https://inside.fei.org/sites/default/files/2024%20Vaulting%20Guidelines%20clean%20version_Final_UPDATED%2018.01.2024.pdf |access-date=10 February 2024 |website=FEI Homepage}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rules&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=11 December 2012 |title=FEI Vaulting Rules |url=https://inside.fei.org/fei/disc/vaulting/rules |access-date=10 February 2024 |website=FEI Homepage}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
!චලනයන
!විස්තරය
|-
|වෝල්ට් ඔන්
|වොල්ට් එකෙන් යන්නේ අශ්වයාගේ ඉදිරිපස ආසනයට. දෙපයින් පැනීමෙන් පසු, දකුණු කකුල වහාම ඉහළට, හැකි තරම් ඉහළට ගමන් කරයි, හිසකට වඩා උසින් පල්විස් ඔසවා තබයි, වම් කකුල දිගු වී පවතී. උරහිස් සහ ඉණ අශ්වයාගේ උරහිස අක්ෂයට සමාන වේ. පල්විස් ඉහළම ස්ථානයේ සිටින විට, වෝල්ටර් දිගු දකුණු කකුල පහතට ගෙන නැඟී, සිරස්ව හා ශරීරයේ ඉහළ කොටස සිරස් ලෙස වාඩි වී සිටින ආසනයේ මධ් යස්ථානයක් බවට පත් කරයි.
|-
|මූලික ආසනය
|අශ්වයාගේ අතින් අල්ලාගෙන සිටින අතර, අත අතට අල්ලාගෙන කණ ඉහළට ඔසවා තබයි. අත් දෙක වසා දමා අත් පහළට යොමු කර ඇඟිලි ටික ඉහළට නැඟී තබා ගත යුතුය. අශ්වයාගේ කකුල් අශ්වයේ බැරලය වටා වට කර ඇත, පතුල් පිටුපසට යොමු කර ඇත, ඇඟිලි තුඩු පහළට සහ පාද වලිගයකින් යුක්ත වේ. වෝල්ටර් මේ ස්ථානය සම්පූර්ණ පියවර හතරක් තිස්සේ රඳවාගෙන ඉන්නවා.
|-
|කොඩි
|අශ්වයාගේ හිස මත සිට ඔහුගේ හෝ ඇයගේ දණහිස් මතට පනිමින් දකුණු කකුල කෙලින්ම පිටුපස දිගු කරයි. අනෙක් කකුල පීඩනය පයින් සහ පාද හරහා බෙදා හරින්න ඕනේ, වැඩිපුරම බර අශ්වයාගේ පිටුපසට කැණීමෙන් වැළකී සිටීමට, කකුල අශ්වයාට පිටුපසින් කැණීම. වම් අත කෙලින්ම දිගු කරනු ලැබේ, දකුණු කකුල මෙන් උසින්. අත් පදනම් ආසනයේ තිබියදී (පෑම් පහළට, ඇඟිලි එකට) තබා ගත යුතුය. දකුණු පාදය වලිගයට හැරවිය යුතුයි. මෙම චලනය අත් සහ කකුල් ඉහළට ගෙන ගිය පසු සම්පූර්ණ පියවර හතරක් පැවැත්විය යුතුය.
|-
|මිල්
|අශ්වයාගේ උරහිස මත දකුණු කකුල ගෙන එයි. අල්ලාගෙන ඉන්න එක අයින් කරලා ආපහු ගන්න වෙනවා කකුල ගෙනාව ගමන්. වම් කකුල නැවතත් කකුල හරහා පූර්ණ චාපයකින් ගෙන එනු ලැබේ, දකුණු කකුල එය අනුගමනය කිරීමට පෙර, වම් කන්ද වෝල්ටර්ගේ සම්පූර්ණ හැරීම සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා බෙල්ල හරහා ගමන් කරයි. කකුල් චලනය සෑම පියවරකින්ම පියවර හතරකින් සිදු කරන අතර, මුල් චලන පියවර 16කින් සම්පූර්ණ කරයි. කකුල් පහරදීම් වලදී කකුල් සම්පූර්ණයෙන්ම කෙළින් තබා ගන්න, කකුල් දෙක කෙළින්ම තබා ගන්න. අශ්වයාගේ කකුල් එක පැත්තක තියෙද්දි ඒවා එකට තද කරන්න ඕන. වෝල්ටර් හොඳ ආස්ථානයක් පවත්වාගෙන යා යුතු අතර එය උපරිම වශයෙන් 10% කින් සිරස් පිටුපස නැගී සිටිය හැකිය.
|-
|පලවෙනි කොටස
|අසුන් පිටින් යන තැන සිට, වෝල්ටර් එක අතේ තැබීමක් බවට පත්වෙනවා. ඉහළම ස්ථානයේ, වෝල්ටර්ගේ ශරීරය ලුන්ජර් වෙත හැරවිය යුතු අතර අභ් යන්තර කකුල පිටත කකුල හරහා හරස් කළ යුතුය. අශ්වයාගේ වෝල්ටර් එක පහළට ඇවිත් ගොඩබසිනවා.
|-
|දෙවන කොටස
|අශ්වයා පිටුපස සිට පිටුපසට ගමන් කරන අතර, පිටුපස් කකුල ඇතුළත කකුල මතට ගමන් කරයි. අශ්වයාගේ පිටුපසට තදින් ගොඩබසින විට, ඔවුන්ට දැඩි දඬුවම් ලැබේ. චලනය ඉහළට යන ආකාරය අනුව චතුරස්ර තක්සේරු කරනු ලැබේ.
|-
|නැගිටින්න
|වෝල්ටර් සෝදිසි කිරීමේ ස්ථානයෙන් කකුල් දෙක මතට ගමන් කරන අතර වහාම අල්ලා ගැනීමේ අංගය නිදහස් කරයි. පසුව වෝල්ටර් දෙපයින්ම නැගිට්ට අතර, පපුව ඉදිරියට තබාගෙන, අත් අත් මූලික ආසනයේ තබාගෙන සිටී. වෝල්ටර්ට සම්පූර්ණ පියවර හතරක් තිස්සේ ස්ථාවරය රඳවා තබා ගත යුතුයි.[https://web.archive.org/web/20060512133954/http://www.englishvaultingsquad.co.uk/photos/saumur05-a22.jpg]
|-
|පළමු කොටස
|සෝදිසි කිරීමේ ස්ථානයෙන්, කකුල් පෙරට පෙරළා වේගය ඇති කර ගැනීමට පෙර පසුපසට පෙරළා, කෙළින්ම ශරීරයක් සහිතව බඩ මත පෙරළා යන අතර කකුල් සම්පූර්ණයෙන්ම දිගු වන අතර එමඟින් වෝල්ටර් අතේ සිටීමට ආසන්න වේ. ඉහළම තැන, වෝල්ටර් ජැක් ඇගේ සිරුර කපාගෙන සිරුර ඇතුළතට හරවා, පැති ආසනයකට පහළට ඇද වැටීමට පෙර. වෝල්ටර් එක විනිශ්චය කරන්නේ හැඩය, ගොඩබෑම සහ උස අනුවයි.
|-
|අයින් වෙන්න
|ආසන නැගීමෙන්, වෝල්ටර් උපරිම උසකට ළඟා වීමට අත් දිගු කර ඇති අත් සහ කකුල් වසාගෙන අත් තැබීමේ ස්ථානයට ගමන් කරයි. උපරිම අත්වැසුම් දිගු කිරීමේදී, වෝල්ටර් අල්ලාගෙන සිටින අල්ලා ගැනීම් වලට එරෙහිව තල්ලු කරයි, සහ උරහිස ප් රතික්ෂේප කිරීමේ ප් රතිඵලයක් ලෙස, අතිරේක උස සහ උපරිම පියාසර ලබා ගනී, අශ්වයාගේ අභ් යන්තරයට ගොඩබසයි, ඉදිරියට මුහුණලා, දෙපැත්තටම.
|}
අශ්වාරෝහක ක්‍රීඩා සඳහා වන ජාත්‍යන්තර සම්මේලනය (FEI) තරඟකාරී වෝල්ටිං සඳහා ඇඳුම් කේත නියාමනය කරයි. සෑම වසර 2-3 කට වරක්, නව මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කරනු ලබන අතර, වෝල්ටර්ගේ සිරුරේ රේඛාව සහ ස්වරූපය සඟවා නොගන්නා, මෙන්ම සුරක්ෂිතාගාරයේ චලනය හෝ ආරක්ෂිත අන්තර්ක්‍රියාකාරිත්වයට බාධාවක් නොවන පරිදි ආකෘති ගැලපෙන නිල ඇඳුම් පැළඳිය යුතු බව නිරන්තරයෙන් ප්‍රකාශ කරයි. වෝල්ටර්ස්.&lt;ref&gt;http://www.fei.org/sites/default/files/file/DISCIPLINES/VAULTING/Rules/Vaulting%20Rules%20-Final%2014.10.2011%20-%20GA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120801073557/http://www.fei.org/sites/default/files/file/DISCIPLINES/VAULTING/Rules/Vaulting%20Rules%20-Final%2014.10.2011%20-%20GA.pdf|date=1 August 2012}}, article 713&lt;/ref&gt; එම හේතුව නිසා, පටි, තොප්පි හෝ හිස්වැසුම් වැනි උපාංග තහනම් කර ඇත. මීට අමතරව, පිරිමි කලිසම් වළලුකරයේ ආරක්ෂිත විය යුතුය. තරඟය සඳහා ඇඳුම් සුදුසු වන අතර නිරුවතෙහි බලපෑම ලබා නොදෙන බව අපේක්ෂා කෙරේ. වෝල්ටර් විසින් පැළඳ සිටින වඩාත් සුලභ ආකෘති පත්‍ර ගැලපෙන නිල ඇඳුම් වන්නේ [[Unitard|යුනිටඩ්]] ය.&lt;ref name=&quot;rules2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=FEI Vaulting Rules 8th Edition, Chapter II, Article 713 |url=http://www.fei.org/disciplines/vaulting/rules |access-date=27 December 2012 |website=FEI Homepage}}&lt;/ref&gt;

== තරඟකාරී නොවන වෝල්ටිං ==
තරඟයට අමතරව, සුරක්ෂිතාගාරය කලාත්මක, විනෝදාස්වාදය සහ විනෝදාස්වාදයේ ආකාරයකි. වෝල්ටර් සාමාන්‍යයෙන් වයස අවුරුදු 7 සිට 30 දක්වා සහ ඊට වැඩි, පුද්ගල සහ කණ්ඩායම් කුසලතා සහ චර්යාවන් ප්‍රගුණ කරයි. ලාබාලතම ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ඇවිදීමේ ඇවිදීමෙන් ආරම්භ වන අතර ශක්තිය, උස සහ අශ්වයා පිට නැඟීමේ සහ ක්‍රීඩා කිරීමේ හැකියාව මත පදනම්ව ට්‍රොට් සහ කැන්ටරය දක්වා ප්‍රගතියක් ලබයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Vaulting |url=https://iveyranch.com/vaulting/ |access-date=2024-02-03 |website=Ivey Ranch Park Association {{!}} 501(c)(3) Non-Profit Organization in Oceanside California |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

වෝල්ටිං සමහර අවස්ථාවලදී චිකිත්සක මට්ටමින් භාවිතා වේ. ආබාධ සහිත පුද්ගලයින්ට අශ්වයා සහ කණ්ඩායම් සාමාජිකයින් සමඟ අන්තර් ක්‍රියා කිරීමෙන් සහ &quot;පැල්ලම්කරුවන්&quot; ආධාරයෙන් සරල චලනයන් කිරීමෙන් බොහෝ විට ප්‍රයෝජන ගත හැකිය.

වෝල්ට් කිරීම බොහෝ විට විනෝදාත්මක මට්ටමින්, වෝල්ටිං සංදර්ශන හරහා සහ ඉඳහිට ප්‍රාදේශීය පෙළපාළිවල දක්නට ලැබේ.

== මේකත් බලන්න ==

* [[Horse riding stunts|අශ්වයින් පැදීමේ ප්‍රයෝග]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [http://www.fei.org/disciplines/vaulting ෆෙඩරේෂන් Equestre Internationale (FEI)]
* [https://equestrianvaulting.org/ අශ්වාරෝහක වෝල්ටිං ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]
* [https://www.equestrianvaultingaustralia.com.au/ අශ්වාරෝහක වෝල්ටිං ඕස්ට්‍රේලියාව]
* [http://britishvaulting.org/ බ්‍රිතාන්‍ය අශ්වාරෝහක වෝල්ටිං]
* [http://www.vaultcanada.org/ VaultCanada.org]
* [http://www.vaulting-for-malawi.com/ මලාවි සඳහා වෝල්ට් කිරීම]
* [http://www.voltiz.sk/ ස්ලෝවැකියානු වෝල්ටිං සම්මේලනය]
* [https://vaultingsa.co.za/ වෝල්ටිං දකුණු අප්‍රිකාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241113230804/https://vaultingsa.co.za/ |date=2024-11-13 }}
* [http://www.voltige.ch/ ස්විස් වෝල්ටිං සම්මේලනය]
* [http://www.rideforbund.dk/da/Ridesport/Discipliner/Voltigering.aspx Dansk Rideforbund Voltigering (ඩෙන්මාර්කය)]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.pferd-aktuell.de/breitensport/reiten-lernen/voltigieren-lernen (ජර්මනිය)]

{{අධිකාරී පාලනය}}

[[ප්‍රවර්ගය:Individual sports]]
[[ප්‍රවර්ගය:FEI-recognized competition]]
[[ප්‍රවර්ගය:Equestrian sports]]
[[ප්‍රවර්ගය:Gymnastics]]
[[ප්‍රවර්ගය:Former Summer Olympic sports]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජිම්නාස්ටික්]]
[[ප්‍රවර්ගය:සර්කස් කුසලතා]]</text>
      <sha1>sqq7qi9vh7rmdy5hov4z9jnxschueb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දෙවන පරපුර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177813</id>
    <revision>
      <id>789449</id>
      <parentid>745719</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12620" sha1="c48jcyesvef2k59pzazo6tuqkqpatxr" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය
| name=දෙවන පරපුර
| logo=ගොනුව:Logo of Devana Parapura Party.png
| flag = 
| logo_size = 
| colorcode = maroon
| leader=උවිදු විජේවීර&lt;ref&gt;{{cite news
|title=විජේවීරගේ ‘දෙවන පරපුර’ ට මැතිවරණ කොමිසමේ අනුමැතිය
|url=https://theleader.lk/news/14473-2022-12-03-12-56-05
|accessdate=15 November 2024
|work=The Leader
|date=13 December 2022 |location=Colombo, Sri Lanka
|archive-date=
|archive-url=
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news
|last1=
|first1=
|title=කැරැල්ලට 50යි: විජේවීර පුතා අද පළමුවරට කලඑළි බසී
|url=https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/%e0%b6%9a%e0%b7%90%e0%b6%bb%e0%b7%90%e0%b6%bd%e0%b7%8a%e0%b6%bd%e0%b6%a7-50%e0%b6%ba%e0%b7%92-%e0%b7%80%e0%b7%92%e0%b6%a2%e0%b7%9a%e0%b7%80%e0%b7%93%e0%b6%bb-%e0%b6%b4%e0%b7%94%e0%b6%ad%e0%b7%8f/
|accessdate=15 November 2024
|work=Mawrata News
|date=14 November 2024|location=Colombo, Sri Lanka}}&lt;/ref&gt;
|chairperson=
|secretary=
|founder=
|slogan=
|founded=2022
|dissolved=
|merger=
|predecessor=
|split=
|merged=
|successor=
|headquarters= 83/20, පලමු පටුමග, සීවලි කැලණිතිස්ස මාවත, කොහොල්විල, කැලණිය&lt;ref&gt;{{cite web 
|title=Details of Recognized Political Parties |url=https://elections.gov.lk/en/political_party/political_party_list_E.html
|website=Sri Lanka Election Commission 
|publisher=
|accessdate=14 November 2024}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1= |first1= |last2= |first2= |title=Contact |url=https://www.wijeweera.com/ |website=www.wijeweera.com |accessdate=15 November 2024 |agency= |date= }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 9 ඔක්තෝබර් 2024
|title       = පිළිගත් දේශපාලන පක්ෂවල නම්, පක්ෂවලට අනුමත කරන ලද ලකුණු, ඒ එක් එක් පක්ෂ ලේකම්ගේ නම, ලිපිනය සහ දුරකථන අංකය දැක්වන ලැයිසතුව (2024.10.09 දිනට සංශෝධිත)
|url         = https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/2024/10/Party_List_2024_10_09_S2.pdf
|website     = elections.gov.lk
|location    = කොළඹ
|publisher   = ශ්‍රී ලංකා මැතිවරණ කොමිසම
|access-date = 5 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;
|newspaper=
|student_wing=
|youth_wing=
|membership_year=
|membership=
|ideology=[[සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය]]&lt;br/&gt;[[ජනතාවාදය]]&lt;br/&gt;[[අධිරාජ්‍ය විරෝධිවාදය]]
|position=මධ්‍ය වාමාංශික
|religion=
|national=
|international=
|european=
|europarl=
|affiliation1_title=
|affiliation1=
|colors = {{color box|Yellow}} කහ
{{color box|brown}} දුඹුරු
|seats1_title=[[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව]]
|seats1={{Composition bar|0|225|hex=Maroon}}
|seats2_title=[[Provinces of Sri Lanka|පලාත් සභා සභිකයන්]]
|seats2={{Composition bar|0|340|hex=Maroon}}
|seats3_title=[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන|පළාත් පාලන ආයතන]]
|seats3=
{{Composition bar|0|4356|hex=Maroon}}
|symbol=[[ගොනුව:Election Symbol Devana Parapura.png|150px]]
|flag=
|website=https://www.wijeweera.com
|country=ශ්‍රී ලංකාව
|footnotes=
}}

'''දෙවන පරපුර''' ({{බස-en|Devana Parapura}}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා]] දේශපාලන පක්ෂයකි. එම පක්ෂයේ වත්මන් නායකයා වන්නේ, [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ|ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ]] ආරම්භක නායක [[රෝහණ විජේවීර]] පුත් උවිදු විජේවීරයි.&lt;ref&gt;{{cite news
|title= We are ready to contest elections uvindu wijeweera
|url=https://slguardian.org/we-are-ready-to-contest-elections-uvindu-wijeweera
|accessdate=15 November 2024
|work=SL Guardian
|date=14 November 2024
|location=Colombo, Sri Lanka
|archive-date=
|archive-url=
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news
|first=Asela  |last=Kuruluwansa
|title= People cant administer justice at own will - Uvindu Wijeweera
|url=https://www.dailynews.lk/2024/05/10/local/533048/people-cant-administer-justice-at-own-will-uvindu-wijeweera
|accessdate=15 November 2024
|work=Daily News
|date=10 May 2024
|location=Colombo, Sri Lanka
|archive-date=
|archive-url=
|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 14 ඔක්තෝබර් 2024
|title       = මෙවර මහ මැතිවරණයට තරග කරන ජනප්‍රිය මුහුණු
|url         = https://www.bbc.com/sinhala/articles/c148y4ld8nno
|website     = 
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = December 3, 2022
|title       = විජේවීර පුත් උවිදු නව පක්‍ෂයක් පිහිටුවයි.. ලියාපදිංචිය පිලිගනී…
|url         = https://lankacnews.com/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%A2%E0%B7%9A%E0%B7%80%E0%B7%93%E0%B6%BB-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%8B%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%AF%E0%B7%94-%E0%B6%B1%E0%B7%80-%E0%B6%B4%E0%B6%9A%E0%B7%8A/comment-page-1/
|website     = lankacnews.com
|location    = 
|publisher   = lankacnews.com
|access-date = 1 මැයි 2024
}}&lt;/ref&gt;

== මැතිවරණ==
දෙවන පරපුර පක්ෂයක් ලෙස ප්‍රථම වරට 2024 වර්ෂයේ [[ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2024|ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභාව සදහා ]] තරග කළ අතර, ඔවුන් ලබාගත්තේ ජන්ද 388 පමණි.
[[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2024|2024 මහ මැතිවරණය]] සදහා තරග කල අතර සමස්ත දිවයිනෙන්ම ලබාගත්තේ ජන්ද 16,950 වන අතර එය 0.15% ප්‍රතිශතයකි.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = Shamindra Ferdinando
|date        = 6 November 2024
|title       = Wijeweera’s son warns the danger of giving NPP 2/3rd majority
|url         = https://island.lk/wijeweeras-son-warns-the-danger-of-giving-npp-2-3rd-majority/
|website     = www.island.lk
|language    = ඉංග්‍රිසි
|location    = Colombo
|publisher   = The Island
|access-date = 1 April 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web 
|title=Parliamentary Election 2024 All Island Results 
|url=https://results.elections.gov.lk/allisland.php
|website=Sri Lanka Election Commission 
|publisher=
|accessdate=20 November 2024}}&lt;/ref&gt;
එසේම [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2025|2025 පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම]] සඳහා ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ වැලිවිටිය-දිවිතුර ප්‍රාදේශීය සභාවට තරග කර ඡන්ද 180ක් පමණක් ලබාගත්තේය. එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 1.08% කි. කිසිදු සභිකයෙක් තේරී පත් නොවිය.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 7 මැයි 2025
|title       = Local Authority - Welivitiya-Divitura Pradeshiya Sabha
|url         = https://election.adaderana.lk/local-authorities-election-2025/division_result.php?dist_id=7&amp;div_id=102
|website     = adaderana.lk
|location    = 
|publisher   = අද දෙරණ
|access-date = 9 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ
|-
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | වසර
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | ඡන්ද
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | %
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | ආසන ගණන
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | +/–
! style=&quot;background-color:maroon; color:white;&quot; | ආණ්ඩු බලය
|-
![[2024 Sri Lankan parliamentary election|2024]]
| align=center| 16,950
| align=center| 0.15%
|  {{Composition bar|0|225|hex=#800000}}
| {{steady}} 
| {{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}}
|}
=== පළාත් පාලන මැතිවරණ ===
2025 පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 
|title       = All Island Results - Cumulative
|url         = https://election.adaderana.lk/local-authorities-election-2025/
|website     = adaderana.lk
|location    = 
|publisher   = Ada Derana
|access-date = 9 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+
|-
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | වසර
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | ඡන්ද
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | %
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | ආසන ගණන
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | +/–
! style=&quot;background-color:#800000; color:white;&quot; | සටහන්
|-
![[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2025|2025]]
| align=center| 180
| align=center| 1.08%
|  {{Composition bar|0|15|hex=#800000}}
| නව 
| වැලිවිටිය දිවිතුර ප්‍රාදේශීය සභාවට පමණක් තරග කරන ලදී.
|}

== ප්‍රසිද්ධ සාමාජිකයෝ ==
* [[කමල් අද්දරාරච්චි|කමල් අද්දරආරච්චි]]&lt;ref name=bbc&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 9 ඔක්තෝබර් 2024
|title       = කමල් අද්දරආරච්චිත් මහ මැතිවරණයට
|url         = https://sinhala.adaderana.lk/news/201997
|website     = adaderana.lk
|location    = 
|publisher   = අද දෙරණ
|access-date = 1 ජනවාරි 2025
}}&lt;/ref&gt;
* ධර්ම ශ්‍රි වික්‍රමසිංහ&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = නිමල් අල්ගෙවත්ත
|date        =1 මැයි 2025
|title       = අනුර ජනපති ඉන්දියාවට රට පවා දෙන්නට යනවා! මැයි රැළි! දෙවන පරපුර පක්ෂය!...
|url         = https://pfpnews.lk/%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%94%E0%B6%BB-%E0%B6%A2%E0%B6%B1%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B6%89%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%BB%E0%B6%A7-%E0%B6%B4/
|website     = pfpnews.lk
|location    = 
|publisher   = 
|access-date = 3 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;
* විශේෂඥ වෛද්‍ය අශෝක කමලදාස

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}


{{සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඡන්ද විමසීම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය]]
[[Category:Political organisations based in Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:රට අනුව දේශපාලන පක්ෂ|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ආසියාව තුළ පිහිටි දේශපාලන පක්ෂ|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව]]
{{stub}}</text>
      <sha1>c48jcyesvef2k59pzazo6tuqkqpatxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පලස්තීනයේ ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණ විමර්ශනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178115</id>
    <revision>
      <id>789454</id>
      <parentid>729917</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100870" sha1="at6sqgb60myvzvr8dx8tvm8eig3sbng" xml:space="preserve">{{Infobox ICC situation|country=පලස්තීන රාජ්‍යයේ|situation_number=01/18|referral=පලස්තීනය|referral_date=2018 මැයි 22|begin_date={{Start date|2021|03|03|df=yes}}|incident=[[ඊශ්‍රායල-පලස්තීන ගැටුම]] 2014 ජූනි 13 සිට&lt;ref name=&quot;ICC_Bensouda_Palestine_investigation_confirmed&quot; /&gt;&lt;br/&gt;&lt;small&gt;([[2014 ගාසා යුද්ධය]], [[ඊශ්‍රායලය-හමාස් යුද්ධය]])&lt;/small&gt;|crimes_groupA=[[මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ]]|crimes_group_A_1=[[සමූලඝාතනය (අපරාධ)|සමූලඝාතනය]]&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_2=ඝාතනය&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_3=දූෂණය&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_4=වධහිංසා පැමිණවීම&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_5=පීඩා&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_A_6=වෙනත් අමානුෂික ක්‍රියා&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_groupB=[[යුද අපරාධ]]|crimes_group_B_1=[[ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීම]]&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_2=කුරිරු සැලකීම&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_3=පුද්ගලික අභිමානය පිළිබඳ කෝපය&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_4=[[බඩගින්න (අපරාධය)|යුද්ධ ක්‍රමයක් ලෙස සිවිල් වැසියන් කුසගින්නේ තැබීම]]&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_5=හිතාමතාම විශාල දුක් වේදනා, හෝ ශරීරයට හෝ සෞඛ්‍යයට බරපතල තුවාල ඇති කරයි&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|crimes_group_B_6=සිවිල් ජනතාවට එරෙහිව හිතාමතාම ප්‍රහාර මෙහෙයවීම&lt;ref name=&quot;ICC_Khan_statement_application_warrants_PS&quot; /&gt;|suspect1=[[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු]]|status1=පලාගිය&lt;ref name=&quot;ICC_issues_warrants_Netanyahu_Gallant&quot; /&gt;|suspect2=[[යෝව් ගැලන්ට්]]|status2=පලාගිය&lt;ref name=&quot;ICC_issues_warrants_Netanyahu_Gallant&quot; /&gt;|suspect3=[[මොහොමඩ් ඩීෆ්]]|status3=පලාගිය (ඊශ්‍රායලය විසින් මියගිය බවට වාර්තා)&lt;ref name=&quot;ICC_issues_warrant_Deif&quot; /&gt;|suspect4=[[යහ්යා සින්වර්]]|status4=මරණය හේතුවෙන් වරෙන්තු අයදුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලදී|suspect5=[[ඉස්මයිල් හනියේ]]|status5=මරණය හේතුවෙන් වරෙන්තු අයදුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලදී}}[[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභිචෝදකයා|ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ]] ([[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|අයිසීසී]]) අභිචෝදක [[ෆාටූ බෙන්සූඩා]] 2019 දෙසැම්බර් 20 දින [[ඊශ්‍රායල සන්නද්ධ හමුදා|ඊශ්‍රායල හමුදා]] සාමාජිකයින් සහ [[හමාස්]] සහ අනෙකුත් පලස්තීන සන්නද්ධ කණ්ඩායම් විසින් 2014 ජූනි 13 සිට [[පලස්තීන රාජ්‍යය|පලස්තීනයේ]] සිදු කරන ලදැයි කියන [[යුද අපරාධ]] සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණයක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.&lt;ref name=&quot;ICC_Bensouda_Palestine_investigation_confirmed2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 March 2021 |title=Statement of ICC Prosecutor, Fatou Bensouda, respecting an investigation of the Situation in Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230722194420/https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |archive-date=22 July 2023 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ToI2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;

[[2014 ඊශ්‍රායෙල–ගාසා ගැටුම|2014 ගාසා යුද්ධයේ දී]] ඊශ්‍රායල හමුදා සාමාජිකයින් සහ හමාස් සාමාජිකයන් විසින් [[අල්ලා ගත් පලස්තීන ප්‍රදේශ|අත්පත් කරගත්]] [[බටහිර ඉවුර|බටහිර ඉවුරේ]] නීතිවිරෝධී [[ඊශ්‍රායල ජනාවාස]] පිහිටුවීම සහ [[යුද නීතිය]] උල්ලංඝනය කිරීම මීට පෙර එල්ල වූ චෝදනාවලට ඇතුළත් ය.&lt;ref name=&quot;Reuters2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; තවද, 2023 ඔක්තෝබර් 8 වන දින සිට, ICC විනිසුරුවන්ට අනුව, ඊශ්‍රායල නායකයින් [[කුසගින්න (අපරාධ)|සාගින්න]], [[මිනීමැරීම්|මිනීමැරුම්]], හිතාමතා සිවිල් වැසියන් ඉලක්ක කර ගැනීම සහ [[පීඩා|හිංසා පීඩා]] ඇතුළු අපරාධ සිදු කළ බවට විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ හේතු තිබේ.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-11-21 |title=Palestine: ICC Warrants Revive Hope for Long-Delayed Justice {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2024/11/21/palestine-icc-warrants-revive-hope-long-delayed-justice |access-date=2024-11-21 |language=en}}&lt;/ref&gt; සහ හමාස් නායකයින් [[සමූලඝාතනය (අපරාධ)|සමූල ඝාතනය]], මිනීමැරුම් සහ ප්‍රාණ ඇපයට ගැනීම ඇතුළු අපරාධ සිදු කර ඇති බව.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

ඊශ්‍රායලය ICC හි සාමාජිකයෙකු නොවන අතර ICC හි අධිකරණ බලය පිළිබඳ මතභේදයට තුඩුදී ඇති අතර, ඒ අනුව පලස්තීනය [[රෝම ප්‍රඥප්තිය|රෝම ප්‍රඥප්තියේ]] පාර්ශ්වකරුවෙකු වීමට හැකියාව ඇති [[පලස්තීන රාජ්‍ය#ඊශ්‍රායල තත්ත්වය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීම|ස්වෛරී රාජ්‍යයක් නොවන]] දෘෂ්ටිකෝණය ඉදිරිපත් කරයි.  ICC ප්‍රධාන අභිචෝදක [[කරීම් අහමඩ් ඛාන්|කරීම් අහමඩ් ඛාන්ට]] අනුව, [[ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධය|ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධයේ දී]] ඊශ්‍රායල භූමිය තුළ [[ඊශ්‍රායල යුද අපරාධ|ඊශ්‍රායල ජාතිකයන් සහ ඊශ්‍රායල භූමිය තුළ පලස්තීනුවන් විසින් සිදු කළ බවට සැක කෙරෙන යුද අපරාධ]] පලස්තීන විමර්ශනයේ බල සීමාව තුළ පවතී.&lt;ref name=&quot;Reuters_Hamas_attack_Israeli_response2&quot;&gt;{{Cite Q|Q123120848}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල අගමැති [[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු|බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු]] [[යුදෙව් විරෝධී අවි ආයුධකරණය|චෝදනා සහ විමර්ශන &quot;විරෝධී&quot; බවට නැවත නැවතත් චෝදනා කළේය]].&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=staff |first=T. O. I. |title=Israel livid over 'anti-Semitic' ICC war crimes probe; PA and Hamas cheer |url=https://www.timesofisrael.com/israel-livid-over-scandalous-icc-war-crimes-probe-pa-and-hamas-cheer/ |website=www.timesofisrael.com}}&lt;/ref&gt; විමර්ශනය 2015 දී ආරම්භ කරන ලද බැවින්, ඊශ්‍රායලයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ICC කාර්ය මණ්ඩලය නිරීක්‍ෂණය කිරීමට, බලපෑම් කිරීමට සහ තර්ජනය කිරීමට තම බුද්ධි අංශ භාවිතා කළේය.&lt;ref name=&quot;TG2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

2024 නොවැම්බර් 21 දින, ICC විසින් [[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු]], [[යෝව් ගැලන්ට්]] සහ [[මොහොමඩ් ඩීෆ්]] (ඊශ්‍රායලයට අනුව දැනටමත් [[2024 ජූලි 13 අල්-මාවාසි ප්‍රහාරය|IDF ගුවන් ප්‍රහාරයකින් මිය ගොස් ඇත]] ), යුද අපරාධ සහ [[මනුෂ්‍යත්වයට එරෙහි අපරාධ]] චෝදනා මත [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය ඊශ්‍රායල චරිත සඳහා වරෙන්තු|අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කරන ලදී]].&lt;ref name=&quot;BBC_arrest_warrants_issued2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=21 November 2024 |title=ICC issues arrest warrants for Netanyahu, Gallant and Hamas commander |url=https://www.bbc.com/news/articles/cly2exvx944o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/2024.11.21-125428/https://www.bbc.com/news/articles/cly2exvx944o |archive-date=21 November 2024 |access-date=21 November 2024 |website=[[BBC]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=World reacts to ICC arrest warrants for Israel's Netanyahu, Gallant |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/21/world-reacts-to-icc-arrest-warrants-for-israels-netanyahu-gallant |url-status=live |archive-url=https://archive.ph/Ttjbv |archive-date=2024-11-22 |access-date=2024-11-23 |website=[[Al_Jazeera_Media_Network|Al Jazeera]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== මූලික විමර්ශනය සහ අධිකරණ බලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය ==
ICC හි අධිකරණ බලය ප්‍රාන්ත පක්ෂවල ප්‍රදේශ සහ ජාතිකයින්ට සීමා වේ. ඊශ්‍රායලය 2000 දෙසැම්බර් 31 දින [[රෝම ප්‍රඥප්තිය|රෝම ප්‍රඥප්තියට]] අත්සන් කළ නමුත් එය අනුමත කළේ නැත. පලස්තීනය 2015 අප්‍රේල් 1 දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ රෝම ප්‍රඥප්තියට රාජ්‍ය පාර්ශවකරුවන්|රාජ්‍ය පක්ෂයක්]] බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;ToI3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

[[පලස්තීන අධිකාරිය|පලස්තීන ජාතික අධිකාරිය]] &quot;2002 ජුලි 1 සිට පලස්තීන භූමියේ සිදු කරන ලද ක්‍රියා&quot; සඳහා අධිකරණයේ අධිකරණ බලය පිළිගනිමින්, පෙර දින 2009 ජනවාරි 22 දින ''තාවකාලික'' ප්‍රකාශයක් ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=21 January 2009 |title=Declaration by the Palestinian National Authority Accepting the Jurisdiction of the International Criminal Court |url=http://www.icc-cpi.int/NR/rdonlyres/74EEE201-0FED-4481-95D4-C8071087102C/279777/20090122PalestinianDeclaration2.pdf |access-date=5 September 2014 |publisher=ICC}}&lt;/ref&gt; 2012 අප්‍රේල් 3 වන දින, ICC අභිචෝදකයා එම ප්‍රකාශය වලංගු නොවන බව සලකනු ලැබුවේ රෝම ප්‍රඥප්තිය මගින් එවැනි ප්‍රකාශයක් කිරීමට &quot;රාජ්‍යයන්ට&quot; පමණක් අවසර දී ඇති නිසා සහ පලස්තීනය එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය තුළ &quot;නිරීක්ෂක ආයතනයක්&quot; ලෙස නම් කරන ලද බැවිනි. රෝම ව්‍යවස්ථාව) එකල.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 April 2012 |title=Prosecutor's Update on the situation in Palestine |url=http://www.icc-cpi.int/NR/rdonlyres/C6162BBF-FEB9-4FAF-AFA9-836106D2694A/284387/SituationinPalestine030412ENG.pdf |access-date=5 September 2014 |publisher=ICC}}&lt;/ref&gt;

2012 නොවැම්බර් 29 දින [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය]] [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල යෝජනාව 67/19|67/19 යෝජනාව]] සම්මත කරමින් පලස්තීනය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල නිරීක්ෂකයින්|සාමාජික නොවන නිරීක්ෂක රාජ්‍යයක්]] ලෙස පිළිගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;AljazeeraNmChng&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=8 January 2013 |title=Palestine: What is in a name (change)? |url=http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130109160021/http://www.aljazeera.com/programmes/insidestory/2013/01/2013186722389860.html |archive-date=9 January 2013 |access-date=8 June 2014 |website=Aljazeera Inside Story |publisher=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13701636|title=Q&amp;A: Palestinians' upgraded UN status|date=30 November 2012|access-date=5 September 2014|publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; 2013 නොවැම්බරයේ දී, මෙම තීරණය &quot;2009 ප්‍රකාශයේ නීත්‍යානුකූල අවලංගුභාවය සුව නොකළ&quot; බව අභිචෝදකයා නිගමනය කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Office of the Prosecutor of the ICC |date=25 November 2013 |title=Report on Preliminary Examination Activities 2013 |url=https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/itemsDocuments/OTP%20Preliminary%20Examinations/OTP%20-%20Report%20%20Preliminary%20Examination%20Activities%202013.PDF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813072747/http://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/press%20and%20media/press%20releases/Documents/OTP%20Preliminary%20Examinations/OTP%20-%20Report%20%20Preliminary%20Examination%20Activities%202013.PDF |archive-date=13 August 2014 |publisher=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt; උසාවියේ අධිකරණ බලය පිළිගන්නා දෙවන ප්‍රකාශයක් [[අධිකරණ අමාත්‍යාංශය (පලස්තීනය)|පලස්තීනයේ අධිකරණ අමාත්‍ය]] [[සලීම් අල්-සාකා]] සහ සාමාන්‍ය අභිචෝදක ඉස්මයිල් ජබර් විසින් 2014 ජූලි මාසයේ දී ඉදිරිපත් කරන ලද බව වාර්තා විය, නමුත් ICC අභිචෝදකයා ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ රාජ්‍ය නායකයා, රජයේ ප්‍රධානියා හෝ විදේශ කටයුතු අමාත්‍යවරයා පමණක් බවයි. එවැනි ප්‍රකාශයක් කිරීමට බලය ඇත. පලස්තීන රජය වෙනුවෙන් ප්‍රකාශය කර ඇති බවට අගෝස්තු රැස්වීමේදී විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය [[රියාද් අල්-මලිකි|රියාද් අල්-මලිකිගෙන්]] තහවුරු කිරීමක් ලැබීමට අපොහොසත් වීමෙන් පසු, අභිචෝදකයා නිගමනය කළේ එය බලය සහිත අධිකාරියකින් නොපැමිණි බැවින් ප්‍රකාශය වලංගු නොවන බවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=12 September 2014 |title=Is the PA stalling Gaza war crimes probe? |url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/09/pa-leadership-speaking-with-two-voices-2014911101131329372.html |access-date=11 October 2014 |publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt;

2014 අගෝස්තු මාසයේ ප්‍රකාශිත මතයක් තුළ ICC අභිචෝදකයා පැවසුවේ පලස්තීනයේ නව තත්ත්වය හේතුවෙන් පලස්තීනය රෝම ප්‍රඥප්තියට සම්බන්ධ වීමට සුදුසුකම් ලැබූ බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/29/icc-gaza-hague-court-investigate-war-crimes-palestine|title=Fatou Bensouda: the truth about the ICC and Gaza|date=29 August 2014|access-date=23 February 2020|publisher=Guardian}}&lt;/ref&gt; 2014 සැප්තැම්බර් 2 වන දින, අභිචෝදකයා පැහැදිලි කළේ පලස්තීනය නව ප්‍රකාශයක් ගොනු කළහොත් හෝ රෝම ප්‍රඥප්තියට එකඟ වුවහොත් එය වලංගු යැයි සලකන බවයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Bensouda |first=Fatou |date=29 August 2014 |title=Fatou Bensouda: the truth about the ICC and Gaza |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/aug/29/icc-gaza-hague-court-investigate-war-crimes-palestine |access-date=1 September 2014}}&lt;/ref&gt; 2014 දෙසැම්බරයේ දී, ICC හි රාජ්‍ය පක්ෂ එකලස් කිරීම, අධිකරණය හෝ වෙනත් සංවිධානයක් විසින් ගනු ලබන කිසිදු නෛතික හෝ වෙනත් තීරණවලට අගතියක් නොවන පරිදි පලස්තීනය &quot;රාජ්‍යයක්&quot; ලෙස පිළිගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|date=12 October 2015|url=https://asp.icc-cpi.int/sites/asp/files/asp_docs/ASP13/OR/ICC-ASP-13-20-Add1-ENG.pdf|archive-date=7 June 2023|location=The Hague|pages=12, 14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 December 2014 |title=Hague-based ICC accepts Palestine's status |url=http://www.aljazeera.com/news/americas/2014/12/hague-based-icc-upgrades-palestine-status-201412819334914439.html |access-date=29 December 2014 |publisher=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt; 2014 ජූනි 13 දින සිට බලපැවැත්වෙන අධිකරණ බලය පිළිගනිමින් 2014 දෙසැම්බර් 31 දිනැති පලස්තීනය විසින් තුන්වන ප්‍රකාශය 2015 ජනවාරි 1 දින ඉදිරිපත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=31 December 2014 |title=Declaration accepting the jurisdiction of the International Criminal Court |url=http://www.icc-cpi.int/iccdocs/PIDS/press/Palestine_A_12-3.pdf |access-date=4 January 2015 |publisher=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt;

පලස්තීනය 2015 අප්‍රේල් 1 දින සිට බලපැවැත්වෙන පරිදි 2015 ජනවාරි 2 දින රෝම ප්‍රඥප්තියට එකඟ වූ අතර, නඩු පවරන්නා පලස්තීනය රාජ්‍ය පාර්ශවයක් ලෙස පිළිගත්තේය. 2019 දෙසැම්බරයේ දී ඊශ්‍රායලය තර්ක කළේ පලස්තීනය [[ස්වෛරීය රාජ්‍යය|ස්වෛරී රාජ්‍යයක්]] නොවන නිසා උසාවියට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවයි, ඊශ්‍රායල නීතිපති [[අවිචායි මැන්ඩෙල්බ්ලිට්]] විසින් කෙටියෙන් [[ෆැටූ බෙන්සූඩා]] විසින් නිවේදනය කිරීමට පැය කිහිපයකට පෙර නිකුත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Guardian4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/Israel-News/ICC-Prosecutor-concerned-that-Israel-may-not-show-for-hearing-611998|title=ICC Prosecutor gives Hague Court Israel's brief|work=The Jerusalem Post|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt; පලස්තීනය රාජ්‍ය පාර්ශ්වයක් ලෙස පිළිගැනීමේ තීරනයේ නෛතික වලංගුභාවය වසර හයකට පසු 2021 දී නිශ්චිතවම තහවුරු විය.&lt;ref name=&quot;ICC_pretrial_chamber_I_jurisdiction_Palestine&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 February 2021 |title=ICC Pre-Trial Chamber I issues its decision on the Prosecutor's request related to territorial jurisdiction over Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214153845/https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |archive-date=14 February 2022 |access-date=5 February 2021 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt;

මූලික පරීක්ෂණයක් 2015 දී ආරම්භ විය.&lt;ref name=&quot;Reuters3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

== 2019 බෙන්සූඩා වාර්තාව ==
2019 දෙසැම්බරයේ බෙන්සූඩාට අනුව, සම්පූර්ණ පරීක්ෂණයක් සඳහා වන නිර්ණායක සියල්ල සපුරා ඇත, නමුත් අධිකරණ බලය ස්ථාපිත කර නොතිබුණි.&lt;ref name=&quot;Reuters4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; බෙන්සූඩා ප්‍රකාශ කළේ, &quot; [[නැගෙනහිර ජෙරුසලෙම|නැගෙනහිර ජෙරුසලම]] සහ [[ගාසා තීරය]] ඇතුළු බටහිර ඉවුරේ යුද අපරාධ සිදුවී ඇති බව හෝ සිදුවෙමින් පවතින බව මම සෑහීමකට පත්වෙනවා&quot;.&lt;ref name=&quot;Guardian5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

බෙන්සූඩාගේ වාර්තාවට අනුව, ඊශ්‍රායල අධිකරණ පද්ධතිය දැනටමත් යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් චූදිතයින්ට දඬුවම් කිරීම සඳහා විධිවිධාන සලසා ඇත-එයින් අදහස් කරන්නේ ICC හට චෝදනා එල්ල වූ ඊශ්‍රායල උල්ලංඝනයන් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ බලය නොතිබිය හැකි බවයි; දිගටම පවතින &quot;අදාළ ගෘහස්ථ ක්‍රියාපටිපාටිවල විෂය පථය සහ අව්‍යාජභාවය&quot; සමාලෝචනය කිරීමට ඇයට සිදුවනු ඇති බව බෙන්සූඩා ලිවීය. &quot;[[Hamas|හමාස්]] සහ පලස්තීන සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වල සාමාජිකයින්&quot; යුද අපරාධ සම්බන්ධයෙන් වැරදිකරුවන් බව විශ්වාස කිරීමට සාධාරණ පදනමක් ද බෙන්සූඩා සොයා ගත් නමුත්, එවැනි උල්ලංඝනයන්ට දඬුවම් කිරීමට මෙම කණ්ඩායම්වලට යාන්ත්‍රණයක් නොමැත.&lt;ref name=&quot;ToI4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;

ඊශ්‍රායලයට [[2014 ඊශ්‍රායෙල–ගාසා ගැටුම|2014 ගාසා යුද්ධයේ දී]] බටහිර ඉවුරේ ජනාවාස නීතිවිරෝධී ලෙස ස්ථාපිත කිරීම සහ [[රතු කුරුස]] ආයතන ඉලක්ක කිරීමේ ප්‍රකාශ ඇතුළු යුද නීති උල්ලංඝනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වේ. [[හමාස්]] ඇතුළු සන්නද්ධ පලස්තීන සංවිධාන, ඊශ්‍රායල සිවිල් වැසියන්ට හිතාමතාම ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සහ පලස්තීනුවන් [[මිනිස් පලිහ|මිනිස් පලිහක්]] ලෙස යොදා ගැනීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා එල්ල වේ.&lt;ref name=&quot;Reuters5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ToI5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රතිචාර ===
'''ඊශ්‍රායලය''': ඊශ්‍රායල අගමැති [[බෙන්ජමින් නෙතනියාහු|බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු]] විමර්ශනය &quot;සත්‍යය සහ යුක්තිය සඳහා කළු දිනයක්&quot;&lt;ref name=&quot;Guardian7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2019/dec/20/icc-to-investigate-alleged-israeli-and-palestinian-war-crimes|title=ICC to investigate alleged Israeli and Palestinian war crimes|last=Beaumont|first=Peter|date=20 December 2019|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; සහ &quot;පිරිසිදු යුදෙව් විරෝධය&quot; ලෙස හෙළා දුටුවේ ය.&lt;ref name=&quot;ToI6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/the-hague-vs-israel-everything-you-need-to-know-about-the-icc-palestine-probe/|title=The Hague vs. Israel: Everything you need to know about the ICC Palestine probe|last=Ahren|first=Raphael|date=23 December 2019|work=[[Times of Israel]]|access-date=25 December 2019}}&lt;/ref&gt; ''[[ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය|ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලයේ]]'' සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී බෙන්සූඩා යුදෙව් විරෝධී චෝදනාව විස්තර කළේ &quot;වටිනාකමක් නැති විශේෂයෙන් කනගාටුදායක චෝදනාවක්&quot; ලෙස වන අතර උසාවිය සාධාරණ හා අපක්ෂපාතී වීමට උත්සාහ කරන බව අවධාරණය කළේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/icc-prosecutor-netanyahus-anti-semitism-charge-is-particularly-regrettable/|title=ICC prosecutor: Netanyahu's anti-Semitism charge is 'particularly regrettable'|last=Ahren|first=Raphael|work=Times of Israel|access-date=14 January 2020}}&lt;/ref&gt;

'''එක්සත් ජනපදය සහ වෙනත් අය''': රාජ්‍ය ලේකම් [[මයික් පොම්පියෝ]] ප්‍රකාශ කළේ, &quot;අපි මෙයට සහ ඊශ්‍රායලයට අසාධාරණ ලෙස ඉලක්ක කිරීමට උත්සාහ කරන වෙනත් ඕනෑම ක්‍රියාවකට අපි තරයේ විරුද්ධ වෙමු.&quot;&lt;ref name=&quot;Reuters6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔස්ට්‍රේලියාව ප්‍රශ්න සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් විසඳාගත යුතු බවට තර්ක කළ අතර ජර්මනිය ප්‍රකාශ කළේ තමන් අධිකරණය විශ්වාස කරන බවත් නඩුව දේශපාලනීකරණය කිරීමෙන් වැළකීමට අවශ්‍ය බවත්ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/australia-rejects-icc-palestine-probe-says-court-has-no-jurisdiction/|title=Australia rejects ICC Palestine probe; Germany warns against politicization|last=Ahren|first=Raphael|work=Times of Israel|access-date=27 December 2019}}&lt;/ref&gt; අධිකරණ බලය පිළිබඳ ඊශ්‍රායලයේ තර්ක සමඟ එකඟ වන බව හංගේරියාව නිවේදනය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/backing-israel-hungary-says-it-opposes-potential-icc-probe-of-jewish-state/|title=Backing Israel, Hungary says it opposes potential ICC probe of Jewish state|date=11 January 2020|work=Times of Israel|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;

'''පලස්තීන අධිකාරිය''': [[පලස්තීන අධිකාරිය]] ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් ප්‍රකාශ කළේ &quot;පළස්තීනය මෙම පියවර සාදරයෙන් පිළිගන්නේ වසර පහකට ආසන්න දීර්ඝ හා දුෂ්කර මූලික පරීක්‍ෂණයකින් පසුව, විමර්ශනයක් කරා ක්‍රියාවලිය ඉදිරියට ගෙන යාමේ දීර්ඝ ප්‍රමාද වූ පියවරක් ලෙස&quot; බවයි.&lt;ref name=&quot;Reuters7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-icc-palestinians-israel/icc-to-investigate-alleged-war-crimes-in-palestinian-territories-idUSKBN1YO1S9|title=ICC to probe alleged war crimes in Palestinian areas, pending jurisdiction|date=21 December 2019|work=Reuters|access-date=25 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

== අධිකරණ බලය පිළිබඳ තීරණ ==

=== අගවිනිසුරුවරයාගේ අවසන් තීරණය ===
2020 මාර්තු 16 දින, [[ඇමරිකස් කියුරි]] සංක්ෂිප්තයන් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසුව,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=LO6sgNa116913338520aLO6sgN|title=In a letter to ICC Prosecutor: Time to investigate Israeli crimes in Palestine, time for justice|date=29 April 2020|access-date=29 April 2020|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; බටහිර ඉවුර, ගාසා තීරය සහ නැගෙනහිර ජෙරුසලම සම්බන්ධයෙන් පලස්තීන රාජ්‍යත්වය සහ අධිකරණ බලය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය කිරා බැලීම සඳහා බෙන්සූඩා තවත් මාසයක් ඉල්ලා සිටියේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/icc-prosecutor-requests-more-time-to-weigh-jurisdiction-over-palestinian-areas/|title=ICC prosecutor requests more time to weigh jurisdiction over Palestinian areas|last=Ahren|first=Raphael|date=19 March 2020|work=[[Times of Israel]]|access-date=21 March 2020}}&lt;/ref&gt; රටවල් 50 ක් සහ රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන සලකා බැලීම සඳහා එවැනි සංක්ෂිප්ත ගොනු කර ඇති අතර 2020 අප්‍රේල් 29 වන දින පලස්තීන සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන 180 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ පුද්ගලයින් පලස්තීනයට සහය දක්වමින් විවෘත ලිපියක් ගොනු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/israel-news/icc-prosecutor-to-give-final-position-on-if-palestine-is-a-state-preview-626322|title=ICC Prosecutor to give final position on if Palestine is a state|date=30 April 2020|access-date=30 April 2020|publisher=Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.alhaq.org/advocacy/16795.html|title=Joint Open Letter to the Office of the Prosecutor of the International Criminal Court: Time to Investigate Crimes in Palestine, Time for Justice|date=29 April 2020|access-date=29 April 2020|publisher=Al-Haq}}&lt;/ref&gt; ඕස්ට්‍රේලියාව, ඔස්ට්‍රියාව, බ්‍රසීලය, කැනඩාව, චෙක් ජනරජය, ජර්මනිය, හංගේරියාව සහ උගන්ඩාව යන ප්‍රාන්ත පාර්ශව අටක් විසින් කරන ලද ඇමරිකස් කියුරි ගොනු කිරීම් තර්ක කළේ පලස්තීනය රාජ්‍යයක් නොවන බව මත ICC ට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවයි.&lt;ref&gt;Journal of International Criminal Justice, Volume 18, Issue 4, September 2020, Pages 905–925, {{doi|10.1093/jicj/mqaa049}}&lt;/ref&gt;

2020 අප්‍රේල් 30 වන දින, බෙන්සූඩා සිය මූලික සොයාගැනීමේ ස්ථාවරයේ සිට, &quot;අධිකරණයට වාඩිලාගෙන සිටින පලස්තීන ප්‍රදේශය සම්බන්ධයෙන් අධිකරණ බලය ඇති බවට පැමිණිල්ල සහභාගිවන්නන්ගේ නිරීක්ෂණ සහ ශේෂයන් හොඳින් සලකා බලා ඇත&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/chief-prosecutor-insists-icc-has-jurisdiction-to-probe-war-crimes-in-palestine/|title=Chief prosecutor insists ICC has jurisdiction to probe war crimes in 'Palestine'|last=Ahren|first=Raphael|date=30 April 2020|access-date=30 April 2020|publisher=Times of Israel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 April 2020 |title=Prosecution Response to the Observations of ''Amici Curiae'', Legal Representatives of Victims, and States |url=https://www.icc-cpi.int/CourtRecords/CR2020_01746.PDF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609070357/http://www.icc-cpi.int/sites/default/files/CourtRecords/CR2020_01746.PDF |archive-date=9 June 2023 |publisher=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt;

=== ICC පූර්ව නඩු විභාගය I ===
2021 පෙබරවාරි 5 වන දින, [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරුවන්#කුටි|ICC පූර්ව නඩු විභාගය I]] විසින් &quot;බහුතරයෙන්, ICC රෝම ප්‍රඥප්තියට රාජ්‍ය පාර්ශවයක් වන පලස්තීනයේ තත්ත්වය පිළිබඳ උසාවියේ භෞමික අධිකරණ බලය, 1967 සිට ඊශ්‍රායලය විසින් අල්ලාගෙන සිටි ප්‍රදේශ, එනම් ගාසා තීරය දක්වා විහිදේ. සහ නැගෙනහිර ජෙරුසලම ඇතුළු බටහිර ඉවුර.&quot; ඊශ්‍රායලයේ ඊට පටහැනි තර්කය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් විනිශ්චයකාරවරු අධිකරණයට අධිකරණ බලය ඇති බව තීන්දු කළහ. තීරණය රාජ්‍යත්වය හෝ නීත්‍යානුකූල දේශසීමා තීරණය කිරීමට උත්සාහ නොකරයි. සභාපති විනිසුරු Péter Kovács අර්ධ වශයෙන් විරුද්ධ මතයක් එකතු කළේය.&lt;ref name=&quot;ICC_pretrial_chamber_I_jurisdiction_Palestine2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 February 2021 |title=ICC Pre-Trial Chamber I issues its decision on the Prosecutor's request related to territorial jurisdiction over Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214153845/https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1566 |archive-date=14 February 2022 |access-date=5 February 2021 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-icc-approves-request-to-open-criminal-probe-into-israeli-activities-in-territories-1.8989925|title=ICC approves probe into possible war crimes by Israel, Hamas in Palestinian territories|date=5 February 2021|access-date=5 February 2021|publisher=Haaretz}}&lt;/ref&gt;

මාර්තු 3 වන දින, ICC තීන්දුවෙන් මාසයක් ඇතුළත, අභිචෝදකයා විසින් විමර්ශනය ආරම්භ කරන ලදී &quot;2014 ජූනි 13 සිට [පලස්තීනයේ] තත්ත්වය තුළ සිදු කර ඇතැයි කියනු ලබන අධිකරණයේ අධිකරණ බල සීමාව තුළ අපරාධ ආවරණය කරනු ඇත, තත්වය මගේ කාර්යාලයට යොමු කිරීමෙහි සඳහන් කර ඇත.&quot;&lt;ref name=&quot;ICC_Bensouda_Palestine_investigation_confirmed3&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 March 2021 |title=Statement of ICC Prosecutor, Fatou Bensouda, respecting an investigation of the Situation in Palestine |url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230722194420/https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-fatou-bensouda-respecting-investigation-situation-palestine |archive-date=22 July 2023 |website=[[International Criminal Court]]}}&lt;/ref&gt; පලස්තීනයේ අතිරේක ප්‍රකාශයක් නොමැතිව, 2015 අප්‍රේල් 1 න් පසු පලස්තීනයේ සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් අධිකරණයට අධිකරණ බලය හිමි වනු&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bosco|first=David|year=2016|title=Palestine in The Hague: Justice, Geopolitics, and the International Criminal Court|journal=Global Governance: A Review of Multilateralism and International Organizations|volume=22|issue=1|pages=155–171[158,170]|doi=10.1163/19426720-02201010|jstor=44861186|quote=Palestine's separate declaration providing the court with retroactive jurisdiction back to 13 June 2014. This addition was important because the court acquires jurisdiction sixty days after a member seeks admission to the court. See Rome Statute, art. 126(2). Absent Palestine's additional declaration, the court would only have jurisdiction over events in Palestine after 1 April 2015.}}&lt;/ref&gt; 2015 ජනවාරි 1 වන දින, [[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්|නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්]] වාර්තා කළේ, මානව හිමිකම් කණ්ඩායමේ [[Al Haq|අල් හක්]] හි අධ්‍යක්ෂ [[Shawan Jabarin|ෂවාන් ජබරින්]],&quot; [[United Nations Fact Finding Mission on the 2014 Israel–Gaza conflict|පලස්තීනුවන්]] විසින් සලකා බලනු ලබන කාල සීමාවට සමගාමීව, පසුගිය ජූනි 13 දක්වා ප්‍රතික්‍රියාකාරී අධිකරණ බලය සඳහා ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් කරන&quot; බවයි. [[United Nations Fact Finding Mission on the 2014 Israel–Gaza conflict|2014 ඊශ්‍රායල-ගාසා ගැටුම පිළිබඳ ජාතීන්ගේ කරුණු සෙවීමේ මෙහෙයුම]].&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/01/02/world/middleeast/court-membership-wouldnt-guarantee-palestinians-a-war-crimes-case.html|title=Joining International Criminal Court Wouldn't Guarantee Palestinians a War Crimes Case|date=January 1, 2015|access-date=March 16, 2021|publisher=NYT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/world/2014/aug/12/un-names-3-member-panel-to-probe-gaza-conflict-war-crimes-646953.html|title=UN Names 3-member Panel to Probe Gaza Conflict War Crimes|date=12 August 2014|work=The New Indian Express|access-date=16 March 2021|agency=[[Press Trust of India]]}}&lt;/ref&gt; [[Associated Press|ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් පුවත්පතට]] අනුව, &quot;පලස්තීනුවන් එම ග්‍රීෂ්මයේදී ඊශ්‍රායලයේ විනාශකාරී ගාසා යුද්ධයට සමගාමීව විමර්ශනයේ ආරම්භය ලෙස 2014 ජූනි තෝරා ගත්තේය.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://apnews.com/article/israel-west-bank-palestinian-territories-courts-crime-19117d4265f5d564256ea7fe75854aa6|title=ICC launches war crimes probe into Israeli practices|date=3 March 2021|access-date=15 March 2021|publisher=AP}}&lt;/ref&gt;

== විමර්ශනය ==

=== 2021-2022 ===
ICC අභිචෝදක කාර්යාලය 2021 මාර්තු 18 වන දින ඊශ්‍රායලයට සහ පලස්තීන අධිකාරියට විධිමත් දැනුම්දීම් යවා ඇති බවත්, &quot;ඔවුන් තමන්ගේම විමර්ශන සිදු කරන බව ඔප්පු කරමින් කල් දැමීමක් ඉල්ලා සිටීමට&quot; මාසයක කාලයක් ලබා දී ඇති බවත්, ICC සාමාජික රටවලට ලිපි යවා ඇති බවත් ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/us-politics/icc-gives-israel-month-to-seek-deferral-of-war-crimes-probe-icc-palestinian-authority-jerusalem-west-bank-gaza-b1819270.html|title=ICC gives Israel month to seek deferral of war crimes probe|date=18 March 2021|work=The Independent|access-date=18 March 2021}}&lt;/ref&gt; 2021 මාර්තු 18 වන දින, [[Times of Israel|ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය]], ඊශ්‍රායලයේ චැනල් 13 උපුටා දක්වමින්, ඊශ්‍රායලයට ICC වෙතින් ලිපියක් ලැබුණු බව වාර්තා කළේ, විමර්ශනය ආවරණය කරන ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර තුන: [[2014 ඊශ්‍රායෙල–ගාසා ගැටුම|2014 ගාසා යුද්ධය]], [[Israeli settlement|ඊශ්‍රායල ජනාවාස]] ප්‍රතිපත්තිය සහ [[2018–2019 Gaza border protests|2018-2019 ගාසා දේශසීමා විරෝධතා]]. ඊශ්‍රායලයට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට දින 30ක කාලයක් ලබාදී ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/israel-said-to-receive-formal-letter-from-icc-informing-of-war-crimes-probe/|title=Israel said to receive formal letter from ICC informing of war crimes probe|date=18 March 2021|access-date=18 March 2021|publisher=Times of Israel}}&lt;/ref&gt; 2021 මාර්තු 21 වන දින ඔහු බටහිර ඉවුරට ආපසු පැමිණීමෙන් පසු ජෝර්දාන් පලස්තීන දේශසීමා හරස් මාර්ගයේදී ප්‍රශ්න කිරීමෙන් පසුව, ICC අභිචෝදකයා සමඟ හේග් හි පැවති රැස්වීමකින් පසුව, විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය සහ විදේශික [[Riyad al-Maliki|රියාද් මල්කි]] පැවසුවේ ඊශ්‍රායල බලධාරීන් සම්බාධක පනවන බවට තර්ජනය කළ බවයි. ICC සමඟ සන්නිවේදනය කරන නමුත් එම සම්බන්ධතාව නොසලකා හරිනු ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/123774|title=Foreign Minister Malki: Contacts with the International Criminal Court will continue despite Israeli obstacles|date=22 March 2021|access-date=22 March 2021|publisher=WAFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/123764|title=To punish him for meeting ICC Prosecutor, Israel withdraws VIP card from Foreign Minister Malki|date=21 March 2021|access-date=21 March 2021|publisher=WAFA}}&lt;/ref&gt; 2021 අප්‍රේල් 8 වෙනිදා ඊශ්‍රායලය කියා සිටියේ තමන් ICC යේ විමර්ශනයට සහයෝගී නොවන බව පැවසීමට ලිඛිතව ලියන බවත්, අධිකරණයට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවත්, යුද අපරාධ සිදු කළ බවට සැක කෙරෙන සොල්දාදුවන් විභාග කිරීමට තමන්ගේම අධිකරණයට හැකියාව ඇති බවත් තර්ක කරමිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Harkov |first=Lahav |date=8 April 2021 |title=Israel responds to ICC: You have no jurisdiction over us |url=https://www.jpost.com/israel-news/israeli-response-to-icc-you-have-no-jurisdiction-over-us-664533 |website=The Jerusalem Post &amp;#124; JPost.com}}&lt;/ref&gt;

විදේශ කටයුතු සහ විදේශිකයන් පිළිබඳ අමාත්‍ය රියාද් අල්-මලිකි 2022 ජුනි 9 වන දින හේග් හිදී ICC අභිචෝදක [[Karim Ahmad Khan|කරීම් අහමඩ් ඛාන්]] හමුවී &quot;පලස්තීන ප්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් උසාවියේ පරීක්ෂණ ප්‍රමාද කිරීම ප්‍රශ්න කළේය&quot;. ''[[WAFA]]'' ට අනුව, ඛාන් පැවසුවේ පලස්තීනය අධිකරණය විසින් බලන එක් නඩුවක් බවත් අසාර්ථක වීම විකල්පයක් නොවන බවත්ය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=9 June 2022 |title=FM Al-Maliki hands ICC Prosecutor official probe results into Shireen Abu Akleh's brutal murder |url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/129599 |publisher=WAFA}}&lt;/ref&gt; [[Jerusalem Post|ජෙරුසලම් පෝස්ට්]] වාර්තා කළේ, 2022 ජූනි 18 වන විට, ෆාටූ බෙන්සූදා වෙනුවට ඛාන් පත් වී වසරක් ගත වන විට, ඔහු &quot;[එනම්] ඊශ්‍රායලය-පලස්තීනය සම්බන්ධයෙන් එක ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් හෝ එකදු ප්‍රසිද්ධ ක්‍රියාමාර්ගයක් ගෙන නොතිබූ&quot; බවයි. පලස්තීන තත්වයට සමානව රුසියාව ICC සාමාජිකයෙකු නොවූවත්, යුක්රේනය තම භූමියේ සිදු කරන ලද අපරාධ තාවකාලිකව පිළිගැනීමක් ගොනු කිරීම මත පදනම්ව, ජාත්‍යන්තර සහයෝගය ඇතිව, [[2022 රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය|2022 යුක්‍රේනය ආක්‍රමණය කිරීමේ දී]] ඛාන් ශක්තිමත් ක්‍රියාකාරී ස්ථාවරයක් ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=17 June 2022 |title=One year of Khan: How does the probe against Israel look? – analysis |url=https://www.jpost.com/israel-news/article-709714 |website=The Jerusalem Post &amp;#124; JPost.com}}&lt;/ref&gt; මැයි මාසයේ දී, පලස්තීන මානව හිමිකම් සංවිධාන වන [[Al-Haq|අල්-හක්]], [[Al Mezan Center for Human Rights|අල්-මෙසාන්]] සහ [[Palestinian Center for Human Rights|පලස්තීන මානව හිමිකම් පිළිබඳ මධ්‍යස්ථානය]] (PCHR) [[2021 ඊශ්‍රායෙල–පලස්තීන ගැටුම|2021 ඊශ්‍රායල-පලස්තීන අර්බුදයේ දී]] ගාසා තීරයේ සිදු කළ බව කියන අපරාධ සම්බන්ධයෙන් ICC වෙත නඩු ගොනුවක් ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=24 May 2022 |title=Palestinian human rights organizations urge ICC Prosecutor to open cases from Israeli attack on Gaza in 2021 |url=https://www.arabnewsnetwork.ps/palestinian-human-rights-organizations-urge-icc-prosecutor-to-open-cases-from-israeli-attack-on-gaza-in-2021/}}&lt;/ref&gt; ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතියට පටහැනිව ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක අංශ ක්‍රමානුකූලව පලස්තීන මාධ්‍යවේදීන් ඉලක්ක කර ගනිමින් සිටින බවට තර්ක කරමින් තවත් මාධ්‍යවේදීන් හතර දෙනෙකු සම්බන්ධයෙන් දැනට අප්‍රේල් මස ගොනු කර ඇති ගොනුවකට එකතු කරන ලද [[Killing of Shireen Abu Akleh|Shireen]] [[Shireen Abu Akleh|Abu Akleh]] ගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් කරුණු ඉදිරිපත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/27/shireen-abu-aqleh-killing-of-reporter-referred-to-international-criminal-court|title=Shireen Abu Aqleh: killing of reporter referred to international criminal court|date=27 May 2022|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

=== 2023-වර්තමානය ===
2023 දී, ICC රෙජිස්ට්‍රි විසින් 2018 දෙසැම්බර් මාසයේ සිට අවශ්‍ය පරිදි වින්දිතයින්ට සහ බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රජාවන්ට එහි තොරතුරු සහ සම්බන්ධ ඉල්ලීම් පිළිබඳ තුන්මාසික වාර්තා අඛණ්ඩව සැපයීම, එහි 19 වන වාර්තාව 2023 මැයි මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කළේය. 2023 මැයි වාර්තාවට අනුව ක්‍රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ වූ ICC හි ඒකකවලට ''වින්දිතයන්ගේ සහභාගීත්වය සහ වන්දි ගෙවීමේ අංශය'' සහ ''වින්දිතයන් සඳහා වූ භාරකාර අරමුදල'' වැනි ඒකක ඇතුළත් විය. පලස්තීනයේ විමර්ශනයට අදාළව ICC පිළිබඳ අරාබි භාෂාවෙන් වීඩියෝ දර්ශන සහ ලිඛිත තොරතුරු ඇතුළත් &quot;මාර්ගගත තොරතුරු මොඩියුලයක්&quot; සකස් කිරීමේ කටයුතු වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;ICC_19th_registry_report&quot;&gt;{{Cite Q|Q120807593}}&lt;/ref&gt;

ඔක්තෝබර් 12 දින, [[ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධය]] අතරතුර, ICC ප්‍රධාන අභිචෝදක කරීම් අහමඩ් ඛාන් ප්‍රකාශ කළේ පලස්තීනුවන් විසින් ඊශ්‍රායල භූමියේදී සහ ඊශ්‍රායෙල්වරුන් විසින් පලස්තීන භූමියේදී සිදු කරන ලද යුධ අපරාධ දෙකම ICC හි පලස්තීන විමර්ශනයේ අධිකරණ බලය තුළ පවතින බවයි.&lt;ref name=&quot;Reuters_Hamas_attack_Israeli_response3&quot;&gt;{{Cite Q|Q123120848}}&lt;/ref&gt;

නොවැම්බර් 29 වන දින ඛාන් ඊජිප්තුව සහ ගාසා තීරය අතර [[රෆා දේශසීමා තරණය|රෆා දේශසීමා හරස් මාර්ගයට]] ගියේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-10-29/ty-article/.premium/icc-prosecutor-visits-egypt-gaza-border-amid-israeli-war-crimes-allegations/0000018b-7c48-d51e-a3cb-7d6c18860000|title=ICC Prosecutor Visits Rafah Crossing on Egypt-Gaza Border Amid Israeli War Crimes Allegations|work=Haaretz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 October 2023 |title=Statement of ICC Prosecutor Karim A. A. Khan KC from Cairo on the situation in the State of Palestine and Israel |url=https://www.icc-cpi.int/news/statement-icc-prosecutor-karim-khan-kc-cairo-situation-state-palestine-and-israel |website=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt; හමාස් ප්‍රහාරවලට ගොදුරු වූවන්ගේ ඊශ්‍රායල පවුල් ඝාතන සහ පැහැරගැනීම් සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට නියෝග කරන ලෙස ICC වෙත ආයාචනා කිරීමෙන් පසු පසු දින ඛාන් ඊශ්‍රායලයට ගියේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/icc-prosecutor-visit-israel-request-oct-7-hamas-attack-victims-2023-11-30/|title=ICC prosecutor to visit Israel at request of Oct. 7 Hamas attack victims|date=30 November 2023|work=Reuters|access-date=3 December 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-02/ty-article/.premium/icc-prosecutor-in-first-ever-israel-visit-reason-to-believe-hamas-committed-war-crimes/0000018c-2a67-d5f2-a5cc-6e7798c80000|title=ICC Prosecutor in Israel for First-ever Visit: 'Reason to Believe' Hamas Committed War Crimes on Oct 7|work=Haaretz|access-date=3 December 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ සංචාරයේ දී ඛාන් [[Be'eri massacre|බීරි]], [[Kfar Aza massacre|කෆාර් ආසා]] සහ [[Re'im|රීම්]] අසල [[Re'im music festival massacre|නෝවා සංගීත උළෙල]] සමූලඝාතන ස්ථාන වල සංචාරය කළේය. පසුව නිකුත් කරන ලද ප්‍රකාශයක, ඛාන් ඊශ්‍රායල සිවිල් වැසියන්ට එරෙහි ඔක්තෝම්බර් 7 ප්‍රහාරය බරපතල ජාත්‍යන්තර අපරාධ ලෙස හැඳින්වූ අතර, එය විසඳීම සඳහා ICC පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2023-12-03/ty-article/icc-prosecutor-calls-oct-7-hamas-attack-on-israelis-serious-international-crimes/0000018c-3069-da74-afce-b5f926bb0000|title=ICC Prosecutor Calls Oct. 7 Hamas Attack on Israelis 'Serious International Crimes'|work=Haaretz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 December 2023 |title=ICC Chief Prosecutor: We must show that the law protects all |url=https://www.jpost.com/arab-israeli-conflict/gaza-news/article-776326 |access-date=3 December 2023 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=3 December 2023 |title=ICC Prosecutor, Karim A. A. Khan KC, concludes first visit to Israel and State of Palestine by an ICC Prosecutor: &quot;We must show that the law is there, on the front lines, and that it is capable of protecting all&quot;. |url=https://www.icc-cpi.int/news/icc-prosecutor-karim-khan-kc-concludes-first-visit-israel-and-state-palestine-icc-prosecutor |website=International Criminal Court}}&lt;/ref&gt; දෙසැම්බර් 3 වන දින, රමල්ලාහ් වෙතින් වීඩියෝ පණිවිඩයක් නිකුත් කරමින්, ඛාන් පැවසුවේ 2021 ICC විමර්ශනය &quot;ඉක්මනින්, දැඩි ලෙස, අධිෂ්ඨානයෙන් සහ අපි හැඟීම් මත නොව ශක්තිමත් සාක්ෂි මත ක්‍රියා කළ යුතු බවට අවධාරනයෙන් ඉදිරියට යන&quot; බවයි. ඊශ්‍රායලය සහ හමාස් යන දෙපිරිසම යුද නීතිවලට ගරු කළ යුතු බවත්, [[Israeli settler violence|ඊශ්‍රායල පදිංචිකරුවන්ගේ ප්‍රචණ්ඩත්වය]] පිළිබඳ සිය විමර්ශනය කඩිනම් කරන බවත් ඛාන් පැවසීය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Meijer |first=Bart |date=3 December 2023 |title=ICC prosecutor says Israel must respect international law |url=https://www.reuters.com/world/europe/icc-prosecutor-urges-israel-hamas-respect-international-law-2023-12-03/ |via=www.reuters.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Corder |first=Mike |date=3 December 2023 |title=After visiting Israel and Ramallah, the ICC prosecutor says he will intensify investigations |url=https://apnews.com/article/gaza-icc-israel-war-hamas-prosecutor-e4077faca4a4e94c7b2c1550ce78cf57 |website=AP News}}&lt;/ref&gt;

2024 අප්‍රේල් මස අග දී, ICC කාර්ය මණ්ඩලය ගාසා තීරයේ සිට පලස්තීන රෝහල් කාර්ය මණ්ඩලයට සිදුවිය හැකි යුද අපරාධ පිළිබඳව සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීය.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Exclusive: Gaza hospital staff questioned by ICC war crimes prosecutors &amp;#124; Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-hospital-staff-questioned-by-icc-war-crimes-prosecutors-sources-say-2024-04-29/ |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 April 2024 |title=Report: ICC Investigators Interview Gaza Hospital Staff in War Crimes Probe, Locations Former Hamas Headquarters – The Foreign Desk &amp;#124; by Lisa Daftari |url=https://foreigndesknews.com/trending/report-icc-investigators-interview-gaza-hospital-staff-in-war-crimes-probe-locations-former-hamas-headquarters/}}&lt;/ref&gt;

== සම්පත් ==
2023 ඔක්තෝම්බර් වන විට, කරීම් ඛාන්ට අනුව, විශේෂයෙන් පලස්තීන විමර්ශනය සහ සමස්තයක් ලෙස ICC ය අඩුවෙන් අරමුදල් සපයන ලදී. ඛාන් ප්‍රකාශ කළේ, &quot;පලස්තීනය - අපට ඇති අනෙකුත් සෑම තත්වයක් මෙන් - අඩු අරමුදල් සහ අඩු සම්පත් වන අතර, එම කාර්යය කිරීමට අපට මෙවලම් ලබා දීමට ඔවුන් කැමතිද යන්න රාජ්‍ය පාර්ශවයන්ට සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට අභියෝගයකි.&quot;&lt;ref name=&quot;AJE_Could_a_warning_by_ICC&quot;&gt;{{Cite Q|Q123120541}}&lt;/ref&gt;

== පරිපාලනය ==
එක්සත් ජනපද නීතිවේදියෙකු වන [[Brenda Hollis|බ්‍රෙන්ඩා හොලිස්]] සමඟ එක්ව විමර්ශනය කළමනාකරණය කිරීම සඳහා 2024 මාර්තු මාසයේ දී නීතිඥයෙකු සහ හිටපු හමුදා නඩු පවරන්නෙකු වන [[Andrew Cayley|ඇන්ඩෲ කේලි]] පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Guardian_UK_lawyer_oversee&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2024/mar/11/uk-lawyer-andrew-cayley-icc-investigation-alleged-war-crimes-palestinian-territories|title=UK lawyer to oversee ICC investigation into alleged war crimes in Palestinian territories|last=Davies|first=Harry|date=11 March 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409101607/https://www.theguardian.com/law/2024/mar/11/uk-lawyer-andrew-cayley-icc-investigation-alleged-war-crimes-palestinian-territories|archive-date=9 April 2024}}&lt;/ref&gt;

== ICC ට ඊශ්‍රායල තර්ජන ==
2024 දී, ඊශ්‍රායල සඟරා ''[[+972 Magazine|+972]]'' සහ ''Local Call'' සමඟ එක්ව ''[[ද ගාඩියන්]]'' විසින් කරන ලද පරීක්ෂණයකින්, ඊශ්‍රායලය විසින් වසර නවයක ව්‍යාපාරයක් තම බුද්ධි අංශ යොදා ගනිමින් &quot;අනුක්‍ෂණය, හැක්, පීඩනය, මඩ ගැසීම සහ ජ්‍යෙෂ්ඨ ICC කාර්යමණ්ඩලයට තර්ජනය කිරීම&quot; යන චෝදනාව අනාවරණය විය. උසාවියේ පරීක්ෂණ අඩාල කිරීමට&quot;. හිටපු අභිචෝදක ෆාටූ බෙන්සූඩා සහ ඇගේ අනුප්‍රාප්තික කරීම් අහමඩ් ඛාන් ඇතුළු අයිසීසී නිලධාරීන් කිහිප දෙනෙකුගේ දුරකථන ඇමතුම් සහ වෙනත් ආකාරයේ සන්නිවේදනයන් ඊශ්‍රායලය විසින් ග්‍රහණය කර ගෙන ඇති අතර, එක් බුද්ධි අංශ නිලධාරියෙකු &quot;උමතු&quot; ලෙස විස්තර කරන ලද ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු විසින් සමීපව අනුගමනය කරන ලද නිරීක්ෂණ ව්‍යාපාරයකි. [[Mossad|මොසාඩ්]], [[Shin Bet|ෂින් බෙට්]] සහ [[Military Intelligence Directorate (Israel)|ඊශ්‍රායල හමුදා බුද්ධි අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය]] විසින් මෙම ප්‍රයත්නයන් සිදු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;TG3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt; ජූනි 14 දින, ''ගාඩියන්'' හි විමර්ශනවලින් පසුව, රෝම ප්‍රඥප්තියට සම්බන්ධ ප්‍රාන්ත 93ක් ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ, තමන් ICC ආරක්ෂා කරන බවත්, &quot;අධිකරණයට, එහි නිලධාරීන්ට සහ සහයෝගීව කටයුතු කරන අයට එරෙහිව ඕනෑම දේශපාලන මැදිහත්වීම් සහ බලපෑම්වලින් එහි අඛණ්ඩතාව ආරක්ෂා කරන බවත්ය.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/article/2024/jun/15/icc-must-be-allowed-to-carry-out-work-without-intimidation-say-93-member-states|title=ICC must be allowed to carry out work 'without intimidation', say 93 member states|last=Davies|first=Harry|date=15 June 2024|work=The Guardian|access-date=16 June 2024|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;

එක් සිදුවීමක දී, 2015 වසරේ විමර්ශනය ආරම්භ වී මාස දෙකකට පසු, ICC අභිචෝදක බෙන්සූඩා වෙත නාඳුනන ජර්මානු කාන්තාවක් ඇය වෙත පැමිණ ඩොලර් සිය ගණනක් අඩංගු ලියුම් කවරයක් සහ ඊශ්‍රායලයෙන් ආරම්භ වූ දුරකථන අංකයක් සහිත කඩදාසියක් ඇයට ලබා දී ඇත. මෙම සිද්ධිය නෙදර්ලන්ත බලධාරීන්ට වාර්තා වූ අතර, බෙන්සූඩාට අමතර ආරක්ෂාවක් ලබා දුන්නේය.&lt;ref name=&quot;TG4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

2019 දී සිදු වූ තවත් සිදුවීමකදී, මොසාඩ් අධ්‍යක්ෂ [[Yossi Cohen|යොසි කොහෙන්]] විසින් බෙන්සූඩාට &quot;සැඟවී පහර දෙන ලදී&quot;, ඔහු හදිසියේම නිව් යෝර්ක් හෝටල් කට්ටලයක පෙනී සිටි අතර එය නඩු පවරන්නා සහ එවකට [[කොන්ගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය|කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයේ]] ජනාධිපති [[Joseph Kabila|ජෝසප් කබිලා]] අතර නිල රැස්වීමක් පවත්වයි. කොහෙන් බෙන්සූදාව අනවශ්‍ය ඇමතුම් වලට යටත් කිරීමට පටන් ගත් අතර, ''ද ගාඩියන්'' විසින් සම්මුඛ සාකච්ඡාවට ලක් කරන ලද මූලාශ්‍ර ඔහුව විස්තර කළේ ඔහු &quot;වඩාත් වඩ වඩාත් තර්ජනාත්මක සහ බිය ගැන්වීම්&quot; බවට පත්වෙමින් සිටින බවයි.&lt;ref name=&quot;TG5&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

2023 දී, ඊශ්‍රායල-හමාස් යුද්ධයෙන් පසුව, නව අභිචෝදක කරීම් ඛාන් විසින් මෙහෙයවන ලද පරීක්ෂණ අතරතුර, ICC තවදුරටත් ඊශ්‍රායල නිරීක්ෂණ උත්සාහයන් අපේක්ෂාවෙන් එහි ආරක්ෂක තත්ත්වය වැඩි දියුණු කළේය.&lt;ref name=&quot;TG6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/28/spying-hacking-intimidation-israel-war-icc-exposed|title=Spying, hacking and intimidation: Israel's nine-year 'war' on the ICC exposed|last=Davies|first=Harry|date=28 May 2024|work=[[The Guardian]]|last2=McKernan|first2=Bethan|last3=Abraham|first3=Yuval|last4=Rapoport|first4=Meron}}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රතික්‍රියා ==
2024 අප්‍රේල් 16 වන දින, නෙතන්යාහු සහ ඊශ්‍රායල රජයේ අමාත්‍යවරුන් තිදෙනෙකු රජයේ නීති උපදේශකයින් සමඟ හදිසි රැස්වීමක් පැවැත්වූයේ නෙතන්යාහු, අනෙකුත් ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් හෝ [[ඊශ්‍රායල සන්නද්ධ හමුදා|ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක හමුදා]] නිලධාරීන්ට එරෙහිව ICC අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමටය. [[Channel 12 (Israel)|චැනල් 12]] ට අනුව, අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු නිකුත් කිරීම අවහිර කිරීමේ අරමුණින් &quot;ඊශ්‍රායලය අධිකරණයට සහ 'බලපෑම් ඇති රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික පුද්ගලයින්{{Single+double}}  ළඟා වන බවට රැස්වීමේදී තීරණයක් ගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;TimesofIsrael_Netanyahus_office_hosts&quot;&gt;{{Cite Q|Q125585705}}&lt;/ref&gt; අප්‍රේල් අග වන විට, ඊශ්‍රායල සහ හමාස් නිලධාරීන් සඳහා වරෙන්තු නිකුත් කිරීමට වැඩි ඉඩක් ඇතැයි ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් සැලකූහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/04/28/world/middleeast/icc-arrest-warrants-israel-hamas.html|title=Israeli Officials Believe I.C.C. Is Preparing Arrest Warrants Over War|last=Bergman|first=Ronen|date=28 April 2024|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://archive.today/20240429192408/https://www.nytimes.com/2024/04/28/world/middleeast/netanyahu-icc-arrest-warrants-israel-hamas.html|archive-date=29 April 2024|last2=Kingsley|first2=Patrick}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-04-28/ty-article/.premium/israel-scrambles-as-netanyahu-defense-chiefs-face-possible-icc-arrest-warrants/0000018f-2537-d0a5-abcf-37ff394f0000|title=Israel scrambles as Netanyahu, Gallant and IDF chief face ICC arrest warrants for war crimes in Gaza|last=Maanit|first=Chen|date=28 April 2024|work=[[Haaretz]]|last2=Lis|first2=Jonathan}}&lt;/ref&gt; ''[[The Times of Israel|ටයිම්ස් ඔෆ් ඊශ්‍රායලය]]'' (ToI) ඊශ්‍රායල නිලධාරීන් විස්තර කළේ ICC වරෙන්තු නිකුත් කිරීම වැළැක්වීමට &quot;සාමූහික උත්සාහයක්&quot; ගන්නා බවයි. ICC වරෙන්තු නිකුත් කිරීමට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීමට ඊශ්‍රායල [[National Security Council (Israel)|ජාතික ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] සහ [[Ministry of Foreign Affairs (Israel)|විදේශ අමාත්‍යාංශය]] සම්බන්ධ වී ඇති බවත්, වරෙන්තු වැළැක්වීම සඳහා නෙතන්හායු [[ජෝ බයිඩන්|එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බයිඩන් රජය]] සමඟ “දුරකථනය හරහා නොනවතින තල්ලුවක්” ක්‍රියාත්මක කරන බවත් ToI ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/israel-working-to-block-feared-icc-arrest-warrants-against-pm-others-over-gaza-war/|title=Israel working to block feared ICC arrest warrants against PM, others over Gaza war|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://archive.today/20240429194802/https://www.timesofisrael.com/israel-working-to-block-feared-icc-arrest-warrants-against-pm-others-over-gaza-war|archive-date=29 April 2024}}&lt;/ref&gt; [[G7]] ප්‍රාන්තවල රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින් ඊශ්‍රායල හෝ හමාස් නිලධාරීන්ට එරෙහිව යුද අපරාධ වරෙන්තු ප්‍රකාශයට පත් නොකරන ලෙස අධිකරණයෙන් ඉල්ලා සිටි අතර, වරෙන්තු මගින් සටන් විරාම සාකච්ඡා &quot;බාධා&quot; කළ හැකි බවට තර්ක කළහ. ICC නිල නොවන ලෙස රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයින්ට ප්‍රකාශ කළේ &quot;පරීක්ෂණයේ කිසිදු නාටකාකාර පියවරක් පිළිබඳව තමන් නොදන්නා&quot; බවයි. ICCය අදහස් දැක්වීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් කියා සිටියේ &quot;මාධ්‍ය වාර්තා වල සමපේක්ෂන&quot; වලට ප්‍රතිචාර නොදක්වන බවයි.&lt;ref name=&quot;Guardian_ICC_urged_delay&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2024/apr/29/icc-possible-war-crimes-charges-israel-hamas-g7|title=ICC urged to delay possible war crimes charges against Israel and Hamas|last=Wintour|first=Patrick|date=29 April 2024|work=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240430071538/https://www.theguardian.com/law/2024/apr/29/icc-possible-war-crimes-charges-israel-hamas-g7|archive-date=30 April 2024|last2=Borger|first2=Julian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Exclusive: Gaza hospital staff questioned by ICC war crimes prosecutors &amp;#124; Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-hospital-staff-questioned-by-icc-war-crimes-prosecutors-sources-say-2024-04-29/ |website=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/440589b9-878d-4a6e-a8c1-50cf479e3609|title=Why are Israel's leaders worried about international courts?|last=Srivastava|first=Mehul|date=30 April 2024|work=Financial Times|last2=Shotter|first2=James}}&lt;/ref&gt;

[[Mehdi Hasan|Zeteo News]] එය ප්‍රකාශ කළේ [[U.S. Senate|එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභාවේ]] [[රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|රිපබ්ලිකානුවන්]] දොළොස් දෙනෙකු විසින් [[Karim Ahmad Khan|ඛාන්]] වෙත අප්‍රේල් 24 වැනි දින යවන ලද ලිපියක් ස්කෑන් කිරීමකි, [[Tom Cotton]], [[Marco Rubio]], [[Ted Cruz]], [[Mitch McConnell]], [[Marsha Blackburn]], [[Katie Boyd Britt]], [[Ted Budd]], [[Kevin Cramer]] [[Bill Hagerty]], [[Pete Ricketts|Pete Rickets]], [[Rick Scott|Rick]] [[Allegations of genocide in the 2023 Israeli attack on Gaza|ගාසා තීරයේ සිදු කරන ලද යුද අපරාධ]] සම්බන්ධයෙන් ඊශ්‍රායල නිලධාරීන්ට එරෙහිව චෝදනා ඉදිරිපත් කිරීමට කිසිදු උත්සාහයක් නොගන්නා ලෙස [[Rick Scott|ස්කොට්]] සහ [[Tim Scott|ටිම් ස්කොට්]] ICC යෙන් ඉල්ලා සිටියහ. සෙනෙට් සභිකයෝ මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ: &quot;ඊශ්‍රායලය ඉලක්ක කරන්න, අපි ඔබව ඉලක්ක කරන්නෙමු ... [සහ] ඔබේ සේවකයින් සහ ආශ්‍රිතයන් අනුමත කරන්න, ඔබ සහ ඔබේ පවුලේ අයට එක්සත් ජනපදයෙන් පැමිණීම තහනම් කරන්න. ඔබට අනතුරු අඟවා ඇත.&quot; [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික්]] එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභික [[Chris Van Hollen|ක්‍රිස් වැන් හොලන්]] ලිපිය සම්බන්ධයෙන් අදහස් දක්වමින්: &quot;අධිකරණ නිලධාරීන්ට, ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයින්ට සහ ඔවුන්ගේ සේවකයන්ට පළිගැනීමේ තර්ජනය කරමින් අධිකරණ ප්‍රශ්නයකට මැදිහත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදිය. මෙම මැර ක්‍රියාව සුදුසු වන්නේ [[Mafia|මාෆියාවට]] මිස එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභිකයින්ට නොවේ.&quot;&lt;ref name=&quot;Zeteo_you_have_been_warned&quot;&gt;{{Cite Q|Q125814306}}&lt;/ref&gt; 2024 මැයි 1 වන දින, එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභිකයින් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ විභව වරෙන්තු සාකච්ඡා කිරීම සඳහා උසාවි නිලධාරීන් මාර්ගගතව හමු විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/02/israel-icc-warrants-us-senators-meeting|title=US Senators, ICC meet over possible arrest warrants for Netanyahu|work=[[Axios (website)|Axios]]|archive-url=https://archive.today/20240502210436/https://www.axios.com/2024/05/02/israel-icc-warrants-us-senators-meeting|archive-date=2 May 2024}}&lt;/ref&gt; 2024 මැයි 3 වන දින, ප්‍රධාන අභිචෝදක ඛාන්, වරෙන්තු ගැන සඳහන් නොකරමින්, &quot;නිලධාරීන්ට බාධා කිරීමට, බිය ගැන්වීමට හෝ අනිසි ලෙස බලපෑම් කිරීමට ගන්නා සියලු උත්සාහයන් වහාම නැවැත්වීමට&quot; ඉල්ලා සිටි අතර &quot;නිලධාරියෙකුට එරෙහිව පළිගැනීම&quot; නිර්වචනය කරමින් [[Rome Statute|රෝම ප්‍රඥප්තියේ]] [[wikisource:Rome Statute of the International Criminal Court#Article_70:_Offences_against_the_administration_of_justice|70 වැනි වගන්තිය]] වෙත යොමු කළේය. ඉටු කරන ලද රාජකාරි හේතුවෙන් උසාවියේ&quot; වරදක් ලෙස.&lt;ref name=&quot;FT_ICC_chief_hits_out&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/65b4f75e-bbba-4b4a-8839-7846ee3281e4|title=ICC chief prosecutor hits out at unnamed 'threats' against his work|last=Zilber|first=Neri|date=3 May 2024|work=[[The Financial Times]]|archive-url=https://archive.today/20240503130230/https://www.ft.com/content/65b4f75e-bbba-4b4a-8839-7846ee3281e4|archive-date=3 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/icc-prosecutor-calls-end-intimidation-staff-statement-says-2024-05-03/|title=ICC prosecutor calls for end to intimidation of staff, statement says|work=[[Reuters]]|archive-url=https://archive.today/20240503161845/https://www.reuters.com/world/icc-prosecutor-calls-end-intimidation-staff-statement-says-2024-05-03|archive-date=3 May 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zeteo_you_have_been_warned&quot; /&gt;

2024 මැයි 20 අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීමට දක්වන ප්‍රතිචාරය සහයෝගයට විරුද්ධ වීමෙන් වෙනස් විය. එක්සත් ජනපද ජනාධිපති [[ජෝ බයිඩන්|ජෝ බිඩෙන්]] සහ රාජ්‍ය ලේකම් [[Antony Blinken|ඇන්ටනි බ්ලින්කන්]] නෙතන්යාහු අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුව හෙළා දුටුවේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/20/biden-reaction-netanyahu-arrest-warrants-gaza|title=Biden slams potential ICC arrest warrant for Netanyahu as &quot;outrageous&quot;|date=20 May 2024|work=Axios}}&lt;/ref&gt; අයිසීසීයට එරෙහිව පැනවිය හැකි [[United States sanctions|සම්බාධක]] සම්බන්ධයෙන් බිඩෙන් පරිපාලනය කොන්ග්‍රසය සමඟ කටයුතු කරන බව බ්ලින්කන් පැවසීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/us/blinken-says-hell-work-with-us-congress-respond-icc-move-gaza-2024-05-21/|title=Blinken says he'll work with US Congress on potential ICC sanctions|date=22 May 2024|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද කොන්ග්‍රසයේ සාමාජිකයින් වන [[Kathy Manning|කැතී මැනිං]] සහ [[Ritchie Torres|රිචී ටොරස්]] ද නෙතන්යාහුට එරෙහි අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුව හෙළා දුටුවේය. සෙනෙට් සභික [[Lindsey Graham|ලින්ඩ්සේ ග්‍රැහැම්]] &quot;අයිසීසීයට එරෙහිව සාපරාධී සම්බාධක&quot; තර්ජනය කළේය.&lt;ref name=&quot;Axios_ICC_faces_reprisals&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/20/icc-netanyahu-arrest-warrant-congress|title=ICC faces reprisal threats from Congress over potential Netanyahu arrest warrant|date=20 May 2024|work=Axios}}&lt;/ref&gt; [[කැනඩාව|කැනඩාවේ]] අගමැති [[Justin Trudeau|ජස්ටින් ටෘඩෝ]] පැවසුවේ &quot;ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදීව තේරී පත් වූ නායකයින් සහ හමාස් සංවිධානයට නායකත්වය දෙන ලේ පිපාසිත ත්‍රස්තවාදීන්&quot; සඳහා එකවර අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු සොයමින් සිටීම &quot;කරදරකාරී&quot; බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cbc.ca/news/politics/canada-government-reacts-icc-arrest-warrants-1.7210073|title=ICC's decision to seek warrants for both Israeli and Hamas leaders is 'troubling,' Trudeau says|date=21 May 2024|work=CBC}}&lt;/ref&gt; පසුව බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති [[රිෂී සුනාක්|රිෂි සුනක්]] අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු &quot;ගැඹුරු උදව්වක්&quot; ලෙස හැඳින්වූ අතර, ඊශ්‍රායලය සහ හමාස් අතර &quot;සදාචාරාත්මක සමානාත්මතාවයක්&quot; නොමැති බව පවසමින්, මෙම පියවර මැද පෙරදිග පුළුල් සාමයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා &quot;කිසිදු වෙනසක්&quot; ඇති නොකරන බව පැවසීය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=21 May 2024 |title=UK's Sunak slams ICC arrest warrant for Netanyahu |url=https://www.politico.eu/article/uk-rishi-sunak-slams-icc-arrest-warrant-for-benjamin-netanyahu-no-moral-equivalance/ |website=POLITICO |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; [[ආජන්ටිනාව|ආර්ජන්ටිනාව]],&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ambito.com/politica/argentina-considera-equivocada-la-orden-arresto-del-premier-israeli-benjamin-netanyahu-n6003095|title=Argentina considera &quot;equivocada&quot; la orden de arresto del premier israelí Benjamín Netanyahu|date=23 May 2024|work=[[Ámbito Financiero]]|access-date=24 May 2024|language=es|trans-title=Argentina considers the order of arrest against Israeli premier Benjamin Netanyahu as &quot;wrong&quot;}}&lt;/ref&gt; [[ඔස්ට්‍රියාව]], [[හන්ගේරියානු සමුහාණ්ඩුව|හංගේරියාව]] සහ [[පැරගුවේ]] රාජ්‍ය නියෝජිතයන් මෙම ඉල්ලීමට විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කළහ.&lt;ref name=&quot;AnadoluA_West_divided&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|title=West divided over ICC arrest warrants for Netanyahu, Gallant|date=22 May 2024|work=[[Anadolu Agency]]|archive-url=https://archive.today/20240522182620/https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|archive-date=22 May 2024}}&lt;/ref&gt; චෙක් අගමැති [[Petr Fiala]] අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තුවක් සඳහා ICC අභිචෝදකයාගේ ඉල්ලීම &quot;භයානක සහ කිසිසේත්ම පිළිගත නොහැකි&quot; ලෙස හැඳින්වීය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.radio.cz/czech-pm-icc-decision-netanyahu-arrest-warrant-appalling-and-unacceptable-8817538|title=Czech PM: ICC decision on Netanyahu arrest warrant &quot;appalling and unacceptable&quot;|date=21 May 2024|work=[[Czech Radio]]|access-date=26 November 2024|archive-date=28 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528073307/https://english.radio.cz/czech-pm-icc-decision-netanyahu-arrest-warrant-appalling-and-unacceptable-8817538|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; පෝලන්ත අගමැති [[Donald Tusk|ඩොනල්ඩ් ටස්ක්]] ද නෙතන්යාහු අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීම විවේචනය කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-802095|title=ICC will target other democracies next, Netanyahu warns|date=22 May 2024|work=The Jerusalem Post}}&lt;/ref&gt; හමාස් ප්‍රකාශක [[Sami Abu Zuhri]] අත්අඩංගුවට ගැනීමේ වරෙන්තු ඉල්ලීම් විවේචනය කළේ &quot;වින්දිතයා අලුගෝසුවාට සමාන කිරීම&quot; ලෙසය.&lt;ref name=&quot;Reuters_reactions_to_ICC_request&quot;&gt;{{Cite Q|Q126198074}}&lt;/ref&gt;

එක්සත් ජනපදයේ සහ වෙනත් තැන්වල සහය ප්‍රකාශ කරන ලදී. එක්සත් ජනපද කොංග්‍රස් සභික [[Ilhan Omar|ඉල්හාන් ඕමාර්]] කියා සිටියේ ICC &quot;ස්වාධීනව සහ බාධාවකින් තොරව සිය කටයුතු කරගෙන යාමට ඉඩ දිය යුතු&quot; බවයි.&lt;ref name=&quot;Axios_ICC_faces_reprisals2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.axios.com/2024/05/20/icc-netanyahu-arrest-warrant-congress|title=ICC faces reprisal threats from Congress over potential Netanyahu arrest warrant|date=20 May 2024|work=Axios}}&lt;/ref&gt; [[ඕස්ට්‍රේලියාව|ඔස්ට්‍රේලියාව]],&lt;ref name=&quot;Guardian_AU_respects_ICCs&quot;&gt;{{Cite Q|Q126039035}}&lt;/ref&gt; [[ප්‍රංශය]], [[ස්පාඤ්ඤය]], [[අයර්ලන්තය]], [[බෙල්ජියම]], [[ස්විට්සර්ලන්තය]], [[ඔස්ට්‍රියාව]], [[ස්ලෝවේනියාව]], [[ඩෙන්මාර්කය]], [[නෝර්වේ]], [[චිලි ජනරජය|චිලී]], [[කැනඩාව]], [[දකුණු අප්‍රිකාව]], [[මාලදිවයින]], [[ඕමානය]] සහ [[ජෝර්දානය]] යන රාජ්‍ය නියෝජිතයෝ ICC හි ස්වාධීනත්වය සඳහා සහාය පළ කළහ.&lt;ref name=&quot;AnadoluA_West_divided2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|title=West divided over ICC arrest warrants for Netanyahu, Gallant|date=22 May 2024|work=[[Anadolu Agency]]|archive-url=https://archive.today/20240522182620/https://www.aa.com.tr/en/europe/west-divided-over-icc-arrest-warrants-for-netanyahu-gallant/3227073|archive-date=22 May 2024}}&lt;/ref&gt; වසර 29ක් තිස්සේ හියුමන් රයිට්ස් [[Kenneth Roth|වොච්]] මෙහෙයවූ එක්සත් ජනපද නීතීඥ කෙනත් රොත්ට අනුව, &quot;මෙම චෝදනා කිසිවෙක් ප්‍රශ්න නොකරන ඊශ්‍රායලයට තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමට ඇති අයිතිය ගැන නොවේ. ඒවා ඊශ්‍රායලය තමන්ව ආරක්ෂා කර ගැනීමට තෝරාගෙන ඇති ආකාරය ගැන මිස හේතුවක් නැත. කොතරම් සාධාරණ වුවත්, යුද අපරාධ කිරීමට නිදහසට කරුණක් ලෙස භාවිතා කළ හැකිය.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/biden-us-israel-attack-icc-arrest-warrants-netanyahu-hamas-rcna153211|title=Biden at odds with allies as U.S. and Israel attack ICC over arrest warrants|date=21 May 2024|work=NBC News}}&lt;/ref&gt; ඊශ්‍රායල මානව හිමිකම් කණ්ඩායම [[B'Tselem]] පැවසුවේ: &quot;ඊශ්‍රායල තීරණ ගන්නන්ට දණ්ඩමුක්තියේ යුගය අවසන් වී ඇත.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/5/20/world-reacts-to-icc-prosecutor-seeking-israel-hamas-arrest-warrants|title=World reacts to ICC prosecutor seeking Israel, Hamas arrest warrants|date=20 May 2024|work=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; 2024 ජූනි මාසයේ දී, ඉහත සඳහන් කළ රටවල් ඇතුළුව රටවල් 93ක් ICC හි ස්වාධීනත්වය සඳහා ඔවුන්ගේ සහය නැවත නැවතත් ප්‍රකාශ කළහ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://au.news.yahoo.com/australia-among-93-countries-show-065824171.html|title=Australia among 93 countries in show of support for ICC|last=Holly Hales|date=15 June 2024|publisher=[[Australian Associated Press]]|access-date=26 November 2024|archive-date=16 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616142158/https://au.news.yahoo.com/australia-among-93-countries-show-065824171.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ඊශ්‍රායල නීතිපති [[Gali Baharav-Miara]] ප්‍රකාශ කළේ විමර්ශනයට අධිකරණ බලයක් නොමැති බවත් අත්අඩංගුවට ගැනීමට වරෙන්තු ඉල්ලා ඛාන් කළ ඉල්ලීම පදනම් විරහිත බවත්ය. එම ඉල්ලීම ජාතික මට්ටමේ නීති පද්ධතියට ප්‍රථමයෙන් තත්ත්වය හැසිරවීමට ඉඩ දෙන ලෙස අයිසීසීයේ අවශ්‍යතාවයට නොගැලපෙන බව ඇය ප්‍රකාශ කළාය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/attorney-general-slams-icc-prosecutor-says-hes-ignoring-israels-legal-system/|title=Attorney general slams ICC prosecutor, says he's ignoring Israel's legal system|date=27 May 2024|work=[[Times of Israel]]|archive-url=https://archive.today/20240528221823/https://www.timesofisrael.com/attorney-general-slams-icc-prosecutor-says-hes-ignoring-israels-legal-system|archive-date=28 May 2024}}&lt;/ref&gt; කෙනත් රොත්ට අනුව, ICC මට්ටමේ ක්‍රියා පටිපාටිවලට වඩා ප්‍රමුඛත්වය ගන්නා දේශීය නෛතික ක්‍රියා පටිපාටියක් ක්‍රියාත්මක කරන බවට ඊශ්‍රායලයේ ප්‍රකාශයේ විශ්වසනීයත්වය ICC වෙත ඊශ්‍රායල තර්ජන හේතුවෙන් දුර්වල වන අතර, එය යුක්තියට බාධාවක් විය හැකි අතර එය 70 වැනි වගන්තිය උල්ලංඝනය කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{Cite interview|date=30 May 2024|url=https://www.democracynow.org/2024/5/30/israel_icc}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Conley |first=Julia |date=28 May 2024 |title='Jaw-Dropping': Mossad Chief Threatened ICC Prosecutor Over Israeli War Crimes Probe {{!}} Common Dreams |url=https://www.commondreams.org/news/yossi-cohen-israel |access-date=6 June 2024 |website=www.commondreams.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.icc-cpi.int/palestine ICC - පලස්තීනයේ මූලික පරීක්ෂණය]
* [https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202003_position_paper_on_israel_ag_icc_memorandum_eng.pdf මැන්ඩෙල්බ්ලිට් පිහිටුම් පත්‍රයට B'tselem ප්‍රතිචාරය]
* [https://www.diakonia.se/en/IHL/News-List/qa-icc-situation-in-palestine/ ඩයකෝනියා ප්‍රශ්නෝත්තර]
{{Israel–Hamas war}}</text>
      <sha1>at6sqgb60myvzvr8dx8tvm8eig3sbng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නිව් හැම්ප්ෂයර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179629</id>
    <revision>
      <id>789453</id>
      <parentid>752739</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15192" sha1="3i3h2eb72x5iwn7txt7anv5gx585wk6" xml:space="preserve">[[ගොනුව:New Hampshire in United States (zoom).svg|thumb|සිතියම]]
'''නිව් හැම්ප්ෂයර්''' ඊසානදිග එක්සත් ජනපදයේ නිව් එංගලන්ත කලාපයේ පිහිටි ප්‍රාන්තයකි . එය දකුණින් මැසචුසෙට්ස්, බටහිරින් වර්මොන්ට්, නැගෙනහිරින් මේන් සහ මේන් බොක්ක සහ උතුරින් [[කියුබෙක්, කැනඩාව|කැනේඩියානු]] ක්විබෙක් පළාතට මායිම් වේ. [[ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජනපද සහ භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව|එක්සත් ජනපද ප්‍රාන්ත 50]] න්, නිව් හැම්ප්ෂයර් භූමි ප්‍රමාණය අනුව හත්වන කුඩාම &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2010 |title=State Area Measurements and Internal Point Coordinates |url=https://www.census.gov/geographies/reference-files/2010/geo/state-area.html |access-date=2 Jan 2025 |website=census.gov}}&lt;/ref&gt; සහ දහවන අඩුම ජනගහනය සහිත වන අතර, 2020 සංගණනයට අනුව එහි ජනගහනය 1,377,529 කි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: United States |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/map/US/PST045219 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411174227/https://www.census.gov/quickfacts/fact/map/US/PST045219 |archive-date=2020-04-11 |access-date=2 Jan 2025 |website=www.census.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; කොන්කෝඩ් රාජ්‍ය අගනුවර වන අතර මැන්චෙස්ටර් වඩාත්ම ජනාකීර්ණ නගරය වේ. නිව් හැම්ප්ෂයර් හි ආදර්ශ පාඨය වන &quot; නිදහසේ ජීවත් වන්න හෝ මිය යන්න &quot; [[ඇමරිකානු විප්ලවීය යුද්ධය|ඇමරිකානු විප්ලවවාදී යුද්ධයේදී]] එහි භූමිකාව පිළිබිඹු කරයි; එහි අන්වර්ථ නාමය වන &quot; ග්‍රැනයිට් රාජ්‍යය&quot;, එහි පුළුල් ග්‍රැනයිට් සංයුති සහ ගල්වලවල් ගැන සඳහන් කරයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Visit NH: State Facts |url=http://www.visitnh.gov/welcome-to-nh/state-facts.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101014112959/http://www.visitnh.gov/welcome-to-nh/state-facts.aspx |archive-date=October 14, 2010 |access-date=August 30, 2010 |publisher=NH Department of Resources and Economic Development}}&lt;/ref&gt; එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණ චක්‍රයේ පළමු ප්‍රාථමිකය ( අයෝවා කොකස් එකෙන් පසු) පැවැත්වීම සහ එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇමරිකානු මැතිවරණ දේශපාලනයට ඇති කළ බලපෑම සඳහා එය රට පුරා ප්‍රසිද්ධය.

නිව් හැම්ප්ෂයර් හි වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ අබෙනකි වැනි ඇල්ගොන්කියන් භාෂාව කතා කරන ජනයා වාසය කළහ. 17 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී යුරෝපීයයන් පැමිණි අතර, ඉංග්‍රීසි ජාතිකයන් මුල්ම ආදිවාසී නොවන ජනාවාස කිහිපයක් ස්ථාපිත කළහ. නිව් හැම්ප්ෂයර් පළාත 1629 දී පිහිටුවන ලද අතර එය [[එංගලන්තය|ඉංග්‍රීසි]] හැම්ප්ෂයර් ප්‍රාන්තය අනුව නම් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=September 28, 2014 |title=Origin of &quot;New Hampshire&quot; |url=http://www.statesymbolsusa.org/symbol-official-item/new-hampshire/state-name-origin/origin-new-hampshire |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904004447/http://www.statesymbolsusa.org/symbol-official-item/new-hampshire/state-name-origin/origin-new-hampshire |archive-date=September 4, 2015 |access-date=August 30, 2015 |publisher=State Symbols USA}}&lt;/ref&gt; 1760 ගණන්වල [[විජිත දහතුන|බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත]] සහ ඔටුන්න අතර ඇති වූ ආතතීන්ගෙන් පසුව, 1774 දී බ්‍රිතාන්‍යයන්ගෙන් කොටුව විලියම් සහ මේරි අල්ලා ගැනීමත් සමඟ නිව් හැම්ප්ෂයර් මුල්ම විවෘත කැරැල්ලක් දුටුවේය. 1776 ජනවාරි මාසයේදී, ස්වාධීන රජයක් සහ රාජ්‍ය ව්‍යවස්ථාවක් ස්ථාපිත කළ බ්‍රිතාන්‍ය උතුරු ඇමරිකානු යටත් විජිතවලින් පළමුවැන්නා බවට එය පත්විය; මාස හයකට පසු, එය එක්සත් ජනපද නිදහස් ප්‍රකාශනයට අත්සන් තැබූ අතර බ්‍රිතාන්‍යයට එරෙහි යුද්ධයේදී හමුදා, නැව් සහ සැපයුම් සඳහා දායක විය . 1788 ජුනි මාසයේදී, [[එක්සත් ජනපද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව]] අනුමත කළ නවවන රාජ්‍යය එය වූ අතර, එම ලේඛනය බලාත්මක විය. 19 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට, නිව් හැම්ප්ෂයර් අහෝසි කිරීමේ ක්‍රියාකාරී මධ්‍යස්ථානයක් වූ අතර, [[ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය|එක්සත් ජනපද සිවිල් යුද්ධය]] අතරතුර යුනියන් සොල්දාදුවන් 32,000 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් යෙදවීය. යුද්ධයෙන් පසු, රාජ්‍යය වේගවත් කාර්මිකකරණයක් සහ ජනගහන වර්ධනයක් දුටු අතර, [[රෙදිපිළි ඉංජිනේරු විද්‍යාව|රෙදිපිළි නිෂ්පාදනය]], සපත්තු සෑදීම සහ කඩදාසි සෑදීමේ මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත්විය; මැන්චෙස්ටර් හි ඇමොස්කීග් නිෂ්පාදන සමාගම එක් කාලයක ලෝකයේ විශාලතම කපු රෙදිපිළි කම්හල විය. මෙරිමැක් සහ කනෙක්ටිකට් ගංගා ආශ්‍රිතව කාර්මික මෝල් ඉදිකර තිබූ අතර, ඒවායින් බොහොමයක් කැනඩාවෙන් සහ යුරෝපයෙන් පැමිණි කම්කරුවන් සේවයේ යොදවා තිබුණි; සංක්‍රමණිකයින්ගේ වඩාත්ම සැලකිය යුතු ආගමනය ප්‍රංශ කැනේඩියානුවන් වූ අතර, අද වන විට නිව් හැම්ප්ෂයර් වැසියන්ගෙන් හතරෙන් එකක් පමණ ප්‍රංශ ඇමරිකානු සම්භවයක් ඇති අතර, එය ප්‍රාන්ත අතර මේන් වලට පමණක් දෙවැනි වන සංඛ්‍යාලේඛනයකි.

ජාතික පරිමාණ ප්‍රවණතාවක් පිළිබිඹු කරමින්, [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන්]] පසු නිව් හැම්ප්ෂයර් හි කාර්මික අංශය පහත වැටුණි. 1950 සිට, එහි ආර්ථිකය මූල්‍ය හා වෘත්තීය සේවා, දේපළ වෙළඳාම්, අධ්‍යාපනය, ප්‍රවාහනය සහ අධි තාක්‍ෂණය ඇතුළත් කිරීමට විවිධාංගීකරණය වී ඇති අතර නිෂ්පාදන කටයුතු තවමත් ජාතික සාමාන්‍යයට වඩා ඉහළ අගයක් ගනී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://carsey.unh.edu/what-is-new-hampshire/economy/table-industry-share|title=Economy by Industry in N.H. and U.S.|date=August 21, 2019|work=Carsey School of Public Policy &amp;#124; UNH|access-date=July 20, 2021|language=en}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1950 ගණන්වල සිට, ප්‍රධාන මහාමාර්ග එය මහා බොස්ටන් වෙත සම්බන්ධ කර වැඩි මගී නගර කරා යොමු කිරීමත් සමඟ එහි ජනගහනය ඉහළ ගියේය. නිව් හැම්ප්ෂයර් යනු ධනවත්ම සහ වඩාත්ම උගත් රාජ්‍යයන් අතර වේ. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=New Hampshire {{!}} Education |url=https://data.census.gov/profile/New_Hampshire?g=040XX00US33#education |access-date=August 6, 2023 |website=Census Bureau Data}}&lt;/ref&gt; එය ආදායම් බද්දක් නොමැති ප්‍රාන්ත නවයෙන් එකක් වන අතර විකුණුම්, ප්‍රාග්ධන ලාභ හෝ උරුමය සඳහා බදු නොමැති අතර අධ්‍යාපනයට අරමුදල් සැපයීම සඳහා දේශීය දේපළ බදු මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී; එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, එහි රාජ්‍ය බදු බර රටේ අඩුම ඒවා අතර වේ. නිව් හැම්ප්ෂයර් යනු අවම ආගමික රාජ්‍යයන්ගෙන් එකක් වන අතර එහි ලිබර්ටේරියානු -නැඹුරු දේශපාලන සංස්කෘතිය සඳහා ප්‍රසිද්ධය; එය මෑතක් වන තුරුම ජනාධිපතිවරණවලදී දෝලනය වන රාජ්‍යයක් වූ අතර තවමත් නිව් එංගලන්තයේ අවම ලිබරල් රාජ්‍යයන්ගෙන් එකකි. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Jacobs |first=Ben |date=October 13, 2022 |title=The politics of New Hampshire, America's quirkiest state, explained |url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2022/10/13/23400859/politics-new-hampshire-america-quirkiest-state-explained |access-date=September 17, 2023 |website=Vox |language=en |quote=Parsing the old, white, educated, libertarian, anti-tax, pro-choice politics of New Hampshire.}}&lt;/ref&gt; 2019 සහ 2020 හැරුණු විට, නිව් හැම්ප්ෂයර් රිපබ්ලිකන් පක්ෂය 2017 සිට ප්‍රාන්ත මට්ටමේ රජය තුළ ත්‍රිත්ව බහුතරයක් පවත්වා ගෙන යන අතර, ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය කොංග්‍රසයේ නිව් හැම්ප්ෂයර්හි ෆෙඩරල් මට්ටමේ නියෝජනය මත බහුතරයක් පවත්වා ගෙන යයි. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Party control of New Hampshire state government |url=https://ballotpedia.org/Party_control_of_New_Hampshire_state_government |access-date=2025-02-26 |website=Ballotpedia |language=en}}&lt;/ref&gt;

කඳුකර සහ දැඩි වනාන්තර භූමි ප්‍රදේශයක් සහිතව, නිව් හැම්ප්ෂයර්හි එළිමහන් විනෝදාස්වාදය කේන්ද්‍ර කරගත් වර්ධනය වන සංචාරක අංශයක් ඇත. නැගෙනහිර වෙරළ තීරයේ උසම ස්කී කඳු කිහිපයක් එහි ඇති අතර ශීත ක්‍රීඩා සඳහා ප්‍රධාන ගමනාන්තයකි; මොනාඩ්නොක් කන්ද ලෝකයේ වඩාත්ම කඳු නගින කඳු අතර වේ. අනෙකුත් ක්‍රියාකාරකම් අතරට සරත් සෘතු නිරීක්ෂණය කිරීම, බොහෝ විල් සහ මුහුදු වෙරළ තීරයේ ගිම්හාන කුටි, ලූඩන්හි නිව් හැම්ප්ෂයර් මෝටර් ස්පීඩ්වේ හි මෝටර් රථ ක්‍රීඩා සහ [[අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]] පැරණිතම සහ ලැකෝනියාවේ වීර්ස් බීච් හි පැවති ජනප්‍රිය යතුරුපැදි රැලියක් වන යතුරුපැදි සතිය ඇතුළත් වේ. වයිට් මවුන්ටන් ජාතික වනාන්තරයට වර්මොන්ට් සහ මේන් අතර ඇපලචියන් මංපෙතෙන් වැඩි කොටසක් ඇතුළත් වන අතර මවුන්ට් වොෂින්ටන් ඔටෝ පාර ද ඇත, එහිදී අමුත්තන්ට {{Convert|6288|ft|m|adj=on}} උසකින් යුත් කඳු මුදුනට රිය පැදවිය හැකිය. 

== යොමු කිරීම් ==
{{Reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඇමරිකාවේ ප්‍රාන්ත]]

{{එක්සත් ජනපද පරිපාලන කොට්ඨාශ}}</text>
      <sha1>3i3h2eb72x5iwn7txt7anv5gx585wk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සේනානායක වේරලියද්ද</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180657</id>
    <revision>
      <id>789413</id>
      <parentid>770790</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VoyagerSharkQuest34</username>
        <id>43136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>උපන්දිනය නිවැරදි කිරීම.</comment>
      <origin>789413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14680" sha1="g4ur41dilt1v2yg65y1wwfkl5qmc3mi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = සේනානායක වේරලියද්ද &lt;/br&gt; Senanayake Weraliyadda
| native_name = 
| other_names = 
| image_size = 
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_date = {{Birth date|df=y|1959|10|28}}
| birth_place = දුටුවැව, අනුරාධපුරය
| death_date = 
| death_place = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| alma_mater = 
| education = 
| father = 
| spouse = 
| children = 
| awards = 
| signature = 
| website = 
| footnotes = 
| occupation = ගායක, ගීත රචක හා සංගීත අධ්‍යක්ෂක
| module = {{Infobox musical artist
| embed           = yes
| instrument      = ගායනය, බෙර
| genre           = {{hlist|දේශීය සංගීතය|ඉන්දියානු සංගීතය|පොප්|}}
| years_active    = 1990 - මේ දක්වා
| label           =
| associated_acts = රන්සිළු
}}
}}
අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කහටගස්දිගිලිය ග්‍රාමීය රෝහලේදී උපත ලැබූ ඔහුගේ උපන් බිම දුටුවැවයි. පස්දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වන ඔහු හය හතර නොදන්නා පුංචිම සන්ධියේ සිට සංගීත භාණ්ඩ වාදනය කළේය. ඊට මඟ පාදන්නට මූලිකම හේතුව වූයේ පියාගේ කලා හැකියාවන්ය. වේරලියද්දේ ලොකුබණ්ඩාර නම් වූ ඔහුගේ පියා දේශීය වෛද්‍යාචාර්යවරයෙක් සේම කලාකරුවෙක්ද විය. ඔහු තම නිවසේම කලායතනයක් පවත්වාගෙන ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = සේරසිංහ
|first       = මොනිකා
|date        = 17 ජුලි 2022
|title       = රජුන් තනන්නට ගීත ගැයුවත් ඔවුන්ගෙන් මම කිසිවක් අරගෙන නැහැ - සේනානායක වේරලියද්ද
|url         = https://www.deshaya.lk/article/52/හදසර/21286/රජුන්-තනන්නට-ගීත-ගැයුවත්-ඔවුන්ගෙන්-මම-කිසිවක්-අරගෙන-නැහැ---සේනානායක-වේරලියද්ද
|website     = www.deshaya.lk (දේශය)
|location    = 
|publisher   = www.deshaya.lk
|access-date = 4 අප්‍රේල් 2025
}}&lt;/ref&gt;
== ගීත ඇල්බම ==
=== මල් වියනෙන් ===
{{Track listing
| headline        = ''' මල් වියනෙන් ''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| total_length    = 58:13
| title1          = මල් වියනෙන්
| length1         = 4:44
| lyrics1         = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music1          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title2          = කොහේ කොතැනක
| length2         = 3:44
| lyrics2         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = මටම පෙම්කල
| length3         = 4:45
| lyrics3         = නුවන් කුමාර කටුගම්පල
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = සාගරය බඳු
| length4         = 4:10
| lyrics4         = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          = මීන නුවන්
| length5         = 3:36
| lyrics5         = කපිල කුමාර කාලිංග
| music5          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title6          =කුස පබාවතී
| length6         = 4:29
| lyrics6         = විජය ගුණසිංහ
| music6          = සිරිල් පෙරේරා
| title7          = සත්‍යයේ
| length7         = 3:08
| lyrics7         = මහ කණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music7          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title8          = පෙරුම් පුරාගෙන
| length8         =3:41
| lyrics8         = මහ කණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music8          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title9          = පින් මන්ද
| length9         = 4:02
| lyrics9         = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music9          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title10         = මල් පබා 
| length10        = 3:41
| lyrics10        = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music10         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title11         = මගේ ජිවිතේ
| length11        = 3:38
| lyrics11        = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = සුන්දර උයන් පෙතක
| length12        = 4:18
| lyrics12        = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13         = සිකුරු තරුව
| length13        = 2:49
| lyrics13       = වසන්ත කුමාර කොබවක
| music13         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14         = නන්දනීය 
| length14        = 4:18
| lyrics14        = නන්දා උඩවත්ත
| music14         = සිරිල් පෙරේරා
| title15         = දේශයේ
| length15        = 3:02
| lyrics15        = ලීල් ආනන්ද ගජනායක
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

=== කන්ද පිරිමැද ===
{{Track listing
| headline        =  ''' කන්ද පිරිමැද''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත 
| total_length    = 53:05
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| title1          = කන්ද පිරිමැද
| length1         = 3:49
| lyrics1         = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music1          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title2          = පාද නූපුර
| length2         = 3:41
| lyrics2         = නන්දා උඩවත්ත
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = පුංචි දඟකාරියේ
| length3         = 3:08
| lyrics3         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = නලල වියලවා
| length4         = 3:04
| lyrics4         = නුවන් කුමාර කටුගම්පල
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          = අපි යමු හමුවෙමු
| length5         = 2:45
| lyrics5         = දිසානායක අලුත්ගෙදර
| music5          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title6          = ආනේ ගැටවුනේ
| length6         = 4:06
| lyrics6         = පද්මකුමාර මෙත්තසේන
| music6          = ජානක ෆොන්සේකා
| title7          = දිවා කාලයෙන්
| length7         = 3:16
| lyrics7         = ජයම්පති අල්ගම
| music7          = නන්දසේන කටුවාවල
| title8          = කියාගන්න බැරි තරමට
| length8         = 3:21
| lyrics8         = නන්දා උඩවත්ත
| music8          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title9          = අර සඳ පළුවෙන්
| length9         = 4:37
| lyrics9         = නන්දා උඩවත්ත
| music9          = ජානක ෆොන්සේකා
| title10         = ප්‍රේමයේ පාරුවෙන්
| length10        = 2:48
| lyrics10        = මහකණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music10         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title11         = සඳ කිඳුරාමයි
| length11        = 3:32
| lyrics11        = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = රුවන් වැල්ල
| length12        = 3:13
| lyrics12        = ජයම්පති අල්ගම
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13          = පිණි වැස්ස
| length13         = 3:49
| lyrics13         = කැළුම් ශ්‍රීමාල්
| music13          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14          = මැණික් ගං දියෙන්
| length14         = 3:46
| lyrics14         = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music14          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title15         = ලොවේ වෙසෙන
| length15        = 4:05
| lyrics15        = දෙල්තොට චන්ද්‍රපාල
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

=== අතිනත ගත්දා ===
{{Track listing
| headline        =  ''' අතිනතගත්දා''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත
| total_length    = 1:03:19
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| title1          = කෙහෙරැල් කඩා
| length1         = 4:09
| lyrics1         = පද්මකුමාර මෙත්තසේන
| music1          = තරුපති මුණසිංහ
| title2          = නිළඹර රුසිරු
| length2         = 3:33
| lyrics2         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = අතිනත ගත් දා
| length3         = 3:24
| lyrics3         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = මන්නාරමේ
| length4         = 3:51
| lyrics4         = සුරේන්ද්‍ර මොලගොඩ සේනානායක
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          =කඳුළු බිදක්
| length5         = 4:18
| lyrics5         = වරුණ එස්: ලියනගේ
| music5          = ජානක ෆොන්සේකා
| title6          = සඳවාගේ ලස්සනයි
| length6         = 4:09
| lyrics6         = අසේල ඉන්ද්‍රලාල්
| music6          = නෙල්සන් ධර්මසේන
| title7          = දියමල ගල්ලෙන
| length7         = 2:47
| lyrics7         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music7          = සරත් වික්‍රම
| title8          = ඔබෙයි මගෙයි
| length8         = 4:19
| lyrics8         = නන්දා උඩවත්ත
| music8          = සිරිල් පෙරේරා
| title9          = කෙල්ල ලපලු
| length9         = 2:52
| lyrics9         = කීර්ති කේ: රත්නායක
| music9          = හර්ෂ කුමාර
| title10         = පියාඹායන
| length10        = 3:55
| lyrics10        = ලක්ෂ්මන් වීරසිංහ
| music10         = ජානක ෆොන්සේකා
| title11         = රන්කෙන්ද දෝ
| length11        = 2:41
| lyrics11        = ගාමිණි ලේල්වල
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = මෙරත් තෙළඹුවන්
| length12        = 4:13
| lyrics12        = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13          = මලක් ලගින්
| length13         = 3:36
| lyrics13         = දිසානායක අළුත්ගේ
| music13          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14          = හමන සීතල
| length14         = 3:39
| lyrics14         = සාලිය ගුණවර්ධන
| music14          = නන්දසේන කටුවාවල
| title15         = ඩිංගි නගෝ
| length15        = 2:35
| lyrics15        = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title16         = රාමා මෙමා
| length16        = 3:03
| lyrics16        = පතිරාජ එල්:එස්: දයානන්ද
| music16         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title17         = ගම වල්ලී
| length17        = 3:33
| lyrics17        = පතිරාජ එල්:එස්: දයානන්ද
| music17         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title18         = හමනා සුසුම් රැල්
| length18        = 2:34
| lyrics18        = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music18         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

== සම්මාන ==
තිස්ස අබේසේකරයන්ගේ වනසරණ ටෙලි වෘත්තාන්තයට නංගිට බැඳපු මල් වියනයි ගීතය ගැයීම වෙනුවෙන් 1997 වසරේදී සුමති සම්මාන උළෙලේදී  හොඳම ගායකයා ලෙස සම්මානයට පාත්‍ර විය.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}
{{සැකිල්ල:සිංහල සංගීතය}}</text>
      <sha1>g4ur41dilt1v2yg65y1wwfkl5qmc3mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789414</id>
      <parentid>789413</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VoyagerSharkQuest34</username>
        <id>43136</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Corrected typo</comment>
      <origin>789414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14680" sha1="ldzx6bopi2q31q8mv983vf7pce07eoc" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = සේනානායක වේරලියද්ද &lt;/br&gt; Senanayake Weraliyadda
| native_name = 
| other_names = 
| image_size = 
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_date = {{Birth date|df=y|1959|10|26}}
| birth_place = දුටුවැව, අනුරාධපුරය
| death_date = 
| death_place = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| alma_mater = 
| education = 
| father = 
| spouse = 
| children = 
| awards = 
| signature = 
| website = 
| footnotes = 
| occupation = ගායක, ගීත රචක හා සංගීත අධ්‍යක්ෂක
| module = {{Infobox musical artist
| embed           = yes
| instrument      = ගායනය, බෙර
| genre           = {{hlist|දේශීය සංගීතය|ඉන්දියානු සංගීතය|පොප්|}}
| years_active    = 1990 - මේ දක්වා
| label           =
| associated_acts = රන්සිළු
}}
}}
අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කහටගස්දිගිලිය ග්‍රාමීය රෝහලේදී උපත ලැබූ ඔහුගේ උපන් බිම දුටුවැවයි. පස්දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වන ඔහු හය හතර නොදන්නා පුංචිම සන්ධියේ සිට සංගීත භාණ්ඩ වාදනය කළේය. ඊට මඟ පාදන්නට මූලිකම හේතුව වූයේ පියාගේ කලා හැකියාවන්ය. වේරලියද්දේ ලොකුබණ්ඩාර නම් වූ ඔහුගේ පියා දේශීය වෛද්‍යාචාර්යවරයෙක් සේම කලාකරුවෙක්ද විය. ඔහු තම නිවසේම කලායතනයක් පවත්වාගෙන ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = සේරසිංහ
|first       = මොනිකා
|date        = 17 ජුලි 2022
|title       = රජුන් තනන්නට ගීත ගැයුවත් ඔවුන්ගෙන් මම කිසිවක් අරගෙන නැහැ - සේනානායක වේරලියද්ද
|url         = https://www.deshaya.lk/article/52/හදසර/21286/රජුන්-තනන්නට-ගීත-ගැයුවත්-ඔවුන්ගෙන්-මම-කිසිවක්-අරගෙන-නැහැ---සේනානායක-වේරලියද්ද
|website     = www.deshaya.lk (දේශය)
|location    = 
|publisher   = www.deshaya.lk
|access-date = 4 අප්‍රේල් 2025
}}&lt;/ref&gt;
== ගීත ඇල්බම ==
=== මල් වියනෙන් ===
{{Track listing
| headline        = ''' මල් වියනෙන් ''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| total_length    = 58:13
| title1          = මල් වියනෙන්
| length1         = 4:44
| lyrics1         = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music1          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title2          = කොහේ කොතැනක
| length2         = 3:44
| lyrics2         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = මටම පෙම්කල
| length3         = 4:45
| lyrics3         = නුවන් කුමාර කටුගම්පල
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = සාගරය බඳු
| length4         = 4:10
| lyrics4         = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          = මීන නුවන්
| length5         = 3:36
| lyrics5         = කපිල කුමාර කාලිංග
| music5          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title6          =කුස පබාවතී
| length6         = 4:29
| lyrics6         = විජය ගුණසිංහ
| music6          = සිරිල් පෙරේරා
| title7          = සත්‍යයේ
| length7         = 3:08
| lyrics7         = මහ කණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music7          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title8          = පෙරුම් පුරාගෙන
| length8         =3:41
| lyrics8         = මහ කණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music8          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title9          = පින් මන්ද
| length9         = 4:02
| lyrics9         = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music9          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title10         = මල් පබා 
| length10        = 3:41
| lyrics10        = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music10         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title11         = මගේ ජිවිතේ
| length11        = 3:38
| lyrics11        = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = සුන්දර උයන් පෙතක
| length12        = 4:18
| lyrics12        = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13         = සිකුරු තරුව
| length13        = 2:49
| lyrics13       = වසන්ත කුමාර කොබවක
| music13         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14         = නන්දනීය 
| length14        = 4:18
| lyrics14        = නන්දා උඩවත්ත
| music14         = සිරිල් පෙරේරා
| title15         = දේශයේ
| length15        = 3:02
| lyrics15        = ලීල් ආනන්ද ගජනායක
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

=== කන්ද පිරිමැද ===
{{Track listing
| headline        =  ''' කන්ද පිරිමැද''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත 
| total_length    = 53:05
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| title1          = කන්ද පිරිමැද
| length1         = 3:49
| lyrics1         = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music1          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title2          = පාද නූපුර
| length2         = 3:41
| lyrics2         = නන්දා උඩවත්ත
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = පුංචි දඟකාරියේ
| length3         = 3:08
| lyrics3         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = නලල වියලවා
| length4         = 3:04
| lyrics4         = නුවන් කුමාර කටුගම්පල
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          = අපි යමු හමුවෙමු
| length5         = 2:45
| lyrics5         = දිසානායක අලුත්ගෙදර
| music5          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title6          = ආනේ ගැටවුනේ
| length6         = 4:06
| lyrics6         = පද්මකුමාර මෙත්තසේන
| music6          = ජානක ෆොන්සේකා
| title7          = දිවා කාලයෙන්
| length7         = 3:16
| lyrics7         = ජයම්පති අල්ගම
| music7          = නන්දසේන කටුවාවල
| title8          = කියාගන්න බැරි තරමට
| length8         = 3:21
| lyrics8         = නන්දා උඩවත්ත
| music8          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title9          = අර සඳ පළුවෙන්
| length9         = 4:37
| lyrics9         = නන්දා උඩවත්ත
| music9          = ජානක ෆොන්සේකා
| title10         = ප්‍රේමයේ පාරුවෙන්
| length10        = 2:48
| lyrics10        = මහකණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music10         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title11         = සඳ කිඳුරාමයි
| length11        = 3:32
| lyrics11        = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = රුවන් වැල්ල
| length12        = 3:13
| lyrics12        = ජයම්පති අල්ගම
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13          = පිණි වැස්ස
| length13         = 3:49
| lyrics13         = කැළුම් ශ්‍රීමාල්
| music13          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14          = මැණික් ගං දියෙන්
| length14         = 3:46
| lyrics14         = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music14          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title15         = ලොවේ වෙසෙන
| length15        = 4:05
| lyrics15        = දෙල්තොට චන්ද්‍රපාල
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

=== අතිනත ගත්දා ===
{{Track listing
| headline        =  ''' අතිනතගත්දා''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත
| total_length    = 1:03:19
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| title1          = කෙහෙරැල් කඩා
| length1         = 4:09
| lyrics1         = පද්මකුමාර මෙත්තසේන
| music1          = තරුපති මුණසිංහ
| title2          = නිළඹර රුසිරු
| length2         = 3:33
| lyrics2         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = අතිනත ගත් දා
| length3         = 3:24
| lyrics3         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = මන්නාරමේ
| length4         = 3:51
| lyrics4         = සුරේන්ද්‍ර මොලගොඩ සේනානායක
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          =කඳුළු බිදක්
| length5         = 4:18
| lyrics5         = වරුණ එස්: ලියනගේ
| music5          = ජානක ෆොන්සේකා
| title6          = සඳවාගේ ලස්සනයි
| length6         = 4:09
| lyrics6         = අසේල ඉන්ද්‍රලාල්
| music6          = නෙල්සන් ධර්මසේන
| title7          = දියමල ගල්ලෙන
| length7         = 2:47
| lyrics7         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music7          = සරත් වික්‍රම
| title8          = ඔබෙයි මගෙයි
| length8         = 4:19
| lyrics8         = නන්දා උඩවත්ත
| music8          = සිරිල් පෙරේරා
| title9          = කෙල්ල ලපලු
| length9         = 2:52
| lyrics9         = කීර්ති කේ: රත්නායක
| music9          = හර්ෂ කුමාර
| title10         = පියාඹායන
| length10        = 3:55
| lyrics10        = ලක්ෂ්මන් වීරසිංහ
| music10         = ජානක ෆොන්සේකා
| title11         = රන්කෙන්ද දෝ
| length11        = 2:41
| lyrics11        = ගාමිණි ලේල්වල
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = මෙරත් තෙළඹුවන්
| length12        = 4:13
| lyrics12        = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13          = මලක් ලගින්
| length13         = 3:36
| lyrics13         = දිසානායක අළුත්ගේ
| music13          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14          = හමන සීතල
| length14         = 3:39
| lyrics14         = සාලිය ගුණවර්ධන
| music14          = නන්දසේන කටුවාවල
| title15         = ඩිංගි නගෝ
| length15        = 2:35
| lyrics15        = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title16         = රාමා මෙමා
| length16        = 3:03
| lyrics16        = පතිරාජ එල්:එස්: දයානන්ද
| music16         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title17         = ගම වල්ලී
| length17        = 3:33
| lyrics17        = පතිරාජ එල්:එස්: දයානන්ද
| music17         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title18         = හමනා සුසුම් රැල්
| length18        = 2:34
| lyrics18        = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music18         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

== සම්මාන ==
තිස්ස අබේසේකරයන්ගේ වනසරණ ටෙලි වෘත්තාන්තයට නංගිට බැඳපු මල් වියනයි ගීතය ගැයීම වෙනුවෙන් 1997 වසරේදී සුමති සම්මාන උළෙලේදී  හොඳම ගායකයා ලෙස සම්මානයට පාත්‍ර විය.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}
{{සැකිල්ල:සිංහල සංගීතය}}</text>
      <sha1>ldzx6bopi2q31q8mv983vf7pce07eoc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789415</id>
      <parentid>789414</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T14:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VoyagerSharkQuest34</username>
        <id>43136</id>
      </contributor>
      <origin>789415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14680" sha1="sv5hbrzaurw53whsiv1y9zj6ybfvcq8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = සේනානායක වේරලියද්ද &lt;/br&gt; Senanayake Weraliyadda
| native_name = 
| other_names = 
| image_size = 
| image = 
| alt = 
| caption = 
| birth_date = {{Birth date|df=y|1959|10|27}}
| birth_place = දුටුවැව, අනුරාධපුරය
| death_date = 
| death_place = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| alma_mater = 
| education = 
| father = 
| spouse = 
| children = 
| awards = 
| signature = 
| website = 
| footnotes = 
| occupation = ගායක, ගීත රචක හා සංගීත අධ්‍යක්ෂක
| module = {{Infobox musical artist
| embed           = yes
| instrument      = ගායනය, බෙර
| genre           = {{hlist|දේශීය සංගීතය|ඉන්දියානු සංගීතය|පොප්|}}
| years_active    = 1990 - මේ දක්වා
| label           =
| associated_acts = රන්සිළු
}}
}}
අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ කහටගස්දිගිලිය ග්‍රාමීය රෝහලේදී උපත ලැබූ ඔහුගේ උපන් බිම දුටුවැවයි. පස්දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ බාලයා වන ඔහු හය හතර නොදන්නා පුංචිම සන්ධියේ සිට සංගීත භාණ්ඩ වාදනය කළේය. ඊට මඟ පාදන්නට මූලිකම හේතුව වූයේ පියාගේ කලා හැකියාවන්ය. වේරලියද්දේ ලොකුබණ්ඩාර නම් වූ ඔහුගේ පියා දේශීය වෛද්‍යාචාර්යවරයෙක් සේම කලාකරුවෙක්ද විය. ඔහු තම නිවසේම කලායතනයක් පවත්වාගෙන ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite web
|last        = සේරසිංහ
|first       = මොනිකා
|date        = 17 ජුලි 2022
|title       = රජුන් තනන්නට ගීත ගැයුවත් ඔවුන්ගෙන් මම කිසිවක් අරගෙන නැහැ - සේනානායක වේරලියද්ද
|url         = https://www.deshaya.lk/article/52/හදසර/21286/රජුන්-තනන්නට-ගීත-ගැයුවත්-ඔවුන්ගෙන්-මම-කිසිවක්-අරගෙන-නැහැ---සේනානායක-වේරලියද්ද
|website     = www.deshaya.lk (දේශය)
|location    = 
|publisher   = www.deshaya.lk
|access-date = 4 අප්‍රේල් 2025
}}&lt;/ref&gt;
== ගීත ඇල්බම ==
=== මල් වියනෙන් ===
{{Track listing
| headline        = ''' මල් වියනෙන් ''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| total_length    = 58:13
| title1          = මල් වියනෙන්
| length1         = 4:44
| lyrics1         = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music1          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title2          = කොහේ කොතැනක
| length2         = 3:44
| lyrics2         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = මටම පෙම්කල
| length3         = 4:45
| lyrics3         = නුවන් කුමාර කටුගම්පල
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = සාගරය බඳු
| length4         = 4:10
| lyrics4         = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          = මීන නුවන්
| length5         = 3:36
| lyrics5         = කපිල කුමාර කාලිංග
| music5          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title6          =කුස පබාවතී
| length6         = 4:29
| lyrics6         = විජය ගුණසිංහ
| music6          = සිරිල් පෙරේරා
| title7          = සත්‍යයේ
| length7         = 3:08
| lyrics7         = මහ කණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music7          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title8          = පෙරුම් පුරාගෙන
| length8         =3:41
| lyrics8         = මහ කණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music8          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title9          = පින් මන්ද
| length9         = 4:02
| lyrics9         = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music9          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title10         = මල් පබා 
| length10        = 3:41
| lyrics10        = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music10         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title11         = මගේ ජිවිතේ
| length11        = 3:38
| lyrics11        = [[ශාන්ත දේශබන්දු]]
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = සුන්දර උයන් පෙතක
| length12        = 4:18
| lyrics12        = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13         = සිකුරු තරුව
| length13        = 2:49
| lyrics13       = වසන්ත කුමාර කොබවක
| music13         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14         = නන්දනීය 
| length14        = 4:18
| lyrics14        = නන්දා උඩවත්ත
| music14         = සිරිල් පෙරේරා
| title15         = දේශයේ
| length15        = 3:02
| lyrics15        = ලීල් ආනන්ද ගජනායක
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

=== කන්ද පිරිමැද ===
{{Track listing
| headline        =  ''' කන්ද පිරිමැද''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත 
| total_length    = 53:05
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| title1          = කන්ද පිරිමැද
| length1         = 3:49
| lyrics1         = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music1          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title2          = පාද නූපුර
| length2         = 3:41
| lyrics2         = නන්දා උඩවත්ත
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = පුංචි දඟකාරියේ
| length3         = 3:08
| lyrics3         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = නලල වියලවා
| length4         = 3:04
| lyrics4         = නුවන් කුමාර කටුගම්පල
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          = අපි යමු හමුවෙමු
| length5         = 2:45
| lyrics5         = දිසානායක අලුත්ගෙදර
| music5          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title6          = ආනේ ගැටවුනේ
| length6         = 4:06
| lyrics6         = පද්මකුමාර මෙත්තසේන
| music6          = ජානක ෆොන්සේකා
| title7          = දිවා කාලයෙන්
| length7         = 3:16
| lyrics7         = ජයම්පති අල්ගම
| music7          = නන්දසේන කටුවාවල
| title8          = කියාගන්න බැරි තරමට
| length8         = 3:21
| lyrics8         = නන්දා උඩවත්ත
| music8          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title9          = අර සඳ පළුවෙන්
| length9         = 4:37
| lyrics9         = නන්දා උඩවත්ත
| music9          = ජානක ෆොන්සේකා
| title10         = ප්‍රේමයේ පාරුවෙන්
| length10        = 2:48
| lyrics10        = මහකණුමුල්ලේ වජිර හිමි
| music10         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title11         = සඳ කිඳුරාමයි
| length11        = 3:32
| lyrics11        = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = රුවන් වැල්ල
| length12        = 3:13
| lyrics12        = ජයම්පති අල්ගම
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13          = පිණි වැස්ස
| length13         = 3:49
| lyrics13         = කැළුම් ශ්‍රීමාල්
| music13          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14          = මැණික් ගං දියෙන්
| length14         = 3:46
| lyrics14         = සියඹලන්ගමුවේ අමරදාස
| music14          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title15         = ලොවේ වෙසෙන
| length15        = 4:05
| lyrics15        = දෙල්තොට චන්ද්‍රපාල
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

=== අතිනත ගත්දා ===
{{Track listing
| headline        =  ''' අතිනතගත්දා''' කැසට් ඇල්බමයේ අන්තර්ගතවූ ගීත
| total_length    = 1:03:19
| lyrics_credits  = yes
| music_credits   = yes
| title1          = කෙහෙරැල් කඩා
| length1         = 4:09
| lyrics1         = පද්මකුමාර මෙත්තසේන
| music1          = තරුපති මුණසිංහ
| title2          = නිළඹර රුසිරු
| length2         = 3:33
| lyrics2         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music2          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title3          = අතිනත ගත් දා
| length3         = 3:24
| lyrics3         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music3          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title4          = මන්නාරමේ
| length4         = 3:51
| lyrics4         = සුරේන්ද්‍ර මොලගොඩ සේනානායක
| music4          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title5          =කඳුළු බිදක්
| length5         = 4:18
| lyrics5         = වරුණ එස්: ලියනගේ
| music5          = ජානක ෆොන්සේකා
| title6          = සඳවාගේ ලස්සනයි
| length6         = 4:09
| lyrics6         = අසේල ඉන්ද්‍රලාල්
| music6          = නෙල්සන් ධර්මසේන
| title7          = දියමල ගල්ලෙන
| length7         = 2:47
| lyrics7         = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music7          = සරත් වික්‍රම
| title8          = ඔබෙයි මගෙයි
| length8         = 4:19
| lyrics8         = නන්දා උඩවත්ත
| music8          = සිරිල් පෙරේරා
| title9          = කෙල්ල ලපලු
| length9         = 2:52
| lyrics9         = කීර්ති කේ: රත්නායක
| music9          = හර්ෂ කුමාර
| title10         = පියාඹායන
| length10        = 3:55
| lyrics10        = ලක්ෂ්මන් වීරසිංහ
| music10         = ජානක ෆොන්සේකා
| title11         = රන්කෙන්ද දෝ
| length11        = 2:41
| lyrics11        = ගාමිණි ලේල්වල
| music11         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title12         = මෙරත් තෙළඹුවන්
| length12        = 4:13
| lyrics12        = වසන්ත බණ්ඩාර දුක්ගන්නාරාළ
| music12         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title13          = මලක් ලගින්
| length13         = 3:36
| lyrics13         = දිසානායක අළුත්ගේ
| music13          = සේනානායක වේරලියද්ද
| title14          = හමන සීතල
| length14         = 3:39
| lyrics14         = සාලිය ගුණවර්ධන
| music14          = නන්දසේන කටුවාවල
| title15         = ඩිංගි නගෝ
| length15        = 2:35
| lyrics15        = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music15         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title16         = රාමා මෙමා
| length16        = 3:03
| lyrics16        = පතිරාජ එල්:එස්: දයානන්ද
| music16         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title17         = ගම වල්ලී
| length17        = 3:33
| lyrics17        = පතිරාජ එල්:එස්: දයානන්ද
| music17         = සේනානායක වේරලියද්ද
| title18         = හමනා සුසුම් රැල්
| length18        = 2:34
| lyrics18        = මහින්ද කේ: ප්‍රේමසිරි
| music18         = සේනානායක වේරලියද්ද
}}

== සම්මාන ==
තිස්ස අබේසේකරයන්ගේ වනසරණ ටෙලි වෘත්තාන්තයට නංගිට බැඳපු මල් වියනයි ගීතය ගැයීම වෙනුවෙන් 1997 වසරේදී සුමති සම්මාන උළෙලේදී  හොඳම ගායකයා ලෙස සම්මානයට පාත්‍ර විය.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}
{{සැකිල්ල:සිංහල සංගීතය}}</text>
      <sha1>sv5hbrzaurw53whsiv1y9zj6ybfvcq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පිට්කේන් දූපතේ ජන විකාශනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184180</id>
    <revision>
      <id>789457</id>
      <parentid>759508</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T07:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28830" sha1="nhx3ocvivbb7aos3jexty8kkjy0bo3j" xml:space="preserve">
1940 සිට දූපත් වල ජනගහනය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී ඇති අතර, දිගුකාලීන තිරසාරභාවය නැවත ජනගහනය කිරීම සඳහා අංක එකේ උපායමාර්ගික සංවර්ධන අරමුණ බව දිවයිනේ ප්‍රජාව පිළිගනී (පහත #ජනගහන පරිහානිය § සටහන් බලන්න). සංක්‍රමණිකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට රජය කැපවී සිටී.&lt;ref name=&quot;star&quot;&gt;[https://www.thestar.com/news/world/2013/12/16/pitcairn_island_an_idyll_haunted_by_its_past.html &quot;Pitcairn Island, an idyll haunted by its past&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016180822/https://www.thestar.com/news/world/2013/12/16/pitcairn_island_an_idyll_haunted_by_its_past.html|date=2017-10-16}}. ''Toronto Star''. 16 December 2013.&lt;/ref&gt;

2012 ට පෙර වසර 21 තුළ පිට්කේන් හි උපත ලැබුවේ දරුවන් දෙදෙනෙකු පමණි. කෙසේ වෙතත්, මෙම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළ, ගර්භණීභාවය සහ දරු ප්‍රසූතියේදී වැඩි සෞඛ්‍ය සේවා ආරක්ෂණ ලබා ගැනීම සඳහා නවසීලන්තයට ගිය පිට්කේන් මව්වරුන්ට වෙනත් දරුවන් උපත ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=30 March 2007 |editor-last=Ford |editor-first=Herbert |title=News Releases: Pitcairn Island Enjoying Newest {{not a typo|Edition}} {{bracket|''sic''}} |url=http://library.puc.edu/pitcairn/news/releases/news56--04-03-07.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081012131006/http://library.puc.edu/pitcairn/news/releases/news56--04-03-07.shtml |archive-date=12 October 2008 |website=Pitcairn Islands Study {{not a typo|Center}} |publisher=Pacific Union College |location=Angwin, California |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 2005 දී, ෂර්ලි සහ සයිමන් යන්ග් පිට්කේන් හි පුරවැසිභාවය ලබා ගත් ඉතිහාසයේ පළමු විවාහක පිටස්තර යුවළ බවට පත්විය.&lt;ref&gt;''Pitcairn Miscellany'', March 2005.&lt;/ref&gt;

=== භාෂාව ===
පිට්කේන් දූපත් වැසියන්ගෙන් 60% කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් බූන්ටි කැරලිකරුවන් සහ ටහිටියන් (හෝ වෙනත් පොලිනීසියානුවන්) ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. පිට්කර්න් යනු 18 වන සියවසේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් උපුටා ගත් ක්‍රියෝල් භාෂාවක් වන අතර එහි ටහිටියානු භාෂාවේ අංග ඇත.&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web |title=CIA World Factbook: Pitcairn Islands |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/pitcairn-islands/ |access-date=26 February 2013 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Pitcairn Island: Island, Pacific Ocean |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/place/Pitcairn-Island |access-date=20 October 2015 |date=2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124230606/https://www.britannica.com/place/Pitcairn-Island |archive-date=24 November 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; එය ජනගහනය විසින් පළමු භාෂාවක් ලෙස කතා කරන අතර දිවයිනේ එකම පාසලේ ඉංග්‍රීසි සමඟ උගන්වනු ලැබේ. එය නොර්ෆොක් දූපතේ කතා කරන ක්‍රියෝල් භාෂාව වන නෝර්ෆුක් සමඟ සමීපව සම්බන්ධ වේ, මන්ද 19 වන සියවසේ මැද භාගයේදී පිට්කේනර්ස් විසින් නොර්ෆොක් නැවත ජනාකීර්ණ කරන ලදී.

=== ආගම ===
දිවයිනේ ඇති එකම පල්ලිය ගොඩනැගිල්ල සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් වේ.&lt;ref name=&quot;CIA&quot; /&gt; සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් පල්ලිය රාජ්‍ය ආගමක් නොවේ, මන්ද එහි පිහිටුවීම සම්බන්ධයෙන් කිසිදු නීති පළාත් පාලන ආයතනය විසින් සම්මත කර නොතිබුණි. 1890 ගණන්වල සාර්ථක සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් මෙහෙයුමක් පිට්කේන් සමාජය හැඩගැස්වීමේදී වැදගත් විය. මෑත වසරවලදී, පල්ලියේ ජනගහනය පහත වැටී ඇති අතර, 2000 වන විට, එවකට දූපත් වැසියන් හතළිහක් දෙනාගෙන් අට දෙනෙක් නිතිපතා සේවාවන්ට සහභාගී වූහ,&lt;ref name=&quot;ANN&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.adventist.org/en/all-news/news/go/2001-05-28/turning-point-for-historic-adventist-community-on-pitcairn-island/|title=Turning Point for Historic Adventist Community on Pitcairn Island|date=28 May 2001|work=Adventist News Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019232148/http://news.adventist.org/en/all-news/news/go/2001-05-28/turning-point-for-historic-adventist-community-on-pitcairn-island/|archive-date=19 October 2015|publisher=General Conference of Seventh-day Adventists|location=Silver Spring, Maryland|quote=Although the Adventist Church has always maintained a resident minister and nurse on Pitcairn, there have been fewer adherents and some church members have moved away from the island. By the end of 2000, regular church attendees among the island population of 40 numbered only eight.|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; නමුත් බොහෝ දෙනෙක් විශේෂ අවස්ථාවන්හිදී පල්ලියට යති. සිකුරාදා හිරු බැස යෑමේ සිට සෙනසුරාදා හිරු බැස යෑම දක්වා, පිට්කේනර්වරු සබත පිළිපැදීම සඳහා විවේක දිනයක් සමරති, නැතහොත් නිරීක්ෂක ඇඩ්වෙන්ටිස්ට්වරුන්ට ගරු කිරීමේ සලකුණක් ලෙස.[[File:Pitcairn_-_Church_of_Adamstown.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pitcairn_-_Church_of_Adamstown.jpg|alt=Adamstown|thumb|ඇඩම්ස්ටවුන් පල්ලිය]]
පල්ලිය 1954 දී ඉදිකරන ලදී. සබත් පාසල සෙනසුරාදා උදෑසන පෙ.ව. 10 ට රැස්වන අතර පැයකට පසුව දිව්‍ය සේවය පැවැත්වේ. අඟහරුවාදා සවස් කාලයේ, යාඥා රැස්වීමක ස්වරූපයෙන් තවත් සේවාවක් ඇත.

=== අධ්‍යාපනය ===
වයස අවුරුදු පහේ සිට 15 දක්වා අධ්‍යාපනය නොමිලේ සහ අනිවාර්ය වේ.&lt;ref name=&quot;PUCEd&quot;&gt;{{cite web |title=Education on Pitcairn Island |url=https://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/education.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929155717/https://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/education.shtml |archive-date=29 September 2020 |access-date=2020-01-07 |work=[[Pacific Union College]]}}&lt;/ref&gt; වයස අවුරුදු 12 දක්වා ළමයින් පුලාවු පාසලේ උගන්වනු ලබන අතර, නවසීලන්තයේ අවුරුදු 13 සහ ඊට වැඩි ළමයින් ද්විතීයික පාසලට ඇතුළත් වේ, නැතහොත් ලිපි හුවමාරු පාසල හරහා අධ්‍යාපනය ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pitcairn Islands Strategic Development Plan 2014-2018 |url=http://www.pitcairn.gov.pn/policies/SDP%202014-2018%20-%20Amended%2011-05-2016.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413112728/http://pitcairn.gov.pn/policies/SDP%202014-2018%20-%20Amended%2011-05-2016.pdf |archive-date=13 April 2018 |access-date=21 March 2018 |publisher=Government of Pitcairn Islands |page=8}}&lt;/ref&gt;

දිවයිනේ දරුවන් විසින් පිට්කර්න් සහ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් &quot;මි බාස් සයිඩ් ඕර්න් පිට්කේන්&quot; හෙවත් &quot;මගේ ප්‍රියතම ස්ථානය පිට්කේන්&quot; නමින් පොතක් නිර්මාණය කර ඇත.

පිට්කේන් හි පිහිටි පුලාවු පාසල, නවසීලන්ත විෂය නිර්දේශය මත පදනම්ව පෙර පාසල් සහ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලබා දෙයි. නවසීලන්තයේ ගුරුවරුන් ලෙස ලියාපදිංචි වී සිටින සුදුසුකම් ලත් අයදුම්කරුවන්ගෙන් ආණ්ඩුකාරවරයා විසින් ගුරුවරයා පත් කරනු ලැබේ. 1958 දී රජය නිල වශයෙන් අධ්‍යාපනය සඳහා වගකීම භාර ගත්තේය; 1890 ගණන්වල සිට 1958 දක්වා සෙවන්ත්-ඩේ ඇඩ්වෙන්ටිස්ට් පල්ලිය එසේ කර තිබුණි. 1999 දී සිසුන් දස දෙනෙකු සිටියහ; 1950 ගණන්වල මුල් භාගයේදී සිසුන් 20 ක්, 1959 දී 28 ක් සහ 1962 දී 36 ක් ඇතුළත් විය. පුලාවු පාසලේ 2004 දී ඉදිකරන ලද ගුරුවරුන් සඳහා නිවසක් ඇත; 1950 දී ඉදිකරන ලද එවැනි පහසුකමක් මීට පෙර තිබුණි.&lt;ref name=&quot;PUCEd&quot; /&gt;

=== ඓතිහාසික ජනගහනය ===
පිට්කේන් හි ජනගහනය 1930 ගණන්වල 200 ට වඩා වැඩි වූ අතර අද (2021) ස්ථිර පදිංචිකරුවන් පනහකට වඩා අඩු සංඛ්‍යාවක් දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pitcairn Census |url=http://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/census.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413133737/http://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/census.shtml |archive-date=13 April 2012 |access-date=4 July 2015 |publisher=Pitcairn Islands Study Center}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pitcairn Islands Government online portal |url=http://www.government.pn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224091504/http://government.pn/ |archive-date=24 February 2011 |access-date=10 August 2018 |website=www.government.pn}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
!වර්ෂය
!ජනගහනය
|-
|1790
|27
|1880
|112
|1970
|96
|1992
|54
|2002
|48
|2012
|48
|-
|1800
|34{{efn-lr|''බවුන්ටි'' හි පිරිමින් දෙන්නෙක් සහ කාන්තාවන් නව දෙනෙක් ඉතුරුයි.}}
|1890
|136
|1975
|74
|1993
|57
|2003
|59
|2013
|56
|-
|1810
|50
|1900
|136
|1980
|61
|1994
|54
|2004
|65
|2014
|56
|-
|1820
|66
|1910
|140
|1985
|58
|1995
|55
|2005
|63
|2015
|50
|-
|1830
|70
|1920
|163
|1986
|68
|1996
|43
|2006
|65
|2016
|49
|-
|1840
|119
|1930
|190
|1987
|59
|1997
|40
|2007
|64
|2017
|50
|-
|1850
|146{{efn-lr|''බවුන්ටි'' හි අවසන් පුද්ගලයා වන ටෙරාරා මිය යයි.}}
|1936
|250
|1988
|55
|1998
|66
|2008
|66
|2018
|50
|-
|1856
|193/0{{efn-lr|1856 දී නොර්ෆොක් දූපතට සංක්‍රමණය වීම නිසා පිට්කේන් ජනාවාස නොවීය.}}
|1940
|163
|1989
|55
|1999
|46
|2009
|67
|2019
|50
|-
|1859
|16{{efn-lr|පළමු කණ්ඩායම නොර්ෆොක් දූපතේ සිට ආපසු පැමිණේ}}
|1950
|161
|1990
|59
|2000
|51
|2010
|64
|2020
|50
|-
|1870
|70
|1960
|126
|1991
|66
|2001
|44
|2011
|67
|2021
|47{{efn-lr|නවතම ජනගහන අගය&lt;ref name=&quot;bbc.com&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-56923016 |title=Covid: How the UK has been getting jabs to remote territories |publisher=BBC News |access-date=2021-04-30 |date=2021-04-28}}&lt;/ref&gt;}}
|}
&lt;references group=&quot;lower-roman&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

=== ජනගහනයේ ව්‍යුහය ===
{{Hidden begin|title=වයස් කාණ්ඩය අනුව ජනගහනය (සංගණනය 19.02.2020): &lt;ref&gt;{{Cite web |title=UNSD — Demographic and Social Statistics |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/#statistics |access-date=2023-05-10 |website=unstats.un.org}}&lt;/ref&gt;|titlestyle=background:#EEBC35;}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;80pt&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80pt&quot;|එකතුව
! width=&quot;80pt&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | එකතුව
| align=&quot;right&quot; | 45
| align=&quot;right&quot; | 100
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–4
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 5–9
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 10–14
| align=&quot;right&quot; | 3
| align=&quot;right&quot; | 6.67
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–19
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 20–24
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 25–29
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 30–34
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 35–39
| align=&quot;right&quot; | 3
| align=&quot;right&quot; | 6.67
|-
| align=&quot;right&quot; | 40–44
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 45–49
| align=&quot;right&quot; | 4
| align=&quot;right&quot; | 8.89
|-
| align=&quot;right&quot; | 50–54
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 55–59
| align=&quot;right&quot; | 7
| align=&quot;right&quot; | 15.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 60–64
| align=&quot;right&quot; | 5
| align=&quot;right&quot; | 11.11
|-
| align=&quot;right&quot; | 65-69
| align=&quot;right&quot; | 7
| align=&quot;right&quot; | 15.56
|-
| align=&quot;right&quot; | 70-74
| align=&quot;right&quot; | 2
| align=&quot;right&quot; | 4.44
|-
| align=&quot;right&quot; | 75-79
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 80-84
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 85-89
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 90-94
| align=&quot;right&quot; | 1
| align=&quot;right&quot; | 2.22
|-
| align=&quot;right&quot; | 95-99
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
| align=&quot;right&quot; | 100+
| align=&quot;right&quot; | 0
| align=&quot;right&quot; | 0
|-
! width=&quot;50&quot;|වයස් කාණ්ඩය
! width=&quot;80&quot;|එකතුව
! width=&quot;50&quot;|%
|-
| align=&quot;right&quot; | 0–14
| align=&quot;right&quot; | 5
| align=&quot;right&quot; | 11.11
|-
| align=&quot;right&quot; | 15–64
| align=&quot;right&quot; | 26
| align=&quot;right&quot; | 57.78
|-
| align=&quot;right&quot; | 65+
| align=&quot;right&quot; | 11
| align=&quot;right&quot; | 24.44
|-
| align=&quot;right&quot; | නොදන්නා
| align=&quot;right&quot; | 3
| align=&quot;right&quot; | 6.67
|-
|}
{{Hidden end}}

==== ජනගහනයේ පහත වැටීම ====

2021 වන විට, පිට්කේන් දූපත් වල මුළු නේවාසික ජනගහනය 47 කි. සියලුම පදිංචිකරුවන් එකවර දිවයිනේ සිටීම දුර්ලභ ය; පවුලේ අය බැලීමට, වෛද්‍ය හේතූන් මත හෝ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණවලට සහභාගී වීමට විවිධ කාලයක් සඳහා පදිංචිකරුවන් කිහිප දෙනෙකු දිවයිනෙන් බැහැරව සිටීම සාමාන්‍ය දෙයකි. 2014 දී සොලමන් ලෙනාඩ් ලිමිටඩ් විසින් පිට්කේන් දූපත් කවුන්සිලය සහ එක්සත් රාජධානියේ රජය සඳහා සම්පූර්ණ කරන ලද ඩයස්පෝරා සමීක්ෂණයක් පුරෝකථනය කළේ 2045 වන විට කිසිවක් සිදු නොකළහොත් වැඩ කරන වයසේ පුද්ගලයින් තිදෙනෙකු පමණක් දිවයිනේ ඉතිරි වනු ඇති බවත්, ඉතිරි අය ඉතා වයස්ගත බවත්ය. ඊට අමතරව, පසුගිය දශක කිහිපය තුළ දිවයිනෙන් පිටව ගිය පදිංචිකරුවන් නැවත පැමිණීමට එතරම් උනන්දුවක් නොදැක්වූ බව සමීක්ෂණයෙන් හෙළි විය. සම්බන්ධ වූ සිය ගණනක් සංක්‍රමණිකයින්ගෙන්, සමීක්ෂණයට සහභාගී වීමට කැමැත්තෙන් සිටියේ 33 දෙනෙකු පමණක් වන අතර නැවත පැමිණීමට කැමැත්ත පළ කළේ තිදෙනෙකු පමණි.&lt;ref name=&quot;Solomon_2014&quot;&gt;{{Citation|last1=Solomon|first1=Rob|title=Pitcairn Island Diaspora Survey|date=January 2014|url=https://prdrse4all.spc.int/sites/default/files/pitcairn_diaspora_survey_-_final_report.pdf|language=en|last2=Burnett|first2=Kristy}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2014 වන විට, ශ්‍රම බලකායට ශාරීරික යෝග්‍යතාවයෙන් යුත් පුද්ගලයින් 31 දෙනෙකු ඇතුළත් විය: පිරිමි 17 දෙනෙකු සහ කාන්තාවන් 14 දෙනෙකු වයස අවුරුදු 18 ත් 64 ත් අතර. 31 දෙනාගෙන් හත් දෙනෙකු පමණක් වයස අවුරුදු 40 ට අඩු නමුත් 18 දෙනෙකු වයස අවුරුදු 50 ට වැඩි ය.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot;&gt;Rob Solomon and Kirsty Burnett (January 2014) [http://www.government.pn/Pitcairn%20Islands%20Economic%20Report%20-%20Final%20Report.pdf Pitcairn Island Economic Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006191646/http://www.government.pn/Pitcairn%20Islands%20Economic%20Report%20-%20Final%20Report.pdf|date=6 October 2014}}. government.pn.&lt;/ref&gt; බොහෝ පිරිමින් දිගු බෝට්ටු කාර්ය මණ්ඩලය, භාණ්ඩ හැසිරවීම සහ භෞතික වත්කම් ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ නඩත්තු කිරීම වැනි දිවයිනේ වඩාත් වෙහෙසකර ශාරීරික කාර්යයන් ඉටු කරති. දිගු බෝට්ටු කාර්ය මණ්ඩලයේ විශ්‍රාම යාමේ වයස අවුරුදු 58 කි. එවකට පිට්කේන් හි පදිංචිව සිටි වයස අවුරුදු 18 ත් 58 ත් අතර පිරිමින් 12 දෙනෙකු සිටියහ. සෑම දිගු බෝට්ටුවකටම අවම වශයෙන් තිදෙනෙකුගෙන් යුත් කාර්ය මණ්ඩලයක් අවශ්‍ය වේ; දිගු බෝට්ටු කොක්ස්වේන් හතර දෙනාගෙන් දෙදෙනෙකු ඔවුන්ගේ 50 ගණන්වල අග භාගයේ සිටියහ.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;

සංක්‍රමණිකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට පිට්කේන් රජය ගත් උත්සාහයන් යම් සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගෙන ඇත. 2015 සිට පුද්ගලයන් 8 දෙනෙකු සඳහා පදිංචි කිරීමේ අයදුම්පත් අනුමත කරන ලද අතර, ඔවුන්ගෙන් 3 දෙනෙකු පිට්කේන් හි ජීවත් වෙති.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;star&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pitcairn.pn/Laws/Cap%2022%20-%20Social%20Welfare%20Benefits%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf &quot;Ch. XXII. Social Welfare Benefits Ordinance&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329175605/http://pitcairn.pn/Laws/Cap%2022%20-%20Social%20Welfare%20Benefits%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf|date=2016-03-29}} in ''Laws of Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands. Revised Edition 2014''&lt;/ref&gt; සංක්‍රමණිකයින්ට එක් පුද්ගලයෙකුට අවම වශයෙන් නවසීලන්ත ඩොලර් 30,000 ක ඉතුරුම් ප්‍රමාණයක් ලැබෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර සාමාන්‍ය නවසීලන්ත ඩොලර් 140,000 ක වියදමින් තමන්ගේම නිවසක් ඉදිකරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;billhaigh&quot;&gt;Bill Haigh. [http://www.immigration.pn/FAQ.php &quot;Pitcairn Island Immigration&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108142130/http://www.immigration.pn/FAQ.php|date=2016-01-08}}. immigration.pn&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Menzies&quot;&gt;Kerry Young, Heather Menzies. [http://www.young.pn/immigrationqa.html &quot;Pitcairn Island Immigration Questions and Answers&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150221192242/http://www.young.pn/immigrationqa.html|date=2015-02-21}}. young.pn&lt;/ref&gt; නවසීලන්ත ඩොලර් 23,000 ත් නවසීලන්ත ඩොලර් 28,000 ත් අතර අමතර වියදමකින් දිවයිනෙන් පිටත ඉදිකිරීම්කරුවන් ගෙන්වා ගැනීමට ද හැකිය.&lt;ref name=&quot;Menzies&quot; /&gt; දිවයිනේ සාමාන්‍ය වාර්ෂික ජීවන වියදම නවසීලන්ත ඩොලර් 9,464 කි.&lt;ref name=&quot;billhaigh&quot; /&gt; කෙසේ වෙතත්, පිට්කේන් හි රැඳී සිටීමට සංක්‍රමණිකයාගේ අයිතිය පිළිබඳ කිසිදු සහතිකයක් නොමැත; ඔවුන්ගේ පළමු වසර දෙකෙන් පසු, කවුන්සිලය සංක්‍රමණිකයාගේ තත්ත්වය සමාලෝචනය කර නැවත අනුමත කළ යුතුය.&lt;ref&gt;[http://www.pitcairn.pn/Laws/Cap%2012%20-%20Immigration%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf Ch. XII. &quot;Immigration Control Ordinance&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213203304/http://www.pitcairn.pn/Laws/Cap%2012%20-%20Immigration%20Ordinance%202014%20Rev%20Ed.pdf|date=2015-02-13}} in ''Laws of Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands. Revised Edition 2014''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pitcairn.pn/Repopulation%20Plan.pdf Pitcairn Islands Repopulation Plan 2014–2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203174021/http://www.pitcairn.pn/Repopulation%20Plan.pdf|date=3 December 2014}}. The Pitcairn Islands Council&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gay 2013&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10870574|title=Pitcairn Island mayor faces porn charges in court|last=Gay|first=Edward|date=11 March 2013|newspaper=The New Zealand Herald|access-date=13 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213171504/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=10870574|archive-date=13 February 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.gov.uk&quot;&gt;{{cite web |title=Pitcairn Island travel advice |url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/pitcairn-island/entry-requirements |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150918231206/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/pitcairn-island/entry-requirements |archive-date=2015-09-18 |access-date=6 September 2015 |website=gov.uk |publisher=UK government}}&lt;/ref&gt;

MV ක්ලේමෝර් II (පිට්කේන් රජය විසින් කුලියට ගන්නා ලද පිට්කේන් දූපතේ කැපවූ මගී සහ භාණ්ඩ නෞකාව) මගින් ටෝරන්ගා සිට පිට්කේන් දක්වා භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා පිට්කේන් සඳහා ඝන මීටරයට නවසීලන්ත ඩොලර් 350 ක් සහ අනෙකුත් සියලුම භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය සඳහා ඝන මීටරයට නවසීලන්ත ඩොලර් 1,000 ක් අය කෙරේ.&lt;ref&gt;[http://www.visitpitcairn.pn/visitpitcairn/claymore2shipinfo/ &quot;Pitcairn Island Tourism: {{nowrap|MV ''Claymore II''}} Ship Info&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.today/20150215021410/http://www.visitpitcairn.pn/visitpitcairn/claymore2shipinfo/|date=15 February 2015}}. visitpitcairn.pn&lt;/ref&gt; ඊට අමතරව, පිට්කේන් සඳහා එක්-මාර්ග ගමනක් සඳහා නවසීලන්ත ඩොලර් 500 ක් අය කෙරේ; අනෙක් අයට නවසීලන්ත ඩොලර් 5,000 ක් අය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;

2014 දී රජයේ පිට්කේන් දූපත් ආර්ථික වාර්තාවේ සඳහන් වූයේ &quot;[කිසිවෙකු] ආර්ථික හේතූන් මත පිට්කේන් දූපත් වෙත සංක්‍රමණය නොවන බව&quot; බවයි. ඉඳහිට දිවයිනට පැමිණෙන සංචාරකයින් කිහිප දෙනාට නවාතැන් දීමට පිට්කේන්වරු මාරුවෙන් මාරුවට කටයුතු කරති.&lt;ref name=&quot;government.pn&quot; /&gt;

දිවයින බ්‍රිතාන්‍ය විදේශ ප්‍රදේශයක් ලෙස පවතින බැවින්, බ්‍රිතාන්‍ය රජයට යම් අවස්ථාවක දී දිවයිනේ අනාගතය පිළිබඳව තීරණයක් ගැනීමට සිදු විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=9 July 2014 |title=Pitcairn Islands Face Extinction |url=https://www.youtube.com/watch?v=eJ-Q4D5aXPk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515000016/https://www.youtube.com/watch?v=eJ-Q4D5aXPk |archive-date=2015-05-15 |access-date=3 December 2014 |work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://online.wsj.com/articles/sound-pacific-island-of-mutiny-on-the-bounty-fame-running-out-of-people-1404863996|title=South Pacific Island of 'Mutiny on the Bounty' Fame Running Out of People|newspaper=The Wall Street Journal|access-date=3 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010094749/http://online.wsj.com/articles/sound-pacific-island-of-mutiny-on-the-bounty-fame-running-out-of-people-1404863996|archive-date=2014-10-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==</text>
      <sha1>nhx3ocvivbb7aos3jexty8kkjy0bo3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නැගෙනහිර කලාපය, ෆීජි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184620</id>
    <revision>
      <id>789452</id>
      <parentid>763297</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T06:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5703" sha1="kygjimy4ecf2slu74iepahfmf0bl0q8" xml:space="preserve">
{{Infobox settlement
| name = Eastern Division
| other_name                      = 
| native_name                     = {{lang|hif|पूर्वी प्रभाग}}
| settlement_type                 = Division
| nicknames = 
| motto                           = 
| image_skyline            =
| image_caption            = 
| imagesize                       = 
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| image_shield                    = 
| shield_size                     = 
| city_logo                       = 
| citylogo_size                   = 
| image_map                       = Eastern Division of Fiji.svg
| mapsize                         = 250px
| map_caption                     = Map of Fiji showing Eastern division.
| pushpin_map                     = &lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;
| pushpin_label_position          = &lt;!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_caption             = 
| pushpin_mapsize                 = 
| subdivision_type                = Country
| subdivision_name                = {{flag|Fiji}}
| subdivision_type1               = 
| subdivision_name1               = 
| seat_type          = Capital
| seat               = [[Levuka]]
| government_footnotes            = 
| government_type                 = 
| leader_title                    = 
| leader_name                     = 
| leader_title1                   = 
| leader_name1                    = 
| area_magnitude                  = 
| unit_pref                       = 
| area_footnotes                  = &lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.statsfiji.gov.fj/component/advlisting/?view=download&amp;format=raw&amp;fileId=1870 |title = 2007 Census Analytical Report |website = statsfiji.gov.fj |access-date = 7 Nov 2021 |archive-date = 20 October 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201020151030/https://www.statsfiji.gov.fj/component/advlisting/?view=download&amp;format=raw&amp;fileId=1870 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2                  = 1,376
| population_total         = 36,156
| population_as_of         = 2017
| population_footnotes     = &lt;ref&gt;{{cite web |url = https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/census-2017/census-2017-release-1 |title = 2017 Population and Housing Census - Release 1 |website = statsfiji.gov.fj |access-date = 7 Nov 2021 |archive-date = 24 November 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211124001528/https://www.statsfiji.gov.fj/index.php/census-2017/census-2017-release-1 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_density_sq_mi        = 
| timezone                        = 
| utc_offset                      = 
| timezone_DST                    = 
| utc_offset_DST                  =  
| footnotes                       = 
}}'''නැගෙනහිර අංශය''' ( {{Langx|hif|पूर्वी प्रभाग}}   ) යනු [[ෆීජි]] හි කොට්ඨාශ හතරෙන් එකකි. &lt;ref name=&quot;prqs&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Fiji |url=https://prqs.spc.int/Docs/CountryProfiles/CP_Fiji.pdf |access-date=30 May 2023 |website=Pacific Register of Qualifications and Standards |quote=[...] the country is divided into four districts for purposes of administration: the central district, based in Nausori, the northern district, based in Labasa, the eastern district, based in Levuka and the western district, based in Lautoka.}}&lt;/ref&gt; එය [[කඩවු පළාත, ෆීජි|කඩවු පළාත]], [[ලාවු පළාත, ෆීජි|ලාවු පළාත]], [[ලොමයිවිටි පළාත, ෆීජි|ලොමයිවිටි පළාත]] සහ රොටුමා වලින් සමන්විත වේ.

කොට්ඨාශයේ අගනුවර වන්නේ ඕවලව් දූපතේ &lt;ref name=&quot;prqs&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Fiji |url=https://prqs.spc.int/Docs/CountryProfiles/CP_Fiji.pdf |access-date=30 May 2023 |website=Pacific Register of Qualifications and Standards |quote=[...] the country is divided into four districts for purposes of administration: the central district, based in Nausori, the northern district, based in Labasa, the eastern district, based in Levuka and the western district, based in Lautoka.}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://prqs.spc.int/Docs/CountryProfiles/CP_Fiji.pdf &quot;Fiji&quot;]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ලෙවුකා ය . කොට්ඨාශයේ ඇති අනෙකුත් දූපත් අතර කඩවු, ගවු, කෝරෝ, නයිරායි, මෝලා, මතුකු, වටු වර, නයිටාබා, මාගෝ, සිසියා, ටුවාකා, ලකේබා, වනුවා වටු, [[Oneata|ඔනෙටා]], වුකාවා, කබරා, [[Moce|මෝස්]] සහ ෆුලගා ඇතුළත් වේ.

මෙම කොට්ඨාශය ප්‍රදේශය අනුව විශාලතම (මුහුද ඇතුළුව) වන නමුත් කුඩාම භූමි ප්‍රමාණය ඇත. මෙම කොට්ඨාශය මධ්‍යම, උතුරු සහ බටහිර කොට්ඨාශ සමඟ මුහුදු මායිම් ඇත.

== යොමු කිරීම් ==
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>kygjimy4ecf2slu74iepahfmf0bl0q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විකිපීඩියා සාකච්ඡාව:ලිපි සඳහා ඉල්ලීම්</title>
    <ns>5</ns>
    <id>185070</id>
    <revision>
      <id>789462</id>
      <parentid>785324</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T10:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nimesh Peter</username>
        <id>27339</id>
      </contributor>
      <comment>/* ජාතික බයි දිනය */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>789462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15607" sha1="okoxevrn0diuoj9vfas8jucrgi5rfie" xml:space="preserve">අපරාධ අධිකරණ විද්‍යාවට අනුව දියේ ගිලී මිය යෑම සොයන්නේ මෙහෙමයි..

දියේ ගිලී මිය යාමටම නිශ්චිත වූ සලකුණු (pathognomonic signs) නොමැති නිසා මෙම ක්‍රියාවලිය අභියෝගාත්මක වේ.

​දියේ ගිලීමක් සොයා ගැනීමට සහ තහවුරු කිරීමට භාවිතා කරන ප්‍රධාන ක්‍රම සහ පියවර පහත දැක්වේ:
​මරණ පරීක්ෂණය (Autopsy)
​සම්පූර්ණ මරණ පරීක්ෂණයක් මගින් මරණයට හේතු විය හැකි වෙනත් සාධක (උදා: හෘදයාබාධ, පහරදීමක්, විෂවීමක්) බැහැර කරයි. දියේ ගිලීමක් පෙන්නුම් කරන නමුත් ඊටම විශේෂිත නොවන ඇතැම් ශාරීරික සොයාගැනීම් තිබිය හැක:

​පෙනහළු ඉදිමීම සහ පෙන සහිත තරලය (Pulmonary Edema and Frothy Fluid): 

පෙනහළු අධික ලෙස ඉදිමී තිබීම සහ ශ්වාසනාලයේ (airways) පෙණ සහිත තරලයක් තිබීම. සමහර විට නාස්පුඩු සහ මුඛයෙන් 'පෙන කේතුවක්' (foam cone) පිටතට පැමිණ තිබිය හැක.

​ජලය ශරීරගත වීම (Water in the Body): 

ආමාශයේ සහ ස්පෙනොයිඩ් සයිනස් (sphenoid sinus) වැනි ස්ථානවල විශාල ජල ප්‍රමාණයක් තිබීම.
​රෙදි සෝදන්නෙකුගේ පෙනුම (Washerwoman Appearance): විශේෂයෙන් අත් සහ පාදවල සම රැලි වැටී තිබීම.

​වෙනත් තුවාල නොමැති වීම: 

බොහෝ දියේ ගිලීම් වලදී ශරීරයේ දරුණු තුවාල නොතිබිය හැක. තුවාල ඇත්නම්, එය අපරාධමය මැදිහත්වීමක් (homicide) හෝ අනතුරක් (accident) පෙන්නුම් කළ හැක.

​ඩයටම් පරීක්ෂණය (Diatom Test)

​මෙය දියේ ගිලීමක් තහවුරු කිරීමට යොදා ගන්නා වැදගත් පරීක්ෂණයකි.
​ඩයටම් (Diatoms) යනු: මේවා ජලයේ ඇති ක්ෂුද්‍ර ඇල්ගී වර්ගයකි.

​පරීක්ෂණ ක්‍රමය: 

යම් පුද්ගලයෙකු ජලය පානය කර හෝ පෙණහලු වලට ගෙන ජීවත්ව සිටියදී දියේ ගිලෙනවා නම්, එම ඩයටම් පෙණහලු ආශ්‍රිතව රුධිරයට ඇතුළු වී පසුව ශරීරයේ අභ්‍යන්තර අවයව වලට (උදා: අක්මාව, වකුගඩු, ඇටමිදුළු) ගමන් කරයි.මරණ පරීක්ෂණයේදී ලබාගත් එම ඩයටම්, සිරුර සොයාගත් ජලයේ ඇති ඩයටම් සමග සංසන්දනය කරනු ලැබේ. මෙම ඩයටම් ගැලපීම, එම පුද්ගලයා ජීවත්ව සිටියදී එම ජලයේ දියේ ගිලී මිය ගිය බවට ප්‍රබල සාක්ෂියක් විය හැක.

​සිද්ධි ස්ථාන පරීක්ෂණය (Scene Investigation)

​සිද්ධිය වූ ස්ථානයේ සිටින විමර්ශකයින්ගේ වාර්තා මරණ පරීක්ෂණ සොයාගැනීම් තරමටම වැදගත් වේ.
​පරිසරය: ජලයේ ස්වභාවය, උෂ්ණත්වය, ගැඹුර සහ දියවැල් වැනි සාධක සිරුරට සහ විමර්ශනයට බලපායි.

​ශරීරයේ පිහිටීම: සිරුර සොයාගත් ආකාරය සහ එහි තිබූ ඇඳුම් පැළඳුම්.

​අතේ ඇති ද්‍රව්‍ය: 

වින්දිතයා ජීවතුන් අතර සිටියදී දියේ ගිලෙන්නට උත්සාහ කළේ නම්, ඔවුන්ගේ අත්වල වතුර පතුලේ ඇති වැලි, ගල් කැට හෝ ශාක කොටස් තිබිය හැක. මෙය දියේ ගිලීමේදී දැඩි ලෙස සටන් කළ බවට ලකුණකි.

​විෂ විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ (Toxicology Testing)

​සමහර විට මරණයට හේතුව දියේ ගිලීම වුවද, මිය යාමට පෙර මත්පැන් හෝ මත්ද්‍රව්‍ය ශරීරගත වී තිබීම නිසා ජලයෙන් පිටතට ඒමට නොහැකි වී තිබෙන්නට පුළුවන. මෙම පරීක්ෂණ මගින් එවැනි සාධක සොයා ගනී.

​මරණයේ ආකාරය (Manner of Death)

​දියේ ගිලීම යනු මරණයේ හේතුව (Cause of Death) වුවද, අධිකරණ වෛද්‍යවරයා විසින් මරණයේ ආකාරය (Manner of Death) තීරණය කළ යුතුය:

​අනතුරක් (Accident): 

අහම්බෙන් ජලයට වැටීම.

​සියදිවි නසාගැනීමක් (Suicide): 
හිතාමතාම දියේ ගිලීම.

​අපරාධයක්/ඝාතනයක් (Homicide): වෙනත් අයෙකු විසින් බලහත්කාරයෙන් දියේ ගිල්වා මරා දැමීම.

​ස්වාභාවික (Natural):

 දියේ ගිලෙද්දී හෘදයාබාධයක් වැනි ස්වාභාවික හේතුවක් නිසා සිහිය නැති වී ජලයේ ගිලීම.
​තීරණය කළ නොහැකි (Undetermined).
​මෙම අවසන් තීරණයට එළඹීම සඳහා වෛද්‍ය පරීක්ෂණ වාර්තා, සිද්ධි ස්ථාන වාර්තා සහ සාක්ෂිකරුවන්ගේ ප්‍රකාශ ඇතුළු සියලුම කරුණු සලකා බලනු ලැබේ.

මරණින් පසු වෙනස්වීම් (Postmortem Changes in Water)

​ජලයේ ගිලුණු සිරුරක් ගොඩට ගත් විට, ජලයේ වූ කාලය සහ මරණයෙන් පසු වූ වෙනස්වීම් තීරණය කිරීමේදී පහත කරුණු වැදගත් වේ:

​රෙදි සෝදන්නෙකුගේ අත් (Washerwoman's Hands): 
සිරුර දිගු වේලාවක් ජලයේ ගිලී තිබීම නිසා අත් සහ පාදවල සම බෙහෙවින් රැලි වැටී, පසුව අත්වැසුම් හෝ මේස් ආකාරයෙන් සම ගැලවී යෑම සිදු වේ. මෙය ජලයේ ගිලී සිටි කාලය තක්සේරු කිරීමට උපකාරී වේ.
​ඇඩිපෝසීරේ (Adipocere) සෑදීම: සිසිල් සහ ඔක්සිජන් රහිත ජලජ පරිසරයක, සිරුරේ ඇති මේදය (lipid) ක්‍රමයෙන් ඉටි වැනි ඝන ද්‍රව්‍යයක් බවට පත් වේ. මෙය සිරුර දිරාපත් වීම පමා කරන අතර සති කිහිපයකට හෝ මාස ගණනකට පසු ජලයේ ගිලී සිටි සිරුරු වලදී දැකිය හැකිය.

​දිරාපත්වීමේ වේගය (Decomposition Rate): 

කාමර උෂ්ණත්වයට වඩා සීතල ජලයේදී සිරුර දිරාපත්වීම මන්දගාමී වේ. නමුත් සිරුර ජලයෙන් ගොඩට ගත් පසු මෙම වේගය වැඩි වේ.
​
ඩයටම් (Diatom) පරීක්ෂණයේ තවදුරටත් වැදගත්කම.

​ඩයටම් පරීක්ෂණය තවමත් දියේ ගිලීමක් තහවුරු කිරීමේදී 'රන් ප්‍රමිතියක්' (Golden Standard) ලෙස සැලකේ.

​ජීවත්ව සිටියදී ගිලීම (Ante-Mortem Drowning): 

ඩයටම් පෙණහලුවල සිට අභ්‍යන්තර අවයව (ඇට මිදුළු, වකුගඩු, අක්මාව) තුළ තිබීම, වින්දිතයා ජීවතුන් අතර සිටියදී ජලය ශරීරගත වූ බවට ප්‍රබල සාක්ෂියකි. මරණයෙන් පසු සිරුර ජලයේ දැමුවහොත් (Post-Mortem Submersion) ඩයටම් එම අවයව තුළ නොතිබෙනු ඇත.

​ස්ථානය හඳුනාගැනීම: 

ජලයේ ජීවත් වන ඩයටම් විශේෂ එක් එක් භූගෝලීය ස්ථානයට (වැව, ගඟ, මුහුද) සුවිශේෂී විය හැකිය. සිරුරේ ඇති ඩයටම් වර්ග, සිරුර සොයාගත් ජලයේ ඇති ඒවාට ගැළපීමෙන් මරණය සිදුවූ ස්ථානය තහවුරු කරගත හැක.

​නවීන තාක්ෂණය: 

ඩයටම් හඳුනාගැනීම සඳහා සාම්ප්‍රදායික අන්වීක්ෂීය ක්‍රමවලට අමතරව DNA පරීක්ෂණ (PCR) මගින් ප්ලවාංග DNA සොයා ගැනීම වැනි අණුක ක්‍රම ද දැන් භාවිත වේ.

​අපරාධ අධිකරණ වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී සෑම විටම සිද්ධි ස්ථාන වාර්තා, සාක්ෂි සහ වෛද්‍ය වාර්තා අතර ඇති සම්බන්ධය විමර්ශනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

​
අපරාධා විද්‍යා විශේෂ විශේෂඥ ඩී.එම්.එස්.ධම්මික බණ්ඩාර.

== අපරාධ විද්‍යාව ==

ඩී.එම්.එස්.ධම්මික බණ්ඩාර 

අපරාධ විද්‍යා විශේෂඥ  [[User:D M S Dhammika Bandara|D M S Dhammika Bandara]] ([[User talk:D M S Dhammika Bandara|talk]]) 05:21, 6 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)

== Haritha Kavindya Bandara ==

[https://www.linkedin.com/in/haritha-kavindya-808561229?utm_source=share&amp;utm_campaign=share_via&amp;utm_content=profile&amp;utm_medium=android_app Linkedin profile] [[User:Jcob2004|Jcob2004]] ([[User talk:Jcob2004|talk]]) 18:06, 26 ඔක්තෝබර් 2025 (යූටීසී)

හරිත කාවින්ද්‍ය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික විද්‍යාව සම්බන්ධ පර්‍යේෂණ පවත්වන හා නව සංකල්ප ගොඩ නැගීමට උත්සහ ගන්නා විද්වතෙකි. ඔහු වෘත්තියෙන් පර්‍යේෂකයෙකු වන අතර ඊට අමතරව රජයේ පාසල් 03ක වසර 5ක වැඩි පලපලපුරුද්දක් සහිත ගුරුවරයෙකි.
        ඔහු විසින් ග්‍රන්ථ හා පර්‍යේෂණ පත්‍රිකා කිහිපයක්ම පල කර ඇති අතර ඉන් &quot;සේවකයා-The Employee&quot; හා &quot;ආර්ථික විද්‍යාවේ මූලික සංකල්ප&quot; යන ග්‍රන්ථ දෙකද, &quot;මිල අධිගණනය&quot; හා &quot;බස්නාහිර පලාතේ පාරිභෝගික හැසිරීමට සමාජ මාධ්‍ය බලපාන ආකාරය&quot; යන පර්‍යේෂණ පත්‍රිකාද කැපී පෙනේ. මෙම සියලු ග්‍රන්ථ හා පර්‍යේෂණ පත්‍රිකා Academia, researchgate, google scholar වැනි පිලිගත් වෙබ් අඩවි තුල පලවී ඇත.

== හෙළ වෙදකම ශ්‍රී ලංකාව ==

අවුරුදු විසිපන්දහසක් පමණ ඉතිහාසයක් තිබෙන හෙළවෙදකම අවුරුදු තුන්දහසක් ඉතිහාසයක් තිබෙන ආයුර්වේදී වෙදකම සහ අවුරුදු 2500 ට අඩු ඉතිහාසයක් තිබෙන යුරෝපීය වෙදකම සමග සසඳන්න යාම සහ එමඟින් හෙළ වෙදකමට උණු හාණිය [[User:Kudabandara ilukpitiya|Kudabandara ilukpitiya]] ([[User talk:Kudabandara ilukpitiya|talk]]) 07:49, 28 ජනවාරි 2026 (යූටීසී)

== Helidarawwa ==

Tharaka Wasalamudaliarachchi [[User:Tharindu4777|Tharindu4777]] ([[User talk:Tharindu4777|talk]]) 16:05, 10 අප්‍රේල් 2026 (යූටීසී)

== ජාතික බයි දිනය ==


== 2022 මැයි 9 ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා (ජාතික බයි දිනය) ==
'''2022 මැයි 9 ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති වූ දැවැන්ත ආර්ථික හා දේශපාලන අර්බුදයට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක වූ &quot;අරගලය&quot; අතරතුර, සාමකාමී විරෝධතාකරුවන්ට එල්ල වූ ප්‍රහාරය සහ ඉන් අනතුරුව රට පුරා හටගත් සිදුවීම් මාලාවයි. සමාජ මාධ්‍ය සහ පොදු ව්‍යවහාරය තුළ මෙය '''&quot;ජාතික බයි දිනය&quot;''' ලෙස ද උපහාසාත්මකව හඳුන්වනු ලබයි. [[User:Nimesh Peter|Nimesh Peter]] ([[User talk:Nimesh Peter|talk]]) 10:34, 9 මැයි 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>okoxevrn0diuoj9vfas8jucrgi5rfie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prasanna Kumara Dissanayake</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190907</id>
    <revision>
      <id>789422</id>
      <parentid>783278</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T21:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>789422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="8kekddcx79duuimtbezd71etxpujq5b" xml:space="preserve">{{කෙටි විස්තරය|වෘත්තීය ස්වභාවික ඡායාරූප ශිල්පී}}

ප්‍රසන්න කුමාර දිසානායක යනු ශ්‍රී ලාංකික වෘත්තීය ස්වභාවික ඡායාරූප ශිල්පියෙකු සහ ඩිජිටල් නිර්මාණකරුවෙකි. ඔහු විශේෂයෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික සෞන්දර්යය සහ උද්භිද විද්‍යාත්මක  ඡායාරූපකරණය පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර අවධානය දිනාගත් අයෙකි.&lt;ref&gt;[https://www.issuewire.com/rising-sri-lankan-nature-artist-prasanna-kumara-dissanayake-celebrates-10k-follower-milestone-on-tiktok-1858268621419052 ne-on-tiktok-1858268621419052]&lt;/ref&gt; 

{{Infobox Person|name=ප්‍රසන්න කුමාර දිසානයක|birth_date=2003 පෙබරවාරි 02 (ඔහුගේ උපන්දිනය) බදුල්ල, ශ්‍රී ලංකාව|years_active=2025-වර්තමානය|nationality=ශ්‍රී ලාංකික|occupation=ස්වභාවික ඡායාරූප ශිල්පී, ඩිජිටල් නිර්මාණකරු|education=ඌව විද්‍යාලය බදුල්ල}}

== පෞද්ගලික ජීවිතය  ==
ප්‍රසන්න උපත ලැබුවේ 2003 පෙබරවාරි 02 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ බදුල්ල දීය. ඔහු [[:en:Uva_College,_Badulla|ඌව විද්‍යාලයේ]] අධ්‍යාපනය ලැබීය. 

== වෘත්තීය ජීවිතය ==
ඔහු Nature Artist Sri Lanka යන නාමය යටතේ ස්වභාවික ඡායාරූපකරණයේ නියැලෙමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සුන්දරත්වය ලෝකයට ගෙන යාමට කටයුතු කරයි.

2026 වසරේ මුල් භාගය වන විට ඔහුගේ TikTok ගිණුම අනුගාමිකයින් 10,000 සීමාව පසු කිරීමට සමත් විය.&lt;ref&gt;https://www.issuewire.com/rising-sri-lankan-nature-artist-prasanna-kumara-dissanayake-celebrates-10k-follower-milestone-on-tiktok-1858268621419052&lt;/ref&gt;  

ඔහුගේ නිර්මාණ Behance,Flickr සහ Unplash වැනි ජාත්‍යන්තර ඡායාරූප ගබඩාවන්හි ප්‍රදර්ශනය කර ඇත.&lt;ref&gt;https://www.behance.net/gallery/245312719/Nature-Photography-Portfolio-Sri-Lanka&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://unsplash.com/@iamprasannakumara7{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://flickr.com/photos/204322166@N02&lt;/ref&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.facebook.com/iamprasannakumara7/ ''Prasanna Kumara Dissanayake''] on [[Facebook]]
* [https://www.tiktok.com/@iamprasannakumara7 ''Prasanna Kumara Dissanayake ''] on [[ටික්ටොක්|tiktok]]

* [https://t.me/iamprasannakumara7 ''Prasanna Kumara Dissanayake''] on [[ටෙලිග්‍රෑම් විවෘත ජාලය|Telegram]]
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>8kekddcx79duuimtbezd71etxpujq5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Sidebar/sandbox/div</title>
    <ns>828</ns>
    <id>193667</id>
    <revision>
      <id>789407</id>
      <timestamp>2025-12-25T10:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Sapphaline</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>789407</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13024" sha1="94bsff962sskkw7j27f9z8p0itw468q" xml:space="preserve">require('strict')
local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration')

local p = {}

local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs

--[[
Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort
for tracking to convert to TemplateStyles.

TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module.
TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does
]]
local function categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	local title = mw.title.getCurrentTitle()
	if title.namespace ~= 10 and title.namespace ~= 828 then return '' end
	for _, pattern in ipairs (cfg.i18n.pattern.uncategorized_conversion_titles) do
		if title.text:match(pattern) then return '' end
	end
	
	for key, _ in pairs(args) do
		if mw.ustring.find(key, cfg.i18n.pattern.style_conversion) or key == 'width' then
			return cfg.i18n.category.conversion
		end
	end
end

--[[
For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}}
implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim their
whitespace. This also triggered the automatic newline behavior.
]]
-- See ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]])
local function trimAndAddAutomaticNewline(s)
	s = mw.ustring.gsub(s, &quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
	if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then
		return '\n' .. s
	else
		return s
	end
end

--[[
Finds whether a sidebar has a subgroup sidebar.
]]
local function hasSubgroup(s)
	if mw.ustring.find(s, cfg.i18n.pattern.subgroup) then
		return true
	else
		return false
	end
end

local function has_navbar(navbar_mode, sidebar_name)
	return navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_none and
		navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_off and
		(
			sidebar_name or
			mw.getCurrentFrame():getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.sandbox, '') ~=
			cfg.i18n.title_not_to_add_navbar
		)
end

local function has_list_class(args, htmlclass)
	local patterns = {
		'^' .. htmlclass .. '$',
		'%s' .. htmlclass .. '$',
		'^' .. htmlclass .. '%s',
		'%s' .. htmlclass .. '%s'
	}
	
	for arg, value in pairs(args) do
		if type(arg) == 'string' and mw.ustring.find(arg, 'class') then
			for _, pattern in ipairs(patterns) do
				if mw.ustring.find(args[arg] or '', pattern) then
					return true
				end
			end
		end
	end
	return false
end

-- there are a lot of list classes in the wild, so we add their TemplateStyles
local function add_list_styles(args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local function add_list_templatestyles(htmlclass, templatestyles)
		if has_list_class(args, htmlclass) then
			return frame:extensionTag{
				name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles }
			}
		else
			return ''
		end
	end
	
	local plainlist_styles = add_list_templatestyles('plainlist', cfg.i18n.plainlist_templatestyles)
	local hlist_styles = add_list_templatestyles('hlist', cfg.i18n.hlist_templatestyles)
	
	-- a second workaround for [[phab:T303378]]
	-- when that issue is fixed, we can actually use has_navbar not to emit the
	-- tag here if we want
	if has_navbar(args.navbar, args.name) and hlist_styles == '' then
		hlist_styles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.hlist_templatestyles}
		}
	end

	-- hlist -&gt; plainlist is best-effort to preserve old Common.css ordering. [hlist_note]
	return hlist_styles .. plainlist_styles
end

-- work around [[phab:T303378]]
-- for each arg: find all the templatestyles strip markers, insert them into a
-- table. then remove all templatestyles markers from the arg
local function move_hiding_templatestyles(args)
	local gfind = string.gfind
	local gsub = string.gsub
	local templatestyles_markers = {}
	local strip_marker_pattern = '(\127[^\127]*UNIQ%-%-templatestyles%-%x+%-QINU[^\127]*\127)'
	for k, arg in pairs(args) do
		for marker in gfind(arg, strip_marker_pattern) do
			table.insert(templatestyles_markers, marker)
		end
		args[k] = gsub(arg, strip_marker_pattern, '')
	end
	return templatestyles_markers
end

--[[
Main sidebar function. Takes the frame, args, and an optional collapsibleClass.
The collapsibleClass is and should be used only for sidebars with collapsible
lists, as in p.collapsible.
]]
function p.sidebar(frame, args, collapsibleClass)
	if not args then
		args = getArgs(frame)
	end
	local hiding_templatestyles = table.concat(move_hiding_templatestyles(args))
	local root = mw.html.create()
	local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == cfg.i18n.child_yes

	root = root:tag('div')
	if not child then
		root 
			:addClass(cfg.i18n.class.sidebar)
			-- force collapsibleclass to be sidebar-collapse otherwise output nothing
			:addClass(collapsibleClass == cfg.i18n.class.collapse and cfg.i18n.class.collapse or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_none and cfg.i18n.class.float_none or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_left and cfg.i18n.class.float_left or nil)
			:addClass(args.wraplinks ~= cfg.i18n.wrap_true and cfg.i18n.class.wraplinks or nil)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:css('width', args.width or nil)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)

		if args.outertitle then
			root
				:tag('div')
					:css('display', 'table-caption')
					:addClass(cfg.i18n.class.outer_title)
					:addClass(args.outertitleclass)
					:cssText(args.outertitlestyle)
					:wikitext(args.outertitle)
		end

		if args.topimage then
			local imageCell = root:tag('div'):tag('div')

			imageCell
				:addClass(cfg.i18n.class.top_image)
				:addClass(args.topimageclass)
				:cssText(args.topimagestyle)
				:wikitext(args.topimage)

			if args.topcaption then
				imageCell
					:tag('div')
						:addClass(cfg.i18n.class.top_caption)
						:cssText(args.topcaptionstyle)
						:wikitext(args.topcaption)
			end
		end

		if args.pretitle then
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:addClass(args.topimage and cfg.i18n.class.pretitle_with_top_image
							or cfg.i18n.class.pretitle)
						:addClass(args.pretitleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.pretitlestyle)
						:wikitext(args.pretitle)
		end
	else
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.subgroup)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)
	end

	if args.title then
		if child then
			root
				:wikitext(args.title)
		else
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:css('font-weight', 'bold')
						:css('text-align', 'center')
						:addClass(args.pretitle and cfg.i18n.class.title_with_pretitle
							or cfg.i18n.class.title)
						:addClass(args.titleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.titlestyle)
						:wikitext(args.title)
		end
	end

	if args.image then
		local imageCell = root:tag('div'):tag('div')

		imageCell
			:addClass(cfg.i18n.class.image)
			:addClass(args.imageclass)
			:cssText(args.imagestyle)
			:wikitext(args.image)

		if args.caption then
			imageCell
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.caption)
					:cssText(args.captionstyle)
					:wikitext(args.caption)
		end
	end

	if args.above then
		root
			:tag('div')
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.above)
					:addClass(args.aboveclass)
					:cssText(args.abovestyle)
					:newline() -- newline required for bullet-points to work
					:wikitext(args.above)
	end

	local rowNums = {}
	for k, v in pairs(args) do
		k = '' .. k
		local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$')
		if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end
	end
	table.sort(rowNums)
	-- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3
	-- and content3 are specified)
	for i = #rowNums, 1, -1 do
		if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then
			table.remove(rowNums, i)
		end
	end

	for i, num in ipairs(rowNums) do
		local heading = args['heading' .. num]
		if heading then
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:css('font-weight', 'bold')
						:css('text-align', 'center')
						:addClass(cfg.i18n.class.heading)
						:addClass(args.headingclass)
						:addClass(args['heading' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.headingstyle)
						:cssText(args['heading' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(heading)
		end

		local content = args['content' .. num]
		if content then
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:addClass(hasSubgroup(content) and cfg.i18n.class.content_with_subgroup
							or cfg.i18n.class.content)
						:addClass(args.contentclass)
						:addClass(args['content' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.contentstyle)
						:cssText(args['content' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(content)
						:done()
					 -- Without a linebreak after the &lt;/td&gt;, a nested list like
					 -- &quot;* {{hlist| ...}}&quot; doesn't parse correctly.
					:newline()
		end
	end

	if args.below then
		root
			:tag('div')
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.below)
					:addClass(args.belowclass)
					:cssText(args.belowstyle)
					:newline()
					:wikitext(args.below)
	end

	if not child and has_navbar(args.navbar, args.name) then
		root
			:tag('div')
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.navbar)
					:cssText(args.navbarstyle)
					:wikitext(require('Module:Navbar')._navbar{
						args.name,
						mini = 1,
						fontstyle = args.navbarfontstyle
					})
	end
	
	local base_templatestyles = frame:extensionTag{
		name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles }
	}
	
	local templatestyles = ''
	if args['templatestyles'] and args['templatestyles'] ~= '' then
		templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['templatestyles'] }
		}
	end
	
	local child_templatestyles = ''
	if args['child templatestyles'] and args['child templatestyles'] ~= '' then
		child_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['child templatestyles'] }
		}
	end
	
	local grandchild_templatestyles = ''
	if args['grandchild templatestyles'] and args['grandchild templatestyles'] ~= '' then
		grandchild_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['grandchild templatestyles'] }
		}
	end

	return table.concat({
		add_list_styles(args), -- see [hlist_note] above about ordering
		base_templatestyles,
		templatestyles,
		child_templatestyles,
		grandchild_templatestyles,
		hiding_templatestyles,
		tostring(root),
		(child and cfg.i18n.category.child or ''),
		categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	})
end

local function list_title(args, is_centered_list_titles, num)
	
	local title_text = trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title']
		or cfg.i18n.default_list_title)

	local title
	if is_centered_list_titles then
		-- collapsible can be finicky, so provide some CSS/HTML to support
		title = mw.html.create('div')
			:addClass(cfg.i18n.class.list_title_centered)
			:wikitext(title_text)
	else
		title = mw.html.create()
			:wikitext(title_text)
	end
		
	local title_container = mw.html.create('div')
		:addClass(cfg.i18n.class.list_title)
		-- don't /need/ a listnumtitleclass because you can do
		-- .templateclass .listnumclass .sidebar-list-title
		:addClass(args.listtitleclass)
		:cssText(args.basestyle)
		:cssText(args.listtitlestyle)
		:cssText('color: var(--color-base)')
		:cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle'])
		:node(title)
		:done()
	
	return title_container
end

--[[
Main entry point for sidebar with collapsible lists.
Does the work of creating the collapsible lists themselves and including them
into the args.
]]
function p.collapsible(frame)
	local args = getArgs(frame)
	if not args.name and
		frame:getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.collapse_sandbox, '') ==
		cfg.i18n.collapse_title_not_to_add_navbar then
		args.navbar = cfg.i18n.navbar_none
	end

	local contentArgs = {}
	
	local is_centered_list_titles = false
	if args['centered list titles'] and args['centered list titles'] ~= '' then
		is_centered_list_titles = true
	end

	for k, v in pairs(args) do
		local num = string.match(k, '^list(%d+)$')
		if num then
			local expand = args.expanded and
				(args.expanded == 'all' or args.expanded == args['list' .. num .. 'name'])
			local row = mw.html.create('div')
			row
				:addClass(cfg.i18n.class.list)
				:addClass('mw-collapsible')
				:addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil)
				:addClass(args['list' .. num .. 'class'])
				:cssText(args.listframestyle)
				:cssText(args['list' .. num .. 'framestyle'])
				:node(list_title(args, is_centered_list_titles, num))
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.list_content)
					:addClass('mw-collapsible-content')
					-- don't /need/ a listnumstyleclass because you can do
					-- .templatename .listnumclass .sidebar-list
					:addClass(args.listclass)
					:cssText(args.liststyle)
					:cssText(args['list' .. num .. 'style'])
					:wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num]))

			contentArgs['content' .. num] = tostring(row)
		end
	end

	for k, v in pairs(contentArgs) do
		args[k] = v
	end

	return p.sidebar(frame, args, cfg.i18n.class.collapse)
end

return p</text>
      <sha1>94bsff962sskkw7j27f9z8p0itw468q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789408</id>
      <parentid>789407</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Module:Sidebar/sandbox/div]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>789407</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="13024" sha1="94bsff962sskkw7j27f9z8p0itw468q" xml:space="preserve">require('strict')
local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration')

local p = {}

local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs

--[[
Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort
for tracking to convert to TemplateStyles.

TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module.
TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does
]]
local function categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	local title = mw.title.getCurrentTitle()
	if title.namespace ~= 10 and title.namespace ~= 828 then return '' end
	for _, pattern in ipairs (cfg.i18n.pattern.uncategorized_conversion_titles) do
		if title.text:match(pattern) then return '' end
	end
	
	for key, _ in pairs(args) do
		if mw.ustring.find(key, cfg.i18n.pattern.style_conversion) or key == 'width' then
			return cfg.i18n.category.conversion
		end
	end
end

--[[
For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}}
implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim their
whitespace. This also triggered the automatic newline behavior.
]]
-- See ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]])
local function trimAndAddAutomaticNewline(s)
	s = mw.ustring.gsub(s, &quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
	if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then
		return '\n' .. s
	else
		return s
	end
end

--[[
Finds whether a sidebar has a subgroup sidebar.
]]
local function hasSubgroup(s)
	if mw.ustring.find(s, cfg.i18n.pattern.subgroup) then
		return true
	else
		return false
	end
end

local function has_navbar(navbar_mode, sidebar_name)
	return navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_none and
		navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_off and
		(
			sidebar_name or
			mw.getCurrentFrame():getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.sandbox, '') ~=
			cfg.i18n.title_not_to_add_navbar
		)
end

local function has_list_class(args, htmlclass)
	local patterns = {
		'^' .. htmlclass .. '$',
		'%s' .. htmlclass .. '$',
		'^' .. htmlclass .. '%s',
		'%s' .. htmlclass .. '%s'
	}
	
	for arg, value in pairs(args) do
		if type(arg) == 'string' and mw.ustring.find(arg, 'class') then
			for _, pattern in ipairs(patterns) do
				if mw.ustring.find(args[arg] or '', pattern) then
					return true
				end
			end
		end
	end
	return false
end

-- there are a lot of list classes in the wild, so we add their TemplateStyles
local function add_list_styles(args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local function add_list_templatestyles(htmlclass, templatestyles)
		if has_list_class(args, htmlclass) then
			return frame:extensionTag{
				name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles }
			}
		else
			return ''
		end
	end
	
	local plainlist_styles = add_list_templatestyles('plainlist', cfg.i18n.plainlist_templatestyles)
	local hlist_styles = add_list_templatestyles('hlist', cfg.i18n.hlist_templatestyles)
	
	-- a second workaround for [[phab:T303378]]
	-- when that issue is fixed, we can actually use has_navbar not to emit the
	-- tag here if we want
	if has_navbar(args.navbar, args.name) and hlist_styles == '' then
		hlist_styles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.hlist_templatestyles}
		}
	end

	-- hlist -&gt; plainlist is best-effort to preserve old Common.css ordering. [hlist_note]
	return hlist_styles .. plainlist_styles
end

-- work around [[phab:T303378]]
-- for each arg: find all the templatestyles strip markers, insert them into a
-- table. then remove all templatestyles markers from the arg
local function move_hiding_templatestyles(args)
	local gfind = string.gfind
	local gsub = string.gsub
	local templatestyles_markers = {}
	local strip_marker_pattern = '(\127[^\127]*UNIQ%-%-templatestyles%-%x+%-QINU[^\127]*\127)'
	for k, arg in pairs(args) do
		for marker in gfind(arg, strip_marker_pattern) do
			table.insert(templatestyles_markers, marker)
		end
		args[k] = gsub(arg, strip_marker_pattern, '')
	end
	return templatestyles_markers
end

--[[
Main sidebar function. Takes the frame, args, and an optional collapsibleClass.
The collapsibleClass is and should be used only for sidebars with collapsible
lists, as in p.collapsible.
]]
function p.sidebar(frame, args, collapsibleClass)
	if not args then
		args = getArgs(frame)
	end
	local hiding_templatestyles = table.concat(move_hiding_templatestyles(args))
	local root = mw.html.create()
	local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == cfg.i18n.child_yes

	root = root:tag('div')
	if not child then
		root 
			:addClass(cfg.i18n.class.sidebar)
			-- force collapsibleclass to be sidebar-collapse otherwise output nothing
			:addClass(collapsibleClass == cfg.i18n.class.collapse and cfg.i18n.class.collapse or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_none and cfg.i18n.class.float_none or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_left and cfg.i18n.class.float_left or nil)
			:addClass(args.wraplinks ~= cfg.i18n.wrap_true and cfg.i18n.class.wraplinks or nil)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:css('width', args.width or nil)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)

		if args.outertitle then
			root
				:tag('div')
					:css('display', 'table-caption')
					:addClass(cfg.i18n.class.outer_title)
					:addClass(args.outertitleclass)
					:cssText(args.outertitlestyle)
					:wikitext(args.outertitle)
		end

		if args.topimage then
			local imageCell = root:tag('div'):tag('div')

			imageCell
				:addClass(cfg.i18n.class.top_image)
				:addClass(args.topimageclass)
				:cssText(args.topimagestyle)
				:wikitext(args.topimage)

			if args.topcaption then
				imageCell
					:tag('div')
						:addClass(cfg.i18n.class.top_caption)
						:cssText(args.topcaptionstyle)
						:wikitext(args.topcaption)
			end
		end

		if args.pretitle then
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:addClass(args.topimage and cfg.i18n.class.pretitle_with_top_image
							or cfg.i18n.class.pretitle)
						:addClass(args.pretitleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.pretitlestyle)
						:wikitext(args.pretitle)
		end
	else
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.subgroup)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)
	end

	if args.title then
		if child then
			root
				:wikitext(args.title)
		else
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:css('font-weight', 'bold')
						:css('text-align', 'center')
						:addClass(args.pretitle and cfg.i18n.class.title_with_pretitle
							or cfg.i18n.class.title)
						:addClass(args.titleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.titlestyle)
						:wikitext(args.title)
		end
	end

	if args.image then
		local imageCell = root:tag('div'):tag('div')

		imageCell
			:addClass(cfg.i18n.class.image)
			:addClass(args.imageclass)
			:cssText(args.imagestyle)
			:wikitext(args.image)

		if args.caption then
			imageCell
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.caption)
					:cssText(args.captionstyle)
					:wikitext(args.caption)
		end
	end

	if args.above then
		root
			:tag('div')
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.above)
					:addClass(args.aboveclass)
					:cssText(args.abovestyle)
					:newline() -- newline required for bullet-points to work
					:wikitext(args.above)
	end

	local rowNums = {}
	for k, v in pairs(args) do
		k = '' .. k
		local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$')
		if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end
	end
	table.sort(rowNums)
	-- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3
	-- and content3 are specified)
	for i = #rowNums, 1, -1 do
		if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then
			table.remove(rowNums, i)
		end
	end

	for i, num in ipairs(rowNums) do
		local heading = args['heading' .. num]
		if heading then
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:css('font-weight', 'bold')
						:css('text-align', 'center')
						:addClass(cfg.i18n.class.heading)
						:addClass(args.headingclass)
						:addClass(args['heading' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.headingstyle)
						:cssText(args['heading' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(heading)
		end

		local content = args['content' .. num]
		if content then
			root
				:tag('div')
					:tag('div')
						:addClass(hasSubgroup(content) and cfg.i18n.class.content_with_subgroup
							or cfg.i18n.class.content)
						:addClass(args.contentclass)
						:addClass(args['content' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.contentstyle)
						:cssText(args['content' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(content)
						:done()
					 -- Without a linebreak after the &lt;/td&gt;, a nested list like
					 -- &quot;* {{hlist| ...}}&quot; doesn't parse correctly.
					:newline()
		end
	end

	if args.below then
		root
			:tag('div')
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.below)
					:addClass(args.belowclass)
					:cssText(args.belowstyle)
					:newline()
					:wikitext(args.below)
	end

	if not child and has_navbar(args.navbar, args.name) then
		root
			:tag('div')
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.navbar)
					:cssText(args.navbarstyle)
					:wikitext(require('Module:Navbar')._navbar{
						args.name,
						mini = 1,
						fontstyle = args.navbarfontstyle
					})
	end
	
	local base_templatestyles = frame:extensionTag{
		name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles }
	}
	
	local templatestyles = ''
	if args['templatestyles'] and args['templatestyles'] ~= '' then
		templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['templatestyles'] }
		}
	end
	
	local child_templatestyles = ''
	if args['child templatestyles'] and args['child templatestyles'] ~= '' then
		child_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['child templatestyles'] }
		}
	end
	
	local grandchild_templatestyles = ''
	if args['grandchild templatestyles'] and args['grandchild templatestyles'] ~= '' then
		grandchild_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['grandchild templatestyles'] }
		}
	end

	return table.concat({
		add_list_styles(args), -- see [hlist_note] above about ordering
		base_templatestyles,
		templatestyles,
		child_templatestyles,
		grandchild_templatestyles,
		hiding_templatestyles,
		tostring(root),
		(child and cfg.i18n.category.child or ''),
		categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	})
end

local function list_title(args, is_centered_list_titles, num)
	
	local title_text = trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title']
		or cfg.i18n.default_list_title)

	local title
	if is_centered_list_titles then
		-- collapsible can be finicky, so provide some CSS/HTML to support
		title = mw.html.create('div')
			:addClass(cfg.i18n.class.list_title_centered)
			:wikitext(title_text)
	else
		title = mw.html.create()
			:wikitext(title_text)
	end
		
	local title_container = mw.html.create('div')
		:addClass(cfg.i18n.class.list_title)
		-- don't /need/ a listnumtitleclass because you can do
		-- .templateclass .listnumclass .sidebar-list-title
		:addClass(args.listtitleclass)
		:cssText(args.basestyle)
		:cssText(args.listtitlestyle)
		:cssText('color: var(--color-base)')
		:cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle'])
		:node(title)
		:done()
	
	return title_container
end

--[[
Main entry point for sidebar with collapsible lists.
Does the work of creating the collapsible lists themselves and including them
into the args.
]]
function p.collapsible(frame)
	local args = getArgs(frame)
	if not args.name and
		frame:getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.collapse_sandbox, '') ==
		cfg.i18n.collapse_title_not_to_add_navbar then
		args.navbar = cfg.i18n.navbar_none
	end

	local contentArgs = {}
	
	local is_centered_list_titles = false
	if args['centered list titles'] and args['centered list titles'] ~= '' then
		is_centered_list_titles = true
	end

	for k, v in pairs(args) do
		local num = string.match(k, '^list(%d+)$')
		if num then
			local expand = args.expanded and
				(args.expanded == 'all' or args.expanded == args['list' .. num .. 'name'])
			local row = mw.html.create('div')
			row
				:addClass(cfg.i18n.class.list)
				:addClass('mw-collapsible')
				:addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil)
				:addClass(args['list' .. num .. 'class'])
				:cssText(args.listframestyle)
				:cssText(args['list' .. num .. 'framestyle'])
				:node(list_title(args, is_centered_list_titles, num))
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.list_content)
					:addClass('mw-collapsible-content')
					-- don't /need/ a listnumstyleclass because you can do
					-- .templatename .listnumclass .sidebar-list
					:addClass(args.listclass)
					:cssText(args.liststyle)
					:cssText(args['list' .. num .. 'style'])
					:wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num]))

			contentArgs['content' .. num] = tostring(row)
		end
	end

	for k, v in pairs(contentArgs) do
		args[k] = v
	end

	return p.sidebar(frame, args, cfg.i18n.class.collapse)
end

return p</text>
      <sha1>94bsff962sskkw7j27f9z8p0itw468q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Sidebar/sandbox/div/doc</title>
    <ns>828</ns>
    <id>193668</id>
    <revision>
      <id>789409</id>
      <timestamp>2025-12-25T09:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Sapphaline</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with 'Like [[module:sidebar]], but without &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;table&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; markup.  [[Template:Sidebar/testcases|testcases]] &lt;noinclude&gt; [[Category:Module documentation pages]] &lt;/noinclude&gt;'</comment>
      <origin>789409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="dq47ahkzabdm5jqkmz0dlwdnrmg4vqh" xml:space="preserve">Like [[module:sidebar]], but without &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;table&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; markup.

[[Template:Sidebar/testcases|testcases]]
&lt;noinclude&gt;
[[Category:Module documentation pages]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dq47ahkzabdm5jqkmz0dlwdnrmg4vqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789410</id>
      <parentid>789409</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Module:Sidebar/sandbox/div/doc]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>789409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="189" sha1="dq47ahkzabdm5jqkmz0dlwdnrmg4vqh" xml:space="preserve">Like [[module:sidebar]], but without &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;table&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; markup.

[[Template:Sidebar/testcases|testcases]]
&lt;noinclude&gt;
[[Category:Module documentation pages]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dq47ahkzabdm5jqkmz0dlwdnrmg4vqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:Sidebar/sandbox2</title>
    <ns>828</ns>
    <id>193669</id>
    <revision>
      <id>789411</id>
      <timestamp>2025-02-17T11:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Vestrian24Bio</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>navbar style</comment>
      <origin>789411</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12892" sha1="ifi5v5gmg0dlcj01rwfy0pcheu8r1mx" xml:space="preserve">require('strict')
local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration')

local p = {}

local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs

--[[
Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort
for tracking to convert to TemplateStyles.

TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module.
TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does
]]
local function categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	local title = mw.title.getCurrentTitle()
	if title.namespace ~= 10 and title.namespace ~= 828 then return '' end
	for _, pattern in ipairs (cfg.i18n.pattern.uncategorized_conversion_titles) do
		if title.text:match(pattern) then return '' end
	end
	
	for key, _ in pairs(args) do
		if mw.ustring.find(key, cfg.i18n.pattern.style_conversion) or key == 'width' then
			return cfg.i18n.category.conversion
		end
	end
end

--[[
For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}}
implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim their
whitespace. This also triggered the automatic newline behavior.
]]
-- See ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]])
local function trimAndAddAutomaticNewline(s)
	s = mw.ustring.gsub(s, &quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
	if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then
		return '\n' .. s
	else
		return s
	end
end

--[[
Finds whether a sidebar has a subgroup sidebar.
]]
local function hasSubgroup(s)
	if mw.ustring.find(s, cfg.i18n.pattern.subgroup) then
		return true
	else
		return false
	end
end

local function has_navbar(navbar_mode, sidebar_name)
	return navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_none and
		navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_off and
		(
			sidebar_name or
			mw.getCurrentFrame():getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.sandbox, '') ~=
			cfg.i18n.title_not_to_add_navbar
		)
end

local function has_list_class(args, htmlclass)
	local patterns = {
		'^' .. htmlclass .. '$',
		'%s' .. htmlclass .. '$',
		'^' .. htmlclass .. '%s',
		'%s' .. htmlclass .. '%s'
	}
	
	for arg, value in pairs(args) do
		if type(arg) == 'string' and mw.ustring.find(arg, 'class') then
			for _, pattern in ipairs(patterns) do
				if mw.ustring.find(args[arg] or '', pattern) then
					return true
				end
			end
		end
	end
	return false
end

-- there are a lot of list classes in the wild, so we add their TemplateStyles
local function add_list_styles(args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local function add_list_templatestyles(htmlclass, templatestyles)
		if has_list_class(args, htmlclass) then
			return frame:extensionTag{
				name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles }
			}
		else
			return ''
		end
	end
	
	local plainlist_styles = add_list_templatestyles('plainlist', cfg.i18n.plainlist_templatestyles)
	local hlist_styles = add_list_templatestyles('hlist', cfg.i18n.hlist_templatestyles)
	
	-- a second workaround for [[phab:T303378]]
	-- when that issue is fixed, we can actually use has_navbar not to emit the
	-- tag here if we want
	if has_navbar(args.navbar, args.name) and hlist_styles == '' then
		hlist_styles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.hlist_templatestyles}
		}
	end

	-- hlist -&gt; plainlist is best-effort to preserve old Common.css ordering. [hlist_note]
	return hlist_styles .. plainlist_styles
end

-- work around [[phab:T303378]]
-- for each arg: find all the templatestyles strip markers, insert them into a
-- table. then remove all templatestyles markers from the arg
local function move_hiding_templatestyles(args)
	local gfind = string.gfind
	local gsub = string.gsub
	local templatestyles_markers = {}
	local strip_marker_pattern = '(\127[^\127]*UNIQ%-%-templatestyles%-%x+%-QINU[^\127]*\127)'
	for k, arg in pairs(args) do
		for marker in gfind(arg, strip_marker_pattern) do
			table.insert(templatestyles_markers, marker)
		end
		args[k] = gsub(arg, strip_marker_pattern, '')
	end
	return templatestyles_markers
end

--[[
Main sidebar function. Takes the frame, args, and an optional collapsibleClass.
The collapsibleClass is and should be used only for sidebars with collapsible
lists, as in p.collapsible.
]]
function p.sidebar(frame, args, collapsibleClass)
	if not args then
		args = getArgs(frame)
	end
	local hiding_templatestyles = table.concat(move_hiding_templatestyles(args))
	local root = mw.html.create()
	local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == cfg.i18n.child_yes

	root = root:tag('table')
	if not child then
		root 
			:addClass(cfg.i18n.class.sidebar)
			-- force collapsibleclass to be sidebar-collapse otherwise output nothing
			:addClass(collapsibleClass == cfg.i18n.class.collapse and cfg.i18n.class.collapse or nil)
			:addClass('nomobile')
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_none and cfg.i18n.class.float_none or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_left and cfg.i18n.class.float_left or nil)
			:addClass(args.wraplinks ~= cfg.i18n.wrap_true and cfg.i18n.class.wraplinks or nil)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:css('width', args.width or nil)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)

		if args.outertitle then
			root
				:tag('caption')
					:addClass(cfg.i18n.class.outer_title)
					:addClass(args.outertitleclass)
					:cssText(args.outertitlestyle)
					:wikitext(args.outertitle)
		end

		if args.topimage then
			local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

			imageCell
				:addClass(cfg.i18n.class.top_image)
				:addClass(args.topimageclass)
				:cssText(args.topimagestyle)
				:wikitext(args.topimage)

			if args.topcaption then
				imageCell
					:tag('div')
						:addClass(cfg.i18n.class.top_caption)
						:cssText(args.topcaptionstyle)
						:wikitext(args.topcaption)
			end
		end

		if args.pretitle then
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(args.topimage and cfg.i18n.class.pretitle_with_top_image
							or cfg.i18n.class.pretitle)
						:addClass(args.pretitleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.pretitlestyle)
						:wikitext(args.pretitle)
		end
	else
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.subgroup)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)
	end

	if args.title then
		if child then
			root
				:wikitext(args.title)
		else
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(args.pretitle and cfg.i18n.class.title_with_pretitle
							or cfg.i18n.class.title)
						:addClass(args.titleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.titlestyle)
						:wikitext(args.title)
		end
	end

	if args.image then
		local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

		imageCell
			:addClass(cfg.i18n.class.image)
			:addClass(args.imageclass)
			:cssText(args.imagestyle)
			:wikitext(args.image)

		if args.caption then
			imageCell
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.caption)
					:cssText(args.captionstyle)
					:wikitext(args.caption)
		end
	end

	if args.above then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.above)
					:addClass(args.aboveclass)
					:cssText(args.abovestyle)
					:newline() -- newline required for bullet-points to work
					:wikitext(args.above)
	end

	local rowNums = {}
	for k, v in pairs(args) do
		k = '' .. k
		local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$')
		if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end
	end
	table.sort(rowNums)
	-- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3
	-- and content3 are specified)
	for i = #rowNums, 1, -1 do
		if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then
			table.remove(rowNums, i)
		end
	end

	for i, num in ipairs(rowNums) do
		local heading = args['heading' .. num]
		if heading then
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(cfg.i18n.class.heading)
						:addClass(args.headingclass)
						:addClass(args['heading' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.headingstyle)
						:cssText(args['heading' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(heading)
		end

		local content = args['content' .. num]
		if content then
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(hasSubgroup(content) and cfg.i18n.class.content_with_subgroup
							or cfg.i18n.class.content)
						:addClass(args.contentclass)
						:addClass(args['content' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.contentstyle)
						:cssText(args['content' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(content)
						:done()
					 -- Without a linebreak after the &lt;/td&gt;, a nested list like
					 -- &quot;* {{hlist| ...}}&quot; doesn't parse correctly.
					:newline()
		end
	end

	if args.below then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.below)
					:addClass(args.belowclass)
					:cssText(args.belowstyle)
					:newline()
					:wikitext(args.below)
	end

	if not child and has_navbar(args.navbar, args.name) then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.navbar)
					:cssText(args.navbarstyle)
					:wikitext(require('Module:Navbar')._navbar{
						args.name,
						plain = 1,
						style = &quot;float:center&quot;,
						fontstyle = args.navbarfontstyle
					})
	end
	
	local base_templatestyles = frame:extensionTag{
		name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles }
	}
	
	local templatestyles = ''
	if args['templatestyles'] and args['templatestyles'] ~= '' then
		templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['templatestyles'] }
		}
	end
	
	local child_templatestyles = ''
	if args['child templatestyles'] and args['child templatestyles'] ~= '' then
		child_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['child templatestyles'] }
		}
	end
	
	local grandchild_templatestyles = ''
	if args['grandchild templatestyles'] and args['grandchild templatestyles'] ~= '' then
		grandchild_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['grandchild templatestyles'] }
		}
	end

	return table.concat({
		add_list_styles(args), -- see [hlist_note] above about ordering
		base_templatestyles,
		templatestyles,
		child_templatestyles,
		grandchild_templatestyles,
		hiding_templatestyles,
		tostring(root),
		(child and cfg.i18n.category.child or ''),
		categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	})
end

local function list_title(args, is_centered_list_titles, num)
	
	local title_text = trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title']
		or cfg.i18n.default_list_title)

	local title
	if is_centered_list_titles then
		-- collapsible can be finicky, so provide some CSS/HTML to support
		title = mw.html.create('div')
			:addClass(cfg.i18n.class.list_title_centered)
			:wikitext(title_text)
	else
		title = mw.html.create()
			:wikitext(title_text)
	end
		
	local title_container = mw.html.create('div')
		:addClass(cfg.i18n.class.list_title)
		-- don't /need/ a listnumtitleclass because you can do
		-- .templateclass .listnumclass .sidebar-list-title
		:addClass(args.listtitleclass)
		:cssText(args.basestyle)
		:cssText(args.listtitlestyle)
		:cssText('color: var(--color-base)')
		:cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle'])
		:node(title)
		:done()
	
	return title_container
end

--[[
Main entry point for sidebar with collapsible lists.
Does the work of creating the collapsible lists themselves and including them
into the args.
]]
function p.collapsible(frame)
	local args = getArgs(frame)
	if not args.name and
		frame:getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.collapse_sandbox, '') ==
		cfg.i18n.collapse_title_not_to_add_navbar then
		args.navbar = cfg.i18n.navbar_none
	end

	local contentArgs = {}
	
	local is_centered_list_titles = false
	if args['centered list titles'] and args['centered list titles'] ~= '' then
		is_centered_list_titles = true
	end

	for k, v in pairs(args) do
		local num = string.match(k, '^list(%d+)$')
		if num then
			local expand = args.expanded and
				(args.expanded == 'all' or args.expanded == args['list' .. num .. 'name'])
			local row = mw.html.create('div')
			row
				:addClass(cfg.i18n.class.list)
				:addClass('mw-collapsible')
				:addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil)
				:addClass(args['list' .. num .. 'class'])
				:cssText(args.listframestyle)
				:cssText(args['list' .. num .. 'framestyle'])
				:node(list_title(args, is_centered_list_titles, num))
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.list_content)
					:addClass('mw-collapsible-content')
					-- don't /need/ a listnumstyleclass because you can do
					-- .templatename .listnumclass .sidebar-list
					:addClass(args.listclass)
					:cssText(args.liststyle)
					:cssText(args['list' .. num .. 'style'])
					:wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num]))

			contentArgs['content' .. num] = tostring(row)
		end
	end

	for k, v in pairs(contentArgs) do
		args[k] = v
	end

	return p.sidebar(frame, args, cfg.i18n.class.collapse)
end

return p</text>
      <sha1>ifi5v5gmg0dlcj01rwfy0pcheu8r1mx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789412</id>
      <parentid>789411</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Module:Sidebar/sandbox2]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>789411</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="12892" sha1="ifi5v5gmg0dlcj01rwfy0pcheu8r1mx" xml:space="preserve">require('strict')
local cfg = mw.loadData('Module:Sidebar/configuration')

local p = {}

local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs

--[[
Categorizes calling templates and modules with a 'style' parameter of any sort
for tracking to convert to TemplateStyles.

TODO after a long cleanup: Catch sidebars in other namespaces than Template and Module.
TODO would probably want to remove /log and /archive as CS1 does
]]
local function categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	local title = mw.title.getCurrentTitle()
	if title.namespace ~= 10 and title.namespace ~= 828 then return '' end
	for _, pattern in ipairs (cfg.i18n.pattern.uncategorized_conversion_titles) do
		if title.text:match(pattern) then return '' end
	end
	
	for key, _ in pairs(args) do
		if mw.ustring.find(key, cfg.i18n.pattern.style_conversion) or key == 'width' then
			return cfg.i18n.category.conversion
		end
	end
end

--[[
For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}}
implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim their
whitespace. This also triggered the automatic newline behavior.
]]
-- See ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]])
local function trimAndAddAutomaticNewline(s)
	s = mw.ustring.gsub(s, &quot;^%s*(.-)%s*$&quot;, &quot;%1&quot;)
	if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then
		return '\n' .. s
	else
		return s
	end
end

--[[
Finds whether a sidebar has a subgroup sidebar.
]]
local function hasSubgroup(s)
	if mw.ustring.find(s, cfg.i18n.pattern.subgroup) then
		return true
	else
		return false
	end
end

local function has_navbar(navbar_mode, sidebar_name)
	return navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_none and
		navbar_mode ~= cfg.i18n.navbar_off and
		(
			sidebar_name or
			mw.getCurrentFrame():getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.sandbox, '') ~=
			cfg.i18n.title_not_to_add_navbar
		)
end

local function has_list_class(args, htmlclass)
	local patterns = {
		'^' .. htmlclass .. '$',
		'%s' .. htmlclass .. '$',
		'^' .. htmlclass .. '%s',
		'%s' .. htmlclass .. '%s'
	}
	
	for arg, value in pairs(args) do
		if type(arg) == 'string' and mw.ustring.find(arg, 'class') then
			for _, pattern in ipairs(patterns) do
				if mw.ustring.find(args[arg] or '', pattern) then
					return true
				end
			end
		end
	end
	return false
end

-- there are a lot of list classes in the wild, so we add their TemplateStyles
local function add_list_styles(args)
	local frame = mw.getCurrentFrame()
	local function add_list_templatestyles(htmlclass, templatestyles)
		if has_list_class(args, htmlclass) then
			return frame:extensionTag{
				name = 'templatestyles', args = { src = templatestyles }
			}
		else
			return ''
		end
	end
	
	local plainlist_styles = add_list_templatestyles('plainlist', cfg.i18n.plainlist_templatestyles)
	local hlist_styles = add_list_templatestyles('hlist', cfg.i18n.hlist_templatestyles)
	
	-- a second workaround for [[phab:T303378]]
	-- when that issue is fixed, we can actually use has_navbar not to emit the
	-- tag here if we want
	if has_navbar(args.navbar, args.name) and hlist_styles == '' then
		hlist_styles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.hlist_templatestyles}
		}
	end

	-- hlist -&gt; plainlist is best-effort to preserve old Common.css ordering. [hlist_note]
	return hlist_styles .. plainlist_styles
end

-- work around [[phab:T303378]]
-- for each arg: find all the templatestyles strip markers, insert them into a
-- table. then remove all templatestyles markers from the arg
local function move_hiding_templatestyles(args)
	local gfind = string.gfind
	local gsub = string.gsub
	local templatestyles_markers = {}
	local strip_marker_pattern = '(\127[^\127]*UNIQ%-%-templatestyles%-%x+%-QINU[^\127]*\127)'
	for k, arg in pairs(args) do
		for marker in gfind(arg, strip_marker_pattern) do
			table.insert(templatestyles_markers, marker)
		end
		args[k] = gsub(arg, strip_marker_pattern, '')
	end
	return templatestyles_markers
end

--[[
Main sidebar function. Takes the frame, args, and an optional collapsibleClass.
The collapsibleClass is and should be used only for sidebars with collapsible
lists, as in p.collapsible.
]]
function p.sidebar(frame, args, collapsibleClass)
	if not args then
		args = getArgs(frame)
	end
	local hiding_templatestyles = table.concat(move_hiding_templatestyles(args))
	local root = mw.html.create()
	local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == cfg.i18n.child_yes

	root = root:tag('table')
	if not child then
		root 
			:addClass(cfg.i18n.class.sidebar)
			-- force collapsibleclass to be sidebar-collapse otherwise output nothing
			:addClass(collapsibleClass == cfg.i18n.class.collapse and cfg.i18n.class.collapse or nil)
			:addClass('nomobile')
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_none and cfg.i18n.class.float_none or nil)
			:addClass(args.float == cfg.i18n.float_left and cfg.i18n.class.float_left or nil)
			:addClass(args.wraplinks ~= cfg.i18n.wrap_true and cfg.i18n.class.wraplinks or nil)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:css('width', args.width or nil)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)

		if args.outertitle then
			root
				:tag('caption')
					:addClass(cfg.i18n.class.outer_title)
					:addClass(args.outertitleclass)
					:cssText(args.outertitlestyle)
					:wikitext(args.outertitle)
		end

		if args.topimage then
			local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

			imageCell
				:addClass(cfg.i18n.class.top_image)
				:addClass(args.topimageclass)
				:cssText(args.topimagestyle)
				:wikitext(args.topimage)

			if args.topcaption then
				imageCell
					:tag('div')
						:addClass(cfg.i18n.class.top_caption)
						:cssText(args.topcaptionstyle)
						:wikitext(args.topcaption)
			end
		end

		if args.pretitle then
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(args.topimage and cfg.i18n.class.pretitle_with_top_image
							or cfg.i18n.class.pretitle)
						:addClass(args.pretitleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.pretitlestyle)
						:wikitext(args.pretitle)
		end
	else
		root
			:addClass(cfg.i18n.class.subgroup)
			:addClass(args.bodyclass or args.class)
			:cssText(args.bodystyle or args.style)
	end

	if args.title then
		if child then
			root
				:wikitext(args.title)
		else
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(args.pretitle and cfg.i18n.class.title_with_pretitle
							or cfg.i18n.class.title)
						:addClass(args.titleclass)
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.titlestyle)
						:wikitext(args.title)
		end
	end

	if args.image then
		local imageCell = root:tag('tr'):tag('td')

		imageCell
			:addClass(cfg.i18n.class.image)
			:addClass(args.imageclass)
			:cssText(args.imagestyle)
			:wikitext(args.image)

		if args.caption then
			imageCell
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.caption)
					:cssText(args.captionstyle)
					:wikitext(args.caption)
		end
	end

	if args.above then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.above)
					:addClass(args.aboveclass)
					:cssText(args.abovestyle)
					:newline() -- newline required for bullet-points to work
					:wikitext(args.above)
	end

	local rowNums = {}
	for k, v in pairs(args) do
		k = '' .. k
		local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$')
		if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end
	end
	table.sort(rowNums)
	-- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3
	-- and content3 are specified)
	for i = #rowNums, 1, -1 do
		if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then
			table.remove(rowNums, i)
		end
	end

	for i, num in ipairs(rowNums) do
		local heading = args['heading' .. num]
		if heading then
			root
				:tag('tr')
					:tag('th')
						:addClass(cfg.i18n.class.heading)
						:addClass(args.headingclass)
						:addClass(args['heading' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.basestyle)
						:cssText(args.headingstyle)
						:cssText(args['heading' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(heading)
		end

		local content = args['content' .. num]
		if content then
			root
				:tag('tr')
					:tag('td')
						:addClass(hasSubgroup(content) and cfg.i18n.class.content_with_subgroup
							or cfg.i18n.class.content)
						:addClass(args.contentclass)
						:addClass(args['content' .. num .. 'class'])
						:cssText(args.contentstyle)
						:cssText(args['content' .. num .. 'style'])
						:newline()
						:wikitext(content)
						:done()
					 -- Without a linebreak after the &lt;/td&gt;, a nested list like
					 -- &quot;* {{hlist| ...}}&quot; doesn't parse correctly.
					:newline()
		end
	end

	if args.below then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.below)
					:addClass(args.belowclass)
					:cssText(args.belowstyle)
					:newline()
					:wikitext(args.below)
	end

	if not child and has_navbar(args.navbar, args.name) then
		root
			:tag('tr')
				:tag('td')
					:addClass(cfg.i18n.class.navbar)
					:cssText(args.navbarstyle)
					:wikitext(require('Module:Navbar')._navbar{
						args.name,
						plain = 1,
						style = &quot;float:center&quot;,
						fontstyle = args.navbarfontstyle
					})
	end
	
	local base_templatestyles = frame:extensionTag{
		name = 'templatestyles', args = { src = cfg.i18n.templatestyles }
	}
	
	local templatestyles = ''
	if args['templatestyles'] and args['templatestyles'] ~= '' then
		templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['templatestyles'] }
		}
	end
	
	local child_templatestyles = ''
	if args['child templatestyles'] and args['child templatestyles'] ~= '' then
		child_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['child templatestyles'] }
		}
	end
	
	local grandchild_templatestyles = ''
	if args['grandchild templatestyles'] and args['grandchild templatestyles'] ~= '' then
		grandchild_templatestyles = frame:extensionTag{
			name = 'templatestyles', args = { src = args['grandchild templatestyles'] }
		}
	end

	return table.concat({
		add_list_styles(args), -- see [hlist_note] above about ordering
		base_templatestyles,
		templatestyles,
		child_templatestyles,
		grandchild_templatestyles,
		hiding_templatestyles,
		tostring(root),
		(child and cfg.i18n.category.child or ''),
		categorizeTemplatesWithInlineStyles(args)
	})
end

local function list_title(args, is_centered_list_titles, num)
	
	local title_text = trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title']
		or cfg.i18n.default_list_title)

	local title
	if is_centered_list_titles then
		-- collapsible can be finicky, so provide some CSS/HTML to support
		title = mw.html.create('div')
			:addClass(cfg.i18n.class.list_title_centered)
			:wikitext(title_text)
	else
		title = mw.html.create()
			:wikitext(title_text)
	end
		
	local title_container = mw.html.create('div')
		:addClass(cfg.i18n.class.list_title)
		-- don't /need/ a listnumtitleclass because you can do
		-- .templateclass .listnumclass .sidebar-list-title
		:addClass(args.listtitleclass)
		:cssText(args.basestyle)
		:cssText(args.listtitlestyle)
		:cssText('color: var(--color-base)')
		:cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle'])
		:node(title)
		:done()
	
	return title_container
end

--[[
Main entry point for sidebar with collapsible lists.
Does the work of creating the collapsible lists themselves and including them
into the args.
]]
function p.collapsible(frame)
	local args = getArgs(frame)
	if not args.name and
		frame:getParent():getTitle():gsub(cfg.i18n.pattern.collapse_sandbox, '') ==
		cfg.i18n.collapse_title_not_to_add_navbar then
		args.navbar = cfg.i18n.navbar_none
	end

	local contentArgs = {}
	
	local is_centered_list_titles = false
	if args['centered list titles'] and args['centered list titles'] ~= '' then
		is_centered_list_titles = true
	end

	for k, v in pairs(args) do
		local num = string.match(k, '^list(%d+)$')
		if num then
			local expand = args.expanded and
				(args.expanded == 'all' or args.expanded == args['list' .. num .. 'name'])
			local row = mw.html.create('div')
			row
				:addClass(cfg.i18n.class.list)
				:addClass('mw-collapsible')
				:addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil)
				:addClass(args['list' .. num .. 'class'])
				:cssText(args.listframestyle)
				:cssText(args['list' .. num .. 'framestyle'])
				:node(list_title(args, is_centered_list_titles, num))
				:tag('div')
					:addClass(cfg.i18n.class.list_content)
					:addClass('mw-collapsible-content')
					-- don't /need/ a listnumstyleclass because you can do
					-- .templatename .listnumclass .sidebar-list
					:addClass(args.listclass)
					:cssText(args.liststyle)
					:cssText(args['list' .. num .. 'style'])
					:wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num]))

			contentArgs['content' .. num] = tostring(row)
		end
	end

	for k, v in pairs(contentArgs) do
		args[k] = v
	end

	return p.sidebar(frame, args, cfg.i18n.class.collapse)
end

return p</text>
      <sha1>ifi5v5gmg0dlcj01rwfy0pcheu8r1mx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නිගාලි සාගර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193670</id>
    <revision>
      <id>789416</id>
      <timestamp>2026-05-08T17:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Short description|Archaeological site in Nepal}} {{Infobox artifact |image = [[File:Nigali Sagar pillar full view.jpg|250px]] |name = Nigali Sagar pillar of Ashoka at Nepal  |image_caption = The Nigali Sagar pillar, one of the [[pillars of Ashoka]]. |material =  Polished [[sandstone]] |size =  Height:  Width:  |writing = |created =  |period = 3rd century BCE |place = [[Nigalihawa]], [[Nepal]]. |discovered_coords ={{c...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>789416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="eirtp759hpiwsl4yvkd5popg6noinkp" xml:space="preserve">{{Short description|Archaeological site in Nepal}}
{{Infobox artifact
|image = [[File:Nigali Sagar pillar full view.jpg|250px]]
|name = Nigali Sagar pillar of Ashoka at Nepal 
|image_caption = The Nigali Sagar pillar, one of the [[pillars of Ashoka]].
|material =  Polished [[sandstone]]
|size = 
Height: 
Width: 
|writing =
|created = 
|period = 3rd century BCE
|place = [[Nigalihawa]], [[Nepal]].
|discovered_coords ={{coord|27|35|41.7|N|83|05|44.9|E|display=inline, title}} 
|location = [[Nigalihawa]], [[Nepal]].
| map               =
{{Location map|Nepal#South Asia
|width      = 
|float      = center
|border     =
|caption    = 
|alt        = 
|relief     = yes
|AlternativeMap= 
|overlay_image = 
|label      = Nigali Sagar
|label_size = 
|position   = 
|background = 
|mark       = 
|marksize   = 
|link       = 
|lat_deg    = 27
|lat_min    = 35
|lat_sec    = 41.7
|lat_dir    = N
|lon_deg    = 83
|lon_min    = 05
|lon_sec    = 44.9
|lon_dir    = E
}}
|id =
|registration =
|module = {{Infobox
  | child = yes
  | headerstyle = background: transparent; line-height: 1.1em;
  | header1 = &lt;div style=&quot;border: 4px solid #DC143C; padding: 3px 6px; margin: 4px 6px; font-weight: bold; text-align: center; font-size: 100%; color: #DC143C;&quot;&gt;[[List of monuments in Nepal|Protected Ancient Monument]]&lt;/div&gt;
  | label2  = Law
  | data2   = Ancient Monuments Preservation Act, 2013 (1956)
  | label3  = ID
  | data3   = NP-KP-05
}}
}}
'''Nigali Sagar''' (also called '''Nigliva''',&lt;ref name=Smith1897&gt;{{cite journal|last1=Smith|first1=VA|authorlink=Vincent Arthur Smith|title=The Birthplace of Gautama Buddha|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=29|issue=3|pages=615–21|year=1897|jstor=25207888|doi=10.1017/S0035869X00024758|s2cid=162671036 |url=https://zenodo.org/record/2038485|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; '''Nigali Sagar pillar''', '''Nighihawa pillar''', '''Nigliva pillar''', or '''Araurakot pillar''') is an archaeological site in [[Nepal]] containing the remains of a [[pillars of Ashoka|pillar of Ashoka]]. The site is located in [[Nigalihawa]], about 20 kilometers northwest of [[Lumbini]] and 7 kilometers northeast of [[Kapilvastu Municipality|Taulihawa]].&lt;ref name=LDT&gt;{{cite web|title=Niglihawa: The Birthplace of Kanakamuni Buddha|work=Kapilavastu: Monuments|publisher=Lumbini Development Trust|location=Lumbini, Nepal|year=2021|url=http://lumbinidevtrust.gov.np/en/kapilavastu/content/131/39/5|accessdate=June 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Another famous inscription discovered nearby in a similar context is the [[Lumbini pillar inscription]].</text>
      <sha1>eirtp759hpiwsl4yvkd5popg6noinkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789417</id>
      <parentid>789416</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T18:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>789417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="bj7r4iyn86zdjx598vxxsu7o0oojkl4" xml:space="preserve">{{Short description|නේපාලයේ පුරාවිද්‍යා අඩවියක්}}
{{Infobox artifact
|image = [[File:Nigali Sagar pillar full view.jpg|250px]]
|name = නේපාලයේ නිගාලි සාගර් අශෝක ස්තම්භය  
|image_caption = නිගාලි සාගර් ස්තම්භය,  [[අශෝක ස්තම්භ]] අතුරින් එකකි.
|material =  ඔපදැමූ [[වැලිගල්]]
|size = 
උස: 
පළල: 
|writing =
|created = 
|period = ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස
|place = [[නිගාලිහාවා]], [[නේපාලය]].
|discovered_coords ={{coord|27|35|41.7|N|83|05|44.9|E|display=inline, title}} 
|location = [[නිගාලිහාවා]], [[නේපාලය]].
| map               =
{{Location map|Nepal#South Asia
|width      = 
|float      = center
|border     =
|caption    = 
|alt        = 
|relief     = yes
|AlternativeMap= 
|overlay_image = 
|label      = නිගාලි සාගර්
|label_size = 
|position   = 
|background = 
|mark       = 
|marksize   = 
|link       = 
|lat_deg    = 27
|lat_min    = 35
|lat_sec    = 41.7
|lat_dir    = N
|lon_deg    = 83
|lon_min    = 05
|lon_sec    = 44.9
|lon_dir    = E
}}
|id =
|registration =
|module = {{Infobox
  | child = yes
  | headerstyle = background: transparent; line-height: 1.1em;
  | header1 = &lt;div style=&quot;border: 4px solid #DC143C; padding: 3px 6px; margin: 4px 6px; font-weight: bold; text-align: center; font-size: 100%; color: #DC143C;&quot;&gt;[[List of monuments in Nepal|Protected Ancient Monument]]&lt;/div&gt;
  | label2  = Law
  | data2   = Ancient Monuments Preservation Act, 2013 (1956)
  | label3  = ID
  | data3   = NP-KP-05
}}
}}
'''Nigali Sagar''' (also called '''Nigliva''',&lt;ref name=Smith1897&gt;{{cite journal|last1=Smith|first1=VA|authorlink=Vincent Arthur Smith|title=The Birthplace of Gautama Buddha|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=29|issue=3|pages=615–21|year=1897|jstor=25207888|doi=10.1017/S0035869X00024758|s2cid=162671036 |url=https://zenodo.org/record/2038485|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; '''Nigali Sagar pillar''', '''Nighihawa pillar''', '''Nigliva pillar''', or '''Araurakot pillar''') is an archaeological site in [[Nepal]] containing the remains of a [[pillars of Ashoka|pillar of Ashoka]]. The site is located in [[Nigalihawa]], about 20 kilometers northwest of [[Lumbini]] and 7 kilometers northeast of [[Kapilvastu Municipality|Taulihawa]].&lt;ref name=LDT&gt;{{cite web|title=Niglihawa: The Birthplace of Kanakamuni Buddha|work=Kapilavastu: Monuments|publisher=Lumbini Development Trust|location=Lumbini, Nepal|year=2021|url=http://lumbinidevtrust.gov.np/en/kapilavastu/content/131/39/5|accessdate=June 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Another famous inscription discovered nearby in a similar context is the [[Lumbini pillar inscription]].</text>
      <sha1>bj7r4iyn86zdjx598vxxsu7o0oojkl4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789418</id>
      <parentid>789417</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T18:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>789418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="8lyhl6yy6296valbdhy34zhye2yciov" xml:space="preserve">{{Short description|නේපාලයේ පුරාවිද්‍යා අඩවියක්}}
{{Infobox artifact
|image = [[File:Nigali Sagar pillar full view.jpg|250px]]
|name = නේපාලයේ නිගාලි සාගර් අශෝක ස්තම්භය  
|image_caption = නිගාලි සාගර් ස්තම්භය,  [[අශෝක ස්තම්භ]] අතුරින් එකකි.
|material =  ඔපදැමූ [[වැලිගල්]]
|size = 
උස: 
පළල: 
|writing =
|created = 
|period = ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස
|place = [[නිගාලිහාවා]], [[නේපාලය]].
|discovered_coords ={{coord|27|35|41.7|N|83|05|44.9|E|display=inline, title}} 
|location = [[නිගාලිහාවා]], [[නේපාලය]].
| map               =
{{Location map|Nepal#South Asia
|width      = 
|float      = center
|border     =
|caption    = 
|alt        = 
|relief     = yes
|AlternativeMap= 
|overlay_image = 
|label      = නිගාලි සාගර්
|label_size = 
|position   = 
|background = 
|mark       = 
|marksize   = 
|link       = 
|lat_deg    = 27
|lat_min    = 35
|lat_sec    = 41.7
|lat_dir    = N
|lon_deg    = 83
|lon_min    = 05
|lon_sec    = 44.9
|lon_dir    = E
}}
|id =
|registration =
|module = {{Infobox
  | child = yes
  | headerstyle = background: transparent; line-height: 1.1em;
  | header1 = &lt;div style=&quot;border: 4px solid #DC143C; padding: 3px 6px; margin: 4px 6px; font-weight: bold; text-align: center; font-size: 100%; color: #DC143C;&quot;&gt;[[නේපාලයේ ස්මාරක ලැයිස්තුව|ආරක්ෂිත පුරාතන ස්මාරකය]]&lt;/div&gt;
  | label2  = Law
  | data2   = පුරාතන ස්මාරක සංරක්ෂණ පනත, 2013 (1956)
  | label3  = ID
  | data3   = NP-KP-05
}}
}}
'''නිගාලි සාගර්''' (හෙවත් '''නිග්ලිවා''',&lt;ref name=Smith1897&gt;{{cite journal|last1=Smith|first1=VA|authorlink=Vincent Arthur Smith|title=The Birthplace of Gautama Buddha|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=29|issue=3|pages=615–21|year=1897|jstor=25207888|doi=10.1017/S0035869X00024758|s2cid=162671036 |url=https://zenodo.org/record/2038485|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; '''නිගාලි සාගර් ස්තම්භය''', '''නිඝිහාවා ස්තම්භය''', '''නිග්ලිවා ස්තම්භය''', නැතහොත් '''අරෝරාකොට් ස්තම්භය''') යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[අශෝක ස්තම්භ]]යක කොටස් අන්තර්ගත [[නේපාලය|නේපාලයේ]] පුරාවිද්‍යා අඩවියකි. මෙම ස්ථානය පිහිටියේ [[ලුම්බිනී]] සිට කිලෝමීටර 20ක් පමණ වයඹදෙසින්, [[කපිලවස්තු නාගරිකය|තෝලිහාවා]] සිට කිලෝමීටර 7ක් පමණ ඊසානදෙසින් වූ [[නිගාලිහාවා]] නම් ප්‍රදේශයේ ය.&lt;ref name=LDT&gt;{{cite web|title=Niglihawa: The Birthplace of Kanakamuni Buddha|work=Kapilavastu: Monuments|publisher=Lumbini Development Trust|location=Lumbini, Nepal|year=2021|url=http://lumbinidevtrust.gov.np/en/kapilavastu/content/131/39/5|accessdate=June 30, 2021}}&lt;/ref&gt; මේ අවට ප්‍රදේශයෙන් හමුවූ තවත් ප්‍රසිද්ධ අභිලේඛනයක් වන්නේ [[ලුම්බිනී ස්තම්භලේඛය]]යි.</text>
      <sha1>8lyhl6yy6296valbdhy34zhye2yciov</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789419</id>
      <parentid>789418</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T18:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>789419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3784" sha1="4loe4nldwichhv7ow4h9qup5zwk5ddl" xml:space="preserve">{{Short description|නේපාලයේ පුරාවිද්‍යා අඩවියක්}}
{{Infobox artifact
|image = [[File:Nigali Sagar pillar full view.jpg|250px]]
|name = නේපාලයේ නිගාලි සාගර් අශෝක ස්තම්භය  
|image_caption = නිගාලි සාගර් ස්තම්භය,  [[අශෝක ස්තම්භ]] අතුරින් එකකි.
|material =  ඔපදැමූ [[වැලිගල්]]
|size = 
උස: 
පළල: 
|writing =
|created = 
|period = ක්‍රි.පූ. 3වන සියවස
|place = [[නිගාලිහාවා]], [[නේපාලය]].
|discovered_coords ={{coord|27|35|41.7|N|83|05|44.9|E|display=inline, title}} 
|location = [[නිගාලිහාවා]], [[නේපාලය]].
| map               =
{{Location map|Nepal#South Asia
|width      = 
|float      = center
|border     =
|caption    = 
|alt        = 
|relief     = yes
|AlternativeMap= 
|overlay_image = 
|label      = නිගාලි සාගර්
|label_size = 
|position   = 
|background = 
|mark       = 
|marksize   = 
|link       = 
|lat_deg    = 27
|lat_min    = 35
|lat_sec    = 41.7
|lat_dir    = N
|lon_deg    = 83
|lon_min    = 05
|lon_sec    = 44.9
|lon_dir    = E
}}
|id =
|registration =
|module = {{Infobox
  | child = yes
  | headerstyle = background: transparent; line-height: 1.1em;
  | header1 = &lt;div style=&quot;border: 4px solid #DC143C; padding: 3px 6px; margin: 4px 6px; font-weight: bold; text-align: center; font-size: 100%; color: #DC143C;&quot;&gt;[[නේපාලයේ ස්මාරක ලැයිස්තුව|ආරක්ෂිත පුරාතන ස්මාරකය]]&lt;/div&gt;
  | label2  = Law
  | data2   = පුරාතන ස්මාරක සංරක්ෂණ පනත, 2013 (1956)
  | label3  = ID
  | data3   = NP-KP-05
}}
}}
'''නිගාලි සාගර්''' (හෙවත් '''නිග්ලිවා''',&lt;ref name=Smith1897&gt;{{cite journal|last1=Smith|first1=VA|authorlink=Vincent Arthur Smith|title=The Birthplace of Gautama Buddha|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|volume=29|issue=3|pages=615–21|year=1897|jstor=25207888|doi=10.1017/S0035869X00024758|s2cid=162671036 |url=https://zenodo.org/record/2038485|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; '''නිගාලි සාගර් ස්තම්භය''', '''නිඝිහාවා ස්තම්භය''', '''නිග්ලිවා ස්තම්භය''', නැතහොත් '''අරෝරාකොට් ස්තම්භය''') යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[අශෝක ස්තම්භ]]යක කොටස් අන්තර්ගත [[නේපාලය|නේපාලයේ]] පුරාවිද්‍යා අඩවියකි. මෙම ස්ථානය පිහිටියේ [[ලුම්බිනී]] සිට කිලෝමීටර 20ක් පමණ වයඹදෙසින්, [[කපිලවස්තු නාගරිකය|තෝලිහාවා]] සිට කිලෝමීටර 7ක් පමණ ඊසානදෙසින් වූ [[නිගාලිහාවා]] නම් ප්‍රදේශයේ ය.&lt;ref name=LDT&gt;{{cite web|title=Niglihawa: The Birthplace of Kanakamuni Buddha|work=Kapilavastu: Monuments|publisher=Lumbini Development Trust|location=Lumbini, Nepal|year=2021|url=http://lumbinidevtrust.gov.np/en/kapilavastu/content/131/39/5|accessdate=June 30, 2021}}&lt;/ref&gt; මේ අවට ප්‍රදේශයෙන් හමුවූ තවත් ප්‍රසිද්ධ අභිලේඛනයක් වන්නේ [[ලුම්බිනී ස්තම්භලේඛය]]යි.

==ආශ්‍රේයයන්==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>4loe4nldwichhv7ow4h9qup5zwk5ddl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලෞරියා නන්දන්ගාර්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193671</id>
    <revision>
      <id>789420</id>
      <timestamp>2026-05-08T18:12:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>'{{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{Infobox settlement | name               = Lauria Nandangarth | native_name        =  | native_name_lang   =  | other_name         =  | nickname           =  | settlement_type    = City/town | image_skyline      = Lauria Nandangarh pillar of Ashoka side view.jpg | image_alt          =  | image_caption      = The Pillars of Ashoka|Pillar...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>789420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="0ggburj7vb36olglonl9wzpwluv4bcv" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=September 2018}}
{{Use Indian English|date=September 2018}}
{{Infobox settlement
| name               = Lauria Nandangarth
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| other_name         = 
| nickname           = 
| settlement_type    = City/town
| image_skyline      = Lauria Nandangarh pillar of Ashoka side view.jpg
| image_alt          = 
| image_caption      = The [[Pillars of Ashoka|Pillar of Ashoka]] at  Lauria Nandangarh. Another recent photograph [http://np.geoview.info/asokan_pillar_at_lauria_nandangarh,82575342p here].
| pushpin_map        = India#India Bihar
| pushpin_relief     = yes
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = Location in Bihar, India
| coordinates        = {{coord|26|59|54.52|N|84|24|30.52|E|display=inline,title}}
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = {{flag|India}}
| subdivision_type1  = [[States and territories of India|State]]
| subdivision_name1  = [[Bihar]]
| subdivision_type2  = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_name2  = [[West Champaran district|West Champaran]]
| established_title  = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date   = 
| founder            = 
| named_for          = 
| government_type    = 
| governing_body     = 
| unit_pref          = Metric
| area_footnotes     = 
| area_rank          = 
| area_total_km2     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| population_total   = 
| population_as_of   = 
| population_rank    = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = Languages
| demographics1_title1 = Official
| demographics1_info1 = [[Maithili language|Bhojpuri]], [[Hindi language|Hindi]]
| timezone1          = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1        = +5:30
| postal_code_type   = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code        = 845453
| registration_plate = 
| blank1_name_sec1   = Nearest city
| blank1_info_sec1   = Bettiah
| blank2_name_sec1   = [[Lok Sabha]] constituency
| blank2_info_sec1   = Valmikinagar
| blank3_name_sec1   = [[Vidhan Sabha]] constituency
| blank3_info_sec1   = Lauriya Yogapatti
| website            = 
| footnotes          = 
| official_name      = lauriya ashok pillar
}}
[[File:Lauria Nandangarh lion.jpg|thumb|Close-up of the [[Capital (architecture)|Capital]] of the Lauria Nandangarh pillar (jaws of the lion broken).]] 
'''Lauria Nandangarh''', also '''Lauriya Navandgarh''', is a city or town about 14&amp;nbsp;km from [[Narkatiaganj]] (or Shikarpur) and 28&amp;nbsp;km from [[Bettiah]]  in [[West Champaran district]] of [[Bihar]] state in northern [[India]].&lt;ref name=&quot;ASI&quot;/&gt; It is situated near the banks of the [[Burhi Gandak River]]. The village draws its name from a pillar (laur) of Ashoka standing there and the stupa mound Nandangarh (variant Nanadgarh) about 2&amp;nbsp;km south-west of the pillar. Lauriya Nandangarh is a historical site located in West Champaran district of Bihar.&lt;ref name=&quot;ASI&quot;/&gt; Remains of Mauryan period have been found here.&lt;ref name=&quot;ASI&quot;/&gt;</text>
      <sha1>0ggburj7vb36olglonl9wzpwluv4bcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දොන් බර්තෝලමෙවුස් කුරුප්පු</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193672</id>
    <revision>
      <id>789426</id>
      <timestamp>2026-05-08T23:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27938-19</username>
        <id>78853</id>
      </contributor>
      <comment>නව පිටුවක් සැකසුවෙමි</comment>
      <origin>789426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3839" sha1="6kmzezz4bf2wv7231obfzl510h0ks6h" xml:space="preserve">දොන් බර්තෝලමෙවුස් කුරුප්පු යනු ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍යවරිය වූ සිරිමාවෝ රත්වත්තේ මැතිණියගේ මවගේ පාර්ශවයෙන් මී මුත්තායි. ඔහු ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවේ පාරේ රේන්දය හරහා මුදල් උපයාගෙන ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ධනවතෙකු වූ අයෙකි. ඔහු පානදුරේ උඩහමුල්ල මහගෙදර විසූ අතර පානදුර ප්‍රදේශයේ ගොරකාන කන්දේ විහාරයේ ප්‍රධාන දායකත්වය දරමින් [[වාද්දුවේ ධම්මානන්ද හිමි]] පාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනා පරිදි වැඩ කටයුතු කළ අයෙකි. ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවෙන් ඇහැලේපොළ දිසාවේ විසින් රත්නපුරදී භුක්ති විඳි සියළු දේපොල ප්‍රසිද්ධ වෙන්දේසියේ විකුණන අවස්ථාවේ එම සියළු දේපොල මිලදී ගත් බැවින් ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවේ උකුසු ඇසට අසුවූ ප්‍රභලයෙලු විය.  ප්‍රභලයන් සියල්ලෝම තම අනසකට නම්මාගැනීමේ ඉංග්‍රීසි පාලන ප්‍ර්‍යත්නය තුල රත්නපුර කෝරලයේ වාසලමුදලි මුදියන්සේ ධූරය සමඟ වික්‍රමශේකර ජයවර්ධන යන ගරු නම්බුනාම ලබාදී තිබේ. මෙතුමාගේ උපත සිදුව ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 1795 වසරේ දී ඔහුගේ මවවූ මෙරෙඤ්ඤගේ නැදෝහාමි සල්ගාදු හාමිනේගේ නිවස වූ පොතුපිටියේ පට්ටිකාරවාසලවලව්වේ බවත් වස්කඩුබද්දේ නුගේ රෙපරමාදු දේවස්ථානයේදී ([[පොතුපිටිය මහා විද්‍යාලය]] ඉදිකිරීමට පෙර එහි පැවති අතර පානදුරාවාද සමයේ ප්‍රදේශවාසීන් විනාශකරදමා ඇත.) බෞතීස්මවූ බව වස්කඩුබද්දේ රෙපරමාදු බෞතීස්ම තෝම්බුවේ සඳහන් වේ. එහි සඳහන් වන්නේ මෙතුමාගේ පියා කුරුප්පු රාළලාගේ දොන් පූනිස් පටබැඳිරාළ හෙවත් සුසෙව්හේවාගේ සෙයිසෝ (සෙයිසා එතනා) නම් ප්‍රාදේශීය පාලිකාවගේ තුන්වන පුතු බවය. කුරුප්පු මුල්ලේ විසූ දොන් කුරුප්පු රාළ නම් පෘතුගීසි සමයේ සිටි සෙන්පතියා මෙම පවුලේ මූලාරම්භයකයන් බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. &lt;ref&gt;දොන් බර්තෝලමෙවුස් කුරුප්පු වික්‍රමසේකර ජයවර්ධන වාසල මුදලිතුමා&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>6kmzezz4bf2wv7231obfzl510h0ks6h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>789427</id>
      <parentid>789426</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T23:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27938-19</username>
        <id>78853</id>
      </contributor>
      <origin>789427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3839" sha1="48zlkqglrwxco1xojk5gg3v866ik1gb" xml:space="preserve">දොන් බර්තෝලමෙවුස් කුරුප්පු යනු ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍යවරිය වූ සිරිමාවෝ රත්වත්තේ මැතිණියගේ මවගේ පාර්ශවයෙන් මී මුත්තායි. ඔහු ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවේ පාරේ රේන්දය හරහා මුදල් උපයාගෙන ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ධනවතෙකු වූ අයෙකි. ඔහු පානදුරේ උඩහමුල්ල වලව්වේ විසූ අතර පානදුර ප්‍රදේශයේ ගොරකාන කන්දේ විහාරයේ ප්‍රධාන දායකත්වය දරමින් [[වාද්දුවේ ධම්මානන්ද හිමි]] පාණන් වහන්සේගේ අනුශාසනා පරිදි වැඩ කටයුතු කළ අයෙකි. ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවෙන් ඇහැලේපොළ දිසාවේ විසින් රත්නපුරදී භුක්ති විඳි සියළු දේපොල ප්‍රසිද්ධ වෙන්දේසියේ විකුණන අවස්ථාවේ එම සියළු දේපොල මිලදී ගත් බැවින් ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුවේ උකුසු ඇසට අසුවූ ප්‍රභලයෙලු විය.  ප්‍රභලයන් සියල්ලෝම තම අනසකට නම්මාගැනීමේ ඉංග්‍රීසි පාලන ප්‍ර්‍යත්නය තුල රත්නපුර කෝරලයේ වාසලමුදලි මුදියන්සේ ධූරය සමඟ වික්‍රමශේකර ජයවර්ධන යන ගරු නම්බුනාම ලබාදී තිබේ. මෙතුමාගේ උපත සිදුව ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 1795 වසරේ දී ඔහුගේ මවවූ මෙරෙඤ්ඤගේ නැදෝහාමි සල්ගාදු හාමිනේගේ නිවස වූ පොතුපිටියේ පට්ටිකාරවාසලවලව්වේ බවත් වස්කඩුබද්දේ නුගේ රෙපරමාදු දේවස්ථානයේදී ([[පොතුපිටිය මහා විද්‍යාලය]] ඉදිකිරීමට පෙර එහි පැවති අතර පානදුරාවාද සමයේ ප්‍රදේශවාසීන් විනාශකරදමා ඇත.) බෞතීස්මවූ බව වස්කඩුබද්දේ රෙපරමාදු බෞතීස්ම තෝම්බුවේ සඳහන් වේ. එහි සඳහන් වන්නේ මෙතුමාගේ පියා කුරුප්පු රාළලාගේ දොන් පූනිස් පටබැඳිරාළ හෙවත් සුසෙව්හේවාගේ සෙයිසෝ (සෙයිසා එතනා) නම් ප්‍රාදේශීය පාලිකාවගේ තුන්වන පුතු බවය. කුරුප්පු මුල්ලේ විසූ දොන් කුරුප්පු රාළ නම් පෘතුගීසි සමයේ සිටි සෙන්පතියා මෙම පවුලේ මූලාරම්භයකයන් බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. &lt;ref&gt;දොන් බර්තෝලමෙවුස් කුරුප්පු වික්‍රමසේකර ජයවර්ධන වාසල මුදලිතුමා&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>48zlkqglrwxco1xojk5gg3v866ik1gb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2026 මැයි සිට ගැනෙන අනාථ ලිපි</title>
    <ns>14</ns>
    <id>193673</id>
    <revision>
      <id>789447</id>
      <timestamp>2026-05-09T05:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>789447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo" xml:space="preserve">{{monthly clean-up category}}</text>
      <sha1>pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>