විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk මැඩෝනා (ගායිකාව) 0 14556 794841 764050 2026-06-26T17:47:13Z Niegodzisie 40071 /* ඩිස්කෝග්‍රැෆි */ 794841 wikitext text/x-wiki මැඩෝනා ලුයිස් සිකෝන් (/ tʃɪˈkoʊni /; ඉතාලි: [tʃikˈkoːne]; උපත 1958 අගෝස්තු 16) ඇමරිකානු ගායිකාවක්, ගීත රචකයෙක් සහ නිළියකි.  1980 දශකයේ සිට "පොප් රැජින" ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ මැඩෝනා, සංගීත නිෂ්පාදනය, ගීත රචනා සහ දෘශ්‍ය ඉදිරිපත් කිරීමෙහි අඛණ්ඩ ප්‍රතිනිර්මාණය හා බහුකාර්යතාව නිසා කැපී පෙනේ.  ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ කලාත්මක ප්‍රකාශනයේ මායිම් තල්ලු කර ඇති ඇය සිය වෘත්තියේ සෑම අංශයක්ම සම්පූර්ණයෙන්ම භාරව සිටී.  සමාජ, දේශපාලන, ලිංගික සහ ආගමික තේමාවන් ඇතුළත් වන ඇයගේ කෘති විවේචනාත්මක පැසසුමට හා මතභේදයට තුඩු දී තිබේ.  මැඩෝනා බොහෝ විට වෙනත් කලාකරුවන්ගේ බලපෑමක් ලෙස සඳහන් කරයි.{{Infobox person | name = මැඩෝනා | image = Madonna Rebel Heart Tour 2015 - Stockholm (23051472299) (cropped).jpg | alt = A closeup photo of Madonna with shoulder-length wavy blonde hair, wearing a colorful, low-cut blouse, holding a microphone to her mouth with her right hand. | caption = මැඩෝනා 2015 නොවැම්බර් මාසයේදී [[ස්ටොක්හෝම්]] හි [[rebel heart tour]] ඉදිරිපත් කළේය | birth_name = මැඩෝනා ලූසියස් සිකෝන් | birth_date = {{birth date and age|1958|8|16}} | birth_place = [[Bay City, Michigan]], U.S. | residence = [[Lisbon]], Portugal<!--Cited within "2015–present: Rebel Heart and new album"--> | alias = වෙරෝනිකා (කතෝලික ධර්මයේ නාමය) | occupation = {{ගායිකාව | ගීත රචක | නිළිය | ව්‍යවසායකයා | නිෂ්පාදක වාර්තාව | ඡේදය | චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ | ස්වයංක්‍රීය | මානුෂීය}} | years_active = 1979–සිට | home_town = [[Rochester Hills, Michigan]], U.S. | net_worth = U.S. $590–$800 million<ref>[https://www.thewealthrecord.com/celebs-bio-wiki-salary-earnings-2019-2020-2021-2022-2023-2024-2025/singer/madonna-net-worth/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926051229/https://www.thewealthrecord.com/celebs-bio-wiki-salary-earnings-2019-2020-2021-2022-2023-2024-2025/singer/madonna-net-worth/ |date=2020-09-26 }}www.thewealthrecord.com.Kinua 2019-03-29</ref> | spouse = Sean Penn (kasal (1985), nagdiborsyo (1985); Guy Ritchie (kasal. (2000), nagdiborsyo (2008) | partner = Carlos Leon (1995–1997) | children = 6 | website = {{URL|https://www.madonna.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]|[[Electronic dance music|dance]]|[[Rock music|rock]]}} | instrument = {{hlist|Vocals|guitar}}<!--- If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---> | label = {{hlist|[[Sire Records|Sire]]|[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]|[[Maverick (company)|Maverick]]|[[Interscope Records|Interscope]]}}<!--Listed in chronological order --> | associated_acts = {{hlist|[[Breakfast Club (band)|Breakfast Club]]|Emmy}}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> }} }} මිචිගන් හි උපත ලැබූ මැඩෝනා 1978 දී නිව් යෝර්ක් නගරයට ගොස් නූතන නර්තන වෘත්තියක් හැදෑරීය.බ්‍රේක්ෆාස්ට් ක්ලබ් සහ එමී යන රොක් සංගීත කණ්ඩායම්වල බෙර වාදකයෙකු, ගිටාර් වාදකයෙකු සහ ගායිකාවක් ලෙස රඟපෑමෙන් පසුව, මැඩෝනා 1982 දී සයර් රෙකෝර්ඩ්ස් සමඟ අත්සන් කළ අතර ඊළඟ වසරේදී ඇගේ නාමික මංගල ඇල්බමය නිකුත් කළේය.ඇය එය අනුගමනය කළේ ගෝලීය හොඳම අලෙවිකරුවන් වන ලයික් අ වර්ජින් (1984) සහ ට්‍රූ බ්ලූ (1986) මෙන්ම ග්‍රැමී සම්මානලාභීන් වන රේ ඔෆ් ලයිට් (1998) සහ කන්ෆෙෂන්ස් ඔන් ඩාන්ස් ෆ්ලෝර් (2005) ය. මැඩෝනා සිය වෘත්තීය ජීවිතය පුරාම අංක එකේ කේවල ගීත රැසක් ලබා ඇති අතර, "ලයික් වර්ජින්", "ලා ඉස්ලා බොනීටා", "යාච්ඥාාවක් මෙන්", "වෝග්", "දුන්නක් ගන්න","ශීත කළ", "සංගීතය", " හං අප් "සහ" මිනිත්තු 4 ". ඩෙස්පරේට්ලි සීකිං සුසාන් (1985), ඩික් ට්‍රේසි (1990), ඒ ලීග් ඔෆ් ද ඕවන් (1992) සහ එවිටා (1996) වැනි චිත්‍රපටවල මැඩෝනාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් වර්ධනය විය. එවිටා හොඳම නිළිය සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය දිනා ගත් අතර, ඇගේ අනෙක් චිත්‍රපට බොහොමයකට දුර්වල විචාර ලැබුණි. ව්‍යාපාරික කාන්තාවක් ලෙස මැඩෝනා 1992 දී මේවරික් (මේවරික් රෙකෝඩ්ස් ලේබලය ඇතුළුව) නමින් විනෝදාස්වාද සමාගමක් ආරම්භ කළේය. ඇගේ අනෙක් ව්‍යාපාර අතරට විලාසිතා වෙළඳ නාම, ළමා පොත්, සෞඛ්‍ය සමාජ සහ චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය ඇතුළත් වේ. ඇය විවිධ පුණ්‍යායතන සඳහා දායක වන අතර 1998 දී රේ ඔෆ් ලයිට් පදනම සහ 2006 දී මලාවි රයිසින් ආරම්භ කළාය. ඩෙස්පරේට්ලි සීකිං සුසාන් (1985), ඩික් ට්‍රේසි (1990), ඒ ලීග් ඔෆ් ද ඕවන් (1992) සහ එවිටා (1996) වැනි චිත්‍රපටවල මැඩෝනාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් වර්ධනය විය. එවිටා හොඳම නිළිය සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය දිනා ගත් අතර, ඇගේ අනෙක් චිත්‍රපට බොහොමයකට දුර්වල විචාර ලැබුණි. ව්‍යාපාරික කාන්තාවක් ලෙස මැඩෝනා 1992 දී මේවරික් (මේවරික් රෙකෝඩ්ස් ලේබලය ඇතුළුව) නමින් විනෝදාස්වාද සමාගමක් ආරම්භ කළේය. ඇගේ අනෙක් ව්‍යාපාර අතරට විලාසිතා වෙළඳ නාම, ළමා පොත්, සෞඛ්‍ය සමාජ සහ චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය ඇතුළත් වේ. ඇය විවිධ පුණ්‍යායතන සඳහා දායක වන අතර 1998 දී රේ ඔෆ් ලයිට් පදනම සහ 2006 දී මලාවි රයිසින් ආරම්භ කළාය. == ජීවිතය සහ වෘත්තීය == ===1958-1981: මුල් ජීවිතය සහ වෘත්තීය ආරම්භය=== මැඩෝනා ලුයිස් සිකෝන් 1958 අගෝස්තු 16 වන දින මිචිගන්හි බේ සිටි හිදී කතෝලික දෙමව්පියන් වන මැඩෝනා ලුයිස් (නී ෆෝටින්; 1933-1963) සහ සිල්වියෝ ඇන්තනි "ටෝනි" සිකෝන් උපත ලැබීය.ඇගේ පියාගේ දෙමව්පියන් පැසෙන්ට්‍රෝ වෙතින් ඉතාලි සංක්‍රමණිකයන් වූ අතර ඇගේ මව ප්‍රංශ-කැනේඩියානු සම්භවයක් ඇති අයෙකි. ටෝනි ක්‍රයිස්ලර් සහ ජෙනරල් මෝටර්ස් හි ඉංජිනේරු නිර්මාණකරුවෙකු ලෙස සේවය කළේය. මැඩෝනාට ඇගේ මවට සමාන නමක් තිබූ බැවින් පවුලේ සාමාජිකයන් ඇයව හැඳින්වූයේ "ලිට්ල් නොනි" යනුවෙනි. මැඩෝනා පසුව ඇගේ නම ගැන අදහස් දක්වමින්, "මම මැඩෝනා ලෙස නම් කර ඇති දේ හැර වෙන කිසිවක් විය හැක්කේ කෙසේද? මම කන්‍යා සොහොයුරියක් හෝ මේ කෙනෙකු අවසන් කරනු ඇත." ඇයට වැඩිමහල් සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු වන ඇන්තනි සහ මාටින් සහ තිදෙනෙක් සිටී බාල සහෝදර සහෝදරියන්, පෝලා, ක්‍රිස්ටෝපර් සහ මෙලනි. 1966 දී කතෝලික පල්ලියේදී තහවුරු වූ පසු ඇය වෙරෝනිකා තහවුරු කිරීමේ නමක් ලෙස පිළිගත්තාය.ඇය හැදී වැඩුණේ ඩෙට්‍රොයිට් නගරාසන්නයේ පොන්තියාක් සහ ඇවොන් ටවුන්ෂිප්හි (දැන් රොචෙස්ටර් හිල්ස්) ය. 1963 දෙසැම්බර් 1 වන දින වයස අවුරුදු 30 දී ඇගේ මව පියයුරු පිළිකාවෙන් මිය යාමට මාස කිහිපයකට පෙර, මැඩෝනා හේතුව තේරුම් නොගත්තද ඇගේ හැසිරීම හා පෞරුෂයේ වෙනස්කම් දුටුවේය. ඇගේ වෛද්‍ය තත්වය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ඇගේ මව පාඩු ලැබූ අතර බොහෝ විට මැඩෝනා ඇයගෙන් ඒ ගැන ප්‍රශ්න කළ විට අඬන්නට පටන් ගත්තාය. මැඩෝනා පසුව පිළිගත්තේ තම මව මිය යන සංකල්පය ග්‍රහණය කර නොගත් බවය. මැඩෝනා සැනසිල්ල සඳහා ඇගේ පියාගේ ආච්චි වෙත හැරුණාය. සිකෝන් සහෝදර සහෝදරියන් ගෘහ සේවිකාවන් සමඟ අමනාප වී තම ආදරණීය මවගේ ස්ථානය ගැනීමට උත්සාහ කරනු ඇතැයි සිතූ තම නිවසට ගෙන එන ඕනෑම කෙනෙකුට විරුද්ධව කැරලි ගැසූහ. මැඩෝනා පසුව වැනිටි ෆෙයාර්ට පැවසුවේ තම ""යෞවන කාලයේදී තමා යමක් සොයන හුදකලා ගැහැණු ළමයෙකු ලෙස දුටු බවයි. මම එක්තරා ආකාරයකින් කැරලි ගැසුවේ නැත. යම් දෙයකට හොඳ වීම ගැන මම සැලකිලිමත් වීමි. මගේ යට ඇඳුම් රැවුල කැපුවේ නැත. සාමාන්‍ය ගැහැනු ළමයින් මෙන් වේශ නිරූපණය නොකළේය. නමුත් මම ඉගෙන ගත් අතර මට හොඳ ලකුණු ලැබුණි ... මට අවශ්‍ය වූයේ යමෙකු වීමටය. ඇගේ පියා ටෝනි ද ඇයගෙන් ලබා ගත හැකි යැයි භීතියට පත් මැඩෝනාට ඇය අසල නොසිටින්නට බොහෝ විට නිදා ගැනීමට නොහැකි විය. [[File:Madonna family in their vineyard cropped.jpg|right|thumb|upright|මැඩෝනාගේ සුළු මව සහ පියා, ජොආන් සහ ටෝනි සිකෝන් (2009)]] 1966 දී ටෝනි පවුලේ ගෘහ පාලිකා ජොආන් ගුස්ටැෆ්සන් සමඟ විවාහ විය.ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙක් වූහ, ජෙනිෆර් සහ මාරියෝ.නැවත විවාහ වීම ගැන මැඩෝනා තම පියා සමඟ අමනාප වී ඔහුට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමට පටන් ගත් අතර, ඉන් වසර ගණනාවකට පසු ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවය අඩාල විය.ඇය ශාන්ත ෆ්‍රෙඩ්රික් සහ ශාන්ත ඇන්ඩෘ කතෝලික ප්‍රාථමික පාසල්වලට සහ බටහිර මැද පාසලට ඇතුළත් වූවාය.මැඩෝනා ඉහළ ශ්‍රේණියේ ලකුණු සාමාන්‍යයක් සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලන අතර ඇයගේ සාම්ප්‍රදායික නොවන හැසිරීම නිසා කුප්‍රකට වූවාය. පංති අතර ශාලාවල කරත්ත රෝද සහ අත් පටි ඇය රඟ දක්වනු ඇත, විවේක කාලයේදී වඳුරු බාර්වලින් දණ ගසාගෙන, පන්තියේදී ඇගේ සාය ඉහළට ඔසවා තබයි. මේ සියල්ල පිරිමි ළමයින්ට ඇගේ යට ඇඳුම් දැක ගත හැකි විය. මැඩෝනාගේ පියා ඇයව සම්භාව්‍ය පියානෝ පාඩම් වලට ඇතුළත් කළ නමුත් පසුව ඇයට මුද්‍රා නාට්‍ය පාඩම් කිරීමට ඉඩ දෙන ලෙස ඇය ඔහුට ඒත්තු ගැන්වීය.ඇගේ මුද්‍රා නාට්‍ය ගුරුවරිය වන ක්‍රිස්ටෝපර් ෆ්ලින් නර්තන වෘත්තියක් කිරීමට ඇයව පොළඹවා ගත්තාය.පසුව ඇය රොචෙස්ටර් ඇඩම්ස් උසස් පාසලට ඇතුළත් වූවාය. එහිදී ඇය ශිෂ්‍යාවක් හා ප්‍රීති සංචිතයේ සාමාජිකාවක් වූවාය.උපාධිය ලැබීමෙන් පසු ඇය මිචිගන් විශ්ව විද්‍යාලයට නර්තන ශිෂ්‍යත්වයක් ලබා ගත් අතර උතුරු කැරොලිනාවේ ඩර්හැම් හි පැවති ඇමරිකානු නර්තන උළෙලේදී ගිම්හානය පුරා අධ්‍යාපනය ලැබුවාය. 1978 දී මැඩෝනා පාසලෙන් ඉවත් වී නිව්යෝර්ක් නගරයට මාරු විය. ඇය නිව්යෝර්ක් බලා යාම ගැන පැවසුවේ, “මම ගුවන් යානයක් ගත් පළමු අවස්ථාව මෙයයි, මම කුලී රථයක් ලබාගත් පළමු අවස්ථාව මෙයයි. මම මෙහි පැමිණියේ ඩොලර් 35 ක් මගේ සාක්කුවේ දමාගෙනයි.ඩන්කින් ඩෝනට්ස් හි වේටර්වරියක් ලෙස හා නවීන නර්තන කණ්ඩායම් සමඟ වැඩ කරමින් සිටියදී ඇල්වින් අයිලි ඇමරිකානු නැටුම් රඟහලේ පන්ති පැවැත්වූ අතර අවසානයේ පර්ල් ලැන්ග් නැටුම් රඟහල සමඟ රඟදැක්වූවාය.ඇය ප්‍රකට ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනියක සහ නර්තන ශිල්පිනියක වන මාර්තා ග්‍රැහැම්ගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ නර්තනය හැදෑරුවාය.මැඩෝනා අනෙකුත් ස්ථාපිත කලාකරුවන් සඳහා උපස්ථ නර්තන ශිල්පිනියක් ලෙස වැඩ කිරීමට පටන් ගත්තේය.එක් රාත්‍රියක, පෙරහුරුවකින් ආපසු යමින් සිටියදී, මිනිසුන් දෙදෙනෙක් ඇයව පිහියකින් අල්ලාගෙන ඇයට දඩුවම් වම් කිරීමට බල කළහ. පසුව ඇය මෙම සිදුවීම "මගේ දුර්වලතාවයේ රසයක් බව මට පෙනී ගියේය. සියලු ශක්තිමත් ගැහැණු ළමයින් සිටියද මට තවමත් මාව බේරා ගත නොහැකි බව මට පෙනී ගියේය. මට එය කිසිදා අමතක කළ නොහැක." 1979 ලෝක සංචාරයේදී ප්‍රංශ ඩිස්කෝ චිත්‍ර ශිල්පී පැට්‍රික් හර්නාන්ඩස්ගේ උපස්ථ ගායකයෙකු හා නර්තන ශිල්පියෙකු ලෙස රඟපාමින් සිටියදී, මැඩෝනා සංගීතඥ ඩෑන් ගිල්රෝයි සමඟ ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ඇති කර ගත් අතර ඔවුන් ජීවත් වූයේ ක්වීන්ස් හි කොරෝනා හි අතහැර දැමූ සිනගෝගයක ය.ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව ඇගේ පළමු රොක් සංගීත කණ්ඩායම වන බ්‍රේක්ෆාස්ට් ක්ලබ් නිර්මාණය කළ අතර ඒ සඳහා මැඩෝනා ගායනා කර ඩ්‍රම්ස් සහ ගිටාරය වාදනය කළේය.1980 දී හෝ ඇය උදේ කෑම සමාජ ශාලාවෙන් ඉවත් වූ අතර ඇගේ පෙම්වතා ස්ටීවන් බ්‍රේ සමඟ බෙර වාදකයෙකු ලෙස එමී සංගීත කණ්ඩායම පිහිටුවා ගත්තාය. දෙදෙනා එකට ගීත ලිවීමට පටන් ගත් නමුත් මැඩෝනා පසුව තනිවම රඟපෑමක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට තීරණය කළාය.ඇගේ සංගීතය ඩීජේ සහ වාර්තා නිෂ්පාදක මාක් කමින්ස්ගේ සිත් ගත් අතර ඔහු මැඩෝනා සහ සයර් රෙකෝර්ඩ්ස් නිර්මාතෘ සෙමෝර් ස්ටේන් අතර රැස්වීමක් සංවිධානය කළේය. === 1982-1985: මැඩෝනා, like a virgin, සහ පළමු විවාහය === මැඩෝනා සයර් සමඟ තනි ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමෙන් පසුව, ඇගේ පළමු ගීතය වන "everybody" 1982 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදීත්, දෙවැන්න "birning up" 1983 මාර්තු මාසයේදීත් නිකුත් විය.දෙදෙනාම එක්සත් ජනපදයේ විශාල සමාජ ශාලා බවට පත්වූ අතර තෙවන ස්ථානයට පත්විය.බිල්බෝඩ් සඟරාව විසින් සම්පාදනය කරන ලද හොට් ඩාන්ස් ක්ලබ් ගීත ප්‍රස්ථාරය. මෙම සාර්ථකත්වයෙන් පසුව, ඇය වෝර්නර් බ්‍රදර්ස් හි රෙජී ලූකස් විසින් මූලික වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන ලද මැඩෝනා නම් වූ ඇගේ මුල්ම ඇල්බමය සංවර්ධනය කිරීමට පටන් ගත්තාය. කෙසේ වෙතත්, ඇය සම්පූර්ණ කරන ලද ධාවන පථයන් ගැන සතුටු නොවූ අතර ලූකස්ගේ නිෂ්පාදන ක්‍රමවේදයන් සමඟ එකඟ නොවූ නිසා අමතර උපකාර ලබා ගැනීමට තීරණය කළාය. මැඩෝනා පෙම්වතා ජෝන් "ජෙලිබීන්" බෙනිටෙස් සමඟ ගොස් ඇල්බමයේ නිෂ්පාදනය අවසන් කිරීම සඳහා ඔහුගේ උදව් ඉල්ලා සිටියේය. බෙනිටෙස් බොහෝ ගීත නැවත සංයුක්ත කර "හොලිඩේ" නිෂ්පාදනය කළ අතර එය ඇගේ තුන්වන ගීතය වන අතර ඇයගේ පළමු ජාත්‍යන්තර ඉහළම දස දෙනා අතරට පැමිණියේය. ලින්නා ඩ්‍රම් මැෂින්, මූග් බාස් සහ ඕබී-එක්ස් සංස්ෙල්ෂක වැනි නවීන තාක්‍ෂණය භාවිතා කරමින් මැඩෝනාගේ සමස්ත ශබ්දය විසංවාදී සහ උද්යෝගිමත් කෘතිම ඩිස්කෝ ස්වරූපයෙන් විය. මෙම ඇල්බමය 1983 ජූලි මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර මාස හයකට පසුව එනම් 1984 දී බිල්බෝඩ් 200 හි අටවන ස්ථානයට පත්විය. එය බිල්බෝඩ් හොට් 100, "බෝඩර්ලයින්" සහ "ලකී ස්ටාර්" හි හොඳම ගීත 10 ක් ලබා ගත්තේය. [[File:MadonnaVirginTour cropped.jpg|thumb|left|upright|මැඩෝනා සිය කාර්ය මණ්ඩලය සමඟ [[වර්ජින් ටුවර්]],1985]] මැඩෝනාගේ පෙනුම හා ඇඳුම් විලාසිතාව, ඇගේ රංගනය සහ ඇගේ සංගීත වීඩියෝ තරුණ ගැහැණු ළමයින්ට හා කාන්තාවන්ට බලපෑවේය.ඇගේ විලාසිතාව 1980 දශකයේ කාන්තා විලාසිතා ප්‍රවණතාවලින් එකක් බවට පත්විය. මෝස්තර නිරූපණ ශිල්පිනියක සහ ස්වර්ණාභරණ නිර්මාණකරුවෙකු වන මාරිපෝල් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මෙම පෙනුම ලේස් මුදුන්, කැප්රි කලිසම් වලට උඩින් සායක්, මාළු දැල් තොග, කුරුසයට අයත් ආභරණ, වළලු සහ බ්ලීච් කෙස් වලින් සමන්විත විය. මැඩෝනාගේ ජනප්‍රියත්වය 1984 නොවැම්බරයේදී ඇගේ දෙවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන ලයික් වර්ජින් නිකුත් කිරීමත් සමඟ ගෝලීයව ඉහළ ගියේය. එය ජර්මනිය, ඉතාලිය, නෙදර්ලන්තය, නවසීලන්තය, ස්පාඤ්ඤය, එක්සත් රාජධානිය සහ එක්සත් ජනපදය යන රටවල ඇගේ පළමු අංක එකේ ඇල්බමය බවට පත්විය. . Like a vigin එක්සත් ජනපදයේ පිටපත් මිලියන පහකට වඩා අලෙවි කළ ගැහැනියකගේ පළමු ඇල්බමය බවට පත්විය. පසුව එය සහතික කළ දියමන්ති වන අතර ලොව පුරා පිටපත් මිලියන 21 කට වඩා අලෙවි වී ඇත. ඇල්බමයේ මාතෘකාව එහි පළමු ගීතය ලෙස සේවය කළ අතර අඛණ්ඩව සති හයක් පුරා හොට් 100 ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළින්ම සිටියේය. ගීතය සහ ඒ සමඟ ඇති වීඩියෝ පටය විවාහයට පෙර ලිංගිකත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ පවුල් සාරධර්මවලට හානි කිරීම යන චෝදනා ඉදිරිපත් කළ කොන්සර්වේටිව් සංවිධානවල අවධානය එය ආකර්ෂණය විය. සදාචාරවාදීන් ගීතය සහ වීඩියෝව තහනම් කිරීමට උත්සාහ කළහ. 1984 පළමු එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලේදී "ලයික් අ වර්ජින්" චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් මැඩෝනාට විශාල මාධ්‍ය ආවරණයක් ලැබුණි.මංගල ඇඳුමක් සහ සුදු අත්වැසුම් පැළඳ සිටි මැඩෝනා යෝධ මංගල කේක් එකක් මත වේදිකාවේ පෙනී සිටි අතර පසුව බිම දිගා විය.එම්ටීවී එය අතීතයේ සිටම "වඩාත්ම කැපී පෙනෙන" පොප් කාර්ය සාධනය ලෙස සැලකේ. දෙවන ගීතය වන "Material Girl" හොට් 100 හි දෙවන ස්ථානයට පත්වූ අතර 1953 දී ජෙන්ටල්මන් ප්‍රෙෆර් බ්ලොන්ඩස් චිත්‍රපටයෙන් මර්ලින් මොන්රෝගේ "Diamonds Are a Girl's Best Friend" ගේ රංගනය ප්‍රතිනිර්මාණය කරන සංගීත වීඩියෝවක් මගින් එය ප්‍රවර්ධනය කරන ලදී. මෙම වීඩියෝ පටය රූගත කරන අතරතුර මැඩෝනා නළු ෂෝන් පෙන් සමඟ පෙම් සබඳතාවක් ආරම්භ කළේය. ඔවුන් 1985 දී ඇගේ උපන් දිනය වෙනුවෙන් විවාහ විය. - "මිනිසුන් "like a virgin" ප්‍රතිචාර දැක්වූ ආකාරය ගැන මා පුදුමයට පත් වූ නිසා, මම එම ගීතය කරන විට, මට ගායනා කළේ දෙයක් මට යම් ආකාරයකින් දැනෙන ආකාරය ගැනයි , අළුත් හා නැවුම් සහ සෑම කෙනෙක්ම එය අර්ථකථනය කළේ නැහැ , මට තවදුරටත් කන්‍යාවක් වීමට අවශ්‍ය නැත. මගේ මොළය ඉවතට ගන්න! " මම ගායනා කළේ එය නොවේ. "Like a virgin" සැමවිටම අපැහැදිලි විය. - මැඩෝනා 1985 පෙබරවාරි මාසයේදී මැඩෝනා ප්‍රධාන ධාරාවේ චිත්‍රපටවලට පිවිසියේ විෂන් ක්වෙස්ට් නම් ආදර නාට්‍ය චිත්‍රපටයේ සමාජ ගායිකාවක් ලෙස කෙටි දර්ශනයකිනි. එහි හඬ පටයේ නව කේවල දෙකක් අඩංගු විය, ඇගේ එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ගීතය, "crazy for you" සහ තවත් ගීතයක් "Gambler".ඇය 1985 දී ප්‍රහසන ඩෙස්පෙරට්ලි සීකිං සුසාන් චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන භූමිකාව රඟපෑවාය. එය එක්සත් රාජධානියේ ඇයගේ පළමු අංක එකේ ගීතය වන "ඉන්ටූ ද ග්‍රෝව්" ගීතය හඳුන්වා දුන්නේය.ඇයගේ ජනප්‍රියතාවය නිසා චිත්‍රපටය ප්‍රධාන නිළියක් ලෙස ගණන් නොගත්තද මැඩෝනා වාහනයක් ලෙස වටහා ගැනීමට ඇයට හැකි විය. නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් චිත්‍රපට විචාරක වින්සන්ට් කැන්බි එය 1985 හොඳම චිත්‍රපට දහයෙන් එකක් ලෙස නම් කළේය. 1985 අප්‍රියෙල් මාසයේ සිට මැඩෝනා සිය පළමු ප්‍රසංගය උතුරු ඇමරිකාවේ ද වර්ජින් ටුවර් හි ආරම්භ කළාය. ඇය සීබීජීබී සහ මඩ් ක්ලබ් ක්‍රීඩා කිරීමෙන් විශාල ක්‍රීඩා පිටියක් දක්වා ඉදිරියට ගියාය. මෙම සංචාරයේදී මැඩෝනා වන්නබේ සංසිද්ධියේ උච්චතම අවස්ථාව දැකගත හැකි වූ අතර බොහෝ කාන්තා සහභාගීවන්නන් ඇය මෙන් සැරසී සිටියහ. ඒ වන විට ඇය තවත් ගීත දෙකක් නිකුත් කළ අතර, "ඒන්ජල්" සහ "ඩ්‍රස් යූ අප්", ඇල්බමයේ උච්චතම ගීත හතරම හොට් 100 ප්‍රස්ථාරයේ පළමු පස් දෙනා අතරට පැමිණියේය.ජූලි මාසයේදී පෙන්ට්හවුස් සහ ප්ලේබෝයි සඟරා විසින් 1978 දී නිව්යෝක් නුවරදී ගන්නා ලද මැඩෝනාගේ නිරුවත් ඡායාරූප ගණනාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේ දී ඇයට මුදල් අවශ්‍ය වූ බැවින් ඇය එම ඡායාරූප සඳහා පෙනී සිටි අතර සැසියකට ඩොලර් 25 ක් වැනි සුළු මුදලක් ගෙවන ලදී.ඡායාරූප ප්‍රකාශයට පත් කිරීම මාධ්‍ය කලබලයක් ඇති කළ නමුත් මැඩෝනා “ඒකාකාරී හා නොහොබිනා” ලෙස කටයුතු කළේය. ඡායාරූප අවසානයේ ඩොලර් 100,000 දක්වා අලෙවි විය.1985 එළිමහන් ලයිව් ඒඩ් පුණ්‍යායතන ප්‍රසංගයේදී ඇය මෙම සිදුවීම් ගැන සඳහන් කරමින් කියා සිටියේ, “[ජනමාධ්‍ය] මෙතැන් සිට වසර දහයක් මට එරෙහිව එය රඳවා තබා ගත හැකි නිසා” ඇය තම ජැකට්ටුව ගලවා නොගන්නා බවයි. ===1986–1991: True Blue, Who's That Girl, Like a Prayer, and Dick Tracy=== 1986 ජුනි මාසයේදී මැඩෝනා සිය තෙවැනි චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන ට්‍රූ බ්ලූ එළිදැක්වූ අතර එය ඇගේ සැමියා වන පෙන් වෙනුවෙන් දේවානුභාවයෙන් හා කැපවිය. රෝලිං ස්ටෝන් මෙම උත්සාහය ගැන පුදුමයට පත් වූ අතර ඇල්බමය "ශබ්දය [හදවතින්ම එනවා වගේ" යනුවෙන් ලිවීය. කේවල ගීත 5 ක් නිකුත් කරන ලදි - "සජීවීව කියන්න", "තාත්තා දේශනා නොකරන්න", "සත්‍ය නිල්", "ඔබේ හදවත විවෘත කරන්න" සහ "ලා ඉස්ලා බොනීටා" - මේ සියල්ලම එක්සත් ජනපදයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. මෙම ඇල්බමය ලොව පුරා රටවල් 28 ක ප්‍රස්ථාරවල ඉහළින්ම සිටින අතර එය එවකට පෙර නොවූ විරූ ජයග්‍රහණයක් වූ අතර පිටපත් මිලියන 25 ක් අලෙවි කරමින් මැඩෝනාගේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ චිත්‍රාගාර ඇල්බමය ලෙස පවතී. ට්‍රූ බ්ලූ 1992 දී ගිනස් වර්ල්ඩ් රෙකෝඩ්ස් හි වඩාත්ම ජනප්‍රියම ඇල්බමය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. [[File:Madonna, Rotterdam, 26-8-1987.jpg|thumb|upright|left|1987 දී [[Who’s That Girl World Tour]] අතරතුර මැඩෝනා රඟ දැක්වීය]] මැඩෝනා 1986 දී විවේචනාත්මකව තිරගත වූ ෂැංහයි සර්ප්‍රයිස් චිත්‍රපටයට රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඒ සඳහා ඇය නරකම නිළිය සඳහා වූ පළමු ගෝල්ඩන් රාස්ප්බෙරි සම්මානය ලබා ගත්තාය. ඇය සිය රංගන දිවියට පිවිසියේ ඩේවිඩ් රබේගේ ගූස් සහ ටොම්-ටොම්ගේ නිෂ්පාදනයකිනි. චිත්‍රපටය සහ රඟපෑම පෙන් යන දෙකම රඟපෑවේය. ඊළඟ අවුරුද්දේ මැඩෝනා හූස් දට් ගර්ල් චිත්‍රපටයේ රඟපෑවා. ඇය එහි හඬපටයට ගීත හතරක් දායක කළ අතර, එහි මාතෘකාව සහ "කෝසිං අ කොමියුෂන්" ඇතුළත් වේ. මැඩෝනා 1987 ජුනි මාසයේදී හූස් දට් ගර්ල් වර්ල්ඩ් චාරිකාව ආරම්භ කළ අතර එය සැප්තැම්බර් දක්වා පැවතුණි.එය පැරීසියට ආසන්නයේ පැවති ප්‍රසංගයකට 130,000 කට අධික පිරිසක් ඇතුළුව පැමිණීමේ වාර්තා කිහිපයක් බිඳ දැමූ අතර එය එවකට වැඩිම සහභාගී වූ කාන්තා ප්‍රසංගය සඳහා වූ වාර්තාවකි.එම වර්ෂයේ පසුව ඇය බිල්බෝඩ් 200 හි 14 වන ස්ථානයට පත්වූ යූ කැන් ඩාන්ස් හි අතීත ගීත වල රීමික්ස් ඇල්බමයක් නිකුත් කළාය. 1987 දෙසැම්බරයේ අවලංගු කිරීමෙන් පසුව, මැඩෝනා 1989 ජනවාරි මාසයේදී පෙන් වෙතින් දික්කසාද වීමට ඉල්ලුම් කළේ, වෙනස් කළ නොහැකි වෙනස්කම් උපුටා දක්වමිනි. මැඩෝනා පැට්‍රික් ලෙනාඩ්, ස්ටීවන් බ්‍රේ සහ ප්‍රින්ස් සමග යාඥාවක් වගේ සම-රචනා කොට නිෂ්පාදනය කළේය. රෝලිං ස්ටෝන් හි සංගීත විචාරක ජේ. ඩී.යාච්ඥාවක් මෙන් බිල්බෝඩ් 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පැමිණ පිටපත් මිලියන 15 ක් ලොව පුරා අලෙවි විය. ඇල්බමයේ අනෙකුත් සාර්ථක ගීත වන්නේ "එක්ස්ප්‍රස් යූවර්සෙල්ෆ්" සහ "චෙරිෂ්" යන දෙකම එක්සත් ජනපදයේ දෙවන ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර එක්සත් රාජධානියේ ඉහළම පස් දෙනා "ආදරණීය ජෙසී" සහ එක්සත් ජනපදයේ ඉහළම දස දෙනා "එය තබා ගන්න" යනුවෙනි. 1980 දශකය අවසාන වන විට එම්ටීවී, බිල්බෝඩ් සහ සංගීත සඟරා විසින් මැඩෝනා "දශකයේ කලාකරුවා" ලෙස නම් කරන ලදී. ඩික් ට්‍රේසි (1990) චිත්‍රපටයේ මැඩෝනා බ්‍රීට්ලස් මහෝනි ලෙස රඟපෑ අතර වොරන් බීටි ප්‍රධාන චරිතය රඟපෑවේය.මෙම චිත්‍රපටය සති දෙකක කාලයක් එක්සත් ජනපද බොක්ස් ඔෆිස් හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ අතර මැඩෝනා හොඳම නිළිය සඳහා සෙනසුරු සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය. චිත්‍රපටය සමඟ ඇය 1930 ගණන්වල පසුබිම සැකසූ ගීත ඇතුළත් අයිම් බ්‍රීත්ලස් නම් හඬපටි ඇල්බමය නිකුත් කළාය. එය එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ගීතය "වෝග්" සහ "ඉක්මනින් හෝ පසුව" ද ඇතුළත් විය. චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් අතරතුර මැඩෝනා බීටි සමඟ සම්බන්ධතාවයක් ආරම්භ කළ අතර එය 1990 අග වන විට විසුරුවා හරින ලදි. [[File:NowImFollowingYouUnderGround (cropped2).jpg|thumb|1990 දී බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් වර්ල්ඩ් ටුවර් හිදී මැඩෝනා [[ඩික් ට්‍රේසි]] පෙනුමකින් රඟ දැක්වීය]] 1990 අප්‍රියෙල් මාසයේදී මැඩෝනා සිය බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් වර්ල්ඩ් ටුවර් ආරම්භ කළ අතර එය අගෝස්තු දක්වා පැවැත්විණි. රෝලිං ස්ටෝන් එය "විස්තීර්ණ ලෙස නර්තනය කරන ලද, ලිංගික ප්‍රකෝපකාරී අතිශයෝක්තියක්" ලෙස හැඳින්වූ අතර එය "1990 හොඳම සංචාරය" ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම සංචාරය "like a virgin" ලෙස ඇයගේ රංගනය වෙනුවෙන් ආගමික කණ්ඩායම් වෙතින් දැඩි සෘණාත්මක ප්‍රතිචාරයක් ජනිත කළ අතර පිරිමි නර්තන ශිල්පීන් දෙදෙනෙකු ඇය ස්වයංවින්දනය අනුකරණය කිරීමට පෙර ඇගේ සිරුර වසාගෙන සිටියහ.ඊට ප්‍රතිචාර දක්වමින් මැඩෝනා පැවසුවේ, “මෙම සංචාරය කිසිවෙකුගේ හැඟීම්වලට හානියක් නොවන බවයි. එය විවෘත මනසකින් යුක්ත වන අතර ලිංගිකත්වය වෙනත් ආකාරයකින් දැකීමට ඔවුන්ව පොළඹවයි. ඔවුන්ගේම සහ වෙනත් අය”. සංචාරයේ සජීවී පටිගත කිරීම හොඳම දිගු ආකෘති සංගීත වීඩියෝ කාණ්ඩය යටතේ මැඩෝනාට ඇගේ පළමු ග්‍රැමී සම්මානය දිනා ගත්තේය. මැඩෝනාගේ පළමු විශාලතම ගීත ඇල්බමය වන ඉම්මාකුලේට් එකතුව 1990 නොවැම්බරයේදී නිකුත් කරන ලදී. එයට "මගේ ආදරය සාධාරණීකරණය කරන්න" සහ "මාව බේරා ගන්න" යන නව ගීත දෙකක් ඇතුළත් විය. මෙම ඇල්බමය RIAA විසින් දියමන්ති බවට සහතික කරන ලද අතර ලොව පුරා පිටපත් මිලියන 31 කට වඩා අලෙවි වූ අතර එය ඉතිහාසයේ ඒකල චිත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ සම්පාදන ඇල්බමය බවට පත්විය. "මගේ ආදරය සාධාරණීකරණය කරන්න" එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. එහි සංගීත වීඩියෝවෙහි සාඩෝමාසොකිස්වාදය, බැඳුම්කරය, සමලිංගික සිපගැනීම් සහ කෙටි නිරුවත වැනි දර්ශන ඇතුළත් විය.වීඩියෝව එම්ටීවී සඳහා ඉතා ලිංගික ලෙස සලකනු ලැබූ අතර එය ජාලයෙන් තහනම් කරන ලදී. ඇයගේ පළමු වාර්තා චිත්‍රපටය වන Truth or Dare (උතුරු ඇමරිකාවෙන් පිටත ඉන් බෙඩ් විත් මැඩෝනා ලෙස හැඳින්වේ) 1991 මැයි මාසයේදී එළිදැක්විණි. පසුව මයිකල් මුවර්ගේ කොලොම්බින් වෙනුවෙන් පන්දු යැවීම). ===1992-1997: මේවරික්, එරොටිකා, ලිංගිකත්වය, නින්දට යන කතන්දර, එවිටා සහ මාතෘත්වය === 1992 දී මැඩෝනා ඒ කාන්තා ලීගයේ බේස්බෝල් ක්‍රීඩිකාවක් ලෙස මේ මොර්ඩබිටෝ ලෙස රඟපෑවේය. එය බොක්ස් ඔෆිස් හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ අතර එක්සත් ජනපදයේ වසරේ වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් දහවන චිත්‍රපටය බවට පත්විය.ඇය චිත්‍රපටයේ තේමා ගීතය වන "මෙය පාවිච්චි කිරීමට මගේ ක්‍රීඩා පිටිය" පටිගත කළ අතර එය ඇගේ දහවන හොට් 100 අංක එකේ ජනප්‍රියම ගීතය බවට පත්විය.එම වසරේම ඇය විසින්ම තමන්ගේම විනෝදාස්වාද සමාගමක් වන මේවරික් ආරම්භ කරන ලදී. එය පටිගත කිරීමේ සමාගමක් (මේවරික් රෙකෝඩ්ස්), චිත්‍රපට නිෂ්පාදන සමාගමක් (මේවරික් ෆිල්ම්ස්) සහ ඊට සම්බන්ධ සංගීත ප්‍රකාශන, රූපවාහිනී විකාශනය, පොත් ප්‍රකාශනය සහ වෙළඳ අංශ වලින් සමන්විත වේ. මෙම ගනුදෙනුව ටයිම් වෝනර් සමඟ හවුල් ව්‍යාපාරයක් වූ අතර මැඩෝනාට ඩොලර් මිලියන 60 ක අත්තිකාරමක් ගෙවන ලදී. එය ඇයට සංගීත කටයුතුවලින් 20% ක රාජකීය වරප්‍රසාද ලබා දුන් අතර එය එකල කර්මාන්තයේ ඉහළම අනුපාතය වූ අතර එය සමාන වූයේ මීට වසරකට පෙර සෝනි සමඟ පිහිටුවන ලද [[මයිකල් ජැක්සන්]]ගේ රාජකීය අනුපාතයට පමණි. ඇගේ සමාගම පසුව ඇලනිස් මොරිසෙට් සහ මිෂෙල් ශාඛාව වැනි බහු ප්ලැටිනම් කලාකරුවන් බිහි කිරීමට කටයුතු කළේය. මැවරික් සමඟ පූර්ණ කලාත්මක පාලනයක් ලබා ගැනීමෙන් පසු මැඩෝනා ඇගේ පස්වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන එරොටිකා සහ ඇගේ කෝපි මේස පොත වන සෙක්ස් එකවර නිකුත් කළේය. ස්ටීවන් මීසල් විසින් ඡායාරූප ගත කරන ලද ලිංගික ප්‍රකෝපකාරී සහ පැහැදිලි රූප වලින් සමන්විත මෙම පොත මාධ්‍යයෙන් සහ සාමාන්‍ය ජනතාවගෙන් දැඩි සෘණාත්මක ප්‍රතිචාරයක් ලැබුවද පිටපත් මිලියන 1.5 ක් ඩොලර් 50 බැගින් දින 50 ක් තුළ විකුණා ඇත.පුළුල් ලෙස පසුබෑමෙන් එරොටිකා යටපත් වූ අතර එය එවකට ඇයගේ අඩුම අලෙවිය වූ ඇල්බමය ලෙස අවසන් විය. ධනාත්මක සමාලෝචන තිබියදීත්, එය එක්සත් ජනපදයේ කිසිදු ප්‍රස්ථාරයක් ලබා නොගත් ඇගේ පළමු ඇල්බමය බවට පත්වූ පළමු ඇල්බමය බවට පත්විය. මෙම ඇල්බමය බිල්බෝඩ් 200 ට දෙවන ස්ථානයට පත්වූ අතර හොට් 100 හොඳම දස දෙනා අතරට "එරොටිකා" සහ "ගැඹුරු සහ ගැඹුරු" ".මැඩෝනා 1993 දී කාමුක ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයක් වන බොඩි ඔෆ් එවිඩන්ස් හි ප්‍රකෝපකාරී නිරූපණ දිගටම කරගෙන ගියේය. එය විචාරකයින්ගේ දුර්වල පිළිගැනීමට ලක්විය.ඇය උතුරු ඇමරිකාවේ කෙළින්ම වීඩියෝ පටයට මුදා හරින ලද ඩේන්ජරස් ගේම් චිත්‍රපටයේ ද රඟපෑවාය. නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් චිත්‍රපටය විස්තර කළේ “කෝපයෙන් හා වේදනාකාරී ලෙසිනි. [[File:InThisLifeUnderGround.jpg|thumb|upright|right|මැඩෝනා 1993 [[ද ගර්ලි ෂෝ වර්ල්ඩ් ටුවර්]] අතරතුරදී රඟ දැක්වීය]] 1993 සැප්තැම්බරයේදී මැඩෝනා ද ගර්ලි ෂෝ වර්ල්ඩ් ටුවර් ආරම්භ කළ අතර, එහිදී ඇය ඉහළට නර්තන ශිල්පීන්ගෙන් වට වූ කස පහර-ඩොමිනැට්‍රික්ස් ලෙස සැරසී සිටියාය.පුවර්ටෝ රිකෝ හි දී ඇය දිවයිනේ ධජය ඇගේ කකුල් අතර වේදිකාවට අතුල්ලමින් ප්‍රේක්ෂකයන් අතර කෝපයට පත් විය.1994 මාර්තු මාසයේදී ඇය ඩේවිඩ් ලෙටර්මන් සමඟ ප්‍රමාද වූ ප්‍රදර්ශනයට ආරාධිතයෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින් රූපවාහිනියේ වාරණය අවශ්‍ය අසභ්‍ය වචන භාවිතා කරමින් ලෙටර්මන්ට ඇගේ කලිසම් යුගලයක් භාර දී එය ගඳ ගසන්නැයි ඉල්ලා සිටියාය.ඇයගේ ලිංගික ප්‍රකාශිත පොත, ඇල්බමය සහ චිත්‍රපටය නිකුත් කිරීම සහ ලෙටර්මන් හි ආක්‍රමණශීලී පෙනුම යන සියල්ලම විචාරකයින් මැඩෝනා ලිංගික කැරලිකරුවෙකු ලෙස ප්‍රශ්න කිරීමට හේතු විය. විචාරකයින් සහ රසිකයන් නිෂේධාත්මකව ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර, “ඇය බොහෝ දුර ගොස් ඇති” බවත් ඇගේ වෘත්තිය අවසන් බවත් ප්‍රකාශ කළාය. චරිතාපදානය කළ ජේ. රැන්ඩි ටාරබොරෙලි ඇගේ ප්‍රබන්ධ රූපය පහත් කිරීමට ගත් උත්සාහයක් ලෙස “මම මතක තබා ගන්නෙමි” (1994) යන ගීතය විස්තර කළෙමි. මෙම ගීතය පටිගත කර ඇත්තේ ඇලෙක් කේෂිෂියන්ගේ විත් හොනර්ස් චිත්‍රපටය සඳහා ය. සම්මාන ප්‍රදානෝත්සවයකදී ඇය ලෙටර්මන් සමඟ යටපත් වූ අතර ඇයගේ ජනප්‍රියත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා ඇගේ සංගීත අධ්‍යක්ෂණය වෙනස් කළ යුතු බව වටහා ගැනීමෙන් පසු ජේ ලෙනෝ සමඟ ද ටොනයිට් ෂෝ හි පෙනී සිටියාය. [103] ඇගේ හයවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන බෙඩ්ටයිම් ස්ටෝරිස් (1994) සමඟ මැඩෝනා මහජන මතය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා වඩා මෘදු රූපයක් භාවිතා කළේය. මෙම ඇල්බමය බිල්බෝඩ් 200 හි අංක 3 ස්ථානයට පත්වූ අතර එක්සත් ජනපදයේ ඉහළම ජනප්‍රියම ගීත පහ වන "සීක්‍රට්" සහ "ටේක් ද දුන්නක්" උත්පාදනය කළේය. දෙවැන්න හොට් 100 ට සති හතක් පුරා ඉහළින්ම වැජඹුණි. සමර්ටිං ටු මතක තබා ගැනීම, බැලට් එකතුවක් 1995 නොවැම්බරයේදී නිකුත් කරන ලදී. මෙම ඇල්බමයේ නව ගීත තුනක් ඇතුළත් විය: "you will see", "one more chance" සහ මර්වින් ගයේගේ "i want" යන කවරය. මේ කාලය වන විට මැඩෝනා රැපර් ටුපාක් ෂකූර් සමඟ පෙම් සබඳතාවක් ආරම්භ කළ නමුත් එය 1994 දී අවසන් විය. ඊළඟ වසරේදී ෂකූර් මැඩෝනා වෙත ලිපියක් මගින් හෙළි කළේ ඇය සුදු ජාතිකයෙකු වූ නිසා ඔහු එම සම්බන්ධතාවය අවසන් කළ බවයි.පසුව ඇය යෝග්‍යතා පුහුණුකරු කාලෝස් ලියොන් සමඟ ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ඇති කර ගත්තාය. 1996 සංගීත, එවිටා, මැඩෝනා, ඊවා පෙරන්ගේ ප්‍රධාන භූමිකාව රඟපෑවේය.දිගු කලක් තිස්සේ මැඩෝනා පෙරන් රඟපෑමට කැමති වූ අතර අධ්‍යක්ෂ ඇලන් පාකර්ට ලිපියක් යවමින් ඇය එම කොටස සඳහා පරිපූර්ණ වන්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කළේය. ඇය පසුව පැවසුවේ, "මම රඟපෑමට ඉපදුණු භූමිකාව මෙයයි. මම මේ සියල්ලට ඇතුළත් කළේ එය චිත්‍රපටයක චරිතයකට වඩා වැඩි යමක් නිසා ය. එය එකවරම ප්‍රීති ප්‍රමෝදයට හා බිය ගැන්වීමට හේතු විය.භූමිකාව සුරක්ෂිත කිරීමෙන් පසු ඇය වාචික පුහුණුවක් ලබා ඇති අතර ආර්ජන්ටිනාවේ සහ පෙරින්හි ඉතිහාසය ගැන ඉගෙන ගත්තාය. රූගත කිරීම් අතරතුර මැඩෝනා ගැබ්ගෙන ඇති බව දැනගත් පසු සහ දර්ශන සඳහා අවශ්‍ය වූ දැඩි මානසික උත්සාහයෙන් කිහිප වතාවක්ම රෝගාතුර විය.1996 දෙසැම්බරයේ එවිටා මුදා හැරීමෙන් පසු මැඩෝනාගේ රංගනය චිත්‍රපට විචාරකයින්ගේ පැසසුමට ලක්විය. ටයිම් සඟරාවේ සාක් කොනර් අදහස් දක්වමින්, “එවිටා ඉතා හොඳ, හොඳින් රඟපාන හා කඩවසම් දෘශ්‍යමාන බව පැවසීම සහනයක්. මැඩෝනා යළිත් වරක් අපේ අපේක්ෂාවන් අවුල් කරයි. හෝ භූමිකාව සඳහා ප්‍රහසන. මැඩෝනා විසින් වැඩිපුරම ගායනා කරන ලද ගීත අඩංගු එවිටා හ tra පටය ද්විත්ව ඇල්බමයක් ලෙස නිකුත් කරන ලදී. එයට "ඔබ මට ආදරය කළ යුතුයි" සහ "ආර්ජන්ටිනාව වෙනුවෙන් අ ry න්න එපා"; දෙවැන්න යුරෝපය පුරා රටවල් වල අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. 1996 බිල්බෝඩ් සංගීත සම්මාන උළෙලේදී ටෝනි බෙනට් විසින් මැඩෝනාට කලාකරුවන්ගේ ජයග්‍රහණ සම්මානය පිරිනමන ලදී. 1996 ඔක්තෝබර් 14 වන දින ඇය ලියොන් සමඟ ඇගේ දියණිය වන ලූර්ඩ්ස් "ලෝලා" මාරියා සිකෝන් ලියොන් බිහි කළාය.චරිතාපදානය මේරි ක්‍රොස් මෙසේ ලියයි. මැඩෝනා තම ගැබ් ගැනීම එවිටාට හානියක් වේ යැයි බොහෝ විට කනස්සල්ලට පත්ව සිටියද, ඇය වැදගත් පෞද්ගලික අරමුණු කිහිපයක් කරා ළඟා වූවාය: “දැන් වයස අවුරුදු 38 ක් වන මැඩෝනා අන්තිමේදී තිරය මත ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර දරුවෙකු ලැබීමේ සිහිනය එකම වසරේදීම ඇය සිය වෘත්තියේ තවත් සන්ධිස්ථානයකට පැමිණ ඇති අතර, ඇය සහ ඇයගේ ප්‍රතිරූපය මහජනයා සමඟ යළි පණගන්වයි. ===1998-2002: රේ ඔෆ් ලයිට්, සංගීතය, දෙවන විවාහය සහ සංචාර නැවත පැමිණීම=== ලෝර්ඩ්ස්ගේ උපතින් පසු මැඩෝනා නැගෙනහිර ගුප්ත විද්‍යාවට හා කබාලාට සම්බන්ධ වූ අතර එය නිළිය සැන්ඩ්‍රා බර්න්හාර්ඩ් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී.ඇගේ හත්වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන රේ ඔෆ් ලයිට් (1998) ඇගේ සංජානනය හා ප්‍රතිරූපයේ මෙම වෙනස පිළිබිඹු කරයි.ඇය ඉලෙක්ට්‍රොනික් නිෂ්පාදක විලියම් ඕර්බිට් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර පොප් සහ බ්‍රිතාන්‍ය රොක් සමඟ නර්තන සංගීතය මුසු කළ හැකි ශබ්දයක් නිර්මාණය කිරීමට ඇයට අවශ්‍ය විය. ඇමරිකානු සංගීත විචාරක ඈන් පවර්ස් පැහැදිලි කළේ මැඩෝනා කක්ෂය සමඟ සෙවූ දේ “මෙම වාර්තාව සඳහා ඇයට අවශ්‍ය වූ සරුසාර දෙයක් බවයි. ඇෆෙක්ස් ට්වින් වැනි දේවල් ෆැට්බෝයි සිහින් වැනි සාදයක් තිබුනි.මොඩෝනාට මේ සඳහා අවශ්‍ය වූයේ එය නොවේ. ඇයට ගායක ගායිකාවක් වැනි තවත් දෙයක් අවශ්‍ය විය. විලියම් ඕර්බිට් ඇයට එය ලබා දුන්නේය. [[File:MadonnaDrownedWorld8 cropped.jpg|upright|thumb|left|මැඩෝනා 2001 [[ඩ්‍රෝන්ඩ් වර්ල්ඩ් ටුවර්]] හි රඟ දැක්වීය]] මෙම ඇල්බමය විවේචනාත්මක පැසසුමට ලක් වූ අතර ස්ලැන්ට් සඟරාව එය "90 දශකයේ විශිෂ්ටතම පොප් මාස්ටර් එකක්" ලෙස හැඳින්වීය රේ ඔෆ් ලයිට් ග්‍රැමී සම්මාන හතරක් සමඟ සම්මාන ලැබීය - හොඳම පොප් ඇල්බමය සහ හොඳම නර්තන පටිගත කිරීම ඇතුළුව. වසරේ ඇල්බමය සහ වසරේ වාර්තාව. රෝලිං ස්ටෝන් එය "මෙතෙක් පැවති ශශ්‍රේෂ්ඨතම ඇල්බම 500" අතරට ලැයිස්තු ගත කළේය. වාණිජමය වශයෙන්, ඇල්බමය රටවල් ගණනාවක අංක එකේ ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර ලොව පුරා පිටපත් මිලියන 16 කට වඩා අලෙවි විය.ඇල්බමයේ ප්‍රමුඛතම ගීතය වන "ෆ්‍රොසෙන්" එක්සත් රාජධානියේ අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ මැඩෝනාගේ පළමු ගීතය බවට පත්වූ අතර එක්සත් ජනපදයේ එය ඇගේ හයවන අංක දෙකේ ගීතය බවට පත්විය. මැඩෝනා වැඩිම සංඛ්‍යාවක් වාර්තා කළ කලාකරුවා ලෙස තවත් වාර්තාවක් තැබීය. දෙවන ගීතය වන "රේ ඔෆ් ලයිට්" බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි පස්වන ස්ථානයට පත්විය. ගිනස් ලෝක වාර්තාවේ 1998 සංස්කරණයෙහි "මැඩෝනාට වඩා ලොව පුරා කිසිදු කාන්තා කලාකරුවෙක් වාර්තා තබා නැත". මැඩෝනා විසින් රේ, ලයිට් පදනම ආරම්භ කරන ලද අතර එය කාන්තාවන්, අධ්‍යාපනය, ගෝලීය සංවර්ධනය සහ මානුෂීය කටයුතු කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය. ඇය 1999 දී මියුසික් ඔෆ් ද හාර්ට් චිත්‍රපටයේ වයලීනය ගුරුවරියක් ලෙස රඟපෑමට අත්සන් කළ නමුත් අධ්‍යක්ෂ වෙස් ක්‍රෙවන් සමඟ ඇති “නිර්මාණාත්මක වෙනස්කම්” උපුටා දක්වමින් ඇය එම ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් විය. ඇය 1999 දී නිපදවූ ඔස්ටින් පවර්ස්: ද ස්පයි හූ ෂැග්ඩ් චිත්‍රපටය සඳහා "ලස්සන ආගන්තුකයා" ගීතය පටිගත කළ අතර එය චලන රූපයක්, රූපවාහිනියක් හෝ වෙනත් දෘශ්‍ය මාධ්‍යයක් සඳහා ලියන ලද හොඳම ගීතය සඳහා ග්‍රැමී සම්මානය දිනා ගත්තේය. මැඩෝනා 2000 දී තිරගත වූ The Next Best Thing චිත්‍රපටයේ රඟපෑ අතර චිත්‍රපටයේ හඬපටයට ගීත දෙකක් දායක විය; "ටයිම් ස්ටූඩ් ස්ටිල්" සහ දොන් මැක්ලීන් ගේ 1971 ගීතය "ඇමරිකානු පයි". මැඩෝනා සිය අටවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන මියුසික් 2000 සැප්තැම්බර් මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එහි ඉලෙක්ට්‍රොනික් ආනුභාව ලත් රේ ඔෆ් ලයිට් යුගයේ අංග අඩංගු වූ අතර එහි පූර්වගාමියා මෙන්ම විචාරකයින්ගේ පැසසුමට ලක්විය. ප්‍රංශ නිෂ්පාදක මිර්වායිස් අහමඩ්සායි සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ මැඩෝනා මෙසේ අදහස් දැක්වීය: "කිසිවෙකු නොදන්නා අමුතුම දේ සමඟ වැඩ කිරීමට මම කැමතියි - අමු දක්ෂතා ඇති සහ පිටත සිටින අන් අයට වඩා සංගීතය සපයන අය. සංගීතය යනු ශබ්දයේ අනාගතයයි." ඕල් මියුසික් හි ස්ටීවන් තෝමස් අර්ලෙවින්ට හැඟී ගියේ "සංගීතය වර්ණ, තාක්‍ෂණය, ශෛලිය හා සාරය යන කැලිඩොස්කොපික් වේගයෙන් ගලා බසින බවයි. එහි ගැඹුර හා ස්ථර රාශියක් ඇති අතර එය ස්වයං දැනුවත්ව හා ආලෝක කිරණ මෙන් පහසුවෙන් උනන්දු වේ."ඇල්බමය ලොව පුරා රටවල් 20 කට වැඩි ගණනක අංක එකේ ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර පළමු දින දහය තුළ පිටපත් මිලියන 4 ක් අලෙවි විය.එක්සත් ජනපදයේ, සංගීතය ඉහළින්ම ආරම්භ වූ අතර, අවුරුදු එකොළහකට පසු ඇයගේ පළමු අංක එකේ ඇල්බමය බවට පත්විය.එය තනි ගීත තුනක් නිෂ්පාදනය කළේය: හොට් 100 අංක එකේ "සංගීතය", "මට නොකියන්න" සහ "ගැහැණු ළමයෙකුට එය දැනෙන්නේ කුමක් ද"."ගැහැනු ළමයෙකුට දැනෙන දේ" යන සංගීත වීඩියෝවෙන් මැඩෝනා අපරාධ සහ විනාශකාරී ක්‍රියාවන් සිදු කර ඇති අතර එම්ටීවී සහ VH 1 විසින් තහනම් කරන ලදී. ඇය මුලින්ම අධ්‍යක්ෂ ගයි රිචීව මුණගැසුණු අතර පසුව ඇයගේ දෙවන සැමියා බවට පත්වන්නේ 1998 ගිම්හානයේදීය. ඔවුන්ගේ පුත් රොකෝ ජෝන් රිචී 2000 අගෝස්තු 11 වන දින ලොස් ඇන්ජලීස් හිදී උපත ලැබීය.රොකෝකෝ සහ මැඩෝනා උපතින්ම වැදෑමහ වැළඳී ඇති නිසා ඇයට සංකූලතා ඇති විය. 2000 දෙසැම්බර් 21 වන දින ස්කොට්ලන්තයේ ඩෝර්නොක්හි ඩෝර්නොක් ආසන දෙව්මැදුරේදී ඔහුව නම් කරන ලදී. මැඩෝනා පසුදා රිචී සමඟ විවාහ වූයේ අසල පිහිටි ස්කිබෝ කාසල්හිදී ය. වසර අටක සංචාරයක් නොපැවැත්වීමෙන් පසුව, මැඩෝනා 2001 ජුනි මාසයේදී සිය Drowned World Tour ආරම්භ කළාය. මෙම සංචාරය එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ නගරවල සංචාරය කළ අතර ඒකල චිත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් වසරේ වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් ප්‍රසංග චාරිකාව වන අතර එය විකුණා දැමූ ප්‍රදර්ශන 47 කින් ඩොලර් මිලියන 75 ක් උපයා ඇත. සංචාරයේ ගෘහස්ථ වීඩියෝ නිකුතුවට සමගාමීව ඇය GHV2 නමින් ඇගේ දෙවන විශාලතම ජනප්‍රියම එකතුව ද නිකුත් කළාය. GHV2 බිල්බෝඩ් 200 හි අංක 7 ස්ථානයට පත්විය. රිචී විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ස්වීප්ට් අවේ චිත්‍රපටයේ මැඩෝනා රඟපෑවේය. එක්සත් රාජධානියේ සෘජු වීඩියෝ පටයක් නිකුත් කරන ලද මෙම චිත්‍රපටය වාණිජමය හා විවේචනාත්මක අසාර්ථකත්වයක් විය.විශ්වීය වශයෙන් නරක විචාරයන් සඳහා 2002 මැයි මාසයේදී ඇය ලන්ඩනයේ වෙස්ට් එන්ඩ් නාට්‍යයේ වින්ඩ්හැම්ස් රඟහලේ ('මැඩෝනා රිචී' ලෙස නම් කර ඇත) රඟපෑවාය. එය "සන්ධ්‍යාවේ ලොකුම බලාපොරොත්තු සුන්වීම" ලෙස විස්තර කරන ලදී. එම ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ජේම්ස් බොන්ඩ් චිත්‍රපටයේ ඩයි අනදර් ඩේ චිත්‍රපටයේ මාතෘකාව වන "තවත් දවසක්" එළිදැක්වූ අතර එහි ප්‍රධාන චරිතයක් රඟපෑ අතර පීටර් බ්‍රැඩ්ෂෝ විසින් ද ගාඩියන් පුවත්පතේ "ඇදහිය නොහැකි තරම් ලී" ලෙස විස්තර කරන ලදී. මෙම ගීතය බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි අටවන ස්ථානයට පත්වූ අතර හොඳම මුල් ගීතය සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය සහ නරකම මුල් ගීතය සඳහා ගෝල්ඩන් රාස්ප්බෙරි සම්මානය යන දෙකටම නම් කරන ලදී. ===2003-2006: ඇමරිකානු ජීවිතය සහ Confessions on a Dance Floor=== තවත් දිනක මිය ගිය පසු, මැඩෝනා 2003 දී විලාසිතා ඡායාරූප ශිල්පී ස්ටීවන් ක්ලයින් සමඟ එක්ස්-ස්ටැටික් ප්‍රෝ = සීඑස්එස් නම් ප්‍රදර්ශන ස්ථාපනය සඳහා සහයෝගයෙන් කටයුතු කළේය. ඩබ්ලිව් සඟරාවේ ඡායාරූප රූගත කිරීමක ඡායාරූප ගැනීම සහ වීඩියෝ කොටස් හතක් එයට ඇතුළත් විය. මෙම ස්ථාපනය මාර්තු සිට මැයි දක්වා නිව්යෝර්ක් හි ඩීච් ප්‍රොජෙක්ට්ස් ගැලරියේ ක්‍රියාත්මක වූ අතර සංස්කරණය කරන ලද ස්වරූපයෙන් ලොව පුරා සංචාරය කළේය.එම වසරේම මැඩෝනා සිය නවවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන ඇමරිකානු ලයිෆ් එළිදැක්වූ අතර එය ඇමරිකානු සමාජය පිළිබඳ ඇගේ නිරීක්ෂණ මත පදනම් විය.මෙම වාර්තාව "මතක මංතීරුවකින් බැස යන ගමනක් වැනි ය, මා ඉටු කළ සෑම දෙයක්ම සහ මා වරක් අගය කළ සියලු දේ සහ මට වැදගත් වූ සියල්ල දෙස ආපසු හැරී බලයි" යනුවෙන් ඇය පැහැදිලි කළාය."ඇමරිකානු ජීවිතය යනු ඇගේ වඩාත්ම වික්‍රමාන්විත හා පද රචනා සහිත ඇල්බමයක්" යැයි ද ඇඩ්වොකේට් හි ලැරී ෆ්ලික්ට හැඟී ගියේය. මාතෘකා ගීතය හොට් 100 හි 37 වන ස්ථානයට පත්විය. එහි මුල් සංගීත වීඩියෝව අවලංගු කරන ලද්දේ මැඩෝනා සිතූ පරිදි ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ යුද නිරූපණයන් ඇතුළත් වන මෙම පටය ඇමරිකාව ඉරාකය සමඟ යුද්ධයේ යෙදී සිටි බැවින් එය දේශප්‍රේමී යැයි සලකනු ඇත. පිටපත් මිලියන හතරක් ලොව පුරා අලෙවි වූ අතර, AMERICAN LIFE යනු ඇගේ වෘත්තියෙහි අඩුම අලෙවියක් සහිත ඇල්බමයයි. [[File:Madonna American (cropped).jpg|thumb|upright|2004 ප්‍රතිනිර්මාණ ලෝක සංචාරයේ මිලිටරි අංශය අතරතුර මැඩෝනා "ඇමරිකානු ජීවිතය" රඟ දැක්වීය]] 2003 වසරේ එම්ටීවී වීඩියෝ මියුසික් සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා තවත් ප්‍රකෝපකාරී රංගනයක් ඉදිරිපත් කළාය. ඇය "හොලිවුඩ්" ගීතය ගායනා කරන අතරතුර ගායිකා බ්‍රිට්නි ස්පියර්ස් සහ ක්‍රිස්ටිනා ඇගිලේරා සිප ගත්තාය. 2003 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ස්පියර්ස්ගේ "මට එරෙහි සංගීතයට" ගීතය සඳහා ආරාධිත හඬ ඉදිරිපත් කළාය. එය පසුව රීමික්ස් ඇන්ඩ් රිවිසිටඩ් නිකුත් කිරීමත් සමඟ සිදු විය. ඊපී හි ඇමරිකානු ජීවිතයෙන් නැවත සංස්කරණය කරන ලද ගීත අඩංගු වූ අතර මීට පෙර බෙඩ් ටයිම් කතන්දර පටිගත කිරීමේ සැසිවාරයෙන් නිකුත් නොවූ ගීතයක් වන "ඔබේ අවංකකම" ඇතුළත් විය. ළමා පොත් පහක කතුවරයා වීමට මැඩෝනා කැලේවේ ආර්ට්ස් ඇන්ඩ් එන්ටර්ටේන්මන්ට් සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය. මෙම පොත් වලින් පළමුවැන්න 2003 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි. මෙම කථාව ඉංග්‍රීසි පාසල් සිසුවියන් සිව්දෙනෙකු පිළිබඳව වූ අතර එකිනෙකා කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාව හා ඊර්ෂ්‍යාව විය. මෙම පොත නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්හි හොඳම විකුණුම් ලැයිස්තුවේ ඉහළින්ම ආරම්භ වූ අතර එය වේගයෙන් අලෙවි වූ ළමා පින්තූර පොත බවට පත්විය.මැඩෝනා එහි සියලුම මුදල් ළමා පුණ්‍යායතනයට පරිත්‍යාග කළේය. ඊළඟ වසරේ මැඩෝනා සහ මේවරික් වෝනර් මියුසික් ගෘප් සහ එහි හිටපු මව් සමාගම වන ටයිම් වෝනර්ට එරෙහිව නඩු පවරා, සම්පත් අනිසි ලෙස පරිහරණය කිරීම සහ පොත් තැබීම දුර්වල වීම නිසා සමාගමට ඩොලර් මිලියන ගණනක් වැය වූ බව කියා සිටියේය. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් වෝනර් විසින් නඩු විභාගයක් ගොනු කරනු ලැබුවේ මේවරික්ට ඩොලර් මිලියන ගණනක් තනිවම අහිමි වී ඇති බවට චෝදනා කරමිනි.මැඩෝනා සහ රොනී ඩෂෙව්ට අයත් මේවරික් කොටස් වෝනර් විසින් මිලදී ගත් විට ආරවුල විසඳුණි. මැඩෝනා සහ ඩෂෙව්ගේ සමාගම වෝනර් මියුසික් හි පූර්ණ අනුබද්ධිත ආයතනයක් බවට පත් වූ නමුත් මැඩෝනා තවමත් වෙනම පටිගත කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුවක් යටතේ වෝනර් සමඟ අත්සන් කරන ලදී. 2004 මැද භාගයේදී මැඩෝනා එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ යුරෝපයේ නැවත සොයාගැනීම් ලෝක චාරිකාව ආරම්භ කළේය. එය ඩොලර් මිලියන 120 ක් පමණ උපයා ගත් 2004 දී වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය බවට පත් වූ අතර ඇයගේ වාර්තා චිත්‍රපටය වන අයි ගොයිං ටෙල් යූ රහස් වාර්තා චිත්‍රපටයේ මාතෘකාව බවට පත්විය. 2004 නොවැම්බරයේදී ඇය බීට්ල්ස්, එල්විස් ප්‍රෙස්ලි, බොබ් මාලේ සහ යූ 2 සමඟ එහි ආරම්භක සාමාජිකයන් පස් දෙනාගෙන් එක් අයෙකු ලෙස එක්සත් රාජධානියේ සංගීත ශාලාවට ඇතුළත් කරන ලදී.රෝලිං ස්ටෝන් විසින් බ්‍රිට්නි ස්පියර්ස් විසින් රචිත ඇය පිළිබඳ ලිපියක් ඇතුළත්, සර්වකාලීන ශ්‍රේෂ් est තම කලාකරුවන් 100 දෙනාගේ විශේෂ කලාපයේ 36 වන ස්ථානයට පත්විය.2005 ජනවාරි මාසයේදී මැඩෝනා සුනාමි ආධාරයේදී ජෝන් ලෙනන් ගීතයේ "ඉමාජින්" ගීතයේ ආවරණ පිටපතක් ඉදිරිපත් කළේය. ඇය 2005 ජූලි මාසයේදී ලන්ඩනයේ පැවති සජීවී 8 ප්‍රතිලාභ ප්‍රසංගයේදී ද ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. [[File:HungUpFresno (cropped).jpg|thumb|upright|left|මැඩෝනා 2006 [[පාපොච්චාරණ චාරිකාව]] හි රඟ දැක්වීය]] ඇගේ දහවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන කොන්ෆෙෂන්ස් ඔන් ඩාන්ස් ෆ්ලෝරය 2005 නොවැම්බරයේදී නිකුත් කරන ලදී. සංගීතමය වශයෙන් ඇල්බමය ඩීජේ විසින් රචනා කරන ලද සමාජ ශාලාවක් මෙන් ව්‍යුහගත විය.එය විචාරකයින්ගේ පැසසුමට ලක් වූ අතර බිල්බෝඩ් හි කීත් කැල්ෆීල්ඩ් අදහස් දක්වමින් මෙම ඇල්බමය “පොප් රැජින සඳහා නැවත පැමිණීම සාදරයෙන් පිළිගනියි.”ඇල්බමය හොඳම ඉලෙක්ට්‍රොනික / නර්තන ඇල්බමය සඳහා ග්‍රැමී සම්මානය දිනා ගත්තේය. නැටුම් තට්ටුවක පාපොච්චාරණය සහ එහි ප්‍රධාන ගීතය වන "හං අප්" පිළිවෙලින් රටවල් 40 සහ 41 අතර අංක 1 ස්ථානයට පත්වී ගිනස් ලෝක වාර්තාවල ස්ථානයක් දිනා ගත්තේය.මෙම ගීතයේ ABBA හි "Gimme! Gimme! Gimme! (මධ්‍යම රාත්‍රියෙන් පසු මිනිසෙකු)" නියැදියක් අඩංගු වූ අතර, ABBA විසින් ඔවුන්ගේ වැඩ කටයුතු සඳහා අවසර දුන් දෙවන අවස්ථාව පමණි. ABBA [[ගීත රචක]] Björn Ulvaeus සඳහන් කළේ "එය සියයට සියයක් පොප් සංගීතයයි." [170] දෙවන කණුව වන "SOORY" මැඩෝනා එක්සත් රාජධානියේ දොළොස්වන අංක එකේ ගීතය බවට පත්විය. මැඩෝනා 2006 මැයි මාසයේදී Confessions චාරිකාව ආරම්භ කළ අතර එය මිලියන 1.2 ක ගෝලීය ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් සහ ඩොලර් මිලියන 193.7 කට වඩා වැඩි ආදායමක් උපයා ගත් අතර එය කාන්තා කලාකරුවකු සඳහා මේ දක්වා වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය බවට පත්විය.මැඩෝනා "ලයිව් ටු ටෙල්" හි කාර්ය සාධනය සඳහා කුරුස කුරුස හා කටු ඔටුන්න වැනි ආගමික සංකේත භාවිතා කළේය. එය රුසියානු ඕතඩොක්ස් පල්ලිය සහ රුසියාවේ යුදෙව් ප්‍රජාවන්ගේ සම්මේලනය ඇගේ ප්‍රසංගය වර්ජනය කරන ලෙස සියළුම සාමාජිකයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමට හේතු විය. ඒ අතරම, ෆොනොග්‍රැෆික් කර්මාන්තයේ ජාත්‍යන්තර සම්මේලනය (අයිඑෆ්පීඅයි) නිල වශයෙන් නිවේදනය කළේ මැඩෝනා සිය ඇල්බම පිටපත් මිලියන 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් ලොව පුරා අලෙවි කර ඇති බවයි. සංචාරයේ යෙදී සිටියදී මැඩෝනා මලාවි රයිසින් යන පුණ්‍යායතන සංවිධානයක් ආරම්භ කළ අතර අර්ධ වශයෙන් අනාථ නිවාසයකට සහ එම රටට සංචාරය කළේය. 2006 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඩේවිඩ් බණ්ඩා නම් පිරිමි ළමයෙකුව දරුකමට හදා ගැනීමට ඇය තීරණය කළාය. දරුකමට හදා ගැනීම දැඩි මහජන ප්‍රතිචාරයක් ඇති කළේය, මන්ද දරුකමට හදා ගැනීමට පෙර දෙමව්පියන් මලාවි හි පදිංචිව සිටිය යුතු බව මලාවියානු නීතියට අනුව මැඩෝනා නොකළේය. ඇය මේ පිළිබඳව ඔප්රා වින්ෆ්‍රේ ප්‍රදර්ශනයේදී අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ මලාවි හි විදේශීය දරුකමට හදා ගැනීම නියාමනය කරන ලිඛිත දරුකමට හදා ගැනීමේ නීති නොමැති බවයි. බන්ඩාට පළමු වරට මුණගැසුණු විට මැලේරියාව හා ක්ෂය රෝගයෙන් බේරී නියුමෝනියාවෙන් පෙළෙන ආකාරය ඇය විස්තර කළාය. බණ්ඩාගේ ජීව විද්‍යාත්මක පියා වන යොහාන් අදහස් දක්වමින්, “මෙම ඊනියා මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීන් සෑම දිනකම මට හිරිහැර කරති, මා කරන්නේ කුමක්දැයි මා නොදන්නා බවට මට තර්ජනය කරති ... ඔවුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ ඔවුන්ගේ අධිකරණ නඩුවට සහාය දීමටයි, මට කළ නොහැකි දෙයක් මා මැඩෝනා සහ ඇගේ සැමියා සමඟ එකඟ වූ දේ මම දනිමි. දරුකමට හදා ගැනීම 2008 මැයි මාසයේදී අවසන් කරන ලදී. ===2007–2011: චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය, හාඩ් කැන්ඩි සහ ව්‍යාපාර=== [[File:Nathan Rissman and Madonna by David Shankbone.jpg|thumb|මැඩෝනා සහ නේතන් රිස්මන් 2008 [[ට්‍රිබිකා චිත්‍රපට උළෙල]] හි '' [[මම නිසා අපි]] '' මංගල දර්ශනයේදී.]] 2007 ජූලි මාසයේදී ලන්ඩන් ලයිව් අර්ත් ප්‍රසංගයේදී මැඩෝනා "හේ යූ" ගීතය නිකුත් කර රඟ දැක්වීය. ඇය වෝනර් බ්‍රදර්ස් රෙකෝර්ඩ්ස් වෙතින් ඉවත්ව යන බව නිවේදනය කළ අතර, නව ඩොලර් මිලියන 120 ක, ලයිව් නේෂන් සමඟ වසර දහයක 360 ගිවිසුමක් ප්‍රකාශයට පත් කළාය. 2008 දී මැඩෝනා විසින් මලාවියානුවන් මුහුණ දෙන ගැටලු පිළිබඳ වාර්තා චිත්‍රපටයක් වන I Am because We are නිෂ්පාදනය කර ලිවීය. එය අධ්‍යක්ෂණය කළේ මැඩෝනාගේ ගෙවතු වගාකරු ලෙස සේවය කළ නේතන් රිස්මන් විසිනි. ඇය සිය පළමු චිත්‍රපටය වන Filth and Wisdom අධ්‍යක්ෂණය කළාය. චිත්‍රපටයේ කතාව මිතුරන් තිදෙනෙකු හා ඔවුන්ගේ අභිලාෂයන් වටා කැරකුණි. ටයිම්ස් පුවත්පත කියා සිටියේ ඇය “තමා ආඩම්බරයට පත්වූ” බවයි. ඩේලි ටෙලිග්‍රාෆ් චිත්‍රපටය විස්තර කළේ “මුලුමනින්ම උත්සාහයක් නැති පළමු උත්සාහයක් නොවන නමුත් මැඩෝනා සිය දෛනික රැකියාවෙහි රැඳී සිටීම හොඳය” යනුවෙනි. මාර්තු 10,2008, මැඩෝනා සුදුසුකම් ලැබීමේ පළමු වසර තුළදී රොක් ඇන්ඩ් රෝල් හෝල් ඔෆ් ෆේම් වෙත ඇතුළත් කරන ලදී. ඇය උත්සවයේදී ගායනා නොකළ අතර සෙසු හෝල් ඔෆ් ෆේම් ඉන්ඩිකීස් සහ මිචිගන් ස්වදේශිකයන් වන ස්ටූජස්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ඇගේ "බර්නිං අප්" සහ "රේ ඔෆ් ලයිට්" ගීත ගායනා කරන ලෙසයි. මැඩෝනා සිය එකොළොස් වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන හාඩ් කැන්ඩි 2008 අප්‍රියෙල් මාසයේදී නිකුත් කළේය. ආර් ඇන්ඩ් බී සහ නාගරික පොප් බලපෑම් වලින් සමන්විත වූ හාඩ් කැන්ඩි හි ගීත ස්වයං චරිතාපදානයකින් යුක්ත වූ අතර මැඩෝනා ජස්ටින් ටිම්බර්ක්, ටිම්බලන්ඩ්, ෆැරල් විලියම්ස් සහ නේට් "ඩන්ජා" හිල්ස් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන අයුරු දුටුවේය.මෙම ඇල්බමය රටවල් 37 ක සහ බිල්බෝඩ් 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. රෝලිං ස්ටෝන් හි කැරන් ගන්ස් එය "ඇගේ ඉදිරි සංචාරයේ ආකර්ෂණීය රසයක්" ලෙස ප්‍රශංසා කළ අතර,බීබීසී වාර්තාකරු මාර්ක් සැවේජ් එය "නාගරික වෙළඳපොළ උපයෝගී කර ගැනීමේ උත්සාහයක්" ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. [[File:HumanNature2009 (cropped).jpg|thumb|මැඩෝනා 2009 දී ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් හි රඟ දැක්වීය.]] "4 MINIUTS" ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය ලෙස නිකුත් වූ අතර එය බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි තුන්වන ස්ථානයට පත්විය. එය මැඩෝනාගේ 37 වන හොඳම දස දෙනා අතරට පැමිණියේය. එමෙන්ම ඇයගේ අතීත එල්විස් ප්‍රෙස්ලි වැඩිම ජනප්‍රියම දස දෙනා අතරට පැමිණියේය. එක්සත් රාජධානියේදී ඇය කාන්තා කලාකරුවෙකු සඳහා වැඩිම අංක එකේ කේවල ගීතය ලෙස සිය වාර්තාව රඳවා ගත්තාය; "4 MINIUTS" ඇගේ දහතුන්වන විය. 23 වන ජපාන ගෝල්ඩ් ඩිස්ක් සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා සිය පස්වන කලාකරු කුසලානය ජපානයේ පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමයෙන් ලබා ගත් අතර එය ඕනෑම කලාකරුවෙකුට වඩාත්ම වැඩිය. ඇල්බමය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය ලයිව් නේෂන් සමඟ ඇගේ පළමු ප්‍රධාන ව්‍යාපාරය වන ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් ආරම්භ කළාය. ඩොලර් මිලියන 408 ක දළ ආදායමක් සහිතව, එය රෝලිං ස්ටෝන්ස්ගේ විශාල පිපිරුම් චාරිකාව පිටුපසින් මෙතෙක් වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් දෙවන සංචාරය ලෙස අවසන් විය. රොජර් වෝටර්ස්ගේ වෝල් ලයිව් එය 2013 දී අභිබවා යන තෙක් එය ඒකල චිත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය විය. 2008 ජූලි මාසයේදී ක්‍රිස්ටෝපර් සිකෝන් විසින් ලයිෆ් විත් මයි සිස්ටර් මැඩෝනා නමින් පොතක් නිකුත් කරන ලද අතර එය ඉල්ලීමක් නොකළ ප්‍රකාශනය හේතුවෙන් මැඩෝනා සහ ඔහු අතර ආරවුලක් ඇති විය.බිඳවැටීමත් සමඟ මැඩෝනා රිචීගෙන් දික්කසාද වීමට ඉල්ලුම් කළේ වෙනස් කළ නොහැකි වෙනස්කම් උපුටා දක්වමිනි. 2008 දෙසැම්බරයේ මැඩෝනාගේ ප්‍රකාශකයා නිවේදනය කළේ රිචී සමඟ දික්කසාද ගිවිසුමකට මැඩෝනා එකඟ වූ බවත්, එම කොන්දේසි මගින් ඔහුට ඩොලර් මිලියන 50-60 අතර (ඩොලර් මිලියන 66.67–80) අතර ප්‍රදානයක් ලබා දුන් බවත්, එම යුවළගේ ලන්ඩන් පබ් සහ පදිංචිය සහ විල්ට්ෂයර් වතුයාය ලන්ඩනයේ හයි හෝල්බර්න් හි පවුල් අංශයේ සායනික විදුහල්පති ලේඛනයේ නියෝගයක් මගින් දිසා විනිසුරු රීඩ් විසින් විවාහය විසුරුවා හරින ලදී. ඔවුන් පිළිවෙලින් වයස අවුරුදු අට සහ තුන වන රොකෝ සහ ඩේවිඩ් සඳහා සම්මුතිවාදී ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, දරුවන්ගේ කාලය රිචීගේ ලන්ඩන් නිවස සහ නිව්යෝක්හි මැඩෝනාගේ නිවස අතර බෙදා වෙන් කරන ලදී. එහිදී ඔවුන් දෙදෙනා ලෝර්ඩ්ස් සමඟ එක් විය. වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන්, 2009 මැයි මාසයේදී මලාවි සිට චිෆුන්ඩෝ "මර්සි" ජේම්ස්ව දරුකමට හදා ගැනීමට මැඩෝනා ඉල්ලුම් කළ නමුත් රටේ මහාධිකරණය එම ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ මැඩෝනා එහි පදිංචිකරුවෙකු නොවන නිසාය. ඇය නැවත අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කළ අතර, 2009 ජුනි 12 වන දින මලාවි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඇයට දයාව ලබා ගැනීමේ අයිතිය ලබා දුන්නේය. මැඩෝනා වෝර්නර් සමඟ ඇතිකරගත් ගිවිසුම 2009 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඇගේ තුන්වන විශාලතම ගීත ඇල්බමය වන සැමරුම එළිදැක්වීමෙන් අවසන් විය. එහි නව ගීත "සැමරුම" සහ "රිවෝල්වරය" ඇතුළත් විය. කැනඩාව, ජර්මනිය, ඉතාලිය සහ එක්සත් රාජධානිය ඇතුළු රටවල් කිහිපයක සැමරුම අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. මියගිය පොප් ගායක [[මයිකල් ජැක්සන්ට]] උපහාර දැක්වීම සඳහා ඇය 2009 MTV වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලට පෙනී සිටියාය. මැඩෝනා එක්සත් ජනපදය තුළ දශකයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ තනි කලාකරුවා සහ එක්සත් රාජධානියේ දශකයේ වැඩියෙන්ම වාදනය කළ කලාකරුවා ලෙස 2000 දශකය අවසන් කළේය. ඩොලර් මිලියන 801 කට අධික දළ ආදායමක්, මිලියන 6.3 ක පැමිණීමක් සහ ප්‍රදර්ශන 248 ක විකුණුම් 244 ක් ලබා ගනිමින් බිල්බෝඩ් ඇය දශකයේ තුන්වන ඉහළම සංචාරක කලාකරුවා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළාය. මැඩෝනා 2010 ජනවාරි මාසයේදී හෝප් ෆෝ හයිටි නව්: භූමිකම්පා සහන ප්‍රසංගය සඳහා ගෝලීය ප්‍රතිලාභයක් ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. ඇගේ තෙවන සජීවී ඇල්බමය වන ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් අප්‍රේල් මාසයේදී එළිදැක්වූ අතර එය බිල්බෝඩ් 200 හි දහවන ස්ථානයට පත්විය. එය ඔරිකන් ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඇයගේ 20 වන හොඳම දස දෙනා බවට පත්විය. ජපානයේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාවකින් වැඩිම ඇල්බම දහය සඳහා බීට්ල්ස්ගේ වාර්තාව බිඳ දැමීය.මැඩෝනා ඇමරිකානු රූපවාහිනී වැඩසටහනක් වන ග්ලීට ඇගේ සමස්ත සංගීත නාමාවලිය සඳහාම අයිතිය ලබා දුන් අතර නිෂ්පාදකයින් ඇගේ ගීත පමණක් ඇතුළත් කථාංගයක් නිර්මාණය කළේය.ඇය ලෝර්ඩ්ස් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර 1980 ගණන්වල කීර්තියට පත්වූ විට ඇගේ පන්ක්-ගර්ල් විලාසිතාවෙන් ආනුභාව ලත් මැටීරියල් ගර්ල් ඇඳුම් පෙළ මුදා හැරියාය.ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ලොව පුරා හාඩ් කැන්ඩි ෆිට්නස් නමින් ශාරීරික යෝග්‍යතා මධ්‍යස්ථාන මාලාවක් විවෘත කළ අතර, මාස තුනකට පසු සත්‍යය හෝ ඩෙයාර් නමින් දෙවන විලාසිතා සන්නාමයක් එළිදැක්වූ අතර එයට පාවහන්, සුවඳ විලවුන්, යට ඇඳුම් සහ උපාංග ඇතුළත් විය. මැඩෝනා 2010 ජනවාරි මාසයේදී හෝප් ෆෝ හයිටි නව්: භූමිකම්පා සහන ප්‍රසංගය සඳහා ගෝලීය ප්‍රතිලාභයක් ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. ඇගේ තෙවන සජීවී ඇල්බමය වන ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් අප්‍රේල් මාසයේදී එළිදැක්වූ අතර එය බිල්බෝඩ් 200 හි දහවන ස්ථානයට පත්විය. එය ඔරිකන් ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඇයගේ 20 වන හොඳම දස දෙනා බවට පත්විය. ජපානයේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාවකින් වැඩිම ඇල්බම දහය සඳහා බීට්ල්ස්ගේ වාර්තාව බිඳ දැමීය. මැඩෝනා ඇමරිකානු රූපවාහිනී වැඩසටහනක් වන ග්ලීට ඇගේ සමස්ත සංගීත නාමාවලිය සඳහාම අයිතිය ලබා දුන් අතර නිෂ්පාදකයින් ඇගේ ගීත පමණක් ඇතුළත් කථාංගයක් නිර්මාණය කළේය. ඇය ලෝර්ඩ්ස් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර 1980 ගණන්වල කීර්තියට පත්වූ විට ඇගේ පන්ක්-ගර්ල් විලාසිතාවෙන් ආනුභාව ලත් මැටීරියල් ගර්ල් ඇඳුම් පෙළ මුදා හැරියාය.ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ලොව පුරා හාඩ් කැන්ඩි ෆිට්නස් නමින් ශාරීරික යෝග්‍යතා මධ්‍යස්ථාන මාලාවක් විවෘත කළ අතර, මාස තුනකට පසු සත්‍යය හෝ ඩෙයාර් නමින් දෙවන විලාසිතා සන්නාමයක් එළිදැක්වූ අතර එයට පාවහන්, සුවඳ විලවුන්, යට ඇඳුම් සහ උපාංග ඇතුළත් විය. ===2012–2017: සුපර් බෝල් XLVI අර්ධ කාලීන සංදර්ශනය, MDN සහ REBEL HEART==== 2012 පෙබරවාරියේ දී, ඉන්දියානා හි ඉන්දියානාපොලිස් හි ලූකස් ඔයිල් ක්‍රීඩාංගනයේ පැවති සුපර් බෝල් එක්ස්එල්වීඅයි අර්ධ කාලීන ප්‍රදර්ශනයට මැඩෝනා සිරස්තලයට පත් විය.ඇයගේ රංගනය සර්කූ ඩු සොලෙයිල් සහ ජේමි කිං විසින් දර්ශනය කරන ලද අතර විශේෂ අමුත්තන් LMFAO, Nici Minaj, M.I.A. සහ සීලෝ ග්‍රීන්. එය ඉතිහාසයේ එවකට වැඩිපුරම නරඹන ලද සුපර් බෝල් අර්ධ කාලීන ප්‍රදර්ශනය බවට පත්විය. මෙම අවස්ථාව අතරතුර, ඇය ඇගේ දොළොස්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන එම්ඩීඑන්ඒ හි ප්‍රධාන ගීතය වන "Give Me All Your Luvin"එය බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි 38 වන ඉහළම දස දෙනා අතරට එක්විය. [[File:Madonna 10, 2012.jpg|thumb|upright|2012 [[MDNA]] චාරිකාව අතරතුර මැඩෝනා රඟ දැක්වීය. මෙම සංචාරය නිමවීමෙන් පසු මෙතෙක් ලබා ඇති වැඩිම ආදායම් උපයාගත් දහවන සංචාරය බවට පත්විය.]] එම්ඩීඑන්ඒ 2012 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර විලියම් ඕර්බිට් සහ මාටින් සොල්වෙග් ඇතුළු විවිධ නිෂ්පාදකයින් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ලදී. ලයිව් නේෂන් සමඟ ඇය කළ 360 ගනුදෙනුවේ කොටසක් ලෙස ඇය අත්සන් කළ ඉන්ටර්ස්කෝප් රෙකෝර්ඩ්ස් සමඟ ඇල්බම තුනක ගනුදෙනුව යටතේ ඇයගේ පළමු නිකුතුව මෙය විය.ලයිව් නේෂන් හට සංගීත පටිගත කිරීම් බෙදා හැරීමට නොහැකි වූ බැවින් ඇය පටිගත කිරීමේ ලේබලයට අත්සන් කරන ලදී. එම්ඩීඑන්ඒ මැඩෝනාගේ අඛණ්ඩව පස්වන චිත්‍රාගාර වාර්තාව බවට පත් වූයේ බිල්බෝඩ් 200 හි ඉහළින්ම ය. මෙම ඇල්බමය බොහෝ දුරට ප්‍රවර්ධනය කරන ලද්දේ එම්ඩීඑන්ඒ ටුවර් විසිනි, එය 2012 මැයි සිට දෙසැම්බර් දක්වා පැවතුනි.මෙම සංචාරයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය, ගිනි අවි, මානව හිමිකම්, නිරුවත සහ දේශපාලනය වැනි මතභේදාත්මක විෂයයන් ඇතුළත් විය. විකුණා දැමූ සංදර්ශන 88 කින් ඩොලර් මිලියන 305.2 ක දළ ආදායමක් සහිතව, එය 2012 දී වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය බවට පත් වූ අතර එවකට මෙතෙක් ලබා ඇති වැඩිම ආදායම් උපයන දහවන සංචාරය බවට පත්විය.ඩොලර් මිලියන 125 ක ආදායමක් උපයා ඇති ෆෝබ්ස් විසින් වසරේ ඉහළම ආදායම් ලබන කීර්තිමත් පුද්ගලයා ලෙස මැඩෝනා නම් කරන ලදී. මැඩෝනා ස්ටීවන් ක්ලයින් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර මිනිත්තු 17 ක චිත්‍රපටයක් රහසිගත ප්‍රොජෙක්ට් විප්ලවය අධ්‍යක්ෂණය කළ අතර එය 2013 සැප්තැම්බර් මාසයේදී බිට් ටොරන්ට් හි නිකුත් විය.චිත‍්‍රපටය සමඟ ඇය කලාව සහ නිදහස සඳහා වූ මුලපිරීම දියත් කළ අතර එය "ලොව පුරා හිංසා පීඩා සහ අයුක්තියට පිළියම් යෙදීම සඳහා කලාව සහ නිදහස් කථනය" ප්‍රවර්ධනය කිරීමට උපකාරී විය. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා වෙබ් අඩවිය ආරම්භයේ සිටම චිත්‍ර 3000 කට අධික ඉදිරිපත් කිරීම් ඇතුළත් වූ අතර මැඩෝනා නිරන්තරයෙන් අධීක්ෂණය කර ඩේවිඩ් බ්ලේන් සහ කැටි පෙරී වැනි කලාකරුවන් ආගන්තුක භාරකරුවන් ලෙස බඳවා ගන්නා ලදී. 2013 වන විට මැඩෝනා රයිසින් මලාවි ඩොලර් 400,000 ක වටිනාකමකින් යුත් මලාවි හි ළමුන් 4,000 ක් දැනුවත් කිරීම සඳහා පාසල් දහයක් ඉදිකර තිබේ.2013 අප්‍රියෙල් මාසයේදී මැඩෝනා පාසල් වෙත ගිය විට මලාවි ජනාධිපති ජොයිස් බණ්ඩා ඇයට පුණ්‍යායතනයේ දායකත්වය අතිශයෝක්තියට නැංවූ බවට චෝදනා කළේය.බණ්ඩාගේ ප්‍රකාශයෙන් මැඩෝනා කණගාටුවට පත් වූ නමුත් “මෙම හාස්‍යජනක චෝදනාවලින් අවධානය වෙනතකට යොමු කිරීමේ කිසිදු අදහසක් ඇයට නොමැති” බව පැහැදිලි කළාය. බණ්ඩා සිය පුවත්පත් කණ්ඩායම විසින් නිකුත් කරන ලද ප්‍රකාශය අනුමත කර නොමැති බව පසුව තහවුරු විය. මැඩෝනා 2014 මැයි මාසයේදී සිය උපන් ගම වන ඩෙට්‍රොයිට් වෙත ගොස් නගරයේ බංකොලොත් භාවයට ආධාර කිරීම සඳහා අරමුදල් පරිත්‍යාග කළේය. එම වසරේම ජපානයේ ටෝකියෝ නුවර එම්ඩීඑන්ඒ සම දියත් කිරීමත් සමඟ ඇගේ ව්‍යාපාර කටයුතු සම ආරක්ෂණ නිෂ්පාදන දක්වා ව්‍යාප්ත විය. මැඩෝනාගේ දහතුන්වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන රෙබෙල් හාර්ට් 2015 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එහි නිරූපණ දහතුනක් අන්තර්ජාලයට කාන්දු වී මාස තුනකට පසුවය.කිහිප දෙනෙකු පමණක් සහභාගී වූ ඇගේ පෙර උත්සාහයන් මෙන් නොව, මැඩෝනා අවීචි, ඩිප්ලෝ සහ කැනී වෙස්ට් ඇතුළු සහයෝගිතාකරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් සමඟ වැඩ කළේය."පුද්ගලික සහ වෘත්තීයමය පරාවර්තනයේ අව්‍යාජ ප්‍රකාශ" සමඟින්, අන්තර්ග්‍රහණය කිරීම වාර්තාගතව පවතින පදනම් තේමාවන්ගෙන් එකක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කර ඇත. මැඩෝනා නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතේ ජෝන් පරෙල්ස්ට පැහැදිලි කළේ ඇය කිසි විටෙකත් ඇගේ අතීත උත්සාහයන් දෙස ආපසු හැරී නොබැලුවද, එය මතක් කිරීම කැරලිකාර හදවතට සුදුසු යැයි හැඟුණු බවය. සංගීත විචාරකයින් ඇල්බමය කෙරෙහි ධනාත්මක ප්‍රතිචාරයක් දැක්වූ අතර එය දශකයක් තුළ ඇයගේ හොඳම උත්සාහය ලෙස හැඳින්විය. රේ ඔෆ් ලයිට් වලින් පසු බිල්බෝඩ් 200 හි ඉහළම ස්ථානය අහිමි වූ මැඩෝනාගේ පළමු ඇල්බමය බවට රෙබෙල් හාර්ට් පත්විය, නමුත් ඕස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, ජර්මනිය සහ ඉතාලිය ඇතුළු අනෙකුත් ප්‍රධාන සංගීත වෙළඳපොළවල අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. ඇල්බමය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා 2015 සැප්තැම්බර් සිට 2016 මාර්තු දක්වා මැඩෝනා කැරලිකාර හෘද චාරිකාව ආරම්භ කළේය. මෙම සංචාරය [[උතුරු ඇමෙරිකාව|උතුරු ඇමරිකාව]], යුරෝපය සහ ආසියාව පුරා සංචාරය කළ අතර වසර 23 කට පසු මැඩෝනා ඕස්ට්‍රේලියාවේ කළ පළමු සංචාරය වූ අතර එහිදී ඇය සිය රසිකයන් වෙනුවෙන් එක් වර ප්‍රදර්ශනයක් ද පැවැත්වීය.ප්‍රදර්ශන 82 න් කැරලිකාර හෘද චාරිකාව ඩොලර් මිලියන 169.8 ක ආදායමක් උපයා ඇති අතර ටිකට් පත් අලෙවිය මිලියන 1.045 ඉක්මවා ඇත. සංචාරයේ යෙදී සිටියදී මැඩෝනා ඔවුන්ගේ පුත් රොකෝගේ භාරකාරත්වය මත රිචී සමඟ නීතිමය සටනක නිරත විය. මෙම ආරවුල ආරම්භ වූයේ රිචී සමඟ සංචාරය කළ විට එංගලන්තයේ දිගටම ජීවත් වීමට රොකෝ තීරණය කළ අතර මැඩෝනාට අවශ්‍ය වූයේ ඔහු සමඟ ඇය ගමන් කිරීමටය. උසාවි විභාග නිව්යෝක් සහ ලන්ඩන් යන නගර දෙකෙහිම සිදුවිය. බහුවිධ සාකච්ඡා වලින් පසුව, මැඩෝනා අත්අඩංගුවේ සිටි අයදුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගත් අතර එය පෞද්ගලිකව විසඳීමට තීරණය කළාය. 2016 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී බිල්බෝඩ් මැඩෝනා වසරේ වසරේ කාන්තාව ලෙස නම් කළේය. උත්සවයේ දී වයස්ගතවීම සහ ලිංගිකත්වය පිළිබඳ ඇයගේ “නොපැහැදිලි හා කුරිරු අවංක” කතාවට මාධ්‍ය තුළ පුළුල් ආවරණයක් ලැබුණි. ඊළඟ මාසයේ 2016 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණයේදී හිලරි ක්ලින්ටන්ට ක්‍රියාකාරීව සහාය දුන් මැඩෝනා, ක්ලින්ටන්ගේ උද්ඝෝෂණයට සහය දැක්වීම සඳහා වොෂිංටන් චතුරශ්‍ර උද්‍යානයේ දී නොවරදින ධ්වනි ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. මැතිවරණයෙන් ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ජයග්‍රහණය කිරීම ගැන කලබල වූ මැඩෝනා, සමාරම්භක උත්සවයෙන් දිනකට පසු වොෂිංටන්හි පැවති කාන්තා මාර්තු මාසයේ දී ඔහුට එරෙහිව කතා කළේය. ඇය ධවල ​​මන්දිරය පුපුරවා හැරීම ගැන බොහෝ දේ සිතූ බව පැවසූ විට ඇය මහත් ආන්දෝලනයක් ඇති කළාය. ඊළඟ දවසේ මැඩෝනා කියා සිටියේ ඇය “ප්‍රචණ්ඩකාරී පුද්ගලයෙක් නොවන” බවත් ඇගේ වචන “සන්දර්භයෙන් බැහැර කර ඇති” බවත්ය. 2017 පෙබරවාරි මාසයේදී මැඩෝනා මලාවි හි එස්ටෙරේ සහ ස්ටෙලා නම් සිව් හැවිරිදි නිවුන් සහෝදරියන් හදා වඩා ගත්තාය.ඇය දරුකමට හදාගත් දරුවන් සමඟ 2017 ගිම්හානයේදී පෘතුගාලයේ ලිස්බන් හි පදිංචියට ගියාය. ජුලි මාසයේදී ඇය මලාවි හි ළමා සැත්කම් හා දැඩි සත්කාර සඳහා මර්සි ජේම්ස් ආයතනය විවෘත කළාය. ඇයගේ මලාවි පුණ්‍යායතනය විසින් ඉදිකරන ලද ළමා රෝහලකි.කැරලිකාර හෘද චාරිකාව පිළිබඳ සජීවී ඇල්බමය 2017 සැප්තැම්බර් මාසයේදී එළිදැක්වූ අතර 32 වන ජපාන රන් තැටි සම්මානයෙන් බටහිර කලාකරුවන් සඳහා හොඳම සංගීත වීඩියෝව දිනා ගත්තේය. එම මාසයේදී, මැඩෝනා එම්ඩීඑන්ඒ සම එක්සත් ජනපදයේ තෝරාගත් වෙළඳසැල්වල දියත් කළේය. “ඇමරිකාවට එය ලබා ගත නොහැකි බවට මිනිසුන් පැමිණිලි කිරීම ඇසීමෙන් වෙහෙසට පත්වීමෙන් පසුව”.මීට මාස කිහිපයකට පෙර වෙන්දේසි නිවාසයක් වන ගොටා හැව් රොක් ඇන්ඩ් රෝල් විසින් මැඩෝනාගේ ටුපාක් ෂකුර්ගේ ආදර ලිපි, කැසට්, යට ඇඳුම් සහ කොණ්ඩය බුරුසු වැනි පුද්ගලික භාණ්ඩ විකිණීමට ඇත. වෙන්දේසිය ආරම්භ කළ කලා වෙළෙන්දෙකු වන ඩාලින් ලුට්ස්, නඩු විභාගය නතර කරන ලෙස මැඩෝනාගේ නියෝජිතයින් විසින් නඩු පවරන ලදී. මැඩෝනා පැහැදිලි කළේ ඇගේ කීර්තිමත් පුද්ගලයින්ගේ තත්වය “අතිශය පුද්ගලික අයිතම ඇතුළුව මගේ පෞද්ගලිකත්වය පවත්වා ගැනීමට මට ඇති අයිතිය පැහැර හරින” බවයි. මැඩෝනාට නඩුව අහිමි වූ අතර 2004 දී මැඩෝනා භාණ්ඩ විකිණීම සම්බන්ධයෙන් ඇය සමඟ නීතිමය ගිවිසුමක් ඇති කර ගත් බව ඔප්පු කිරීමට සමත් වූ විනිසුරු විනිසුරු ලුට්ස්ට පක්ෂව තීන්දුවක් දුන්නේය. ===2018 - වර්තමානය: මැඩම් එක්ස් සහ වෙනත් ව්‍යාපෘති=== [[File:Madonna on Medellin MTV premiere (cropped2).png|thumb|180px|]] 2018 ජනවාරි මාසයේදී මැඩෝනා සිය 14 වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමයේ වැඩ කිරීමට පටන් ගෙන ඇති බව අනාවරණය කළේය.ඇල්බමය පෘතුගීසි ෆැඩෝ සංගීතයෙන් පුරවන බවත්, එය 2019 දී නිකුත් කිරීමට නියමිත බවත් ඇය පසුව පැහැදිලි කළාය. මාස හතරකට පසු, ඇය මෙට් ගාලා හි පෙනී සිටිමින් "ඩාර්ක් බැලට්" නමින් නව ගීතයක් ගායනා කළ අතර, "යාච්ඥාවක් මෙන්" සහ ලෙනාඩ් කොහෙන්ගේ "හලෙලූයා" හි කවරයක් ද විය. එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා පසුගිය සතියේ මියගිය ගායිකා අරීටා ෆ්‍රැන්ක්ලින්ට උපහාර දැක්වීය. ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ඇමරිකානු රැප් ගායක ක්වාවෝගේ පළමු ඇල්බමය වන ක්වාවෝ හුන්චෝ හි "ෂැම්පේන් රෝසේ" ගීතයට ආගන්තුක ගායනා කළාය. මුද්‍රා නාට්‍ය නර්තන ශිල්පී මයිකල් ඩෙප්‍රින්ස්ගේ මතක සටහන් මත පදනම් වූ එම්ජීඑම් චිත්‍රපටය වන ටේකින් ෆ්ලයිට් අධ්‍යක්ෂණය කිරීම මෙන්ම ඇන්ඩ ෂෝන් ග්‍රීර්ගේ නවකතාව වන ද ඉම්පොසිබල් ලයිව්ස් ඔෆ් ග්‍රෙටා වෙල්ස් චිත්‍රපටයට අනුගත කිරීම ඇගේ තවත් ව්‍යාපෘති වේ. 2018 ජනවාරි මාසයේදී මැඩෝනා සිය 14 වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමයේ වැඩ කිරීමට පටන් ගෙන ඇති බව අනාවරණය කළේය. ඇල්බමය පෘතුගීසි ෆැඩෝ සංගීතයෙන් පුරවන බවත්, එය 2019 දී නිකුත් කිරීමට නියමිත බවත් ඇය පසුව පැහැදිලි කළාය. මාස හතරකට පසු, ඇය මෙට් ගාලා හි පෙනී සිටිමින් "ඩාර්ක් බැලට්" නමින් නව ගීතයක් ගායනා කළ අතර, "යාච්ඥාාවක් මෙන්" සහ ලෙනාඩ් කොහෙන්ගේ "හලෙලූයා" හි කවරයක් ද විය. එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා පසුගිය සතියේ මියගිය ගායිකා අරීටා ෆ්‍රැන්ක්ලින්ට උපහාර දැක්වීය. ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ඇමරිකානු රැප් ගායක ක්වාවෝගේ පළමු ඇල්බමය වන ක්වාවෝ හුන්චෝ හි "ෂැම්පේන් රෝසේ" ගීතයට ආගන්තුක ගායනා කළාය. මුද්‍රා නාට්‍ය නර්තන ශිල්පී මයිකල් ඩෙප්‍රින්ස්ගේ මතක සටහන් මත පදනම් වූ එම්ජීඑම් චිත්‍රපටය වන ටේකින් ෆ්ලයිට් අධ්‍යක්ෂණය කිරීම මෙන්ම Andrew Sean Greer ගේ නවකතාව වන ද ඉම්පොසිබල් ලයිව්ස් ඔෆ් ග්‍රෙටා වෙල්ස් චිත්‍රපටයට අනුගත කිරීම ඇගේ තවත් ව්‍යාපෘති වේ. 2019 අප්‍රියෙල් 14 වන දින මැඩෝනා හෙළි කළේ මැඩම් එක්ස් ඇගේ එළඹෙන දහහතරවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමයේ මාතෘකාව වනු ඇති බවයි. පළමු ගීතය, කොලොම්බියානු ගායක මාලුමා සමඟ "මෙඩෙලින්" නමින් අප්‍රේල් 17 වන දින නිකුත් කරන ලදී. මැඩෝනා විසින් මාලුමාගේ 2019 ඇල්බමය 11:11 හි "සොල්ටෙරා" ගීතයේ ද ඇතුළත් වේ.ඇය නිව් යෝර්ක්, චිකාගෝ සහ ලොස් ඇන්ජලීස් හි කුඩා ස්ථාන කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් මැඩම් එක්ස් චාරිකාව නිවේදනය කළාය. මැයි මාසයේදී, 2019 යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේ මැඩෝනා අතරමැදි ක්‍රියාව විය; ඇය "like a prayer", පසුව රැප් ගායක ක්වාවෝ සමඟ "අනාගතය" රඟ දැක්වීය.Madame X Tour ජුනි 14 වන දින නිකුත් කරන ලද අතර බිල්බෝඩ් 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය == කලා කටයුතු == === සංගීත ශෛලිය සහ ගීත රචනය === {{quote box||align=|width=23em|quote=[මැඩෝනා] දක්ෂ පොප් තනු නිර්මාණය හා ගීත රචකයෙකි. ['රේ ඔෆ් ලයිට්' 'සැසි අතරතුර] ලිවීමේ ගුණාත්මක භාවය නිසා මට තට්ටු විය .. ඇය හැදී වැඩුණේ [[ජෝනි මිචෙල්]] සහ [[මෝටවුන්]] මත බව මම දනිමි. ලෝක දෙකෙන්ම හොඳම. ඇය අපූරු පාපොච්චාරණ ගීත රචකයෙක් මෙන්ම සුපිරි ජනප්‍රිය ගායන පොප් ලේඛිකාවක් ද වේ. | මූලාශ්‍රය = - [[රික් නොවෙල්ස්]], මැඩෝනා සමඟ සම-ලිවීමේදී .<ref>{{cite web|url=http://www.idolator.com/7444244/madonna-ray-of-light-anniversary-15-backtracking|title=Madonna's 'Ray Of Light' Turns 15: Backtracking|first=Stephen|last=Sears|date=March 4, 2013|publisher=Idolator|accessdate=January 29, 2014}}</ref> }} මැඩෝනාගේ සංගීතය බොහෝ විශ්ලේෂණයන් හා සෝදිසි කිරීම් වලට භාජනය වී ඇත.සමකාලීන ක්‍රමෝපාය විශ්ලේෂණයේ (2005) කතුවරයා වන රොබට් එම්. ග්‍රාන්ට් අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ මැඩෝනාගේ සාර්ථකත්වයට හේතු වී ඇත්තේ “නිසැකවම කැපී පෙනෙන ස්වාභාවික දක්ෂතා නොවන බවයි.මැඩෝනාගේ සාර්ථකත්වය අන් අයගේ කුසලතා මත රඳා පැවතීම බවත්, ඇයගේ පෞද්ගලික සබඳතා ඇගේ වෘත්තියේ දීර්ඝායුෂ නව සොයාගැනීම් රාශියකට මුල් ගලක් වී ඇති බවත් ඔහු තරයේ කියා සිටී.කතුවරයා විශ්වාස කළේ මැඩෝනාගේ ප්‍රවේශය සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රශංසාවෙන් "ජයග්‍රාහී සූත්‍රයක් සොයාගෙන එයට ඇලී සිටින්න" යනුවෙනි. ඇගේ සංගීත දිවිය නව සංගීත අදහස් හා නව රූප සමඟ අඛණ්ඩව අත්හදා බැලීමක් වූ අතර කීර්තියේ හා ප්‍රශංසාවේ නව උස සඳහා නිරන්තර ගවේෂණයකි.ග්‍රාන්ට් නිගමනය කළේ,“ජනප්‍රිය සංගීතයේ රැජින ලෙස පෙනී සිටීමෙන් පසුව මැඩෝනා එතැනින් නොනැවතී නැවත ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම” යනුවෙනි. දෘශ්‍යමය හා පද රචනයේ ගැහැනු ගායිකාවකට කළ හැකි දේවල සීමාවන් තල්ලු කළාය. මැඩෝනා සිය වෘත්තීය කාලය පුරාම ඇගේම සංගීතයක් ලිවීමට හා නිෂ්පාදනය කිරීමට සම්බන්ධ වී ඇත.ඇගේ අතීත සහකාරියක වන ස්ටුවර්ට් ප්‍රයිස් පැවසුවේ "ඔබ මැඩෝනා බිහි නොකරන්න, ඔබ ඇය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන්න. ඇය හොඳ නිෂ්පාදකවරියක් වන අතර පැහැදිලිවම විශිෂ්ට ලේඛිකාවක් ද වේ. ඇයගේ දැක්ම ඇති අතර එය ලබා ගන්නේ කෙසේදැයි දනී."මැඩෝනාගේ 1979 දී උදෑසන ආහාරය සමාජය සමඟ සිටි කාලය තුළ මැඩෝනාගේ මුල් ගීත රචනා කුසලතාව වර්ධනය විය.කැරොල් ග්නොජෙව්ස්කි පවසන පරිදි, ගීත රචනයට ඇය කළ පළමු උත්සාහයන් වැදගත් "ස්වයං හෙළිදරව්වක්" ලෙස සැලකේ.මැඩෝනා පසුව ඇගේ මංගල ඇල්බමයේ ගීත පහක එකම ලේඛිකාව බවට පත්විය. ඇය සින්තසයිසර් මත රචනා කළ "ලකී ස්ටාර්" ද ඇතුළුව.ගීත රචිකාවක් ලෙස ඇය ගීත 287 ක් ASCAP වෙත ලියාපදිංචි කර ඇති අතර, ගීත 18 ක් මුළුමනින්ම ඇය විසින්ම ලියන ලද්දකි.රෝලිං ස්ටෝන් ඇයව "කොකු සහ නොමැකෙන ගීත සඳහා තෑග්ගක් සහිත ආදර්ශමත් ගීත රචිකාවක්" ලෙස නම් කර ඇත.ෆ්‍රෙයා ජර්මන්-අයිවන්ට අනුව, මැඩෝනාගේ ගීත සඳහා "ඇදහිය නොහැකි" කොකු වර්ධනය කිරීමේ දක්ෂතාවය නිසා ගීත රචකයන්ගේ අවධානය දිනා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. , සංගීතයේ බලපෑමෙන් තොරව පවා. බොහෝ ප්‍රභේදයන්හි නිෂ්පාදකයන් සමඟ වැඩ කර තිබියදීත්, රෝලිං ස්ටෝන් ලියන්නේ මැඩෝනාගේ ගීත "ඇයගේම සංවේදීතාවයෙන් නිරන්තරයෙන් මුද්‍රණය කර ඇති අතර ස්වයං චරිතාපදානය පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් කර ඇති" බවයි. කැරලිකාර හදවත සහ එම්ඩීඑන්ඒ, මිනිසුන් සෑම විටම කඩිමුඩියේ සිටීම නිසා.වෙනත් කලාකරුවන් සමඟ තොරතුරු ලිවීමට ඇය දක්වන මනාපය පැහැදිලි කළ ඇය,ඇගේ ගීත විස්තර කළේ “උත්ප‍්‍රාසාත්මක විය යුතු අතර වචනාර්ථයෙන් නොගත යුතු අතර, සමහර ඒවා කෙළින්ම ය, 'මගේ විවෘත කරන්න නහර, මේ මමයි. ”2014, 2016 සහ 2017 උත්සවය සඳහා මැඩෝනා තුන් වතාවක් ගීත රචකයන්ගේ ශාලාවට ඇතුළත් කිරීම සඳහා නම් කර ඇත.2015 දී රෝලිං ස්ටෝන් මැඩෝනාට "මෙතෙක් සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතම ගීත රචකයන් 100 දෙනාගේ" ලැයිස්තුවේ 56 වන ස්ථානයට පත්විය. මැඩෝනා සිය මුල් කාලය ගත කළේ උදේ කෑම සමාජය සහ එමී සමඟ රොක් සංගීතයේ යෙදීමෙනි. එමී සමඟ රඟපාන අතරතුර මැඩෝනා එම කාල පරිච්ඡේදයේ පන්ක් පර්වතයට සමාන ගීත 12-14ක් පමණ පටිගත කළේය.ඇගේ මුල් පාෂාණ මූලයන් ද පෙර-මැඩෝනා නම් ආදර්ශන ඇල්බමයෙන් සොයාගත හැකිය.ස්ටීවන් තෝමස් අර්ලෙවින් සඳහන් කළේ මැඩෝනා සිය ස්වයං නම් සහිත පළමු ඇල්බමය සමඟ ඩිස්කෝ ඩිවා ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළ බවයි.1980 දශකයේ ආරම්භයේ දී ඩිස්කෝ ප්‍රධාන ධාරාවේ පොප්ට පිළිකුලක් වූ අතර අර්ලෙවින්ට අනුව නර්තන සංගීතය ප්‍රධාන ධාරාවේ සංගීතය ලෙස ප්‍රචලිත කිරීමට මැඩෝනාට විශාල කාර්යභාරයක් තිබුණි. ශක්තිමත් නර්තන පාදක මෝඩකමක්, ආකර්ශනීය කොකු, ඉහළ ඔප දැමූ විධිවිධාන සහ මැඩෝනාගේම වාචික ශෛලිය ඇතුළුව ඇගේ සාර්ථකත්වය අඛණ්ඩව අර්ථ දක්වා ඇති ප්‍රධාන ප්‍රවණතා කිහිපයක් ඇල්බමයේ ගීතවලින් හෙළි වේ. ඇගේ දෙවන ඇල්බමය, ලයික් අ වර්ජින් (1984), ඇගේ පසුකාලීන කෘතිවල ප්‍රවණතා කිහිපයක් පුරෝකථනය කළේය. එහි සම්භාව්‍ය කෘති සඳහා යොමු කිරීම් අඩංගු විය ("ඒන්ජල්" විවෘත කරන පීසිකාටෝ සංස්ෙල්ෂක රේඛාව); සමාජ කණ්ඩායම් වෙතින් විය හැකි සෘණාත්මක ප්‍රතික්‍රියා (දෙමාපියන්ගේ සංගීත සම්පත් මධ්‍යස්ථානය විසින් "ඔබව ඇඳීම" අසාදු ලේඛනයට ඇතුළත් කරන ලදි); සහ රෙට්රෝ විලාසිතාවන් ("ෂූ-බී-ඩූ", මැඩෝනාට මොටවුන්ට උපහාර දැක්වීම). ඇගේ පරිණත කලාත්මක ප්‍රකාශය සත්‍ය නිල් (1986) සහ ලයික් ඒ යාච්ඥවක් මෙන් (1989) යන ග්‍රන්ථවල දක්නට ලැබුණි. ට්‍රූ බ්ලූ හි ඇය ශාස්ත්‍රීය සංගීතය ඇතුළත් කළේ ඇගේ සංගීතය ගැන සැක පහළ කළ පැරණි ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් සම්බන්ධ කර ගැනීම සඳහා ය. යාච්ඥඥාවක් මෙන් සජීවී පටිගත කරන ලද ගීත හඳුන්වා දුන් අතර නර්තනය, ෆන්ක්, ආර් ඇන්ඩ් බී සහ ශුභාරංචි සංගීතය ඇතුළු විවිධ සංගීත ප්‍රභේද ඇතුළත් විය.1930 ගණන්වල බ්‍රෝඩ්වේ ප්‍රදර්ශන රසකාරක ජෑස්, පැද්දීම සහ විශාල සංගීත කණ්ඩායම් වලින් සමන්විත වන අයි බ්‍රීට්ලස් හි ඇයගේ බහුකාර්යතාව තවදුරටත් පෙන්නුම් කරන ලදී.මැඩෝනා එරොටිකා (1992) සහ බෙඩ්ටයිම් ස්ටෝරිස් (1994) සඳහා බැලට්ස් සහ ඉහළ නැටුම් ගීත රචනා කළේය. මෙම ඇල්බම දෙකම නව ජැක් ස්විං හි මූලද්‍රව්‍ය ගවේෂණය කළ අතර එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි හි ජිම් ෆාබර් පැවසුවේ “ඇය සැබවින්ම නව ජැක් ස්විංගේ දේව මෑණියන් ලෙස දැකිය හැකි” බවයි. සාම්පල, ඩ්‍රම් ලූප සහ හිප් හොප් ඇතුළත් කරමින් ඇය සමකාලීනව සිටීමට උත්සාහ කළාය.රේ ඔෆ් ලයිට් සමඟ මැඩෝනා එහි භූගත තත්වයේ සිට ඉලෙක්ට්‍රොනික සංගීතය ප්‍රධාන ධාරාවේ සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ විශාල ජනප්‍රියත්වයක් කරා ගෙන ආවේය. මැඩෝනා සංගීතය (2000) සහ ඇමරිකානු ජීවිතය (2003) යන චිත්‍රපටවල වැඩි ජන හා ධ්වනි සංගීතය අත්හදා බැලීය.සංගීතයේ ගීතවල අන්තර්ගතයේ වෙනසක් දක්නට ලැබුණි, ඒවායින් බොහොමයක් සරල ආදර ගීත වන නමුත් යටින් පවතින ශෝකජනක ස්වරයකි.Q සඟරාවට අනුව, ඇමරිකානු ජීවිතය සංලක්ෂිතව ඇත්තේ “තාක්‍ෂණික රිද්මයක්, දියර යතුරුපුවරු රේඛා, ධ්වනි ගායනයක් සහ විකාර මැඩෝනා රැප්” ය.ඇල්බමයේ “සාම්ප්‍රදායික රොක් ගීත” දේශප්‍රේමය සහ නාට්‍යමය පද රචනා වලින් පිරී තිබුණි. සංයුතිය, "කිසිවක් අසාර්ථක නොවේ"ගීතයේ ශුභාරංචි ගායනා කණ්ඩායමක පෙනුම ඇතුළුව.මැඩෝනා නැවත නැටුම් තට්ටුවක් මත පාපොච්චාරණයන් සමඟ පිරිසිදු නර්තන ගීත වෙත නැවත පැමිණියේය. ආර් ඇන්ඩ් බී සහ හිප් හොප් නැටුම් නාද සමඟ මිශ්‍ර කරමින් ඇය හාඩ් කැන්ඩි (2008) සමඟ නාගරික දිශාවකට ගමන් කළාය. === හඬ සහ උපකරණ === [[File:HungUpSticky3.jpg|thumb|upright|මැඩෝනා 2008 දී [[හෙවි ලෝහ සංගීතය හෙවි ලෝහ]] වාදනය කරයි.]] මෙසෝ-සොප්‍රානෝ වාචික පරාසයක් ඇති,මැඩෝනා සැමවිටම ඇගේ කටහඬ ගැන ස්වයං විනයෙන් සිටියි, විශේෂයෙන් එලා ෆිට්ස්ජෙරල්ඩ්, ප්‍රින්ස් සහ චකා ඛාන් වැනි ඇගේ වාචික පිළිම හා සසඳන විට.මැඩෝනා: බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් හි කතුවරයා වන මාර්ක් බෙගෝ, "බර පංතියේ දක්ෂතා" නොතිබුණද, "වාතයට වඩා සැහැල්ලු ගීත සඳහා පරිපූර්ණ ගායිකාව" ලෙස ඇය හැඳින්වූවාය. පොප් ගායන ශිල්පීන් සාමාන්‍යයෙන් "කෙළින්ම" ගීත ගායනා කරයි, නමුත් මැඩෝනා ජෝන් ලෙනන් සහ බොබ් ඩිලන් කළ ආකාරයට උප පද, උත්ප්‍රාසය, ආක්‍රමණශීලීත්වය සහ සියලු ආකාරයේ වාචික මෝඩකම් භාවිතා කරයි."මැඩෝනා දීප්තිමත්, ගැහැනු හඬ පටයක් භාවිතා කළේය. ඇගේ පසුකාලීන කෘතිවල පාස් බවට පත් වූ ඇගේ මුල් ඇල්බම වල. විචාරකයින් වරක් "හීලියම් මත මිනි මවුස්" ලෙස ලේබල් කළ ආකාරය ඇයට නිරන්තරයෙන් මතක් කර දුන් නිසා මෙම වෙනස හිතාමතාම සිදු විය.එවිටා චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් අතරතුර මැඩෝනාට වාචික පුහුණුව ලැබුණු අතර එය ඇගේ පරාසය තවදුරටත් වැඩි කළේය.මෙම අත්දැකීම ගැන ඇය මෙසේ අදහස් දැක්වීය, "මම එවිටා සඳහා වාචික පුහුණුකරුවෙකු සමඟ ඉගෙන ගත් අතර, මගේ කටහඬ මුළු කොටසක්ම මා භාවිතා නොකරන බව මට වැටහුණි. මීට පෙර, මා විශ්වාස කළේ මා සතුව සීමිත පරාසයක් ඇති බවත් එයින් උපරිම ප්‍රයෝජන ගැනීමට යන බවත්ය. ගායනයට අමතරව මැඩෝනාට සංගීත භාණ්ඩ කිහිපයක් වාදනය කිරීමේ හැකියාව ඇත.1970 ගණන්වල අගභාගයේදී බ්‍රේක්ෆාස්ට් ක්ලබ් කණ්ඩායමට බෙර වාදකයා ලෙස සම්බන්ධ වීමට පෙර ඇය එවකට පෙම්වතා වූ ඩෑන් ගිල්රෝයි වෙතින් ඩ්‍රම් සහ ගිටාරය වාදනය කිරීමට ඉගෙන ගත්තාය.මෙමඟින් ඇය එමී සංගීත කණ්ඩායම පිහිටුවීමට උපකාරී වූ අතර එහිදී ඇය ගිටාර් වාදකයා සහ ප්‍රධාන ගායිකාව ලෙස රඟපෑවාය. මැඩෝනා පසුව ඇගේ නිරූපණ පටිගත කිරීම්වල ගිටාරය වාදනය කළේය. ප්‍රී-මැඩෝනාගේ ලයිනර් සටහන් වල ස්ටීවන් බ්‍රේ මෙසේ ලිවීය: "මම නිතරම සිතුවේ ඇය රිද්ම ගිටාර් වාදකයෙකු ලෙස දීප්තිමත් වෘත්තියක් ලබා ඇති බවයි." කව්බෙල් ඔන් මැඩෝනා (1983) සහ සින්තසයිසර් ලයික් ඒ යාච්ඥාාව (1989).1999 දී මැඩෝනා මියුසික් ඔෆ් ද හාර්ට් චිත්‍රපටයේ වයලීනය ගුරුවරියකගේ චරිතය සඳහා වයලීනය වාදනය කිරීම සඳහා මාස තුනක් ඉගෙන ගෙන ඇති අතර, අවසානයේදී ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් වීමට පෙර.දශක දෙකකට පසු, සංගීතය (2000) ප්‍රවර්ධනය අතරතුර මැඩෝනා නැවතත් ගිටාරය සමඟ වාදනය කිරීමට තීරණය කළේය. ඇයගේ ගිටාර් කුසලතාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ඇය ගිටාර් වාදකයෙකු වන මොන්ටේ පිට්මන්ගෙන් වැඩිදුර පාඩම් ඉගෙන ගත්තාය. එතැන් සිට මැඩෝනා සෑම සංචාරයකදීම මෙන්ම ඇගේ චිත්‍රාගාර ඇල්බම වලද ගිටාරය වාදනය කර ඇත.2002 ඕර්විල් එච්. ගිබ්සන් ගිටාර් සම්මාන උළෙලේදී ඇය ලෙස් පෝල් හොරයිසන් සම්මානය සඳහා නාමයෝජනා ලබා ගත් අතර එය වඩාත් පොරොන්දු වූ නැගී එන ගිටාර් වාදකයාට ගෞරව කරයි. === බලපෑම් === ටාරබොරෙලි පවසන පරිදි, ඇගේ මවගේ මරණය මැඩෝනා ඇය බවට පත්වන කාන්තාව බවට පත්කිරීමට වඩාත්ම බලපෑවේය. මවගේ වියෝව ගැන මැඩෝනාට දැනුණු විනාශය සහ අතහැර දැමීම ඇයට “වටිනා පාඩමක් ඉගැන්වූ බව ඇය විශ්වාස කළාය. මන්ද ඇය තමාට ශක්තිමත්ව සිටීමට සිදුවනු ඇත. මන්ද ඇය දුර්වලකමට බිය වූවාය. මැඩෝනා තරුණ වියේදී සිදු කළ ලිංගික අතවරයේ බලපෑම ඇයගේ මවගේ මරණයට වඩා වැදගත් වූ සෑම දෙයක්ම පිටුපස ඇති පෙලඹවීමේ සාධකය බව ඇය පවසයි. “මවගේ මරණය ගැන එතරම් ශෝකයක් ඇයව තල්ලු කරන්නේ නැත.අතහැර දැමීමේ හැඟීම ඇයව අනාරක්ෂිතව තබා ඇත.ඇය ඇයට සිදුවිය හැකි නරකම අවස්ථාවකට මුහුණ දී, පිරිමි ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වූවාය. ඉන්පසු එම සම්පූර්ණ ඇලවීම ඇයගේ කාර්යයට හරවා, සෑම අවස්ථාවකම සමීකරණය ආපසු හැරවිය. ” {{multiple image | align = left | image1 = BlondieRoundhouse030517-17 (34284161962) (cropped).jpg | width1 = 160 | alt1 = මැඩෝනාට බලපෑම් කළේ ඩෙබී හැරී (වමේ) සහ ක්‍රිසී හින්ඩේ (දකුණේ) ය. | image2 = Chrissie Hynde 2013b.jpg | width2 = 136 | alt2 = }} මැඩෝනා පැවසුවේ තමා කෙරෙහි ප්‍රබල හැඟීමක් ඇති කළ පළමු ගීතය නැන්සි සිනාත්‍රා විසින් රචිත "මෙම බූට්ස් ආර් වෝකින් සඳහා" බවයි; එය ඇයගේ "භාර ගැනීමේ ආකල්පය" සාරාංශ කළ බව ඇය පැවසුවාය.තරුණියක් ලෙස ඇය සාහිත්‍යය, කලාව සහ සංගීතය පිළිබඳ ඇගේ රසය පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කළ අතර මේ කාලය තුළ ශාස්ත්‍රීය සංගීතය කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වූවාය. ඇයගේ ප්‍රියතම විලාසිතාව බැරොක් බව ඇය සඳහන් කළ අතර මොසාර්ට් සහ චොපින්ට ආදරය කළේ ඇයගේ “ස්ත්‍රී ගුණාංගයට” කැමති නිසාය.මැඩෝනාගේ ප්‍රධාන බලපෑම් අතර ඩෙබී හැරී, ක්‍රිසී හින්ඩ්, කැරන් වඩු කාර්මිකයා, ද සුප්‍රීම්ස් සහ ලෙඩ් සෙප්පලින් මෙන්ම නර්තන ශිල්පීන් වන මාර්තා ග්‍රැහැම් සහ රුඩොල්ෆ් නුරියෙව් ද වෙති.ඇය හැදී වැඩුණේ ඩේවිඩ් බෝවීටය. ඇයගේ ප්‍රසංගය ඇය සහභාගී වූ පළමු රොක් ප්‍රසංගයයි. මැඩෝනා ඇගේ ළමා කාලය තුළ නළු නිළියන්ගෙන් ආශ්වාදයක් ලැබුවාය, පසුව "මම කැරොල් ලොම්බාර්ඩ් සහ ජූඩි හොලිඩේ සහ මර්ලින් මොන්රෝට ආදරය කළෙමි. .හූස් දැට් ගර්ල් චිත්‍රපටය සඳහා සූදානම් වෙමින් ඇය 1930 ගණන්වල, විශේෂයෙන් ලොම්බාර්ඩ්ගේ ඉස්කුරුප්පු විහිළු අධ්‍යයනය කළාය. ෆ්‍රිට්ස් ලැන්ග්ගේ නිහඬ චිත්‍රපටය වන මෙට්‍රොපොලිස් (1927) විසින් "එක්ස්ප්‍රස් යුවර්ස්ෆෙල්" (1989) සඳහා වූ වීඩියෝව දේවානුභාවයෙන්. "වෝග්" සඳහා වූ වීඩියෝව හොලිවුඩ් ග්ලෝමර් ඡායාරූප වල ශෛලිය ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලදි, විශේෂයෙන් හෝස්ට් පී. හෝස්ට්ගේ ඡායාරූප, සහ මර්ලින් ඩීට්‍රිච්, කැරොල් ලොම්බාර්ඩ් සහ රීටා හේවර්ත්ගේ ඉරියව් අනුකරණය කළ අතර, පද රචනා කර ඇත්තේ බොහෝ තරු මැඩෝනා පිළිමයක් ලෙස විස්තර කළ බෙට් ඩේවිස් ඇතුළු ඇය. මෙක්සිකානු චිත්‍ර ශිල්පී ෆ්‍රීඩා කැල්ලෝගේ කෘති තුළින් කලා ලෝකයෙන් ද බලපෑම් ඇති විය. "බෙඩ් ටයිම් ස්ටෝරි" ගීතයේ මියුසික් වීඩියෝවෙහි කාල්ලෝ සහ රෙමෙඩියෝස් වරෝගේ සිතුවම් වලින් ආනුභාව ලත් රූප ඇතුළත් විය.මැඩෝනා තමරා ඩි ලම්පිකාගේ ආර්ට් ඩෙකෝ සිතුවම් එකතු කරන්නෙකු වන අතර ඒවා ඇගේ සංගීත වීඩියෝ සහ චාරිකා සඳහා ඇතුළත් කර ඇත."හොලිවුඩ්" (2003) සඳහා ඇයගේ වීඩියෝව ඡායාරූප ශිල්පී ගයි බෝර්ඩින්ගේ කෘතියට උපහාරයක් විය; බෝර්ඩින්ගේ පුතා පසුව තම පියාගේ වැඩ අනවසරයෙන් පරිහරණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් නඩුවක් ගොනු කළේය.පොප් චිත්‍ර ශිල්පී ඇන්ඩි වෝර්හෝල් සිය භූගත චිත්‍රපටවල සාඩොමොසොස්ටික් නිරූපණය භාවිතා කිරීම "එරොටිකා" සහ "ගැඹුරු සහ ගැඹුරු" සඳහා වූ සංගීත වීඩියෝවලින් පිළිබිඹු විය. මැඩෝනාගේ කතෝලික පසුබිම ඇගේ වෘත්තිය පුරා පිළිබිඹු වී ඇත, ඇයගේ විලාසිතා රෝසරි භාවිතයේ සිට ඇගේ සංගීත නිමැවුම් දක්වා, විශේෂයෙන් ම ලයික් ද යාච්ඥාාවකින්.හූස් දට් ගර්ල් වර්ල්ඩ් ටුවර් හිදී ඇය "පැපා ඩොන්ට් දේශනා" ගීතය දෙවන ජෝන් පෝල් පාප් වහන්සේට කැප කළාය. ඇගේ එම්.ඩී.එන්.ඒ (2012) ඇල්බමය ඇගේ කතෝලික හැදී වැඩීමෙන් බොහෝ බලපෑම් ඇති කර ඇති අතර, 2011 සිට ඇය එදිනෙදා ජීවිතයේදී අධ්‍යාත්මය ධෛර්යමත් කරන කතෝලික ආයතනයක් වන ඕපස් ඩී මධ්‍යස්ථානයේ රැස්වීම් හා සේවාවන් සඳහා සහභාගී වී ඇත. ඇය කබාලා පිළිබඳ අධ්‍යයනය මැඩෝනාගේ සංගීතයේ ද විශේෂයෙන් රේ ඔෆ් ලයිට් ඇන්ඩ් මියුසික් වැනි ඇල්බමවල ද නිරීක්ෂණය විය. දින මැඩෝනා හි හැරී ස්මිත් සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ආගම ගැන කතා කරමින්, 'මා විශ්වාස කරන දෙවියන් විසින් ලෝකය මැවීය ඔහු / ඇය / ඔවුන් බිය වීමට දෙවියෙකු නොවේ, එය දෙවියෙකි ස්තූතියි.ඇන්ඩ්ඩ්‍රෙව් සම්මුඛ සාකච්ඡාවට එක්වෙමින් ඇය මෙසේ පැවසුවාය: 'ඔබ යන ඕනෑම පල්ලියක ඔබ කුරුසියක් මත මිනිසෙකු දකින අතර සෑම කෙනෙකුම ඔහුට අනුකම්පා කොට යාච්ඥා කරයි එක්තරා ආකාරයකින් එය මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය / රූප වන්දනාවකි. === සංගීත වීඩියෝ සහ කාර්ය සාදනය === මැඩෝනා සහකාර චරිතාපදානයේ ඇලන් මෙට්ස් සහ කැරොල් බෙන්සන් සඳහන් කළේ වෙනත් ඕනෑම මෑත කාලීන පොප් කලාකරුවකුට වඩා මැඩෝනා එම්ටීවී සහ සංගීත වීඩියෝ භාවිතා කර ඇගේ ජනප්‍රියත්වය තහවුරු කර ගැනීමටත්, පටිගත කළ වැඩ වැඩි දියුණු කිරීමටත් ය.ඔවුන් පවසන පරිදි, ඇයගේ බොහෝ ගීතවල සංගීත වීඩියෝව නිරූපණය කරන්නේ ප්‍රබල සන්දර්භයක ය. සංස්කෘතික විචාරක මාක් සී. ටේලර් සිය නොට්ස් (1993) නම් ග්‍රන්ථයේ පශ්චාත් නූතන කලා ස්වරූපයේ විශිෂ්ටත්වය වීඩියෝවක් බවත්, “වීඩියෝ රැජින” මැඩෝනා බවත් හැඟී ගියේය. ඔහු තවදුරටත් කියා සිටියේ "එම්ටීවී හි වඩාත්ම කැපී පෙනෙන නිර්මාණය මැඩෝනා ය. මැඩෝනාගේ අධික ලෙස ප්‍රකෝපකාරී වීඩියෝ සඳහා දක්වන ප්‍රතිචාර අනාවැකි ලෙස පරස්පර විරෝධී ය.""පැපා ඩොන්ට් දේශනා කරන්න" ,"යාච්ඥාාවක් මෙන්" හෝ "මගේ ආදරය සාධාරණීකරණය කරන්න" ගීතවලට වඩා ගීත සහ ඒවායේ බලපෑම ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද සංගීත වීඩියෝ සමඟ සම්බන්ධ විය. "කලාත්මකව, මැඩෝනාගේ ගීත රචනය බොහෝ විට ඇගේ කැපී පෙනෙන පොප් වීඩියෝවලින් යටපත් වී ඇති බව" මෝර්ටන්ට හැඟී ගියේය.2020 දී බිල්බෝඩ් විසින් මෙතෙක් ලොව විශිෂ්ටතම සංගීත වීඩියෝ කලාකරුවන් 100 දෙනා අතරට පැමිණියාය. මැඩෝනාගේ ආරම්භක සංගීත වීඩියෝවලින් පිළිබිඹු වූයේ ඇගේ ඇමරිකානු සහ හිස්පැනික් මිශ්‍ර වීදි විලාසිතාව හා විචිත්‍රවත් තේජසකි. ඇයගේ ඇවන්ගාඩ් ඩවුන්ටවුන් නිව් යෝර්ක් විලාසිතා හැඟීම ඇමරිකානු ප්‍රේක්ෂකයින් වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට ඇයට හැකි විය. හිස්පැනික් සංස්කෘතිය හා කතෝලික සංකේතවාදය නිරූපණය කිරීම හා ඒකාබද්ධ කිරීම සත්‍ය නිල් යුගයේ සංගීත වීඩියෝ සමඟ දිගටම පැවතුනි. කතුවරයා වන ඩග්ලස් කෙල්නර් සඳහන් කළේ, "එවැනි 'බහු සංස්කෘතිකවාදය' සහ ඇයගේ සංස්කෘතිකමය වශයෙන් ආක්‍රමණශීලී පියවරයන් විශාල හා විවිධාකාර තරුණ ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ සිත් ගත් ඉතා සාර්ථක පියවරයන් බවට පත්ව ඇති බවයි."ලා ඉස්ලා බොනීටා" හි වීඩියෝවෙහි දැක්වෙන පරිදි, රෝසරි පබළු සහ කුරුසයක් සමඟ ප්‍රවේශ වීම, බොලෙරෝස් සහ ස්ථර සායක් ලෙස.ශාස්ත්‍රයින් සඳහන් කළේ මැඩෝනා සිය වීඩියෝ සමඟ පුරුෂයාගේ සුපුරුදු භූමිකාව සියුම් ලෙස වෙනස් කරන බවයි.මෙම සංකේතවාදය සහ නිරූපණය බොහෝ විට "යාච් ඥාවක් මෙන්" සඳහා සංගීත වීඩියෝව තුළ වඩාත් ප්‍රචලිත විය. වීඩියෝවේ අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු පල්ලියේ ගායනා කණ්ඩායම, මැඩෝනා කළු සාන්තුවරයෙකුගේ ප්‍රතිමාවකට ආකර්ෂණය වීම සහ දැවෙන කුරුස ඉදිරිපිට ගායනා කිරීම වැනි දර්ශන ඇතුළත් විය. [[File:ExpressYourselfUnderGround cropped.jpg|thumb|upright|1990 දී [[Blond Ambition World Tour]]"මැඩෝනා දෑත් රහිත මයික්" භාවිතා කරයි.ඇය දෑත් රහිත මයික් භාවිතා කළ ලොව මුල්ම මිනිසුන්ගෙන් එක් අයෙකි.]] චිත්‍රපට පිළිබඳ මැඩෝනාගේ රංගනයන් චිත්‍රපට විචාරකයින්ගේ නිෂේධාත්මක ප්‍රතිචාර බොහෝ විට ලැබුණි.ස්ටෙෆනි සැකරෙක් ටයිම් පුවත්පතේ ප්‍රකාශ කළේ, “[මැඩෝනා] නිළියක් ලෙස ලී හා අස්වාභාවික බවක් පෙනේ. එය නැරඹීම දුෂ්කර ය, මන්ද ඇය පැහැදිලිවම ඇයගේ නපුරු උත්සාහය දරයි.” චරිතාපදානය කළ මෝර්ටන්ට අනුව, "මැඩෝනා විවේචනයට නිර්භීත මුහුණක් තබයි, නමුත් පෞද්ගලිකව ඇයට දැඩි වේදනාවක් දැනේ." බොක්ස් ඔෆිස් බෝම්බය ස්වීප්ට් අවේ (2002) චිත්‍රපටයෙන් පසුව, මැඩෝනා නැවත කිසි දිනෙක චිත්‍රපටයක රඟපාන්නේ නැති බවට ප්‍රතිඥාවක්දු න්නේය.2016 දී නිව් යෝර්ක්හි මෙට්‍රොග්‍රැෆ් ශාලාවේදී බොඩි ඔෆ් වර්ක් නමින් වෘත්තීය නැවත සලකා බැලීමක් ප්‍රදර්ශනය කරන ලදී. ද ගාඩියන් පුවත්පතේ නයිජල් එම්. ස්මිත්ට අනුව, මැඩෝනාගේ සිනමා දිවිය බොහෝ දුරට දුක් වින්දේ ඇයට නිසි ද්‍රව්‍ය සපයා නොතිබීම නිසා වන අතර, “[ඇයට] සියලු නිවැරදි හේතුන් මත දර්ශනයක් සොරකම් කළ හැකිය”. නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතේ ක්‍රිස් නෙල්සන් අදහස් දක්වමින්, “මැඩෝනා සහ ජැනට් ජැක්සන් වැනි කලාකරුවන් ප්‍රදර්ශනය සඳහා නව ප්‍රමිතීන් සකස් කළ අතර ප්‍රසංග සමඟ විස්තීර්ණ ඇඳුම් හා නිරවද්‍යතාවයෙන් යුත් පයිෙරොෙටක්නික් පමණක් නොව ඉහළ මලල ක්‍රීඩා නැටුම් ද ඇතුළත් විය. . ”ඩලස් මෝනිං නිවුස් හි තෝර් ක්‍රිස්ටෙන්සන් අදහස් දක්වමින්, 1990 බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් වර්ල්ඩ් ටුවර් හිදී මැඩෝනා තොල් සමමුහුර්ත කිරීම සඳහා කීර්තියක් අත්කර ගත් අතර, පසුව ඇය සිය රංගනය ප්‍රතිසංවිධානය කර ඇත්තේ“ බොහෝ විට තවමත් ඇගේ දැඩි ගායන කොටස් අතරතුර සහ නර්තන චර්යාවන් ඇගේ උපස්ථ කණ්ඩායමට [පිටත් වේ] එකවරම කුණාටුවක් නටන්නට හා නටන්නට උත්සාහ කරනවාට වඩා. ”නටමින් හා ගායනා කිරීමේදී වැඩි චලනයකට ඉඩ දීම සඳහා මැඩෝනා එක් අයෙකි හෑන්ඩ්ස්-රේඩියෝ-සංඛ්‍යාත හෙඩ්සෙට් මයික්‍රොෆෝන භාවිතා කරන මුල්ම අය, හෙඩ්සෙට් එක කන් හෝ හිස මුදුනට සවි කර ඇති අතර මයික්‍රොෆෝනය කැප්සියුලය බූම් අතක් මත මුඛය දක්වා විහිදේ.ඇයගේ කැපී පෙනෙන භාවිතය නිසා මයික්‍රොෆෝනය "මැඩෝනා මයික්" ලෙස හැදින්විය. මැට්ස් සඳහන් කළේ මැඩෝනා විරුද්ධාභාෂයක් නිරූපණය කරන බැවින් ඇයගේ මුළු ජීවිතයම රංගනයක් ලෙස ගත කරන බවයි. ඇයගේ විශාල තිරයේ රංගනයන් ප්‍රදර්ශනය කර ඇති අතර, ඇගේ සජීවී රංගනයන් තීරණාත්මක සාර්ථකත්වයන් වේ. ඇගේ සංගීත වීඩියෝවල ප්‍රතිනිර්මාණයක් ලෙස ප්‍රසංග චාරිකා කළ පළමු කලාකරුවා මැඩෝනා ය. කර්තෘ එලින් ඩයමන්ඩ් පැහැදිලි කළේ මැඩෝනාගේ වීඩියෝ පටවල පින්තූර සජීවී පසුබිමක ප්‍රතිනිර්මාණය කළ හැකි වීම මුල් වීඩියෝවල යථාර්ථවාදය වැඩි දියුණු කරන බවයි."ඇගේ සජීවී රංගනයන් මාධ්‍යගත නිරූපණයන් ස්වාභාවික කරවන මාධ්‍යයක් බවට පත්ව ඇති බව" ඇය විශ්වාස කළාය. ටාරබොරෙලි පැවසුවේ බහුමාධ්‍ය, නවීන තාක්‍ෂණය සහ ශබ්ද පද්ධති, මැඩෝනාගේ ප්‍රසංග සහ සජීවී ප්‍රසංග “අතිවිශිෂ්ට සංදර්ශන කෑලි, [සහ] ඇවිදීමේ කලා සංදර්ශන” බවයි. මැඩෝනා සෑම විටම ඇගේ ප්‍රසංග චාරිකා චිත්‍රපට කරමින්, එය ඔබගේ කලා කෘති ලේඛනගත කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම වැනි ය.එය මා බොහෝ දක්ෂ හා දක්ෂ පුද්ගලයින් සමඟ නිර්මාණය කළ දෙයක් පිළිබඳ වාර්තාවකි ... ඔවුන් මගේ වෘත්තියේ අවධීන් වන අතර ඔවුන් කතාවක් කියති. ඒවා මගේ උරුමයේ වැදගත් අංගයකි, ඒ නිසා මම ඒවා ලේඛනගත කරනවා, ”ඇය පැහැදිලි කළාය."සංගීතය හා නර්තනය [පමණක් නොව කවි හා හාස්‍යය ද අඛණ්ඩව සම්බන්ධ වන" ඉවත් කරන ලද ධ්වනි එකම ප්‍රසංගයක් නිර්මාණය කිරීමට මැඩෝනා සිය කැමැත්ත ප්‍රකාශ කර තිබේ. ඇයගේ නිෂ්පාදන සඳහා ජල මූලද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ කිරීමට ද ඇයට අවශ්‍ය වූ නමුත් සැපයුම් ගැටළු හේතුවෙන් අධෛර්යයට පත්විය. ==උරැමය== විවිධ සංගීත මාධ්‍යවේදීන්, විවේචනාත්මක න්‍යායවාදීන් සහ කතුවරුන් මැඩෝනාගේ උරුමය සටහන් කර ඇති අතර ඇය මෙතෙක් සිටි වඩාත්ම බලගතු කාන්තා සංගීත කලාකරුවා ලෙස සැලකුවාය.ඇය [[VH1]] හි "[[සංගීතයේ ශ්‍රේෂ්ඨටම කාන්තාවන් 100]]" ලැයිස්තුවේ සහ ඩේලි ටෙලිග්‍රාෆ් හි "ශ්‍රේෂ්ඨතම කාන්තා කලාකරුවන් 20" ලැයිස්තුවේ ඉහළින්ම සිටියි. රොඩ්රිගෝ ෆ්‍රෙසන් පවසන පරිදි, "මැඩෝනා පොප් තාරකාවක් යැයි පැවසීම කොකාකෝලා යනු සෝඩා පමණක් යැයි පැවසීම තරම් නුසුදුසුය. මැඩෝනා යනු ඇමරිකාවේ නිෂ්පාදිත සම්භාව්‍ය සංකේත වලින් එකකි."රෝලිං ස්ටෝන් ස්පාඥය මෙසේ ලිවීය. [[අන්තර්ජාලය]] විශාල වශයෙන් භාවිතා කිරීමට වසර ගණනාවකට පෙර ඇය ඉතිහාසයේ වෛරස් පොප් හි ප්‍රථම ස්වාමියා බවට පත්විය. මැඩෝනා සෑම තැනකම සිටියේය; සර්වබලධාරී සංගීත රූපවාහිනී නාලිකා, රේඩියෝ සූත්‍ර, සඟරා කවර සහ පොත් සාප්පු වල පවා විය. පොප් අපෝහකය බීට්ල්ස්ගේ පාලන සමය, එමඟින් ප්‍රවණතාවයේ සහ වාණිජ්‍යයේ අද්දර සිටීමට ඇයට ඉඩ ලැබුණි. ”ලෝරා බාර්සෙලා සහ ජෙසිකා වැලෙන්ටි, මැඩෝනා ඇන්ඩ් මී: කාන්තා ලේඛිකාවන් පිළිබඳ පොප් රැජින (2012) නම් පොතේ ලියා ඇත: 80 දශකයේ පෙනුම ඩු ජෝර්, සහ වඩාත්ම වැදගත් දෙය නම්, ප්‍රධාන ධාරාවේ කාන්තා පොප් තාරකාවකට මහජනතාවගේ අවධානයට ලක් කළ හැකි (කළ නොහැකි) දේ කළ නොහැකි (හා කළ නොහැකි).මැඩෝනා ලෝක සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කර ඇත වෙන කිසිවෙකුටත් වඩා වෙනස් පුද්ගලයන් ලෙස සිතිය හැකිය. ”ගාඩියන් ලේඛක ඇලන් මැක්ගී මැඩෝනා හැඳින්වූයේ“ පශ්චාත් නූතන කලාව, අපි නැවත කිසිදිනෙක නොදකින ”ලෙසටය. [[පොප් රැජින]] සහ [[පොප් රජු]]. [[File:Madonna at Madame Tussauds Hong Kong (retouched).jpg|thumb|upright|left|හොංකොං මැඩම් ටුසෝඩ්ස් හි මැඩෝනාගේ ඉටි රූපය]] එම්එස්එන්බීසී හි ටෝනි ස්ක්ලෆානි පවසන පරිදි, "මැඩෝනාට පෙර බොහෝ සංගීත මෙගා තරු ගයි රොකර්ස් වූ බව සඳහන් කිරීම වටී. ඇයගෙන් පසු සියල්ලන්ම පාහේ කාන්තා ගායිකාවන් වනු ඇත ... බීට්ල්ස් ඇමරිකාවට පහර දුන් විට, ඔවුන් ඒකලයෙන් රංගන ශිල්පියාගේ ආදර්ශය වෙනස් කළහ. ගැහැනු ළමයා කෙරෙහි අවධාරණය කරමින් මැඩෝනා එය නැවත වෙනස් කළේය. අනුගමනය කළ යුතු අනෙකුත් කාන්තා පොප් ගායිකාවන් ඇය නිසැකවම ඔවුන් සියල්ලන්ගේම ප්‍රමිතීන් ඉහළ නැංවීය.කාන්තා රංගන ශිල්පීන් සඳහා වන පරාමිතීන් මොනවාදැයි ඇය නැවත අර්ථ දැක්වීය. ඇගුවිලෙරා, කයිලි මිනොග්, ස්පයිස් ගර්ල්ස්, ඩෙස්ටිනි චිල්ඩ්, ජෙනිෆර් ලෝපෙස් සහ රෝස ඇගේ දියණියන් හා සමාන විය.මැඩෝනා ද ට බලපෑම් කර ඇත කලාකරුවන්, ඔයිසිස් හි රොක් පෙරමුණේ නායකයන් වන ලියාම් ගැලගර් සහ ලින්කින් පාර්ක්හි චෙස්ටර් බෙනින්ග්ටන් සංගීතඥයන් වීමට පෙළඹවීම. මැඩෝනා ලිංගික නිරූපණ භාවිතය ඇගේ වෘත්තියට වාසිදායක වී ඇති අතර ලිංගිකත්වය සහ ස්ත්‍රීවාදය පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධ කතිකාව උත්ප්‍රේරණය කර ඇත.රොජර් චැප්මන් සංස්කෘතික යුද්ධ: ලේඛන, දෘෂ්ටි කෝණයන් සහ කටහඬවල් 1 (2010) හි ලේඛනගත කර ඇති පරිදි, ඇය පැහැදිලි, ලිංගික නිරූපණ සහ පද රචනා භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ආගමික සංවිධාන, සමාජ කොන්සර්වේටිව් සහ දෙමාපියන්ගේ මුර කණ්ඩායම් වලින් නිරන්තරයෙන් හෙළා දැක තිබේ. ආගමික සංකේතවාදය සහ වෙනත් ආකාරයකින් ඇගේ සජීවී රංගනයන්හි "අශික්ෂිත" හැසිරීම. ටයිම්ස් ලිවූයේ ඇය "සංගීතයේ කාන්තාවන් අතර විප්ලවයක් ආරම්භ කර ඇති බවයි .ලිංගිකත්වය, නිරුවත, ශෛලිය හා ලිංගිකත්වය පිළිබඳ ඇගේ ආකල්ප හා අදහස් මහජනයාට වාඩි වී අවධානයට ලක් කිරීමට බල කෙරුනි." [[මහාචාර්ය ජෝන් ෆිස්කේ]] සඳහන් කළේ එම හැඟීම මැඩෝනා ඉදිරිපත් කරන සවිබල ගැන්වීම ස්වයං, ලිංගිකත්වය සහ කෙනෙකුගේ සමාජ සම්බන්ධතා යන අර්ථයන් මත යම් පාලනයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සතුට සමඟ නොවෙනස්ව සම්බන්ධ වේ.මාධ්‍ය, කලාව සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳ ඩොයිං ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය (2009) හි කතුවරුන් සඳහන් කළේ කාන්තා කීර්තියක්, රංගන ශිල්පිනියක් සහ පොප් නිරූපකයෙකු ලෙස මැඩෝනාට ස්ථාවර ස්ත්‍රීවාදී ප්‍රතිබිම්භ හා විවාද නිරාකරණය කර ගත හැකි බවයි.සමලිංගික ස්ත්‍රීවාදී ෂීලා ජෙෆ්රිස්ට අනුව, මැඩෝනා නිරූපණය කරන්නේ ස්ත්‍රියගේ ලිංගිකත්වය මොනික් විට්ටිග් විසින් බලගතු ලෙස හඳුන්වන අතර එය කාන්තාවන්ට ලබා දී ඇති ලිංගික සංවර්‍ධනයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සතුටින් වැළඳ ගන්නා බවයි.මහාචාර්ය සුට් ජාලි මැඩෝනා හැඳින්වූයේ “පාහේ පූජනීය ස්ත්‍රීවාදී නිරූපිකාවක්” ලෙසයි. මැඩෝනා සිය කර්මාන්තයේ ව්‍යාපාරික කාන්තාවන්ට ආදර්ශයක් ලෙස “කර්මාන්තය තුළ කාන්තාවන් දිගු කලක් තිස්සේ සටන් කළ ආකාරයේ මූල්‍ය පාලනයක් අත්කර ගැනීම” සහ ඇයගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ පළමු දශකය තුළ ඩොලර් බිලියන 1.2 කට වඩා වැඩි විකුණුම් ප්‍රමාණයක් උපයා ඇත. ගිනි ගොර්ලින්ස්කි පවසන පරිදි, මෙතෙක් පැවති වඩාත්ම බලගතු සංගීතඥයන් 100 (2010) නම්, විනෝදාස්වාද ක්‍ෂේත්‍රයේ කාන්තාවක් සඳහා මැඩෝනාගේ බලය සහ පාලනය “පෙර නොවූ විරූ” විය.ක්‍රැන්ෆීල්ඩ් පාසලේ කළමනාකරණ මහාචාර්ය කොලින් බැරෝ ඇයව විස්තර කළේ "ඇමරිකාවේ දක්ෂතම ව්‍යාපාරික කාන්තාව .ඇය තම කර්මාන්තයේ ඉහළට ගොස් නිරන්තරයෙන් නව සොයාගැනීම් කරමින් එහි නැවතී සිටින" බවයි. ලන්ඩන් ව්‍යාපාරික පාසල් ශාස්ත්‍රීයින් ඇයව හැඳින්වූයේ "ගතික ව්‍යවසායකයෙකු" ලෙසිනි. පිටපත් කිරීම වටී; ඇයගේ සාර්ථකත්වය පිළිබඳ දැක්ම, සංගීත කර්මාන්තය පිළිබඳ ඇගේ අවබෝධය, ඇයගේම කාර්ය සාධන සීමාවන් හඳුනා ගැනීමට ඇති හැකියාව (සහ ඒ අනුව උපකාර ගෙන ඒමට),වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කිරීමට ඇති කැමැත්ත සහ වාණිජමය සාර්ථකත්වයේ යතුර ලෙස අනුවර්තනය වීමට ඇති හැකියාව ඔවුන් හඳුනා ගත්හ. මෝර්ටන් මෙසේ ලිවීය: "මැඩෝනා අවස්ථාවාදී, උපාමාරු සහ නිර්දය ය. ඇයට අවශ්‍ය දේ ලැබෙන තුරු ඇය නතර නොවනු ඇත. එය ඔබගේ කිට්ටු අය අහිමි වීමේ වියදමින් ඔබට ලබා ගත හැකි දෙයකි. නමුත් එය ඇයට එතරම් වැදගත් නොවේ." ==සම්මාන හා ජයග්‍රහණ== {{Main|List of awards and nominations received by Madonna|List of Madonna records and achievements}} [[File:Madonna's hands at Square of Fame.jpg|thumb|එංගලන්තයේ ලන්ඩන්හි [[වෙම්බ්ලි චතුරශ්‍රයට]] ඇතුළත් කළ පළමු පුද්ගලයා මැඩෝනා ය.]] මැඩෝනා සංගීත ව්‍යාපාරයේ ධනවත්ම කාන්තාව වන අතර ඇස්තමේන්තුගත ශුද්ධ වටිනාකම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 590 සිට ඩොලර් මිලියන 800 දක්වා වේ. ඇය ලොව පුරා වාර්තා මිලියන 300 කට වඩා අලෙවි කර ඇත.ගිනස් ලෝක වාර්තාව ඇය මෙතෙක් වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කාන්තා සංගීත ශිල්පිනිය ලෙස පිළිගත්තේය.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමයට (RIAA) අනුව, ඇය 20 වන සියවසේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කාන්තා රොක් කලාකරුවා වන අතර එක්සත් ජනපදයේ මිලියන 64.5 ක සහතික කළ ඇල්බම ඒකක සහිත එක්සත් ජනපදයේ තුන්වන වැඩිම සහතිකලත් කාන්තා ඇල්බම කලාකරුවා වේ.මැඩෝනා එක්සත් රාජධානියේ මෙතෙක් සහතික කළ කලාකරුවා වන අතර 2013 අප්‍රේල් වන විට බ්‍රිතාන්‍ය ශබ්ද ශබ්ද කර්මාන්තයේ (බීපීඅයි) සම්මාන 45 ක් ලබා ගෙන ඇත. මැඩෝනා මෙතෙක් වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් ඒකල සංචාරක කලාකරුවා වන අතර ඇයගේ වෘත්තීය කාලය පුරාම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.4 කට අධික ප්‍රසංග චාරිකා වලින් උපයා ඇත. 2016 වන විට, බිල්බෝඩ් බොක්ස්කෝර් 1990 සිට මේ දක්වා ඩොලර් බිලියන 1.31 කට අධික ප්‍රසංග දළ ආදායමක් ලබා ගනිමින් මැඩෝනාට මෙතෙක් ලබා ඇති වැඩිම ආදායම් ඉපැයූ තුන්වන සංචාරක ක්‍රියාව ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත. 100,000 ක් සහභාගී වූ ඒකල ප්‍රසංග දෙකක් ඇති ඉතිහාසයේ එකම කාන්තාව ලෙස මැඩෝනා ද සිටී.පැරීසියේ පාර්ක් ඩි ස්කෝක්ස් හි ඇයගේ හූස් දට් ගර්ල් වර්ල්ඩ් ටුවර් ප්‍රසංගය ප්‍රේක්ෂකයින් 130,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් ආකර්ෂණය කර ගත් අතර රියෝ ද ජැනෙයිරෝ හි මාරකානේ ක්‍රීඩාංගනයේ පැවති ඇගේ ගර්ලි ෂෝ වර්ල්ඩ් ටුවර් ප්‍රසංගය 120,000 කට අධික ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් ආකර්ෂණය විය.මැඩෝනා ග්‍රැමී සම්මාන හතක් සහ එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන විස්සක් ද දිනා ඇති අතර, 1986 වීඩියෝ වැන්ගාඩ් සම්මානය ද ඇතුළුව ඇය ප්‍රථම කාන්තා සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබුවාය. බිල්බෝඩ්ට අනුව, මැඩෝනා හොට් 100 ප්‍රස්ථාර ඉතිහාසයේ වඩාත්ම සාර්ථක ඒකල කලාකරුවා (බීට්ල්ස් පසුපසින් දෙවැනියා) සහ මෙතෙක් සිටි වඩාත්ම සාර්ථක නර්තන සමාජ කලාකරුවා වේ.නර්තන සමාජ ගීත 50 ක් ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළින්ම සිටින මැඩෝනා, ඕනෑම තනි බිල්බෝඩ් ප්‍රස්ථාරයක වැඩිම ගීත සංඛ්‍යාවක් ලබාගත් කලාකරුවා බවට පත්වූ අතර, ජෝර්ජ් සමුද්‍ර සන්ධියට වඩා හොට් කන්ට්‍රි ගීත ප්‍රස්ථාරයේ අංක 44 ගීත සමඟින් ඉදිරියට ගියේය. ඇය ඉතිහාසයේ වෙනත් කිසිදු කලාකරුවකුට වඩා හොට් 100 හි හොඳම ගීත 10 ක් ලබාගෙන ඇත.ජාත්‍යන්තරව, [[ඕස්ට්‍රේලියාවේ]] (11),[[කැනඩාව]] (25),[[ඉතාලිය]] (23),[[ස්පාඥය]](11),[[කැනඩාව]](259)සහ [[එක්සත් රාජධානිය]] GfK මාධ්‍ය පාලන ප්‍රස්ථාරයේ 40 වන සංවත්සරයේදී මැඩෝනා ජර්මානු ප්‍රස්ථාර ඉතිහාසයේ වඩාත්ම සාර්ථක කේවල කලාකරුවා ලෙස ශ්‍රේණිගත විය. == ඩිස්කෝග්‍රැෆි == {{Main|Madonna albums discography|Madonna singles discography|l2 = singles|List of songs recorded by Madonna|l3 = songs}} {{div col}} * ''[[Madonna (Madonna album)|Madonna]]'' (1983) * ''[[Like a Virgin (album)|Like a Virgin]]'' (1984) * ''[[True Blue (Madonna album)|True Blue]]'' (1986) * ''[[Like a Prayer (album)|Like a Prayer]]'' (1989) * ''[[Erotica (Madonna album)|Erotica]]'' (1992) * ''[[Bedtime Stories (Madonna album)|Bedtime Stories]]'' (1994) * ''[[Ray of Light]]'' (1998) * ''[[Music (Madonna album)|Music]]'' (2000) * ''[[American Life]]'' (2003) * ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) * ''[[Hard Candy (Madonna album)|Hard Candy]]'' (2008) * ''[[MDNA (album)|MDNA]]'' (2012) * ''[[Rebel Heart]]'' (2015) * ''[[Madame X (album)|Madame X]]'' (2019) * ''[[Confessions II]]'' (2026){{div col end}} == චිත්‍රපටකරණය == {{Main|Madonna filmography}} '''Films starred''' {{div col}} * ''[[A Certain Sacrifice]]'' (1979) * ''[[Desperately Seeking Susan]]'' (1985) * ''[[Shanghai Surprise]]'' (1986) * ''[[Who's That Girl (1987 film)|Who's That Girl]]'' (1987) * ''[[Bloodhounds of Broadway (1989 film)|Bloodhounds of Broadway]]'' (1989) * ''[[Dick Tracy (1990 film)|Dick Tracy]]'' (1990) * ''[[Madonna: Truth or Dare]]'' (1991) * ''[[Shadows and Fog]]'' (1991) * ''[[A League of Their Own]]'' (1992) * ''[[Body of Evidence (1993 film)|Body of Evidence]]'' (1993) * ''[[Dangerous Game (1993 film)|Dangerous Game]]'' (1993) * ''[[Four Rooms]]'' (1995) * ''[[Evita (1996 film)|Evita]]'' (1996) * ''[[The Next Best Thing]]'' (2000) * ''[[Swept Away (2002 film)|Swept Away]]'' (2002) * ''[[I'm Going to Tell You a Secret]]'' (2005) * ''[[Arthur and the Invisibles]]'' (2006) {{div col end}} '''Films directed''' * ''[[Filth and Wisdom]]'' (2008) * ''[[W.E.]]'' (2011) * [[secretprojectrevolution]] (2013) == සංචාර == {{Main|List of Madonna live performances}} {{div col}} * [[The Virgin Tour]] (1985) * [[Who's That Girl World Tour]] (1987) * [[Blond Ambition World Tour]] (1990) * [[The Girlie Show World Tour]] (1993) * [[Drowned World Tour]] (2001) * [[Re-Invention World Tour]] (2004) * [[Confessions Tour]] (2006) * [[Sticky & Sweet Tour]] (2008–2009) * [[The MDNA Tour]] (2012) * [[Rebel Heart Tour]] (2015–2016) * [[Madame X Tour]] (2019–2020) {{div col end}} == ව්‍යවසායන් == {{see also|Madonna fashion brands}} * Boy Toy, Inc<ref name="BoyToy">{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=RyQIAQAAMAAJ&q=Boy+Toy+Inc+Madonna|title=Madonna, Nike in endorsement battle|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|year=1990|accessdate=February 19, 2020|page=127}}</ref> * Webo Girl Publishing, Inc (1992)<ref name="webo">{{harvnb|Taraborrelli|2002|p=241}}</ref> * [[Maverick (company)|Maverick]] (1992–2004) * Ray of Light Foundation (1998) * [[Raising Malawi]] (2006) * [[Hard Candy Fitness]] (2010) * [[Truth or Dare by Madonna]] (2011) == මේවාද බලන්න == {{Wikipedia books|Madonna}} {{Portal|Biography|Pop music|United States}} {{div col|colwidth=22em}} * [[Forbes Celebrity 100|''Forbes'' Celebrity 100]] * [[Honorific nicknames in popular music]] * [[List of best-selling music artists]] * [[List of celebrities who own wineries and vineyards]] * [[List of most expensive divorces]] * [[List of organisms named after famous people]] * [[List of Rock and Roll Hall of Fame inductees]] {{div col end}} 6ld8kpds0f6oknkxq4ltlh6uia3y4vc 794844 794841 2026-06-26T17:59:36Z Niegodzisie 40071 794844 wikitext text/x-wiki '''මැඩෝනා''' ලුයිස් සිකෝන් (/ tʃɪˈkoʊni /; ඉතාලි: [tʃikˈkoːne]; උපත 1958 අගෝස්තු 16) ඇමරිකානු ගායිකාවක්, ගීත රචකයෙක් සහ නිළියකි.  1980 දශකයේ සිට "පොප් රැජින" ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ මැඩෝනා, සංගීත නිෂ්පාදනය, ගීත රචනා සහ දෘශ්‍ය ඉදිරිපත් කිරීමෙහි අඛණ්ඩ ප්‍රතිනිර්මාණය හා බහුකාර්යතාව නිසා කැපී පෙනේ.  ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ කලාත්මක ප්‍රකාශනයේ මායිම් තල්ලු කර ඇති ඇය සිය වෘත්තියේ සෑම අංශයක්ම සම්පූර්ණයෙන්ම භාරව සිටී.  සමාජ, දේශපාලන, ලිංගික සහ ආගමික තේමාවන් ඇතුළත් වන ඇයගේ කෘති විවේචනාත්මක පැසසුමට හා මතභේදයට තුඩු දී තිබේ.  මැඩෝනා බොහෝ විට වෙනත් කලාකරුවන්ගේ බලපෑමක් ලෙස සඳහන් කරයි.{{Infobox person | name = මැඩෝනා | image = Madonna Rebel Heart Tour 2015 - Stockholm (23051472299) (cropped).jpg | alt = A closeup photo of Madonna with shoulder-length wavy blonde hair, wearing a colorful, low-cut blouse, holding a microphone to her mouth with her right hand. | caption = මැඩෝනා 2015 නොවැම්බර් මාසයේදී [[ස්ටොක්හෝම්]] හි [[rebel heart tour]] ඉදිරිපත් කළේය | birth_name = මැඩෝනා ලූසියස් සිකෝන් | birth_date = {{birth date and age|1958|8|16}} | birth_place = [[Bay City, Michigan]], U.S. | residence = [[Lisbon]], Portugal<!--Cited within "2015–present: Rebel Heart and new album"--> | alias = වෙරෝනිකා (කතෝලික ධර්මයේ නාමය) | occupation = {{ගායිකාව | ගීත රචක | නිළිය | ව්‍යවසායකයා | නිෂ්පාදක වාර්තාව | ඡේදය | චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂ | ස්වයංක්‍රීය | මානුෂීය}} | years_active = 1979–සිට | home_town = [[Rochester Hills, Michigan]], U.S. | net_worth = U.S. $590–$800 million<ref>[https://www.thewealthrecord.com/celebs-bio-wiki-salary-earnings-2019-2020-2021-2022-2023-2024-2025/singer/madonna-net-worth/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926051229/https://www.thewealthrecord.com/celebs-bio-wiki-salary-earnings-2019-2020-2021-2022-2023-2024-2025/singer/madonna-net-worth/ |date=2020-09-26 }}www.thewealthrecord.com.Kinua 2019-03-29</ref> | spouse = Sean Penn (kasal (1985), nagdiborsyo (1985); Guy Ritchie (kasal. (2000), nagdiborsyo (2008) | partner = Carlos Leon (1995–1997) | children = 6 | website = {{URL|https://www.madonna.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]|[[Electronic dance music|dance]]|[[Rock music|rock]]}} | instrument = {{hlist|Vocals|guitar}}<!--- If you think an instrument should be listed or removed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---> | label = {{hlist|[[Sire Records|Sire]]|[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]|[[Maverick (company)|Maverick]]|[[Interscope Records|Interscope]]}}<!--Listed in chronological order --> | associated_acts = {{hlist|[[Breakfast Club (band)|Breakfast Club]]|Emmy}}<!--Please do not add to this list without first discussing your proposal on the talk page. --> }} }} මිචිගන් හි උපත ලැබූ මැඩෝනා 1978 දී නිව් යෝර්ක් නගරයට ගොස් නූතන නර්තන වෘත්තියක් හැදෑරීය.බ්‍රේක්ෆාස්ට් ක්ලබ් සහ එමී යන රොක් සංගීත කණ්ඩායම්වල බෙර වාදකයෙකු, ගිටාර් වාදකයෙකු සහ ගායිකාවක් ලෙස රඟපෑමෙන් පසුව, මැඩෝනා 1982 දී සයර් රෙකෝර්ඩ්ස් සමඟ අත්සන් කළ අතර ඊළඟ වසරේදී ඇගේ නාමික මංගල ඇල්බමය නිකුත් කළේය.ඇය එය අනුගමනය කළේ ගෝලීය හොඳම අලෙවිකරුවන් වන ලයික් අ වර්ජින් (1984) සහ ට්‍රූ බ්ලූ (1986) මෙන්ම ග්‍රැමී සම්මානලාභීන් වන රේ ඔෆ් ලයිට් (1998) සහ කන්ෆෙෂන්ස් ඔන් ඩාන්ස් ෆ්ලෝර් (2005) ය. මැඩෝනා සිය වෘත්තීය ජීවිතය පුරාම අංක එකේ කේවල ගීත රැසක් ලබා ඇති අතර, "ලයික් වර්ජින්", "ලා ඉස්ලා බොනීටා", "යාච්ඥාාවක් මෙන්", "වෝග්", "දුන්නක් ගන්න","ශීත කළ", "සංගීතය", " හං අප් "සහ" මිනිත්තු 4 ". ඩෙස්පරේට්ලි සීකිං සුසාන් (1985), ඩික් ට්‍රේසි (1990), ඒ ලීග් ඔෆ් ද ඕවන් (1992) සහ එවිටා (1996) වැනි චිත්‍රපටවල මැඩෝනාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් වර්ධනය විය. එවිටා හොඳම නිළිය සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය දිනා ගත් අතර, ඇගේ අනෙක් චිත්‍රපට බොහොමයකට දුර්වල විචාර ලැබුණි. ව්‍යාපාරික කාන්තාවක් ලෙස මැඩෝනා 1992 දී මේවරික් (මේවරික් රෙකෝඩ්ස් ලේබලය ඇතුළුව) නමින් විනෝදාස්වාද සමාගමක් ආරම්භ කළේය. ඇගේ අනෙක් ව්‍යාපාර අතරට විලාසිතා වෙළඳ නාම, ළමා පොත්, සෞඛ්‍ය සමාජ සහ චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය ඇතුළත් වේ. ඇය විවිධ පුණ්‍යායතන සඳහා දායක වන අතර 1998 දී රේ ඔෆ් ලයිට් පදනම සහ 2006 දී මලාවි රයිසින් ආරම්භ කළාය. ඩෙස්පරේට්ලි සීකිං සුසාන් (1985), ඩික් ට්‍රේසි (1990), ඒ ලීග් ඔෆ් ද ඕවන් (1992) සහ එවිටා (1996) වැනි චිත්‍රපටවල මැඩෝනාගේ ජනප්‍රියත්වය තවදුරටත් වර්ධනය විය. එවිටා හොඳම නිළිය සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය දිනා ගත් අතර, ඇගේ අනෙක් චිත්‍රපට බොහොමයකට දුර්වල විචාර ලැබුණි. ව්‍යාපාරික කාන්තාවක් ලෙස මැඩෝනා 1992 දී මේවරික් (මේවරික් රෙකෝඩ්ස් ලේබලය ඇතුළුව) නමින් විනෝදාස්වාද සමාගමක් ආරම්භ කළේය. ඇගේ අනෙක් ව්‍යාපාර අතරට විලාසිතා වෙළඳ නාම, ළමා පොත්, සෞඛ්‍ය සමාජ සහ චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය ඇතුළත් වේ. ඇය විවිධ පුණ්‍යායතන සඳහා දායක වන අතර 1998 දී රේ ඔෆ් ලයිට් පදනම සහ 2006 දී මලාවි රයිසින් ආරම්භ කළාය. == ජීවිතය සහ වෘත්තීය == ===1958-1981: මුල් ජීවිතය සහ වෘත්තීය ආරම්භය=== මැඩෝනා ලුයිස් සිකෝන් 1958 අගෝස්තු 16 වන දින මිචිගන්හි බේ සිටි හිදී කතෝලික දෙමව්පියන් වන මැඩෝනා ලුයිස් (නී ෆෝටින්; 1933-1963) සහ සිල්වියෝ ඇන්තනි "ටෝනි" සිකෝන් උපත ලැබීය.ඇගේ පියාගේ දෙමව්පියන් පැසෙන්ට්‍රෝ වෙතින් ඉතාලි සංක්‍රමණිකයන් වූ අතර ඇගේ මව ප්‍රංශ-කැනේඩියානු සම්භවයක් ඇති අයෙකි. ටෝනි ක්‍රයිස්ලර් සහ ජෙනරල් මෝටර්ස් හි ඉංජිනේරු නිර්මාණකරුවෙකු ලෙස සේවය කළේය. මැඩෝනාට ඇගේ මවට සමාන නමක් තිබූ බැවින් පවුලේ සාමාජිකයන් ඇයව හැඳින්වූයේ "ලිට්ල් නොනි" යනුවෙනි. මැඩෝනා පසුව ඇගේ නම ගැන අදහස් දක්වමින්, "මම මැඩෝනා ලෙස නම් කර ඇති දේ හැර වෙන කිසිවක් විය හැක්කේ කෙසේද? මම කන්‍යා සොහොයුරියක් හෝ මේ කෙනෙකු අවසන් කරනු ඇත." ඇයට වැඩිමහල් සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු වන ඇන්තනි සහ මාටින් සහ තිදෙනෙක් සිටී බාල සහෝදර සහෝදරියන්, පෝලා, ක්‍රිස්ටෝපර් සහ මෙලනි. 1966 දී කතෝලික පල්ලියේදී තහවුරු වූ පසු ඇය වෙරෝනිකා තහවුරු කිරීමේ නමක් ලෙස පිළිගත්තාය.ඇය හැදී වැඩුණේ ඩෙට්‍රොයිට් නගරාසන්නයේ පොන්තියාක් සහ ඇවොන් ටවුන්ෂිප්හි (දැන් රොචෙස්ටර් හිල්ස්) ය. 1963 දෙසැම්බර් 1 වන දින වයස අවුරුදු 30 දී ඇගේ මව පියයුරු පිළිකාවෙන් මිය යාමට මාස කිහිපයකට පෙර, මැඩෝනා හේතුව තේරුම් නොගත්තද ඇගේ හැසිරීම හා පෞරුෂයේ වෙනස්කම් දුටුවේය. ඇගේ වෛද්‍ය තත්වය පැහැදිලි කිරීම සඳහා ඇගේ මව පාඩු ලැබූ අතර බොහෝ විට මැඩෝනා ඇයගෙන් ඒ ගැන ප්‍රශ්න කළ විට අඬන්නට පටන් ගත්තාය. මැඩෝනා පසුව පිළිගත්තේ තම මව මිය යන සංකල්පය ග්‍රහණය කර නොගත් බවය. මැඩෝනා සැනසිල්ල සඳහා ඇගේ පියාගේ ආච්චි වෙත හැරුණාය. සිකෝන් සහෝදර සහෝදරියන් ගෘහ සේවිකාවන් සමඟ අමනාප වී තම ආදරණීය මවගේ ස්ථානය ගැනීමට උත්සාහ කරනු ඇතැයි සිතූ තම නිවසට ගෙන එන ඕනෑම කෙනෙකුට විරුද්ධව කැරලි ගැසූහ. මැඩෝනා පසුව වැනිටි ෆෙයාර්ට පැවසුවේ තම ""යෞවන කාලයේදී තමා යමක් සොයන හුදකලා ගැහැණු ළමයෙකු ලෙස දුටු බවයි. මම එක්තරා ආකාරයකින් කැරලි ගැසුවේ නැත. යම් දෙයකට හොඳ වීම ගැන මම සැලකිලිමත් වීමි. මගේ යට ඇඳුම් රැවුල කැපුවේ නැත. සාමාන්‍ය ගැහැනු ළමයින් මෙන් වේශ නිරූපණය නොකළේය. නමුත් මම ඉගෙන ගත් අතර මට හොඳ ලකුණු ලැබුණි ... මට අවශ්‍ය වූයේ යමෙකු වීමටය. ඇගේ පියා ටෝනි ද ඇයගෙන් ලබා ගත හැකි යැයි භීතියට පත් මැඩෝනාට ඇය අසල නොසිටින්නට බොහෝ විට නිදා ගැනීමට නොහැකි විය. [[File:Madonna family in their vineyard cropped.jpg|right|thumb|upright|මැඩෝනාගේ සුළු මව සහ පියා, ජොආන් සහ ටෝනි සිකෝන් (2009)]] 1966 දී ටෝනි පවුලේ ගෘහ පාලිකා ජොආන් ගුස්ටැෆ්සන් සමඟ විවාහ විය.ඔවුන්ට දරුවන් දෙදෙනෙක් වූහ, ජෙනිෆර් සහ මාරියෝ.නැවත විවාහ වීම ගැන මැඩෝනා තම පියා සමඟ අමනාප වී ඔහුට විරුද්ධව කැරලි ගැසීමට පටන් ගත් අතර, ඉන් වසර ගණනාවකට පසු ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාවය අඩාල විය.ඇය ශාන්ත ෆ්‍රෙඩ්රික් සහ ශාන්ත ඇන්ඩෘ කතෝලික ප්‍රාථමික පාසල්වලට සහ බටහිර මැද පාසලට ඇතුළත් වූවාය.මැඩෝනා ඉහළ ශ්‍රේණියේ ලකුණු සාමාන්‍යයක් සඳහා ප්‍රසිද්ධියක් උසුලන අතර ඇයගේ සාම්ප්‍රදායික නොවන හැසිරීම නිසා කුප්‍රකට වූවාය. පංති අතර ශාලාවල කරත්ත රෝද සහ අත් පටි ඇය රඟ දක්වනු ඇත, විවේක කාලයේදී වඳුරු බාර්වලින් දණ ගසාගෙන, පන්තියේදී ඇගේ සාය ඉහළට ඔසවා තබයි. මේ සියල්ල පිරිමි ළමයින්ට ඇගේ යට ඇඳුම් දැක ගත හැකි විය. මැඩෝනාගේ පියා ඇයව සම්භාව්‍ය පියානෝ පාඩම් වලට ඇතුළත් කළ නමුත් පසුව ඇයට මුද්‍රා නාට්‍ය පාඩම් කිරීමට ඉඩ දෙන ලෙස ඇය ඔහුට ඒත්තු ගැන්වීය.ඇගේ මුද්‍රා නාට්‍ය ගුරුවරිය වන ක්‍රිස්ටෝපර් ෆ්ලින් නර්තන වෘත්තියක් කිරීමට ඇයව පොළඹවා ගත්තාය.පසුව ඇය රොචෙස්ටර් ඇඩම්ස් උසස් පාසලට ඇතුළත් වූවාය. එහිදී ඇය ශිෂ්‍යාවක් හා ප්‍රීති සංචිතයේ සාමාජිකාවක් වූවාය.උපාධිය ලැබීමෙන් පසු ඇය මිචිගන් විශ්ව විද්‍යාලයට නර්තන ශිෂ්‍යත්වයක් ලබා ගත් අතර උතුරු කැරොලිනාවේ ඩර්හැම් හි පැවති ඇමරිකානු නර්තන උළෙලේදී ගිම්හානය පුරා අධ්‍යාපනය ලැබුවාය. 1978 දී මැඩෝනා පාසලෙන් ඉවත් වී නිව්යෝර්ක් නගරයට මාරු විය. ඇය නිව්යෝර්ක් බලා යාම ගැන පැවසුවේ, “මම ගුවන් යානයක් ගත් පළමු අවස්ථාව මෙයයි, මම කුලී රථයක් ලබාගත් පළමු අවස්ථාව මෙයයි. මම මෙහි පැමිණියේ ඩොලර් 35 ක් මගේ සාක්කුවේ දමාගෙනයි.ඩන්කින් ඩෝනට්ස් හි වේටර්වරියක් ලෙස හා නවීන නර්තන කණ්ඩායම් සමඟ වැඩ කරමින් සිටියදී ඇල්වින් අයිලි ඇමරිකානු නැටුම් රඟහලේ පන්ති පැවැත්වූ අතර අවසානයේ පර්ල් ලැන්ග් නැටුම් රඟහල සමඟ රඟදැක්වූවාය.ඇය ප්‍රකට ඇමරිකානු නර්තන ශිල්පිනියක සහ නර්තන ශිල්පිනියක වන මාර්තා ග්‍රැහැම්ගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ නර්තනය හැදෑරුවාය.මැඩෝනා අනෙකුත් ස්ථාපිත කලාකරුවන් සඳහා උපස්ථ නර්තන ශිල්පිනියක් ලෙස වැඩ කිරීමට පටන් ගත්තේය.එක් රාත්‍රියක, පෙරහුරුවකින් ආපසු යමින් සිටියදී, මිනිසුන් දෙදෙනෙක් ඇයව පිහියකින් අල්ලාගෙන ඇයට දඩුවම් වම් කිරීමට බල කළහ. පසුව ඇය මෙම සිදුවීම "මගේ දුර්වලතාවයේ රසයක් බව මට පෙනී ගියේය. සියලු ශක්තිමත් ගැහැණු ළමයින් සිටියද මට තවමත් මාව බේරා ගත නොහැකි බව මට පෙනී ගියේය. මට එය කිසිදා අමතක කළ නොහැක." 1979 ලෝක සංචාරයේදී ප්‍රංශ ඩිස්කෝ චිත්‍ර ශිල්පී පැට්‍රික් හර්නාන්ඩස්ගේ උපස්ථ ගායකයෙකු හා නර්තන ශිල්පියෙකු ලෙස රඟපාමින් සිටියදී, මැඩෝනා සංගීතඥ ඩෑන් ගිල්රෝයි සමඟ ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ඇති කර ගත් අතර ඔවුන් ජීවත් වූයේ ක්වීන්ස් හි කොරෝනා හි අතහැර දැමූ සිනගෝගයක ය.ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව ඇගේ පළමු රොක් සංගීත කණ්ඩායම වන බ්‍රේක්ෆාස්ට් ක්ලබ් නිර්මාණය කළ අතර ඒ සඳහා මැඩෝනා ගායනා කර ඩ්‍රම්ස් සහ ගිටාරය වාදනය කළේය.1980 දී හෝ ඇය උදේ කෑම සමාජ ශාලාවෙන් ඉවත් වූ අතර ඇගේ පෙම්වතා ස්ටීවන් බ්‍රේ සමඟ බෙර වාදකයෙකු ලෙස එමී සංගීත කණ්ඩායම පිහිටුවා ගත්තාය. දෙදෙනා එකට ගීත ලිවීමට පටන් ගත් නමුත් මැඩෝනා පසුව තනිවම රඟපෑමක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට තීරණය කළාය.ඇගේ සංගීතය ඩීජේ සහ වාර්තා නිෂ්පාදක මාක් කමින්ස්ගේ සිත් ගත් අතර ඔහු මැඩෝනා සහ සයර් රෙකෝර්ඩ්ස් නිර්මාතෘ සෙමෝර් ස්ටේන් අතර රැස්වීමක් සංවිධානය කළේය. === 1982-1985: මැඩෝනා, like a virgin, සහ පළමු විවාහය === මැඩෝනා සයර් සමඟ තනි ගිවිසුමක් අත්සන් කිරීමෙන් පසුව, ඇගේ පළමු ගීතය වන "everybody" 1982 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදීත්, දෙවැන්න "birning up" 1983 මාර්තු මාසයේදීත් නිකුත් විය.දෙදෙනාම එක්සත් ජනපදයේ විශාල සමාජ ශාලා බවට පත්වූ අතර තෙවන ස්ථානයට පත්විය.බිල්බෝඩ් සඟරාව විසින් සම්පාදනය කරන ලද හොට් ඩාන්ස් ක්ලබ් ගීත ප්‍රස්ථාරය. මෙම සාර්ථකත්වයෙන් පසුව, ඇය වෝර්නර් බ්‍රදර්ස් හි රෙජී ලූකස් විසින් මූලික වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන ලද මැඩෝනා නම් වූ ඇගේ මුල්ම ඇල්බමය සංවර්ධනය කිරීමට පටන් ගත්තාය. කෙසේ වෙතත්, ඇය සම්පූර්ණ කරන ලද ධාවන පථයන් ගැන සතුටු නොවූ අතර ලූකස්ගේ නිෂ්පාදන ක්‍රමවේදයන් සමඟ එකඟ නොවූ නිසා අමතර උපකාර ලබා ගැනීමට තීරණය කළාය. මැඩෝනා පෙම්වතා ජෝන් "ජෙලිබීන්" බෙනිටෙස් සමඟ ගොස් ඇල්බමයේ නිෂ්පාදනය අවසන් කිරීම සඳහා ඔහුගේ උදව් ඉල්ලා සිටියේය. බෙනිටෙස් බොහෝ ගීත නැවත සංයුක්ත කර "හොලිඩේ" නිෂ්පාදනය කළ අතර එය ඇගේ තුන්වන ගීතය වන අතර ඇයගේ පළමු ජාත්‍යන්තර ඉහළම දස දෙනා අතරට පැමිණියේය. ලින්නා ඩ්‍රම් මැෂින්, මූග් බාස් සහ ඕබී-එක්ස් සංස්ෙල්ෂක වැනි නවීන තාක්‍ෂණය භාවිතා කරමින් මැඩෝනාගේ සමස්ත ශබ්දය විසංවාදී සහ උද්යෝගිමත් කෘතිම ඩිස්කෝ ස්වරූපයෙන් විය. මෙම ඇල්බමය 1983 ජූලි මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර මාස හයකට පසුව එනම් 1984 දී බිල්බෝඩ් 200 හි අටවන ස්ථානයට පත්විය. එය බිල්බෝඩ් හොට් 100, "බෝඩර්ලයින්" සහ "ලකී ස්ටාර්" හි හොඳම ගීත 10 ක් ලබා ගත්තේය. [[File:MadonnaVirginTour cropped.jpg|thumb|left|upright|මැඩෝනා සිය කාර්ය මණ්ඩලය සමඟ [[වර්ජින් ටුවර්]],1985]] මැඩෝනාගේ පෙනුම හා ඇඳුම් විලාසිතාව, ඇගේ රංගනය සහ ඇගේ සංගීත වීඩියෝ තරුණ ගැහැණු ළමයින්ට හා කාන්තාවන්ට බලපෑවේය.ඇගේ විලාසිතාව 1980 දශකයේ කාන්තා විලාසිතා ප්‍රවණතාවලින් එකක් බවට පත්විය. මෝස්තර නිරූපණ ශිල්පිනියක සහ ස්වර්ණාභරණ නිර්මාණකරුවෙකු වන මාරිපෝල් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මෙම පෙනුම ලේස් මුදුන්, කැප්රි කලිසම් වලට උඩින් සායක්, මාළු දැල් තොග, කුරුසයට අයත් ආභරණ, වළලු සහ බ්ලීච් කෙස් වලින් සමන්විත විය. මැඩෝනාගේ ජනප්‍රියත්වය 1984 නොවැම්බරයේදී ඇගේ දෙවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන ලයික් වර්ජින් නිකුත් කිරීමත් සමඟ ගෝලීයව ඉහළ ගියේය. එය ජර්මනිය, ඉතාලිය, නෙදර්ලන්තය, නවසීලන්තය, ස්පාඤ්ඤය, එක්සත් රාජධානිය සහ එක්සත් ජනපදය යන රටවල ඇගේ පළමු අංක එකේ ඇල්බමය බවට පත්විය. . Like a vigin එක්සත් ජනපදයේ පිටපත් මිලියන පහකට වඩා අලෙවි කළ ගැහැනියකගේ පළමු ඇල්බමය බවට පත්විය. පසුව එය සහතික කළ දියමන්ති වන අතර ලොව පුරා පිටපත් මිලියන 21 කට වඩා අලෙවි වී ඇත. ඇල්බමයේ මාතෘකාව එහි පළමු ගීතය ලෙස සේවය කළ අතර අඛණ්ඩව සති හයක් පුරා හොට් 100 ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළින්ම සිටියේය. ගීතය සහ ඒ සමඟ ඇති වීඩියෝ පටය විවාහයට පෙර ලිංගිකත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ පවුල් සාරධර්මවලට හානි කිරීම යන චෝදනා ඉදිරිපත් කළ කොන්සර්වේටිව් සංවිධානවල අවධානය එය ආකර්ෂණය විය. සදාචාරවාදීන් ගීතය සහ වීඩියෝව තහනම් කිරීමට උත්සාහ කළහ. 1984 පළමු එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලේදී "ලයික් අ වර්ජින්" චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් මැඩෝනාට විශාල මාධ්‍ය ආවරණයක් ලැබුණි.මංගල ඇඳුමක් සහ සුදු අත්වැසුම් පැළඳ සිටි මැඩෝනා යෝධ මංගල කේක් එකක් මත වේදිකාවේ පෙනී සිටි අතර පසුව බිම දිගා විය.එම්ටීවී එය අතීතයේ සිටම "වඩාත්ම කැපී පෙනෙන" පොප් කාර්ය සාධනය ලෙස සැලකේ. දෙවන ගීතය වන "Material Girl" හොට් 100 හි දෙවන ස්ථානයට පත්වූ අතර 1953 දී ජෙන්ටල්මන් ප්‍රෙෆර් බ්ලොන්ඩස් චිත්‍රපටයෙන් මර්ලින් මොන්රෝගේ "Diamonds Are a Girl's Best Friend" ගේ රංගනය ප්‍රතිනිර්මාණය කරන සංගීත වීඩියෝවක් මගින් එය ප්‍රවර්ධනය කරන ලදී. මෙම වීඩියෝ පටය රූගත කරන අතරතුර මැඩෝනා නළු ෂෝන් පෙන් සමඟ පෙම් සබඳතාවක් ආරම්භ කළේය. ඔවුන් 1985 දී ඇගේ උපන් දිනය වෙනුවෙන් විවාහ විය. - "මිනිසුන් "like a virgin" ප්‍රතිචාර දැක්වූ ආකාරය ගැන මා පුදුමයට පත් වූ නිසා, මම එම ගීතය කරන විට, මට ගායනා කළේ දෙයක් මට යම් ආකාරයකින් දැනෙන ආකාරය ගැනයි , අළුත් හා නැවුම් සහ සෑම කෙනෙක්ම එය අර්ථකථනය කළේ නැහැ , මට තවදුරටත් කන්‍යාවක් වීමට අවශ්‍ය නැත. මගේ මොළය ඉවතට ගන්න! " මම ගායනා කළේ එය නොවේ. "Like a virgin" සැමවිටම අපැහැදිලි විය. - මැඩෝනා 1985 පෙබරවාරි මාසයේදී මැඩෝනා ප්‍රධාන ධාරාවේ චිත්‍රපටවලට පිවිසියේ විෂන් ක්වෙස්ට් නම් ආදර නාට්‍ය චිත්‍රපටයේ සමාජ ගායිකාවක් ලෙස කෙටි දර්ශනයකිනි. එහි හඬ පටයේ නව කේවල දෙකක් අඩංගු විය, ඇගේ එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ගීතය, "crazy for you" සහ තවත් ගීතයක් "Gambler".ඇය 1985 දී ප්‍රහසන ඩෙස්පෙරට්ලි සීකිං සුසාන් චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන භූමිකාව රඟපෑවාය. එය එක්සත් රාජධානියේ ඇයගේ පළමු අංක එකේ ගීතය වන "ඉන්ටූ ද ග්‍රෝව්" ගීතය හඳුන්වා දුන්නේය.ඇයගේ ජනප්‍රියතාවය නිසා චිත්‍රපටය ප්‍රධාන නිළියක් ලෙස ගණන් නොගත්තද මැඩෝනා වාහනයක් ලෙස වටහා ගැනීමට ඇයට හැකි විය. නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් චිත්‍රපට විචාරක වින්සන්ට් කැන්බි එය 1985 හොඳම චිත්‍රපට දහයෙන් එකක් ලෙස නම් කළේය. 1985 අප්‍රියෙල් මාසයේ සිට මැඩෝනා සිය පළමු ප්‍රසංගය උතුරු ඇමරිකාවේ ද වර්ජින් ටුවර් හි ආරම්භ කළාය. ඇය සීබීජීබී සහ මඩ් ක්ලබ් ක්‍රීඩා කිරීමෙන් විශාල ක්‍රීඩා පිටියක් දක්වා ඉදිරියට ගියාය. මෙම සංචාරයේදී මැඩෝනා වන්නබේ සංසිද්ධියේ උච්චතම අවස්ථාව දැකගත හැකි වූ අතර බොහෝ කාන්තා සහභාගීවන්නන් ඇය මෙන් සැරසී සිටියහ. ඒ වන විට ඇය තවත් ගීත දෙකක් නිකුත් කළ අතර, "ඒන්ජල්" සහ "ඩ්‍රස් යූ අප්", ඇල්බමයේ උච්චතම ගීත හතරම හොට් 100 ප්‍රස්ථාරයේ පළමු පස් දෙනා අතරට පැමිණියේය.ජූලි මාසයේදී පෙන්ට්හවුස් සහ ප්ලේබෝයි සඟරා විසින් 1978 දී නිව්යෝක් නුවරදී ගන්නා ලද මැඩෝනාගේ නිරුවත් ඡායාරූප ගණනාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේ දී ඇයට මුදල් අවශ්‍ය වූ බැවින් ඇය එම ඡායාරූප සඳහා පෙනී සිටි අතර සැසියකට ඩොලර් 25 ක් වැනි සුළු මුදලක් ගෙවන ලදී.ඡායාරූප ප්‍රකාශයට පත් කිරීම මාධ්‍ය කලබලයක් ඇති කළ නමුත් මැඩෝනා “ඒකාකාරී හා නොහොබිනා” ලෙස කටයුතු කළේය. ඡායාරූප අවසානයේ ඩොලර් 100,000 දක්වා අලෙවි විය.1985 එළිමහන් ලයිව් ඒඩ් පුණ්‍යායතන ප්‍රසංගයේදී ඇය මෙම සිදුවීම් ගැන සඳහන් කරමින් කියා සිටියේ, “[ජනමාධ්‍ය] මෙතැන් සිට වසර දහයක් මට එරෙහිව එය රඳවා තබා ගත හැකි නිසා” ඇය තම ජැකට්ටුව ගලවා නොගන්නා බවයි. ===1986–1991: True Blue, Who's That Girl, Like a Prayer, and Dick Tracy=== 1986 ජුනි මාසයේදී මැඩෝනා සිය තෙවැනි චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන ට්‍රූ බ්ලූ එළිදැක්වූ අතර එය ඇගේ සැමියා වන පෙන් වෙනුවෙන් දේවානුභාවයෙන් හා කැපවිය. රෝලිං ස්ටෝන් මෙම උත්සාහය ගැන පුදුමයට පත් වූ අතර ඇල්බමය "ශබ්දය [හදවතින්ම එනවා වගේ" යනුවෙන් ලිවීය. කේවල ගීත 5 ක් නිකුත් කරන ලදි - "සජීවීව කියන්න", "තාත්තා දේශනා නොකරන්න", "සත්‍ය නිල්", "ඔබේ හදවත විවෘත කරන්න" සහ "ලා ඉස්ලා බොනීටා" - මේ සියල්ලම එක්සත් ජනපදයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. මෙම ඇල්බමය ලොව පුරා රටවල් 28 ක ප්‍රස්ථාරවල ඉහළින්ම සිටින අතර එය එවකට පෙර නොවූ විරූ ජයග්‍රහණයක් වූ අතර පිටපත් මිලියන 25 ක් අලෙවි කරමින් මැඩෝනාගේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ චිත්‍රාගාර ඇල්බමය ලෙස පවතී. ට්‍රූ බ්ලූ 1992 දී ගිනස් වර්ල්ඩ් රෙකෝඩ්ස් හි වඩාත්ම ජනප්‍රියම ඇල්බමය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. [[File:Madonna, Rotterdam, 26-8-1987.jpg|thumb|upright|left|1987 දී [[Who’s That Girl World Tour]] අතරතුර මැඩෝනා රඟ දැක්වීය]] මැඩෝනා 1986 දී විවේචනාත්මකව තිරගත වූ ෂැංහයි සර්ප්‍රයිස් චිත්‍රපටයට රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඒ සඳහා ඇය නරකම නිළිය සඳහා වූ පළමු ගෝල්ඩන් රාස්ප්බෙරි සම්මානය ලබා ගත්තාය. ඇය සිය රංගන දිවියට පිවිසියේ ඩේවිඩ් රබේගේ ගූස් සහ ටොම්-ටොම්ගේ නිෂ්පාදනයකිනි. චිත්‍රපටය සහ රඟපෑම පෙන් යන දෙකම රඟපෑවේය. ඊළඟ අවුරුද්දේ මැඩෝනා හූස් දට් ගර්ල් චිත්‍රපටයේ රඟපෑවා. ඇය එහි හඬපටයට ගීත හතරක් දායක කළ අතර, එහි මාතෘකාව සහ "කෝසිං අ කොමියුෂන්" ඇතුළත් වේ. මැඩෝනා 1987 ජුනි මාසයේදී හූස් දට් ගර්ල් වර්ල්ඩ් චාරිකාව ආරම්භ කළ අතර එය සැප්තැම්බර් දක්වා පැවතුණි.එය පැරීසියට ආසන්නයේ පැවති ප්‍රසංගයකට 130,000 කට අධික පිරිසක් ඇතුළුව පැමිණීමේ වාර්තා කිහිපයක් බිඳ දැමූ අතර එය එවකට වැඩිම සහභාගී වූ කාන්තා ප්‍රසංගය සඳහා වූ වාර්තාවකි.එම වර්ෂයේ පසුව ඇය බිල්බෝඩ් 200 හි 14 වන ස්ථානයට පත්වූ යූ කැන් ඩාන්ස් හි අතීත ගීත වල රීමික්ස් ඇල්බමයක් නිකුත් කළාය. 1987 දෙසැම්බරයේ අවලංගු කිරීමෙන් පසුව, මැඩෝනා 1989 ජනවාරි මාසයේදී පෙන් වෙතින් දික්කසාද වීමට ඉල්ලුම් කළේ, වෙනස් කළ නොහැකි වෙනස්කම් උපුටා දක්වමිනි. මැඩෝනා පැට්‍රික් ලෙනාඩ්, ස්ටීවන් බ්‍රේ සහ ප්‍රින්ස් සමග යාඥාවක් වගේ සම-රචනා කොට නිෂ්පාදනය කළේය. රෝලිං ස්ටෝන් හි සංගීත විචාරක ජේ. ඩී.යාච්ඥාවක් මෙන් බිල්බෝඩ් 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පැමිණ පිටපත් මිලියන 15 ක් ලොව පුරා අලෙවි විය. ඇල්බමයේ අනෙකුත් සාර්ථක ගීත වන්නේ "එක්ස්ප්‍රස් යූවර්සෙල්ෆ්" සහ "චෙරිෂ්" යන දෙකම එක්සත් ජනපදයේ දෙවන ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර එක්සත් රාජධානියේ ඉහළම පස් දෙනා "ආදරණීය ජෙසී" සහ එක්සත් ජනපදයේ ඉහළම දස දෙනා "එය තබා ගන්න" යනුවෙනි. 1980 දශකය අවසාන වන විට එම්ටීවී, බිල්බෝඩ් සහ සංගීත සඟරා විසින් මැඩෝනා "දශකයේ කලාකරුවා" ලෙස නම් කරන ලදී. ඩික් ට්‍රේසි (1990) චිත්‍රපටයේ මැඩෝනා බ්‍රීට්ලස් මහෝනි ලෙස රඟපෑ අතර වොරන් බීටි ප්‍රධාන චරිතය රඟපෑවේය.මෙම චිත්‍රපටය සති දෙකක කාලයක් එක්සත් ජනපද බොක්ස් ඔෆිස් හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ අතර මැඩෝනා හොඳම නිළිය සඳහා සෙනසුරු සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය. චිත්‍රපටය සමඟ ඇය 1930 ගණන්වල පසුබිම සැකසූ ගීත ඇතුළත් අයිම් බ්‍රීත්ලස් නම් හඬපටි ඇල්බමය නිකුත් කළාය. එය එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ගීතය "වෝග්" සහ "ඉක්මනින් හෝ පසුව" ද ඇතුළත් විය. චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් අතරතුර මැඩෝනා බීටි සමඟ සම්බන්ධතාවයක් ආරම්භ කළ අතර එය 1990 අග වන විට විසුරුවා හරින ලදි. [[File:NowImFollowingYouUnderGround (cropped2).jpg|thumb|1990 දී බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් වර්ල්ඩ් ටුවර් හිදී මැඩෝනා [[ඩික් ට්‍රේසි]] පෙනුමකින් රඟ දැක්වීය]] 1990 අප්‍රියෙල් මාසයේදී මැඩෝනා සිය බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් වර්ල්ඩ් ටුවර් ආරම්භ කළ අතර එය අගෝස්තු දක්වා පැවැත්විණි. රෝලිං ස්ටෝන් එය "විස්තීර්ණ ලෙස නර්තනය කරන ලද, ලිංගික ප්‍රකෝපකාරී අතිශයෝක්තියක්" ලෙස හැඳින්වූ අතර එය "1990 හොඳම සංචාරය" ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම සංචාරය "like a virgin" ලෙස ඇයගේ රංගනය වෙනුවෙන් ආගමික කණ්ඩායම් වෙතින් දැඩි සෘණාත්මක ප්‍රතිචාරයක් ජනිත කළ අතර පිරිමි නර්තන ශිල්පීන් දෙදෙනෙකු ඇය ස්වයංවින්දනය අනුකරණය කිරීමට පෙර ඇගේ සිරුර වසාගෙන සිටියහ.ඊට ප්‍රතිචාර දක්වමින් මැඩෝනා පැවසුවේ, “මෙම සංචාරය කිසිවෙකුගේ හැඟීම්වලට හානියක් නොවන බවයි. එය විවෘත මනසකින් යුක්ත වන අතර ලිංගිකත්වය වෙනත් ආකාරයකින් දැකීමට ඔවුන්ව පොළඹවයි. ඔවුන්ගේම සහ වෙනත් අය”. සංචාරයේ සජීවී පටිගත කිරීම හොඳම දිගු ආකෘති සංගීත වීඩියෝ කාණ්ඩය යටතේ මැඩෝනාට ඇගේ පළමු ග්‍රැමී සම්මානය දිනා ගත්තේය. මැඩෝනාගේ පළමු විශාලතම ගීත ඇල්බමය වන ඉම්මාකුලේට් එකතුව 1990 නොවැම්බරයේදී නිකුත් කරන ලදී. එයට "මගේ ආදරය සාධාරණීකරණය කරන්න" සහ "මාව බේරා ගන්න" යන නව ගීත දෙකක් ඇතුළත් විය. මෙම ඇල්බමය RIAA විසින් දියමන්ති බවට සහතික කරන ලද අතර ලොව පුරා පිටපත් මිලියන 31 කට වඩා අලෙවි වූ අතර එය ඉතිහාසයේ ඒකල චිත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ සම්පාදන ඇල්බමය බවට පත්විය. "මගේ ආදරය සාධාරණීකරණය කරන්න" එක්සත් ජනපදයේ අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. එහි සංගීත වීඩියෝවෙහි සාඩෝමාසොකිස්වාදය, බැඳුම්කරය, සමලිංගික සිපගැනීම් සහ කෙටි නිරුවත වැනි දර්ශන ඇතුළත් විය.වීඩියෝව එම්ටීවී සඳහා ඉතා ලිංගික ලෙස සලකනු ලැබූ අතර එය ජාලයෙන් තහනම් කරන ලදී. ඇයගේ පළමු වාර්තා චිත්‍රපටය වන Truth or Dare (උතුරු ඇමරිකාවෙන් පිටත ඉන් බෙඩ් විත් මැඩෝනා ලෙස හැඳින්වේ) 1991 මැයි මාසයේදී එළිදැක්විණි. පසුව මයිකල් මුවර්ගේ කොලොම්බින් වෙනුවෙන් පන්දු යැවීම). ===1992-1997: මේවරික්, එරොටිකා, ලිංගිකත්වය, නින්දට යන කතන්දර, එවිටා සහ මාතෘත්වය === 1992 දී මැඩෝනා ඒ කාන්තා ලීගයේ බේස්බෝල් ක්‍රීඩිකාවක් ලෙස මේ මොර්ඩබිටෝ ලෙස රඟපෑවේය. එය බොක්ස් ඔෆිස් හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ අතර එක්සත් ජනපදයේ වසරේ වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් දහවන චිත්‍රපටය බවට පත්විය.ඇය චිත්‍රපටයේ තේමා ගීතය වන "මෙය පාවිච්චි කිරීමට මගේ ක්‍රීඩා පිටිය" පටිගත කළ අතර එය ඇගේ දහවන හොට් 100 අංක එකේ ජනප්‍රියම ගීතය බවට පත්විය.එම වසරේම ඇය විසින්ම තමන්ගේම විනෝදාස්වාද සමාගමක් වන මේවරික් ආරම්භ කරන ලදී. එය පටිගත කිරීමේ සමාගමක් (මේවරික් රෙකෝඩ්ස්), චිත්‍රපට නිෂ්පාදන සමාගමක් (මේවරික් ෆිල්ම්ස්) සහ ඊට සම්බන්ධ සංගීත ප්‍රකාශන, රූපවාහිනී විකාශනය, පොත් ප්‍රකාශනය සහ වෙළඳ අංශ වලින් සමන්විත වේ. මෙම ගනුදෙනුව ටයිම් වෝනර් සමඟ හවුල් ව්‍යාපාරයක් වූ අතර මැඩෝනාට ඩොලර් මිලියන 60 ක අත්තිකාරමක් ගෙවන ලදී. එය ඇයට සංගීත කටයුතුවලින් 20% ක රාජකීය වරප්‍රසාද ලබා දුන් අතර එය එකල කර්මාන්තයේ ඉහළම අනුපාතය වූ අතර එය සමාන වූයේ මීට වසරකට පෙර සෝනි සමඟ පිහිටුවන ලද [[මයිකල් ජැක්සන්]]ගේ රාජකීය අනුපාතයට පමණි. ඇගේ සමාගම පසුව ඇලනිස් මොරිසෙට් සහ මිෂෙල් ශාඛාව වැනි බහු ප්ලැටිනම් කලාකරුවන් බිහි කිරීමට කටයුතු කළේය. මැවරික් සමඟ පූර්ණ කලාත්මක පාලනයක් ලබා ගැනීමෙන් පසු මැඩෝනා ඇගේ පස්වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන එරොටිකා සහ ඇගේ කෝපි මේස පොත වන සෙක්ස් එකවර නිකුත් කළේය. ස්ටීවන් මීසල් විසින් ඡායාරූප ගත කරන ලද ලිංගික ප්‍රකෝපකාරී සහ පැහැදිලි රූප වලින් සමන්විත මෙම පොත මාධ්‍යයෙන් සහ සාමාන්‍ය ජනතාවගෙන් දැඩි සෘණාත්මක ප්‍රතිචාරයක් ලැබුවද පිටපත් මිලියන 1.5 ක් ඩොලර් 50 බැගින් දින 50 ක් තුළ විකුණා ඇත.පුළුල් ලෙස පසුබෑමෙන් එරොටිකා යටපත් වූ අතර එය එවකට ඇයගේ අඩුම අලෙවිය වූ ඇල්බමය ලෙස අවසන් විය. ධනාත්මක සමාලෝචන තිබියදීත්, එය එක්සත් ජනපදයේ කිසිදු ප්‍රස්ථාරයක් ලබා නොගත් ඇගේ පළමු ඇල්බමය බවට පත්වූ පළමු ඇල්බමය බවට පත්විය. මෙම ඇල්බමය බිල්බෝඩ් 200 ට දෙවන ස්ථානයට පත්වූ අතර හොට් 100 හොඳම දස දෙනා අතරට "එරොටිකා" සහ "ගැඹුරු සහ ගැඹුරු" ".මැඩෝනා 1993 දී කාමුක ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයක් වන බොඩි ඔෆ් එවිඩන්ස් හි ප්‍රකෝපකාරී නිරූපණ දිගටම කරගෙන ගියේය. එය විචාරකයින්ගේ දුර්වල පිළිගැනීමට ලක්විය.ඇය උතුරු ඇමරිකාවේ කෙළින්ම වීඩියෝ පටයට මුදා හරින ලද ඩේන්ජරස් ගේම් චිත්‍රපටයේ ද රඟපෑවාය. නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් චිත්‍රපටය විස්තර කළේ “කෝපයෙන් හා වේදනාකාරී ලෙසිනි. [[File:InThisLifeUnderGround.jpg|thumb|upright|right|මැඩෝනා 1993 [[ද ගර්ලි ෂෝ වර්ල්ඩ් ටුවර්]] අතරතුරදී රඟ දැක්වීය]] 1993 සැප්තැම්බරයේදී මැඩෝනා ද ගර්ලි ෂෝ වර්ල්ඩ් ටුවර් ආරම්භ කළ අතර, එහිදී ඇය ඉහළට නර්තන ශිල්පීන්ගෙන් වට වූ කස පහර-ඩොමිනැට්‍රික්ස් ලෙස සැරසී සිටියාය.පුවර්ටෝ රිකෝ හි දී ඇය දිවයිනේ ධජය ඇගේ කකුල් අතර වේදිකාවට අතුල්ලමින් ප්‍රේක්ෂකයන් අතර කෝපයට පත් විය.1994 මාර්තු මාසයේදී ඇය ඩේවිඩ් ලෙටර්මන් සමඟ ප්‍රමාද වූ ප්‍රදර්ශනයට ආරාධිතයෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින් රූපවාහිනියේ වාරණය අවශ්‍ය අසභ්‍ය වචන භාවිතා කරමින් ලෙටර්මන්ට ඇගේ කලිසම් යුගලයක් භාර දී එය ගඳ ගසන්නැයි ඉල්ලා සිටියාය.ඇයගේ ලිංගික ප්‍රකාශිත පොත, ඇල්බමය සහ චිත්‍රපටය නිකුත් කිරීම සහ ලෙටර්මන් හි ආක්‍රමණශීලී පෙනුම යන සියල්ලම විචාරකයින් මැඩෝනා ලිංගික කැරලිකරුවෙකු ලෙස ප්‍රශ්න කිරීමට හේතු විය. විචාරකයින් සහ රසිකයන් නිෂේධාත්මකව ප්‍රතිචාර දැක්වූ අතර, “ඇය බොහෝ දුර ගොස් ඇති” බවත් ඇගේ වෘත්තිය අවසන් බවත් ප්‍රකාශ කළාය. චරිතාපදානය කළ ජේ. රැන්ඩි ටාරබොරෙලි ඇගේ ප්‍රබන්ධ රූපය පහත් කිරීමට ගත් උත්සාහයක් ලෙස “මම මතක තබා ගන්නෙමි” (1994) යන ගීතය විස්තර කළෙමි. මෙම ගීතය පටිගත කර ඇත්තේ ඇලෙක් කේෂිෂියන්ගේ විත් හොනර්ස් චිත්‍රපටය සඳහා ය. සම්මාන ප්‍රදානෝත්සවයකදී ඇය ලෙටර්මන් සමඟ යටපත් වූ අතර ඇයගේ ජනප්‍රියත්වය පවත්වා ගැනීම සඳහා ඇගේ සංගීත අධ්‍යක්ෂණය වෙනස් කළ යුතු බව වටහා ගැනීමෙන් පසු ජේ ලෙනෝ සමඟ ද ටොනයිට් ෂෝ හි පෙනී සිටියාය. [103] ඇගේ හයවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන බෙඩ්ටයිම් ස්ටෝරිස් (1994) සමඟ මැඩෝනා මහජන මතය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා වඩා මෘදු රූපයක් භාවිතා කළේය. මෙම ඇල්බමය බිල්බෝඩ් 200 හි අංක 3 ස්ථානයට පත්වූ අතර එක්සත් ජනපදයේ ඉහළම ජනප්‍රියම ගීත පහ වන "සීක්‍රට්" සහ "ටේක් ද දුන්නක්" උත්පාදනය කළේය. දෙවැන්න හොට් 100 ට සති හතක් පුරා ඉහළින්ම වැජඹුණි. සමර්ටිං ටු මතක තබා ගැනීම, බැලට් එකතුවක් 1995 නොවැම්බරයේදී නිකුත් කරන ලදී. මෙම ඇල්බමයේ නව ගීත තුනක් ඇතුළත් විය: "you will see", "one more chance" සහ මර්වින් ගයේගේ "i want" යන කවරය. මේ කාලය වන විට මැඩෝනා රැපර් ටුපාක් ෂකූර් සමඟ පෙම් සබඳතාවක් ආරම්භ කළ නමුත් එය 1994 දී අවසන් විය. ඊළඟ වසරේදී ෂකූර් මැඩෝනා වෙත ලිපියක් මගින් හෙළි කළේ ඇය සුදු ජාතිකයෙකු වූ නිසා ඔහු එම සම්බන්ධතාවය අවසන් කළ බවයි.පසුව ඇය යෝග්‍යතා පුහුණුකරු කාලෝස් ලියොන් සමඟ ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ඇති කර ගත්තාය. 1996 සංගීත, එවිටා, මැඩෝනා, ඊවා පෙරන්ගේ ප්‍රධාන භූමිකාව රඟපෑවේය.දිගු කලක් තිස්සේ මැඩෝනා පෙරන් රඟපෑමට කැමති වූ අතර අධ්‍යක්ෂ ඇලන් පාකර්ට ලිපියක් යවමින් ඇය එම කොටස සඳහා පරිපූර්ණ වන්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කළේය. ඇය පසුව පැවසුවේ, "මම රඟපෑමට ඉපදුණු භූමිකාව මෙයයි. මම මේ සියල්ලට ඇතුළත් කළේ එය චිත්‍රපටයක චරිතයකට වඩා වැඩි යමක් නිසා ය. එය එකවරම ප්‍රීති ප්‍රමෝදයට හා බිය ගැන්වීමට හේතු විය.භූමිකාව සුරක්ෂිත කිරීමෙන් පසු ඇය වාචික පුහුණුවක් ලබා ඇති අතර ආර්ජන්ටිනාවේ සහ පෙරින්හි ඉතිහාසය ගැන ඉගෙන ගත්තාය. රූගත කිරීම් අතරතුර මැඩෝනා ගැබ්ගෙන ඇති බව දැනගත් පසු සහ දර්ශන සඳහා අවශ්‍ය වූ දැඩි මානසික උත්සාහයෙන් කිහිප වතාවක්ම රෝගාතුර විය.1996 දෙසැම්බරයේ එවිටා මුදා හැරීමෙන් පසු මැඩෝනාගේ රංගනය චිත්‍රපට විචාරකයින්ගේ පැසසුමට ලක්විය. ටයිම් සඟරාවේ සාක් කොනර් අදහස් දක්වමින්, “එවිටා ඉතා හොඳ, හොඳින් රඟපාන හා කඩවසම් දෘශ්‍යමාන බව පැවසීම සහනයක්. මැඩෝනා යළිත් වරක් අපේ අපේක්ෂාවන් අවුල් කරයි. හෝ භූමිකාව සඳහා ප්‍රහසන. මැඩෝනා විසින් වැඩිපුරම ගායනා කරන ලද ගීත අඩංගු එවිටා හ tra පටය ද්විත්ව ඇල්බමයක් ලෙස නිකුත් කරන ලදී. එයට "ඔබ මට ආදරය කළ යුතුයි" සහ "ආර්ජන්ටිනාව වෙනුවෙන් අ ry න්න එපා"; දෙවැන්න යුරෝපය පුරා රටවල් වල අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. 1996 බිල්බෝඩ් සංගීත සම්මාන උළෙලේදී ටෝනි බෙනට් විසින් මැඩෝනාට කලාකරුවන්ගේ ජයග්‍රහණ සම්මානය පිරිනමන ලදී. 1996 ඔක්තෝබර් 14 වන දින ඇය ලියොන් සමඟ ඇගේ දියණිය වන ලූර්ඩ්ස් "ලෝලා" මාරියා සිකෝන් ලියොන් බිහි කළාය.චරිතාපදානය මේරි ක්‍රොස් මෙසේ ලියයි. මැඩෝනා තම ගැබ් ගැනීම එවිටාට හානියක් වේ යැයි බොහෝ විට කනස්සල්ලට පත්ව සිටියද, ඇය වැදගත් පෞද්ගලික අරමුණු කිහිපයක් කරා ළඟා වූවාය: “දැන් වයස අවුරුදු 38 ක් වන මැඩෝනා අන්තිමේදී තිරය මත ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර දරුවෙකු ලැබීමේ සිහිනය එකම වසරේදීම ඇය සිය වෘත්තියේ තවත් සන්ධිස්ථානයකට පැමිණ ඇති අතර, ඇය සහ ඇයගේ ප්‍රතිරූපය මහජනයා සමඟ යළි පණගන්වයි. ===1998-2002: රේ ඔෆ් ලයිට්, සංගීතය, දෙවන විවාහය සහ සංචාර නැවත පැමිණීම=== ලෝර්ඩ්ස්ගේ උපතින් පසු මැඩෝනා නැගෙනහිර ගුප්ත විද්‍යාවට හා කබාලාට සම්බන්ධ වූ අතර එය නිළිය සැන්ඩ්‍රා බර්න්හාර්ඩ් විසින් හඳුන්වා දෙන ලදී.ඇගේ හත්වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන රේ ඔෆ් ලයිට් (1998) ඇගේ සංජානනය හා ප්‍රතිරූපයේ මෙම වෙනස පිළිබිඹු කරයි.ඇය ඉලෙක්ට්‍රොනික් නිෂ්පාදක විලියම් ඕර්බිට් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර පොප් සහ බ්‍රිතාන්‍ය රොක් සමඟ නර්තන සංගීතය මුසු කළ හැකි ශබ්දයක් නිර්මාණය කිරීමට ඇයට අවශ්‍ය විය. ඇමරිකානු සංගීත විචාරක ඈන් පවර්ස් පැහැදිලි කළේ මැඩෝනා කක්ෂය සමඟ සෙවූ දේ “මෙම වාර්තාව සඳහා ඇයට අවශ්‍ය වූ සරුසාර දෙයක් බවයි. ඇෆෙක්ස් ට්වින් වැනි දේවල් ෆැට්බෝයි සිහින් වැනි සාදයක් තිබුනි.මොඩෝනාට මේ සඳහා අවශ්‍ය වූයේ එය නොවේ. ඇයට ගායක ගායිකාවක් වැනි තවත් දෙයක් අවශ්‍ය විය. විලියම් ඕර්බිට් ඇයට එය ලබා දුන්නේය. [[File:MadonnaDrownedWorld8 cropped.jpg|upright|thumb|left|මැඩෝනා 2001 [[ඩ්‍රෝන්ඩ් වර්ල්ඩ් ටුවර්]] හි රඟ දැක්වීය]] මෙම ඇල්බමය විවේචනාත්මක පැසසුමට ලක් වූ අතර ස්ලැන්ට් සඟරාව එය "90 දශකයේ විශිෂ්ටතම පොප් මාස්ටර් එකක්" ලෙස හැඳින්වීය රේ ඔෆ් ලයිට් ග්‍රැමී සම්මාන හතරක් සමඟ සම්මාන ලැබීය - හොඳම පොප් ඇල්බමය සහ හොඳම නර්තන පටිගත කිරීම ඇතුළුව. වසරේ ඇල්බමය සහ වසරේ වාර්තාව. රෝලිං ස්ටෝන් එය "මෙතෙක් පැවති ශශ්‍රේෂ්ඨතම ඇල්බම 500" අතරට ලැයිස්තු ගත කළේය. වාණිජමය වශයෙන්, ඇල්බමය රටවල් ගණනාවක අංක එකේ ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර ලොව පුරා පිටපත් මිලියන 16 කට වඩා අලෙවි විය.ඇල්බමයේ ප්‍රමුඛතම ගීතය වන "ෆ්‍රොසෙන්" එක්සත් රාජධානියේ අංක එකේ ස්ථානයට පත්වූ මැඩෝනාගේ පළමු ගීතය බවට පත්වූ අතර එක්සත් ජනපදයේ එය ඇගේ හයවන අංක දෙකේ ගීතය බවට පත්විය. මැඩෝනා වැඩිම සංඛ්‍යාවක් වාර්තා කළ කලාකරුවා ලෙස තවත් වාර්තාවක් තැබීය. දෙවන ගීතය වන "රේ ඔෆ් ලයිට්" බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි පස්වන ස්ථානයට පත්විය. ගිනස් ලෝක වාර්තාවේ 1998 සංස්කරණයෙහි "මැඩෝනාට වඩා ලොව පුරා කිසිදු කාන්තා කලාකරුවෙක් වාර්තා තබා නැත". මැඩෝනා විසින් රේ, ලයිට් පදනම ආරම්භ කරන ලද අතර එය කාන්තාවන්, අධ්‍යාපනය, ගෝලීය සංවර්ධනය සහ මානුෂීය කටයුතු කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය. ඇය 1999 දී මියුසික් ඔෆ් ද හාර්ට් චිත්‍රපටයේ වයලීනය ගුරුවරියක් ලෙස රඟපෑමට අත්සන් කළ නමුත් අධ්‍යක්ෂ වෙස් ක්‍රෙවන් සමඟ ඇති “නිර්මාණාත්මක වෙනස්කම්” උපුටා දක්වමින් ඇය එම ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් විය. ඇය 1999 දී නිපදවූ ඔස්ටින් පවර්ස්: ද ස්පයි හූ ෂැග්ඩ් චිත්‍රපටය සඳහා "ලස්සන ආගන්තුකයා" ගීතය පටිගත කළ අතර එය චලන රූපයක්, රූපවාහිනියක් හෝ වෙනත් දෘශ්‍ය මාධ්‍යයක් සඳහා ලියන ලද හොඳම ගීතය සඳහා ග්‍රැමී සම්මානය දිනා ගත්තේය. මැඩෝනා 2000 දී තිරගත වූ The Next Best Thing චිත්‍රපටයේ රඟපෑ අතර චිත්‍රපටයේ හඬපටයට ගීත දෙකක් දායක විය; "ටයිම් ස්ටූඩ් ස්ටිල්" සහ දොන් මැක්ලීන් ගේ 1971 ගීතය "ඇමරිකානු පයි". මැඩෝනා සිය අටවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන මියුසික් 2000 සැප්තැම්බර් මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එහි ඉලෙක්ට්‍රොනික් ආනුභාව ලත් රේ ඔෆ් ලයිට් යුගයේ අංග අඩංගු වූ අතර එහි පූර්වගාමියා මෙන්ම විචාරකයින්ගේ පැසසුමට ලක්විය. ප්‍රංශ නිෂ්පාදක මිර්වායිස් අහමඩ්සායි සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ මැඩෝනා මෙසේ අදහස් දැක්වීය: "කිසිවෙකු නොදන්නා අමුතුම දේ සමඟ වැඩ කිරීමට මම කැමතියි - අමු දක්ෂතා ඇති සහ පිටත සිටින අන් අයට වඩා සංගීතය සපයන අය. සංගීතය යනු ශබ්දයේ අනාගතයයි." ඕල් මියුසික් හි ස්ටීවන් තෝමස් අර්ලෙවින්ට හැඟී ගියේ "සංගීතය වර්ණ, තාක්‍ෂණය, ශෛලිය හා සාරය යන කැලිඩොස්කොපික් වේගයෙන් ගලා බසින බවයි. එහි ගැඹුර හා ස්ථර රාශියක් ඇති අතර එය ස්වයං දැනුවත්ව හා ආලෝක කිරණ මෙන් පහසුවෙන් උනන්දු වේ."ඇල්බමය ලොව පුරා රටවල් 20 කට වැඩි ගණනක අංක එකේ ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර පළමු දින දහය තුළ පිටපත් මිලියන 4 ක් අලෙවි විය.එක්සත් ජනපදයේ, සංගීතය ඉහළින්ම ආරම්භ වූ අතර, අවුරුදු එකොළහකට පසු ඇයගේ පළමු අංක එකේ ඇල්බමය බවට පත්විය.එය තනි ගීත තුනක් නිෂ්පාදනය කළේය: හොට් 100 අංක එකේ "සංගීතය", "මට නොකියන්න" සහ "ගැහැණු ළමයෙකුට එය දැනෙන්නේ කුමක් ද"."ගැහැනු ළමයෙකුට දැනෙන දේ" යන සංගීත වීඩියෝවෙන් මැඩෝනා අපරාධ සහ විනාශකාරී ක්‍රියාවන් සිදු කර ඇති අතර එම්ටීවී සහ VH 1 විසින් තහනම් කරන ලදී. ඇය මුලින්ම අධ්‍යක්ෂ ගයි රිචීව මුණගැසුණු අතර පසුව ඇයගේ දෙවන සැමියා බවට පත්වන්නේ 1998 ගිම්හානයේදීය. ඔවුන්ගේ පුත් රොකෝ ජෝන් රිචී 2000 අගෝස්තු 11 වන දින ලොස් ඇන්ජලීස් හිදී උපත ලැබීය.රොකෝකෝ සහ මැඩෝනා උපතින්ම වැදෑමහ වැළඳී ඇති නිසා ඇයට සංකූලතා ඇති විය. 2000 දෙසැම්බර් 21 වන දින ස්කොට්ලන්තයේ ඩෝර්නොක්හි ඩෝර්නොක් ආසන දෙව්මැදුරේදී ඔහුව නම් කරන ලදී. මැඩෝනා පසුදා රිචී සමඟ විවාහ වූයේ අසල පිහිටි ස්කිබෝ කාසල්හිදී ය. වසර අටක සංචාරයක් නොපැවැත්වීමෙන් පසුව, මැඩෝනා 2001 ජුනි මාසයේදී සිය Drowned World Tour ආරම්භ කළාය. මෙම සංචාරය එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ නගරවල සංචාරය කළ අතර ඒකල චිත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් වසරේ වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් ප්‍රසංග චාරිකාව වන අතර එය විකුණා දැමූ ප්‍රදර්ශන 47 කින් ඩොලර් මිලියන 75 ක් උපයා ඇත. සංචාරයේ ගෘහස්ථ වීඩියෝ නිකුතුවට සමගාමීව ඇය GHV2 නමින් ඇගේ දෙවන විශාලතම ජනප්‍රියම එකතුව ද නිකුත් කළාය. GHV2 බිල්බෝඩ් 200 හි අංක 7 ස්ථානයට පත්විය. රිචී විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද ස්වීප්ට් අවේ චිත්‍රපටයේ මැඩෝනා රඟපෑවේය. එක්සත් රාජධානියේ සෘජු වීඩියෝ පටයක් නිකුත් කරන ලද මෙම චිත්‍රපටය වාණිජමය හා විවේචනාත්මක අසාර්ථකත්වයක් විය.විශ්වීය වශයෙන් නරක විචාරයන් සඳහා 2002 මැයි මාසයේදී ඇය ලන්ඩනයේ වෙස්ට් එන්ඩ් නාට්‍යයේ වින්ඩ්හැම්ස් රඟහලේ ('මැඩෝනා රිචී' ලෙස නම් කර ඇත) රඟපෑවාය. එය "සන්ධ්‍යාවේ ලොකුම බලාපොරොත්තු සුන්වීම" ලෙස විස්තර කරන ලදී. එම ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ජේම්ස් බොන්ඩ් චිත්‍රපටයේ ඩයි අනදර් ඩේ චිත්‍රපටයේ මාතෘකාව වන "තවත් දවසක්" එළිදැක්වූ අතර එහි ප්‍රධාන චරිතයක් රඟපෑ අතර පීටර් බ්‍රැඩ්ෂෝ විසින් ද ගාඩියන් පුවත්පතේ "ඇදහිය නොහැකි තරම් ලී" ලෙස විස්තර කරන ලදී. මෙම ගීතය බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි අටවන ස්ථානයට පත්වූ අතර හොඳම මුල් ගීතය සඳහා ගෝල්ඩන් ග්ලෝබ් සම්මානය සහ නරකම මුල් ගීතය සඳහා ගෝල්ඩන් රාස්ප්බෙරි සම්මානය යන දෙකටම නම් කරන ලදී. ===2003-2006: ඇමරිකානු ජීවිතය සහ Confessions on a Dance Floor=== තවත් දිනක මිය ගිය පසු, මැඩෝනා 2003 දී විලාසිතා ඡායාරූප ශිල්පී ස්ටීවන් ක්ලයින් සමඟ එක්ස්-ස්ටැටික් ප්‍රෝ = සීඑස්එස් නම් ප්‍රදර්ශන ස්ථාපනය සඳහා සහයෝගයෙන් කටයුතු කළේය. ඩබ්ලිව් සඟරාවේ ඡායාරූප රූගත කිරීමක ඡායාරූප ගැනීම සහ වීඩියෝ කොටස් හතක් එයට ඇතුළත් විය. මෙම ස්ථාපනය මාර්තු සිට මැයි දක්වා නිව්යෝර්ක් හි ඩීච් ප්‍රොජෙක්ට්ස් ගැලරියේ ක්‍රියාත්මක වූ අතර සංස්කරණය කරන ලද ස්වරූපයෙන් ලොව පුරා සංචාරය කළේය.එම වසරේම මැඩෝනා සිය නවවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන ඇමරිකානු ලයිෆ් එළිදැක්වූ අතර එය ඇමරිකානු සමාජය පිළිබඳ ඇගේ නිරීක්ෂණ මත පදනම් විය.මෙම වාර්තාව "මතක මංතීරුවකින් බැස යන ගමනක් වැනි ය, මා ඉටු කළ සෑම දෙයක්ම සහ මා වරක් අගය කළ සියලු දේ සහ මට වැදගත් වූ සියල්ල දෙස ආපසු හැරී බලයි" යනුවෙන් ඇය පැහැදිලි කළාය."ඇමරිකානු ජීවිතය යනු ඇගේ වඩාත්ම වික්‍රමාන්විත හා පද රචනා සහිත ඇල්බමයක්" යැයි ද ඇඩ්වොකේට් හි ලැරී ෆ්ලික්ට හැඟී ගියේය. මාතෘකා ගීතය හොට් 100 හි 37 වන ස්ථානයට පත්විය. එහි මුල් සංගීත වීඩියෝව අවලංගු කරන ලද්දේ මැඩෝනා සිතූ පරිදි ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ යුද නිරූපණයන් ඇතුළත් වන මෙම පටය ඇමරිකාව ඉරාකය සමඟ යුද්ධයේ යෙදී සිටි බැවින් එය දේශප්‍රේමී යැයි සලකනු ඇත. පිටපත් මිලියන හතරක් ලොව පුරා අලෙවි වූ අතර, AMERICAN LIFE යනු ඇගේ වෘත්තියෙහි අඩුම අලෙවියක් සහිත ඇල්බමයයි. [[File:Madonna American (cropped).jpg|thumb|upright|2004 ප්‍රතිනිර්මාණ ලෝක සංචාරයේ මිලිටරි අංශය අතරතුර මැඩෝනා "ඇමරිකානු ජීවිතය" රඟ දැක්වීය]] 2003 වසරේ එම්ටීවී වීඩියෝ මියුසික් සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා තවත් ප්‍රකෝපකාරී රංගනයක් ඉදිරිපත් කළාය. ඇය "හොලිවුඩ්" ගීතය ගායනා කරන අතරතුර ගායිකා බ්‍රිට්නි ස්පියර්ස් සහ ක්‍රිස්ටිනා ඇගිලේරා සිප ගත්තාය. 2003 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ස්පියර්ස්ගේ "මට එරෙහි සංගීතයට" ගීතය සඳහා ආරාධිත හඬ ඉදිරිපත් කළාය. එය පසුව රීමික්ස් ඇන්ඩ් රිවිසිටඩ් නිකුත් කිරීමත් සමඟ සිදු විය. ඊපී හි ඇමරිකානු ජීවිතයෙන් නැවත සංස්කරණය කරන ලද ගීත අඩංගු වූ අතර මීට පෙර බෙඩ් ටයිම් කතන්දර පටිගත කිරීමේ සැසිවාරයෙන් නිකුත් නොවූ ගීතයක් වන "ඔබේ අවංකකම" ඇතුළත් විය. ළමා පොත් පහක කතුවරයා වීමට මැඩෝනා කැලේවේ ආර්ට්ස් ඇන්ඩ් එන්ටර්ටේන්මන්ට් සමඟ ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය. මෙම පොත් වලින් පළමුවැන්න 2003 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි. මෙම කථාව ඉංග්‍රීසි පාසල් සිසුවියන් සිව්දෙනෙකු පිළිබඳව වූ අතර එකිනෙකා කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාව හා ඊර්ෂ්‍යාව විය. මෙම පොත නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්හි හොඳම විකුණුම් ලැයිස්තුවේ ඉහළින්ම ආරම්භ වූ අතර එය වේගයෙන් අලෙවි වූ ළමා පින්තූර පොත බවට පත්විය.මැඩෝනා එහි සියලුම මුදල් ළමා පුණ්‍යායතනයට පරිත්‍යාග කළේය. ඊළඟ වසරේ මැඩෝනා සහ මේවරික් වෝනර් මියුසික් ගෘප් සහ එහි හිටපු මව් සමාගම වන ටයිම් වෝනර්ට එරෙහිව නඩු පවරා, සම්පත් අනිසි ලෙස පරිහරණය කිරීම සහ පොත් තැබීම දුර්වල වීම නිසා සමාගමට ඩොලර් මිලියන ගණනක් වැය වූ බව කියා සිටියේය. ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් වෝනර් විසින් නඩු විභාගයක් ගොනු කරනු ලැබුවේ මේවරික්ට ඩොලර් මිලියන ගණනක් තනිවම අහිමි වී ඇති බවට චෝදනා කරමිනි.මැඩෝනා සහ රොනී ඩෂෙව්ට අයත් මේවරික් කොටස් වෝනර් විසින් මිලදී ගත් විට ආරවුල විසඳුණි. මැඩෝනා සහ ඩෂෙව්ගේ සමාගම වෝනර් මියුසික් හි පූර්ණ අනුබද්ධිත ආයතනයක් බවට පත් වූ නමුත් මැඩෝනා තවමත් වෙනම පටිගත කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුවක් යටතේ වෝනර් සමඟ අත්සන් කරන ලදී. 2004 මැද භාගයේදී මැඩෝනා එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ යුරෝපයේ නැවත සොයාගැනීම් ලෝක චාරිකාව ආරම්භ කළේය. එය ඩොලර් මිලියන 120 ක් පමණ උපයා ගත් 2004 දී වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය බවට පත් වූ අතර ඇයගේ වාර්තා චිත්‍රපටය වන අයි ගොයිං ටෙල් යූ රහස් වාර්තා චිත්‍රපටයේ මාතෘකාව බවට පත්විය. 2004 නොවැම්බරයේදී ඇය බීට්ල්ස්, එල්විස් ප්‍රෙස්ලි, බොබ් මාලේ සහ යූ 2 සමඟ එහි ආරම්භක සාමාජිකයන් පස් දෙනාගෙන් එක් අයෙකු ලෙස එක්සත් රාජධානියේ සංගීත ශාලාවට ඇතුළත් කරන ලදී.රෝලිං ස්ටෝන් විසින් බ්‍රිට්නි ස්පියර්ස් විසින් රචිත ඇය පිළිබඳ ලිපියක් ඇතුළත්, සර්වකාලීන ශ්‍රේෂ් est තම කලාකරුවන් 100 දෙනාගේ විශේෂ කලාපයේ 36 වන ස්ථානයට පත්විය.2005 ජනවාරි මාසයේදී මැඩෝනා සුනාමි ආධාරයේදී ජෝන් ලෙනන් ගීතයේ "ඉමාජින්" ගීතයේ ආවරණ පිටපතක් ඉදිරිපත් කළේය. ඇය 2005 ජූලි මාසයේදී ලන්ඩනයේ පැවති සජීවී 8 ප්‍රතිලාභ ප්‍රසංගයේදී ද ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. [[File:HungUpFresno (cropped).jpg|thumb|upright|left|මැඩෝනා 2006 [[පාපොච්චාරණ චාරිකාව]] හි රඟ දැක්වීය]] ඇගේ දහවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන කොන්ෆෙෂන්ස් ඔන් ඩාන්ස් ෆ්ලෝරය 2005 නොවැම්බරයේදී නිකුත් කරන ලදී. සංගීතමය වශයෙන් ඇල්බමය ඩීජේ විසින් රචනා කරන ලද සමාජ ශාලාවක් මෙන් ව්‍යුහගත විය.එය විචාරකයින්ගේ පැසසුමට ලක් වූ අතර බිල්බෝඩ් හි කීත් කැල්ෆීල්ඩ් අදහස් දක්වමින් මෙම ඇල්බමය “පොප් රැජින සඳහා නැවත පැමිණීම සාදරයෙන් පිළිගනියි.”ඇල්බමය හොඳම ඉලෙක්ට්‍රොනික / නර්තන ඇල්බමය සඳහා ග්‍රැමී සම්මානය දිනා ගත්තේය. නැටුම් තට්ටුවක පාපොච්චාරණය සහ එහි ප්‍රධාන ගීතය වන "හං අප්" පිළිවෙලින් රටවල් 40 සහ 41 අතර අංක 1 ස්ථානයට පත්වී ගිනස් ලෝක වාර්තාවල ස්ථානයක් දිනා ගත්තේය.මෙම ගීතයේ ABBA හි "Gimme! Gimme! Gimme! (මධ්‍යම රාත්‍රියෙන් පසු මිනිසෙකු)" නියැදියක් අඩංගු වූ අතර, ABBA විසින් ඔවුන්ගේ වැඩ කටයුතු සඳහා අවසර දුන් දෙවන අවස්ථාව පමණි. ABBA [[ගීත රචක]] Björn Ulvaeus සඳහන් කළේ "එය සියයට සියයක් පොප් සංගීතයයි." [170] දෙවන කණුව වන "SOORY" මැඩෝනා එක්සත් රාජධානියේ දොළොස්වන අංක එකේ ගීතය බවට පත්විය. මැඩෝනා 2006 මැයි මාසයේදී Confessions චාරිකාව ආරම්භ කළ අතර එය මිලියන 1.2 ක ගෝලීය ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් සහ ඩොලර් මිලියන 193.7 කට වඩා වැඩි ආදායමක් උපයා ගත් අතර එය කාන්තා කලාකරුවකු සඳහා මේ දක්වා වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය බවට පත්විය.මැඩෝනා "ලයිව් ටු ටෙල්" හි කාර්ය සාධනය සඳහා කුරුස කුරුස හා කටු ඔටුන්න වැනි ආගමික සංකේත භාවිතා කළේය. එය රුසියානු ඕතඩොක්ස් පල්ලිය සහ රුසියාවේ යුදෙව් ප්‍රජාවන්ගේ සම්මේලනය ඇගේ ප්‍රසංගය වර්ජනය කරන ලෙස සියළුම සාමාජිකයන්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමට හේතු විය. ඒ අතරම, ෆොනොග්‍රැෆික් කර්මාන්තයේ ජාත්‍යන්තර සම්මේලනය (අයිඑෆ්පීඅයි) නිල වශයෙන් නිවේදනය කළේ මැඩෝනා සිය ඇල්බම පිටපත් මිලියන 200 කට අධික ප්‍රමාණයක් ලොව පුරා අලෙවි කර ඇති බවයි. සංචාරයේ යෙදී සිටියදී මැඩෝනා මලාවි රයිසින් යන පුණ්‍යායතන සංවිධානයක් ආරම්භ කළ අතර අර්ධ වශයෙන් අනාථ නිවාසයකට සහ එම රටට සංචාරය කළේය. 2006 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඩේවිඩ් බණ්ඩා නම් පිරිමි ළමයෙකුව දරුකමට හදා ගැනීමට ඇය තීරණය කළාය. දරුකමට හදා ගැනීම දැඩි මහජන ප්‍රතිචාරයක් ඇති කළේය, මන්ද දරුකමට හදා ගැනීමට පෙර දෙමව්පියන් මලාවි හි පදිංචිව සිටිය යුතු බව මලාවියානු නීතියට අනුව මැඩෝනා නොකළේය. ඇය මේ පිළිබඳව ඔප්රා වින්ෆ්‍රේ ප්‍රදර්ශනයේදී අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ මලාවි හි විදේශීය දරුකමට හදා ගැනීම නියාමනය කරන ලිඛිත දරුකමට හදා ගැනීමේ නීති නොමැති බවයි. බන්ඩාට පළමු වරට මුණගැසුණු විට මැලේරියාව හා ක්ෂය රෝගයෙන් බේරී නියුමෝනියාවෙන් පෙළෙන ආකාරය ඇය විස්තර කළාය. බණ්ඩාගේ ජීව විද්‍යාත්මක පියා වන යොහාන් අදහස් දක්වමින්, “මෙම ඊනියා මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීන් සෑම දිනකම මට හිරිහැර කරති, මා කරන්නේ කුමක්දැයි මා නොදන්නා බවට මට තර්ජනය කරති ... ඔවුන්ට අවශ්‍ය වන්නේ ඔවුන්ගේ අධිකරණ නඩුවට සහාය දීමටයි, මට කළ නොහැකි දෙයක් මා මැඩෝනා සහ ඇගේ සැමියා සමඟ එකඟ වූ දේ මම දනිමි. දරුකමට හදා ගැනීම 2008 මැයි මාසයේදී අවසන් කරන ලදී. ===2007–2011: චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය, හාඩ් කැන්ඩි සහ ව්‍යාපාර=== [[File:Nathan Rissman and Madonna by David Shankbone.jpg|thumb|මැඩෝනා සහ නේතන් රිස්මන් 2008 [[ට්‍රිබිකා චිත්‍රපට උළෙල]] හි '' [[මම නිසා අපි]] '' මංගල දර්ශනයේදී.]] 2007 ජූලි මාසයේදී ලන්ඩන් ලයිව් අර්ත් ප්‍රසංගයේදී මැඩෝනා "හේ යූ" ගීතය නිකුත් කර රඟ දැක්වීය. ඇය වෝනර් බ්‍රදර්ස් රෙකෝර්ඩ්ස් වෙතින් ඉවත්ව යන බව නිවේදනය කළ අතර, නව ඩොලර් මිලියන 120 ක, ලයිව් නේෂන් සමඟ වසර දහයක 360 ගිවිසුමක් ප්‍රකාශයට පත් කළාය. 2008 දී මැඩෝනා විසින් මලාවියානුවන් මුහුණ දෙන ගැටලු පිළිබඳ වාර්තා චිත්‍රපටයක් වන I Am because We are නිෂ්පාදනය කර ලිවීය. එය අධ්‍යක්ෂණය කළේ මැඩෝනාගේ ගෙවතු වගාකරු ලෙස සේවය කළ නේතන් රිස්මන් විසිනි. ඇය සිය පළමු චිත්‍රපටය වන Filth and Wisdom අධ්‍යක්ෂණය කළාය. චිත්‍රපටයේ කතාව මිතුරන් තිදෙනෙකු හා ඔවුන්ගේ අභිලාෂයන් වටා කැරකුණි. ටයිම්ස් පුවත්පත කියා සිටියේ ඇය “තමා ආඩම්බරයට පත්වූ” බවයි. ඩේලි ටෙලිග්‍රාෆ් චිත්‍රපටය විස්තර කළේ “මුලුමනින්ම උත්සාහයක් නැති පළමු උත්සාහයක් නොවන නමුත් මැඩෝනා සිය දෛනික රැකියාවෙහි රැඳී සිටීම හොඳය” යනුවෙනි. මාර්තු 10,2008, මැඩෝනා සුදුසුකම් ලැබීමේ පළමු වසර තුළදී රොක් ඇන්ඩ් රෝල් හෝල් ඔෆ් ෆේම් වෙත ඇතුළත් කරන ලදී. ඇය උත්සවයේදී ගායනා නොකළ අතර සෙසු හෝල් ඔෆ් ෆේම් ඉන්ඩිකීස් සහ මිචිගන් ස්වදේශිකයන් වන ස්ටූජස්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේ ඇගේ "බර්නිං අප්" සහ "රේ ඔෆ් ලයිට්" ගීත ගායනා කරන ලෙසයි. මැඩෝනා සිය එකොළොස් වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන හාඩ් කැන්ඩි 2008 අප්‍රියෙල් මාසයේදී නිකුත් කළේය. ආර් ඇන්ඩ් බී සහ නාගරික පොප් බලපෑම් වලින් සමන්විත වූ හාඩ් කැන්ඩි හි ගීත ස්වයං චරිතාපදානයකින් යුක්ත වූ අතර මැඩෝනා ජස්ටින් ටිම්බර්ක්, ටිම්බලන්ඩ්, ෆැරල් විලියම්ස් සහ නේට් "ඩන්ජා" හිල්ස් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන අයුරු දුටුවේය.මෙම ඇල්බමය රටවල් 37 ක සහ බිල්බෝඩ් 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. රෝලිං ස්ටෝන් හි කැරන් ගන්ස් එය "ඇගේ ඉදිරි සංචාරයේ ආකර්ෂණීය රසයක්" ලෙස ප්‍රශංසා කළ අතර,බීබීසී වාර්තාකරු මාර්ක් සැවේජ් එය "නාගරික වෙළඳපොළ උපයෝගී කර ගැනීමේ උත්සාහයක්" ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. [[File:HumanNature2009 (cropped).jpg|thumb|මැඩෝනා 2009 දී ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් හි රඟ දැක්වීය.]] "4 MINIUTS" ඇල්බමයේ ප්‍රධාන ගීතය ලෙස නිකුත් වූ අතර එය බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි තුන්වන ස්ථානයට පත්විය. එය මැඩෝනාගේ 37 වන හොඳම දස දෙනා අතරට පැමිණියේය. එමෙන්ම ඇයගේ අතීත එල්විස් ප්‍රෙස්ලි වැඩිම ජනප්‍රියම දස දෙනා අතරට පැමිණියේය. එක්සත් රාජධානියේදී ඇය කාන්තා කලාකරුවෙකු සඳහා වැඩිම අංක එකේ කේවල ගීතය ලෙස සිය වාර්තාව රඳවා ගත්තාය; "4 MINIUTS" ඇගේ දහතුන්වන විය. 23 වන ජපාන ගෝල්ඩ් ඩිස්ක් සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා සිය පස්වන කලාකරු කුසලානය ජපානයේ පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමයෙන් ලබා ගත් අතර එය ඕනෑම කලාකරුවෙකුට වඩාත්ම වැඩිය. ඇල්බමය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය ලයිව් නේෂන් සමඟ ඇගේ පළමු ප්‍රධාන ව්‍යාපාරය වන ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් ආරම්භ කළාය. ඩොලර් මිලියන 408 ක දළ ආදායමක් සහිතව, එය රෝලිං ස්ටෝන්ස්ගේ විශාල පිපිරුම් චාරිකාව පිටුපසින් මෙතෙක් වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් දෙවන සංචාරය ලෙස අවසන් විය. රොජර් වෝටර්ස්ගේ වෝල් ලයිව් එය 2013 දී අභිබවා යන තෙක් එය ඒකල චිත්‍ර ශිල්පියෙකු විසින් වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය විය. 2008 ජූලි මාසයේදී ක්‍රිස්ටෝපර් සිකෝන් විසින් ලයිෆ් විත් මයි සිස්ටර් මැඩෝනා නමින් පොතක් නිකුත් කරන ලද අතර එය ඉල්ලීමක් නොකළ ප්‍රකාශනය හේතුවෙන් මැඩෝනා සහ ඔහු අතර ආරවුලක් ඇති විය.බිඳවැටීමත් සමඟ මැඩෝනා රිචීගෙන් දික්කසාද වීමට ඉල්ලුම් කළේ වෙනස් කළ නොහැකි වෙනස්කම් උපුටා දක්වමිනි. 2008 දෙසැම්බරයේ මැඩෝනාගේ ප්‍රකාශකයා නිවේදනය කළේ රිචී සමඟ දික්කසාද ගිවිසුමකට මැඩෝනා එකඟ වූ බවත්, එම කොන්දේසි මගින් ඔහුට ඩොලර් මිලියන 50-60 අතර (ඩොලර් මිලියන 66.67–80) අතර ප්‍රදානයක් ලබා දුන් බවත්, එම යුවළගේ ලන්ඩන් පබ් සහ පදිංචිය සහ විල්ට්ෂයර් වතුයාය ලන්ඩනයේ හයි හෝල්බර්න් හි පවුල් අංශයේ සායනික විදුහල්පති ලේඛනයේ නියෝගයක් මගින් දිසා විනිසුරු රීඩ් විසින් විවාහය විසුරුවා හරින ලදී. ඔවුන් පිළිවෙලින් වයස අවුරුදු අට සහ තුන වන රොකෝ සහ ඩේවිඩ් සඳහා සම්මුතිවාදී ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, දරුවන්ගේ කාලය රිචීගේ ලන්ඩන් නිවස සහ නිව්යෝක්හි මැඩෝනාගේ නිවස අතර බෙදා වෙන් කරන ලදී. එහිදී ඔවුන් දෙදෙනා ලෝර්ඩ්ස් සමඟ එක් විය. වැඩි කල් යන්නට මත්තෙන්, 2009 මැයි මාසයේදී මලාවි සිට චිෆුන්ඩෝ "මර්සි" ජේම්ස්ව දරුකමට හදා ගැනීමට මැඩෝනා ඉල්ලුම් කළ නමුත් රටේ මහාධිකරණය එම ඉල්ලීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ මැඩෝනා එහි පදිංචිකරුවෙකු නොවන නිසාය. ඇය නැවත අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කළ අතර, 2009 ජුනි 12 වන දින මලාවි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය ඇයට දයාව ලබා ගැනීමේ අයිතිය ලබා දුන්නේය. මැඩෝනා වෝර්නර් සමඟ ඇතිකරගත් ගිවිසුම 2009 සැප්තැම්බර් මාසයේදී ඇගේ තුන්වන විශාලතම ගීත ඇල්බමය වන සැමරුම එළිදැක්වීමෙන් අවසන් විය. එහි නව ගීත "සැමරුම" සහ "රිවෝල්වරය" ඇතුළත් විය. කැනඩාව, ජර්මනිය, ඉතාලිය සහ එක්සත් රාජධානිය ඇතුළු රටවල් කිහිපයක සැමරුම අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. මියගිය පොප් ගායක [[මයිකල් ජැක්සන්ට]] උපහාර දැක්වීම සඳහා ඇය 2009 MTV වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලට පෙනී සිටියාය. මැඩෝනා එක්සත් ජනපදය තුළ දශකයේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ තනි කලාකරුවා සහ එක්සත් රාජධානියේ දශකයේ වැඩියෙන්ම වාදනය කළ කලාකරුවා ලෙස 2000 දශකය අවසන් කළේය. ඩොලර් මිලියන 801 කට අධික දළ ආදායමක්, මිලියන 6.3 ක පැමිණීමක් සහ ප්‍රදර්ශන 248 ක විකුණුම් 244 ක් ලබා ගනිමින් බිල්බෝඩ් ඇය දශකයේ තුන්වන ඉහළම සංචාරක කලාකරුවා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළාය. මැඩෝනා 2010 ජනවාරි මාසයේදී හෝප් ෆෝ හයිටි නව්: භූමිකම්පා සහන ප්‍රසංගය සඳහා ගෝලීය ප්‍රතිලාභයක් ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. ඇගේ තෙවන සජීවී ඇල්බමය වන ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් අප්‍රේල් මාසයේදී එළිදැක්වූ අතර එය බිල්බෝඩ් 200 හි දහවන ස්ථානයට පත්විය. එය ඔරිකන් ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඇයගේ 20 වන හොඳම දස දෙනා බවට පත්විය. ජපානයේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාවකින් වැඩිම ඇල්බම දහය සඳහා බීට්ල්ස්ගේ වාර්තාව බිඳ දැමීය.මැඩෝනා ඇමරිකානු රූපවාහිනී වැඩසටහනක් වන ග්ලීට ඇගේ සමස්ත සංගීත නාමාවලිය සඳහාම අයිතිය ලබා දුන් අතර නිෂ්පාදකයින් ඇගේ ගීත පමණක් ඇතුළත් කථාංගයක් නිර්මාණය කළේය.ඇය ලෝර්ඩ්ස් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර 1980 ගණන්වල කීර්තියට පත්වූ විට ඇගේ පන්ක්-ගර්ල් විලාසිතාවෙන් ආනුභාව ලත් මැටීරියල් ගර්ල් ඇඳුම් පෙළ මුදා හැරියාය.ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ලොව පුරා හාඩ් කැන්ඩි ෆිට්නස් නමින් ශාරීරික යෝග්‍යතා මධ්‍යස්ථාන මාලාවක් විවෘත කළ අතර, මාස තුනකට පසු සත්‍යය හෝ ඩෙයාර් නමින් දෙවන විලාසිතා සන්නාමයක් එළිදැක්වූ අතර එයට පාවහන්, සුවඳ විලවුන්, යට ඇඳුම් සහ උපාංග ඇතුළත් විය. මැඩෝනා 2010 ජනවාරි මාසයේදී හෝප් ෆෝ හයිටි නව්: භූමිකම්පා සහන ප්‍රසංගය සඳහා ගෝලීය ප්‍රතිලාභයක් ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. ඇගේ තෙවන සජීවී ඇල්බමය වන ස්ටිකි ඇන්ඩ් ස්වීට් ටුවර් අප්‍රේල් මාසයේදී එළිදැක්වූ අතර එය බිල්බෝඩ් 200 හි දහවන ස්ථානයට පත්විය. එය ඔරිකන් ඇල්බම ප්‍රස්ථාරයේ ඇයගේ 20 වන හොඳම දස දෙනා බවට පත්විය. ජපානයේ ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාවකින් වැඩිම ඇල්බම දහය සඳහා බීට්ල්ස්ගේ වාර්තාව බිඳ දැමීය. මැඩෝනා ඇමරිකානු රූපවාහිනී වැඩසටහනක් වන ග්ලීට ඇගේ සමස්ත සංගීත නාමාවලිය සඳහාම අයිතිය ලබා දුන් අතර නිෂ්පාදකයින් ඇගේ ගීත පමණක් ඇතුළත් කථාංගයක් නිර්මාණය කළේය. ඇය ලෝර්ඩ්ස් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර 1980 ගණන්වල කීර්තියට පත්වූ විට ඇගේ පන්ක්-ගර්ල් විලාසිතාවෙන් ආනුභාව ලත් මැටීරියල් ගර්ල් ඇඳුම් පෙළ මුදා හැරියාය.ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ලොව පුරා හාඩ් කැන්ඩි ෆිට්නස් නමින් ශාරීරික යෝග්‍යතා මධ්‍යස්ථාන මාලාවක් විවෘත කළ අතර, මාස තුනකට පසු සත්‍යය හෝ ඩෙයාර් නමින් දෙවන විලාසිතා සන්නාමයක් එළිදැක්වූ අතර එයට පාවහන්, සුවඳ විලවුන්, යට ඇඳුම් සහ උපාංග ඇතුළත් විය. ===2012–2017: සුපර් බෝල් XLVI අර්ධ කාලීන සංදර්ශනය, MDN සහ REBEL HEART==== 2012 පෙබරවාරියේ දී, ඉන්දියානා හි ඉන්දියානාපොලිස් හි ලූකස් ඔයිල් ක්‍රීඩාංගනයේ පැවති සුපර් බෝල් එක්ස්එල්වීඅයි අර්ධ කාලීන ප්‍රදර්ශනයට මැඩෝනා සිරස්තලයට පත් විය.ඇයගේ රංගනය සර්කූ ඩු සොලෙයිල් සහ ජේමි කිං විසින් දර්ශනය කරන ලද අතර විශේෂ අමුත්තන් LMFAO, Nici Minaj, M.I.A. සහ සීලෝ ග්‍රීන්. එය ඉතිහාසයේ එවකට වැඩිපුරම නරඹන ලද සුපර් බෝල් අර්ධ කාලීන ප්‍රදර්ශනය බවට පත්විය. මෙම අවස්ථාව අතරතුර, ඇය ඇගේ දොළොස්වන ස්ටුඩියෝ ඇල්බමය වන එම්ඩීඑන්ඒ හි ප්‍රධාන ගීතය වන "Give Me All Your Luvin"එය බිල්බෝඩ් හොට් 100 හි 38 වන ඉහළම දස දෙනා අතරට එක්විය. [[File:Madonna 10, 2012.jpg|thumb|upright|2012 [[MDNA]] චාරිකාව අතරතුර මැඩෝනා රඟ දැක්වීය. මෙම සංචාරය නිමවීමෙන් පසු මෙතෙක් ලබා ඇති වැඩිම ආදායම් උපයාගත් දහවන සංචාරය බවට පත්විය.]] එම්ඩීඑන්ඒ 2012 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලද අතර විලියම් ඕර්බිට් සහ මාටින් සොල්වෙග් ඇතුළු විවිධ නිෂ්පාදකයින් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ලදී. ලයිව් නේෂන් සමඟ ඇය කළ 360 ගනුදෙනුවේ කොටසක් ලෙස ඇය අත්සන් කළ ඉන්ටර්ස්කෝප් රෙකෝර්ඩ්ස් සමඟ ඇල්බම තුනක ගනුදෙනුව යටතේ ඇයගේ පළමු නිකුතුව මෙය විය.ලයිව් නේෂන් හට සංගීත පටිගත කිරීම් බෙදා හැරීමට නොහැකි වූ බැවින් ඇය පටිගත කිරීමේ ලේබලයට අත්සන් කරන ලදී. එම්ඩීඑන්ඒ මැඩෝනාගේ අඛණ්ඩව පස්වන චිත්‍රාගාර වාර්තාව බවට පත් වූයේ බිල්බෝඩ් 200 හි ඉහළින්ම ය. මෙම ඇල්බමය බොහෝ දුරට ප්‍රවර්ධනය කරන ලද්දේ එම්ඩීඑන්ඒ ටුවර් විසිනි, එය 2012 මැයි සිට දෙසැම්බර් දක්වා පැවතුනි.මෙම සංචාරයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය, ගිනි අවි, මානව හිමිකම්, නිරුවත සහ දේශපාලනය වැනි මතභේදාත්මක විෂයයන් ඇතුළත් විය. විකුණා දැමූ සංදර්ශන 88 කින් ඩොලර් මිලියන 305.2 ක දළ ආදායමක් සහිතව, එය 2012 දී වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් සංචාරය බවට පත් වූ අතර එවකට මෙතෙක් ලබා ඇති වැඩිම ආදායම් උපයන දහවන සංචාරය බවට පත්විය.ඩොලර් මිලියන 125 ක ආදායමක් උපයා ඇති ෆෝබ්ස් විසින් වසරේ ඉහළම ආදායම් ලබන කීර්තිමත් පුද්ගලයා ලෙස මැඩෝනා නම් කරන ලදී. මැඩෝනා ස්ටීවන් ක්ලයින් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ අතර මිනිත්තු 17 ක චිත්‍රපටයක් රහසිගත ප්‍රොජෙක්ට් විප්ලවය අධ්‍යක්ෂණය කළ අතර එය 2013 සැප්තැම්බර් මාසයේදී බිට් ටොරන්ට් හි නිකුත් විය.චිත‍්‍රපටය සමඟ ඇය කලාව සහ නිදහස සඳහා වූ මුලපිරීම දියත් කළ අතර එය "ලොව පුරා හිංසා පීඩා සහ අයුක්තියට පිළියම් යෙදීම සඳහා කලාව සහ නිදහස් කථනය" ප්‍රවර්ධනය කිරීමට උපකාරී විය. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා වෙබ් අඩවිය ආරම්භයේ සිටම චිත්‍ර 3000 කට අධික ඉදිරිපත් කිරීම් ඇතුළත් වූ අතර මැඩෝනා නිරන්තරයෙන් අධීක්ෂණය කර ඩේවිඩ් බ්ලේන් සහ කැටි පෙරී වැනි කලාකරුවන් ආගන්තුක භාරකරුවන් ලෙස බඳවා ගන්නා ලදී. 2013 වන විට මැඩෝනා රයිසින් මලාවි ඩොලර් 400,000 ක වටිනාකමකින් යුත් මලාවි හි ළමුන් 4,000 ක් දැනුවත් කිරීම සඳහා පාසල් දහයක් ඉදිකර තිබේ.2013 අප්‍රියෙල් මාසයේදී මැඩෝනා පාසල් වෙත ගිය විට මලාවි ජනාධිපති ජොයිස් බණ්ඩා ඇයට පුණ්‍යායතනයේ දායකත්වය අතිශයෝක්තියට නැංවූ බවට චෝදනා කළේය.බණ්ඩාගේ ප්‍රකාශයෙන් මැඩෝනා කණගාටුවට පත් වූ නමුත් “මෙම හාස්‍යජනක චෝදනාවලින් අවධානය වෙනතකට යොමු කිරීමේ කිසිදු අදහසක් ඇයට නොමැති” බව පැහැදිලි කළාය. බණ්ඩා සිය පුවත්පත් කණ්ඩායම විසින් නිකුත් කරන ලද ප්‍රකාශය අනුමත කර නොමැති බව පසුව තහවුරු විය. මැඩෝනා 2014 මැයි මාසයේදී සිය උපන් ගම වන ඩෙට්‍රොයිට් වෙත ගොස් නගරයේ බංකොලොත් භාවයට ආධාර කිරීම සඳහා අරමුදල් පරිත්‍යාග කළේය. එම වසරේම ජපානයේ ටෝකියෝ නුවර එම්ඩීඑන්ඒ සම දියත් කිරීමත් සමඟ ඇගේ ව්‍යාපාර කටයුතු සම ආරක්ෂණ නිෂ්පාදන දක්වා ව්‍යාප්ත විය. මැඩෝනාගේ දහතුන්වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමය වන රෙබෙල් හාර්ට් 2015 මාර්තු මාසයේදී නිකුත් කරන ලදී. එහි නිරූපණ දහතුනක් අන්තර්ජාලයට කාන්දු වී මාස තුනකට පසුවය.කිහිප දෙනෙකු පමණක් සහභාගී වූ ඇගේ පෙර උත්සාහයන් මෙන් නොව, මැඩෝනා අවීචි, ඩිප්ලෝ සහ කැනී වෙස්ට් ඇතුළු සහයෝගිතාකරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් සමඟ වැඩ කළේය."පුද්ගලික සහ වෘත්තීයමය පරාවර්තනයේ අව්‍යාජ ප්‍රකාශ" සමඟින්, අන්තර්ග්‍රහණය කිරීම වාර්තාගතව පවතින පදනම් තේමාවන්ගෙන් එකක් ලෙස ලැයිස්තු ගත කර ඇත. මැඩෝනා නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතේ ජෝන් පරෙල්ස්ට පැහැදිලි කළේ ඇය කිසි විටෙකත් ඇගේ අතීත උත්සාහයන් දෙස ආපසු හැරී නොබැලුවද, එය මතක් කිරීම කැරලිකාර හදවතට සුදුසු යැයි හැඟුණු බවය. සංගීත විචාරකයින් ඇල්බමය කෙරෙහි ධනාත්මක ප්‍රතිචාරයක් දැක්වූ අතර එය දශකයක් තුළ ඇයගේ හොඳම උත්සාහය ලෙස හැඳින්විය. රේ ඔෆ් ලයිට් වලින් පසු බිල්බෝඩ් 200 හි ඉහළම ස්ථානය අහිමි වූ මැඩෝනාගේ පළමු ඇල්බමය බවට රෙබෙල් හාර්ට් පත්විය, නමුත් ඕස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, ජර්මනිය සහ ඉතාලිය ඇතුළු අනෙකුත් ප්‍රධාන සංගීත වෙළඳපොළවල අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය. ඇල්බමය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා 2015 සැප්තැම්බර් සිට 2016 මාර්තු දක්වා මැඩෝනා කැරලිකාර හෘද චාරිකාව ආරම්භ කළේය. මෙම සංචාරය [[උතුරු ඇමෙරිකාව|උතුරු ඇමරිකාව]], යුරෝපය සහ ආසියාව පුරා සංචාරය කළ අතර වසර 23 කට පසු මැඩෝනා ඕස්ට්‍රේලියාවේ කළ පළමු සංචාරය වූ අතර එහිදී ඇය සිය රසිකයන් වෙනුවෙන් එක් වර ප්‍රදර්ශනයක් ද පැවැත්වීය.ප්‍රදර්ශන 82 න් කැරලිකාර හෘද චාරිකාව ඩොලර් මිලියන 169.8 ක ආදායමක් උපයා ඇති අතර ටිකට් පත් අලෙවිය මිලියන 1.045 ඉක්මවා ඇත. සංචාරයේ යෙදී සිටියදී මැඩෝනා ඔවුන්ගේ පුත් රොකෝගේ භාරකාරත්වය මත රිචී සමඟ නීතිමය සටනක නිරත විය. මෙම ආරවුල ආරම්භ වූයේ රිචී සමඟ සංචාරය කළ විට එංගලන්තයේ දිගටම ජීවත් වීමට රොකෝ තීරණය කළ අතර මැඩෝනාට අවශ්‍ය වූයේ ඔහු සමඟ ඇය ගමන් කිරීමටය. උසාවි විභාග නිව්යෝක් සහ ලන්ඩන් යන නගර දෙකෙහිම සිදුවිය. බහුවිධ සාකච්ඡා වලින් පසුව, මැඩෝනා අත්අඩංගුවේ සිටි අයදුම්පත ඉල්ලා අස්කර ගත් අතර එය පෞද්ගලිකව විසඳීමට තීරණය කළාය. 2016 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී බිල්බෝඩ් මැඩෝනා වසරේ වසරේ කාන්තාව ලෙස නම් කළේය. උත්සවයේ දී වයස්ගතවීම සහ ලිංගිකත්වය පිළිබඳ ඇයගේ “නොපැහැදිලි හා කුරිරු අවංක” කතාවට මාධ්‍ය තුළ පුළුල් ආවරණයක් ලැබුණි. ඊළඟ මාසයේ 2016 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණයේදී හිලරි ක්ලින්ටන්ට ක්‍රියාකාරීව සහාය දුන් මැඩෝනා, ක්ලින්ටන්ගේ උද්ඝෝෂණයට සහය දැක්වීම සඳහා වොෂිංටන් චතුරශ්‍ර උද්‍යානයේ දී නොවරදින ධ්වනි ප්‍රසංගයක් පැවැත්වීය. මැතිවරණයෙන් ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ජයග්‍රහණය කිරීම ගැන කලබල වූ මැඩෝනා, සමාරම්භක උත්සවයෙන් දිනකට පසු වොෂිංටන්හි පැවති කාන්තා මාර්තු මාසයේ දී ඔහුට එරෙහිව කතා කළේය. ඇය ධවල ​​මන්දිරය පුපුරවා හැරීම ගැන බොහෝ දේ සිතූ බව පැවසූ විට ඇය මහත් ආන්දෝලනයක් ඇති කළාය. ඊළඟ දවසේ මැඩෝනා කියා සිටියේ ඇය “ප්‍රචණ්ඩකාරී පුද්ගලයෙක් නොවන” බවත් ඇගේ වචන “සන්දර්භයෙන් බැහැර කර ඇති” බවත්ය. 2017 පෙබරවාරි මාසයේදී මැඩෝනා මලාවි හි එස්ටෙරේ සහ ස්ටෙලා නම් සිව් හැවිරිදි නිවුන් සහෝදරියන් හදා වඩා ගත්තාය.ඇය දරුකමට හදාගත් දරුවන් සමඟ 2017 ගිම්හානයේදී පෘතුගාලයේ ලිස්බන් හි පදිංචියට ගියාය. ජුලි මාසයේදී ඇය මලාවි හි ළමා සැත්කම් හා දැඩි සත්කාර සඳහා මර්සි ජේම්ස් ආයතනය විවෘත කළාය. ඇයගේ මලාවි පුණ්‍යායතනය විසින් ඉදිකරන ලද ළමා රෝහලකි.කැරලිකාර හෘද චාරිකාව පිළිබඳ සජීවී ඇල්බමය 2017 සැප්තැම්බර් මාසයේදී එළිදැක්වූ අතර 32 වන ජපාන රන් තැටි සම්මානයෙන් බටහිර කලාකරුවන් සඳහා හොඳම සංගීත වීඩියෝව දිනා ගත්තේය. එම මාසයේදී, මැඩෝනා එම්ඩීඑන්ඒ සම එක්සත් ජනපදයේ තෝරාගත් වෙළඳසැල්වල දියත් කළේය. “ඇමරිකාවට එය ලබා ගත නොහැකි බවට මිනිසුන් පැමිණිලි කිරීම ඇසීමෙන් වෙහෙසට පත්වීමෙන් පසුව”.මීට මාස කිහිපයකට පෙර වෙන්දේසි නිවාසයක් වන ගොටා හැව් රොක් ඇන්ඩ් රෝල් විසින් මැඩෝනාගේ ටුපාක් ෂකුර්ගේ ආදර ලිපි, කැසට්, යට ඇඳුම් සහ කොණ්ඩය බුරුසු වැනි පුද්ගලික භාණ්ඩ විකිණීමට ඇත. වෙන්දේසිය ආරම්භ කළ කලා වෙළෙන්දෙකු වන ඩාලින් ලුට්ස්, නඩු විභාගය නතර කරන ලෙස මැඩෝනාගේ නියෝජිතයින් විසින් නඩු පවරන ලදී. මැඩෝනා පැහැදිලි කළේ ඇගේ කීර්තිමත් පුද්ගලයින්ගේ තත්වය “අතිශය පුද්ගලික අයිතම ඇතුළුව මගේ පෞද්ගලිකත්වය පවත්වා ගැනීමට මට ඇති අයිතිය පැහැර හරින” බවයි. මැඩෝනාට නඩුව අහිමි වූ අතර 2004 දී මැඩෝනා භාණ්ඩ විකිණීම සම්බන්ධයෙන් ඇය සමඟ නීතිමය ගිවිසුමක් ඇති කර ගත් බව ඔප්පු කිරීමට සමත් වූ විනිසුරු විනිසුරු ලුට්ස්ට පක්ෂව තීන්දුවක් දුන්නේය. ===2018 - වර්තමානය: මැඩම් එක්ස් සහ වෙනත් ව්‍යාපෘති=== [[File:Madonna on Medellin MTV premiere (cropped2).png|thumb|180px|]] 2018 ජනවාරි මාසයේදී මැඩෝනා සිය 14 වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමයේ වැඩ කිරීමට පටන් ගෙන ඇති බව අනාවරණය කළේය.ඇල්බමය පෘතුගීසි ෆැඩෝ සංගීතයෙන් පුරවන බවත්, එය 2019 දී නිකුත් කිරීමට නියමිත බවත් ඇය පසුව පැහැදිලි කළාය. මාස හතරකට පසු, ඇය මෙට් ගාලා හි පෙනී සිටිමින් "ඩාර්ක් බැලට්" නමින් නව ගීතයක් ගායනා කළ අතර, "යාච්ඥාවක් මෙන්" සහ ලෙනාඩ් කොහෙන්ගේ "හලෙලූයා" හි කවරයක් ද විය. එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා පසුගිය සතියේ මියගිය ගායිකා අරීටා ෆ්‍රැන්ක්ලින්ට උපහාර දැක්වීය. ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ඇමරිකානු රැප් ගායක ක්වාවෝගේ පළමු ඇල්බමය වන ක්වාවෝ හුන්චෝ හි "ෂැම්පේන් රෝසේ" ගීතයට ආගන්තුක ගායනා කළාය. මුද්‍රා නාට්‍ය නර්තන ශිල්පී මයිකල් ඩෙප්‍රින්ස්ගේ මතක සටහන් මත පදනම් වූ එම්ජීඑම් චිත්‍රපටය වන ටේකින් ෆ්ලයිට් අධ්‍යක්ෂණය කිරීම මෙන්ම ඇන්ඩ ෂෝන් ග්‍රීර්ගේ නවකතාව වන ද ඉම්පොසිබල් ලයිව්ස් ඔෆ් ග්‍රෙටා වෙල්ස් චිත්‍රපටයට අනුගත කිරීම ඇගේ තවත් ව්‍යාපෘති වේ. 2018 ජනවාරි මාසයේදී මැඩෝනා සිය 14 වන චිත්‍රාගාර ඇල්බමයේ වැඩ කිරීමට පටන් ගෙන ඇති බව අනාවරණය කළේය. ඇල්බමය පෘතුගීසි ෆැඩෝ සංගීතයෙන් පුරවන බවත්, එය 2019 දී නිකුත් කිරීමට නියමිත බවත් ඇය පසුව පැහැදිලි කළාය. මාස හතරකට පසු, ඇය මෙට් ගාලා හි පෙනී සිටිමින් "ඩාර්ක් බැලට්" නමින් නව ගීතයක් ගායනා කළ අතර, "යාච්ඥාාවක් මෙන්" සහ ලෙනාඩ් කොහෙන්ගේ "හලෙලූයා" හි කවරයක් ද විය. එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන උළෙලේදී මැඩෝනා පසුගිය සතියේ මියගිය ගායිකා අරීටා ෆ්‍රැන්ක්ලින්ට උපහාර දැක්වීය. ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී ඇය ඇමරිකානු රැප් ගායක ක්වාවෝගේ පළමු ඇල්බමය වන ක්වාවෝ හුන්චෝ හි "ෂැම්පේන් රෝසේ" ගීතයට ආගන්තුක ගායනා කළාය. මුද්‍රා නාට්‍ය නර්තන ශිල්පී මයිකල් ඩෙප්‍රින්ස්ගේ මතක සටහන් මත පදනම් වූ එම්ජීඑම් චිත්‍රපටය වන ටේකින් ෆ්ලයිට් අධ්‍යක්ෂණය කිරීම මෙන්ම Andrew Sean Greer ගේ නවකතාව වන ද ඉම්පොසිබල් ලයිව්ස් ඔෆ් ග්‍රෙටා වෙල්ස් චිත්‍රපටයට අනුගත කිරීම ඇගේ තවත් ව්‍යාපෘති වේ. 2019 අප්‍රියෙල් 14 වන දින මැඩෝනා හෙළි කළේ මැඩම් එක්ස් ඇගේ එළඹෙන දහහතරවන චිත්‍රාගාර ඇල්බමයේ මාතෘකාව වනු ඇති බවයි. පළමු ගීතය, කොලොම්බියානු ගායක මාලුමා සමඟ "මෙඩෙලින්" නමින් අප්‍රේල් 17 වන දින නිකුත් කරන ලදී. මැඩෝනා විසින් මාලුමාගේ 2019 ඇල්බමය 11:11 හි "සොල්ටෙරා" ගීතයේ ද ඇතුළත් වේ.ඇය නිව් යෝර්ක්, චිකාගෝ සහ ලොස් ඇන්ජලීස් හි කුඩා ස්ථාන කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් මැඩම් එක්ස් චාරිකාව නිවේදනය කළාය. මැයි මාසයේදී, 2019 යුරෝවිෂන් ගීත තරඟයේ මැඩෝනා අතරමැදි ක්‍රියාව විය; ඇය "like a prayer", පසුව රැප් ගායක ක්වාවෝ සමඟ "අනාගතය" රඟ දැක්වීය.Madame X Tour ජුනි 14 වන දින නිකුත් කරන ලද අතර බිල්බෝඩ් 200 හි අංක එකේ ස්ථානයට පත්විය == කලා කටයුතු == === සංගීත ශෛලිය සහ ගීත රචනය === {{quote box||align=|width=23em|quote=[මැඩෝනා] දක්ෂ පොප් තනු නිර්මාණය හා ගීත රචකයෙකි. ['රේ ඔෆ් ලයිට්' 'සැසි අතරතුර] ලිවීමේ ගුණාත්මක භාවය නිසා මට තට්ටු විය .. ඇය හැදී වැඩුණේ [[ජෝනි මිචෙල්]] සහ [[මෝටවුන්]] මත බව මම දනිමි. ලෝක දෙකෙන්ම හොඳම. ඇය අපූරු පාපොච්චාරණ ගීත රචකයෙක් මෙන්ම සුපිරි ජනප්‍රිය ගායන පොප් ලේඛිකාවක් ද වේ. | මූලාශ්‍රය = - [[රික් නොවෙල්ස්]], මැඩෝනා සමඟ සම-ලිවීමේදී .<ref>{{cite web|url=http://www.idolator.com/7444244/madonna-ray-of-light-anniversary-15-backtracking|title=Madonna's 'Ray Of Light' Turns 15: Backtracking|first=Stephen|last=Sears|date=March 4, 2013|publisher=Idolator|accessdate=January 29, 2014}}</ref> }} මැඩෝනාගේ සංගීතය බොහෝ විශ්ලේෂණයන් හා සෝදිසි කිරීම් වලට භාජනය වී ඇත.සමකාලීන ක්‍රමෝපාය විශ්ලේෂණයේ (2005) කතුවරයා වන රොබට් එම්. ග්‍රාන්ට් අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ මැඩෝනාගේ සාර්ථකත්වයට හේතු වී ඇත්තේ “නිසැකවම කැපී පෙනෙන ස්වාභාවික දක්ෂතා නොවන බවයි.මැඩෝනාගේ සාර්ථකත්වය අන් අයගේ කුසලතා මත රඳා පැවතීම බවත්, ඇයගේ පෞද්ගලික සබඳතා ඇගේ වෘත්තියේ දීර්ඝායුෂ නව සොයාගැනීම් රාශියකට මුල් ගලක් වී ඇති බවත් ඔහු තරයේ කියා සිටී.කතුවරයා විශ්වාස කළේ මැඩෝනාගේ ප්‍රවේශය සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රශංසාවෙන් "ජයග්‍රාහී සූත්‍රයක් සොයාගෙන එයට ඇලී සිටින්න" යනුවෙනි. ඇගේ සංගීත දිවිය නව සංගීත අදහස් හා නව රූප සමඟ අඛණ්ඩව අත්හදා බැලීමක් වූ අතර කීර්තියේ හා ප්‍රශංසාවේ නව උස සඳහා නිරන්තර ගවේෂණයකි.ග්‍රාන්ට් නිගමනය කළේ,“ජනප්‍රිය සංගීතයේ රැජින ලෙස පෙනී සිටීමෙන් පසුව මැඩෝනා එතැනින් නොනැවතී නැවත ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම” යනුවෙනි. දෘශ්‍යමය හා පද රචනයේ ගැහැනු ගායිකාවකට කළ හැකි දේවල සීමාවන් තල්ලු කළාය. මැඩෝනා සිය වෘත්තීය කාලය පුරාම ඇගේම සංගීතයක් ලිවීමට හා නිෂ්පාදනය කිරීමට සම්බන්ධ වී ඇත.ඇගේ අතීත සහකාරියක වන ස්ටුවර්ට් ප්‍රයිස් පැවසුවේ "ඔබ මැඩෝනා බිහි නොකරන්න, ඔබ ඇය සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන්න. ඇය හොඳ නිෂ්පාදකවරියක් වන අතර පැහැදිලිවම විශිෂ්ට ලේඛිකාවක් ද වේ. ඇයගේ දැක්ම ඇති අතර එය ලබා ගන්නේ කෙසේදැයි දනී."මැඩෝනාගේ 1979 දී උදෑසන ආහාරය සමාජය සමඟ සිටි කාලය තුළ මැඩෝනාගේ මුල් ගීත රචනා කුසලතාව වර්ධනය විය.කැරොල් ග්නොජෙව්ස්කි පවසන පරිදි, ගීත රචනයට ඇය කළ පළමු උත්සාහයන් වැදගත් "ස්වයං හෙළිදරව්වක්" ලෙස සැලකේ.මැඩෝනා පසුව ඇගේ මංගල ඇල්බමයේ ගීත පහක එකම ලේඛිකාව බවට පත්විය. ඇය සින්තසයිසර් මත රචනා කළ "ලකී ස්ටාර්" ද ඇතුළුව.ගීත රචිකාවක් ලෙස ඇය ගීත 287 ක් ASCAP වෙත ලියාපදිංචි කර ඇති අතර, ගීත 18 ක් මුළුමනින්ම ඇය විසින්ම ලියන ලද්දකි.රෝලිං ස්ටෝන් ඇයව "කොකු සහ නොමැකෙන ගීත සඳහා තෑග්ගක් සහිත ආදර්ශමත් ගීත රචිකාවක්" ලෙස නම් කර ඇත.ෆ්‍රෙයා ජර්මන්-අයිවන්ට අනුව, මැඩෝනාගේ ගීත සඳහා "ඇදහිය නොහැකි" කොකු වර්ධනය කිරීමේ දක්ෂතාවය නිසා ගීත රචකයන්ගේ අවධානය දිනා ගැනීමට ඉඩ සලසයි. , සංගීතයේ බලපෑමෙන් තොරව පවා. බොහෝ ප්‍රභේදයන්හි නිෂ්පාදකයන් සමඟ වැඩ කර තිබියදීත්, රෝලිං ස්ටෝන් ලියන්නේ මැඩෝනාගේ ගීත "ඇයගේම සංවේදීතාවයෙන් නිරන්තරයෙන් මුද්‍රණය කර ඇති අතර ස්වයං චරිතාපදානය පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් කර ඇති" බවයි. කැරලිකාර හදවත සහ එම්ඩීඑන්ඒ, මිනිසුන් සෑම විටම කඩිමුඩියේ සිටීම නිසා.වෙනත් කලාකරුවන් සමඟ තොරතුරු ලිවීමට ඇය දක්වන මනාපය පැහැදිලි කළ ඇය,ඇගේ ගීත විස්තර කළේ “උත්ප‍්‍රාසාත්මක විය යුතු අතර වචනාර්ථයෙන් නොගත යුතු අතර, සමහර ඒවා කෙළින්ම ය, 'මගේ විවෘත කරන්න නහර, මේ මමයි. ”2014, 2016 සහ 2017 උත්සවය සඳහා මැඩෝනා තුන් වතාවක් ගීත රචකයන්ගේ ශාලාවට ඇතුළත් කිරීම සඳහා නම් කර ඇත.2015 දී රෝලිං ස්ටෝන් මැඩෝනාට "මෙතෙක් සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතම ගීත රචකයන් 100 දෙනාගේ" ලැයිස්තුවේ 56 වන ස්ථානයට පත්විය. මැඩෝනා සිය මුල් කාලය ගත කළේ උදේ කෑම සමාජය සහ එමී සමඟ රොක් සංගීතයේ යෙදීමෙනි. එමී සමඟ රඟපාන අතරතුර මැඩෝනා එම කාල පරිච්ඡේදයේ පන්ක් පර්වතයට සමාන ගීත 12-14ක් පමණ පටිගත කළේය.ඇගේ මුල් පාෂාණ මූලයන් ද පෙර-මැඩෝනා නම් ආදර්ශන ඇල්බමයෙන් සොයාගත හැකිය.ස්ටීවන් තෝමස් අර්ලෙවින් සඳහන් කළේ මැඩෝනා සිය ස්වයං නම් සහිත පළමු ඇල්බමය සමඟ ඩිස්කෝ ඩිවා ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළ බවයි.1980 දශකයේ ආරම්භයේ දී ඩිස්කෝ ප්‍රධාන ධාරාවේ පොප්ට පිළිකුලක් වූ අතර අර්ලෙවින්ට අනුව නර්තන සංගීතය ප්‍රධාන ධාරාවේ සංගීතය ලෙස ප්‍රචලිත කිරීමට මැඩෝනාට විශාල කාර්යභාරයක් තිබුණි. ශක්තිමත් නර්තන පාදක මෝඩකමක්, ආකර්ශනීය කොකු, ඉහළ ඔප දැමූ විධිවිධාන සහ මැඩෝනාගේම වාචික ශෛලිය ඇතුළුව ඇගේ සාර්ථකත්වය අඛණ්ඩව අර්ථ දක්වා ඇති ප්‍රධාන ප්‍රවණතා කිහිපයක් ඇල්බමයේ ගීතවලින් හෙළි වේ. ඇගේ දෙවන ඇල්බමය, ලයික් අ වර්ජින් (1984), ඇගේ පසුකාලීන කෘතිවල ප්‍රවණතා කිහිපයක් පුරෝකථනය කළේය. එහි සම්භාව්‍ය කෘති සඳහා යොමු කිරීම් අඩංගු විය ("ඒන්ජල්" විවෘත කරන පීසිකාටෝ සංස්ෙල්ෂක රේඛාව); සමාජ කණ්ඩායම් වෙතින් විය හැකි සෘණාත්මක ප්‍රතික්‍රියා (දෙමාපියන්ගේ සංගීත සම්පත් මධ්‍යස්ථානය විසින් "ඔබව ඇඳීම" අසාදු ලේඛනයට ඇතුළත් කරන ලදි); සහ රෙට්රෝ විලාසිතාවන් ("ෂූ-බී-ඩූ", මැඩෝනාට මොටවුන්ට උපහාර දැක්වීම). ඇගේ පරිණත කලාත්මක ප්‍රකාශය සත්‍ය නිල් (1986) සහ ලයික් ඒ යාච්ඥවක් මෙන් (1989) යන ග්‍රන්ථවල දක්නට ලැබුණි. ට්‍රූ බ්ලූ හි ඇය ශාස්ත්‍රීය සංගීතය ඇතුළත් කළේ ඇගේ සංගීතය ගැන සැක පහළ කළ පැරණි ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් සම්බන්ධ කර ගැනීම සඳහා ය. යාච්ඥඥාවක් මෙන් සජීවී පටිගත කරන ලද ගීත හඳුන්වා දුන් අතර නර්තනය, ෆන්ක්, ආර් ඇන්ඩ් බී සහ ශුභාරංචි සංගීතය ඇතුළු විවිධ සංගීත ප්‍රභේද ඇතුළත් විය.1930 ගණන්වල බ්‍රෝඩ්වේ ප්‍රදර්ශන රසකාරක ජෑස්, පැද්දීම සහ විශාල සංගීත කණ්ඩායම් වලින් සමන්විත වන අයි බ්‍රීට්ලස් හි ඇයගේ බහුකාර්යතාව තවදුරටත් පෙන්නුම් කරන ලදී.මැඩෝනා එරොටිකා (1992) සහ බෙඩ්ටයිම් ස්ටෝරිස් (1994) සඳහා බැලට්ස් සහ ඉහළ නැටුම් ගීත රචනා කළේය. මෙම ඇල්බම දෙකම නව ජැක් ස්විං හි මූලද්‍රව්‍ය ගවේෂණය කළ අතර එන්ටර්ටේන්මන්ට් වීක්ලි හි ජිම් ෆාබර් පැවසුවේ “ඇය සැබවින්ම නව ජැක් ස්විංගේ දේව මෑණියන් ලෙස දැකිය හැකි” බවයි. සාම්පල, ඩ්‍රම් ලූප සහ හිප් හොප් ඇතුළත් කරමින් ඇය සමකාලීනව සිටීමට උත්සාහ කළාය.රේ ඔෆ් ලයිට් සමඟ මැඩෝනා එහි භූගත තත්වයේ සිට ඉලෙක්ට්‍රොනික සංගීතය ප්‍රධාන ධාරාවේ සංගීත ක්ෂේත්‍රයේ විශාල ජනප්‍රියත්වයක් කරා ගෙන ආවේය. මැඩෝනා සංගීතය (2000) සහ ඇමරිකානු ජීවිතය (2003) යන චිත්‍රපටවල වැඩි ජන හා ධ්වනි සංගීතය අත්හදා බැලීය.සංගීතයේ ගීතවල අන්තර්ගතයේ වෙනසක් දක්නට ලැබුණි, ඒවායින් බොහොමයක් සරල ආදර ගීත වන නමුත් යටින් පවතින ශෝකජනක ස්වරයකි.Q සඟරාවට අනුව, ඇමරිකානු ජීවිතය සංලක්ෂිතව ඇත්තේ “තාක්‍ෂණික රිද්මයක්, දියර යතුරුපුවරු රේඛා, ධ්වනි ගායනයක් සහ විකාර මැඩෝනා රැප්” ය.ඇල්බමයේ “සාම්ප්‍රදායික රොක් ගීත” දේශප්‍රේමය සහ නාට්‍යමය පද රචනා වලින් පිරී තිබුණි. සංයුතිය, "කිසිවක් අසාර්ථක නොවේ"ගීතයේ ශුභාරංචි ගායනා කණ්ඩායමක පෙනුම ඇතුළුව.මැඩෝනා නැවත නැටුම් තට්ටුවක් මත පාපොච්චාරණයන් සමඟ පිරිසිදු නර්තන ගීත වෙත නැවත පැමිණියේය. ආර් ඇන්ඩ් බී සහ හිප් හොප් නැටුම් නාද සමඟ මිශ්‍ර කරමින් ඇය හාඩ් කැන්ඩි (2008) සමඟ නාගරික දිශාවකට ගමන් කළාය. === හඬ සහ උපකරණ === [[File:HungUpSticky3.jpg|thumb|upright|මැඩෝනා 2008 දී [[හෙවි ලෝහ සංගීතය හෙවි ලෝහ]] වාදනය කරයි.]] මෙසෝ-සොප්‍රානෝ වාචික පරාසයක් ඇති,මැඩෝනා සැමවිටම ඇගේ කටහඬ ගැන ස්වයං විනයෙන් සිටියි, විශේෂයෙන් එලා ෆිට්ස්ජෙරල්ඩ්, ප්‍රින්ස් සහ චකා ඛාන් වැනි ඇගේ වාචික පිළිම හා සසඳන විට.මැඩෝනා: බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් හි කතුවරයා වන මාර්ක් බෙගෝ, "බර පංතියේ දක්ෂතා" නොතිබුණද, "වාතයට වඩා සැහැල්ලු ගීත සඳහා පරිපූර්ණ ගායිකාව" ලෙස ඇය හැඳින්වූවාය. පොප් ගායන ශිල්පීන් සාමාන්‍යයෙන් "කෙළින්ම" ගීත ගායනා කරයි, නමුත් මැඩෝනා ජෝන් ලෙනන් සහ බොබ් ඩිලන් කළ ආකාරයට උප පද, උත්ප්‍රාසය, ආක්‍රමණශීලීත්වය සහ සියලු ආකාරයේ වාචික මෝඩකම් භාවිතා කරයි."මැඩෝනා දීප්තිමත්, ගැහැනු හඬ පටයක් භාවිතා කළේය. ඇගේ පසුකාලීන කෘතිවල පාස් බවට පත් වූ ඇගේ මුල් ඇල්බම වල. විචාරකයින් වරක් "හීලියම් මත මිනි මවුස්" ලෙස ලේබල් කළ ආකාරය ඇයට නිරන්තරයෙන් මතක් කර දුන් නිසා මෙම වෙනස හිතාමතාම සිදු විය.එවිටා චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් අතරතුර මැඩෝනාට වාචික පුහුණුව ලැබුණු අතර එය ඇගේ පරාසය තවදුරටත් වැඩි කළේය.මෙම අත්දැකීම ගැන ඇය මෙසේ අදහස් දැක්වීය, "මම එවිටා සඳහා වාචික පුහුණුකරුවෙකු සමඟ ඉගෙන ගත් අතර, මගේ කටහඬ මුළු කොටසක්ම මා භාවිතා නොකරන බව මට වැටහුණි. මීට පෙර, මා විශ්වාස කළේ මා සතුව සීමිත පරාසයක් ඇති බවත් එයින් උපරිම ප්‍රයෝජන ගැනීමට යන බවත්ය. ගායනයට අමතරව මැඩෝනාට සංගීත භාණ්ඩ කිහිපයක් වාදනය කිරීමේ හැකියාව ඇත.1970 ගණන්වල අගභාගයේදී බ්‍රේක්ෆාස්ට් ක්ලබ් කණ්ඩායමට බෙර වාදකයා ලෙස සම්බන්ධ වීමට පෙර ඇය එවකට පෙම්වතා වූ ඩෑන් ගිල්රෝයි වෙතින් ඩ්‍රම් සහ ගිටාරය වාදනය කිරීමට ඉගෙන ගත්තාය.මෙමඟින් ඇය එමී සංගීත කණ්ඩායම පිහිටුවීමට උපකාරී වූ අතර එහිදී ඇය ගිටාර් වාදකයා සහ ප්‍රධාන ගායිකාව ලෙස රඟපෑවාය. මැඩෝනා පසුව ඇගේ නිරූපණ පටිගත කිරීම්වල ගිටාරය වාදනය කළේය. ප්‍රී-මැඩෝනාගේ ලයිනර් සටහන් වල ස්ටීවන් බ්‍රේ මෙසේ ලිවීය: "මම නිතරම සිතුවේ ඇය රිද්ම ගිටාර් වාදකයෙකු ලෙස දීප්තිමත් වෘත්තියක් ලබා ඇති බවයි." කව්බෙල් ඔන් මැඩෝනා (1983) සහ සින්තසයිසර් ලයික් ඒ යාච්ඥාාව (1989).1999 දී මැඩෝනා මියුසික් ඔෆ් ද හාර්ට් චිත්‍රපටයේ වයලීනය ගුරුවරියකගේ චරිතය සඳහා වයලීනය වාදනය කිරීම සඳහා මාස තුනක් ඉගෙන ගෙන ඇති අතර, අවසානයේදී ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් වීමට පෙර.දශක දෙකකට පසු, සංගීතය (2000) ප්‍රවර්ධනය අතරතුර මැඩෝනා නැවතත් ගිටාරය සමඟ වාදනය කිරීමට තීරණය කළේය. ඇයගේ ගිටාර් කුසලතාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ඇය ගිටාර් වාදකයෙකු වන මොන්ටේ පිට්මන්ගෙන් වැඩිදුර පාඩම් ඉගෙන ගත්තාය. එතැන් සිට මැඩෝනා සෑම සංචාරයකදීම මෙන්ම ඇගේ චිත්‍රාගාර ඇල්බම වලද ගිටාරය වාදනය කර ඇත.2002 ඕර්විල් එච්. ගිබ්සන් ගිටාර් සම්මාන උළෙලේදී ඇය ලෙස් පෝල් හොරයිසන් සම්මානය සඳහා නාමයෝජනා ලබා ගත් අතර එය වඩාත් පොරොන්දු වූ නැගී එන ගිටාර් වාදකයාට ගෞරව කරයි. === බලපෑම් === ටාරබොරෙලි පවසන පරිදි, ඇගේ මවගේ මරණය මැඩෝනා ඇය බවට පත්වන කාන්තාව බවට පත්කිරීමට වඩාත්ම බලපෑවේය. මවගේ වියෝව ගැන මැඩෝනාට දැනුණු විනාශය සහ අතහැර දැමීම ඇයට “වටිනා පාඩමක් ඉගැන්වූ බව ඇය විශ්වාස කළාය. මන්ද ඇය තමාට ශක්තිමත්ව සිටීමට සිදුවනු ඇත. මන්ද ඇය දුර්වලකමට බිය වූවාය. මැඩෝනා තරුණ වියේදී සිදු කළ ලිංගික අතවරයේ බලපෑම ඇයගේ මවගේ මරණයට වඩා වැදගත් වූ සෑම දෙයක්ම පිටුපස ඇති පෙලඹවීමේ සාධකය බව ඇය පවසයි. “මවගේ මරණය ගැන එතරම් ශෝකයක් ඇයව තල්ලු කරන්නේ නැත.අතහැර දැමීමේ හැඟීම ඇයව අනාරක්ෂිතව තබා ඇත.ඇය ඇයට සිදුවිය හැකි නරකම අවස්ථාවකට මුහුණ දී, පිරිමි ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වූවාය. ඉන්පසු එම සම්පූර්ණ ඇලවීම ඇයගේ කාර්යයට හරවා, සෑම අවස්ථාවකම සමීකරණය ආපසු හැරවිය. ” {{multiple image | align = left | image1 = BlondieRoundhouse030517-17 (34284161962) (cropped).jpg | width1 = 160 | alt1 = මැඩෝනාට බලපෑම් කළේ ඩෙබී හැරී (වමේ) සහ ක්‍රිසී හින්ඩේ (දකුණේ) ය. | image2 = Chrissie Hynde 2013b.jpg | width2 = 136 | alt2 = }} මැඩෝනා පැවසුවේ තමා කෙරෙහි ප්‍රබල හැඟීමක් ඇති කළ පළමු ගීතය නැන්සි සිනාත්‍රා විසින් රචිත "මෙම බූට්ස් ආර් වෝකින් සඳහා" බවයි; එය ඇයගේ "භාර ගැනීමේ ආකල්පය" සාරාංශ කළ බව ඇය පැවසුවාය.තරුණියක් ලෙස ඇය සාහිත්‍යය, කලාව සහ සංගීතය පිළිබඳ ඇගේ රසය පුළුල් කිරීමට උත්සාහ කළ අතර මේ කාලය තුළ ශාස්ත්‍රීය සංගීතය කෙරෙහි උනන්දුවක් දැක්වූවාය. ඇයගේ ප්‍රියතම විලාසිතාව බැරොක් බව ඇය සඳහන් කළ අතර මොසාර්ට් සහ චොපින්ට ආදරය කළේ ඇයගේ “ස්ත්‍රී ගුණාංගයට” කැමති නිසාය.මැඩෝනාගේ ප්‍රධාන බලපෑම් අතර ඩෙබී හැරී, ක්‍රිසී හින්ඩ්, කැරන් වඩු කාර්මිකයා, ද සුප්‍රීම්ස් සහ ලෙඩ් සෙප්පලින් මෙන්ම නර්තන ශිල්පීන් වන මාර්තා ග්‍රැහැම් සහ රුඩොල්ෆ් නුරියෙව් ද වෙති.ඇය හැදී වැඩුණේ ඩේවිඩ් බෝවීටය. ඇයගේ ප්‍රසංගය ඇය සහභාගී වූ පළමු රොක් ප්‍රසංගයයි. මැඩෝනා ඇගේ ළමා කාලය තුළ නළු නිළියන්ගෙන් ආශ්වාදයක් ලැබුවාය, පසුව "මම කැරොල් ලොම්බාර්ඩ් සහ ජූඩි හොලිඩේ සහ මර්ලින් මොන්රෝට ආදරය කළෙමි. .හූස් දැට් ගර්ල් චිත්‍රපටය සඳහා සූදානම් වෙමින් ඇය 1930 ගණන්වල, විශේෂයෙන් ලොම්බාර්ඩ්ගේ ඉස්කුරුප්පු විහිළු අධ්‍යයනය කළාය. ෆ්‍රිට්ස් ලැන්ග්ගේ නිහඬ චිත්‍රපටය වන මෙට්‍රොපොලිස් (1927) විසින් "එක්ස්ප්‍රස් යුවර්ස්ෆෙල්" (1989) සඳහා වූ වීඩියෝව දේවානුභාවයෙන්. "වෝග්" සඳහා වූ වීඩියෝව හොලිවුඩ් ග්ලෝමර් ඡායාරූප වල ශෛලිය ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලදි, විශේෂයෙන් හෝස්ට් පී. හෝස්ට්ගේ ඡායාරූප, සහ මර්ලින් ඩීට්‍රිච්, කැරොල් ලොම්බාර්ඩ් සහ රීටා හේවර්ත්ගේ ඉරියව් අනුකරණය කළ අතර, පද රචනා කර ඇත්තේ බොහෝ තරු මැඩෝනා පිළිමයක් ලෙස විස්තර කළ බෙට් ඩේවිස් ඇතුළු ඇය. මෙක්සිකානු චිත්‍ර ශිල්පී ෆ්‍රීඩා කැල්ලෝගේ කෘති තුළින් කලා ලෝකයෙන් ද බලපෑම් ඇති විය. "බෙඩ් ටයිම් ස්ටෝරි" ගීතයේ මියුසික් වීඩියෝවෙහි කාල්ලෝ සහ රෙමෙඩියෝස් වරෝගේ සිතුවම් වලින් ආනුභාව ලත් රූප ඇතුළත් විය.මැඩෝනා තමරා ඩි ලම්පිකාගේ ආර්ට් ඩෙකෝ සිතුවම් එකතු කරන්නෙකු වන අතර ඒවා ඇගේ සංගීත වීඩියෝ සහ චාරිකා සඳහා ඇතුළත් කර ඇත."හොලිවුඩ්" (2003) සඳහා ඇයගේ වීඩියෝව ඡායාරූප ශිල්පී ගයි බෝර්ඩින්ගේ කෘතියට උපහාරයක් විය; බෝර්ඩින්ගේ පුතා පසුව තම පියාගේ වැඩ අනවසරයෙන් පරිහරණය කිරීම සම්බන්ධයෙන් නඩුවක් ගොනු කළේය.පොප් චිත්‍ර ශිල්පී ඇන්ඩි වෝර්හෝල් සිය භූගත චිත්‍රපටවල සාඩොමොසොස්ටික් නිරූපණය භාවිතා කිරීම "එරොටිකා" සහ "ගැඹුරු සහ ගැඹුරු" සඳහා වූ සංගීත වීඩියෝවලින් පිළිබිඹු විය. මැඩෝනාගේ කතෝලික පසුබිම ඇගේ වෘත්තිය පුරා පිළිබිඹු වී ඇත, ඇයගේ විලාසිතා රෝසරි භාවිතයේ සිට ඇගේ සංගීත නිමැවුම් දක්වා, විශේෂයෙන් ම ලයික් ද යාච්ඥාාවකින්.හූස් දට් ගර්ල් වර්ල්ඩ් ටුවර් හිදී ඇය "පැපා ඩොන්ට් දේශනා" ගීතය දෙවන ජෝන් පෝල් පාප් වහන්සේට කැප කළාය. ඇගේ එම්.ඩී.එන්.ඒ (2012) ඇල්බමය ඇගේ කතෝලික හැදී වැඩීමෙන් බොහෝ බලපෑම් ඇති කර ඇති අතර, 2011 සිට ඇය එදිනෙදා ජීවිතයේදී අධ්‍යාත්මය ධෛර්යමත් කරන කතෝලික ආයතනයක් වන ඕපස් ඩී මධ්‍යස්ථානයේ රැස්වීම් හා සේවාවන් සඳහා සහභාගී වී ඇත. ඇය කබාලා පිළිබඳ අධ්‍යයනය මැඩෝනාගේ සංගීතයේ ද විශේෂයෙන් රේ ඔෆ් ලයිට් ඇන්ඩ් මියුසික් වැනි ඇල්බමවල ද නිරීක්ෂණය විය. දින මැඩෝනා හි හැරී ස්මිත් සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ආගම ගැන කතා කරමින්, 'මා විශ්වාස කරන දෙවියන් විසින් ලෝකය මැවීය ඔහු / ඇය / ඔවුන් බිය වීමට දෙවියෙකු නොවේ, එය දෙවියෙකි ස්තූතියි.ඇන්ඩ්ඩ්‍රෙව් සම්මුඛ සාකච්ඡාවට එක්වෙමින් ඇය මෙසේ පැවසුවාය: 'ඔබ යන ඕනෑම පල්ලියක ඔබ කුරුසියක් මත මිනිසෙකු දකින අතර සෑම කෙනෙකුම ඔහුට අනුකම්පා කොට යාච්ඥා කරයි එක්තරා ආකාරයකින් එය මිථ්‍යාදෘෂ්ටිය / රූප වන්දනාවකි. === සංගීත වීඩියෝ සහ කාර්ය සාදනය === මැඩෝනා සහකාර චරිතාපදානයේ ඇලන් මෙට්ස් සහ කැරොල් බෙන්සන් සඳහන් කළේ වෙනත් ඕනෑම මෑත කාලීන පොප් කලාකරුවකුට වඩා මැඩෝනා එම්ටීවී සහ සංගීත වීඩියෝ භාවිතා කර ඇගේ ජනප්‍රියත්වය තහවුරු කර ගැනීමටත්, පටිගත කළ වැඩ වැඩි දියුණු කිරීමටත් ය.ඔවුන් පවසන පරිදි, ඇයගේ බොහෝ ගීතවල සංගීත වීඩියෝව නිරූපණය කරන්නේ ප්‍රබල සන්දර්භයක ය. සංස්කෘතික විචාරක මාක් සී. ටේලර් සිය නොට්ස් (1993) නම් ග්‍රන්ථයේ පශ්චාත් නූතන කලා ස්වරූපයේ විශිෂ්ටත්වය වීඩියෝවක් බවත්, “වීඩියෝ රැජින” මැඩෝනා බවත් හැඟී ගියේය. ඔහු තවදුරටත් කියා සිටියේ "එම්ටීවී හි වඩාත්ම කැපී පෙනෙන නිර්මාණය මැඩෝනා ය. මැඩෝනාගේ අධික ලෙස ප්‍රකෝපකාරී වීඩියෝ සඳහා දක්වන ප්‍රතිචාර අනාවැකි ලෙස පරස්පර විරෝධී ය.""පැපා ඩොන්ට් දේශනා කරන්න" ,"යාච්ඥාාවක් මෙන්" හෝ "මගේ ආදරය සාධාරණීකරණය කරන්න" ගීතවලට වඩා ගීත සහ ඒවායේ බලපෑම ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා නිර්මාණය කරන ලද සංගීත වීඩියෝ සමඟ සම්බන්ධ විය. "කලාත්මකව, මැඩෝනාගේ ගීත රචනය බොහෝ විට ඇගේ කැපී පෙනෙන පොප් වීඩියෝවලින් යටපත් වී ඇති බව" මෝර්ටන්ට හැඟී ගියේය.2020 දී බිල්බෝඩ් විසින් මෙතෙක් ලොව විශිෂ්ටතම සංගීත වීඩියෝ කලාකරුවන් 100 දෙනා අතරට පැමිණියාය. මැඩෝනාගේ ආරම්භක සංගීත වීඩියෝවලින් පිළිබිඹු වූයේ ඇගේ ඇමරිකානු සහ හිස්පැනික් මිශ්‍ර වීදි විලාසිතාව හා විචිත්‍රවත් තේජසකි. ඇයගේ ඇවන්ගාඩ් ඩවුන්ටවුන් නිව් යෝර්ක් විලාසිතා හැඟීම ඇමරිකානු ප්‍රේක්ෂකයින් වෙත සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට ඇයට හැකි විය. හිස්පැනික් සංස්කෘතිය හා කතෝලික සංකේතවාදය නිරූපණය කිරීම හා ඒකාබද්ධ කිරීම සත්‍ය නිල් යුගයේ සංගීත වීඩියෝ සමඟ දිගටම පැවතුනි. කතුවරයා වන ඩග්ලස් කෙල්නර් සඳහන් කළේ, "එවැනි 'බහු සංස්කෘතිකවාදය' සහ ඇයගේ සංස්කෘතිකමය වශයෙන් ආක්‍රමණශීලී පියවරයන් විශාල හා විවිධාකාර තරුණ ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ සිත් ගත් ඉතා සාර්ථක පියවරයන් බවට පත්ව ඇති බවයි."ලා ඉස්ලා බොනීටා" හි වීඩියෝවෙහි දැක්වෙන පරිදි, රෝසරි පබළු සහ කුරුසයක් සමඟ ප්‍රවේශ වීම, බොලෙරෝස් සහ ස්ථර සායක් ලෙස.ශාස්ත්‍රයින් සඳහන් කළේ මැඩෝනා සිය වීඩියෝ සමඟ පුරුෂයාගේ සුපුරුදු භූමිකාව සියුම් ලෙස වෙනස් කරන බවයි.මෙම සංකේතවාදය සහ නිරූපණය බොහෝ විට "යාච් ඥාවක් මෙන්" සඳහා සංගීත වීඩියෝව තුළ වඩාත් ප්‍රචලිත විය. වීඩියෝවේ අප්‍රිකානු-ඇමරිකානු පල්ලියේ ගායනා කණ්ඩායම, මැඩෝනා කළු සාන්තුවරයෙකුගේ ප්‍රතිමාවකට ආකර්ෂණය වීම සහ දැවෙන කුරුස ඉදිරිපිට ගායනා කිරීම වැනි දර්ශන ඇතුළත් විය. [[File:ExpressYourselfUnderGround cropped.jpg|thumb|upright|1990 දී [[Blond Ambition World Tour]]"මැඩෝනා දෑත් රහිත මයික්" භාවිතා කරයි.ඇය දෑත් රහිත මයික් භාවිතා කළ ලොව මුල්ම මිනිසුන්ගෙන් එක් අයෙකි.]] චිත්‍රපට පිළිබඳ මැඩෝනාගේ රංගනයන් චිත්‍රපට විචාරකයින්ගේ නිෂේධාත්මක ප්‍රතිචාර බොහෝ විට ලැබුණි.ස්ටෙෆනි සැකරෙක් ටයිම් පුවත්පතේ ප්‍රකාශ කළේ, “[මැඩෝනා] නිළියක් ලෙස ලී හා අස්වාභාවික බවක් පෙනේ. එය නැරඹීම දුෂ්කර ය, මන්ද ඇය පැහැදිලිවම ඇයගේ නපුරු උත්සාහය දරයි.” චරිතාපදානය කළ මෝර්ටන්ට අනුව, "මැඩෝනා විවේචනයට නිර්භීත මුහුණක් තබයි, නමුත් පෞද්ගලිකව ඇයට දැඩි වේදනාවක් දැනේ." බොක්ස් ඔෆිස් බෝම්බය ස්වීප්ට් අවේ (2002) චිත්‍රපටයෙන් පසුව, මැඩෝනා නැවත කිසි දිනෙක චිත්‍රපටයක රඟපාන්නේ නැති බවට ප්‍රතිඥාවක්දු න්නේය.2016 දී නිව් යෝර්ක්හි මෙට්‍රොග්‍රැෆ් ශාලාවේදී බොඩි ඔෆ් වර්ක් නමින් වෘත්තීය නැවත සලකා බැලීමක් ප්‍රදර්ශනය කරන ලදී. ද ගාඩියන් පුවත්පතේ නයිජල් එම්. ස්මිත්ට අනුව, මැඩෝනාගේ සිනමා දිවිය බොහෝ දුරට දුක් වින්දේ ඇයට නිසි ද්‍රව්‍ය සපයා නොතිබීම නිසා වන අතර, “[ඇයට] සියලු නිවැරදි හේතුන් මත දර්ශනයක් සොරකම් කළ හැකිය”. නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතේ ක්‍රිස් නෙල්සන් අදහස් දක්වමින්, “මැඩෝනා සහ ජැනට් ජැක්සන් වැනි කලාකරුවන් ප්‍රදර්ශනය සඳහා නව ප්‍රමිතීන් සකස් කළ අතර ප්‍රසංග සමඟ විස්තීර්ණ ඇඳුම් හා නිරවද්‍යතාවයෙන් යුත් පයිෙරොෙටක්නික් පමණක් නොව ඉහළ මලල ක්‍රීඩා නැටුම් ද ඇතුළත් විය. . ”ඩලස් මෝනිං නිවුස් හි තෝර් ක්‍රිස්ටෙන්සන් අදහස් දක්වමින්, 1990 බ්ලොන්ඩ් ඇම්බිෂන් වර්ල්ඩ් ටුවර් හිදී මැඩෝනා තොල් සමමුහුර්ත කිරීම සඳහා කීර්තියක් අත්කර ගත් අතර, පසුව ඇය සිය රංගනය ප්‍රතිසංවිධානය කර ඇත්තේ“ බොහෝ විට තවමත් ඇගේ දැඩි ගායන කොටස් අතරතුර සහ නර්තන චර්යාවන් ඇගේ උපස්ථ කණ්ඩායමට [පිටත් වේ] එකවරම කුණාටුවක් නටන්නට හා නටන්නට උත්සාහ කරනවාට වඩා. ”නටමින් හා ගායනා කිරීමේදී වැඩි චලනයකට ඉඩ දීම සඳහා මැඩෝනා එක් අයෙකි හෑන්ඩ්ස්-රේඩියෝ-සංඛ්‍යාත හෙඩ්සෙට් මයික්‍රොෆෝන භාවිතා කරන මුල්ම අය, හෙඩ්සෙට් එක කන් හෝ හිස මුදුනට සවි කර ඇති අතර මයික්‍රොෆෝනය කැප්සියුලය බූම් අතක් මත මුඛය දක්වා විහිදේ.ඇයගේ කැපී පෙනෙන භාවිතය නිසා මයික්‍රොෆෝනය "මැඩෝනා මයික්" ලෙස හැදින්විය. මැට්ස් සඳහන් කළේ මැඩෝනා විරුද්ධාභාෂයක් නිරූපණය කරන බැවින් ඇයගේ මුළු ජීවිතයම රංගනයක් ලෙස ගත කරන බවයි. ඇයගේ විශාල තිරයේ රංගනයන් ප්‍රදර්ශනය කර ඇති අතර, ඇගේ සජීවී රංගනයන් තීරණාත්මක සාර්ථකත්වයන් වේ. ඇගේ සංගීත වීඩියෝවල ප්‍රතිනිර්මාණයක් ලෙස ප්‍රසංග චාරිකා කළ පළමු කලාකරුවා මැඩෝනා ය. කර්තෘ එලින් ඩයමන්ඩ් පැහැදිලි කළේ මැඩෝනාගේ වීඩියෝ පටවල පින්තූර සජීවී පසුබිමක ප්‍රතිනිර්මාණය කළ හැකි වීම මුල් වීඩියෝවල යථාර්ථවාදය වැඩි දියුණු කරන බවයි."ඇගේ සජීවී රංගනයන් මාධ්‍යගත නිරූපණයන් ස්වාභාවික කරවන මාධ්‍යයක් බවට පත්ව ඇති බව" ඇය විශ්වාස කළාය. ටාරබොරෙලි පැවසුවේ බහුමාධ්‍ය, නවීන තාක්‍ෂණය සහ ශබ්ද පද්ධති, මැඩෝනාගේ ප්‍රසංග සහ සජීවී ප්‍රසංග “අතිවිශිෂ්ට සංදර්ශන කෑලි, [සහ] ඇවිදීමේ කලා සංදර්ශන” බවයි. මැඩෝනා සෑම විටම ඇගේ ප්‍රසංග චාරිකා චිත්‍රපට කරමින්, එය ඔබගේ කලා කෘති ලේඛනගත කිරීම හා සංරක්ෂණය කිරීම වැනි ය.එය මා බොහෝ දක්ෂ හා දක්ෂ පුද්ගලයින් සමඟ නිර්මාණය කළ දෙයක් පිළිබඳ වාර්තාවකි ... ඔවුන් මගේ වෘත්තියේ අවධීන් වන අතර ඔවුන් කතාවක් කියති. ඒවා මගේ උරුමයේ වැදගත් අංගයකි, ඒ නිසා මම ඒවා ලේඛනගත කරනවා, ”ඇය පැහැදිලි කළාය."සංගීතය හා නර්තනය [පමණක් නොව කවි හා හාස්‍යය ද අඛණ්ඩව සම්බන්ධ වන" ඉවත් කරන ලද ධ්වනි එකම ප්‍රසංගයක් නිර්මාණය කිරීමට මැඩෝනා සිය කැමැත්ත ප්‍රකාශ කර තිබේ. ඇයගේ නිෂ්පාදන සඳහා ජල මූලද්‍රව්‍ය සම්බන්ධ කිරීමට ද ඇයට අවශ්‍ය වූ නමුත් සැපයුම් ගැටළු හේතුවෙන් අධෛර්යයට පත්විය. ==උරැමය== විවිධ සංගීත මාධ්‍යවේදීන්, විවේචනාත්මක න්‍යායවාදීන් සහ කතුවරුන් මැඩෝනාගේ උරුමය සටහන් කර ඇති අතර ඇය මෙතෙක් සිටි වඩාත්ම බලගතු කාන්තා සංගීත කලාකරුවා ලෙස සැලකුවාය.ඇය [[VH1]] හි "[[සංගීතයේ ශ්‍රේෂ්ඨටම කාන්තාවන් 100]]" ලැයිස්තුවේ සහ ඩේලි ටෙලිග්‍රාෆ් හි "ශ්‍රේෂ්ඨතම කාන්තා කලාකරුවන් 20" ලැයිස්තුවේ ඉහළින්ම සිටියි. රොඩ්රිගෝ ෆ්‍රෙසන් පවසන පරිදි, "මැඩෝනා පොප් තාරකාවක් යැයි පැවසීම කොකාකෝලා යනු සෝඩා පමණක් යැයි පැවසීම තරම් නුසුදුසුය. මැඩෝනා යනු ඇමරිකාවේ නිෂ්පාදිත සම්භාව්‍ය සංකේත වලින් එකකි."රෝලිං ස්ටෝන් ස්පාඥය මෙසේ ලිවීය. [[අන්තර්ජාලය]] විශාල වශයෙන් භාවිතා කිරීමට වසර ගණනාවකට පෙර ඇය ඉතිහාසයේ වෛරස් පොප් හි ප්‍රථම ස්වාමියා බවට පත්විය. මැඩෝනා සෑම තැනකම සිටියේය; සර්වබලධාරී සංගීත රූපවාහිනී නාලිකා, රේඩියෝ සූත්‍ර, සඟරා කවර සහ පොත් සාප්පු වල පවා විය. පොප් අපෝහකය බීට්ල්ස්ගේ පාලන සමය, එමඟින් ප්‍රවණතාවයේ සහ වාණිජ්‍යයේ අද්දර සිටීමට ඇයට ඉඩ ලැබුණි. ”ලෝරා බාර්සෙලා සහ ජෙසිකා වැලෙන්ටි, මැඩෝනා ඇන්ඩ් මී: කාන්තා ලේඛිකාවන් පිළිබඳ පොප් රැජින (2012) නම් පොතේ ලියා ඇත: 80 දශකයේ පෙනුම ඩු ජෝර්, සහ වඩාත්ම වැදගත් දෙය නම්, ප්‍රධාන ධාරාවේ කාන්තා පොප් තාරකාවකට මහජනතාවගේ අවධානයට ලක් කළ හැකි (කළ නොහැකි) දේ කළ නොහැකි (හා කළ නොහැකි).මැඩෝනා ලෝක සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කර ඇත වෙන කිසිවෙකුටත් වඩා වෙනස් පුද්ගලයන් ලෙස සිතිය හැකිය. ”ගාඩියන් ලේඛක ඇලන් මැක්ගී මැඩෝනා හැඳින්වූයේ“ පශ්චාත් නූතන කලාව, අපි නැවත කිසිදිනෙක නොදකින ”ලෙසටය. [[පොප් රැජින]] සහ [[පොප් රජු]]. [[File:Madonna at Madame Tussauds Hong Kong (retouched).jpg|thumb|upright|left|හොංකොං මැඩම් ටුසෝඩ්ස් හි මැඩෝනාගේ ඉටි රූපය]] එම්එස්එන්බීසී හි ටෝනි ස්ක්ලෆානි පවසන පරිදි, "මැඩෝනාට පෙර බොහෝ සංගීත මෙගා තරු ගයි රොකර්ස් වූ බව සඳහන් කිරීම වටී. ඇයගෙන් පසු සියල්ලන්ම පාහේ කාන්තා ගායිකාවන් වනු ඇත ... බීට්ල්ස් ඇමරිකාවට පහර දුන් විට, ඔවුන් ඒකලයෙන් රංගන ශිල්පියාගේ ආදර්ශය වෙනස් කළහ. ගැහැනු ළමයා කෙරෙහි අවධාරණය කරමින් මැඩෝනා එය නැවත වෙනස් කළේය. අනුගමනය කළ යුතු අනෙකුත් කාන්තා පොප් ගායිකාවන් ඇය නිසැකවම ඔවුන් සියල්ලන්ගේම ප්‍රමිතීන් ඉහළ නැංවීය.කාන්තා රංගන ශිල්පීන් සඳහා වන පරාමිතීන් මොනවාදැයි ඇය නැවත අර්ථ දැක්වීය. ඇගුවිලෙරා, කයිලි මිනොග්, ස්පයිස් ගර්ල්ස්, ඩෙස්ටිනි චිල්ඩ්, ජෙනිෆර් ලෝපෙස් සහ රෝස ඇගේ දියණියන් හා සමාන විය.මැඩෝනා ද ට බලපෑම් කර ඇත කලාකරුවන්, ඔයිසිස් හි රොක් පෙරමුණේ නායකයන් වන ලියාම් ගැලගර් සහ ලින්කින් පාර්ක්හි චෙස්ටර් බෙනින්ග්ටන් සංගීතඥයන් වීමට පෙළඹවීම. මැඩෝනා ලිංගික නිරූපණ භාවිතය ඇගේ වෘත්තියට වාසිදායක වී ඇති අතර ලිංගිකත්වය සහ ස්ත්‍රීවාදය පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධ කතිකාව උත්ප්‍රේරණය කර ඇත.රොජර් චැප්මන් සංස්කෘතික යුද්ධ: ලේඛන, දෘෂ්ටි කෝණයන් සහ කටහඬවල් 1 (2010) හි ලේඛනගත කර ඇති පරිදි, ඇය පැහැදිලි, ලිංගික නිරූපණ සහ පද රචනා භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් ආගමික සංවිධාන, සමාජ කොන්සර්වේටිව් සහ දෙමාපියන්ගේ මුර කණ්ඩායම් වලින් නිරන්තරයෙන් හෙළා දැක තිබේ. ආගමික සංකේතවාදය සහ වෙනත් ආකාරයකින් ඇගේ සජීවී රංගනයන්හි "අශික්ෂිත" හැසිරීම. ටයිම්ස් ලිවූයේ ඇය "සංගීතයේ කාන්තාවන් අතර විප්ලවයක් ආරම්භ කර ඇති බවයි .ලිංගිකත්වය, නිරුවත, ශෛලිය හා ලිංගිකත්වය පිළිබඳ ඇගේ ආකල්ප හා අදහස් මහජනයාට වාඩි වී අවධානයට ලක් කිරීමට බල කෙරුනි." [[මහාචාර්ය ජෝන් ෆිස්කේ]] සඳහන් කළේ එම හැඟීම මැඩෝනා ඉදිරිපත් කරන සවිබල ගැන්වීම ස්වයං, ලිංගිකත්වය සහ කෙනෙකුගේ සමාජ සම්බන්ධතා යන අර්ථයන් මත යම් පාලනයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමේ සතුට සමඟ නොවෙනස්ව සම්බන්ධ වේ.මාධ්‍ය, කලාව සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳ ඩොයිං ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය (2009) හි කතුවරුන් සඳහන් කළේ කාන්තා කීර්තියක්, රංගන ශිල්පිනියක් සහ පොප් නිරූපකයෙකු ලෙස මැඩෝනාට ස්ථාවර ස්ත්‍රීවාදී ප්‍රතිබිම්භ හා විවාද නිරාකරණය කර ගත හැකි බවයි.සමලිංගික ස්ත්‍රීවාදී ෂීලා ජෙෆ්රිස්ට අනුව, මැඩෝනා නිරූපණය කරන්නේ ස්ත්‍රියගේ ලිංගිකත්වය මොනික් විට්ටිග් විසින් බලගතු ලෙස හඳුන්වන අතර එය කාන්තාවන්ට ලබා දී ඇති ලිංගික සංවර්‍ධනයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සතුටින් වැළඳ ගන්නා බවයි.මහාචාර්ය සුට් ජාලි මැඩෝනා හැඳින්වූයේ “පාහේ පූජනීය ස්ත්‍රීවාදී නිරූපිකාවක්” ලෙසයි. මැඩෝනා සිය කර්මාන්තයේ ව්‍යාපාරික කාන්තාවන්ට ආදර්ශයක් ලෙස “කර්මාන්තය තුළ කාන්තාවන් දිගු කලක් තිස්සේ සටන් කළ ආකාරයේ මූල්‍ය පාලනයක් අත්කර ගැනීම” සහ ඇයගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ පළමු දශකය තුළ ඩොලර් බිලියන 1.2 කට වඩා වැඩි විකුණුම් ප්‍රමාණයක් උපයා ඇත. ගිනි ගොර්ලින්ස්කි පවසන පරිදි, මෙතෙක් පැවති වඩාත්ම බලගතු සංගීතඥයන් 100 (2010) නම්, විනෝදාස්වාද ක්‍ෂේත්‍රයේ කාන්තාවක් සඳහා මැඩෝනාගේ බලය සහ පාලනය “පෙර නොවූ විරූ” විය.ක්‍රැන්ෆීල්ඩ් පාසලේ කළමනාකරණ මහාචාර්ය කොලින් බැරෝ ඇයව විස්තර කළේ "ඇමරිකාවේ දක්ෂතම ව්‍යාපාරික කාන්තාව .ඇය තම කර්මාන්තයේ ඉහළට ගොස් නිරන්තරයෙන් නව සොයාගැනීම් කරමින් එහි නැවතී සිටින" බවයි. ලන්ඩන් ව්‍යාපාරික පාසල් ශාස්ත්‍රීයින් ඇයව හැඳින්වූයේ "ගතික ව්‍යවසායකයෙකු" ලෙසිනි. පිටපත් කිරීම වටී; ඇයගේ සාර්ථකත්වය පිළිබඳ දැක්ම, සංගීත කර්මාන්තය පිළිබඳ ඇගේ අවබෝධය, ඇයගේම කාර්ය සාධන සීමාවන් හඳුනා ගැනීමට ඇති හැකියාව (සහ ඒ අනුව උපකාර ගෙන ඒමට),වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කිරීමට ඇති කැමැත්ත සහ වාණිජමය සාර්ථකත්වයේ යතුර ලෙස අනුවර්තනය වීමට ඇති හැකියාව ඔවුන් හඳුනා ගත්හ. මෝර්ටන් මෙසේ ලිවීය: "මැඩෝනා අවස්ථාවාදී, උපාමාරු සහ නිර්දය ය. ඇයට අවශ්‍ය දේ ලැබෙන තුරු ඇය නතර නොවනු ඇත. එය ඔබගේ කිට්ටු අය අහිමි වීමේ වියදමින් ඔබට ලබා ගත හැකි දෙයකි. නමුත් එය ඇයට එතරම් වැදගත් නොවේ." ==සම්මාන හා ජයග්‍රහණ== {{Main|List of awards and nominations received by Madonna|List of Madonna records and achievements}} [[File:Madonna's hands at Square of Fame.jpg|thumb|එංගලන්තයේ ලන්ඩන්හි [[වෙම්බ්ලි චතුරශ්‍රයට]] ඇතුළත් කළ පළමු පුද්ගලයා මැඩෝනා ය.]] මැඩෝනා සංගීත ව්‍යාපාරයේ ධනවත්ම කාන්තාව වන අතර ඇස්තමේන්තුගත ශුද්ධ වටිනාකම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 590 සිට ඩොලර් මිලියන 800 දක්වා වේ. ඇය ලොව පුරා වාර්තා මිලියන 300 කට වඩා අලෙවි කර ඇත.ගිනස් ලෝක වාර්තාව ඇය මෙතෙක් වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කාන්තා සංගීත ශිල්පිනිය ලෙස පිළිගත්තේය.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පටිගත කිරීමේ කර්මාන්ත සංගමයට (RIAA) අනුව, ඇය 20 වන සියවසේ වැඩියෙන්ම අලෙවි වූ කාන්තා රොක් කලාකරුවා වන අතර එක්සත් ජනපදයේ මිලියන 64.5 ක සහතික කළ ඇල්බම ඒකක සහිත එක්සත් ජනපදයේ තුන්වන වැඩිම සහතිකලත් කාන්තා ඇල්බම කලාකරුවා වේ.මැඩෝනා එක්සත් රාජධානියේ මෙතෙක් සහතික කළ කලාකරුවා වන අතර 2013 අප්‍රේල් වන විට බ්‍රිතාන්‍ය ශබ්ද ශබ්ද කර්මාන්තයේ (බීපීඅයි) සම්මාන 45 ක් ලබා ගෙන ඇත. මැඩෝනා මෙතෙක් වැඩිම ආදායමක් උපයාගත් ඒකල සංචාරක කලාකරුවා වන අතර ඇයගේ වෘත්තීය කාලය පුරාම ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.4 කට අධික ප්‍රසංග චාරිකා වලින් උපයා ඇත. 2016 වන විට, බිල්බෝඩ් බොක්ස්කෝර් 1990 සිට මේ දක්වා ඩොලර් බිලියන 1.31 කට අධික ප්‍රසංග දළ ආදායමක් ලබා ගනිමින් මැඩෝනාට මෙතෙක් ලබා ඇති වැඩිම ආදායම් ඉපැයූ තුන්වන සංචාරක ක්‍රියාව ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇත. 100,000 ක් සහභාගී වූ ඒකල ප්‍රසංග දෙකක් ඇති ඉතිහාසයේ එකම කාන්තාව ලෙස මැඩෝනා ද සිටී.පැරීසියේ පාර්ක් ඩි ස්කෝක්ස් හි ඇයගේ හූස් දට් ගර්ල් වර්ල්ඩ් ටුවර් ප්‍රසංගය ප්‍රේක්ෂකයින් 130,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් ආකර්ෂණය කර ගත් අතර රියෝ ද ජැනෙයිරෝ හි මාරකානේ ක්‍රීඩාංගනයේ පැවති ඇගේ ගර්ලි ෂෝ වර්ල්ඩ් ටුවර් ප්‍රසංගය 120,000 කට අධික ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් ආකර්ෂණය විය.මැඩෝනා ග්‍රැමී සම්මාන හතක් සහ එම්ටීවී වීඩියෝ සංගීත සම්මාන විස්සක් ද දිනා ඇති අතර, 1986 වීඩියෝ වැන්ගාඩ් සම්මානය ද ඇතුළුව ඇය ප්‍රථම කාන්තා සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබුවාය. බිල්බෝඩ්ට අනුව, මැඩෝනා හොට් 100 ප්‍රස්ථාර ඉතිහාසයේ වඩාත්ම සාර්ථක ඒකල කලාකරුවා (බීට්ල්ස් පසුපසින් දෙවැනියා) සහ මෙතෙක් සිටි වඩාත්ම සාර්ථක නර්තන සමාජ කලාකරුවා වේ.නර්තන සමාජ ගීත 50 ක් ප්‍රස්ථාරයේ ඉහළින්ම සිටින මැඩෝනා, ඕනෑම තනි බිල්බෝඩ් ප්‍රස්ථාරයක වැඩිම ගීත සංඛ්‍යාවක් ලබාගත් කලාකරුවා බවට පත්වූ අතර, ජෝර්ජ් සමුද්‍ර සන්ධියට වඩා හොට් කන්ට්‍රි ගීත ප්‍රස්ථාරයේ අංක 44 ගීත සමඟින් ඉදිරියට ගියේය. ඇය ඉතිහාසයේ වෙනත් කිසිදු කලාකරුවකුට වඩා හොට් 100 හි හොඳම ගීත 10 ක් ලබාගෙන ඇත.ජාත්‍යන්තරව, [[ඕස්ට්‍රේලියාවේ]] (11),[[කැනඩාව]] (25),[[ඉතාලිය]] (23),[[ස්පාඥය]](11),[[කැනඩාව]](259)සහ [[එක්සත් රාජධානිය]] GfK මාධ්‍ය පාලන ප්‍රස්ථාරයේ 40 වන සංවත්සරයේදී මැඩෝනා ජර්මානු ප්‍රස්ථාර ඉතිහාසයේ වඩාත්ම සාර්ථක කේවල කලාකරුවා ලෙස ශ්‍රේණිගත විය. == ඩිස්කෝග්‍රැෆි == {{Main|Madonna albums discography|Madonna singles discography|l2 = singles|List of songs recorded by Madonna|l3 = songs}} {{div col}} * ''[[Madonna (Madonna album)|Madonna]]'' (1983) * ''[[Like a Virgin (album)|Like a Virgin]]'' (1984) * ''[[True Blue (Madonna album)|True Blue]]'' (1986) * ''[[Like a Prayer (album)|Like a Prayer]]'' (1989) * ''[[Erotica (Madonna album)|Erotica]]'' (1992) * ''[[Bedtime Stories (Madonna album)|Bedtime Stories]]'' (1994) * ''[[Ray of Light]]'' (1998) * ''[[Music (Madonna album)|Music]]'' (2000) * ''[[American Life]]'' (2003) * ''[[Confessions on a Dance Floor]]'' (2005) * ''[[Hard Candy (Madonna album)|Hard Candy]]'' (2008) * ''[[MDNA (album)|MDNA]]'' (2012) * ''[[Rebel Heart]]'' (2015) * ''[[Madame X (album)|Madame X]]'' (2019) * ''[[Confessions II]]'' (2026){{div col end}} == චිත්‍රපටකරණය == {{Main|Madonna filmography}} '''Films starred''' {{div col}} * ''[[A Certain Sacrifice]]'' (1979) * ''[[Desperately Seeking Susan]]'' (1985) * ''[[Shanghai Surprise]]'' (1986) * ''[[Who's That Girl (1987 film)|Who's That Girl]]'' (1987) * ''[[Bloodhounds of Broadway (1989 film)|Bloodhounds of Broadway]]'' (1989) * ''[[Dick Tracy (1990 film)|Dick Tracy]]'' (1990) * ''[[Madonna: Truth or Dare]]'' (1991) * ''[[Shadows and Fog]]'' (1991) * ''[[A League of Their Own]]'' (1992) * ''[[Body of Evidence (1993 film)|Body of Evidence]]'' (1993) * ''[[Dangerous Game (1993 film)|Dangerous Game]]'' (1993) * ''[[Four Rooms]]'' (1995) * ''[[Evita (1996 film)|Evita]]'' (1996) * ''[[The Next Best Thing]]'' (2000) * ''[[Swept Away (2002 film)|Swept Away]]'' (2002) * ''[[I'm Going to Tell You a Secret]]'' (2005) * ''[[Arthur and the Invisibles]]'' (2006) {{div col end}} '''Films directed''' * ''[[Filth and Wisdom]]'' (2008) * ''[[W.E.]]'' (2011) * [[secretprojectrevolution]] (2013) == සංචාර == {{Main|List of Madonna live performances}} {{div col}} * [[The Virgin Tour]] (1985) * [[Who's That Girl World Tour]] (1987) * [[Blond Ambition World Tour]] (1990) * [[The Girlie Show World Tour]] (1993) * [[Drowned World Tour]] (2001) * [[Re-Invention World Tour]] (2004) * [[Confessions Tour]] (2006) * [[Sticky & Sweet Tour]] (2008–2009) * [[The MDNA Tour]] (2012) * [[Rebel Heart Tour]] (2015–2016) * [[Madame X Tour]] (2019–2020) {{div col end}} == ව්‍යවසායන් == {{see also|Madonna fashion brands}} * Boy Toy, Inc<ref name="BoyToy">{{cite magazine|url=https://books.google.com/books?id=RyQIAQAAMAAJ&q=Boy+Toy+Inc+Madonna|title=Madonna, Nike in endorsement battle|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|year=1990|accessdate=February 19, 2020|page=127}}</ref> * Webo Girl Publishing, Inc (1992)<ref name="webo">{{harvnb|Taraborrelli|2002|p=241}}</ref> * [[Maverick (company)|Maverick]] (1992–2004) * Ray of Light Foundation (1998) * [[Raising Malawi]] (2006) * [[Hard Candy Fitness]] (2010) * [[Truth or Dare by Madonna]] (2011) == මේවාද බලන්න == {{Wikipedia books|Madonna}} {{Portal|Biography|Pop music|United States}} {{div col|colwidth=22em}} * [[Forbes Celebrity 100|''Forbes'' Celebrity 100]] * [[Honorific nicknames in popular music]] * [[List of best-selling music artists]] * [[List of celebrities who own wineries and vineyards]] * [[List of most expensive divorces]] * [[List of organisms named after famous people]] * [[List of Rock and Roll Hall of Fame inductees]] {{div col end}} n31tgbkdtalsbijv5l2sjrz7a1yz5eo සැකිල්ල:Canadian politics 10 35172 794835 513845 2026-06-26T17:14:10Z Mickie-Mickie 71369 දත්ත යාවත්කාලීන කිරීම 794835 wikitext text/x-wiki {{politbox |country = කැනඩාව |image = Coat of arms of Canada (lesser version).svg |size = 100 |title = Canada}} |align=left| <div style="background-color:#d42424; width: 250px; height: 12px; margin:3px; padding:0">&nbsp;</div> <div class="NavFrame collapsed" > <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Executive (government)|Executive]] ([[The Crown]])</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Monarchy of Canada|Sovereign]] <small>([[List of Canadian monarchs|Queen]] [[Charles III]])</small><br/> :[[Governor General of Canada]] <small>([[Louise Arbour]])</small><br/> [[Queen's Privy Council for Canada]]<br/> :[[Prime Minister of Canada|Prime Minister]] <small>([[Mark Carney]])</small><br/> :[[Cabinet of Canada|Cabinet]] <small>([[28th Canadian Ministry|Twenty-Eighth Ministry]])</small><br/> :[[Structure of the Canadian federal government|Ministries]]<br/> :[[President of the Queen's Privy Council for Canada|President of the Queen's Privy Council]]<br/> :[[Privy Council Office (Canada)|Privy Council Office]]<br/> :[[Clerk of the Privy Council (Canada)|Clerk of the Privy Council]]<br/> [[Government of Canada]]<br/> :[[Public Service of Canada|Civil Service]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[ව්‍යවස්ථාදායකය|Legislative]] ([[Parliament of Canada|Parliament]])</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[41st Canadian Parliament|Current Parliament <small>(41st)</small>]]<br/> [[Senate of Canada|Senate]]<br/> :[[Speaker of the Canadian Senate|Speaker of the Senate]]<br/> :[[Leader of the Government in the Senate (Canada)|Government Leader in the Senate]]<br/> :[[Leader of the Opposition in the Senate (Canada)|Opposition Leader in the Senate]]<br/> :[[Canadian Senate divisions]]<br/> [[House of Commons of Canada|House of Commons]]<br/> :[[Speaker of the House of Commons of Canada|Speaker of the House]]<br/> :[[Leader of the Government in the House of Commons|Government Leader in the House]]<br/> :[[Leader of the Opposition in the House of Commons (Canada)|Opposition Leader in the House]]<br/> [[Official Opposition (Canada)|Her Majesty's Loyal Opposition]]<br/> :[[Leader of the Official Opposition (Canada)|Leader of the Opposition]]<br/> :[[Official Opposition Shadow Cabinet (Canada)|Shadow Cabinet]]<br/> </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Elections in Canada|Elections]]</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[List of Canadian federal electoral districts|Parliamentary constituencies]]<br/> [[Canadian electoral system|Electoral system]]<br/> [[Canadian federal election, 2011|Last election <small>(2011)</small>]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Judiciary|Judicial]]</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Court system of Canada|Court system]]<br/> :[[Supreme Court of Canada|Supreme Court]]<br/> :[[Chief Justice of Canada|Chief Justice]] <small>([[Beverley McLachlin]])</small><br/> [[Constitution of Canada|Constitution]]<br/> :[[British North America Acts]]<br/> :[[Peace, order and good government|Peace, Order and Good Government]]<br/> :[[Canadian Charter of Rights and Freedoms|Charter of Rights and Freedoms]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Provinces and territories of Canada|Provinces and territories]]</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Canadian federalism]]<br/> [[Monarchy in the Canadian provinces]]<br/> :[[Lieutenant governor (Canada)|Lieutenant Governors]]<br/> [[Executive Council (Canada)|Executive Councils]]<br/> [[:Template:Politics of Canadian provinces|Politics of the Canadian provinces]]<br/> [[Municipal government in Canada]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>General</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[List of regions of Canada|Regions]]<br/> [[Political culture of Canada|Political culture]]<br/> [[Foreign relations of Canada|Foreign relations]]<br/> [[Office-holders of Canada]]<br/> [[:Category:Canadian political movements|Political movements]] </div> </div> |- |[[Image:Red bar plain.png|256px]] {{Politics box end/Canada|country=Canada}}<noinclude> {{clear}} ==See also== {{Politics of North America templates}} [[ප්‍රවර්ගය:Exclude in print]] [[ප්‍රවර්ගය:"Part of a series on" templates]] [[ප්‍රවර්ගය:Canada politics sidebar templates| ]] [[ප්‍රවර්ගය:Politics by country sidebar templates|Canada]] [[Category:Exclude in print]] </noinclude> az4uj6jovtp1840p2dn0crrfc5lktja 794836 794835 2026-06-26T17:16:45Z Mickie-Mickie 71369 කිරුළ හිමිකම යාවත්කාලීන කිරීම 794836 wikitext text/x-wiki {{politbox |country = කැනඩාව |image = Coat of arms of Canada (lesser version).svg |size = 100 |title = Canada}} |align=left| <div style="background-color:#d42424; width: 250px; height: 12px; margin:3px; padding:0">&nbsp;</div> <div class="NavFrame collapsed" > <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Executive (government)|Executive]] ([[The Crown]])</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Monarchy of Canada|Sovereign]] <small>([[List of Canadian monarchs|King]] [[Charles III]])</small><br/> :[[Governor General of Canada]] <small>([[Louise Arbour]])</small><br/> [[King's Privy Council for Canada]]<br/> :[[Prime Minister of Canada|Prime Minister]] <small>([[Mark Carney]])</small><br/> :[[Cabinet of Canada|Cabinet]] <small>([[28th Canadian Ministry|Twenty-Eighth Ministry]])</small><br/> :[[Structure of the Canadian federal government|Ministries]]<br/> :[[President of the King's Privy Council for Canada|President of the King's Privy Council]]<br/> :[[Privy Council Office (Canada)|Privy Council Office]]<br/> :[[Clerk of the Privy Council (Canada)|Clerk of the Privy Council]]<br/> [[Government of Canada]]<br/> :[[Public Service of Canada|Civil Service]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[ව්‍යවස්ථාදායකය|Legislative]] ([[Parliament of Canada|Parliament]])</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[41st Canadian Parliament|Current Parliament <small>(41st)</small>]]<br/> [[Senate of Canada|Senate]]<br/> :[[Speaker of the Canadian Senate|Speaker of the Senate]]<br/> :[[Leader of the Government in the Senate (Canada)|Government Leader in the Senate]]<br/> :[[Leader of the Opposition in the Senate (Canada)|Opposition Leader in the Senate]]<br/> :[[Canadian Senate divisions]]<br/> [[House of Commons of Canada|House of Commons]]<br/> :[[Speaker of the House of Commons of Canada|Speaker of the House]]<br/> :[[Leader of the Government in the House of Commons|Government Leader in the House]]<br/> :[[Leader of the Opposition in the House of Commons (Canada)|Opposition Leader in the House]]<br/> [[Official Opposition (Canada)|Her Majesty's Loyal Opposition]]<br/> :[[Leader of the Official Opposition (Canada)|Leader of the Opposition]]<br/> :[[Official Opposition Shadow Cabinet (Canada)|Shadow Cabinet]]<br/> </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Elections in Canada|Elections]]</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[List of Canadian federal electoral districts|Parliamentary constituencies]]<br/> [[Canadian electoral system|Electoral system]]<br/> [[Canadian federal election, 2011|Last election <small>(2011)</small>]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Judiciary|Judicial]]</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Court system of Canada|Court system]]<br/> :[[Supreme Court of Canada|Supreme Court]]<br/> :[[Chief Justice of Canada|Chief Justice]] <small>([[Beverley McLachlin]])</small><br/> [[Constitution of Canada|Constitution]]<br/> :[[British North America Acts]]<br/> :[[Peace, order and good government|Peace, Order and Good Government]]<br/> :[[Canadian Charter of Rights and Freedoms|Charter of Rights and Freedoms]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>[[Provinces and territories of Canada|Provinces and territories]]</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[Canadian federalism]]<br/> [[Monarchy in the Canadian provinces]]<br/> :[[Lieutenant governor (Canada)|Lieutenant Governors]]<br/> [[Executive Council (Canada)|Executive Councils]]<br/> [[:Template:Politics of Canadian provinces|Politics of the Canadian provinces]]<br/> [[Municipal government in Canada]] </div> </div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead" style="background-color:#DCDCDC;padding: 0 0 0 4px; font-size: 100%; text-align:left;margin:0;color:#300"><b>General</b></div> <div class="NavContent" style="text-align:left;margin:0 1px;border:none;"> [[List of regions of Canada|Regions]]<br/> [[Political culture of Canada|Political culture]]<br/> [[Foreign relations of Canada|Foreign relations]]<br/> [[Office-holders of Canada]]<br/> [[:Category:Canadian political movements|Political movements]] </div> </div> |- |[[Image:Red bar plain.png|256px]] {{Politics box end/Canada|country=Canada}}<noinclude> {{clear}} ==See also== {{Politics of North America templates}} [[ප්‍රවර්ගය:Exclude in print]] [[ප්‍රවර්ගය:"Part of a series on" templates]] [[ප්‍රවර්ගය:Canada politics sidebar templates| ]] [[ප්‍රවර්ගය:Politics by country sidebar templates|Canada]] [[Category:Exclude in print]] </noinclude> ki14fd4practs2id848xeuwqb0jz4qg අයගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය 0 49148 794864 794816 2026-06-27T04:26:26Z IDB.S 52205 [[Special:Contributions/~2026-36954-29|~2026-36954-29]] ([[User talk:~2026-36954-29|සාකච්ඡාව]]) ගේ සංස්කරණයන් [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ගේ අවසන් අනුවාදය වෙත ප්‍රතිවර්තනය කෙරිණි 591279 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය |official_name =අයගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type =[[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස|ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]] |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position =bottom |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption = |subdivision_type = රට |subdivision_name ={{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}} |subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]] |subdivision_name1 =[[සබරගමුව පළාත,ශ්‍රී ලංකාව|සබරගමුව පළාත]] |subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]] |subdivision_name2 =[[රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref =Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |timezone =ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව |utc_offset =+5:30 |latd=|latm= |lats= |latNS=N |longd=|longm=|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''අයගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය''' යනු, [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]], [[සබරගමුව පළාත,ශ්‍රී ලංකාව|සබරගමුව පළාතේ]], [[රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය|රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ]], පිහිටි [[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස|ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි]]. == ජනගහනය == == ග්‍රාම නිළධාරි වසම් == == ආර්ථිකය == == ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන් == සුරංග ප්‍රදීප් කුමාර (වර්තමාන ප්‍රාදේශීය ලේකම්) ==ආශ්‍රිත ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක]] ==මූලාශ්‍ර== * [http://www.ds.gov.lk/div_sec/div_eng/Div_Sec_home2.php Divisional Secretariats Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107055102/http://www.ds.gov.lk/div_sec/div_eng/Div_Sec_home2.php |date=2011-01-07 }} {{coord missing|ශ්‍රී ලංකාව}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]] [[ප්‍රවර්ගය:රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය]] pzop2mfhz0ql6aiutw57ohggydwtoot 794865 794864 2026-06-27T04:27:27Z IDB.S 52205 794865 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය |official_name =අයගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type =[[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස|ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]] |motto = |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position =bottom |pushpin_mapsize= |pushpin_map_caption = |subdivision_type = රට |subdivision_name ={{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}} |subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]] |subdivision_name1 =[[සබරගමුව පළාත,ශ්‍රී ලංකාව|සබරගමුව පළාත]] |subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]] |subdivision_name2 =[[රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |unit_pref =Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |timezone =ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව |utc_offset =+5:30 |latd=|latm= |lats= |latNS=N |longd=|longm=|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''අයගම ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය''' යනු, [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]], [[සබරගමුව පළාත,ශ්‍රී ලංකාව|සබරගමුව පළාතේ]], [[රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය|රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ]], පිහිටි [[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස|ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයකි]]. == ජනගහනය == == ග්‍රාම නිළධාරි වසම් == == ආර්ථිකය == == ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන් == * සුරංග ප්‍රදීප් කුමාර (වර්තමාන ප්‍රාදේශීය ලේකම්) ==ආශ්‍රිත ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පරිපාලන දිස්ත්‍රික්ක]] ==මූලාශ්‍ර== * [http://www.ds.gov.lk/div_sec/div_eng/Div_Sec_home2.php Divisional Secretariats Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107055102/http://www.ds.gov.lk/div_sec/div_eng/Div_Sec_home2.php |date=2011-01-07 }} {{coord missing|ශ්‍රී ලංකාව}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]] [[ප්‍රවර්ගය:රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය]] eg0und12ivwt51l59y8ao5m5jcs5joa පරිශීලක සාකච්ඡාව:Sulairo 3 53305 794831 794762 2026-06-26T15:45:46Z J ansari 32843 J ansari විසින් [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:හරිත]] සිට [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:Sulairo]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/හරිත|හරිත]]" to "[[Special:CentralAuth/Sulairo|Sulairo]]" 794762 wikitext text/x-wiki == Facebook Sinhalese Localization == Hello හරිත, Are you on Facebook? Please help us with Facebook Sinhalese Localization. If you need any help, please contact me. I am the current project manager. Translation -> https://www.facebook.com/?sk=translations Translation group -> https://www.facebook.com/groups/572345802855037/ My profile -> https://www.facebook.com/pkavinda?ref=tn_tnmn Thanks! Pasindu Kavinda, Facebook Translation Team. [[User:පසිඳු කාවින්ද|'''<font color="#9696A0">පසිඳු <font color="#0A0096">කාවින්ද</font></font>''']] <sup>([[Special:EmailUser/පසිඳු කාවින්ද|✉]] • [[Special:Contributions/පසිඳු කාවින්ද|✐]] • [[User_talk:පසිඳු කාවින්ද|✍]])</sup> 10:00, 9 මැයි 2014 (යූටීසී) == මුල් පිටුවෙහි සංස්කරණ == මුල් පිටුවෙහි රතු සබැඳි නොපෙන්වන බවට එකඟතාවයක් ඇත. --- [[User:Shwetha|Shwetha]] ([[User talk:Shwetha|talk]]) 03:55, 10 මැයි 2014 (යූටීසී) ::සමාවන්න මම එය දැන සිටියේ නෑ --- [[User:හරිත|හරිත]] ([[User talk:හරිත|talk]]) 03:58, 10 මැයි 2014 (යූටීසී) == ඉදිරියටම යන්න! == [[ගොනුව:Red Kitten 01.jpg|left|150px]] විකිපීඩියාව තුල සාර්ථකව වැඩකටයුතු කරගෙන යාමට සුභ පතමි. [[File:Ribbon Ornament Black Left Up.svg|20px]][[File:Ribbon Ornament Black Left Up.svg|20px]]L Manju si 2[[File:Ribbon Ornament Black Left Up.svg|20px]] [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 08:01, 31 මැයි 2014 (යූටීසී) <br style="clear: both"/> :: ඔබට ස්තූතියි --- [[User:හරිත|හරිත]] ([[User talk:හරිත|talk]]) 14:03, 6 ජූනි 2014 (යූටීසී) == Thanks for translation! == Thank you for translation of this article "[[රුසියානු භාණ්ඩ මිලදී නොගන්න!]]"! If it is possible to increase the article will be very grateful! --[[User:Trydence|Trydence]] ([[User talk:Trydence|talk]]) 16:22, 23 නොවැම්බර් 2014 (යූටීසී) ::Yes. But, there is a problem with the neutrality of that article. I hope this dispute will be resolved soon. Then I can increase it. -- [[User:හරිත|හරිත]] ([[User talk:හරිත|talk]]) 13:21, 4 දෙසැම්බර් 2014 (යූටීසී) == සුභ නව වසරක් වේවා == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7; width:100%;" |rowspan="3" valign="top" style="width:5em"| {{#ifeq:alt|alt|[[File:Bratislava New Year Fireworks.jpg|100px]]|}} |rowspan="3" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;" | '''සුභ නව වසරක් වේවා''' |- |style="vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;" |<sub>''ලැබුවා වූ 2015 නව වසර ඔබටත් සුභම සුභ නව වසරක් වේවා. -- [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 06:19, 1 ජනවාරි 2015 (යූටීසී)''</sub> |} == ඔබට තරුවක් == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''දිගටම වැඩ කරමු.''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | සිංහල විකිපීඩියාව තුල ඔබේ වටිනා දායකත්වය අගයමි. [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 06:31, 1 ජනවාරි 2015 (යූටීසී) |} :ඔබට බොහොම ස්තූතියි! -- [[User:හරිත|හරිත]] ([[User talk:හරිත|talk]]) 06:36, 1 ජනවාරි 2015 (යූටීසී) == සයන්ස්, විද්‍යාව සහ නවීන විද්‍යාව == සයන්ස්, විද්‍යාව සහ නවීන විද්‍යාව පිළිබඳ සටහනක් [https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%93%E0%B6%A9%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F:%E0%B6%9A%E0%B7%9D%E0%B6%B4%E0%B7%92_%E0%B6%9A%E0%B6%A9%E0%B7%9A_%28technical%29#.E0.B7.80.E0.B7.92.E0.B6.AF.E0.B7.8A.E2.80.8D.E0.B6.BA.E0.B7.8F.E0.B7.80_.E0.B7.83.E0.B7.84_.E0.B6.B1.E0.B7.80.E0.B7.93.E0.B6.B1_.E0.B7.80.E0.B7.92.E0.B6.AF.E0.B7.8A.E2.80.8D.E0.B6.BA.E0.B7.8F.E0.B7.80 කොපි කඩේ තුල] බහා ලන ලදි. කරුණාකර එය පරිශීලනය කරන්න. --- [[User:Shwetha|Shwetha]] ([[User talk:Shwetha|talk]]) 05:41, 19 ජනවාරි 2015 (යූටීසී) == සිංහල විකිපීඩියාව තුල එකඟතා වලට එළැඹීමට ඡන්ද භාවිතා කිරීම == සිංහල විකිපීඩියාව තුල එකඟතා වලට එළැඹීමට ඡන්ද භාවිතා කිරීම ගැන යෝජනාවක් [[විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ (proposals)#සිංහල විකිපීඩියාව තුල එකඟතා වලට එළැඹීමට ඡන්ද භාවිතා කිරීම|මෙහි ඉදිරිපත් කරමි]]. අවධානය යොමුකරන ලෙස කාරුණිකව ඉල්ලමි. --- [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 17:46, 20 ජනවාරි 2015 (යූටීසී) ==කාලගුණ කොටු== හිතවත්, හරිත පරිශීලකතුමනි. සිංහල විකිපීඩියාව තුල නගර ආශ්‍රිත ලිපි හී කාලගුණකොටුව යන සැකිල්ල ඇතුලත් කලද එහි වර්ණ දිස් නොවේ. (උදා [[හම්බන්තොට#දේශගුණය|හම්බන්තොට]]) මෙය පිළියම් කිරීමට උත්සාහ කලද නොදැනුවත්කම් නිසා සිදුවූවේ එම ගැටළුව එලෙසම ඉතිරි වීමයි. සැකිලි පිළිබද ඔබ විසින් අවධානය යොමු කරනු බැව් දැක ඇති බැවින් මෙම සැකිල්ල පිළිබදවද අවධානය යොමු කරන ලෙස ඉල්ලා සිටිමි.--[[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 06:14, 22 ජූලි 2015 (යූටීසී) ::ඇත්තටම අපූරුයි දැන්. මේ ගැන අවධානය යොමුකිරීම ගැන ඔබට බොහොමත්ම ස්තූතියි. --[[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 15:24, 24 ජූලි 2015 (යූටීසී) == Invitation == <big>'''Invitation to [[විකිපීඩියා:විකිව්‍යාපෘති විශේෂාංග ලිපි|Wikiproject Featured articles]]'''</big> {| style="border-spacing:2px; margin:0px" width="90%" {| class="MainPageBG" style="width: 55%; border:1px solid black; background-color:#d1eeee;"font-size: 90%"| {| width="100%" cellpadding="2" cellspacing="5" style="background-color:"#DCDCDC" ! <div style="margin: 0; background-color:#DCDCDC; border:1px solid blue; text-align:left; color:#082840; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em;">[[Image:Cscr-featured.png|left|80px]] Hello, හරිත. You are invited to join '''[[විකිපීඩියා:විකිව්‍යාපෘති විශේෂාංග ලිපි|Wikiproject Featured articles]]''', a WikiProject and resource dedicated to improving Wikipedia's number of [[විකිපීඩියා:විශේෂාංග ලිපි|Featured articles]] and related topics.<br> To '''[[විකිපීඩියා:විකිව්‍යාපෘති විශේෂාංග ලිපි/සාමාජිකයන්|join]]''' the project, just add your name to the member list. [[User:Randeerjayasekara|Randeer]] ([[User talk:Randeerjayasekara|talk]]) 00:33, 16 ඔක්තෝබර් 2015 (යූටීසී)<br><br></div> |} <!--විකිපීඩියා:විකිව්‍යාපෘති විශේෂාංග ලිපි/Invitation--> ==විකිපීඩියා ආසියානු මාසයට ආරාධනා== {| style="border-spacing:2px; margin:0px; width:90%;" {| class="MainPageBG" style="width: 55%; border:1px solid gray; background: lightblue; font-size: 90%;"| {| cellspacing="5" style="background: lightblue; padding: 2 2 2 2; width:100; " ! <div style="margin: 0; background-color:#E2E7FF; border:1px solid gray; text-align:left; padding: 0.4em 0.4em 0.4em 0.4em;">[[File:WikipediaAsianMonth-si.png|right|130px]] <big><big><big><big>'''විකිපීඩියා ආසියානු මාසය'''</big></big></big></big> '''[[විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය]]''' යනු, ආසියානු විකිපීඩියා ප්‍රජාවන් අතර අවබෝධය පුළුල් කරලීමේ අරමුණින් 2015 නොවැම්බරයේ ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන සංස්කරණ ව්‍යාපෘතියක් වේ. වෙනත් ආසියානු භාෂා විකිපීඩියා ගණනාවක් සමග සමගාමීව [[සිංහල]] [[විකිපීඩියාව]] තුලද ක්‍රියාත්මක වන මෙහි අරමුණ වන්නේ අපගේ විකිපීඩියාව තුල ආසියානු රටවල් පිළිබඳව පවතින ලිපි සංඛ්‍යාව හා ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීම වේ. මෙම ව්‍යාපෘතිය සාර්ථක ව්‍යාපෘතියක් ලෙස නිමකිරීමට දායකවන ලෙස ඔබටද ආරාධනා කරමු.<br> ස්තූතියි -- [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 12:35, 26 ඔක්තෝබර් 2015 (යූටීසී) |}</div> ==<span style="color:green">සුභ</span> <span style="color:red">නව</span> <span style="color:blue">වසරක්</span> <span style="color:#FF66CC">වේවා</span>== <div style="border-style:solid; border-color:gold; background-color:lightblue; font color:gray; border-width:2px; text-align:left; padding:8px;" class="plainlinks">[[image:Happy new year 01.svg|100px|left]] ''' <big> '''<span style="color:green">ලැබුවා වූ 2016 නව වසර</span> <span style="color:red">ඔබේ සියළු පැතුම් ඉටුවන</span> <span style="color:blue">සුභම සුභ යහපත්</span> <span style="color:#FF66CC">නව වසරක් වේවා</span> '''! '''</big> <br /> [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 14:43, 1 ජනවාරි 2016 (යූටීසී)</div> :ඔබටත් එසේම වේවා! ගොඩ කාලෙකින් මම විකියට ආවෙ, සමාවෙන්න සුභ පතන්න බැරි වුණාට. - [[පරිශීලක:හරිත|<font color="Green"><b>හරිත</b></font>]]&nbsp;[[User talk:හරිත|<sup><span style="color:RED;">සාකච්ඡාව</span></sup>]] 14:41, 22 ජනවාරි 2016 (යූටීසී) ==විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2016== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">[[විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය|විකිපීඩියා ආසියානු මාසය]]<div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:WAM 2016 Banner-si.png|450px|center|link=]]</div></div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> සිංහල විකිපීඩියාව කෙරේ ඔබේ පවතින උනන්දුව සහ රුචිකත්වය මතපදනම්ව, 2016 '''[[විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය|විකිපීඩියා ආසියානු මාසය]]'''ට එක්වන ලෙස අපි ඔබට ආරාධනා කර සිටිමු! විකිපීඩියා ආසියානු මාසය යනු ආසියානු විකිපීඩියා ප්‍රජාවන් අතර අවබෝධය පුළුල් කරලීමේ අරමුණින් වාර්ෂිකව සංවිධානය කරනු ලබන සංස්කරණ ව්‍යාපෘතියක් වේ. 2016 නොවැම්බර් මාසයේදී ඇරඹෙන එම ව්‍යාපෘතියහි මූලික අරමුණ වන්නේ, සිංහල විකිපීඩියාව තුළ ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලිපි හැරුණු විට අනෙකුත් ආසියානු රටවල් පිළිබඳව පවතින ලිපි සංඛ්‍යාව හා ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීම වේ. පසුගිය වර්ෂයේදී ලොව වටා භාෂා 43ක පැවැත්වූ විකිපීඩියා ආසියානු මාසය සඳහා ඉදිරිපත් වූ ලිපි සංඛ්‍යාව 7,000 අධිකය. අවම වශයෙන්, අදාළ උපමාන සපුරන ලද ලිපි හතරක් තනනු ලබන එක් එක් විකිපීඩියානුවා වෙත, මීට සහභාගී වන අනෙකුත් රටවල්වලින් නිර්මාණය කරන ලද විශේෂ විකිපීඩියා තැපැල්පතක්, විකිපීඩියා ආසියානු ප්‍රජාව අතර මිත්‍රත්වයේ සංකේතයක් වශයෙන් හිමිවනු ඇත. විකිපීඩියාව තුළ දී වැඩිම ලිපි ප්‍රමාණයක් තනන විකිපීඩියානුවා/වන් "විකිපීඩියා ආසියානු තානාපති"වරයා/වරුන් ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර වනු ඇත. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|දැන්ම එකතු වන්න|url={{fullurl:විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය/සාමාජිකයින්|action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> මේ සම්බන්ධව ඔබේ අවධානය යොමුකිරීම පිළිබඳව ස්තූතියි! [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 13:46, 26 ඔක්තෝබර් 2016 (යූටීසී) </div> </div> </div> ==සුභ නව වසරක් වේවා== {| align=center style="width:70%; font-family:Georgia, serif; {{Round corners}}; border:DarkGoldenrod solid 3px; padding:2px; background:white; " | style="width: 15%" | [[File:Charles R. Knight New Years's Card.jpg|border|280px|left]] | style="width: 40%"; align="center" | <div class="plainlinks"><br>''{{{1|{{{{{|safesubst:}}}BASEPAGENAME}}}}}, ඔබට සහ ඔබේ ආදරණීයයන් සියළු දෙනාටම ලැබුවා වූ 2017 නව වසර ඉතා යහපත් සහ සාර්ථකත්ව උදා වන ''<br><div class="plainlinks">{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{2|}}}||<br>}}<big style="color: #B8860B;">'''{{Smallcaps|සුභ නව වසරක් වේවා !}}''' </big>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{2|}}}||<br>}}</font><br>{{<includeonly>safesubst:</includeonly>#if:{{{2|}}}|''{{{2}}}''<br>}}''සුබ පැතුම් එක්කලේ,''<br>[[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 02:30, 1 ජනවාරි 2017 (යූටීසී)<br><br> | style="width: 15%" | [[File:Godt Nytaar! 1916.jpg|250px|right]] |} :L Manju, ඔබටත් එසේම වේවා -- [[පරිශීලක:හරිත|<font color="Green"><b>හරිත</b></font>]]&nbsp;[[User talk:හරිත|<sup><span style="color:RED;">සාකච්ඡාව</span></sup>]] 08:45, 2 ජනවාරි 2017 (යූටීසී) == Nikolai Noskov == Hello dear හරිත! Can you make an article in Sinhala about singer Nikolai Noskov? If you make this article, i will be grateful! Thank you! --[[විශේෂ:දායකත්ව/217.66.152.98|217.66.152.98]] 12:47, 29 ජූනි 2017 (යූටීසී) :{{Done|Done}} - [[නිකොලායි නොස්කොව්]] --- [[පරිශීලක:හරිත|<font color="Green"><b>හරිත</b></font>]]&nbsp;[[User talk:හරිත|<sup><span style="color:RED;">සාකච්ඡාව</span></sup>]] 13:28, 3 ජූලි 2017 (යූටීසී) == විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2017 == <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">[[විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2017|විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2017]]<div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:WAM 2017 Banner-si.svg.png|450px|center|link=]]</div></div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> සිංහල විකිපීඩියාව කෙරේ ඔබේ පවතින උනන්දුව සහ රුචිකත්වය මතපදනම්ව, 2017 '''[[විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2017|විකිපීඩියා ආසියානු මාසය]]'''ට එක්වන ලෙස අපි ඔබට ආරාධනා කර සිටිමු! විකිපීඩියා ආසියානු මාසය යනු ආසියානු විකිපීඩියා ප්‍රජාවන් අතර අවබෝධය පුළුල් කරලීමේ අරමුණින් වාර්ෂිකව සංවිධානය කරනු ලබන සංස්කරණ ව්‍යාපෘතියක් වේ. 2017 නොවැම්බර් මාසයේදී ඇරඹෙන එම ව්‍යාපෘතියහි මූලික අරමුණ වන්නේ, සිංහල විකිපීඩියාව තුළ ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලිපි හැරුණු විට අනෙකුත් ආසියානු රටවල් පිළිබඳව පවතින ලිපි සංඛ්‍යාව හා ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීම වේ. පසුගිය වර්ෂයේදී ලොව වටා භාෂා 50කට අධික සංඛ්‍යාවක පැවැත්වූ විකිපීඩියා ආසියානු මාසය සඳහා ඉදිරිපත් වූ ලිපි සංඛ්‍යාව 13,000කට අධිකය. අවම වශයෙන්, අදාළ උපමාන සපුරන ලද ලිපි පහක් තනනු ලබන එක් එක් විකිපීඩියානුවා වෙත, මීට සහභාගී වන අනෙකුත් රටවල්වලින් නිර්මාණය කරන ලද විශේෂ විකිපීඩියා තැපැල්පතක්, විකිපීඩියා ආසියානු ප්‍රජාව අතර මිත්‍රත්වයේ සංකේතයක් වශයෙන් හිමිවනු ඇත. විකිපීඩියාව තුළ දී වැඩිම ලිපි ප්‍රමාණයක් තනන විකිපීඩියානුවා/වන් "විකිපීඩියා ආසියානු තානාපති"වරයා/වරුන් ලෙස ගෞරවයට පාත්‍ර වනු ඇත. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|දැන්ම එකතු වන්න|url={{fullurl:විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2017/සාමාජිකයින්|action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> මේ සම්බන්ධව ඔබේ අවධානය යොමුකිරීම පිළිබඳව ස්තූතියි!----[[User:Yasasuru|Yasasuru]] ([[User talk:Yasasuru|talk]]) 14:22, 26 ඔක්තෝබර් 2017 (යූටීසී) </div> </div> </div> == [[:2018 ෆීෆා ලෝක කුසලානය A කාණඩය]] යන ලිපිය [[විකිපීඩියා:ඉක්මන් මකාදැමීමේ උපමානය|ඉක්මන් මකාදැමුම]] සඳහා නම් කිරීම== [[Image:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ඔබ විසින් නිර්මාණය කර තිබෙන පළමු ලිපිය මෙය නම්, [[විකිපීඩියා:ඔබගේ පළමු ලිපිය|ඔබගේ පළමු ලිපිය ලිවීම සඳහා වූ මාර්ගෝපදේශන]] රචනය කියවීම ඔබට ප්‍රයෝජනවත් විය හැක.</p><p> ලිපි නිර්මාණය කිරීමට උපකාරයක් වශයෙන්, [[විකිපීඩියා:ලිපි තැනීමේ මායා අඳුන|ලිපි තැනීමේ මායා අඳුන]] භාවිතා කිරීම පිළිබඳව ඔබේ අවධානය යොමුකරන්න.</p>|width=20%|align=right}} A tag has been placed on [[:2018 ෆීෆා ලෝක කුසලානය A කාණඩය]], requesting that it be speedily deleted from Wikipedia. This has been done under [[WP:CSD#A2|section A2 of the criteria for speedy deletion]], because the article appears to be a foreign language article that was copied and pasted from another [[Wikimedia]] project, or was [[m:transwiki|transwikied]] out to another project. Please see [[Wikipedia:Translation]] to learn about requests for, and coordination of, translations from [[m:List of Wikipedias|foreign-language Wikipedias]] into Sinhala. ඉහත හේතුව පදනම් කොට ගනිමින් මෙම ලිපිය මකාදැමිය නොයුතු යැයි ඔබ සිතනවානම්, [[:2018 ෆීෆා ලෝක කුසලානය A කාණඩය|එම පිටුව මත]] වූ ''මෙය ඉක්මන් මකාදැමීම නොකලයුතු බව පැවසීමට මෙතන ඔබන්න'' යනුවෙන් සළකුණු කල බොත්තම ක්ලික් කොට ඔබට '''මෙම යෝජනාවට විරුද්ධ විය හැකියි'''. මෙම පිටුව මකානොදැමිය යුතු යැයි ඔබ විශ්වාසකරන්නේ මන්දැයි පැහැදිලි කිරීමට එය ඔබට අවස්ථාවක් ලබා දෙනු ඇත. කෙසේනමුදු, පිටුවක් ඉක්මන් මකාදැමීමේ යෝජනාව යටතේ වරක නම්කිරීමෙන් අනතුරුව, එය ප්‍රමාදයකින් තොරව ඕනෑම මොහොතකදී මකාදැමීමට ලක්විය හැකි බව අවධාරණයට ගන්න. කරුණාකර පිටුව මත වූ ඉක්මන් මකාදැමීමේ යෝජනාව සහිත ටැගය ඔබ විසින් ඉවත් නොකිරීමටද වගබලා ගන්න. එසේම [[විකිපීඩියා:ප්‍රතිපත්ති නාමාවලිය|විකිපීඩියා ප්‍රතිපත්ති හා මාර්ගෝපදේශයන්]]ට අනුකූලව ලිපියට වැඩිදුර තොරතුරු එකතු කිරීමට ඔබ අදහස් කරන්නේනම් ඒ සඳහා පසුබට නොවන්න. උක්ත ලිපිය යම් අවස්ථාවක මකාදැමුණහොත්, එම මකාදැමුණු තොරතුරු අනාගත සමුද්දේශ සඳහා හෝ වැඩි දියුණුකිරීම සඳහා නැවත ලබාගැනීමට ඔබ අදහස් කරන්නේ නම්, කරුණාකර ලිපිය මකාදැමූ පරිපාලකවරයා සම්බන්ධ කොටගන්න, නැතහොත් ඔබ මේ වන විටත් එය සිදුකොට ඇත්නම්, [[WP:RFUD|මෙම ස්ථානයේ]] ඒ සම්බන්ධයෙන් ඉල්ලීමක් සිදුකරන්න. <!-- Template:Db-foreign-notice --> <!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Cyrus noto3at bulaga|<font color="green" face="Freestyle Script, Segoe Script" font-size="150%">Cyrus noto3at bulaga</font>]] <sup>[[User talk:Cyrus noto3at bulaga|<font color="blue" face="Noto Sans Sinhala UI">මට කථා කරන්න</font>]]</sup> 10:01, 17 ජූනි 2018 (යූටීසී) jswidagffgk6yti59jef468g07vcusj පරිශීලක:Sulairo 2 53310 794833 794763 2026-06-26T15:45:46Z J ansari 32843 J ansari විසින් [[පරිශීලක:හරිත]] සිට [[පරිශීලක:Sulairo]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/හරිත|හරිත]]" to "[[Special:CentralAuth/Sulairo|Sulairo]]" 794763 wikitext text/x-wiki {{Boxboxtop |toptext=පරිශීලක:හරිත |align=right |backgroundcolor=#CCDDFF; }} {{පරිශීලක ශ්‍රී ලාංකික}} {{පරිශීලක වේලා කලාපය|UTC+05:30|world}} {{විකිපීඩියා පරිශීලක/පිළිගැනීමේ කමිටුව}} {{විකියට එක් වී|year=2014|month=03|day=07}} {{පරිශීලක දායකත්වයන්|2400}} {{Boxboxbottom | bottomtext = }} {{බාබෙල්|footer=|si|en-3}} 69l31st1osnssibi9nij6vwwm0jp7o3 සැකිල්ල:Human systems and organs 10 80626 794843 794809 2026-06-26T17:53:06Z Yasasuru 23090 794843 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Human systems and organs | title = [[මිනිස් සිරුර|මිනිස් සිරුර]] සහ [[ඉන්ද්‍රියයෝ (ව්‍යුහ විද්‍යාව)|ඉන්ද්‍රියයන්]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist |group1 = [[පේශිකංකාල පද්ධතිය|පේශිකංකාල පද්ධතිය]] |list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[මානව සැකිලි පද්ධතිය|මානව සැකිලි පද්ධතිය]] | list1 = * [[අස්ථි]] ** [[Carpal bones|Carpus]] ** [[අක්ෂකාස්ථිය]] ** [[ඌර්වාස්ථිය]] (කලවාස්ථිය) ** [[අනුජංඝාස්ථිය]] ** [[ප්‍රගණ්ඪාස්ථිය]] ** [[අධෝහනුක අස්ථිය]] ** [[Metacarpal bones|Metacarpus]] ** [[Metatarsal bones|Metatarsus]] ** [[අස්ථිකා]] ** [[Patella]] ** [[Phalanx bone|Phalanges]] ** [[අරාස්ථිය]] ** [[හිස් කබල]] ** [[Tarsus (skeleton)|Tarsus]] ** [[ජංඝාස්ථිය]] ** [[අන්වරාස්ථිය]] ** [[පර්ශු|ඉළ ඇට]] ** [[Vertebral column|Vertebra]] ** [[ශ්‍රෝණිය]] ** [[Sternum]] * [[කාටිලේජ]] | group2 = [[මානව සන්ධි|සන්ධි]] | list2 = * [[Fibrous joint]] * [[Cartilaginous joint]] * [[Synovial joint]] | group3 = [[මාංශ පේශි පද්ධතිය|මාංශ පේශි පද්ධතිය]] | list3 = * [[පේශි]] * [[කණ්ඩරා]] * [[Thoracic diaphragm|මහා ප්‍රාචීරය]] }} | group3 = [[රුධිර සංසරණ පද්ධතිය|රුධිර සංසරණ පද්ධතිය]] | list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Circulatory system|Cardiovascular system]] | list1 = * ''peripheral'' ** [[ධමනි]] ** [[ශිරා]] ** [[වසා වාහිනී]] * [[හෘදය]] | group2 = [[වසා පද්ධතිය]] | list2 = * ''ප්‍රාථමික'' ** [[ඇට මිදුලු]] ** [[තයිමස]] * ''ද්විතීයික'' ** [[ප්ලීහාව]] ** [[වසා ගැටිති]] * ''CNS equivalent'' ** [[Glymphatic system]] }} | group4 = [[ස්නායු පද්ධතිය|ස්නායු පද්ධතිය<br>(Nervous system)]] | list4 = * ** [[මිනිස් මොළය|මොළය]] ** [[සුෂුම්නාව]] ** [[ස්නායු]] * [[සංවේදක පද්ධතිය]] ** [[කන]] ** [[මිනිස් ඇස|ඇස]] |group5 = [[ශරීරාවරණ පද්ධතිය|ශරීරාවරණ පද්ධතිය<br>(Integumentary system)]] |list5 = * [[මිනිස් සම|සම]] * [[Subcutaneous tissue]] * [[පියයුර]] ** [[Mammary gland]] | group6 = [[ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය|ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය<br>(Immune system)]] | list6 = * [[Myeloid]] ** [[Immune system|Myeloid immune system]] * [[Lymphocyte|Lymphoid]] ** [[Immune system|Lymphoid immune system]] | group7 = [[ශ්වසන පද්ධතිය|ශ්වසන පද්ධතිය<br>(Respiratory system)]] | list7 = * [[Respiratory tract#Upper respiratory tract|Upper]] ** [[මිනිස් නාසය|නාසය]] ** [[Pharynx#Nasopharynx|Nasopharynx]] ** [[ස්වරාලය]] * [[Respiratory tract#Lower respiratory tract|Lower]] ** [[ශ්වාස නාලය]] ** [[ශ්වාස නාලිකා]] ** [[පෙනහැලි]] | group8 = [[මිනිසාගේ ආහාර ජීරණ පද්ධතිය|මිනිසාගේ ආහාර ජීරණ පද්ධතිය<br>(Digestive system)]] | list8 = * [[මිනිස් කට|කට]] ** [[ඛේට ග්‍රන්ථි]] ** [[දිව]] * ''upper GI'' ** [[Pharynx|Oropharynx]] ** [[Pharynx|Laryngopharynx]] ** [[Esophagus]] ** [[ආමාශය]] * ''lower GI'' ** [[Small intestine]] ** [[උණ්ඩුක පුච්ඡය]] ** [[Large intestine#Structure|Colon]] ** [[ගුදමාර්ගය]] ** [[මිනිස් ගුදය|ගුදය]] * ''[[Human digestive system|accessory]]'' ** [[අක්මාව]] ** [[Biliary tract]] ** [[අග්න්‍යාශය]] |group9 = [[මෞත්‍ර පද්ධතිය|මෞත්‍ර පද්ධතිය<br>(Urinary system)]] |list9 = * [[මෞත්‍ර ලිංගික පද්ධතිය|මෞත්‍ර ලිංගික පද්ධතිය]] * [[වකුගඩු|වකුගඩු]] * [[මුත්‍රවාහිනිය|මුත්‍රවාහිනිය]] * [[මුත්‍රාශය|මුත්‍රාශය]] * [[මුත්‍රමාර්ගය|මුත්‍රමාර්ගය]] | group10 = [[Reproductive system|ප්‍රජනන පද්ධතිය<br>(Reproductive system)]] | list10 = * [[පුරුෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය|පුරුෂ]] ** [[Scrotum]] ** [[මිනිස් ශිෂ්ණය|ශිෂ්ණය]] ** [[පුරස්ථි ග්‍රන්ථිය]] ** [[වෘෂණ කෝෂය]] ** [[Seminal vesicle]] * [[ස්ත්‍රී ප්‍රජනන පද්ධතිය|ස්ත්‍රී]] ** [[ගර්භාෂය]] ** [[යෝනි මාර්ගය]] ** [[යෝනි මුඛය]] ** [[ඩිම්බකෝෂය]] ** [[කලලබන්ධය]] | group11 = [[අන්තරාසර්ග පද්ධතිය|අන්තරාසර්ග පද්ධතිය<br>(Endocrine system)]] | list11 = * [[Pituitary gland|Pituitary]] * [[Pineal gland|Pineal]] * [[Thyroid]] * [[Parathyroid gland|Parathyroid]] * [[Adrenal gland|Adrenal]] * [[Pancreatic islets|Islets of Langerhans]] | belowstyle = background:white | below = {{Anatomy navs}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Anatomy templates]] {{Anatomy navbox doc}} </noinclude> 4kvswtr94wjlwwyfx63litkm646jefp ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ 0 82987 794857 789515 2026-06-26T20:57:30Z ~2026-30825-93 79706 794857 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය | name = ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ | native_name = {{lang|ta|இலங்கை பொதுஜன முன்னணி}}<br/>{{lang|en|Sri Lanka Podujana Peramuna}} | logo = Sri Lanka Podujana Peramuna logo.png | flag = | logo_size = 175px | colorcode = {{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}} | leader = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]{{Efn|[[Mahinda Rajapaksa]] is considered to be the real leader of Sri Lanka Podujana Peramuna whilst its official leader [[G. L. Peiris]] is considered to be Rajapaksa's proxy.<ref>{{cite news|title=Sri Lanka’s Local Government Polls: Time To Send Signals|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1037517/sri-lankas-local-government-polls-time-to-send-signals|accessdate=14 january 2018|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=9 January 2018|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810211503/http://www.sundaytimes.lk/article/1037517/sri-lankas-local-government-polls-time-to-send-signals|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Liyanagama|first1=Lakdev|title=Waiting to Vote|url=http://www.dailynews.lk/2017/07/06/features/121063/waiting-vote?page=4|accessdate=14 January 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=6 July 2017 |location=Colombo, Sri Lanka}}</ref>}} | chairperson = [[ජී.එල්. පීරිස්]] | secretary = [[සාගර කාරියවසම්]] | founder = [[බැසිල් රාජපක්ෂ]] | slogan = අපි අපේ රට හදමු | founded = 2016 | dissolved = | merger = | predecessor = [[ඒකාබද්ධ විපක්ෂය]] | split = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]],[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] | merged = | successor = | headquarters = 1316 නෙළුම් මාවත, ජයන්තිපුර, [[බත්තරමුල්ල]]<ref>{{cite web |title=Contact |url=http://slpyf.lk/contact/ |website=Sri Lanka People's Youth Front |publisher=Sri Lanka Podujana Peramuna |accessdate=26 June 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Marasinghe |first1=Sandasen |last2=Jayamanna |first2=Kamal |title=Historic victory for SLPP - JO |url=http://www.dailynews.lk/2018/02/12/local/142556/historic-victory-slpp-jo |accessdate=26 June 2018 |agency=Daily News |date=12 Feb 2018}}</ref> | newspaper = | student_wing = පොදුජන ශිෂ්‍ය සංගමය | youth_wing = පොදුජන තරුණ පෙරමුණ | membership_year = | membership = | ideology = [[සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය]](නමට පමණි)<ref>https://www.business-standard.com/article/international/don-t-buy-lankan-assets-may-nationalise-jvs-if-i-come-to-power-rajapaksa-118080300391_1.html</ref><ref>http://www.sundaytimes.lk/100627/Columns/eco.html</ref><br />[[ජාතිවාදය]]<ref>{{cite web|last1=Perera|first1=Jehan|title=Prevent Vicious Cycle From Re-Emerging After Election|url=http://www.peace-srilanka.org/media-centre/political-commentary/item/518-prevent-vicious-cycle-from-re-emerging-after-election-jehan-perera|website=peace-srilanka.org|publisher=The National Peace Council of Sri Lanka|accessdate=30 March 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jayakody|first1=Rasika|title=Week of Masqueraders|url=http://www.sundayobserver.lk/2017/10/08/features/week-masqueraders|accessdate=30 March 2018|agency=The Sunday Observer|publisher=sundayobserver.lk|date=8 October 2017}}</ref><br />[[බඩගෝස්තරවාදය]]<br />[[අවස්ථාවාදය]]<br />[[පවුල්වාදය]]<br /> [[අධිරාජ්‍ය විරෝධිවාදය]](නමට පමණි) | position = සමාජ: [[ඒකාධිපති දක්ෂිණාංශික]]<br />ආර්ථික: [[ඒකාධිපති වාමාංශික]]<ref>http://www.ft.lk/columns/The-SLFP-s-crisis/4-645000</ref> | religion = | national = | international = | european = | europarl = | affiliation1_title = | affiliation1 = | colors = {{color box|brown}} මැරූන් | seats1_title = [[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] | seats1 = {{Composition bar|3|225|hex=Maroon}} | seats2_title = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන|පළාත් පාලන ආයතන]] | seats2 = | seats3_title = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන|පළාත් පාලන සභිකයන්]] | seats3 = {{Composition bar|742|8793|hex=Maroon}} | symbol = <small>මල් පොහොට්ටුව</small><br />[[File:SlpjpLogo.jpg|125px]] | website = http://slpp.lk/ | country = ශ්‍රී ලංකාව | footnotes = }} '''ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ''' ({{බස-en|The Sri Lanka People's Front}} ; {{බස-ta|இலங்கை பொதுஜன முன்னணி}},'''SLPP''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දේශපාලන පෙරමුණකි. එය 2019 සිට 2022 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලක පක්ෂය වූ අතර 2020 සිට 2024 දක්වා [[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] හි විශාලතම පක්ෂය විය.<ref>{{Cite web |date=2024-08-06 |title=Sri Lanka ruling party to announce presidential candidate on Aug 07 |url=https://economynext.com/sri-lanka-ruling-party-to-announce-presidential-candidate-on-aug-07-175478/ |access-date=2024-09-27 |website=EconomyNext |language=en}}</ref> මීට පෙර '''ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ''' සහ '''අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ''' ලෙස හැඳින්වු සුළු දේශපාලන පක්ෂයක් වූ එය, 2016 දී ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ ලෙස නැවත ආරම්භ කරන ලදි. එහිදී [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය|එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ]] හිටපු නායක [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] සහ ඔහුට පක්ෂපාතී සාමාජිකයින් මෙම පක්ෂයට පැමිණියේය.<ref name="Jayakody 2017">{{cite news |last=Jayakody |first=Rasika |title=Week of Masqueraders |url=http://archives1.sundayobserver.lk/2017/10/08/features/week-masqueraders |access-date=30 March 2018 |newspaper=The Sunday Observer |date=8 October 2017}}</ref> මෙම පක්ෂය පිහිටුවන ලද්දේ [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (SLFP) පක්ෂයෙන් වෙන්වීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. එසේම මධ්‍ය-වාමාංශික සහ [[සිංහල බෞද්ධ ජාතිකවාදය|සිංහල ‌ජාතිකවාදී]] මතවාදයක් දරයි.<ref name="Srinivasan 2019"/> ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ දෘෂ්ටිවාදයේ සමහර අංග ඇති නමුත් එහි ආර්ථික දැක්ම වෙනස් වේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ ෆෙඩරල්වාදයට විරුද්ධ වේ.<ref name="Srinivasan 2019"/> <ref name="Jeyaraj 2019"/> පක්ෂයේ නායකත්වය දරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] විසිනි. සාගර කාරියවසම් පක්ෂයේ මහලේකම්වරයා වේ. නිදහස් මහජන කොංග්‍රසය පිහිටුවීමට පෙර [[ජී.එල්. පීරිස්]] පක්ෂයේ සභාපතිවරයා විය.<ref>{{cite web|url=http://www.adaderana.lk/news/57006/mahinda-made-leader-of-slpp|title=Mahinda made Leader of SLPP|website=Ada Derana|date=11 August 2019|access-date=12 July 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Sri Lanka Podujana Peramuna|url=http://www.slelections.gov.lk/web/index.php/en/sri-lanka-national-front?|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|date=2 November 2016}}</ref> == පසුබිම == === ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ === [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2001|2001 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] රට පුරා මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 22 න් 15 ක් සඳහා ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ තරඟ කළේය. ඡන්ද 719 ක් (ප්‍රකාශිත සියලුම ඡන්ද වලින් 0.01% ක් පමණ) ලබා ගැනීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ එක ආසනයක්වත් දිනා ගැනීමට එම පක්ෂය අසමත් විය.<ref>{{cite web|title=Results of Parliamentary General Election – 2001|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/PE/Parliamentary_Elections_2001.pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2004|2004 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 22 න් 17 ක් සඳහා ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ නැවත තරඟ කළ නමුත් ඡන්ද 493 ක් (0.01%) ලබා ගැනීමෙන් පසු නැවත වරක් පාර්ලිමේන්තුවේ කිසිදු ආසනයක් දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය.<ref>{{cite web|title=Results of Parliamentary General Election – 2004|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/PE/Parliamentary_Elections_2004.pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> නායක විමල් ගීගනගේ [[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2005|2005 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයට]] තරඟ කළ අතර ඡන්ද 6,639 ක් (0.07%) ලබා ගැනීමෙන් පසු අටවන ස්ථානයට පත්විය.<ref>{{cite web|title=Results Of Presidential Election – 2005 (Summary)|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/past-presidential-election-results/result-of-presidential-election-2005(summary).pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2010|2010 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 22 න් 19 ක් සඳහා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය තරඟ කළ නමුත් රට පුරා ඡන්ද 5,313 ක් (0.07%) ලබා ගැනීමෙන් පසු පාර්ලිමේන්තුවේ කිසිදු ආසනයක් දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය.<ref>{{cite web|title=Results of Parliamentary General Election – 2010|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/GE/ParliamentaryElections2010.pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ගීගනගේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015|2015 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේදී]] තරඟ කළ අතර ඡන්ද 1,826 ක් (0.02%) ලබා ගැනීමෙන් පසු 19 වන ස්ථානයට පත්විය.<ref>{{cite web|title=Results Of Presidential Election –2015 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/PE/PresidentialElections2015.pdf |publisher=Election Commission of Sri Lanka |access-date=17 December 2017 |location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> === අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ === 2015 දී, ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ එහි නම '''අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ''' ලෙසත් එහි සංකේතය ක්‍රිකට් පිත්තෙන් මල් පොහොට්ටුවක් ලෙසත් වෙනස් කළේය.<ref>{{cite news|title=If UPFA nomination foils; Mahinda prepared to contest through 'budding flower'|url=http://www.adaderana.lk/news/31507/if-upfa-nomination-foils-mahinda-prepared-to-contest-through-budding-flower|access-date=17 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=7 July 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=G.L. Peiris to Chair Sri Lanka Podujana Peramuna changed|url=https://puvath.lk/news/217763/hl/en|access-date=17 December 2016|work=Puvath.lk|date=November 2016|archive-date=27 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927050359/https://puvath.lk/news/217763/hl/en|url-status=dead}}</ref> 2016 මුල් භාගයේදී, නායක ගීගනගේ පක්ෂ නායකත්වයේ වෙනසක් ඉක්මනින් සිදුවනු ඇති බවට ඉඟි කළේය.<ref>{{cite news |last1=Fernando |first1=Tharushan |title=Contention in political circles over budding new political party |url=http://newsfirst.lk/english/2016/02/contention-in-political-circles-over-budding-new-political-party/127076 |access-date=17 December 2017 |work=[[News First]] |date=2 February 2016 |location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> == ඉතිහාසය == === ආරම්භය === 2016 නොවැම්බර් මාසයේදී, අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ, [[ඒකාබද්ධ විපක්ෂය (ශ්‍රී ලංකාව)|ඒකාබද්ධ විපක්ෂයේ]] දේශපාලන පෙරමුණක් වන '''ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ''' ලෙස නැවත ආරම්භ කළ අතර, එහි සභාපතිවරයා ලෙස රටේ හිටපු විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය [[ජී.එල්. පීරිස්]] පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=GL named Chairman of Podujana Peramuna|url=http://www.dailymirror.lk/article/GL-named-Chairman-of-Podujana-Peramuna-118561.html|access-date=17 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=2 November 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sri Abeyratne|first1=Dharma|title=Renamed political party under GL's chairmanship|url=https://dailynews.lk/2016/11/03/law-order/97935?page=10|access-date=17 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=3 November 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ]] හිටපු සංවිධායක සහ හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] සහ ඔහුගේ සහෝදරයා වන හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]ගේ නීතිඥයා ලෙස කටයුතු කල සාගර කාරියවසම් පක්ෂ ලේකම් ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news |last1=Jayakody |first1=Rasika |date=14 February 2016 |title=SLFP cracks down on dissidents as pro-MR party suffers birth-pangs |work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]] |location=Colombo, Sri Lanka |url=https://archives.sundayobserver.lk/2016/02/14/fea01.asp |access-date=17 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Fonseka |first1=Piyumi |date=26 July 2015 |title=MR sends Letters of Demand |work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]] |location=Colombo, Sri Lanka |url=http://www.dailymirror.lk/80961/mr-sends-letters-of-demand |access-date=17 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ramakrishnan |first1=T. |date=24 April 2015 |title=Gotabaya Rajapaksa appears before anti-graft body |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/gotabaya-rajapaksa-appears-before-antigraft-body/article7135854.ece |access-date=17 December 2017}}</ref> මල් පොහොට්ටුව පක්ෂයේ සංකේතය ලෙස පැවතුනි.<ref>{{cite news|last1=Dharmasena|first1=Ranil|title=Sri Lanka Podujana Peramuna formed|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=154867|access-date=17 December 2017|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=3 November 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title='Our Sri Lanka Freedom Front' changes name; GL named Chairman|url=http://www.adaderana.lk/news/37661/our-sri-lanka-freedom-front-changes-name-gl-named-chairman|access-date=17 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=2 November 2016}}</ref> [[මහින්ද රාජපක්ෂ|මහින්ද රාජපක්ෂගේ]] තවත් සහෝදරයෙකු වන [[බැසිල් රාජපක්ෂ]], එය නැවත දියත් කිරීමෙන් ටික කලකට පසු ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණට එක් විය.<ref>{{cite news|title=Basil Rajapaksa Joins Sri Lanka Podujana Permauna|url=http://www.hirunews.lk/147705/basil-rajapaksa-joins-sri-lanka-podujana-peramuna|access-date=17 December 2017|work=Hiru News|date=17 November 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> === මැතිවරණ ජයග්‍රහණ === [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2018|2018 ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණයේදී,]] පුදුම සහගත ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ 40% ක බහුතර ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින්, වැඩිම මන්ත්‍රීවරුන් සහ පළාත් පාලන ආයතන ඇති පක්ෂය බවට පත්විය;<ref>{{cite news|last=Imtiaz|first=Zahrah|date=14 February 2018|url=http://www.dailynews.lk/2018/02/14/local/142796/over-180-local-govt-hung-councils|title=Over 180 Local Govt. hung councils|work=Daily News|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=6 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Kanakarathna|first=Thilanka|date=6 March 2018|url=http://www.dailymirror.lk/article/LG-Election-SLPP-obtained-votes-media-miscalculated-Champika-146817.html|title=LG Election: SLPP obtained 40% votes; media miscalculated: Champika|work=The Daily Mirror|location=Colombo, Sri Lankaaccess-date=6 May 2018}}</ref> ඔවුන් මහ නගර සභා, නගර සභා සහ ප්‍රාදේශීය සභා ඇතුළුව පළාත් පාලන ආයතන 239 ක් දිනා ගත්හ.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymirror.lk/article/SLPP-wins-LG-bodies-UNP--145619.html|title=SLPP wins 239 LG bodies, UNP 41|work=Daily Mirror|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=14 July 2023}}</ref> ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ එහි මල් පොහොට්ටුවේ සංකේතය යටතේ මැතිවරණයට තරඟ කළේය.<ref>{{cite news|title=Podu Jana Peramuna submits nominations|url=https://www.newsradio.lk/2017/12/13/podu-jana-peramuna-submits-nominations/|access-date=7 January 2017|work=News Radio|date=13 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107175102/https://www.newsradio.lk/2017/12/13/podu-jana-peramuna-submits-nominations/ |archive-date=2018-01-07}}</ref> 2019 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේදී, රාජපක්ෂවරුන්ගේ බාල සහෝදරයා වු [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂකයා ලෙස මැතිවරණයට තරඟ කර මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කර ශ්‍රී ලංකාවේ නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/asia/2020/03/05/sri-lankas-ruling-party-calls-an-election-hoping-for-a-landslide|title = Sri Lanka's ruling party calls an election, hoping for a landslide|newspaper = The Economist|date = 5 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/11/17/world/asia/sri-lanka-Gotabaya-Rajapaksa-election.html|title = Gotabaya Rajapaksa Wins Sri Lanka Presidential Election|newspaper = The New York Times|date = 17 November 2019|last1 = Bastians|first1 = Dharisha|last2 = Schultz|first2 = Kai}}</ref> 2020 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ අතිවිශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් සහ පාර්ලිමේන්තුවේ පැහැදිලි බහුතරයක් ලබා ගනිමින් පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 116 ක් දිනා ගත්තේය. රාජපක්ෂ පවුලේ සාමාජිකයින් පස් දෙනෙකු පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන දිනා ගත් අතර, හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] ශ්‍රී ලංකාවේ නව අගමැති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/8/9/mahinda-rajapaksa-sworn-in-as-sri-lankas-pm-after-record-victory|title = Mahinda Rajapaksa sworn in as Sri Lanka's PM}}</ref> == මැතිවරණ ඉතිහාසය == ===ජනාධිපතිවරණ=== {|class="wikitable" |- ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | මැතිවරණ වර්ෂය ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | අපේක්ෂකයා ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | % ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ප්‍රතිඵලය |- |align=center|[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2005|'''2005''']] || විමල් ගීගනගේ || align=right| 6,639 || align=right| 0.07% || {{no2|පරාජය}} |- |align=center|[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2015|'''2015''']] || විමල් ගීගනගේ || align=right| 1,826 || align=right| 0.02% || {{no2|පරාජය}} |- |align=center|[[2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය |'''2019''']] || '''[[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]''' || align=right| '''6,924,255'''|| align=right| '''52.25%'''|| {{yes2|ජය}} |- |rowspan="2" align=center|[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2022|'''2022''']]{{efn|මෙය වක්‍ර මැතිවරණයක් විය. මෙම මැතිවරණයේදී, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ එක් කොටසක් එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] මහතාට සහාය දැක්වූ අතර, අනෙක් කොටස ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ [[ඩලස් අලහප්පෙරුම]] මහතාට සහාය දැක්වීය.}} |'''[[රනිල් වික්‍රමසිංහ]]ට සහය දැක්විය''' |align=right|'''134 (පා.ම)''' |align=right|'''61.19%''' |{{yes2|ජය}} |- |[[ඩලස් අලහප්පෙරුම]] || align=right| 82 (පා.ම) || align=right| 37.44% || {{no2|පරාජය}} |- |align=center|[[2024 Sri Lankan presidential election|'''2024''']] || [[නාමල් රාජපක්ෂ]] || align=right| 342,781 || align=right| 2.57% || {{no2|පරාජය}} |} ===පාර්ලිමේන්තු=== {|class="sortable wikitable" |- ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | මැතිවරණ වර්ෂය ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද % ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | දිනූ ආසන ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | +/– ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | නායක ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ප්‍රතිඵලය |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2001|2001]] |align=center| 719 |align=center| 0.01% |{{composition bar|0|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |''නව'' |විමල් ගීගනගේ |{{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}} |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2004|2004]] |align=center| 493 |align=center| 0.01% |{{composition bar|0|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{steady}} |විමල් ගීගනගේ |{{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}} |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2010|2010]] |align=center| 5,313 |align=center| 0.07% |{{composition bar|0|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{steady}} |විමල් ගීගනගේ |{{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}} |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2020|2020]] |6,853,690 |59.09% |{{composition bar|145|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}}{{efn|[[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය]] විසින් දිනාගත් මුළු ආසන සංඛ්‍යාව, SLPP පමණක් ආසන 100ක් දිනා ගත්තේය.}} |{{increase}} 145 |rowspan=2|[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] |{{yes2|ආණ්ඩුව}} |- ![[2024 Sri Lankan parliamentary election|2024]] |350,429 |3.14% |{{composition bar|3|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{decrease}} 142 |{{no2|විපක්ෂය}} |} ===පළාත් පාලන=== {|class="sortable wikitable" |- ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | මැතිවරණ වර්ෂය ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද % ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | සභා මන්ත්‍රීවරු ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | පළාත් පාලන ආයතන ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | +/– ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | නායකයා |- ![[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2018|2018]] |align=center| 5,006,837 |align=center| 40.47% |{{composition bar|3436|8327|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|231|341|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |''නව'' | rowspan="4" |[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] |- ![[ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2019 |2019 (ඇල්පිටිය)]] |align=center| 23,372 |align=center| 56.3% |{{composition bar|17|29|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|1|1|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |''නව'' |- ![[ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2024 |2024 (ඇල්පිටිය)]] |align=center| 3,597 |align=center| 9.91% |{{composition bar|3|30|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|0|1|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{decrease}} 14 |- ![[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2025|2025]]<ref>{{Cite web |title=Local Authorities Election 2025 Results - Sri Lanka {{!}} Adaderana |url=https://election.adaderana.lk/local-authorities-election-2025/ |access-date=2025-05-07 |website=election.adaderana.lk}}</ref> |954,517 |9.17% |{{composition bar|742|7812|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|0|341|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{decrease}} 2,694 |} == සටහන් == {{සටහන්ලැයිස්}} == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය]] [[ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන පක්ෂ]] 8l345csev2vjhoox80aqxpz2z0xu38n 794858 794857 2026-06-26T20:59:42Z ~2026-30825-93 79706 794858 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය | name = ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ | native_name = {{lang|ta|இலங்கை பொதுஜன முன்னணி}}<br/>{{lang|en|Sri Lanka Podujana Peramuna}} | logo = Sri Lanka Podujana Peramuna logo.png | flag = | logo_size = 175px | colorcode = {{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}} | leader = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]{{Efn|[[Mahinda Rajapaksa]] is considered to be the real leader of Sri Lanka Podujana Peramuna whilst its official leader [[G. L. Peiris]] is considered to be Rajapaksa's proxy.<ref>{{cite news|title=Sri Lanka’s Local Government Polls: Time To Send Signals|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1037517/sri-lankas-local-government-polls-time-to-send-signals|accessdate=14 january 2018|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=9 January 2018|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810211503/http://www.sundaytimes.lk/article/1037517/sri-lankas-local-government-polls-time-to-send-signals|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Liyanagama|first1=Lakdev|title=Waiting to Vote|url=http://www.dailynews.lk/2017/07/06/features/121063/waiting-vote?page=4|accessdate=14 January 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=6 July 2017 |location=Colombo, Sri Lanka}}</ref>}} | chairperson = [[ජී.එල්. පීරිස්]] | secretary = [[සාගර කාරියවසම්]] | founder = [[බැසිල් රාජපක්ෂ]] | slogan = අපි අපේ රට හදමු | founded = 2016 | dissolved = | merger = | predecessor = [[ඒකාබද්ධ විපක්ෂය]] | split = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]],[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] | merged = | successor = | headquarters = 1316 නෙළුම් මාවත, ජයන්තිපුර, [[බත්තරමුල්ල]]<ref>{{cite web |title=Contact |url=http://slpyf.lk/contact/ |website=Sri Lanka People's Youth Front |publisher=Sri Lanka Podujana Peramuna |accessdate=26 June 2018}}</ref><ref>{{cite news |last1=Marasinghe |first1=Sandasen |last2=Jayamanna |first2=Kamal |title=Historic victory for SLPP - JO |url=http://www.dailynews.lk/2018/02/12/local/142556/historic-victory-slpp-jo |accessdate=26 June 2018 |agency=Daily News |date=12 Feb 2018}}</ref> | newspaper = | student_wing = පොදුජන ශිෂ්‍ය සංගමය | youth_wing = පොදුජන තරුණ පෙරමුණ | membership_year = | membership = | ideology = [[සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය]](නමට පමණි)<ref>https://www.business-standard.com/article/international/don-t-buy-lankan-assets-may-nationalise-jvs-if-i-come-to-power-rajapaksa-118080300391_1.html</ref><ref>http://www.sundaytimes.lk/100627/Columns/eco.html</ref><br />[[ජාතිවාදය]]<ref>{{cite web|last1=Perera|first1=Jehan|title=Prevent Vicious Cycle From Re-Emerging After Election|url=http://www.peace-srilanka.org/media-centre/political-commentary/item/518-prevent-vicious-cycle-from-re-emerging-after-election-jehan-perera|website=peace-srilanka.org|publisher=The National Peace Council of Sri Lanka|accessdate=30 March 2018}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jayakody|first1=Rasika|title=Week of Masqueraders|url=http://www.sundayobserver.lk/2017/10/08/features/week-masqueraders|accessdate=30 March 2018|agency=The Sunday Observer|publisher=sundayobserver.lk|date=8 October 2017}}</ref><br />[[බඩගෝස්තරවාදය]]<br />[[අවස්ථාවාදය]]<br />[[පවුල්වාදය]]<br /> [[අධිරාජ්‍ය විරෝධිවාදය]](නමට පමණි) | position = සමාජ: [[ඒකාධිපති දක්ෂිණාංශික]]<br />ආර්ථික: [[ඒකාධිපති වාමාංශික]]<ref>http://www.ft.lk/columns/The-SLFP-s-crisis/4-645000</ref> | religion = | national = | international = | european = | europarl = | affiliation1_title = | affiliation1 = | colors = {{color box|brown}} මැරූන් | seats1_title = [[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] | seats1 = {{Composition bar|3|225|hex=Maroon}} | seats2_title = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන|පළාත් පාලන ආයතන]] | seats2 = | seats3_title = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන|පළාත් පාලන සභිකයන්]] | seats3 = {{Composition bar|742|8793|hex=Maroon}} | symbol = <small>මල් පොහොට්ටුව</small><br />[[File:SlpjpLogo.jpg|125px]] | website = https://www.slpp.lk/ | country = ශ්‍රී ලංකාව | footnotes = }} '''ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ''' ({{බස-en|The Sri Lanka People's Front}} ; {{බස-ta|இலங்கை பொதுஜன முன்னணி}},'''SLPP''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දේශපාලන පෙරමුණකි. එය 2019 සිට 2022 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලක පක්ෂය වූ අතර 2020 සිට 2024 දක්වා [[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] හි විශාලතම පක්ෂය විය.<ref>{{Cite web |date=2024-08-06 |title=Sri Lanka ruling party to announce presidential candidate on Aug 07 |url=https://economynext.com/sri-lanka-ruling-party-to-announce-presidential-candidate-on-aug-07-175478/ |access-date=2024-09-27 |website=EconomyNext |language=en}}</ref> මීට පෙර '''ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ''' සහ '''අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ''' ලෙස හැඳින්වු සුළු දේශපාලන පක්ෂයක් වූ එය, 2016 දී ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ ලෙස නැවත ආරම්භ කරන ලදි. එහිදී [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය|එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ]] හිටපු නායක [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] සහ ඔහුට පක්ෂපාතී සාමාජිකයින් මෙම පක්ෂයට පැමිණියේය.<ref name="Jayakody 2017">{{cite news |last=Jayakody |first=Rasika |title=Week of Masqueraders |url=http://archives1.sundayobserver.lk/2017/10/08/features/week-masqueraders |access-date=30 March 2018 |newspaper=The Sunday Observer |date=8 October 2017}}</ref> මෙම පක්ෂය පිහිටුවන ලද්දේ [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (SLFP) පක්ෂයෙන් වෙන්වීමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙනි. එසේම මධ්‍ය-වාමාංශික සහ [[සිංහල බෞද්ධ ජාතිකවාදය|සිංහල ‌ජාතිකවාදී]] මතවාදයක් දරයි.<ref name="Srinivasan 2019"/> ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ දෘෂ්ටිවාදයේ සමහර අංග ඇති නමුත් එහි ආර්ථික දැක්ම වෙනස් වේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ ෆෙඩරල්වාදයට විරුද්ධ වේ.<ref name="Srinivasan 2019"/> <ref name="Jeyaraj 2019"/> පක්ෂයේ නායකත්වය දරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] විසිනි. සාගර කාරියවසම් පක්ෂයේ මහලේකම්වරයා වේ. නිදහස් මහජන කොංග්‍රසය පිහිටුවීමට පෙර [[ජී.එල්. පීරිස්]] පක්ෂයේ සභාපතිවරයා විය.<ref>{{cite web|url=http://www.adaderana.lk/news/57006/mahinda-made-leader-of-slpp|title=Mahinda made Leader of SLPP|website=Ada Derana|date=11 August 2019|access-date=12 July 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Sri Lanka Podujana Peramuna|url=http://www.slelections.gov.lk/web/index.php/en/sri-lanka-national-front?|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|date=2 November 2016}}</ref> == පසුබිම == === ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ === [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2001|2001 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] රට පුරා මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 22 න් 15 ක් සඳහා ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ තරඟ කළේය. ඡන්ද 719 ක් (ප්‍රකාශිත සියලුම ඡන්ද වලින් 0.01% ක් පමණ) ලබා ගැනීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ එක ආසනයක්වත් දිනා ගැනීමට එම පක්ෂය අසමත් විය.<ref>{{cite web|title=Results of Parliamentary General Election – 2001|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/PE/Parliamentary_Elections_2001.pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2004|2004 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 22 න් 17 ක් සඳහා ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ නැවත තරඟ කළ නමුත් ඡන්ද 493 ක් (0.01%) ලබා ගැනීමෙන් පසු නැවත වරක් පාර්ලිමේන්තුවේ කිසිදු ආසනයක් දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය.<ref>{{cite web|title=Results of Parliamentary General Election – 2004|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/PE/Parliamentary_Elections_2004.pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> නායක විමල් ගීගනගේ [[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2005|2005 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයට]] තරඟ කළ අතර ඡන්ද 6,639 ක් (0.07%) ලබා ගැනීමෙන් පසු අටවන ස්ථානයට පත්විය.<ref>{{cite web|title=Results Of Presidential Election – 2005 (Summary)|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/past-presidential-election-results/result-of-presidential-election-2005(summary).pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2010|2010 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී]] මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක 22 න් 19 ක් සඳහා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය තරඟ කළ නමුත් රට පුරා ඡන්ද 5,313 ක් (0.07%) ලබා ගැනීමෙන් පසු පාර්ලිමේන්තුවේ කිසිදු ආසනයක් දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය.<ref>{{cite web|title=Results of Parliamentary General Election – 2010|url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/GE/ParliamentaryElections2010.pdf|publisher=Election Commission of Sri Lanka|access-date=17 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ගීගනගේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015|2015 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේදී]] තරඟ කළ අතර ඡන්ද 1,826 ක් (0.02%) ලබා ගැනීමෙන් පසු 19 වන ස්ථානයට පත්විය.<ref>{{cite web|title=Results Of Presidential Election –2015 |url=http://www.slelections.gov.lk/web/images/pdf/election_results/PE/PresidentialElections2015.pdf |publisher=Election Commission of Sri Lanka |access-date=17 December 2017 |location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> === අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ === 2015 දී, ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ එහි නම '''අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ''' ලෙසත් එහි සංකේතය ක්‍රිකට් පිත්තෙන් මල් පොහොට්ටුවක් ලෙසත් වෙනස් කළේය.<ref>{{cite news|title=If UPFA nomination foils; Mahinda prepared to contest through 'budding flower'|url=http://www.adaderana.lk/news/31507/if-upfa-nomination-foils-mahinda-prepared-to-contest-through-budding-flower|access-date=17 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=7 July 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=G.L. Peiris to Chair Sri Lanka Podujana Peramuna changed|url=https://puvath.lk/news/217763/hl/en|access-date=17 December 2016|work=Puvath.lk|date=November 2016|archive-date=27 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190927050359/https://puvath.lk/news/217763/hl/en|url-status=dead}}</ref> 2016 මුල් භාගයේදී, නායක ගීගනගේ පක්ෂ නායකත්වයේ වෙනසක් ඉක්මනින් සිදුවනු ඇති බවට ඉඟි කළේය.<ref>{{cite news |last1=Fernando |first1=Tharushan |title=Contention in political circles over budding new political party |url=http://newsfirst.lk/english/2016/02/contention-in-political-circles-over-budding-new-political-party/127076 |access-date=17 December 2017 |work=[[News First]] |date=2 February 2016 |location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> == ඉතිහාසය == === ආරම්භය === 2016 නොවැම්බර් මාසයේදී, අපේ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පෙරමුණ, [[ඒකාබද්ධ විපක්ෂය (ශ්‍රී ලංකාව)|ඒකාබද්ධ විපක්ෂයේ]] දේශපාලන පෙරමුණක් වන '''ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ''' ලෙස නැවත ආරම්භ කළ අතර, එහි සභාපතිවරයා ලෙස රටේ හිටපු විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය [[ජී.එල්. පීරිස්]] පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=GL named Chairman of Podujana Peramuna|url=http://www.dailymirror.lk/article/GL-named-Chairman-of-Podujana-Peramuna-118561.html|access-date=17 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=2 November 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sri Abeyratne|first1=Dharma|title=Renamed political party under GL's chairmanship|url=https://dailynews.lk/2016/11/03/law-order/97935?page=10|access-date=17 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=3 November 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ]] හිටපු සංවිධායක සහ හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] සහ ඔහුගේ සහෝදරයා වන හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]ගේ නීතිඥයා ලෙස කටයුතු කල සාගර කාරියවසම් පක්ෂ ලේකම් ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news |last1=Jayakody |first1=Rasika |date=14 February 2016 |title=SLFP cracks down on dissidents as pro-MR party suffers birth-pangs |work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]] |location=Colombo, Sri Lanka |url=https://archives.sundayobserver.lk/2016/02/14/fea01.asp |access-date=17 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Fonseka |first1=Piyumi |date=26 July 2015 |title=MR sends Letters of Demand |work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]] |location=Colombo, Sri Lanka |url=http://www.dailymirror.lk/80961/mr-sends-letters-of-demand |access-date=17 December 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ramakrishnan |first1=T. |date=24 April 2015 |title=Gotabaya Rajapaksa appears before anti-graft body |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/gotabaya-rajapaksa-appears-before-antigraft-body/article7135854.ece |access-date=17 December 2017}}</ref> මල් පොහොට්ටුව පක්ෂයේ සංකේතය ලෙස පැවතුනි.<ref>{{cite news|last1=Dharmasena|first1=Ranil|title=Sri Lanka Podujana Peramuna formed|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=154867|access-date=17 December 2017|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=3 November 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title='Our Sri Lanka Freedom Front' changes name; GL named Chairman|url=http://www.adaderana.lk/news/37661/our-sri-lanka-freedom-front-changes-name-gl-named-chairman|access-date=17 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=2 November 2016}}</ref> [[මහින්ද රාජපක්ෂ|මහින්ද රාජපක්ෂගේ]] තවත් සහෝදරයෙකු වන [[බැසිල් රාජපක්ෂ]], එය නැවත දියත් කිරීමෙන් ටික කලකට පසු ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණට එක් විය.<ref>{{cite news|title=Basil Rajapaksa Joins Sri Lanka Podujana Permauna|url=http://www.hirunews.lk/147705/basil-rajapaksa-joins-sri-lanka-podujana-peramuna|access-date=17 December 2017|work=Hiru News|date=17 November 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> === මැතිවරණ ජයග්‍රහණ === [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2018|2018 ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණයේදී,]] පුදුම සහගත ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ 40% ක බහුතර ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින්, වැඩිම මන්ත්‍රීවරුන් සහ පළාත් පාලන ආයතන ඇති පක්ෂය බවට පත්විය;<ref>{{cite news|last=Imtiaz|first=Zahrah|date=14 February 2018|url=http://www.dailynews.lk/2018/02/14/local/142796/over-180-local-govt-hung-councils|title=Over 180 Local Govt. hung councils|work=Daily News|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=6 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Kanakarathna|first=Thilanka|date=6 March 2018|url=http://www.dailymirror.lk/article/LG-Election-SLPP-obtained-votes-media-miscalculated-Champika-146817.html|title=LG Election: SLPP obtained 40% votes; media miscalculated: Champika|work=The Daily Mirror|location=Colombo, Sri Lankaaccess-date=6 May 2018}}</ref> ඔවුන් මහ නගර සභා, නගර සභා සහ ප්‍රාදේශීය සභා ඇතුළුව පළාත් පාලන ආයතන 239 ක් දිනා ගත්හ.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymirror.lk/article/SLPP-wins-LG-bodies-UNP--145619.html|title=SLPP wins 239 LG bodies, UNP 41|work=Daily Mirror|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=14 July 2023}}</ref> ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ එහි මල් පොහොට්ටුවේ සංකේතය යටතේ මැතිවරණයට තරඟ කළේය.<ref>{{cite news|title=Podu Jana Peramuna submits nominations|url=https://www.newsradio.lk/2017/12/13/podu-jana-peramuna-submits-nominations/|access-date=7 January 2017|work=News Radio|date=13 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107175102/https://www.newsradio.lk/2017/12/13/podu-jana-peramuna-submits-nominations/ |archive-date=2018-01-07}}</ref> 2019 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේදී, රාජපක්ෂවරුන්ගේ බාල සහෝදරයා වු [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂකයා ලෙස මැතිවරණයට තරඟ කර මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කර ශ්‍රී ලංකාවේ නව ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/asia/2020/03/05/sri-lankas-ruling-party-calls-an-election-hoping-for-a-landslide|title = Sri Lanka's ruling party calls an election, hoping for a landslide|newspaper = The Economist|date = 5 March 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/11/17/world/asia/sri-lanka-Gotabaya-Rajapaksa-election.html|title = Gotabaya Rajapaksa Wins Sri Lanka Presidential Election|newspaper = The New York Times|date = 17 November 2019|last1 = Bastians|first1 = Dharisha|last2 = Schultz|first2 = Kai}}</ref> 2020 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ අතිවිශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් සහ පාර්ලිමේන්තුවේ පැහැදිලි බහුතරයක් ලබා ගනිමින් පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 116 ක් දිනා ගත්තේය. රාජපක්ෂ පවුලේ සාමාජිකයින් පස් දෙනෙකු පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන දිනා ගත් අතර, හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] ශ්‍රී ලංකාවේ නව අගමැති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/8/9/mahinda-rajapaksa-sworn-in-as-sri-lankas-pm-after-record-victory|title = Mahinda Rajapaksa sworn in as Sri Lanka's PM}}</ref> == මැතිවරණ ඉතිහාසය == ===ජනාධිපතිවරණ=== {|class="wikitable" |- ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | මැතිවරණ වර්ෂය ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | අපේක්ෂකයා ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | % ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ප්‍රතිඵලය |- |align=center|[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2005|'''2005''']] || විමල් ගීගනගේ || align=right| 6,639 || align=right| 0.07% || {{no2|පරාජය}} |- |align=center|[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2015|'''2015''']] || විමල් ගීගනගේ || align=right| 1,826 || align=right| 0.02% || {{no2|පරාජය}} |- |align=center|[[2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය |'''2019''']] || '''[[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]''' || align=right| '''6,924,255'''|| align=right| '''52.25%'''|| {{yes2|ජය}} |- |rowspan="2" align=center|[[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2022|'''2022''']]{{efn|මෙය වක්‍ර මැතිවරණයක් විය. මෙම මැතිවරණයේදී, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ එක් කොටසක් එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] මහතාට සහාය දැක්වූ අතර, අනෙක් කොටස ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ [[ඩලස් අලහප්පෙරුම]] මහතාට සහාය දැක්වීය.}} |'''[[රනිල් වික්‍රමසිංහ]]ට සහය දැක්විය''' |align=right|'''134 (පා.ම)''' |align=right|'''61.19%''' |{{yes2|ජය}} |- |[[ඩලස් අලහප්පෙරුම]] || align=right| 82 (පා.ම) || align=right| 37.44% || {{no2|පරාජය}} |- |align=center|[[2024 Sri Lankan presidential election|'''2024''']] || [[නාමල් රාජපක්ෂ]] || align=right| 342,781 || align=right| 2.57% || {{no2|පරාජය}} |} ===පාර්ලිමේන්තු=== {|class="sortable wikitable" |- ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | මැතිවරණ වර්ෂය ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද % ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | දිනූ ආසන ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | +/– ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | නායක ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ප්‍රතිඵලය |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2001|2001]] |align=center| 719 |align=center| 0.01% |{{composition bar|0|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |''නව'' |විමල් ගීගනගේ |{{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}} |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2004|2004]] |align=center| 493 |align=center| 0.01% |{{composition bar|0|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{steady}} |විමල් ගීගනගේ |{{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}} |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2010|2010]] |align=center| 5,313 |align=center| 0.07% |{{composition bar|0|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{steady}} |විමල් ගීගනගේ |{{no2|පාර්ලිමේන්තුව නියෝජනය නොකරයි}} |- ![[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2020|2020]] |6,853,690 |59.09% |{{composition bar|145|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}}{{efn|[[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය]] විසින් දිනාගත් මුළු ආසන සංඛ්‍යාව, SLPP පමණක් ආසන 100ක් දිනා ගත්තේය.}} |{{increase}} 145 |rowspan=2|[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] |{{yes2|ආණ්ඩුව}} |- ![[2024 Sri Lankan parliamentary election|2024]] |350,429 |3.14% |{{composition bar|3|225|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{decrease}} 142 |{{no2|විපක්ෂය}} |} ===පළාත් පාලන=== {|class="sortable wikitable" |- ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | මැතිවරණ වර්ෂය ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | ඡන්ද % ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | සභා මන්ත්‍රීවරු ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | පළාත් පාලන ආයතන ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | +/– ! style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}; color:white;" | නායකයා |- ![[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2018|2018]] |align=center| 5,006,837 |align=center| 40.47% |{{composition bar|3436|8327|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|231|341|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |''නව'' | rowspan="4" |[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] |- ![[ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2019 |2019 (ඇල්පිටිය)]] |align=center| 23,372 |align=center| 56.3% |{{composition bar|17|29|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|1|1|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |''නව'' |- ![[ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2024 |2024 (ඇල්පිටිය)]] |align=center| 3,597 |align=center| 9.91% |{{composition bar|3|30|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|0|1|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{decrease}} 14 |- ![[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2025|2025]]<ref>{{Cite web |title=Local Authorities Election 2025 Results - Sri Lanka {{!}} Adaderana |url=https://election.adaderana.lk/local-authorities-election-2025/ |access-date=2025-05-07 |website=election.adaderana.lk}}</ref> |954,517 |9.17% |{{composition bar|742|7812|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{composition bar|0|341|hex={{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}}} |{{decrease}} 2,694 |} == සටහන් == {{සටහන්ලැයිස්}} == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනය]] [[ප්‍රවර්ගය:දේශපාලන පක්ෂ]] ggsdm1xjjkeuio53fs1inrmg51urbb9 නාමල් උඩුගම 0 93305 794883 742212 2026-06-27T09:35:53Z ~2026-36926-90 79714 /* සමුගන්නේ නෑ 03 – වේදනා */ 794883 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = නාමල් උඩුගම <br> Namal Udugama | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = ප්‍රසන්න නාමල් උඩුගම | birth_date = {{birth date and age|1967|10|21}} | birth_place = තලාතුඔය, [[මහනුවර ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = | education = තලාතුඔය ජාතික පාසල, මහනුවර | occupation = {{hlist|Singer|dancer}}<!--Please do not add any more occupations to the list, it is long enough already--> | spouse = [[රුවන්ති මංගලා]] | children = දැහැමි, නොමිතා | mother = | father = | relatives = | awards = | website = | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | instrument = Vocals, guitar | genre = <!--These music genres are all sourced under the section #Musical themes and genres-->{{hlist|Pop|[[Soul music|soul]]|{{nowrap|[[rhythm and blues]]}}|[[Indian classical music]]}} | years_active = 1990–සිට තවමත් | label = {{hlist|නිල්වලා|රන්සිළු|}} | associated_acts = }} | signature = }} '''ප්‍රසන්න නාමල් උඩුගම''' (ඔක්තෝබර් 21, 1967 [[නාමල් උඩුගම]]) යනු ඉතා ජනප්‍රිය ගායකයෙක්, ගීත රචකයෙක් මෙන්ම සංගීත නිර්මාණ ශිල්පියෙකි. ශ්‍රී ලංකාවේ සංගීත කලාවේ බිහිවු අතිශයින්ම ජනප්‍රිය ශිල්පීන් අතුරින් එක ශිල්පියෙකි මොහු. පසුව රෝගී වීම හේතුවෙන් ටික කාලයක් වෘත්තියෙන් ඈත්ව සිටියේය. == මුල් අවධිය == උඩුගමගේ පියා ව්‍යාපාරිකයෙකු වන අතර මව ගෘහණියකි. ඔහුට සහෝදරයන් දෙදෙනෙක් සහ සහෝදරියන් දෙදෙනෙක් සිටිති. ඔහු පවුලේ බාලයා ය. නාමල් අධ්‍යාපනය ලැබුවේ මහනුවර හේවාහැට මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයේය. පාසැලේදී ඔහු ගිටාර් වාදනය කළ අතර මහනුවර සංගීත කණ්ඩායමකට සම්බන්ධ වීමට පෙර පාසල් උත්සවවලදී ද ඉදිරිපත් විය. උඩුගම කොළඹ පදිංචියට ගිය අතර එහිදී ඔහු ඇල්බම නිකුත් කිරීමට පටන් ගත්තේය. ඔහු "සමුගන්නේ නා වෙන්වන්නෙ නා" ගීතය රචනා කර ගායනා කළේය; මෙම ගීතය ශ්‍රී ලාංකේය සංගීත ක්ෂේත්‍රය තුළ ඔහුගේ වෘත්තිය ස්ථාපිත කළේය. උඩුගම විවාහ වී සිටින්නේ රංගන ශිල්පිනී රුවන්ති මංගලා සමඟ වන අතර ඔවුන්ට එක් දියණියක් වන දෙහෙමි සහ එක් පුතෙකු වන්නේ නොමිතාය. 2015 පෙබරවාරි මාසයේදී උඩුගම අක්මා අකර්මණ්‍ය තත්ත්වයක් හේතුවෙන් දැඩි ලෙස රෝගාතුර වී කොළඹ ප්‍රධාන පෙළේ පෞද්ගලික රෝහලක දැඩි සත්කාර ඒකකයට ඇතුළත් විය. ඔහුගේ බිරිඳ ප්‍රකාශ කළේ ඔහුට ඉක්මන් සුවය සඳහා A නෙගටිව් රුධිර වර්ගය අවශ්‍ය බවයි. ඔහුට ශ්‍රී ලංකාවේ ජීවිතාරක්ෂක සැත්කම් හතරක් සිදු කළ නමුත් අවසාන ප්‍රතිකාරය ලෙස අර්ධ හෝ සම්පූර්ණ අක්මා බද්ධ කිරීම අවශ්‍ය විය. ශ්‍රී ලාංකේය ගායක ගායිකා සංගමය රටපුරා සංගීත සංදර්ශන රැසක් සමඟ බද්ධ කිරීම සඳහා අරමුදල් රැස් කිරීම ආරම්භ කළ අතර ඇතැම් රසික රසිකාවියන් ද නාමල්ට මුදල් පරිත්‍යාග කළහ. දින කිහිපයකට පසු ඔහු මියගොස් ඇති බවට නොමඟ යවන පුවතක් වාර්තා විය. ඉන් පසුව ඔහු අක්මාව බද්ධ කිරීම සඳහා ඉන්දියාවේ ග්ලෝබල් සිටි රෝහලේ ප්‍රතිකාර ලැබීය. අවශ්‍ය අක්මා පෙත්ත ඔහුගේ බිරිඳගේ ඥාති සොහොයුරියක් විසින් ලබා දී ඇති අතර ශල්‍යකර්මය සිදු කරනු ලැබුවේ චෙන්නායි හි ග්ලෝබල් හෙල්ත් සිටි හි ජ්‍යෙෂ්ඨ උපදේශක HPB සහ අක්මා බද්ධ කිරීමේ ශල්‍යකර්මයක් වන වෛද්‍ය ගෝමති නරසිංහන් විසිනි ඔහු 2015 ජූනි 5 වැනි දින සාර්ථක බද්ධ කිරීමක් සමඟ නැවත ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියේය. ශල්‍යකර්මයට පෙර ඔහු සඳ අයිතිය ගීතය නිකුත් කළ අතර සුවය ලැබීමෙන් පසු ඔහු 2015 දී තමාත් ඔයේ තනි ගීතයක් නිකුත් කළ අතර එය සෙනඟ ඔහු දෙසට රැස් කර ගත්හ. == ගීත එකතුව == === සමුගන්නේ නෑ === #සමුගන්නේ නෑ #වේදනා දෙන්නේ නෑ #මා මුව අගින් #ලොවම නිදන #ඔබ මුලාවී #නිසල වෙලා #සනසන්න මා #මල් වයසේ #පිපුනු කුසුමේ #රෑ සිහිනෙන් ===සමුගන්නේ නෑ 02 - තනිවී=== #සිහිනෙන් සිහිනෙන් #තනිවී #ඔබේ ලොවේ #මාවතේ #රතු රෝසමල් #මෙහෙණියක වී #මා ගයන #හදේ වේදනා #මේ සොදුරු සිහිනේ #මා තනියෙන් යන ===සමුගන්නේ නෑ 03 – වේදනා=== #සිතේ සුසුම් පාවීලා #ආදරේ බිදී #සිටු කුමාරී #අප හමුවීම වෙන්වීමදෝ #වේදනා සිහින ලෝකයක් #ගිනිගත් සිතුවිලි #රෑ සඳ පායා #තනිවුණු දා #හදින් පිදූ ඔබෙ ආදරේ #සැඟවී&nbsp;සැඟවී පාවේදෝ ===සමුගන්නේ නෑ 04 – හදවත මාගේ=== #හදවත මාගේ #මල් කුමරි #මේ රුදු කතරේ #සුපිපුනු මලක් #සිහින ලතාවී #ලොවම රුදුරු වී #සුදු මල් කැකුලක් #මා සිතට ලංවෙලා #සමදරා #වෙස්සන්තර බිසෝ ===සමුගන්නේ නෑ 05 - සමුගෙන යාදෝ=== #සමුගෙන යාදෝ #සංසාර මාවතේ #මල් ලෝකේ #බැසයන සඳ #කඳුලක වේදනා #මේ මාවතේ #රිදනු එපා #රෝස පාට #රන් තාරකා #පෙම් සිහිනේ ===සමුගන්නේ නෑ 06 - සුදුමල් සුගන්ධිනි=== #සුදුමල් සුගන්ධිනි #කෝවිල් බිමට #කවියක් විය #සඳට දැනෙනවද #මට රිදවා #අම්මා #සිතගාව #මගේ දුක #මල් වසන්ත #සීත නිම්නයේ {{Sinhala music}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික ගායකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1970 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with hCards]] br8fvxm4r3ej4hlwbbhkk62mq2ljjgm පරිශීලක:IDB.S 2 158554 794866 794805 2026-06-27T04:31:14Z IDB.S 52205 යාවත්කාලීන කිරීම. 794866 wikitext text/x-wiki {{පරිශීලක:IDB.S/Ribbonbar}} {{UserStatus}} {{User page|logo=yes|logo2=yes|border-s=1|border-c=purple|background=|rounded=yes}} <center> {{අද}} </center> {{wikibreak| type=long}} {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |country=ශ්‍රී ලංකාව |ethnicity=[[සිංහල]] |eyes= |first_edit=2022 නොවැම්බර් 13 |gender=පුරුෂ |hair= |handedness=| image= |interests=| joined_date=2021 මැයි 28 |nationality=[[ශ්‍රී ලාංකික]] |religion=[[බුදු දහම]] |tablecolor= |timezone= |page_created= |name=IDB.S |edit_count=5636+ |race=[[ශ්‍රී ලාංකික]] |sexuality=පිරිමි |custom_label1= |custom_data1= |userboxes={{පරිශීලක wikipedia/rollback}} {{පරිශිලක wikipedia/autopatrolled}} {{User wikipedia/CVU-Vandal Fighter}} {{User CVU1-en}} {{User CVU9-en}} {{User wikipedia/RC Patrol}} {{User Wikipedian For|year=2021|month=5|day=28}}|status=විකිබ්‍රේක්|autoconfirmed=2023 අප්‍රේල් 06|autopatrolled=2024 ජූලි 10|rollbacker=2024 ඔක්තෝබර් 15}} == '''ආයුබෝවන්!''' == ආයුබෝවන්, '''IDB.S''' හි පරිශීලක පිටුව වෙත ඔබව සාදරයෙන් පිළිගනිමු. මෙම පරිශීලක පිටුව විකි පරිශීලක මාර්ගෝපදේශය යටතේ IDB.S විසින් නිර්මාණය කර සංස්කරණය කර ඇත. == මා ගැන == ආයුබෝවන්, මම '''IDB.S {{Verified}}''', විකිපීඩියා ඉංග්‍රීසි, සිංහල සහ යුක්‍රේන භාෂාවෙන් ලිපි සංස්කාරකයෙක්, නිර්මාපකයෙක් සහ පරිවර්තකයෙක්. මම ප්‍රධාන වශයෙන්ම ඉංග්‍රීසි ලිපි සිංහල ලිපි වලට පරිවර්තනය කරනවා. == '''මට කථා කරන්න''' == [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:IDB.S|පරිශීලක සංවාද පිටුව]] භාවිතා කිරීමෙන් පරිශීලකයා අමතන්න. == විකිපීඩියාවට දායක වීම == {{පරිශීලක දායකත්වයන්|5636}} <br/> <br/> <br/> == පරිශීලක භාෂා == <div style="float:left; clear:left;"> {{user language|si|N}} {{user language|en|4}} {{user language|ja|2}} {{user language|ru|1}} {{user language|uk|1}} </div> <center> {{clear}} {{෴}} </center> q74i7qq623eorkfgma2fw7c6ijk7nsb පරිශීලක:IDB.S/Ribbonbar 2 175055 794860 727053 2026-06-27T04:19:14Z IDB.S 52205 test 794860 wikitext text/x-wiki {{Autopatrolled topicon}} {{Rollback topicon}} {{Autoconfirmed topicon}} {{CVU topicon}} {{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/}} {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} mpebujm262ie3wivegn8q1ltgg648ub 794861 794860 2026-06-27T04:21:54Z IDB.S 52205 794861 wikitext text/x-wiki {{Autopatrolled topicon|sortkey=1}} {{Rollback topicon|sortkey=2}} {{Autoconfirmed topicon|sortkey=3}} {{CVU topicon|sortkey=4}} {{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/|sortkey=5}} {{pp-semi-indef|sortkey=6}}{{pp-move-indef|sortkey=7}} gh2zvp7azca2ehg4xocat3zhyxhc4ns 794862 794861 2026-06-27T04:24:21Z IDB.S 52205 794862 wikitext text/x-wiki {{Autopatrolled topicon|sortkey=1}} {{Rollback topicon|sortkey=2}} {{Autoconfirmed topicon|sortkey=3}} {{CVU topicon|sortkey=4}} {{pp-semi-indef|sortkey=5}}{{pp-move-indef|sortkey=6}} {{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/|sortkey=7}} jga2h6bebb5gecmnaai5v1gp8nifta3 පරිශීලක:IDB.S/defcon 2 177842 794867 794742 2026-06-27T04:33:25Z IDB.S 52205 794867 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Vandalism information|prefix=User:IDB.S/}}</noinclude> <noinclude> {{Mbox | name = name of the template | demospace = other | type = delete | image = [[File:Cmbox_deletion.png|40px]] | imageright = none | style=CSS values | textstyle=CSS values | text = මෙම පිටුව මකා දැමීමෙන් වළකින්න. <br/> <small>මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි.</small> | small = none | smallimage = none | smallimageright = none | smalltext = මෙම පිටුව තුළින් විකියාව තුළ සිදුවන විනාශකාරී සිදුවීම් ප්‍රමාණය පෙන්වයි. | plainlinks = yes }} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | level = 4 | sign = 04:33, 2026 ජූනි 27 (UTC) | info = පෙ.ව. 10.03 (SLST) [[User:IDB.S|IDB.S]]ට අනුව }} 731k9ljntzzpgixocu1nk0ai5nw31gx පරිශීලක:KSLwiki24 2 183461 794852 783244 2026-06-26T19:34:43Z KSLwiki24 70498 794852 wikitext text/x-wiki {{Userpage bar}} {{wikibreak|reason=වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් නිවාඩු ගන්නා බව දැනුම් දෙයි.|until=2025 November}} <hr> {| style="width:100%; background:#e7f0ff;" |- |<center><small>[[File:Animated-Flag-Sri-Lanka.gif|30px|frameless|alt=Sri Lanka flag waving|link=Flag of Sri Lanka]]<br> '''🪷 නමෝ බුද්ධාය! 🪷'''<br> {{අද}}<br> '''~{{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}~''' <br> {{emoji|270D}} [[xtools:pages/si.wikipedia.org/KSLwiki24|නිර්මාණය කළ පිටු]] • {{emoji|270F}} [[Special:Contributions/KSLwiki24|දායකත්වය]] • {{emoji|1F465}} [[Special:CentralAuth|ගිණුම්]] • {{emoji|2709}} [[Special:EmailUser/KSLwiki24|Email]] </small></center> |} <hr> {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |status=තාවකාලිකව අක්‍රීය |name=KSLwiki24 |languages=සිංහල, ඉංග්‍රීසි |country={{flag|Sri Lanka}} |edit_count=1300+ |color=#dceefc |signature= <span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px"> [[User:KSLwiki24|<span style="color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] </span> |userboxes= {{පරිශීලක දායකත්වයන්|1300}} {{User Wikipedian For|year=2024|month=09|date=29}} {{Userbox | border-c = #999 | id = ⏳️ | id-c = #EEE | info = මෙම පරිශීලකයා '''2025 – 2026''' වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් '''නිවාඩු''' ගතකරයි. | info-c = #F9F9F9 }} {{user history}} {{Userbox | id = 🏛 | id-c = #8B4513 | info = මෙම පරිශීලකයා පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳව ගුණාත්මක ලිපි ලිවීමට කැමැත්තක් දක්වයි. | info-c = #f5f5dc | border-c = #654321 }} {{Userbox | id = [[File:Dharma Wheel.svg|40px]] | id-c = #FFD700 | info = මෙම පරිශීලකයා බෞද්ධ ඉතිහාසය පිලිබදව ගුණාත්මක කරුණු සමාජගත කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #fff8dc | border-c = #daa520 }} {{Userbox | id = 🌿 | id-c = #1E90FF | info = පරිසරය හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වය පිලිබදව ලිපි ලිවීමට ද රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #f0f8ff | border-c = #1E90FF }} {{Userbox | id = 🧐 | id-c = #8B4513 | info = ArbCom වාර්තාකරු : විකිපීඩියා ගුණාත්මකභාවය තබා ගැනීම සඳහා වැරදි සහ නීති උල්ලංඝන ඉදිරිපත් කරන පරිශීලකයෙක්. | info-c = #f5f5dc | border-c = #654321 }} }} == ආයුබෝවන් == මම ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින විකිපීඩියා නව සංස්කාරකවරයෙක්.බොහෝ විට බෞද්ධ ඉතිහාසය,පුරාවිද්‍යාව සහ පරිසරය පිළිබඳ කැමැත්තක් දක්වනවා. == විකිපීඩියාවට දායකත්වය == * බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සංස්කරණය * පරිසරය පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කිරීම * නවතම පර්යේෂණ හා තොරතුරු එක් කිරීම == ArbCom වාර්තාකරු == විකිපීඩියාවේ ගුණාත්මකභාවය හා විශ්වසනීයභාවය තබා ගැනීම සඳහා, විකිපීඩියා සංස්කාරකවරු සහ පරිපාලකවරු විසින් සිදුකරන බරපතල වැරදි විනය කඩවීම් හා ප්‍රවේශමකට ලක් විය යුතු අනවශ්‍ය ක්‍රියා මෙන්ම, ගුණාත්මකතාවයට හා විශ්වසනීයතාවයට බලපාන සිද්ධීන් පිළිබඳව ඉහල විකිපීඩියා අධිකාරියක් වන Arbitration Committee (ArbCom) වෙත නිසි පරිදි කරුණු ඉදිරිපත් කරමින් අවශ්‍ය කටයුතු සිදු කිරිමට බලතල හා වගකීම් ඇත. ==අරමුණ== සමාජගත වී ඇති වැරදි මත තවදුරටත් සමාජගත වීම වලක්වා විකිපීඩියාව තුළින් ගුණාත්මක තොරතුරු සමාජය වෙත ලබා දීම. ==සම්බන්ධ වීම== * විකිපීඩියා සංසදවලට(සාක්ච්ඡා)වලට සහභාගී වීම * විකිකොමන්ස් හි පරිසර හා පුරාවිද්‍ය ඡායාරූප එකතු කිරීම * ArbCom සදහා කරුණු වාර්තා කිරීම == 🏅 සම්මාන == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''විශේෂ රන්තරුව''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[සතර දළදා වහන්සේලා(දාඨා ධාතූන් වහන්සේලා)]] ලිපියට කළ දායක්වයට ස්තූතියි. <span style="background:#0d0f24;font-family:monospace;font-weight:600;padding:2px;box-shadow:#9b12f0 2px -2px">[[User:Ttheek|<span style="color:#faed00">★</span> <span style="color:#ff21f8">Ttheek</span>]] [[User talk:Ttheek|⏵]]</span> 20:52, 7 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී) |} aa1dbcakqb4a7bsfdsis1d2c7u1nxv5 794853 794852 2026-06-26T19:38:21Z KSLwiki24 70498 794853 wikitext text/x-wiki {{Userpage bar}} {{wikibreak|reason=වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් නිවාඩු ගන්නා බව දැනුම් දෙයි.|until=2025 November}} <hr> {| style="width:100%; background:#e7f0ff;" |- |<center><small>[[File:Animated-Flag-Sri-Lanka.gif|30px|frameless|alt=Sri Lanka flag waving|link=Flag of Sri Lanka]]<br> '''🪷 නමෝ බුද්ධාය! 🪷'''<br> {{අද}}<br> '''~{{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}~''' <br> {{emoji|270D}} [[xtools:pages/si.wikipedia.org/KSLwiki24|නිර්මාණය කළ පිටු]] • {{emoji|270F}} [[Special:Contributions/KSLwiki24|දායකත්වය]] • {{emoji|1F465}} [[Special:CentralAuth|ගිණුම්]] • {{emoji|2709}} [[Special:EmailUser/KSLwiki24|Email]] </small></center> |} <hr> {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |status=තාවකාලිකව අක්‍රීය |name=KSLwiki24 |languages=සිංහල, ඉංග්‍රීසි |country={{flag|Sri Lanka}} |edit_count=1300+ |color=#dceefc |signature= <span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px"> [[User:KSLwiki24|<span style="color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] </span> |userboxes= {{පරිශීලක දායකත්වයන්|1300}} {{User Wikipedian For|year=2024|month=09|date=29}} {{Userbox | border-c = #999 | id = ⏳️ | id-c = #EEE | info = මෙම පරිශීලකයා '''2025 – 2026''' වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් '''නිවාඩු''' ගතකරයි. | info-c = #F9F9F9 }} {{user history}} {{Userbox | id = [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|40px]] | id-c = #8B4513 | info = මෙම පරිශීලකයා පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳව ගුණාත්මක ලිපි ලිවීමට කැමැත්තක් දක්වයි. | info-c = #f5f5dc | border-c = #654321 }} {{Userbox | id = [[File:Ashoka_Chakra_Y.svg|40px]] | id-c = #FFD700 | info = මෙම පරිශීලකයා බෞද්ධ ඉතිහාසය පිලිබදව ගුණාත්මක කරුණු සමාජගත කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #fff8dc | border-c = #daa520 }} {{Userbox | id = 🌿 | id-c = #1E90FF | info = පරිසරය හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වය පිලිබදව ලිපි ලිවීමට ද රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #f0f8ff | border-c = #1E90FF }} {{Userbox | id = 🧐 | id-c = #8B4513 | info = ArbCom වාර්තාකරු : විකිපීඩියා ගුණාත්මකභාවය තබා ගැනීම සඳහා වැරදි සහ නීති උල්ලංඝන ඉදිරිපත් කරන පරිශීලකයෙක්. | info-c = #f5f5dc | border-c = #654321 }} }} == ආයුබෝවන් == මම ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින විකිපීඩියා නව සංස්කාරකවරයෙක්.බොහෝ විට බෞද්ධ ඉතිහාසය,පුරාවිද්‍යාව සහ පරිසරය පිළිබඳ කැමැත්තක් දක්වනවා. == විකිපීඩියාවට දායකත්වය == * බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සංස්කරණය * පරිසරය පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කිරීම * නවතම පර්යේෂණ හා තොරතුරු එක් කිරීම == ArbCom වාර්තාකරු == විකිපීඩියාවේ ගුණාත්මකභාවය හා විශ්වසනීයභාවය තබා ගැනීම සඳහා, විකිපීඩියා සංස්කාරකවරු සහ පරිපාලකවරු විසින් සිදුකරන බරපතල වැරදි විනය කඩවීම් හා ප්‍රවේශමකට ලක් විය යුතු අනවශ්‍ය ක්‍රියා මෙන්ම, ගුණාත්මකතාවයට හා විශ්වසනීයතාවයට බලපාන සිද්ධීන් පිළිබඳව ඉහල විකිපීඩියා අධිකාරියක් වන Arbitration Committee (ArbCom) වෙත නිසි පරිදි කරුණු ඉදිරිපත් කරමින් අවශ්‍ය කටයුතු සිදු කිරිමට බලතල හා වගකීම් ඇත. ==අරමුණ== සමාජගත වී ඇති වැරදි මත තවදුරටත් සමාජගත වීම වලක්වා විකිපීඩියාව තුළින් ගුණාත්මක තොරතුරු සමාජය වෙත ලබා දීම. ==සම්බන්ධ වීම== * විකිපීඩියා සංසදවලට(සාක්ච්ඡා)වලට සහභාගී වීම * විකිකොමන්ස් හි පරිසර හා පුරාවිද්‍ය ඡායාරූප එකතු කිරීම * ArbCom සදහා කරුණු වාර්තා කිරීම == 🏅 සම්මාන == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''විශේෂ රන්තරුව''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[සතර දළදා වහන්සේලා(දාඨා ධාතූන් වහන්සේලා)]] ලිපියට කළ දායක්වයට ස්තූතියි. <span style="background:#0d0f24;font-family:monospace;font-weight:600;padding:2px;box-shadow:#9b12f0 2px -2px">[[User:Ttheek|<span style="color:#faed00">★</span> <span style="color:#ff21f8">Ttheek</span>]] [[User talk:Ttheek|⏵]]</span> 20:52, 7 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී) |} 4hgfkvahh1e2ftylacnehye69123k8g 794854 794853 2026-06-26T19:45:42Z KSLwiki24 70498 794854 wikitext text/x-wiki {{Userpage bar}} {{wikibreak|reason=වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් නිවාඩු ගන්නා බව දැනුම් දෙයි.|until=2025 November}} <hr> {| style="width:100%; background:#e7f0ff;" |- |<center><small>[[File:Animated-Flag-Sri-Lanka.gif|30px|frameless|alt=Sri Lanka flag waving|link=Flag of Sri Lanka]]<br> '''🪷 නමෝ බුද්ධාය! 🪷'''<br> {{අද}}<br> '''~{{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}~''' <br> {{emoji|270D}} [[xtools:pages/si.wikipedia.org/KSLwiki24|නිර්මාණය කළ පිටු]] • {{emoji|270F}} [[Special:Contributions/KSLwiki24|දායකත්වය]] • {{emoji|1F465}} [[Special:CentralAuth|ගිණුම්]] • {{emoji|2709}} [[Special:EmailUser/KSLwiki24|Email]] </small></center> |} <hr> {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |status=තාවකාලිකව අක්‍රීය |name=KSLwiki24 |languages=සිංහල, ඉංග්‍රීසි |country={{flag|Sri Lanka}} |edit_count=1300+ |color=#dceefc |signature= <span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px"> [[User:KSLwiki24|<span style="color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] </span> |userboxes= {{පරිශීලක දායකත්වයන්|1300}} {{User Wikipedian For|year=2024|month=09|date=29}} {{Userbox | border-c = #999 | id = ⏳️ | id-c = #EEE | info = මෙම පරිශීලකයා '''2025 – 2026''' වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් '''නිවාඩු''' ගතකරයි. | info-c = #F9F9F9 }} {{user history}} {{Userbox | id = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|thumb|center|50px]] | id-c = #8B4513 | info = මෙම පරිශීලකයා [[පුරාවිද්‍යාව]] පිළිබඳව ගුණාත්මක ලිපි ලිවීමට කැමැත්තක් දක්වයි. | info-c = #f5f5dc | border-c = #654321 }} {{Userbox | id = [[File:Ashoka_Chakra_Y.svg|50px]] | id-c = #FFD700 | info = මෙම පරිශීලකයා [[බෞද්ධ ඉතිහාසය]] පිලිබදව ගුණාත්මක කරුණු සමාජගත කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #fff8dc | border-c = #daa520 }} {{Userbox | id = 🌿 | id-c = #1E90FF | info = පරිසරය හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වය පිලිබදව ලිපි ලිවීමට ද රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #f0f8ff | border-c = #1E90FF }} }} == ආයුබෝවන් == මම ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින විකිපීඩියා නව සංස්කාරකවරයෙක්.බොහෝ විට බෞද්ධ ඉතිහාසය,පුරාවිද්‍යාව සහ පරිසරය පිළිබඳ කැමැත්තක් දක්වනවා. == විකිපීඩියාවට දායකත්වය == * බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සංස්කරණය * පරිසරය පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කිරීම * නවතම පර්යේෂණ හා තොරතුරු එක් කිරීම == ArbCom වාර්තාකරු == විකිපීඩියාවේ ගුණාත්මකභාවය හා විශ්වසනීයභාවය තබා ගැනීම සඳහා, විකිපීඩියා සංස්කාරකවරු සහ පරිපාලකවරු විසින් සිදුකරන බරපතල වැරදි විනය කඩවීම් හා ප්‍රවේශමකට ලක් විය යුතු අනවශ්‍ය ක්‍රියා මෙන්ම, ගුණාත්මකතාවයට හා විශ්වසනීයතාවයට බලපාන සිද්ධීන් පිළිබඳව ඉහල විකිපීඩියා අධිකාරියක් වන Arbitration Committee (ArbCom) වෙත නිසි පරිදි කරුණු ඉදිරිපත් කරමින් අවශ්‍ය කටයුතු සිදු කිරිමට බලතල හා වගකීම් ඇත. ==අරමුණ== සමාජගත වී ඇති වැරදි මත තවදුරටත් සමාජගත වීම වලක්වා විකිපීඩියාව තුළින් ගුණාත්මක තොරතුරු සමාජය වෙත ලබා දීම. ==සම්බන්ධ වීම== * විකිපීඩියා සංසදවලට(සාක්ච්ඡා)වලට සහභාගී වීම * විකිකොමන්ස් හි පරිසර හා පුරාවිද්‍ය ඡායාරූප එකතු කිරීම * ArbCom සදහා කරුණු වාර්තා කිරීම == 🏅 සම්මාන == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''විශේෂ රන්තරුව''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[සතර දළදා වහන්සේලා(දාඨා ධාතූන් වහන්සේලා)]] ලිපියට කළ දායක්වයට ස්තූතියි. <span style="background:#0d0f24;font-family:monospace;font-weight:600;padding:2px;box-shadow:#9b12f0 2px -2px">[[User:Ttheek|<span style="color:#faed00">★</span> <span style="color:#ff21f8">Ttheek</span>]] [[User talk:Ttheek|⏵]]</span> 20:52, 7 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී) |} 2swl4pbyez2la0qx4bcz2a675wqk13e 794855 794854 2026-06-26T19:46:18Z KSLwiki24 70498 /* ArbCom වාර්තාකරු */ 794855 wikitext text/x-wiki {{Userpage bar}} {{wikibreak|reason=වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් නිවාඩු ගන්නා බව දැනුම් දෙයි.|until=2025 November}} <hr> {| style="width:100%; background:#e7f0ff;" |- |<center><small>[[File:Animated-Flag-Sri-Lanka.gif|30px|frameless|alt=Sri Lanka flag waving|link=Flag of Sri Lanka]]<br> '''🪷 නමෝ බුද්ධාය! 🪷'''<br> {{අද}}<br> '''~{{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}~''' <br> {{emoji|270D}} [[xtools:pages/si.wikipedia.org/KSLwiki24|නිර්මාණය කළ පිටු]] • {{emoji|270F}} [[Special:Contributions/KSLwiki24|දායකත්වය]] • {{emoji|1F465}} [[Special:CentralAuth|ගිණුම්]] • {{emoji|2709}} [[Special:EmailUser/KSLwiki24|Email]] </small></center> |} <hr> {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |status=තාවකාලිකව අක්‍රීය |name=KSLwiki24 |languages=සිංහල, ඉංග්‍රීසි |country={{flag|Sri Lanka}} |edit_count=1300+ |color=#dceefc |signature= <span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px"> [[User:KSLwiki24|<span style="color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] </span> |userboxes= {{පරිශීලක දායකත්වයන්|1300}} {{User Wikipedian For|year=2024|month=09|date=29}} {{Userbox | border-c = #999 | id = ⏳️ | id-c = #EEE | info = මෙම පරිශීලකයා '''2025 – 2026''' වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් '''නිවාඩු''' ගතකරයි. | info-c = #F9F9F9 }} {{user history}} {{Userbox | id = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|thumb|center|50px]] | id-c = #8B4513 | info = මෙම පරිශීලකයා [[පුරාවිද්‍යාව]] පිළිබඳව ගුණාත්මක ලිපි ලිවීමට කැමැත්තක් දක්වයි. | info-c = #f5f5dc | border-c = #654321 }} {{Userbox | id = [[File:Ashoka_Chakra_Y.svg|50px]] | id-c = #FFD700 | info = මෙම පරිශීලකයා [[බෞද්ධ ඉතිහාසය]] පිලිබදව ගුණාත්මක කරුණු සමාජගත කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #fff8dc | border-c = #daa520 }} {{Userbox | id = 🌿 | id-c = #1E90FF | info = පරිසරය හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වය පිලිබදව ලිපි ලිවීමට ද රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #f0f8ff | border-c = #1E90FF }} }} == ආයුබෝවන් == මම ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින විකිපීඩියා නව සංස්කාරකවරයෙක්.බොහෝ විට බෞද්ධ ඉතිහාසය,පුරාවිද්‍යාව සහ පරිසරය පිළිබඳ කැමැත්තක් දක්වනවා. == විකිපීඩියාවට දායකත්වය == * බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සංස්කරණය * පරිසරය පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කිරීම * නවතම පර්යේෂණ හා තොරතුරු එක් කිරීම ==අරමුණ== සමාජගත වී ඇති වැරදි මත තවදුරටත් සමාජගත වීම වලක්වා විකිපීඩියාව තුළින් ගුණාත්මක තොරතුරු සමාජය වෙත ලබා දීම. ==සම්බන්ධ වීම== * විකිපීඩියා සංසදවලට(සාක්ච්ඡා)වලට සහභාගී වීම * විකිකොමන්ස් හි පරිසර හා පුරාවිද්‍ය ඡායාරූප එකතු කිරීම * ArbCom සදහා කරුණු වාර්තා කිරීම == 🏅 සම්මාන == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''විශේෂ රන්තරුව''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[සතර දළදා වහන්සේලා(දාඨා ධාතූන් වහන්සේලා)]] ලිපියට කළ දායක්වයට ස්තූතියි. <span style="background:#0d0f24;font-family:monospace;font-weight:600;padding:2px;box-shadow:#9b12f0 2px -2px">[[User:Ttheek|<span style="color:#faed00">★</span> <span style="color:#ff21f8">Ttheek</span>]] [[User talk:Ttheek|⏵]]</span> 20:52, 7 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී) |} qtxumms0z0h159k1cws2yeommwodljr 794856 794855 2026-06-26T19:53:45Z KSLwiki24 70498 794856 wikitext text/x-wiki {{Userpage bar}} {{wikibreak|reason=වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් නිවාඩු ගන්නා බව දැනුම් දෙයි.|until=2025 November}} <hr> {| style="width:100%; background:#e7f0ff;" |- |<center><small>[[File:Animated-Flag-Sri-Lanka.gif|30px|frameless|alt=Sri Lanka flag waving|link=Flag of Sri Lanka]]<br> '''🪷 නමෝ බුද්ධාය! 🪷'''<br> {{අද}}<br> '''~{{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}~''' <br> {{emoji|270D}} [[xtools:pages/si.wikipedia.org/KSLwiki24|නිර්මාණය කළ පිටු]] • {{emoji|270F}} [[Special:Contributions/KSLwiki24|දායකත්වය]] • {{emoji|1F465}} [[Special:CentralAuth|ගිණුම්]] • {{emoji|2709}} [[Special:EmailUser/KSLwiki24|Email]] </small></center> |} <hr> {{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක |status=තාවකාලිකව අක්‍රීය |name=KSLwiki24 |languages=සිංහල, ඉංග්‍රීසි |country={{flag|Sri Lanka}} |edit_count=1300+ |color=#dceefc |signature= <span style="font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px"> [[User:KSLwiki24|<span style="color:#ff0033">KSL</span><span style="color:#00ccff">wiki</span><span style="color:#ffcc00">24</span>]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] </span> |userboxes= {{පරිශීලක දායකත්වයන්|1300}} {{User Wikipedian For|year=2024|month=09|date=29}} {{Userbox | border-c = #999 | id = ⏳️ | id-c = #EEE | info = මෙම පරිශීලකයා '''2025 – 2026''' වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් '''නිවාඩු''' ගතකරයි. | info-c = #F9F9F9 }} {{user history}} {{Userbox | id = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|thumb|center|50px]] | id-c = #8B4513 | info = මෙම පරිශීලකයා [[පුරාවිද්‍යාව]] පිළිබඳව ගුණාත්මක ලිපි ලිවීමට කැමැත්තක් දක්වයි. | info-c = #f5f5dc | border-c = #654321 }} {{Userbox | id = [[File:Ashoka_Chakra_Y.svg|50px]] | id-c = #FFD700 | info = මෙම පරිශීලකයා [[බෞද්ධ ඉතිහාසය]] පිලිබදව ගුණාත්මක කරුණු සමාජගත කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #fff8dc | border-c = #daa520 }} {{Userbox | id = [[ගොනුව:Hopetoun falls.jpg|thumb|center|50px]] | id-c = #1E90FF | info = පරිසරය හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වය පිලිබදව ලිපි ලිවීමට ද රුචිකත්වයක් දක්වයි. | info-c = #f0f8ff | border-c = #1E90FF }} }} == ආයුබෝවන් == මම ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින විකිපීඩියා නව සංස්කාරකවරයෙක්.බොහෝ විට බෞද්ධ ඉතිහාසය,පුරාවිද්‍යාව සහ පරිසරය පිළිබඳ කැමැත්තක් දක්වනවා. == විකිපීඩියාවට දායකත්වය == * බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සංස්කරණය * පරිසරය පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කිරීම * නවතම පර්යේෂණ හා තොරතුරු එක් කිරීම ==අරමුණ== සමාජගත වී ඇති වැරදි මත තවදුරටත් සමාජගත වීම වලක්වා විකිපීඩියාව තුළින් ගුණාත්මක තොරතුරු සමාජය වෙත ලබා දීම. ==සම්බන්ධ වීම== * විකිපීඩියා සංසදවලට(සාක්ච්ඡා)වලට සහභාගී වීම * විකිකොමන්ස් හි පරිසර හා පුරාවිද්‍ය ඡායාරූප එකතු කිරීම * ArbCom සදහා කරුණු වාර්තා කිරීම == 🏅 සම්මාන == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:SpecialBarnstar.png|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''විශේෂ රන්තරුව''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[සතර දළදා වහන්සේලා(දාඨා ධාතූන් වහන්සේලා)]] ලිපියට කළ දායක්වයට ස්තූතියි. <span style="background:#0d0f24;font-family:monospace;font-weight:600;padding:2px;box-shadow:#9b12f0 2px -2px">[[User:Ttheek|<span style="color:#faed00">★</span> <span style="color:#ff21f8">Ttheek</span>]] [[User talk:Ttheek|⏵]]</span> 20:52, 7 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී) |} ioe9xobtwk31zwu5xakh2l6kxcebdvk කුරුන්දි රජ මහා විහාරය 0 186854 794837 782916 2026-06-26T17:30:38Z KSLwiki24 70498 /* වෙනත් ලිපි */ 794837 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = මුලතිව් කුරුන්දි රජ මහා විහාරය<br>සහ<br>බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = |image = [[File:Kurundi Stupa 1.jpg|thumb|කුරුන්දි ස්ථූපය]] |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|9|06|58.9|N|80|45|44.2|E|display=inline,title}} |location = [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = තන්නිමුරුප්පු |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 420 ක් පමණ |height = |builder = [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] |material = කබොක් පාෂාණය |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවනි ලංකාගමනයේ දී වැඩම කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදගතව සැලකේ.<br> ●කුරුන්දි අට්ඨකථා රචනා කළ ස්ථානය ලෙස සැලකේ. |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website={{URL|https://kurundi.lk}} |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 1933.05.12(පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය)<br>2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No 7981 | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කුරුන්දි රජ මහා විහාරය''' හෝ '''කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] කොමලමුනේ මධ්‍යම ග්‍රාම නිළධාරී වසමේ පිහිටි ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.කුරන්දාවශෝක,කුරුන්දපාසක,කුරුන්දචූලක,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දිවේලු,පියන්ගල ප්‍රාචීන විහාරය යන නම් වලින් ද විවිධ මූලාශ්‍ර තුළ හදුන්වා ඇත්තේ ද මෙම විහාරය ම වේ. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම හරහා නෙදුන්කේනි නගරය පසුකර [[මුලතිව්]] දෙසට කිලෝමීටර 6 ක් ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තන්නිමුරුප්පු රක්ෂිතය හරහා කිලෝමීටර 10 ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,මුලතිව්-කෝකිලායි B297 මාර්ගයේ [[මුලතිව්]] සිට කිලෝමීටර 11 ක් පමණ ගමන් කර අලම්පිල් හන්දියෙන් දකුණට හැරී හමුවන 24 වන බලැඇණිය ශ්‍රී ලංකා සිංහ රෙජිමේන්තු මූලස්ථානය අසළින් දකුණු දෙසට ඇති මාර්ගයේ කිලෝමීටර 12 ක් පමණ ගමන් කළවිට හමුවන ප්‍රවේශ මාර්ග පුවරුව දැක්වෙන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ කිලෝමීටර 4 ක් පමණ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 1933 මැයි මස 12 වන දින [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා ආණ්ඩුව]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් වශයෙන් ද වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින ශ්‍රී ලංකා රජයේ ගැසට් අංක මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් ද නම් කර ඇත.<ref>{{Citation |title=Gazette of the Government of British Ceylon|work=Government of British Ceylon|volume=No. 7981 |publication-date=12 May 1933}}</ref>පුරාවිද්‍යාඥ හෙන්රි පාකර්ට අනුව උතුරු පළාතේ විශාලතම නටඹුන් සංකීර්ණය වන්නේ ද මෙම කුරුන්දාවශෝක විහාරය යි.<ref>{{cite book |title= Ancient Ceylon |author= H.Parker |volume= |language=en |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== [[මහාවංශය]] වැනි වංශකතා හා අට්ඨකතා අනුව [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස මහ රජුගේ]] පුත්‍රයකු වන [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] (ක්‍රි.පූ.119-103) විසින් ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කුරුඳු රට තුළ කුරුන්දි විහාරය හෙවත් කුරුන්දාවශෝක විහාරය නිර්මාණය කර තිබෙන බව '''"සො ච කුරුන්දපාසකං විහාරඤ්ච අකාරයි"''' යනුවෙන් මහාවංශය තුල විස්තර වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය1_ඤාණානන්ද|2020|p=456}}:තිස්තුන් වන පරිච්ඡේදය,29)ලජ්ජතිස්ස රජුගේ අභාවයෙන් පසු ඔහුගේ මළනුවන් වන ඛල්ලාඨනාග රජු සය අවුරුද්දක් පමණක් රාජ්‍ය කළේ ය. 32)ඒ රජුම කුරුන්දවාසක විහාරයත් කරවීය.තවත් බොහෝ පිනුත් කරගත්තේය.</ref>ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවන ලංකාගමනය වූ නාගදීපයට(නකදිවට-වර්තමානයේ යාපනය අර්ධද්වීපය ඇතුලු දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයට)වැඩම කළ අවස්ථාවේ දී මෙම කුරුන්දි විහාරය සුපුහිටි භූමියට පැමිණිබව ජනප්‍රවාදගතව තොරතුරු පවතින බව මේ ස්ථානය පිළිබඳව මුල්වරට වාර්තා කරමින් උතුරු පළාතේ රජයේ නියෝජිත වූ ජේ.පෙන්රි ලෙවිස් මහතා වාර්තාකර තිබේ.<ref>{{cite book |title= Manual of Vanni Districts(Vavuniya and Mullaittivu),of the Northern Province, Ceylon1895 |author= J.P.Lewis |volume= p.310-312,314 |language=en |isbn = }}</ref> පූජාවලිය,නිකාය සංග්‍රහය ආදී පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර තුළ කුරුඳු රට,කුරුඳුගම්මු රට,කුරුන්දක සහ කුරුන්දරට්ඨ යනුවෙන් ද හදුන්වා ඇත්තේ ද කුරුන්දි විහාරය පිහිටි මේ ප්‍රදේශයම බව පැහැදිලි වේ.සිංහලයේ කඩයිම් පොතට අනුව එය කුරුඳුගමු රට යනුවෙන් ද හඳුන්වා තිබේ.<ref group="සවිස්තර">මෙහි කුරුඳු රට යනු කුරුඳු හෙවත් කුරුන්දි නම් ප්‍රදේශය වේ.රට යනු වර්තමානයේ පවතින දිස්ත්‍රික්ක බෙදීම් මෙන් එකල පැවති පාලන ප්‍රදේශ බෙදීම් ක්‍රමයක් විය හැකි බව විද්වත් මතය යි.</ref>අනුරාධපුරයට උතුරින් වූ කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක කුරුඳු රට යනුවෙන් හඳුන්වන බවට ආර්.ඩබ්.ලෙවර්ස් මතයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=Manual of The North Central Province,government printer,Colombo(1899) |author= R.W.Levers |volume= p.21 |language=en |isbn = }}</ref>නමුත් ඒ මතය වැරදි බවත්,එම ප්‍රදේශය වත්මන් වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටමලෙයි දකුණු කොටස වන බවත් සී.ඩබ්.නිකලස් පෙන්වා දෙයි.කුරුන්දිරට්ඨ යන නාමය වත්මන් කුරුන්තන්ඌර් යන්නෙහි ගැබ්ව ඇතැයි ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite book |title=Historical topography of ancient and medieval Ceylon,Royal Asiatic Society,Colombo (1963) |author= C.W Nicholas |volume= pp.86-87 |language=en |isbn = }}</ref>කුරුඳු රට,පදී රටට ආසන්නව තිබූ බවත් මේ පදී රට යැයි හදුන්වන්නේ වර්තමාන පදවිය ප්‍රදේශය බවත් කඩඉම්පොත් පිළිබඳ විමර්ශනයක් සිදු කළ එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන මහතාගේ අදහස වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කඩඉම්පොත් විමර්ශනය |author= එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන |volume= p.207 |language=සිං |isbn = }}</ref> කුරුඳු රට යන නාමය ප්‍රදේශය පුරා විසිරී ඇති කබොක් හෙවත් කුරුඳු(කුරුවින්ද) පාෂාණය නිසා ඇති වූ බවට සැලකේ.මෙම කුරුඳු පාෂාණය ද [[රුවන්වැලිමහාසෑයෙහි|රුවන්වැලිමහාසෑය]] අත්තිවාරම සකස් කිරීම සඳහා ද අතුරා ඇති බව '''"තස්සෝපරි ඛරසුදං කුරුවින්දං තතොපරි"'''' යනුවෙන් වංසත්ථප්පකාසිනී මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.<ref>{{cite book |title=වංසත්ථප්පකාසිනී;මහාවංස ටීකාව |author= අකුරුටියේ අමරවංස නා හිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක(2001) |volume= p.411 |language=සිං |isbn = }}</ref>කුරුඳු රටෙහි පිහිටි මෙම විහාරයේ කුරුන්දචූලක/කුරුන්දපාසක නම් පිරිවෙණක් පැවති බවටත් සිංහල ප්‍රධාන අට්ඨකතා තුනෙන් එකක් වන කුරුන්දි අට්ඨකථා එහි දී රචනා වූ බවටත් සැලකේ.<ref group="සවිස්තර">මඩිතියවෙල සිරි සුමංගල පාලි සිංහල ශබ්දකෝෂයට අනුව කුරුන්දි අට්ඨකථාව පිළිබඳව මත දෙකක් සඳහන් වේ.ඉන් එකක් වන්නේ,විනය මහඅටුවාව වන සමන්තපාසාදිකාව සිංහලයට පරිවර්තනය කර ඊට කුරුන්දි අට්ඨකථාව යැයි නම් කළ බව ය.අනෙක් මතය නම්,කුරුන්දිවෙල්ලි මහ වෙහෙරෙහි දී කළ අටුවාව කුරුන්දි අටුවාව යැයි හැඳින්වෙන බව ය.මින් දෙවැනි මතය වඩාත් පිළිගැනෙන මතය ලෙස සැලකේ.</ref>මේ පිළිබඳව සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාවේ මෙසේ දැක්වේ. {{Blockquote |text='''"කුරුන්දිවෙල්ලි විහාරො නාම අත්ථි තත්ථ කතත්තා කුරුන්දීති නාමං ජාතන්ති වදන්ති"''' <br> '''කුරුන්දිවෙල්ලි නම් වූ විහාරයකදී එම කෘතිය රචිත වූ නිසා,ඒ අට්ඨකථාවට “කුරුන්දි” යන නම ලැබුණි. ''' {{smaller |{{smaller|(උපුටාගැනීම:සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාව}}}}<ref>{{cite book |title=සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතා ටීකා(1965) |author= (සංස්)බිහල්පොල දේවරක්ඛිත හිමි |volume= p.17 |language=සිං |isbn = }}</ref> }} සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ ද මේ පිළිබඳව සදහන් වේ. <br> {{Blockquote |text='''"සංවණ්ණනං තං ච සමාරහනේතා<br>තස්ස මහාඅට්ඨකථා සරීරං,<br>කත්වා මහාපච්චරියං තථෙව<br>කුරුන්දිනාමාදිසු විස්සුතාසු"''' <br> '''ඒ සංවර්ණනාවද මනාකොට ආරම්භකරන්නා වූ මම,මහ අටුවාව ඒ සංවර්ණනාවෙහි ශරීරයකොට,මහාපච්චරි නම් අටුවාවෙහිද,කුරුන්දි ආදි නම් ඇති ප්‍රසිද්ධ වූ...''' {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාව,පාරාජික කාණ්ඩය-අට්ඨකථාචාර්යය බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිර)}}}} }} මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර සඳහන් කරන්නේ සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ නිතර නිතර කුරුන්දි සිංහල අට්ඨකතා ගැන සඳහන් වෙන නිසා එය ප්‍රධාන වශයෙන්ම විනය නීති වලට අදාළව පවතින්නට ඇති බවත් හා විනයධර භික්ෂූන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් රචනා කරන්නට ඇති බවත් ය.<ref>{{cite book |title=ලංකා පාලි සාහිත්‍යය |author= ජී.පී.මලලසේකර |volume= p.6263 |language=සිං |isbn = }}</ref>ඒ පිළිබඳව මෑත කාලීනව නිර්මාණය කළ කුරුන්දි විහාරය වන්දනා කිරීමේ ගාථාවෙද සඳහන් කර තිබේ. {{Blockquote |text='''"ලඞ්කාය උත්තරදිසාය සමුජ්ජලන්තං<br>තං චේතියං ච කුරුවින්දුපලෙහි බද්ධං<br>යස්මිං කුරුන්දිවිනයට්ඨකථා කතා තං<br>වන්දාමි විස්සුතකුරුන්දිවිහාරමග්ගං"''' <br> '''(මම) ලක්දිව උතුරු දෙස මොනවට බබළන්නාවූ,කුරුවින්ද පාෂාණයෙන් බඳනා ලද ඒ සෑය ද,කුරුන්දි නම් (සීහළ) විනය අටුවාව කළ,ඒ අග්‍ර වූ සුප්‍රසිද්ධ වූ කුරුන්දි විහාරය ද වන්දනා කරමි ''' {{smaller|{{smaller|(කුරුන්දි මහ වෙහෙර වන්දනා ගාථාව,කුරුන්දිවිහාරවංසය,2023)}}}} }} පැරණි පාලි මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ වලට අනුව කුරුන්දි විහාරය හැදින්වීම සඳහා පද කිහිපයක් භාවිතා කර තිබේ.ඒවා නම්, '''කුරුඤ්ඤ,කුරුන්දි,කුරුන්දී,කුරුන්ද විහාර,කුරුන්දචුල්ලක,කුරුන්දන්කුන්දිය,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දවාපි,කුරුන්දවාසෝක විහාර,කුරුන්දවේලු,කුරුන්දිවෙල්ලි,කුරුන්දිය විහාර,කුරුන්ද පාසක''' යන සංඥා නාමයන් ය.බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිරයන් විසින් රචිත සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ පමණක් කුරුන්දි යන වචනය 102 වරක් සඳහන් වන බව හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි පවසයි.<ref>{{cite book |title=පාලි අට්ඨකථා සාහිත්‍යයෙන් හෙළිවන අවිද්‍යමාන වූ සීහළට්ඨකතා සාහිත්‍යය |author= හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි |volume= p.117 |language=සිං |isbn = }}</ref>ඊට අමතරව "කුරුන්දි" යන වචනය කඞඛාවිතරණියේ ද සඳහන් කර ඇතේ අතර ඉන් හා සමන්තපාසාදිකාවේ ද සඳහන් කුරුන්දි යන වචන තුළින් අදහස් කර ඇත්තේ කුරුන්දි අටුවාව බව පෙනේ.<ref>{{cite book |title=කඞඛාවිතරණී(1930) |author= (සංස්)හේමපාල මුණිදාස |volume= pp.111 සහ 140 |language=සිං |isbn = }}</ref>සමන්තපාසාදිකාවේ සහ මනෝරථපූරණියෙහි කුරුන්දකවාසී ඵුස්සමිත්ත නම් තෙර නමක් පිළිබඳව සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=මනෝරථපූරණිය(1945) |author= (සංස්)හේවාවිතාරණ |volume= p.78 |language=සිං |isbn = }}</ref> ඊට අමතරව [[පළමුවන අග්බෝ රජු]] (ක්‍රි.ව.561-595) විසින් මෙම විහාරය තවදුරටත් වැඩිදියුණු කරමින් නැවත කර වූ බවත්,කුරුඳු වැව නමින් වැවක් කර වූ බවත්,ඊට අමතරව තුන් යොදුනක් දුර සහිත පොල් උයනක් ද කරවා පූජා කළ බවත් මහාවංශයේ සඳහන් වේ.ඊටත් අමතරව අස්වැද්දීම උදෙසා මහා සිව නම් කුඹුරු යායක් ද,ආරාමික අතවැසියන් සියයක් ද ලබා දුන් බවත්,විහාරය අසලින් අම්බිලපණ්ණ නම් විහාරයක් හා ඒ නමින් යුතු ගමක් ද නිර්මාණය කර මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාහට ලබා දුන් බව මහාවංශය තුළ වැඩදුරටත් සඳහන් වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=95}}:සතළිස් එක්වන පිරිච්ඡේදය,15)සියලු දෙය සාංඝික වන පරිදි කුරුන්ද නම් විහාරය ද කරවා,එනමින් ම වැවක් කරවා,තුන් යොදුනක් පමණ පළල පොල් උයනක් ද කරවා,16)මහාසිව නමින් කුඹුරු යායක් ද අස්වද්දන්ට ලබා දී ලාභ සත්‍කාර සම්මාන සහිතව ආරාමිකයන් සියයක් ද දුන්නේ ය.17)ඒ විහාරය අසල අම්බිලපණ්ණ නමින් වෙහෙරක් කරවා එනමින් ම යුතු ගම්මානයක් මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාට දුන්නේය.</ref><ref>{{cite book |title=සිංහල මහාවංශය, 41 වන පරිච්ඡේදය |author= බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,නැදිමාල |volume= p.189 |language=සිං |isbn = }}</ref> පැරණි කුරුඳු වැවෙහි බැම්මට පහළින් [[පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ]] හෙවත් සිරිසඟබෝ රජු (ක්‍රි.ව.246-248) විසින් තවත් විහාරයක් කරවූ බවටත්,ඊට බොහෝ කලකට පසු [[පස්වෙනි දප්පුල රජ]], පළමු රාජ්‍ය වර්ෂයේ (ක්‍රි.ව.965) මෙහි එක් විහාරයක නැවත භික්ෂු සංඝයා නතරකළ බවටත් මූලාශ්‍ර තොරතුරු වන බව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා වැඩිදුරටත් සදහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }}</ref>ඊටඅමතරව,තුන්වන සිරිසඟබෝ හෙවත් හතරවන අග්බෝ රජු (ක්‍රි.ව.662-678) විසින් කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණෙහි ප්‍රාසාදයක් කරවූ බවත්,<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=141}}:සතළිස් සතරවන පරිච්ඡේදය,21)මේ රජු කපුරු පිරිවෙණ ද,කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණ ද,එසෙයින් ම මහාරාජාගාරයෙහි ද ප්‍රාසාදයක් කරවීය.</ref>[[දෙවන දප්පුල රජ|දෙවන දප්පුල රජු]] සහ රජුගේ සේනා නැමැති රාජමෙහෙසිය විසින් ප්‍රාචීන විහාරය හෙවත් පූර්වාරාමයේ ප්‍රාසාදය පිළිසකර කළ බවත්,ඊට අයත්ව තිබූ උස්විටිගම නිසරුව තිබූ බැවින් එයද සරාසාර කරවූ බවත් මහාවංශයේ දැක්වේ.<ref>{{cite book |title= මහාවංශය 2 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි |volume= pp.181 |language=si |isbn = 978-955-687-182-1 }}</ref>එහි දැක්වෙන ප්‍රාචීන විහාරය බොහෝ විට පියන්ගල කන්දේ පිහිටි කුරුන්දි ප්‍රාචීන විහාරය විය හැකි බව හෙන්රි පාකර්ගේ මතය වේ.<ref>{{cite book |title= Ancient Ceylon |author= H.Parker |volume= |language=en |isbn = }}</ref>වර්තමානයේ ද මෙම ස්ථානයට "කුරුන්දන්මලේ පියංකල්ලු" යන නමින් හැදින්වේ.එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ට අනුව "පියංගල" යන නම පසුකාලීනව එසේ "පියංකල්ලු" නමින් ව්‍යවහාර වන්නට ඇත.<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.412-416 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref>තුන්වන දප්පුල රජුගේ පුත්‍රයා වන [[තුන්වන මිහිඳු රජ|තුන්වන මිහිඳු රජු]] (ක්‍රි.ව.801-805) තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගම හෙවත් කුරුන්දියට පැමිණ කුරුඳු වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිදුවා රජු විසින්ම ශිලා ලේඛනයක් ස්ථාපිත කළ බවත් එම ශිලා ලේඛනය මඟින් තහවුරු කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central,Central and Northern Provinces,Annual Report 1905 |author= H.C.P.Bell |volume= pp.32-34 |language=en |isbn = }}</ref> දාඨෝපතිස්ස රජු දවස ජේතවන විහාරයට අයත් කුරුන්දචුල්ලක පිරිවෙනේ වැඩසිටි "දාඨාවේධක" නම් භික්ෂුවක් අන්‍ය වූ ප්‍රතිසංයුක්ත වචන ලියා තැබූ බව මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.<ref>{{cite book |title=වංසත්ථප්පකාසිනී,මහාවංස ටීකාව 2001 |author= අකුරටියේ අමරවංස නාහිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක |volume= pp.123 |language=සිං |isbn = }}</ref> [[පළමුවන විජයබාහු රජ|පළමුවන විජයබාහු රජු]] (ක්‍රි.ව.1065-1120) විසින් සොලී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පරිහානියට පත් වූ කුරුන්දි මහා විහාරය නැවත කර වූ බවත් මහාවංශය තුළ දැක්වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=289}}:පනස් අටවන පරිච්ඡේදය,58)පණ්ඩුවාපි වෙහෙර,පාඨීන වෙහෙර,රක්ඛචේතිය පබ්බත විහාරය,එසේම මණ්ඩලගිරි විහාරය,මඩුලත්ථ විහාරය ද කරවීය.59)උරුවෙල නම් විහාරය ද දේවනගර විහාරය ද මහියංගණ විහාරය හා සිතලග්ගමක ලෙණත් කරවීය.60)දඹකොළ විහාරය ද එසේම ගිරිහඩු සෑ විහාරය ද කුරුන්දිය විහාරය ද සඳුන්ගිරි විහාරය ද කරවීය.</ref>[[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] පාලන කාලයේ දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයන් වන කාළිංග මාඝ විසින් බඳින ලද කඳවුරු 15 අතරට කුරුන්දිය ද අයත් වූ බවත් එම කඳවුරු [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] සේනාව විසින් මුදවාගත් බව මහාවංශයේ සහ නිකාය සංග්‍රහයේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි |volume= pp.381 |language=si |isbn = 978-955-687-186-9 }}</ref><ref>{{cite book |title=නිකාය සංග්‍රහය(2011) |author= (සංස්)සිරි තිලකසිරි |volume= p.46 |language=සිංහල |isbn = }}</ref><ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.412-416 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref><ref>{{cite book |title= Historical topography of ancient and medieval Ceylon |author= Nicholas C.W. |volume= Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society,New Series(Vol Vi)pp.86-87 |language=en |isbn = }}</ref><ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|සිංහල||407,410පිටු}}83 වන පරිච්ඡේදය: එකල්හි සම්පතින් ප්‍රසිද්ධ වූ පුලස්ති පුරයෙහි ද,කොටුසරගම් හිද,එසේම ගංතලාවෙහි ද,කාකාලය ගම්හි ද,පදී රට ද,කුරුන්දියෙහි ද,මනාමත්හි ද,මාතොට ද,එසේම මන්නාම් පටුනෙහි ද,පුලවෙෂටි නම් තොටද,එසේම වැලිගම ද,මහත් වූ ගෝනරට ද,එසේම ගෝනුසුරට ද, මීපා තොටද,එසේම හුරා තොට ද,මේ ආදී තන්හි කඳවුරු බැඳ බලාත්කාර කොට බොහෝ කල් වසන්නා වූ මාසේන්ද්‍ර,ජයබාහු නම් දෙමළ රජුන් දෙදෙනා ගේ සතළිස් දහසක් වූ ද්‍රවිඩ කේරළ යෝධයෝ කුන්තායුධ ගත් සිංහල යෝධයන් විසින් දැඩිසේ පෙලන ලද්දාහු... {{harvnb|නිකාය_සංග්‍රහය,සංස්.සිරි තිලකසිරි|2011|46පිටුව}}විජයබාහු වත්හිමි නම් මහා රජාණන්ගේ අතිජාත පුත්‍ර වූ ශත්‍රැපංක විශේෂ විශෝෂණ ගරන්මාර්තණ්ඩ මණ්ඩලායමාන වූ ජම්බුණිපුර නිවාසී වූ කලිකාල සාහිත්‍ය සර්වඥ පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු නම් මහ රජාණෝ සිරිලක රජ පැමිණ අධිකතර රාජාභිමාන උපදවා පොලොන්නරු, පුලච්චේරි, කොටසර, ගංතළා, කවුඩාපුලු,'''කුරුඳු''', පඳිමාන, මතුගොණ, දෙබර පටන, ඌරාතොට, ගොමුඩු, මිපාතොට, මණ්ඩලී, මන්නාරම් ආදී වූ ඒ ඒ ස්ථානයෙහි කඳවුරු බැඳ උන් දෙමළ, මළල, ජාවකාදී වූ සතුරු වියවුල් සන්සිඳුවා, සකල ලංකාතලය හස්තගත කොට, රාජ්‍ය ශ්‍රී විඳිමින්, ශ්‍රී වර්ධනපුරාදී නානා ස්ථානයෙහි විසිතුරු විහාර කරවා මහාසංඝයා වහන්සේ එහි වස්වා, චීවර, පිණ්ඩපාත, සයනාසන, ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන සිවුපස දානයෙන් උපස්ථාන කොට වසන්නාහු...."</ref> පසුව පැමිණි [[චන්ද්‍රභාණු]] නම් ආක්‍රමණිකයා ද [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජු|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ]] විසින් මුල් වරට පරාජය කර පළවා හරනු ලැබ දෙවන වර සොළීන් ද,ජාවක මහ සෙනඟක් ද සහිත ව කුරුන්දියේ සිංහල සෙනඟක් ද සහිතව ගොස් යාපහුවේ කඳවුරුලාගත් බව පූජාවලියේ දැක්වේ.<ref group="උපුටාගැනීම"> {{harvnb|පූජාවලිය_සංස්.කිරිඇල්ලේ_ඤාණවිමල_හිමි|1963|පිටුව 802}}​"එකල පෙරවක් පිය රජහුගේ යුද්ධයෙහි පැරද පැලෑ චන්ද්‍රභානු රජු හා ජාවක මහ සෙනග සොළී පාඬින් ගෙන මාවටු බැස '''කුරුඳු''' පදී මානාවතු ගොනදෙබර පටන් ආදි තන්හි සිංහල බලසෙන් ගෙන පෙරලා අවුත්,යාපවු ගල් සිසාරා, අතුරු නොදී කඳවුරු බැඳ මේ වක පෙර වක සේ ආ පසුයෙහි නො යම්හ, මේ තුන් රජය තොපට නො හරිම්හ, දළදා පාත්‍ර ධාතු දෙව, රජ වොටුනු දෙව, රාජ්‍ය දෙව සටන් හෝ කරව යි සැහැසි වහසි කියා කියා යවූහ." </ref> නමුත් ඉතිහාසයේ වසර 21 ක් පුරාවට සිදුවූ දරුණු කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග කොටසට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මේ ප්‍රදේශ ද බොහෝ දුරට ජනශුන්‍ය වූ බව පෙනේ.ඒත් සමඟම මේ පුදබිම් ද වනාන්තරගත විය.<ref>{{cite book |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි |volume= pp.357-360 |language=si |isbn = 978-955-687-186-9 }}</ref>පසු කාලිනව ලන්දේසී පාලන සමයේ දකුණු ඉන්දියාවේ සිට ලංකාවට වහල් සේවය සඳහා ගෙනෙන ලද වෙල්ලාල දමිළ ජනතාව මෙම ජන ශූන්‍ය ප්‍රදේශවල පදිංචි වීමත් සමඟ බොහෝ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන විනාශ වූ බවත් මෙම පුරාවිද්‍යා භූමියෙහි ද ගොඩනැගිලි කඩා බිඳ දමා, ගෙන යා හැකි ද්‍රව්‍ය ඉවත් කර ගෙන ගිය බව යටත් විජිත සිවිල් සේවා නිලධාරියකු වූ අයිරිෂ් ජාතික ජෝන් පෙන්රි ලෙවිස් මහතා 1895 දී සිය A manual of the Vanni District, Ceylon කෘතියෙහි වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.ඇතිව තිබෙන තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගෙන 1933 දී රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් මෙම ස්ථානය පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් ලෙස නම් වන්නේ ඒ අනුවය.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.314 |language=en |isbn = }}</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 420 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබේ.ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව්, කුරුන්දි විහාරය ද අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. මෙහි ඇති තවත් විශේෂත්වයක් වන්නේ මෙරට උතුරු ප්‍රදේශයේ වඩාත් ම දුරස්ථ ව පිහිටි පබ්බත විහාරය කුරුන්දි පබ්බත විහාරය වශයෙන් මේ දක්වා වාර්තා වීමයි. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ​​මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයට අනුව, විහාරය තුළ පිහිටා ඇති සියලු ගොඩනැගිලි ‘මුඛ්‍ය’ හා ‘ගෞණ’ යනුවෙන් කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ. මුඛ්‍ය හෙවත් ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහකි. ඒවා නම්, චෛත්‍යය (ස්තූපය), බෝධිවේශ්මය (බෝධිගෘහය/බෝධීන් වහන්සේ), ප්‍රතිමාලය (පිළිම ගේ) හා සභා (පෝය ගෙය) යන ඉතා ම වැදගත් පූජනීය ගොඩනැගිලි හතරත්, භික්ෂූන් වහන්සේගේ වාසභවනය වූ ප්‍රාසාධයත් ය.<ref group="සවිස්තර"> ‘ප්‍රාසාදය’ යනු පොදු ව්‍යවහාරයේ යෙදෙන්නක් වුව ද මේ අවස්ථාවේ දී එය විහාරයේ ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් වහන්සේ වැඩ සිටි නේවාසික ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් සැළකීම වඩා සුදුසු වේ.</ref> පබ්බත ආරාමය අයත් වර්ගය අනුව, ඒ ඒ ගොඩනැගිලි පිහිටන ස්ථාන වෙනස් විය හැකි නමුත් ආරාම භූමිය තුළ එම එකිනෙක ගොඩනැගිලි බෙදී විහිදී යන ආකාරය පිළිබඳ පොදු මූලධර්ම ද දැකිය හැකි වේ. වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර කෘතියට අනුකූල ව, විහාරාභ්‍යන්තරයේ පිහිටා ඇති ගොඩනැගිලිවල ස්ථානගත වීම සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ ප්‍රධාන දොරටුව නැතහොත් පිවිසුමේ පිහිටීම හා එහි දිශාගත වීම අනුව ය. ඒ අනුව, ශුද්ධ භූමියට ඇතුළු වන බැතිමතාට පළමුවෙන්ම ඇස ගැටෙන්නේ චෛත්‍යය හා බෝධීන් වහන්සේ යි. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුවේ ඒ ඒ පූජනීය ගොඩනැගිලි විහිදී ඇති ආකාරය නැතිනම් ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී මෙකී ශිල්ප ග්‍රන්ථාගත කරුණු ඒ සඳහා ද පොදු බව තහවුරු වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xliv,xlvi |language=si |isbn = }}</ref> ​පබ්බත වර්ගයේ ආරාම නිර්මාණය කිරීමේ දී මූලික පදනම වන්නේ ‘පූර්වයෙන් අර්ථ දක්වන ලද සැලැස්මක්’ නොමැති නම් ‘මනඃකල්පිත වූ භූමි සැලැස්මකි.’ මෙහි දී අදාළ භූමි මණ්ඩලය කෝෂ්ට හෙවත් කොටු නවයකට නොහොත් 25කට බෙදනු ලැබේ. කෝෂ්ඨ නවයකින් යුතු වාස්තු මණ්ඩලය ‘පීඨ’ නමින් ද, කෝෂ්ඨ විසි පහකින් යුක්ත වාස්තු මණ්ඩලය ‘උපපීඨ’ නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ. මේ වාස්තු මණ්ඩලයක යම්කිසි කෝෂ්ටයක් හෙවත් පරිශ්‍රයක් සාමාන්‍යයෙන් නම් කරනු ලබන්නේ ඊට අධිගෘහිත යැයි සලකනු ලබන වාස්තු දේවතාවාගේ නමිනි.මේ පීඨයන්ගේ මධ්‍ය මණ්ඩලය නිශ්චිත ව ‘බ්‍රහ්ම’ වෙනුවෙන් වෙන් වේ..<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xliv,261 |language=si |isbn =}} </ref> [[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍalaya.jpg|thumb|250px|උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය<ref>{{cite book |title=Comparison of the forty seven "Panchavasa" Monastery Plans with Archaeological Material,Manjusri Vastuvidyasastra |author= M.H.F.Jayasuriya,Leelananda Premathilake and Ronald Silva |volume= Bibiliotheca Zeylanica Series |language=en |isbn = }}</ref>]] ​වාස්තු මණ්ඩලය නියෝජනය කරනු ලබන කෝෂ්ට හෙවත් කොටු ආරාමයට අයත් විවිධ ගොඩනැගිලි සඳහා වෙන් කරනු ලැබේ.උපපීඨ සැලැස්ම අනුව සංවිධානය වූ ප්‍රධාන ආරාම ප්‍රභේදය වන්නේ කුරුන්දි විහාරයෙන් ද නියෝජනය වන හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදයයි. (ප්‍රධාන පිවිසුම යෙදෙන දිශාව අනුව, හස්ත්‍යාරාමයේ තවත් ප්‍රභේද හතරක් හා හස්තිවික්‍රාන්තයේ ප්‍රභේද හතරක් වශයෙන් එකිනෙකට වෙනස් සැලසුම් අටක් පවතී). ඒ අනුව, මෙම විහාර සැලසුමේ දී ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහ, සිටගෙන සිටින ඉරියව්ව දක්වන විශාල හස්තියෙකුගේ විවිධ අඟපසග පොළොවේ ස්පර්ශ වන ස්ථාන අනුව පිහිටුවා ඇත..<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xlvii |language=si |isbn = }}</ref> ​මේ අනුව, නැගෙනහිර දෙසින් ප්‍රධාන පිවිසුම සහිත හස්ත්‍යාරාම ආකෘතියට අනුව ගොඩනඟා ඇති කුරුන්දි කන්දේ පබ්බත විහාරය ද ඇතුළු ඒ ප්‍රභේදයට අයත් ආරාමයක ඒ එකිනෙක ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩල අනුව පහත අයුරින් මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථය තුළ විස්තර වේ. {{Blockquote |text= '''"​පූර්වද්වාරය සහිත හස්ත්‍යාරාමය (පහත සඳහන් අයුරු) සැලසුම් කරනු ලබන්නේ යි. බ්‍රහ්මස්ථානයෙහි සභාශාලාව කරන්නේ යි. විතථයෙහි බෝධිය නියමකරන්නේ යි. ඊශානයෙහි චෛත්‍යය ද, සුග්‍රීවයෙහි ප්‍රතිමාලය ද, රුද්‍රරාජාංශයෙහි ප්‍රාසාදය ද වන්නේ ය. පංචාවාසයෝ (මෙසේ) විශේෂයෙන් (දක්වන ලදහ)."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. 51 |language=si |isbn = }})<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. 51 |language=si |isbn = }}</ref>}}}}}} [[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍala of Kurundi Vihara.jpg|thumb|250px|කුරුන්දි පබ්බත විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය තුළ ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පිහිටා ඇති ආකාරය]] කුරුන්දි විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය සලකා බැලූ විට ස්ථූපය "ඊශ" කෝෂ්ටය තුළ ද,බෝධිඝරය "විතථ" කෝෂ්ටය තුළ ද,පිළිමගෙය "සුග්‍රීව" කෝෂ්ටය තුළ ද,උපෝසථඝරය "බ්‍රහ්මා" කෝෂ්ටය තුළ ද හා ප්‍රාසාදය "රුද්‍ර" කෝෂ්ටය තුළ ද පිහිටා ඇත. ===ප්‍රධාන පිවිසුම් පියගැට පෙළ=== කුරුන්දි කන්ද මත පිහිටි පබ්බත විහාරයේ පූජනීය, වන්දනීය වාස්තු නිමැවුම් පිහිටි මැද මළුව දක්වා වූ ප්‍රධාන පිවිසුම කන්දේ උතුරු දෙසින් පැවති බවට විධිමත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සාධක දැකගත හැකි වේ. කබොක් ගල් ප්‍රමුඛ ව කළු ගල් ද යොදාගනිමින් නිමවා පැවතින්නට ඇති මෙම පියගැටපෙළ කන්දේ උතුරු දෙසින් කුරුන්දි වාපි නැතිනම් ආසන්නයේ පිහිටි පෞරාණික වැවේ බැම්මේ දකුණු කෙළවර වෙත යොමු වී පැවත තිබී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.94 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​ ​දැනට මතුපිට පවතින සාධක අනුව වුව අගනා මෙන් ම මනස්කාන්ත වාස්තු නිමැවුමක් වශයෙන් හඳුනාගත හැකි මෙම පියගැට පෙළේ සාධක කන්දේ උතුරු ප්‍රපාතයේ ස්ථාන කිහිපයකින් ඉස්මතු වී ඇති ආකාරය දැක ගත හැකි වේ. එයින් තැන් දෙකක දී පියගැට පෙළේ දෙ පස ස්ථානගත කර පැවති මුරගල් යුගල දෙකක ඉහළ කොටස් දැකගත හැකි වේ. කන්ද පාමුලට ආසන්න ව දැකගත හැකි එක් මුරගල් යුග්මයක් එකිනෙක පරතරය මීටර් 4.5ක් වන සේ පිහිටා ඇත. ඒ තැන් සිට මීටර් කිහිපයක් ඉහළින් පිහිටා ඇති අනෙක් මුරගල් යුග්මයේ පරතරය මීටර් 3.9කි. ​දැනට පොළොවෙන් ඉස්මතු වී ඇති සාධක අනුව මෙම එක් මුරගලක පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 40×16 ප්‍රමාණයේ වන අතර ඒවා කැටයම් රහිත වාම් නිර්මාණ බව පෙනී යයි. අනුරාධපුරය හා තදාශ්‍රිත පබ්බත විහාරාරාමයන්හි දැකගත හැකි එවැනි ආකාර මුරගල් සමඟ මෙම මුරගල් බෙහෙවින් සමපාත වන බව පෙනේ. මෙම පියගැට පෙළේ පඩි, කබොක් ගල් භාවිතයෙන් නිමවා ඇති සෙයක් පෙනී යයි. කෙසේ නමුත් තවමත් පිවිසුම් පියගැට පෙළ කැණීම් කර ඉස්මතු කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.95 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===මාධ්‍යමික මළුව(වන්දනීය මැද මළුව)=== අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ දී වඩාත් ප්‍රචලිත වූ විහාර වර්ගයක් වන පබ්බත විහාරයක පවතින පොදු වාස්තුවිද්‍යා සැලැස්මට අනුගත ව එයට අයත් වන්දනීය වාස්තු නිර්මාණ ඉදිකරනුයේ පරිවාර වාස්තු නිමැවුම් අන්තර්ගත බිම් මට්ටමට වඩා උස් වූ මළුවක් මත ය. මේ මළුව ‘පූජනීය ගොඩනැගිලි අන්තර්ගත මළුව’ හෙවත් ‘මාධ්‍යමික මළුව’ වශයෙන් නම් කළ හැකි අතර ස්තූපය, පිළිම ගෙය, බෝධි වෘක්ෂය හා විනය කර්ම සිදු කළ පෝය ගෙය ඇතුළු පූජනීය ගොඩනැගිලි මෙම පරිශ්‍රය තුළ ස්ථාපිත කර ඇත. ඒ සම්ප්‍රදායට අනුගත ව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයෙත් මැද මළුව ස්ථාපනය කර ඇත. අනුරාධපුරය පැරණි නගරයේ පිටත වළල්ලක ස්වරූපයෙන්,ස්ථාපනය කර ඇති කුරුන්දි විහාරය ඇතුලු බොහෝ පබ්බත විහාරයන්ගේ සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පුරාණ ශිල්ප ග්‍රන්ථ වලට අනුකූල ආකාරයෙන් ඒවා ස්ථාපනය කර ඇති බව හඳුනාගත හැකි ය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.95,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​කුරුන්දි කන්දේ මුදුනේ සිවු දෙසින් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ප්‍රාකාර බඳවා ඒ තුළ සමතලා බිමක් ඇති කොට පූජනීය මළුව සකසාගෙන ඇත. මෙම මාධ්‍යමික මළුව නැගෙනහිර බටහිර දිශානුගත ව සැලකීමේ දී දිගින් මීටර් 120ක් පමණ හා පළලින් මීටර් 100ක් පමණ වේ. පෙර ද දැක්වූ පරිදි මෙම ප්‍රාකාරය විධිමත් ආකාරයෙන් කබොක් ගල් යොදාගෙන කරවා ඇති අතර සාමාන්‍ය උස, තැනක දී මීටර් 3ක් පමණ වන මුත් පොළොවේ පිහිටීම අනුව තැනින් තැනට එහි උස වෙනස් වේ. මෙම පූජනීය නිර්මාණ අන්තර්ගත වූ මධ්‍ය අංගණය සඳහා ඇති ප්‍රමුඛ ප්‍රවේශය මළුවේ නැගෙනහිර ඉමෙන් යොදවා ඇත. එම නැගෙනහිර ඉමේ දකුණු අන්තයේ සිට මීටර් 20ක් පමණ දුරින් මෙම පිවිසුම් පියගැටපෙළ ස්ථානගත කර ඇති අතර මීටර් දෙකක පුළුලකින් යුතු ගල්පඩි 7කින් එම පිවිසුම සමන්විත වේ. ඒ අනුව, මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයෙහි දක්වා ඇති ලක්ෂණ අනුව බැලීමේ දී කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද පිහිටි, ප්‍රධාන මළුවේ ප්‍රධාන දොරටු දෙකක් වූ අතර එයින් ප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් මහාද්වාරය නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇති අතර ම උපප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් පක්ෂ ද්වාරය(කුඩා දොරටුව) උතුරු දෙසට යොදවා ඇත. මේ අනුව, ප්‍රධාන දොරටුව මෙම ආරාමය වෙත පිවිසීම සඳහාත් පක්ෂ ද්වාරය වන්දනාව අවසන් කර එම මළුවෙන් පිටවීම සඳහාත් භාවිත වන්නට ඇත..<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.97,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව=== කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වන්දනීය මැද මළුවේ ඊසානදිග කෙළවරට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම ස්තූපය නටබුන් ව, ස්තූපයක් බව හඳුනාගැනීමට පවා නොහැකි තත්ත්වයෙන් පැවති බව පූර්ව වාර්තා තුළ දැකගත හැකි වේ. මෙම අගනා ස්තූපය 2021 වසරේ දී ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ ශ්‍රම දායකත්වය ඇතිව විධිමත් ආකාරයෙන් කැණීම් කර මතු කර තිබේ. 2023 මාර්තු වන විට මෙම ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අවසන් කර ඇත. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ දැනට දැකගත හැකි වඩාත් වැදගත් ම හා ආකර්ෂණීය ම වාස්තු නිමැවුම වන්නේ මෙම ස්ථූපය යි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.97,3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> කුරුන්දි ස්තූපය කබොක් ගල් භාවිත කර ගොඩනැගූ මෙරට පැරණි ම ස්තූපය වේ.<ref group="සවිස්තර">කෝට්ටේ යුගයට අයත් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා කබොක් ස්තූප දෙකක් බැද්දගාන ප්‍රදේශයේ දැකගත හැකි වේ.නමුත් එම ස්ථූප දෙකට වඩා කුරුන්දි ස්ථූපය සියවස් ගණනාවක් පැරණිය.</ref> ඒ අනුව, මෙරට පවතින විශේෂ ස්තූපයක් වශයෙන් මෙය හඳුනා ගැනීමේ වරදක් නැත. පවත්නා තත්ත්වය අනුව විෂ්කම්භය මීටර් 13කට ආසන්න මෙම ස්තූපය මළුව මට්ටමේ දී වටා ප්‍රමාණය මීටර් 40.6කට ආසන්න වේ. පශ්චාත් කාලීන ව නිධන් හොරුන් විසින් මෙම අගනා ස්තූපයේ මුදුනින් හාරා විනාශ කර ඇති බවට සාධක ස්තූපය ප්‍රතිසංස්කරණයට පෙර (2021 සැප්තැම්බර්) දැකගත හැකි විය. දෙමළ ඊළාම් ත්‍රස්තවාදීන් මෙම ප්‍රදේශයේ ක්‍රියාත්මක වූ කාලවකවානුවේ දී මෙම කලාපයේ උසින් වැඩි ම ස්ථානය වූ මෙම ස්තූපයේ මුදුන යුද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා යොදාගත් බවටත් යම් යම් වාර්තා වීම් වී තිබේ. පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් ඉක්බිති සංරක්ෂණයට පූර්වයෙන් මෙම ස්තූපයේ උස ආසන්න වශයෙන් මීටර් 4ක් පමණ වේ. පේසා වළලු සහිත බෝඩම සෙන්ටිමීටර් 260ක් උසකට නිමවා ඇති අතර එයින් අනතුරු ව ස්තූප ගර්භය ගොඩනඟා ඇත. ස්වාභාවික හේතු හා නොමනා මිනිස් කටයුතු නිසා මෙම පූජනීය ස්තූපයේ උපරි කොටසින් සැලකිය යුතු කොටසක් විනාශ වී පවතියි. බොරදම ඇතුළු ස්තූපයේ යම් යම් ස්ථානවල දක්නට ඇති සාධක අනුව, මෙම හුරුබුහුටි අනර්ඝ ස්තූපය හුණු බදාම කපරාරු කර සුදුපිරියම් කර තිබූ බව ද සනාථ වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.103,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Ground plan of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|250px|2021 දී මුල් වරට කැණීම් කළපසු කුරුන්දි ස්ථූපයේ බිම් සැලසුම]] ​ලක්දිව පුරාණ කලා ඉතිහාසය පිළිබඳ ප්‍රාමාණික උගතකු වන, කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ පෙන්වා දෙන ආකාරයට කැණීමෙන් ඉක්බිති අනාවරණය වූ මෙම ස්තූපය මෙරට දැනට පවතින පද්මාකාර හැඩයක් ගන්නා එක ම ස්තූපයයි.එහෙත් එතුමාට අනුව ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු අතරතුර දී ස්තූපයේ එකී පද්මාකාර ලක්ෂණ විනාශ වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.103, 3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> නැගෙනහිර සිට බටහිර දිශානුගත ව මීටර් 20.7ක දිගකින් හා උතුරේ සිට දකුණු දිශානුගත ව මීටර් 19.4ක පළලින් යුක්ත ව බිම් මට්ටමේ සිට මීටර් දෙකකට ආසන්න උසකින් ස්තූපය පිහිටුවා ඇති ස්ථූප මළුව සකසා ඇත. මෙම මළුව ද කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා ඇත. සාමාන්‍ය දිග පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 35× 32×10 ප්‍රමාණයේ කබොක් ගල් ඒ සඳහා භාවිත කර ඇත. ​මෙම ස්තූප මළුවේ පැති හතර ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම හැඩ ගැන්වූ මනබඳිනා බොරදම් හැඩ හා කැටයමින් අලංකාර කර තිබූ බවට පැහැදිලි සාධක පවතින අතර පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 190ක උසක් දක්වා මෙම සාධක ශේෂයන් දැකගත හැකිය. මෙම පැති හතර ම ආවරණය කරමින් පැරණි ස්තූපයන්ගේ අනිවාර්ය අංගයක් වූ ‘ඇත් පවුරක් හෙවත් හස්ථිවේදියක්’ ද පැවතුණු බවට සාධක පවතින මුත් මේ වන විට එය බෙහෙවින් විනාශ වී පවතියි. කිසිදු අලංකාර අංගයකින් තොර ව පළමු ව ස්තූප මළුව සකසා ඉක්බිති, එයට බාහිරින් මෙම අලංකරණ අංග එකතු කර ඇති බව වාස්තු නිර්මාණකරණය පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැහැදිලි වේ. ඒ බාහිර නවකම්, කාලයාගේ ඇවෑමෙන් එහි මුල් බැඳීම්වලින් දුරස් වී වෙන් වී යන ආකාරය කැණීමෙන් පසු පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.97,3rd and 4th paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Kurundi Stupa after conservation.jpg|thumb|275px|කුරන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]] ​ඉදිකිරීම් සිදු කරන ලද අවධියේ ම ස්තූප මළුවේ මෙම අලංකරණ අංග සියල්ල ම ආවරණය වන ආකාරයෙන් සෙන්ටිමීටර් 2ක් පමණ ඝනකම හුණු කපරාරු මගින් ආවරණය කර අලංකාරය තවත් වැඩි කර තිබූ බවට සාධක වර්තමානය වන විටත් ශේෂ වී ඇති හුණු කපරාරු කොටස් මඟින් පැහැදිලි වේ.​ස්තූප මළුව මතට පිවිසීම සඳහා වන පියගැට පෙළ පිහිටා ඇත්තේ මළුවේ බටහිර ඉමෙනි. ඒ අනුව, ස්තූපය වෙත පිවිසෙන්නෙකු නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ යොමා ස්තූප මළුව මතට පිවිසිය යුතු වේ. සැළකිය යුතු අවස්ථාවන් හි දී මෙවැනි ස්තූප සඳහා පිවිසුම් සතර දෙසින් පැවතියත් මෙම ස්තූපය සඳහා පිවිසුම් ඇත්තේ එකක් පමණි. මෙම ස්තූපය පිහිටා ඇති ස්ථානයේ ස්වභාවයත් පිවිසුම් එකක් පමණක් යෙදීමට අනුබලයක් සපයන්නට ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.99,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​ස්තූපය දෙසට මුහුණ යොමු කරමින් ගල් පියගැට දෙකක් නැඟීමෙන් පසු එකී පිවිසුම දකුණු හා වම් අතට බෙදී වෙන් වී ගමන් කරයි. මීටරයක පුළුලින් යුක්ත ව එක් පසෙකට ගල් පඩි 13කින් සමන්විත මෙම පියගැටපෙළ සෙන්ටිමීටර් 330කින් දිග වන අතර අංශක 30ක පමණ නැඟීමකින් යුක්ත වේ. පියගැටපෙළ තරණය කර සලපතල මළුව වෙත පිවිසිය හැකි වේ. ඒ අනුව, වම් පස පියගැටපෙළ භාවිතයෙන් ස්තූප මළුව වෙත පිවිසෙන බැතිමතෙකුට දක්ෂිණාවර්ත ව ඇවිදිමින්, පුදපූජා කිරීමෙන් අනතුරු ව අනෙක් පියගැටපෙළ උපකාරයෙන් මළුවෙන් බැසිය හැකි වේ. මෙම පියගැටපෙළ ස්ථාපනය කර ඇති ආකාරය අනුව, ස්තූප මළුවට පිවිසෙන හෝ එයින් පිටවෙන අයෙකුට ස්තූපයට පිටු නොපාන ආකාරයෙන් එකී කටයුතු සිදු කළ හැකි ය. ​කබොක් ගල් යොදමින් ස්තූප මළුව සකසා ඇති නමුත් ස්තූපයේ වැලිකොන්දේ සීමාවේ සිට සෙන්ටිමීටර් 75ක් දුරින් ආරම්භ වී සෙන්ටිමීටර් 175ක් දක්වා කලාපය ආවරණය වන සේ ගල්පුවරු අතුරා ඇත. මිහින්තලේ පිහිටි කණ්ඨක චේතිය, කටුසෑය හා ඉඳිකටු සෑය වැනි ස්තූපවලත් මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වන අතර ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 7-8 සියවස් කාලයේ දී නිමවෙන බොහෝ කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණයේ ස්තූපයන්හි ස්තූප මළු මත මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වේ.මෙසේ අතුරා ඇති ගල්පුවරු 18 ක් මත යම් දෙයක් ඇඹරීම නිසා ඇතිවන ආවට සලකුණු දැකගත හැකි අතර මෙම ස්තූප වන්දනාවේ යෙදුණු බැතිමතුන් විසින් ඖෂධ හෝ වෙනත් පූජාර්හ දෑ ඇඹරීම නිසා මෙම සලකුණු ඇති වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.99,2nd and 3rd paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Drawing art kurundi stupa.jpg|thumb|275px|සිංහල රජ දවස පැවති කුරුන්දි ස්ථූපය දැක්වෙන උපකල්පිත සිතුවමක්<br>( මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ විසින් සිතුවම් කරන ලද )<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.318 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] වැලි මළුව කෙරෙහි අවධානය යොමු කළවිට එහි උතුරු සීමාව පැහැදිලි ව හඳුනාගත හැකි අතර එහි ඉම, ස්තූප මළුවේ මුල සිට මීටර් 3.1ක පුළලකින් යුක්ත ය. මෙම වැලි මළුව මත අවශේෂ ශිලා නිර්මාණ කිහිපයක් ද දැකගත හැකි වේ. ඒ අතර, ස්තූප සෝපානයට(ස්ථූප පඩිපෙළට) ආසන්නයේ ගල්පඩියක් වශයෙන් භාවිතයට ගන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි ගල් පුවරුවක් පවතින අතර මෙහි දිග, පළල හා උස සෙන්ටිමීටර් 110×20×15 ප්‍රමාණයේ පවති. මතුපිට සුමට කර වාත්තු හැඩයෙන් සකසා ඒ වටා ඉමට ආසන්න ව කාණුවක් කපා සකස් කරන ලද ගල් නිර්මාණයක් ද දැකගත හැකි අතර මෙය ප්‍රමාණයෙන් සෙන්ටි මීටර් 50×40×25 පමණ වේ. එමෙන් ම, දිග සෙන්ටි මීටර් 120ක් ද පළල සෙන්ටි මීටර් 38ක් හා උස සෙන්ටි මීටර් 14ක් වන මේ වන විට කොටස් තුනකට කැඩී ගිය ගල් පුවරුවක් ද වැලි මළුව මත දැකගත හැකි තවත් නිර්මාණයකි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.104,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====මල් අසුන==== ස්ථූපයේ සලපතල මළුවට පිවිස දක්ෂිණාවර්තව ඇවිද යාමේදී වයඹ දෙසින් සෙන්ටිමීටර 240ක දිගින් හා සෙන්ටිමීටර 180ක පළලකින් යුතු මෙන්ම සෙන්ටිමීටර 90 පමණ උසකින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර නිමැවුමක් දැකගත හැකි අතර එය මල් ආසනයක් වශයෙන් ස්ථාපනය කරන ලද්දක් ලෙස විද්වතුන් අනුමාන කරනු ලබයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.100,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====යූපස්ථම්භය==== ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර දිශානුගත ව, කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් ව කරවිකඩ ටැඹ හෙවත් යූපස්ථම්භය,ස්ථූපය කැණීම් කිරීමේදී හමු විය. මෙයටම වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ භාවිත වන්නේ ‘ගජස්ථම්භ’ යන නමයි. එයින් ‘හස්තියෙකු බැඳ තබන කණුව’ යන අදහස ජනිත කෙරේ..<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. 1xxiv |language=si |isbn = }}</ref>දිගින් සෙන්ටිමීටර් 160ක් වූ මෙම යූපස්ථම්භය අෂ්ටාකාර හැඩයක් ගන්නා අතර එහි ඉහළ කෙළවර පද්මාකාර ස්වරූපයක් ගන්නා අයුරින් මනරම් ව නිමවා ඇත. මෙම ලක්ෂණය මෙරට අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ පුදබිම්වල පවතින ස්තූප හඳුනාගැනීමේ මූලික නිර්ණායකයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි අතර අනුරාධපුර යුගයේ මධ්‍ය කාලයෙන් පසු ශීඝ්‍ර ලෙස ව්‍යාප්ත වූ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ නියෝජනය මෙයින් නිරූපණය කරනු ලබයි. ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් මෙම ස්තූපය කැණීම් සිදු කරන අවස්ථාවේ දී ස්ථූප මළුව මත වූ වජ්‍රාසනය මත සෘජු ව පැවතිය දී මෙය කැණීම් මගින් හමු විය.මෙහි ඉහළ කොටස හින්දු අන්තවාදී කොටස් විසින් ශිව ලිංගයක් බවට අසත්‍ය තර්කානුකූල රහිත මතවාද ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කරනු ලැබී ය. නමුත්, පුරාවිද්‍යා සන්දර්භයක් තුළ තබා විග්‍රහ කිරීමේ දී මෙය පැරණි බෞද්ධ වාස්තුවිද්‍යා නිර්මාණය හා සැබැඳි ප්‍රධාන අංගයක් බව කිසි සේත් ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අවස්ථාවක් නොමැති බව විද්වතුන් පෙන්වා දී තිබේ.එයට හින්දු ආගමික ස්වරූපයක් ආදේශ කිරීමට අවම ප්‍රස්ථාවක් ද නොමැති බව ඓතිහාසික ආගමික වාස්තුවිද්‍යාව තුළින් තහවුරු කරනු ලබයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.100,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====වජ්‍රාසනය==== කොටස් වූ යූපස්ථම්භය හමු වූ ස්ථානයට ආසන්නයේ නොමැති නම්, ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර පෙදෙසේ මධ්‍යගත ව දිග සෙන්ටිමීටර් 260ක් ද පළල සෙන්ටිමීටර් 110ක් හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 20ක් පමණ වන්නා වූ මැනවින් සකස් කළ, එහෙත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් වී ඇති ගල් පුවරුවක් දැකගත හැකි අතර මෙය සෙන්ටිමීටර් 55ක් උස වූ ගඩොළු ඝනාකාකාර ආධාරකයක් මත පිහිටුවා ඇත. මෙහි මතුපිට මටසිලිටි ආකාරයෙන් ඔප දමා ඇත. මෙම කදිම ගල් නිමැවුමට ආවරණයක් ද පැවති බවට පුරාවිද්‍යා සාධක පවති. ඒ අනුව, එකී ආවරණය දරා සිටි සෙන්ටිමීටර් 23×13 ප්‍රමාණයේ මීටර් දෙකක උසින් යුතු, මැනවින් සැකසූ ගල්කණු දෙකක් මෙම ගල්පුවරුවේ වම් පසින් සෙන්ටිමීටර් 120ක පරතරයක් ඇති ලෙස දැනටමත් දැකගත හැකි ය. එයට අයත් තවත් එවැනි ගල් කණුවක් මෙම ස්තූපය කැණීම් අවස්ථාවේ දී මෙයින් විතැන් වී ආසන්නයේ ඇති බෑවුමේ රැඳී තිබිය දී සොයාගෙන තිබේ. මෙම නිමැවුම "විදුරසුනක් හෙවත් වජ්‍රාසනයක්" වශයෙන් කිසිදු සැකයකින් තොර ව හඳුනාගත හැකි ය. එනම්, මුල් කාලීන ව බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරූපණය කිරීම සඳහා යොදා ගත් බුද්ධ සංකේත අතරට මෙම විදුරසුන අයත් වන අතර බොහෝ විට බුදුපිළිමය නිරූපණය කිරීමට පූර්වයෙන් බුද්ධ වන්දනා සඳහා බෙහෙවින් ප්‍රකට අනුරුවක් වශයෙන් විදුරසුන හඳුනාගත හැකි වේ. විදුරසුනින්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය නිරූපණය කරනු ලබයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.100,3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Vajrāsana of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|225px|ස්ථූප මළුවේ ඇති වජ්‍රාසනය හෙවත් විදුරසුන හා දෙපස ඇති ගල්කණු සහිත වජ්‍රාසනඝරය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]] පුරාවිද්‍යා හඳුනා ගැනීම් අනුව මෙම ස්ථානයේ දැකගත හැකි බෙහෙවින් ම පැරණි නිර්මාණය මෙම විදුරසුන බව බොහෝ පුරාවිදයාඥයන් පෙන්වා දෙයි. මෙම ස්තූපය හා අනෙකුත් වාස්තු අංග නිමවුණු අවධියට වඩා පැරණි කාලයකට මෙම නිර්මාණය අයත් විය යුතු බව ඔවුන්ගේ අදහසයි. ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පූජනීය වටිනාකම හේතුවෙන් මෙම කුරුන්දි ස්තූපය නිර්මාණය කරන අවස්ථාවේ දී මෙහි ගෙනැවිත් ස්ථාපනය කළ බව සිතිය හැකි වේ.​පසු කාලීන, මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම විදුරසුන මතුපිට යම් විකෘතිතා ඇති වී පවතින බව දැකගත හැකිය. එනම්, යම් කිසි ද්‍රව්‍යයක් ඇඹරීම සඳහා මෙම අසුන භාවිත කර ඇති හෙයින් ඒ මත දළ ආවාට ඇති වී ඇති අතර විවිධ ප්‍රමාණයේ ආවාට 10ක් දක්නට ඇත. පසු කාලීන ව මේ ස්ථානයේ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ බැතිමතුන් විසින් පූජාකර්ම සඳහා ගලගෑම නොහොත් ඇඹරීම සඳහා මෙම ගල් පුවරුව යොදා ගැනීම හේතුවෙන් මේ ලකුණු නිර්මාණය වී ඇති බව විද්වතුන්ගේ නිගමනය වී තිබේ. මුල් කාලීන ව විදුරසුනේ ඇති ආගමික හා පූජනීය වටිනාකම අවම වී ​යාම පෙන්නුම් කෙරෙන අවස්ථාවක් වශයෙන් ද මෙය පෙන්වා දිය හැකි වේ. මෙවැනි ඇඹරුම් නිසා ඇති වූ ආවාට සලපතල මළුවේ ඇති ගල් පුවරු මත ද දැකගත හැකි ය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.101-103 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====පා දෝවනිය==== ස්තූපයට බටහිර දිශාවෙන් තරමක් වම් පසට වන්නට වැලි මළුවේ දිග හා පළල මීටර් 2 බැගින් ද උස සෙන්ටි මීටර් 40ක් ද ගැඹුර සෙන්ටිමීටර් 23ක් ද වූ කබොක් ගලින් සකස් කළ චතුරස්‍රාකාර නිර්මාණයක් දැකගත හැකි වේ. මෙහි මතුපිට හුණු කපරාරු කර තිබූ බවට සාධක ද එය සියුම් ව පරීක්ෂා කිරීමේ දී දැකගත හැකි වේ. ස්තූපය වන්දනා කිරීමේ අරමුණින් ස්තූප මළුවට පිවිසෙන සැදැහැවත් බැතිමතුන්ගේ පාද දෝවනය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ජලය රැස්කර තිබූ නිර්මාණයක් හෙවත් පාද දෝවනියක් වශයෙන් මෙය නම් කළ හැකි වේ. අනුරාධපුර ආදී ප්‍රදේශයන්හි පවතින පුරාණ පූජනීය ස්ථානයන්හි විශේෂයෙන් ම අභයගිරි සම්ප්‍රදායට අයත් පූජනීය ස්ථානයන්හි මෙවැනි ආකාරයේ ගලින් සකස් කළ පා දෝවනි සුලභ වශයෙන් දැකගත හැකි වේ.​මෙම පාද දෝවනියට බටහිර පසින් දිග සෙන්ටිමීටර් 320ක් හා පළල සෙන්ටිමීටර් 310ක් වූ කබොක් ගල් යොදාගනිමින් ම සකස් කළ ඉදිකිරීමකට අයත් පාදමක අවශේෂ ද දැකගත හැකි අතර මෙය කුමක් දැයි නිශ්චය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට ශේෂ වී නොමැත. එහෙත් ස්තූපය සඳහා පුදපූජා සිදු කරනු ලබන අවස්ථාවන්හි දී ඊට අදාළ පූජාර්හ දෑ තැන්පත් කිරීමට යොදාගත් වාස්තු ඉදිකිරීමක ශේෂ විය හැකි බවට විද්වතුන් මත පල කර තිබේ.නමුත්, මේ පිළිබඳ පැහැදිලි සාධක නොලැබෙන නිසා මෙම නිර්මාණය මෑතක කළ එකක් වීමට ද ඉඩ ඇති බවට සමහර විද්වතුන් මුල් අදහසට විරුද්ධ මතයක් ද පල කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.103,3nd and 4rt paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 80%; width: 100%;" |- |+ style="background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center"|කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව කැණීමෙන් ලැබුණු පුරාවස්තු<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.150-155 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> |- | style="background:#DEB887; text-align:center"|[[File:Kurundi stupa excavation.jpg|200px]]කුරුන්දි ස්ථූපය<br />( පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් පසු දිස්වුන ආකාරය ) | <gallery> File:Artifacts kurundi stupa11.jpg|ස්ථූපයේ පද්ම බොරදම ඊසාන කාර්තුව File:Artifacts kurundi stupa 12.jpg|ස්ථූපයේ නටබුන් වී ඇති හස්ති ප්‍රාකාරය File:Artifacts kurundi stupa15.jpg|කැබලි තුනකට වෙන්ව ඇති යූපස්ථම්භය File:Artifacts kurundi stupa13.jpg|කැබලි වලට කැඩී ඇති විදුරසුන හෙවත් වජ්‍රාසනය File:Artifacts kurundi stupa14.jpg|හුණු දියකිරීම සඳහා යොදාගන්නට ඇති ගඩොළි මගින් සකස් කළ කොටුවක් File:Artifacts kurundi stupa1.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 1 File:Artifacts kurundi stupa2.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 2 File:Artifacts kurundi stupa3.jpg|යටත් විජිත යුගයේ කාසියක් File:Artifacts kurundi stupa4.jpg|මැටි බිම් ඇතුරුම් ගල් File:Artifacts kurundi stupa7.jpg|පැතලි මැටි උළු File:Artifacts kurundi stupa6.jpg| පැරණි කම්මල් ඇණ File:Artifacts kurundi stupa 5.jpg|සැරසිලි සඳහා යොදාගත් ගඩොළු File:Artifacts kurundi stupa8.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 1 File:Artifacts kurundi stupa9.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 2 File:Artifacts kurundi stupa10.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 3 </gallery> |} ===පිළිමගෙය=== පෝය ගෙයට මීටර් 20ක් පමණ නුදුරින් නිරිත දෙසට නටබුන් 'පිළිම ගෙය' , 'පටිමාඝරය' නැතහොත් 'ප්‍රතිමාගෘහය' පිහිටා ඇත. කබොක් ගල් යොදාගනිමින් නිර්මාණය කළ, දිග මීටර් 26.5ක් ද හා පළල මීටර් 17ක් ද පොළොව මට්ටමේ සිට උස මීටර් 1.2ක් ද වන උස මළුවක් මත මෙම පිළිම ගේ ස්ථාපනය කර තිබේ. බිම්බාලය, ප්‍රතිමාලය, ප්‍රතිමාධාර ආදී විවිධ නම්වලින් හැඳින්වෙන ප්‍රතිමාගෘහය ආරාමයක චෛත්‍ය ළඟට වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වැදගත්කමක් සහිත ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් හඳුනා ගැනේ. ​පිළිමගේ සහිත මළුවට පිවිසීම සඳහා එහි නැගෙනහිර දෙසින් පියගැටපෙළ සකසා ඇත. කළුගල් යොදාගනිමින් නිමවා ඇති මෙහි පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 230ක පළලකින් යුක්ත වේ. මෙම පිවිසුමේ සඳකඩ පහණ පැවති ස්ථානයේ එම සඳකඩ පහණ කඩා එතැනින් පසෙකට ඇද දමා නිධන් සොරුන් විසින් සිදු කළා යැයි අනුමාන කෙරෙන මීටර් 1.7ක දිග හා පළලකින් යුතු මීටර් 2.7 ගැඹුරකිනු යුතු වලක් වාර්තා විය.සඳකඩ පහණ, කොරවක්ගල් හා ගල් පඩි කඩා විසුරුවා දමා ඇති ආකාරයක් මුල්වරට පුරාවිද්‍යා කැණීම් සිදු කිරීමේදී වාර්තා විය.කැබලි වන සේ කඩා විසිරුවා ඇති ​සඳකඩ පහණෙහි කොටස් පිළිම ගෙය ආසන්නයේ දක්නට ලැබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.105 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Side elevation plan of the Kurundi image house.png|thumb|275px|ප්‍රතිමාගෘහයේ පැතිකඩ සැලසුමක්( වර්ෂ 2021)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.109 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] [[File:Front elevation plan of the image house of t Kurundi.png|thumb|275px|කැණීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි ඉදිරිපස සැලසුමක්<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.175 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] පවත්නා සාධක අනුව කළුගල් සඳකඩ පහණේ අරය සෙන්ටිමීටර් 90කි. පහණ මැද ඇති නෙළුම් පද්මය, පලා පෙති හා ගිනිදැල් මෝස්තර පමණක් නිරූපණය කර ඇත. කොරවක්ගල් ද කැටයම් රහිත නැමී හා වක සහිත සරල ලක්ෂණ නිරූපණය කරයි. ගල්පඩිවල මුහුණ පෙදෙස කැටයමින් සරසා ඇත. දොරටුවේ ඇති කළුගලින් සකස් කළ කොරවක්ගල හා සඳකඩපහණ සරල ස්වරූපයෙන් නිමවා ඇත්තේ සංකීර්ණ සැරසිලිවලින් තොර ව ය. මෙම පිවිසුමට අයත් දොරටුපාල රූ නැතහොත් මුරගල් මතුපිට ගවේෂණයේ දී වාර්තා නොවී ඇත.​මෙකී පඩිපෙළ හරහා ගමන් කරමින් පිළිම ගෙයට පිවිසිය හැකි වන අතර බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි, ගන්ධ කුටි ආකෘතිය නිරූපණය කරමින් ප්‍රතිමාගෘහ ආකෘතියට ම නිමවා ඇති මෙම පිළිම ගේ දිගින් මීටර් 15.6ක් හා පළලින් මීටර් 8.2ක් වේ. අන්තරාලයට පිවිසෙන ස්ථානයේ තවත් පිවිසුමක් පැවති බවට සාධක පවතින අතර එහි පිවිසුම් ද්වාරයක් වූ බවට සාධක ඇත. මෙහි ගලින් කළ පිවිසුම් ද්වාර උළුවස්සට අයත් උඩළිපත දැකගත හැකි අතර එය මනරම් වාමන රූ හා වෙනත් රූකම්වලින් අලංකාර කර ඇත. මීටර් 7.6ක දිගින් හා මීටර් 4.2ක පළලින් යුත් අන්තරාලයෙහි සැලැස්ම දැනට ශේෂ වී ඇති ගල්කණුවලින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ හැකි වේ. පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී පිළිම ගේ නිමවීම සඳහා මීටර් 2.75 ක උසකින් යුතු දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 26×20 ප්‍රමාණයේ වන ගල්කණු යොදාගෙන ඇති අතර එවැනි ගල්කණු 27ක් මුල් පුරාවිද්‍යා කැණීම සිදු කරන අවස්ථාවේ දී වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.106 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​පිළිම ගේ ගර්භ ගෘහයේ දිග මීටර් 8ක් හා පළල මීටර් 8.2ක් වේ. පිළිම ගේ බටහිර අන්තයේ මැද කොටසේ දිග, පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 75×47×25 ප්‍රමාණයේ මල් ආසනයක් තැන්පත් කර ඇති නමුත් එම නිර්මාණය එහි මුල් පිහිටුමෙන් වෙනස් කර ඇති බවක් මුල්වරට කැණීම් කළ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ට නිරීක්ෂණය වී තිබේ.ගර්භ ගෘහයේ පැවති බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ කිසිදු සාධකයක් මතුපිටින් දක්නට නොමැති නමුත් මෙහි හිටි පිළිමයක් වැඩ හිඳි බව සිතිය හැකි අතර එම බුද්ධ ප්‍රතිමාව වටා පැදකුණු කළ හැකි ආකාරයෙන් පිළිමගෙය නිර්මාණය කර තිබූ බව පෙනේ. කබොක් ගලින් කරවූ මළුව මත පැරණි ප්‍රතිමා ගෘහය නිර්මාණය කිරීමට යොදාගත් උළු, ගඩොල් හා ගල්කණු කොටස් විසිරී පවතින ආකාරය ද දැකගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.107,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Reconstructed sketch of the Buddha statue at Kurundi Vihara.jpg|thumb|150px|කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙය කැණීමේදී අනාවරණය වූ බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ අවශේෂ අනුසාරයෙන් ප්‍රතිනිර්මිත බුද්ධ ප්‍රතිමා සටහනක්<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.378 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] [[File:Front of the image house of Kurundi.jpg|thumb|275px|කැණීමෙන් පසු පිළිමගෙයි ඉදිරිපස<br>(සංරක්ෂණය කර නොමැත)]] ​ගරු අමාත්‍ය, සිරිල් මැතිව්ගේ කාලයේ දී එනම් 1980 දශකයේ ආරම්භයේ දී හින්දු බැතිමතුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ ඉදි කළා යැයි පැවසෙන හින්දු කෝවිල ද මෙම පිළිම ගේ තුළ ම ඉදි කර පැවති බවට සාධක පවතිි. එයින් පසු වත් 2020 වසරේ දී පමණ නැවතත් මෙම පිළිම ගෙයි පුරාණ පිළිම ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ ම හින්දු ශිව දේවාලයේ ත්‍රිශූල ආදිය ස්ථාපිත කර තිබූ බව ද වාර්තා වී තිබේ. ඒ අනුව මෙම ස්ථානය හින්දු පූජනීය ස්ථානයක් බව පවසමින්, අන්තවාදීන් විසින් මෙම ගර්භගෘහයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ මීටර් 2×1.5 ප්‍රමාණයේ බිමක, පෝට්ලන්ඩ් සිමෙන්ති භාවිතයෙන් බිම සකසා ඇති බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ මත පෙර කී මල් ආසනය තබා එය ඔවුන්ගේ පුදුසුන බවට ​පත්කර ඇති අතර ගර්භගෘහයේ පිවිසුම් ද්වාරයේ ගල් කැබැල්ලක් මත තැබූ කොරවක්ගලෙහි ඇත් සොඬය නියෝජනය කරන වටකුරු ගල් කොටස තබා එයට ශිවලිංග නාමාදේශ කොට මෙම පෞරාණික බෞද්ධ පිළිම ගෙය හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට උත්සාහ කර තිබුණ බවක් පෙනේ.මෑතක් වන තුරු පිළිමගෙයි ගර්භගෘහය ආවරණය වන පරිදි වහලයක් ද කරවා පැවති බව එම ස්ථානයේ දැකිය හැකි මෑත කාලයට අයත් උළු හා ගඩොල්වලින් තහවුරු වෙයි. මෙම පිළිම ගෙයි පවතින සිමෙන්ති වැලි කපරාරුවෙන් සකස් කළ අනුකරණ ගල් කුළුණු ද යොදාගනිමින් හින්දු ආගමික අන්තවාදීන් අනවසර ලෙස පුරාවිද්‍යා ස්ථානය විකෘතිකර තිබේ.වර්තමානය වන විට මෙම අනවසර ඉදිකිරීම් ඉවත් කර ප්‍රතිමාගෘහය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් කර අවසන් කර බෞද්ධ අනන්‍යතාව තහවුරු කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.107.3rd paragraph,108 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> පිළිමගෙය කැණීම මගින් කවන්ධ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක්,අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,බෝධිසත්ව කවන්ධ ප්‍රතිමාවක්,වජ්‍රයක කොටසක්,චක්‍ර සලකුණක් සහ ඊට අමතරව කුඩා ලෝහ මූර්ති කිහිපයක් ප්‍රධාන වශයෙන් හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.155-171 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 80%; width: 100%;" |- |+ style="background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center"|කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රතිමාගෘහය කැණීමෙන් හමු වූ පුරාවස්තු<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.108,156-171 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> |- | style="background:#DEB887; text-align:center"|[[File:Image house of kurundi viharaya.jpg|200px]]ප්‍රතිමාගෘහය<br />(කැණීමෙන් පසු ඉහළ පෙනුම) | <gallery> File:Udalipatha at the image house of the Kurundi.jpg| ඇතුළු පිවිසුමේ උළුවස්සේ ඇති උඩලිපත File:Sandakadapahana of Kurundi Vihara.jpg|පිවිසුමේ ඇති කැබලි කළ සඳකඩපහණෙහි කොටසක් File:Torso Buddha statue kurundi.jpg|කවන්ධ කුඩා හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව File:Standing Buddha statue kurundi.jpg|හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක් File:Avalokiteshvara statue kurundi.jpg|අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂය File:Bodhisattva statue kurundi.jpg|තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක් File:Torso bodhisattva statue kurundi.jpg|කවන්ධ බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් File:Vajra fragment kurundi.jpg|වජ්‍ර කොටස File:Chakra fragment Kurundi.jpg|පූජනීය චක්‍රය File:Small metal figurine kurundi.jpg|කුඩා ලෝහ මූර්තිය File:Carved stone slab kurundi.jpg|කුඩා කැටයම් ඵලකය File:Bodhisattva torso2 kurundi.jpg|ත්‍රිභංග බෝධිසත්ව කවන්ධය </gallery> |} ===බෝධිඝරය=== ස්තූපයේ සිට මීටර් 60ක් පමණ දුරින් ඊට නිරිත දෙසින් බෝධිඝරය ස්ථානගත වී පවතිී. සමස්ත වශයෙන් සලකා බැලීමේ දී වෘත්තාකාර හැඩයක් ගන්නා වාස්තු ඉදිකිරීමක් වන මෙහි අරය දළ වශයෙන් මීටර් 5කි. මෙම බෝධිඝර ගොඩනැගිල්ල සඳහා වූ පිවිසුම් දොරටුව උතුරු දිශානුගත ව ස්ථාපනය කර තිබෙන අතර ඒ අනුව එය ස්තූපය දෙසට යොමු කර තිබෙන බව දැකගත හැකි වේ. මෙම පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 120ක පුළුලින් යුතු ව ගල්පඩි භාවිතයෙන් සකසා තිබූ බව පවතින සාධක අනුව තහවුරු වේ.​කාලයාගේ ඇවෑමෙන් බෝධිඝරය ආවරණය කරමින් වර්ධනය වී ඇති ගොඩැල්ල උපරිම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 110ක් පමණ උස් වේ.​මෙම ගොඩැල්ලේ මැද සිට මීටර් 2.5ක දුරකින් යුතු ගල්කණු 4කින් සමන්විත පළමු වැනි ගල්කණු පෙළක සහ මධ්‍යයේ සිට මීටර් 5ක අරයක් ඇති වන සේ ගල්කණු 8කින් යුතු දෙවැනි ගල්කණු පෙළක නටඹුන් හඳුනාගත හැකිය. මෙම අවස්ථාවේ දී (2021 දී) මතු කරගනු ලැබූ සාධක අනුව මෙහි වට දෙකක් ඇති ගල්කණුවක් සාමාන්‍ය වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 20×20 ප්‍රමාණයෙන් යුතු අතර ඒවායේ උපරිම උස පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 120කි. දෙවැනි ගල්කණු පෙළින් පිටතට විසිරී ඇති කබොක් ගල් සාධක අනුව මෙම බෝධිඝරයේ පාදම ද අනෙකුත් ගොඩනැගිලි මෙන් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා තිබූ බව අනාවරණය වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.109,111_1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Bodhigara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|250px|කැණීම් කිරීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ බෝධිඝරයේ පැතිකඩ සැලසුමක්(වර්ෂ 2021 දී)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.113 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] ​බෝධිඝරයට බෙහෙවින් ආසන්න ව ඊසාන දෙසින් කබොක් ගලින් නිම කළ මීටර් 3.6ක් දිග සහ මීටර් 2.7ක් පුළුලින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩැති යම්කිසි වාස්තු ඉදිකිරීමක් පැවති බවට සාධක දැකගත හැකි වේ. මෙහි දැනට දැකගත හැක්කේ පාදම පිළිබඳ සාධක පමණක් වීමත් විශේෂත්වයකි. පෙර විස්තර කර ඇති පරිදි ස්තූපය ආසන්නයේ ද මෙවැනි නිර්මාණයක් දැකගත හැකි අතර මෙම වන්දනීය ස්ථානයෙහි කාර්ය හා සම්බන්ධ නිර්මාණ අවයව වශයෙන් සැලකීමට අවස්ථාව පවතින බවත්,ඇතැම් විට මෙය බෝධිඝරයේ කාර්යභාරය හා සම්බන්ධ ඉදි කිරීමක් විය හැකි බවත් විද්වත් මතය වී තිබේ.කෙසේ නමුත් මේ දක්වා බෝධිඝරයෙහි කිසිඳු පුරාවිද්‍යා කැණීමක් සිදුව නොමැත. <ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.111,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===උපෝසථඝරය=== පබ්බත විහාර ආකෘතියේ මැද මළුවේ පිහිටි වැදගත් වාස්තු නිර්මාණ අතර 'පොහොය ගෙය' නැතහොත් 'උපෝසථඝරයට' වැදගත් තැනක් හිමි වේ. සාමාන්‍යයෙන්, භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් සිදු කරනු ලැබිය යුතු පොහොය විචාරීම හෙවත් භික්ෂු විනය හා සම්බන්ධව කටයුතු සිදුකිරීම පෝය ගෙය තුළ සිදු කරනු ලබයි. ඊට අමතර ව, විශේෂ අවස්ථාවන්හි දී භික්ෂූන් වහන්සේ එක්රැස් වන ස්ථානයක් වශයෙන් ද එනම්, සන්නිපාත ශාලාවක් වශයෙන් ද පෝය ගෙය භාවිත කරන්නට ඇත.​ස්තූපයට බටහිර දෙසින් ඊට මීටර් 56ක් පමණ නුදුරින් පිහිටි මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ පිවිසුම නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇත. එම පිවිසුමේ වන ගල්පඩි පසින් යට වී පවතින ආකාරය දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව ස්තූපයේ පිවිසුම හා මෙම පෝය ගේ පිවිසුම එකිනෙකට මුහුණ ලා ඇති ආකාරයකින් පවතියි. ආසන්න වශයෙන්, දිග මීටර් 16.5ක් හා පළල මීටර් 9ක් පමණ වන මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සැලසුම ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩයක් ගනී.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.104,2nd and 3rd paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Uposathaghara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|275px|කැණීම් කිරීමට පෙර උපෝසථඝරය හෙවත් පෝය ගෙයි පැතිකඩ සැලසුමක් (වර්ෂ 2021 දී)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.106 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] ​වෙනත් ඕනෑ ම පුරාණ විහාරයක දැකිය හැකි පෝය ගෙවල් මෙන් ම මෙම පෝය ගෙය ද විශාල ප්‍රමාණයේ ගල්කණු භාවිතයෙන් නිමවා ඇත. මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සම්පූර්ණ මුල් සැලසුම අනුව, දිගු අතට ගල්කණු 6 බැගින් වන පළල පේළි 4කින් යුතු ව නිමවා තිබූ මෙම ගොඩනැගිල්ලේ මේ වන විට ගල් කණු 13ක් ආරක්ෂා වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. අනෙකුත් ගල්කණුවලට අයත් කොටස් මෙම ගොඩනැගිල්ලට අයත් භූමිය තුළ ම පතිත වී ඇත. මුල් තත්ත්වයෙන් පවතින ගල්කණු 4ක් දැකගත හැකි අතර ඒවායේ මිනුම් අනුව, සෙන්ටි මීටර් 32x35 ප්‍රමාණයේ ගල්කණුවක පොළොව මට්ටම සිට උස මීටර් 4කි. මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ මධ්‍යයේ පිහිටි ගල්කණුවලට වඩා පිටත වටයේ පිහිටා ඇති ගල්කණු වට ප්‍රමාණයෙන් තරමක් කුඩා ඒවා වේ.​මෙම පෝය ගෙයට අයත් සීමාව තුළ පැරණි ගඩොල් කැබලි මෙන් ම උළු කැබලි ද විසිරී ඇති අතර ඒවා මෙම නිර්මාණය මුලින් පැවති ආකාරය පිළිබඳ අදහසක් ඇති කර ගැනීම සඳහා රුකුලක් සපයයි. ඒ අනුව මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වහළය මැටි උළු සෙවිලි කර තිබෙන්නට ඇත. ගොඩනැගිල්ලේ තැන් දෙකක් නිධන් සොරුන් විසින් සිදුකරන අනවසර කැණීම් මඟින් විනාශ කර තිබෙන බවක් වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.104,4th and 5th paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ප්‍රධාන මළුව හෙවත් ඉහළ මළුව තුල ඇති ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි නටඹුන් වලට අමතරව වෙනත් ගොඩනැගිලි සාධක නටඹුන් විශාල ප්‍රමාණයක් විහාරයේ දෙවැනි මළුව තුළ සහ ඉන් පිටතත් දැකිය හැකි වේ. ====කුරුන්දි විහාරයේ දෙවැනි මළුව==== විහාරයේ උන්නතාංශය වැඩි ම ප්‍රදේශය ආවරණය කරමින් සකසා තිබූ පූජනීය අංගණයේ බටහිර පසින් එහි පැවති ස්වාභාවික පරිසර ලක්ෂණ අනුව යමින් එම ප්‍රදේශයේ බිම් සැලසුම සකස් කර තිබූ බව දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව කබොක් ගල් යොදාගෙන එම මළුවේ සීමා ප්‍රාකාර ඉදිකරවා මෙම දෙවැනි මළුව සකසා ඇති බව ඒ පිළිබඳ සියුම් ආකාරයෙන් විමර්ශනය කිරීමේ දී පෙනී යයි. මිනුම් අනුව පූජනීය ගොඩනැගිලි පිහිටි මැද මළුවට සාපේක්ෂ ව මීටර් 1.5ක් පමණ පහත් වන ආකාරයට මෙම දෙවැනි මළුව සැලසුම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.114,3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>​මැද පිහිටි පූජනීය ගොඩනැගිලි සහිත අංගණයේ වයඹදිග අන්තයේ සිට මීටර් 6කට ආසන්න නුදුරකින් දකුණු පසට වන්නට මෙම පහළින් පිහිටි දෙවැනි මළුවේ එක් කෙළවරක් සීමා වන අතර එහි දකුණු කෙළවර පූජනීය අංගණයේ නිරිතදිග කෙළවර දක්වා ගමන් කරයි. අර්ධකවාකාර ස්වරූපයකින් යුතු ව කඳුවැටියේ ව්‍යාප්තියට අනුරූප වන ආකාරයෙන් බටහිර දෙසට තවත් මීටර් 100ක පමණ දුරකට මෙම දෙවැනි මළුවේ ව්‍යාප්තිය පවතියි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.115,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====විහාරයේ පොකුණ==== දෙවැනි මළුවේ පිහිටා ඇති මෙම පොකුණ පිළිම ගෙය යනුවෙන් විස්තර කළ ගොඩනැගිල්ලට බටහිර දිශානුගතව පිහිටා ඇත. පොළොව මට්ටමේ සිට ගැඹුර දළ වශයෙන් මීටර් 5ක් පමණ වේ. නැගෙනහිර හා බටහිර දිශානුගතව දිග මීටර් 35ක් පමණ ද උතුරු හා දකුණු දිශානුගතව මීටර් 23ක පළලකින් ද යුතු මෙම පොකුණ අනුරාධපුර කාල සීමාවට අයත් වෙනත් මෙවැනි පොකුණු හා සසඳා බැලීමේ දී මධ්‍යම ප්‍රමාණය ඉක්මවා යන නිර්මාණයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි වේ. මෙම මනරම් පොකුණේ සිවු දෙසට ඇති සීමා ඉවුරු කබොක් ගල් බැඳ මැනවින් සකසා තිබූ බවට සාධක වර්තමානයේ වුව දැකගත හැකි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වැඩවාසය කළ භික්ෂූන් වහන්සේගේ දෛනික ජල අවශ්‍යතාව සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස මෙම පොකුණේ එකතු වී පැවති ජලය භාවිත වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.උල්පත් ජලය නොලැබෙන මෙම පොකුණ සඳහා වැසි සමයේ දී ඉහළ මළුව හා දෙවැනි මළුව වෙත පතිත වන වැසි ජලය මෙම පොකුණ වෙත ඇදී එන ආකාරයේ සැලසුමක් තත් යුගයේ දී පවතින්නට ඇති බවට විද්වතුන් අදහස් පළ කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.114,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====වෙනත් ගොඩනැගිලි==== කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුව(ප්‍රධාන මළුව), දෙවැනි මළුව හා ඉන් පරිබාහිර ව කඳු බෑවුමේ විවිධ තැන්වලත් විවිධ ස්වරූපයේ හඳුනානොගත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පවතින බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ අනුව ප්‍රධාන මළුවේ එවැනි ගොඩනැගිලි 5 ක්,දෙවැනි මළුවේ හඳුනානොගත් ගොඩනැගිලි 3 ක් සහ ඊට පරිබාහිරව විහාර භූමිය තුළ හඳුනානොගත් තවත් ගොඩනැගිලි 19 ක් හා එක් කුඩා පොකුණක් වාර්තා වී තිබේ.මෙම වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳ යම්කිසි නිශ්චිත අදහසකට පැමිණීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට තත්ත්වය අනුව දැකගත හැකි නොවුණත් විධිමත් ව සිදුකෙරෙන පුරාවිද්‍යා කැණීම් තුළින් වඩාත් ඵලදායී සාධක මතු කර ගැනීමෙන් පසු ඒ පිළිබඳ වඩා පුළුල් අදහසක් ඇති කර ගැනීමට අවස්ථාව පවතියි. සාපේක්ෂ ව කුඩා ප්‍රමාණයේ මෙම ගොඩනැගිලි බොහෝ විට භික්ෂූන් වහන්සේලාට වැඩවාසය කිරීම සඳහා තනවා තිබූ නේවාසික කුටි විය හැකි බවට විද්වතුන් අනුමාන කෙරේ. මෙම ගොඩනැගිලි සියල්ලක ම පාහේ කබොක් ගල් භාවිතයෙන්, භූමියේ ස්වාභාවික ව පවතින බෑවුම පිළිබඳ සැලකිලිමත් වෙමින් ඒවාට අනුකූල ව දිශානුගත කර ඉදිකර තිබෙන අයුරක් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.111-119 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුන්දි වැව=== [[පළමුවන අග්බෝ රජු|පළමුවන අග්බෝ රජු]] විසින් කුරුන්දි විහාරය වැඩිදියුණු කර නැවත ඉදිකරන විට කුරුඳු වැව ඉදිකළ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.කුරුඳු වැව හෙවත් කුරුන්දි වාපි වර්තමානයේ තන්නිමුරුප්පු වැව බව සී.ඩබ්ලිව්.නිකලස් මහතාගේ අදහස වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය_නිකලස්,සිංහල පරිවර්තනය_සෝමපාලජයවර්ධන|1979|}}:මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ.මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය.මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ.</ref>නමුත් ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා කුරුන්තන් කුළම් සහ තන්නිමරුප්පු කුළම් නමින් ආසන්නව පිහිටි පුරාණ වැව් දෙකක් පිළිබඳව සදහන් කරයි.නමුත් වර්තමානයේ කුරුන්තන් කුළම යනු අතීතයේ දී පළමුවන අග්‍රබෝධි හෙවත් අග්බෝ රජු කළ කුරුඳු වැව විය හැකි බවට තවත් අදහසක් විවෘතව පවතී. {{Blockquote |text='''"පළමුවෙන් කියන ලද ගඟ මිටියාවතේ සිතියම්වල තන්නිමුරුප්පු කුලම් නමින් සඳහන් කර තිබෙන පාළුවට ගොස් නටබුන් වී තිබෙන ඉතා ලක්ෂණ පුරාණ වැවක් ඇත්තේය.මෙම ශක්තිමත් පුරාණ කර්මාන්තයෙහි බැම්ම,උතුරු දකුණු දෙසට පිහිටා තිබේ.නමුත් දැනට එය දියපාර දෙකකින් නරක අන්දමට කැඩී දියකඳ දෙක මනල්ආරු නමින් එකක් වී,දියබෑවුමේ ප්‍රධාන ගංගාව දියකඳ වැඩි කරන්නේ ය.''' '''දැනට වැව් බැම්ම සහ පුරාණ කුඹුරුත් ඇතුළුව,වැව පිහිටි බිම මුළුදා ම ඝන කැලෑවෙන් සහ මූකලානින් වැසී තිබේ.ඉතාම මෑත කාලයක් වනතුරු ඊට ආසන්න භූමි ප්‍රදේශය එහෙම පිටින් ම වන ගත වෙන්ට හැර ඒ සම්බන්ධව කිසිවෙක් කිසිවක් නොදැන සිටියෝ ය.මෙයාකාරයෙන් පුරාණ වටිනා දේපලක් නොපෙනී සැඟවී තිබුන බව පෙනේ.''' '''තවත් කරුත්ත කුලම් නම්ලත් පුරාණ වැවක් හැතැප්ම බාගයක් පමණ උතුරින් ඊසාන දෙසට පිහිටා තිබේ.එය සාදා තිබෙන්නේ කුඩා මිටියාවතක් මැදින් ගලා යන,වාන්ආරු නම්ලත් ශාඛා දියපාරක් හරහා බැම්මක් බැඳීමෙන් ය.මෙයාකාරයෙන් කුරුන්ත කුලම සහ තන්නිමුරුප්පුව,ඊට යා වූ මිටියාවත් තුනේ ම දිය ගලායෑම හරස් කප්නනේ ය.''' '''නමුත් මේ පුරාණ වැව් දෙකේ පවතින අගය තවත් කරුණකින් වැඩිපුරද උසස් කරන්නේ ය.වැවෙන් ඉතිරී යන මහත් ජලයෙන් කොටසක් කඳුවැටිය හරහා,යාව තිබෙන ජලාසයට ගෙනයනු සඳහා තන්නිමුරිප්පු වැව් බැම්මේ කෙළවර පසුකොට අඩි විස්සක් පළලැති ජඹුර ඇළක් කපා තිබෙන බව පෙනේ."''' {{smaller| {{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }} }} }} හෙන්රි පාකර්ට අනුව නයාරු නිම්නය හරස් කර බැඳි මහා ජලාශය තන්නිමුරුප්පුව බවත්,ඉන් සැතපුම් දෙකක් ඊසාන දෙසින් කුරුන්දිකන්ද(කුරුඳුමලේ) අසල පිහිටි වැව කුරුන්දන්කුලම් බවත් ය.තන්නිමුරුප්පුව යන දෙමළ වචනයේ සිංහල අර්ථය වන්නේ දියකඩනය යන්නයි.ඔහුට අනුව තන්නිමුරුප්පුව වැව පාකර් එහි යෑමට පෙර වන්නියේ සහකාර නියෝජිත එස්.හෝටන් සොයාගන්නා තෙක් මුළුමනින්ම මිනිස් වාසයෙන් තොර විය.පාකර් විසින් කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති කුඩා වැවට කුරුන්දන්කුලම ලෙස එම නම ලබා දී ඇත්තේ වැව් බැම්ම අසල තිබූ ශිලා ලේඛනයක වැවට පහළ ජනාවාස ප්‍රදේශය "කුරුන්ගම" ලෙස හඳුන්වා තිබූ බැවිනි.එහි දෙමළ පරිවර්තනය "කුරුන්තන් ඌර්" ය..<ref>{{cite book |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume=p.449 |language=en |isbn = }}</ref><ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.216 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Naga muragala kurundi.jpg|thumb|275px|තන්නිමුරුප්පු වැව අසලින් හමු වූ පෙන 5 ක් සහිත නාග රුව දැක්වෙන ඵලකය<br>(මෙම ඵලක වාරි කර්මාන්ත වර සලකුණක් ලෙස අතීතයේ භාවිතා වූ බවට විශ්වාස කෙරේ)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.202 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] පාකර්ගේම සටහනක දක්වා ඇත්තේ ගොවිතැන් කටයුතු වලට වඩා අසල විහාරයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සහ වැව් බැම්මට පහළ ජනාවාසයේ දෛනික අවශ්‍යතා සඳහා යොදා ගැනීමට " කුරුන්දන්කුලම " ලෙස ඔහු විසින් හදුන්වනු ලබන විහාරය අසල කුඩා වැව තනා ඇති බවයි.<ref>{{cite book |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume=p.448 |language=en |isbn = }}</ref> වර්තමානයේ කුරුන්දන්කුලම ලෙස හදුන්වන කුඩා වැව පිහිටා ඇත්තේ තන්නිමුරුප්පුව වැව හෙවත් පැරණි කුරුන්දි වැවට ඉහළ ඉන්නතාංශයක බැවින් තන්නිමුරුප්පුවේ සිට කුරුඳු විහාරයට හෝ ඒ අසල කුරුඳුගමට ජලය රැගෙන යාමට නොහැකි බවත් මේ නිසා කුරුන්දි විහාරයේ සහ කුරුඳුගම ජනතාවගේ ජල අවශ්‍යතා සැපිරීමට එය ආසන්නයේ සාපේක්ෂව කුඩා වැවක් නිර්මාණය කරන්නට ඇති බවත් පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයන්ගේ මතය වී තිබේ. පුලේන්ද්‍රන් නේසන්ට අනුව පාකර් විසින් කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කළ වැව ප්‍රදේශවාසීන් හඳුන්වන්නේ විලාතිකුලම් ( දිවුල්වැව ) යන නමිනි.කුරුන්දි කන්ද අසල ඇතැයි කියවෙන කුඹුරු ඉඩම්වලට ඔප්පු තිබෙන බවත් ඒවායේ මෙම කුරුන්දන්කුලම වැව හදුන්වා ඇත්තේ විලාතිකුලම් යනුවෙන් බවත් ඔවුන් දක්වා ඇත.මේ අනුව වැලිඔය නිම්නයේ (තන්නිමුරුප්පු) වැව් බැම්මේ සිට නයාරු කලපුව තෙක් අක්කර 12,000 කට වැඩි භූමි ප්‍රදේශයක් යල-මහ කන්න දෙකෙහිම වගා කිරීමට හැකි වන සේ සිදු කළ මහා වාරි නිර්මාණය පළමු වැනි අග්බෝ රජු කරවූ කුරුන්දි වැව ලෙස හදුනා ගැනීම වඩා තාර්කික බව විද්වත් මතය වී තිබේ.සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ අදහස ද වන්නේ පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දවාපිය නම් දැන් තන්නිමුරුප්පු වැව බවයි.<ref>{{cite book |title=මෑත යුගයේ සභ්‍යත්වය (1972) |author= සී.ඩබ්.නිකලස් |volume=I කාණ්ඩය, I භාගය |language=si |isbn = }}</ref>පාකර් කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කර ඇත්තේ නියම කුරුන්දි වැවේ ( තන්නිමුරුප්පු වැවේ ) සිට කිලෝමීටර දෙකක් පමණ ඊසාන දිගින් කුරුඳු විහාරය අසබඩ පිහිටි පියංගල හෙවත් විලාතිකුලම් වැව ( දිවුල් වැව) යි.පදවිය වැවෙන් දියවර ලබන මා ඔය නිම්නය "පදී රට" ලෙස හැදින්වූවා සේ,කලා වැවෙන් දියවර ලබන කලා ඔය නිම්නය "කලා ගං රට" ලෙස හැදින්වූවා සේ,පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දි වැවෙන් ( තන්නිමුරුප්පු ජලාශයෙන් ) දියවර ලබන වැලිඔය නිම්නය කුරුන්දි රට ලෙස ගැනීම නිරවද්‍ය බව විද්වතුන් සනාථ කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume=p 217,218 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුන්දි වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි විහාර නටඹුන්=== කුරුන්දි විහාරය යන්නෙන් හැඟෙන පැරණි බෞද්ධ වාස්තු නටබුන් හා මානව ජනාවාස සාධක මෙන් ප්‍රමාණයක් සංකේන්ද්‍රණය වූ බිමේ තවත් වැදගත් බිම් කොටසක් වශයෙන් පුරාණ කුරුන්දි වැවට ඉදිරියෙන් ව්‍යාප්ත වූ නටබුන් කලාපය හඳුනාගත හැකි වේ. කුරුන්දි පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ විවිධ විද්වතුන්ගේ වාර්තා, මේ වන විට දැකගත හැකි විවිධ ආකාරයේ වාස්තු නටබුන් හා වෙනත් පුරාවස්තු වැනි දේවල් පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීමේ දී මෙම කලාපයේ පවතින සාධක මෙන් ම මෙම කලාපය බෙහෙවින් ම වැදගත් බිම්කඩක් වශයෙන් දැකගත හැකි වේ. නමුත් වළක්වාගත නොහැකි හේතු කිහිපයක් පුරාණ කාලයේ සිට ( අවම වශයෙන් කුරුන්දිවාපියේ වැව් බැම්ම බිඳී යාමෙන් පසුව හා මෙම ස්ථානය නටබුන් ස්ථානයක් වීමෙන් අනතුරුව ) මෙම බිම් පෙදෙසේ ඇති වූ හුදකලා බවත් නොසලකා හැරීමත් මෙන් ම කලින් කලට සිදුවූ ජලයෙන් යට වීම් හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් ම පොළොවට යට වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.120 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> කුරුන්දි විහාර සංකීර්ණයේ දැකගත හැකි වඩාත් පෞරාණික නිර්මාණ වැව් බැම්මට පහළ කොටසේ ඇති බව මූලික නිරීක්ෂණ අනුව වුවත් පැහැදිලි වන අතර සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රයේ දැක්වෙන ආකාරයේ වඩාත් පැරණි නිර්මාණ මෙම බිමේ පිහිටා තිබෙන්නට ඇත. වඩාත් කතාබහට ලක්වී ඇති කුරුන්දි විහාර පුවරු ලිපිය වුව මෙම කලාපයේ ම පවතින පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ පිහිටුවා තිබුණි. ඒ අනුව විහාරයක් හා සම්බන්ධ සම්පූර්ණ විහාර වාස්තු නිර්මාණ මෙම බිමේ පැවති බවට සාධක පවතියි. නමුත් පසු කාලීන මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම අනුරාධපුර යුගයට අයත් වාස්තු නිර්මාණ අතුරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් දැනටමත් විනාශ වී ඇත. නමුත් පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී විහාර සංකීර්ණයක් හා සම්බන්ධ ස්තූප පාදම් කිහිපයක්, පිළිම ගෙවල් පාදම්, නේවාසික ගෘහ, වෙනත් වාස්තු නිර්මාණ මෙන් ම හා පොකුණු පිළිබඳ මූලික සාධක මෙම කලාපයෙන් නිශ්චිත ව අනාවරණය වේ. මෙම වාස්තු නිර්මාණයන් පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී නිසැක වශයෙන් ම මෙම නටබුන් සියල්ල ම පාහේ බෞද්ධ ආගමික වාස්තු නිර්මාණ වන බව හඳුනාගෙන තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.121 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Muragal kurundi vihara 1.jpg|thumb|275px|කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති වැවෙහි වැව් බැම්මට පහළින් හමු වූ පැරණි මුරගලක්]] තදාශ්‍රිත ජනයාගේ නොවිධිමත් කෘෂි භූමි ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු විසිරී ඇති බිම් ද අතික්‍රමණය කරමින් ඒවා වගාබිම් වන බව දැකගත හැකි වේ. ඒ නිසාත් මිනිසුන් විසින් සිදුකරනු ලබන විවිධ නොමනා ක්‍රියා හේතුවෙනුත් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් තර්ජනයට ලක් ව පවතියි. ඊට අමතර ව හඳුනාගත හැකි ආකාරයෙන් කුරුන්දි ජනාවාස කලාපය වෙත ඓතිහාසික යුගයේ දී ආක්‍රමණ එල්ල වූ අවස්ථාවන්හි දී ද සෘජු ව මෙම කලාපයේ පැවති නිර්මාණ සංහාරයකට බඳුන් වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ. පසු කාලීන ලේඛකයින් විසින් දක්වා ඇති නන්දි රජු දැක්වෙන ගල් නිර්මාණය ද මෙම කොටසේ පැවති බව ද ඒ දක්වා ඇති විස්තර අනුව අනුමාන කළ හැකි වේ.​කුරුන්දි පැරණි වැවත්, කුරුන්දි ගමත් වෙළෙඳ, කාර්මික කලාපයත් සමඟ සමීප වශයෙන් සම්බන්ධ වී පැවති මෙම විහාරස්ථානය පුරාණ කුරුන්දි ක්ෂේත්‍රයේ කේන්ද්‍රීය බිමක් වූ බව මේ දක්වා සිදු කර ඇති පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ මඟින් පැහැදිලි වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.122,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුඳුගම පැරණි ගල් පාලම=== කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දේ, උතුරු අන්තයේ පාමුල පුරාණ කුරුන්දි වැව පිහිටා ඇති අතර මෙම වැරි කර්මාන්තය වර්ෂ 2010න් පසු කාලයේ දී විශාල කර, නවීකරණය කර තිබේ. කුරුන්දි ගම සිට කුරුන්දි කන්දේ විහාරය දක්වා වූ මාර්ගයක් මෙම පුරාණ වැවේ බැම්ම මතින් ගමන් කළ බව පවතින සාධක හා පුරාවිද්‍යා නටබුන්වල විසිරීම අනුව පැහැදිලි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ ප්‍රධාන නටබුන් පිවිසුම් පඩිපෙළ දැනට ද මැද මළුවේ සිට උතුරු දෙසට ගමන් කර වත්මන් කුරුන්දි වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවර හා සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව කුරුන්දි වැවේ බැම්ම මතින් මීටර් 1,200ක් පමණ ගමන් කළ විට එහි උතුරු කෙළවර පිහිටි වැවේ පිටවාන අසලට පිවිසිය හැකි වේ. මෙම වානේ උතුරු කෙළවරේ සිට මීටර් 170ක් පමණ උතුරු දෙසට වන්නට මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ නටබුන් පිහිටා ඇත. නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ස්ථාපිත කර ඇති මෙම ගල්පාලම, පුරාණ වැවෙහි සිට ගලා ගිය ඇළ මාර්ගයක් හරහා පිහිටුවා පැවති අතර එය යටින් ගලා යන ඇළ මාර්ගය එතැනින් සිට තවත් මීටර් 25ක් පමණ උතුරු දෙසට ගලා ගොස් නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ගලා එන ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගය හා සම්බන්ධ වේ. මේ පිහිටීම අනුව මෙකී ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගයෙන් මෙපිට හා පුරාණ කුරුන්දි වැව් බැම්මෙන් ඉදිරිපස හෙවත් නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි කලාපය (එනම් එක්තරා ආකාරයකට වැව් බැම්මේ දකුණු ඉවුරු කලාපය අතර) බිම් සම්බන්ධයක් ගොඩනැගීම මෙම ගල් පාලමේ යෙදීමේ අරමුණ වූ බව පැහැදිලි වේ. ලංකා මිනුම් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් 1936 වසරේ දී සංස්කරණය කරන ලද 1:63,360 මුලතිව් සිතියමේ දැක්වෙන අන්දමින් කුරුන්දන් කුලම වැවේ උතුරු පසින් එයට ආසන්න ව පිහිටා ඇති මලවරායන් කුලම නම් කුඩා වැවේ සිට කුරුන්දි වැව දක්වා ජලය ගෙන ඒමට ඇළ මාර්ගයක් පැවත ඇත. ඒ අනුව, මෙම ගල් පාලම එම ඇළ ඔස්සේ තිබූ බව සිතියම අනුව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.125,126 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී මීටර් 16ක් දිග හා මීටර් 7ක් පළල් වූ බිම් වපසරියක මෙම කුරුන්දිගම ගල්පාලමේ නටබුන් විසිරී පවතියි. දැන් පවතින සාධක අනුව, මෙම ගල් පාලම අවම වශයෙන් මීටර් 10කට වඩා දිගින් යුක්ත ව පවතින්නට ඇත. මෙහි පළල මීටර් 3ක් පමණ බව සැලකිය හැකි ය. වර්තමානයේ පවතින තත්ත්වය අනුව, මෙම ගල්පාලම නිමකිරීම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්කණු හා ගල් පුවරුවලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අස්ථානගත ව ඇත. මෙම ගල්පාලම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්පුවරුවලින් සමහර ඒවා වෙනත් ඉදිකිරීම් සඳහා පශ්චාත් කාලීන ව විතැන් කර ඇති බව සිතිය හැකි ය.වර්තමානයේ පාලමට උතුරු දිගින් පිහිටි ඇළ මාර්ගය හරහා ට්‍රැක්ටර් ගමන් කිරීමට පහසු කර ගැනීම සඳහාත් මෙම නිර්මාණයට අයත් ගල්කණු ගෙන ගොස් දමා ඇති බව දැකගත හැකි වේ.​දැන් පවතින සාධක අනුව බැලීමේ දී ගල්පාලම පිහිටුවීමට යෝග්‍ය ආකාරයෙන් කුරුඳු වැවේ පිටවානෙන් ගලා එන ජල මාර්ගයේ අදාළ ස්ථානයේ ඉවුරු දෙපස ගල් ආදිය යොදා බිම සකස් කිරීමෙන් පසු මෙම ගල්පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. සරල ව බැලීමේ දී ඉවුරු දෙපස විධිමත් ව සැකසීමෙන් පසු ඒ මත හා ඇළ තුළ විධිමත් ව පිහිටුවූ ගල්කණු උඩ හරස් අතට කෙටි ගල්පුවරු යොදා ඒ මත දික් අතට වඩා දිග ගල්පුවරු යොදා සම්බන්ධ කරමින් මෙම ගල්පාලම නිමවා ඇත. ඒ අනුව ගල් පාලමේ පළල් අතට සෙන්ටිමීටර් 130ක පරතරයක් ඇති වන ආකාරයෙන් ගල්කණු දෙක බැගින් ස්ථාපිත කර දිගු අතට මීටර් 2ක පරතරයකින් යුතු ව ගල්කණු පේළි හතරක් ස්ථාපිත කර තිබේ. ගල්පාලම නිර්මාණ අවධියේ දී මෙම ගල් කණු 8 මත හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු මත පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. දැන් පවතින සාධක අනුව මෙම කෙටි ගල් කුලුනක උපරිම උස සෙන්ටිමීටර් 150ක් පමණ වන අතර ඒ කණුවක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 30x24 ප්‍රමාණයේ ඒවා වේ. මෙම ගල් කණුවල ඉහළ කෙළවර සෙන්ටිමීටර් 6x6 ප්‍රමාණයේ කුඩුම්බි යොදා ඇත්තේ ඒවා හා හරස් අතට සම්බන්ධ වන ගල්පුවරු ශක්තිමත් ආකාරයෙන් ගල්කණු හා බද්ධ කිරීම සඳහා බව විද්වතුන් විශ්වාස කෙරේ.මෙලෙස හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු පෙර කී ගල්කණුවල ඇති කුඩුම්බි සමඟ සම්බන්ධ කරන ගල් තව්වක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 8x8ක් වේ. මේ සඳහා යොදාගත් ගල්පුවරු මේ වන විට මේ ස්ථානයේ දැකගත නොහැකි වුවත් අවම වශයෙන් ඒ සඳහා යොදාගත් හරස් ගල්පුවරු මීටර් 2ක පමණ දිගකින් යුතු වන්නට ඇති අතර ඒවා මත දික් අතට යෙදූ ගල්පුවරු දිගින් මීටර් 2.5ක් පමණ වූ බව පවතින සාධක අනුව නිශ්චය කළ හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.128,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Ancient stone bridge kurundi.png|thumb|275px|පැරණි කුරුන්දි ගම්මානයේ පිහිටි පෞරාණික ගල් පාලමේ පැතිකඩ සටහන (වර්ෂ 2021 දී)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.126 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] ​මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ බටහිර කෙළවර ආසන්නයේ නිධන් හොරු විසින් අනවසරයෙන් කැණීම් කළ දිග මීටර් 2ක්, පළල මීටර් 2.5ක් හා මීටර් 1.3ක පමණ ගැඹුරකින් යුතු වලක් වාර්තා වී තිබේ. මේ කැණීම මඟින් මෙම පාලම සහිත බිමේ ස්ථාවරතාව වැඩි කිරීම සඳහා යොදාගත් ගල් ආදිය අක්‍රමවත් අයුරින් විසිරී ඇති ආකාරයත් දැකගත හැකි වේ.​මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ වූ ගල් පාලමක් වන මෙහි නටබුන් පිහිටා ඇති ස්ථානය අනුව සලකා බැලීමේ දී පැරණි කුරන්දිගම ආශ්‍රිත කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුන්දිගම දක්වා වූ පිවිසුම් මාර්ගය මෙම ගල් පාලම ඔස්සේ යෙදී තිබුණු බව සිතිය හැකි වේ. සාමාන්‍යයෙන් වර්ෂාවෙන් තොර කාලයක දී කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුඳු ගම දක්වා ගොඩබිමින් ගමන් කිරීමේ හැකියාව පැවතියත් කුරුඳු වැවේ බැම්මේ සිට නැගෙනහිර කලාපයේ පුරාණ විහාර ගොඩනැගිල්ලෙන් පසු සාමාන්‍ය ජනයාට ඒ හරහා ගමන් කිරීම සීමා වන්නට ඇත. අනෙක් අතට වර්ෂා සමයන්හි දී වාන් දමන කාලයේ දී අවට ප්‍රදේශය වැසි වතුරින් පිරී යාම ද මෙම කලාපයේ දැනටත් ස්වභාවයකි. කුරුඳු වැවේ වාන් ජලය ගලායන ඇළ මාර්ගය හරහා මෙම ගල්පාලම පිහිටා ඇති අතර විශේෂයෙන් ම, වැසි කාලයේ දී කාර්මික කලාපය හා කුරුන්දි ගම අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීමට මෙම පාලම භාවිත වන්නට ඇත. පාලමේ ප්‍රමාණය හා නිර්මාණ ලක්ෂණ අනුව ගවයන් යෙදූ සාමාන්‍ය කරත්තයකට ඒ හරහා අපහසුවකින් තොර ව ගමන් කිරීමට හැකි වන්නට ඇත. අනෙක් අතට කුරුඳු ගම හා කුරුන්දි කන්දේ විහාරය අතර පරිවහන සම්බන්ධතාව ද අඩු තරමින් වැසි සමයේ දී මෙම ගල්පාලම මඟින් සිදු වන්නට ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි.දැනට මෙරටින් වාර්තා වී ඇති පුරාණ ගල්පාලම් අතුරින් උතුරු දිගින් ම පිහිටා ඇති එකක් වශයෙන් කුරුන්දි ගම ගල් පාලම හඳුනාගත හැකි ව පවතී. අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන භාගයේ දී මුලතිව් හා තදශ්‍රිත කලාපයේ වර්ධනය වූ කාර්මික නිෂ්පාදන මුහුදු මාර්ග ඔස්සේ ජාතික හා ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ කිරීමට යොදාගත් මාර්ග ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වීමට ද මෙම ගල් පාලම ඉවහල් වූ බව පෙන්වා දිය හැකි වේ. ඒ අනුව කාර්මික නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය මෙන් ම නිෂ්පාදනයෙන් පසු අතුරු නිෂ්පාදන හා නිමි ද්‍රව්‍ය පරිවහනය සඳහා මෙම ගල්පාලම උපකාරී වූ බව නිශ්චය කළ හැකි වේ.කෙසේ නමුත් මෙම ගල්පාලම විදිමත් පුරාවිද්‍යා කැණීමකට ලක් කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.128,2nd,3rd and 4th paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුන්දි විහාරය තදාශ්‍රිත ජනවාස සාධක හා ලෝහ නිෂ්පාදන කලාපය=== කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දට උතුරු පසින් පිහිටි, පුරාණ කුරුන්දි වැවේ බැම්මේ උතුරු කෙළවරින් ඔබ්බේ කුරුඳු ගමේ පිහිටියා වූ පුරාණ ලෝහ හා කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පිළිබඳ සාධක විසිරී පැතිරී ඇති ආකාරය දැකගත හැකි වේ. මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පෙර කී කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයත්, පුරාණ ගල්පාලමත් අතර බිමේ පිහිටා තිබේ. දැන් පවතින කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයේ නිමවා ඇති වැවේ පිටවාන ද<ref group="සවිස්තර">මෙම පිටවාන පුරාණ කුරුන්දි වැවේ පැවති අංගයක් නොවන බව මූලික කරුණු අනුව පෙනී යන අතර මෑත කාලීන සංවර්ධන කටයුතු වලදී වැව වඩා පුළුල් කිරීමේදී මෙය නව අංගයක් වශයෙන් එක් කරන්නට ඇති බව පෙනේ.</ref> අයත් කලාපය මෙම පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් වී පැවති බව එහි විසිරී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් අවශේෂ අනුව නිශ්චිත ව හඳුනාගත හැකි වේ. ​සමීප කාලීන ව සිදු කර ඇති වැවේ පුනරුත්ථාපන කටයුතු අතරතුර පිටවාන සැකසීමේ දී මෙම අගනා පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත වී ඇති කලාපයේ මතුපිට සිට අඩි 68 දක්වා වූ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත පස් තට්ටු ඉවත් වී ඇති අතර එම පස් කිසිදු අර්ථයකින් තොර ව අභිනව වැව් බැම්මට ඔබ්බෙන් වූ කට්ටකාඩුව තුළ ගොඩගසා ඇත. ඒ පස් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැරණි මැටි බඳුන් කොටස්, පබළු හා යබොර වැනි අවශේෂ හඳුනාගත හැකි වුවත්, මුල් පිහිටීම අහිමි වී ඇති බැවින් ඒවායේ පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම දැන් සම්පූර්ණයෙන් ම පාහේ ක්ෂය වී ඇත.​දැනට ඉතිරි වී ඇති තොරතුරු අනුව, අවම මානයන් අනුව ගණනය කර බැලීමේ දී එම ගොඩැල්ල මීටර් 110ක් දිග හා මීටර් 90ක පළලක් සහිත ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 9,900ක) පැතිර පවතින්නට ඇතැයි තක්සේරු කළ හැකි ය. එයින් මීටර් 72ක් දිග හා මීටර් 50ක් පළල වූ ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 3,600ක පමණ) පස් මතක සිදු කළ වාරි නිර්මාණ කටයුතු අතරතුර ඉවත් කර ඇත්තේ පෙර ද දක්වා ඇති පරිදි වැවේ නව පිටවාන සැකසීම සඳහා ය. මේ පුරාවිද්‍යා නාශක කටයුත්ත හේතුවෙන් අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 230-250ක පමණ උස පස් තැන්පතුවක් ඉවත් කර ඇත්තේ ඒවායේ අන්තර්ගත, වටිනාකමේ නිමක් නොමැති සංස්කෘතික සාධක ද සමඟිනි. මේ හේතුවෙන් පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත බිමෙන් අධ්‍යයන අවස්ථාව වන විට ශේෂ වී ඇත්තේ දිග මීටර් 47ක් හා පළල මීටර් 37ක් පමණ ප්‍රමාණයේ (වර්ග මීටර් 1,739ක) සීමිත ව්‍යාප්තියක් සහිත සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත පස් ගොඩැල්ලක් පමණි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.122,3rd paragraph and p.123,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> මෙම ගොඩැල්ලේ දකුණු ඉම පෙර කී ආකාරයෙන් පිටවාන සඳහා නවීන ඉදිකිරීම් යොදා කපා පස් ඉවත් කර ඇති බැවින් එයින් ඇති වී තිබෙන පාංශු පැතිකඩ පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් මෙහි ව්‍යාප්තිය හා වටිනාකම හඳුනාගැනීම සඳහා පහසුවක් ඇති කර ඇත. සාමාන්‍ය මිනුම් අනුව සෙන්ටිමීටර් 230-250ක් පමණ (අඩි 68ක් පමණ) ඝනත්වයක් නියෝජනය කරනු ලබන මෙම ස්ථානයේ ඇති සංස්කෘතික පස් තට්ටු කිහිපයක් ම පුරාවිද්‍යාත්මක ව හඳුනාගත හැකි වේ. සෙන්ටිමීටර් 60-75ක් (අඩි 22.5) පමණ උපරිම ඝනත්වයක් දක්වන ඉහළින් ම පිහිටි පස් තට්ටුව පැරණි ලෝහ නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් බෙහෙවින් සාරවත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවකි. මේ තුළ යකඩ නිෂ්පාදනය නිසා ඉවත් වන ලෝහ බොර හෙවත් යබොර, යකඩ නිෂ්පාදනය සඳහා අමුද්‍රව්‍ය වශයෙන් යොදාගත් යපස් කොටස් පමණක් නොව මැටි බඳුන් කොටස් හා පබළු ආදිය ද අන්තර්ගත වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. මෙහි පවත්නා මැටි බඳුන් අවශේෂවල රූපීය ලක්ෂණ අනුව ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 9-10 සියවස් නියෝජනය කරනු ලබන බව දළ වශයෙන් එළඹිය හැකි කාලනිර්ණ නිගමනයකි. ඒ අනුව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ පවත්නා නිර්මාණ ලක්ෂණ හා සමගාමී බැවින් මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය සක්‍රීය වූ කාලයේ දී ම කුරුන්දි කන්දේ විහාරයත් නිර්මාණය වූ බව හෝ කන්දේ විහාරය නිර්මාණය වීමට සමගාමී ව මෙම කාර්මික කලාපය ද සක්‍රීය ව පැවති බවට විද්වතුන් යෝජනා කරනු ලබයි. මෙම සංස්කෘතික පස් තට්ටුවෙන් පසු සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත තවත් පස් ස්තර කිහිපයක් ම හඳුනාගත හැකි අතර ඒවා තුළ ද අනුරාධපුර යුගයේ අවසන් කාලයට අයත් මැටි බඳුන් ගැටි කොටස් සහ බඳ කොටස්, පබළු, උළු හා ගඩොල් පවතියි. මෙම කලාපයේ නැගෙනහිර කෙළවරට වන්නට මතුපිට සිට සෙන්ටිමීටර් 30-45ක් පමණ ගැඹුරින් සෙන්ටිමීටර් 10-15ක ඝනකමින් යුතු මුහුදු බෙලි කවච අන්තර්ගත පස් තැන්පතුවක් ද දැකගත හැකි වේ. මෙම තැන්පතුවේ මෙතැන් පටන් පහළට ම අඩුවැඩි වශයෙන් මැටි බඳුන් කොටස් වැනි විවිධ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත බව නිරීක්ෂණය කළ හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.123,2nd paragraph and p.124 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> මෙම සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවේ දැනට ශේෂ වී ඇති කොටසේ බටහිර හා වයඹ කලාපයේ මතුපිට ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදා ගන්නා උඳුන් බිත්ති කොටස්, නළ කොටස්, අඟුරු හා අළු වැනි ලෝහ නිෂ්පාදනය හා සම්බන්ධ පැරණි සාධක විසිරී ඇති බව පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ. මේ සාධක අනුව, ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදාගත් උඳුන් මෙහි පැවති බව නිගමනය කළ හැකි ය. වර්ග මීටර් 150ක පමණ කොටසක විසිරී පවතින මෙම සාධක අනුව, මෙහි ලෝහ නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගත් පැරණි උඳුන් 10-15ක පමණ සාධක තිබීමට හැකියාව ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි. විසිරී පවතින සංස්කෘතික සාධක හා ඒවා ඇතුළත් වී පවතින පස් තැන්පතුවේ ඝනත්වය හා ව්‍යාප්තිය අනුව, මෙම ස්ථානය සීමිත කාලපරාසයක් තුළ එහෙත් සක්‍රිය ආකාරයේ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයක් ව පැවති බව මතුපිට දැකගත හැකි සාධක අනුව විස්තර කළ හැකි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරය හා තදාශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ තැන් කිහිපයක ම ලෝහ බොර එක්රැස් වූ ස්ථාන හඳුනාගත ඇති අතර,නමුත් ලෝහ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියක් සිදු වූ බව හඳුනාගත ඇත්තේ ඉන් ස්ථාන කිහිපයක පමණි. මෙම නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය වන්නා වූ යකඩ සංඝටක අන්තර්ගත පස් (යපස්) කුරුන්දි කන්ද හා අවට කලාපයෙන් පහසුවෙන් සපයා ගන්නට හැකියාව පැවත ඇත. ප්‍රධාන වශයෙන් ම මෙම හැකියාව නිසා ම මෙම ස්ථානයේ බෙහෙවින් සක්‍රිය ලෝහ නිෂ්පාදනාගාර ඇති වීම සහේතුක වන බව විද්වතුන් විශ්වාස කරනු ලබයි. ​හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී. බෙල් 1905 දී සපයා ඇති පාලන වාර්තාවේ විස්තර කර ඇති පැරණි ' කුරුන්දන්ඌර් ' හෙවත් කුරුඳුගමට ම අයත් කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය ලෙස ද මෙම කලාපය හඳුනාගැනීමේ හැකියාව තිබේ.ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පුරාවිද්‍යා සාධක අනුව මෙම බිම්කඩ කුරුඳුගම ජනාවාස හා අත්‍යන්තයෙන් සහසම්බන්ධ වූ කාර්මික නිෂ්පාදන හා ජනාවාස බිම්කඩක් වශයෙන් ඒ අනුව හඳුනාගෙන තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.125,1st and 2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ==අභිලේඛන== ===කුරුන්දි පුවරු ලිපිය=== '''කුරුන්දි පුවරු (ඛණ්ඩ) ලිපිය''' යනු ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ අග භාගයට අයත් [[මධ්‍යකාලීන සිංහල]] භාෂාවෙන් රචිත ශිලා ලිපියකි. මෙම ලිපිය IVවන උදය රජුගේ රාජ්‍ය කාලයට අයත් කතිකාවත් වර්ගයේ ශිලා ලිපියක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.ඛණ්ඩ ලෙස හඳුන්වන්නේ කැබලිවලට බිඳුණු අදහසින් ය.පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මෙම ලිපිය කුරුන්දි වැව් බැම්ම ඉදිරිපස පහළ කොටසේ ඇති බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයේ පිහිටි පුරාණ පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ තිබී සොයාගන්නා විට ද ලොකු කුඩා කැබලි 9 කට පමණ වෙන් කර ඇත.මෙම ශිලා ලිපිය ප්‍රථම වරට 1887 දී හෙන්රි පාකර් විසින් සටහන් කරන ලද "Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys" යන වාර්තාවේ (පිටු 314) සඳහන් කර ඇත. {{Blockquote |text='''"පළමු වැනි සංගබෝධි (ක්‍රි.ව.246-248) බැම්මට පහළින් විහාරයක් ඉදි කළේය.සැලකිය යුතු පසු දිනක දී,එනම් මෙය ක්‍රි.ව. 965 පමණ පස් වැනි දප්පුල ... මෙහි පැමිණ,එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේ නැවත පිහිටුවන ලදී.තුන්වැනි මහින්ද ( ක්‍රි.ව. 997-1013) ඔහුගේ රාජ්‍යයේ අට වැනි වසරේ දී තම මව(?) සහ දියණිය සමඟ වැවට ගොස්,සංඝබෝධි විසින් ඉදිකළ හා මහින්ද විසින් ප්‍රතිසංස්කරණයකරන ලද විහාරයේ විශාල ගල් පුවුරුවක දීර්ඝ සෙල්ලිපියක් දිවයිනේ ඇති දිගම සෙල්ලිපියක් පිහිටු විය.අවාසනාවකට, කැලානුරූපී ව ලිපිය සහිත මතුපිටට වූ හානි හේතුවෙන් මෙම සෙල්ලිපියේ බොහෝ වචන දැන් අපහැදිලි ය.මෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් මිහින්ලාලේ පුවරුවල ඇති ආකාරයට මෙහි වැඩ සිටි භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් පිළිපැදිය යුතු නීති මාලාවක් අඩංගු වේ.නමුත් පොදු කාරාණා කිහිපයක් පිළිබඳව ද එහි අවධානය යොමුකර ඇති අතර, 'රජුගේ මහා වැව' ( එය තන්නිමුරුප්පුව ලෙස පේනේ) සහ භෝග වගාවට හානිකර ලෙස බලපෑ සමහර ආරවුල් ගැන ද සඳහන් වේ.මෙම සෙල්ලිපයේ ලේඛකයා තමා බව පවසන රජු,මෙම ලේඛනයේ අක්ෂර පිළිබඳව යම් ගැටලුවක් හෝ සැකයක් ඇත්නම් ඒවා නොතකා ක්‍රියාකළ යුතු බවත් සටහන් කර ඇත.''' '''සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ලෙස හැදින්වෙන කුරුන්දන් කුලම් බැම්මේ පහළ ඉදිකරන ලද නගරය හෝ විශාල ගම්මානය පිහිටි ප්‍රදේශයේ ඇති කුඩා ජල මාර්ගවල මැටි බඳුන් කොටස් දැකිය හැකි වේ."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys(1887) |author= Henry Parker |volume= |language=en |isbn = }})}}}}<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref> }} තවද 1895 දී J.P.Lewis විසින් ද "Manual of the Vanni Districts" යන තම කෘතිය තුල මෙම ලිපිය පිළිබඳව නැවත වාර්තා කර තිබේ.නමුත් හෙන්රි පාකර්ට හමු වූ අවස්ථාවේ නොබිදී තිබූ එම පුවරුව ඔහුට හමුවන අවසාථාවේ දී කැබලී තුනකට කැඩී තිබූ බව වාර්තා කරයි.පාදක සටහනට අනුව ඒ 1889 සැප්තැම්බර් 19 වැනි දින එනම් පාකර් ලිපිය සොයාගෙන වසර තුනකට පමණ පසුවය.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.314 |language=en |isbn = }}</ref> කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව කෘතහස්ත වාර්තාවක් සපයන එවක පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී.බෙල් මහතා දක්වන්නේ ලෙවිස් තම වන්නි අත්පොතේ ( Manual of the Vanni Districts ) දක්වා ඇති විශාල පුවරු ලිපිය තමනට දැකගැනීමට නොලැබුණු බවයි.<ref> {{cite report |title=North-Central,Central, and Northern Provinces,Annual Report 1905 |year=1905 |publisher=H.C.P.Bell }}</ref>''Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon, 1949'' අනුව, 1931 දී කුරුන්දන්මලේ ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යා සංරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කිරීම සඳහා සිදු කළ සමීක්ෂණයේදී ද මෙම ශිලා ලිපිය සොයා ගැනීමට උත්සාහ කර ඇති නමුත් එය අසාර්ථක වී ඇත.පසුව[[ මහාචාර්ය චාල්ස් ගොඩකුඹුර]] මහතා විසින් 1949 දී මෙම ලිපිය නැවත සොයාගත් අතර,නිධන් වස්තු සොයන්නන්ගේ සහ වෙනත් අයගේ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් එය කොටස් කිහිපයකට බිඳී තිබූ බව වාර්තා වේ.එය චාලස් ගොඩකුඹුර මහතා විසින් පිටපත් කර ඇති අතර එම අවස්ථාවේ ශිලා ලිපියේ මුලින් රේඛා 19ක් පමණ තිබූ බවත්, ඒවායෙන් රේඛා 16ක් පමණක් කොටස් වශයෙන් සුරක්ෂිතව තිබී ඇතිබවත් සිරමල් රණවැල්ල වාර්තා කර තිබේ.. <ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref><ref> {{cite report |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon |year=1949 |publisher=Department of Archaeology }} </ref>මේ මෑත කාලයක් දක්වා ප්‍රකාශට පත් කර තිබූ මෙම ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය පැහැදිලිව කොටස් ත්‍රිත්වයකින්(කැබලි කොටස් තුනකින්) යුක්ත වේ.මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් 2004 දී පළකර ඇති "කුරුන්දන්මලේ කැබලි වූ පුවරු ලිපිය" නම් සංස්කරණයේ දී පදනම් කරගෙන ඇත්තේ මේ ස්පර්ශ ලාංඡන පිටපත බව එය පරීක්ෂා කිරීමේ දී තහවුරු වේ.ඒ අනුව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් විසින් මෙම ලිපිය පිටපත් කර ඇත්තේ පුවරුව කැබලි ගණනාවකට කඩා දැමීමට පෙර 1889 ට පසු හා 1905 අතර කාලයකදී බව අනුමාන කෙරේ.නමුත් මුල් කාලීනව,යම් කිසි හේතුවක් නිසා මෙම ලිපියේ පහළ කොටස පිටපත් නොවී ඇති අතර,එම නිසා සෙනරත් පරණවිතානයන් එහි පහළ කොටස නොමැතිව ඉහළ කොටසේ ස්පර්ශ ලාංඡනයේ ඇති තොරතුරු අනුව අදහස් දක්වා ඇත.රණවැල්ල මහතාගේ සංස්කරණය ද පාදක කොට ඇත්තේ සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ එම ලිපිය පදනම් කරගෙන ය.පරණවිතානයන්, හෙන්රි පාකර් විසින් මිහින්තලේ පුවරු ලිපියේ දැක්වෙන වියවස්ථා මාලාවක් ඇති බවට දක්වා ඇති සටහන තහවුරු වන බව එහි වැඩිදුරටත් දක්වා ඇත.<ref> {{cite report |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon by S.Paranavitana |year=1949 |publisher=Department of Archaeology }} </ref> වර්ෂ 2021 දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදු කළ සිදුකළ ක්ෂේත්‍ර පරීක්ෂාවකදී මෙම ලිපිය නැවත හමු වී තිබූ අතර මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල දක්වා තිබූ පරිදි පේළි 19 ක් නොව මීට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අනාවරණය කරගත් පේළි 34 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයඛ් සහ මෑතක අනාවරණය කරගත් අපර කොටසේ පේළි 40 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයක් වශයෙන් පේළි 75 කින් සමන්විත විශාල ලිපියක් වන බව තහවුරු විය.ලිපියේ අක්ෂර සහ භාෂාව ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ මධ්‍ය භාගයට අයත් සිංහල භාෂාව ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ලිපිය “සිරිසංඝබෝ” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ 8 වන වසරට දිනංකිත කර ඇති අතර, විද්වතුන්ගේ අදහස අනුව එම රජු වන්නේ IV වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 946–954) ය.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> [[File:Kurundi Plate of King Udaya IV.jpg|thumb|Kurundi Plate of King Udaya IV|thumb|300px|ආගමික අන්තවාදීන් විසින් කඩා බිඳදමා ඇති කුරුන්දි පුවරු ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය]] {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ... ... ... ... ... යස දෙසින් දස අත්හි පැතිරැ රජ කළ අභා සලමෙවන් මහරද්හු පුත්<br> 2. ... ...මඬුල් රන්දනා රජ්ලියෙහි මිණි වුටුනුයෙන් සිය මුන්දුන් පැහැයු ලක්දිව පොළො යොන පරපු<br> 3. රෙන් හිමිවූ තුමා සරණ නිය රසින් අන් රජ මුන්දුන් බිසෙස්වු තික් තෙදින් හිරු පළැ කෙවින් මෙහැසුරු දළ දැපින් උවින්දු රජ විරතින් සුරින්දු පබන්ද දෙනෙන් දිනිසුරු සත්<br> 4. සෙතින් කිතිසුරු පැණ සරින් සුරගුරු සෙබා ගුණෙන් නිසයුරු... ...නන් සරින් කප්තුරු රූ සරින් කදප් කුලුන රෙසෙන් බොසතු මෙරුවන් සුව සරින් සම<br> 5. ... ... ... ... හුන් අභා සලමෙවන් මහරජ්හු තුමා සත් ලැඟු පළමුවන හවුරුදුයෙහි ඇසෙළ පුන් සන්ද් අවප් මස්හි දසපක් දව<br> 6. ස් ... ... සඟඅරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙර්හි වත් සිරිත් විසිනැ සියතන් සහ ...සසන්දා තුන් නකාහි මහසඟ් වත්හිමියන් ... ...<br> 7. ... ... ... ...පස එවුන් වන සියෙනැ පතෙ පොතෙහි ඇරැ සෙයින් අකර්වනු ඉසා ... ... සි හදව සිට පවත්නා කොට් මෙ සිලා ලෙබ ... ... ... ...<br> 8. ... ... ... ... සිරිසඟ්බො අභය මහරජ අගසු(ද)ම් නම් වූ සඟ්බඩ් අප මෑණියන් ඉසා ... ... සිරිත් සන්දහා නියාමකින් ඉසා වරද් දෙවු පරෙයා ... ... ... ... ... ... ...<br> 9. ... ... ... ... කතු ඉසා ... ... ... ...යා රක්රනුගම යුරෙහි අභයගිරි නකා පිළිබැදි කොට් ස ... ... ... කැරූ සඟරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙරැ ක... ... ... ...<br> 10. ... ... ... ...නු කොට් අටවනුයෙහි නවයැ සන්ද් අවප් මසැ දියවස් දවස් දළදාගෙයි ... ... ...මේ ... ...රට් මෙ අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල් ක... ... ...කැමියන්<br> 11. ... ... ... නිස්සන් හා සසන්දැ මෙ වෙහෙරට් පියන්ගලට් තුරු සිරිත් ඉසා විවරුණෙන් එක්සෙ කොට් තන් උවතකැ අර්වයි කැමි සැමියන් කළ විසි එක් ... ... ... ... <br> 12. ... ... ... ...එක් පැකක් අභයිගිරි වෙහෙරැ ඉසා එක් පැකක් මෙ වෙහෙර්හි මහපහායි ඉසා තබනු කොට් වදාළහ වීම් කුසල්කැමි... තබය සතු<br> 13. ... ... ... ... ගහනෙහි සෙයින් මෙ නිසගින් සනිටිහන් වු සිරිත් ඉසා මෙයට් දුන් කැබලි කටයුතු සෙ ඉසගිය කටයුතුය ඉසා මිනිස්නට් කම්... ... ...<br> 14. ... ... ... ...නට් ලබනු දිවයුතු සෙ ඉසා එක් සෙ කොට් අර්වයි මෙ වෙහෙරැ තබනු කොට් වදාළ සිරිත් පොත්හි ... ... සිරිත් ලියි සත්දෙවාමි ලිමි මෙ වෙහෙරැ සිරිත් මෙ වෙහෙර්හි වෙහෙ<br> 15. ර්කැමියන් ... කැමියන් පිළිමගෙයි සිරිත්පොත්හි කී සෙයින් බුද් බතට් ගත යුතු ඉසා පිළිමගෙයි හම පුද සිරිත් සෙයිමැ ... ... ...කරනු ඉසා ආනන්ද පියන්ගල්හි අ(ටි)න් දොළොසැ<br> 16. ... ... ... ...පසැ ආවු වත්හිමයන් වැසි හිමියන් විසියා ... ... ..... ... ...<br> 17. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...<br> 18. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...<br> 19. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...<br> *අන්තර්ගතය "-----දස දිසාවේ ම පැතිරුණු ඓශ්චර්යයෙන් සහ තේජසින් යුතු අභා සලමෙවන් (මහරජු ගේ පුත්----මුලු ප්‍රදේශයෙහිම රදා පැවති රාජකීය පරම්පරාවේ,හිස්මුදුනෙහි මැණික් ඇල්ලූ මිණි ඔටුන්නෙන් ප්‍රභාමත් කළ,ලක්දිව පොළොව නමැති මහී කාන්තාවගේ පරම්පරාවෙන් පැවත,එම සරණ ගොස් අභිශේඛයට පත්වුණු,තේජසින් සූර්යයා සේ ද, කෝපාග්නියෙන් මහේශ්වරයා සේ ද (ඊශ්වර දෙවියන්),දැඩි බවින් සහ ආඩම්බරයෙන් විෂ්ණු දෙවියන් සේ ද, රාජ්‍ය චාරිත්‍රානුකූලව ශක්‍ර දෙවියන් සේ ද,හිරු ගේ තීක්ෂණ ඇස් ලෙසින් ද,දැහැමි ගුණයෙන් සහ ශාන්තියෙන් අවලෝකිතේශ්වර මෙන් ද,ප්‍රඥාවෙන් බ්‍රහස්පති සේ ද,සෞම්‍ය ගුණයෙන් චන්ද්‍රයා සේ ද,----කල්ප වෘක්ෂයක් සේ ද,රූපශ්‍රීයෙන් සහ කරුණාව නැමැති ගුණයෙන් බෝධිසත්ත්වයකු සේ ද,මහමෙරක් සේ නොසැලෙන සැපයෙන් සහ සුවයෙන් උතුම් වූ -----අභාසලමෙවන් (සිව්වන උදය) මහරජතුමා ගේ රාජ්‍යත්වයෙන් පළමුවෙනි වර්ෂයෙහි ඇසළ මස අවපස දසවන දින කරවන ලද ශිලාලේඛනයකි.සංඟාරාම සිරිසඟබෝ රජමහා විහාරයෙහි සිදු කෙරෙන වත් පිළිවෙත් තමා විසින්ම පරීක්ෂා කර බලා තුන් නිකායෙහි(මහා විහාර - අභයගිරිය - ජේතවනය) සංඝරාජ මහා නායක හිමියන්ට-----අතීතයේ සිට පැවත ආ පරිදි පොත් පත්වල ලිඛිතව ලියා ඇති සහ දැනුම් දී ඇති පරිදි ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.ඉරහඳ පවත්නා තෙක් මේ ශිලා ලේඛනය කරවන ලදී-----සිරිසඟබෝ අභය මහරජුගේ (දෙවන සේන) අග බිසොව වූ ද,සංඝබෝධි (පස්වන කාශ්‍යප) සහ අපගේ (සිව්වන උදය) සුධම්ම නම් වූ මෑණියන් ද----------අභයගිරි නිකාය යටතේ----රක්රනුගම ඉවුරෙහි කරවන ලද සංඝාරාම සිරිසඟබෝ රජ මහා විහාරයෙහි-------අටවන වර්ෂයෙහි නවම් මස දසවක් දින දළදා ගේ-----අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල (පධානඝරය)-----නිලධාරීන්-----යෝග්‍ය තැනැත්තන් පිළිබඳව සසඳා බලා මේ විහාරයේ පියංගල ආශ්‍රිතව පැවති සිරිත් ද,එහි අර්ථ ද පැහැදිලි කොට ඒ අයුරින්ම කරවා සේවකයන් සහ ස්වාමීන් එක්ව කරන ලද විසි එක්එ-------ක් කොටසක් අභයගිරි විහාරයේ ද,තවත් එක් කොටසක් මේ විහාරයේ මහා ප්‍රාසාද ගෙයෙහි ද තබන ලෙස වදාරණ ලදී.සුළු සේවකයන් ගේ භාරකරු තමන් සතු-----භික්ෂූන්ට ඇවැතක් වන දේ පිළිබඳව පැවත ආ සිරිත් අනුව කටයුතු කළ යුතුය.දෙන ලද කොටස් සඳහා ද එලෙසම කටයුතු කළ යුතුය------මෙසේ සිදු කරනු ලබන සියලු විරිත් පොත් පත්හි නිරන්තරයෙන් ලියා මේ විහාරයේ තැන්පත් කළ යුතුය.එසේ වදාරන ලද සිරිත් විරිත් පොත් පත් හි ලියා තැබූ යේ සත්දෙවොමි යන මා විසිනි. ---- මේ විහාරයේ සිරිත් විරිත් ආදිය මෙහි ම සේවකයින් ද, ------පිළිමගෙයි සේවකයන් පොත් පත් හි ලියා තැබූ අයුරින් පිළිමගෙයි බුද්ධ පූජාවන් ආදිය එම සිරිත් වලට අනුකූලව ඉටු කළ යුතුය. -----ආනන්ද පියන්ගලෙහි (පධානඝරයෙහි) -----------"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කුරුන්දි පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''':සිව්වන උදය රජ(සම්මත වර්ෂ 946-954)<br> '''කාලය''':සම්මත වර්ෂ 10 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology,Ranwella,pp.221-224,en)}}}}<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> }} }} මෙම ශිලා ලිපිය කතිකාවත් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවන් සම්මත කරගත් නීතිරීති සමූහයක් වර්ගයට අයත් වන අතර, අභයගිරි මහා විහාරයට අනුබද්ධ වූ “අභය–ඉසිරිපවි(සිරිසංඝබෝ විහාරය)" නම් විහාරය සහ එයට අනුබද්ධ “ආනන්ද පියංගල” නම් භාවනා ශාලාව සම්බන්ධයෙන් භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්මත කරගත් නියමාවලියක් ද මෙහි අන්තර්ගත වේ.එමෙන්ම, “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ පෙර කතිකාවතක් පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> මේ පිළිබඳව දීර්ඝ විස්තරයක් මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් දක්වා තිබේ. {{Blockquote |text='''" ශිලාලේඛනයේ දාතම දැක්වෙනුයේ සිරිසඟබෝ නමින් ම රජ කළ රජෙකුගේ සහ අගසු(ද)ම් සංග්බඩ් නම් රැජිනකගේ පුතු වූ සිරිසඟබෝ නම් රජ කෙනෙකුගේ අට වැනි වර්ෂයට බවට යි. සිවුවැනි උදය (946-954) සහ සිවුවැනි මහින්ද (956-972) නමින් අනුරාධපුර අවසන් භාගයේ මෙම රාජ්‍ය නාමය දැරූ වසර අටක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් රජ කළ සහ මෙම නාමය දැරූ පියවරුන් සිටි රජවරු දෙදෙනෙක් වූහ. සිවුවැනි උදය රජුගේ පියා වූයේ සිවුවැනි කස්සප රජු (898-914) ද සිවුවැනි මහින්ද රජුගේ පියා තුන් වැනි උදය (935-938) විය. සිවුවැනි උදය සහ සිවුවැනි මහින්ද අතරින් දෙවැන්නාගේ මව එම රජුගේ ම ශිලාලේඛන කිහිපයක ම දැක්වෙන පරිදි දේවා (දේවි ගොන්බිසෝ රැජ්න) නම් වූ අග රැජනකි. එනිසා අප ඔහුව පසෙකට කර අපගේ මෙම ලේඛනයේ දැක්වෙන රජු සිවුවැනි උදය ලෙසට හඳුනාගත යුතු වේ. නමුත් ඔහුගේ මව, අගසු(ද)ම් සංග්බඩ් හඳුනා ගැනීම ද ගැටලුවක් වනුයේ වංශකතාවන්ට අනුව සිවුවැනි උදය රජුගේ මව තිස්සා නම් වූ අග රැජිනක් වීම නිසා වෙති. මෙම රැජින ද සමකාලීන අනෙක් රැජනන් මෙන් ම නම් කිහිපයකින් හඳුන්වා ඇති බව දැකීමට හැකි වේ. උදාහරණයක් වශයෙන්, සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ මව දේවා සහ සංඝා යන නම් දෙකෙන් ම හඳුන්වා ඇති අතර වංශකතා සහ සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ පුලියන්කුලම ශිලාලේඛනයට අනුව තුන් වැනි උදය රජුගේ මව කිතා නම් රැජිනක් වූ නමුත් එම රජුගේ පොළොන්නරුව ටැම් ලිපිය ඇයට දී ඇති නාමය සංඝා යි. පළමු වැනි විජයබාහු රජුගේ මව වංශකතාවන්ට අනුව ලෝකිතා නම් කුමරියක් වූ අතර රජුගේ අඹගමුව පර්වත ලිපියේ ඇය දැක්වෙනුයේ දේවා (දෙව්-ගොන්-රැජ්න) ලෙස යි. '''​අපගේ ලේඛනය කතිකාවතක් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවෙන් සම්මත කර ගත් නීතිරීති සමූහයකි. එය අභයගිරිය විහාරයට අයත් අභය ඉසිරිපව් ලෙස මෙහි නම් කර ඇති, ආනන්ද පියන්ගල නම් පධානඝරයක් පැවති විහාරයක් වෙනුවෙන් වූවකි.ලේඛනය මීට පෙර අබා සලමෙවන් නමින් රජකම් කළ රජෙකුගේ පළමු වැනි රාජ්‍ය වර්ෂයේ සිදු කළ කතිකාවතක් පිළිබඳ ව ද දක්වයි. එය අබා සලමෙවන් නමින් රජ කළ දෙවැනි උදය රජුගේ පුතු වූ එම රාජ්‍ය නාමය ම භාවිත කළ තුන් වැනි සේන රජුගේ කස්සප පොකුණ පුවරු ලිපියට විෂය වස්තු වූ කතිකාවත බව පෙනී යයි. මෙම ශිලාලේඛනය සම්පූර්ණයෙන් ම ආරක්ෂා වී තිබුණි නම් දහ වැනි සියවසට අයත් උතුරු පළාතෙන් හමුවන වැදගත් ම වාර්තාවක් වීමට ඉඩ තිබුණි. මෙම ශිලාලේඛනය කැබලි වී තිබුණ ද එලෙසින් වුවත් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ඉතා වැදගත් ලිපියක් වනුයේ දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් හමුවන අල්පයක් වූ ශිලාලේඛන අතරින් එකක් වීම හේතුවෙනි. මෙම ලේඛනයේ පෙළ එතරම් ම පැහැදිලි නොමැති හෙයින් ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් දැක්වීමට බලාපොරොත්තු නොවෙමි."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Kurundanmale Fragmentary Slab Inscription, Inscription of Ceylon |author= G.S Ranawella(2004) |volume= V,Part II,page 211 |language=Si |isbn = }})}}}} }} මේ අනුව විද්වතුන්ගේ අදහස් සලකා බැලීමේ දී, මෙම පෙර කතිකාවත III වන සේන රජුගේ (ක්‍රි.ව. 938–946) කලුදිය පොකුණ ශිලා ලිපියෙන් හඳුන්වන කතිකාවතට සම්බන්ධ විය හැක. එම කතිකාවත III වන සේන රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ අතර,III වන සේන රජු සහ ඔහුගේ පියා වූ II වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 887–898) දෙදෙනාම “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය භාවිතා කර තිබුණි.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> ඒ අනුව ශිලා ලිපියේ ආරම්භක කොටසෙහි සිව්වන උදය රජු පිළිබඳ වර්ණනාත්මක සඳහනක් වේ.ලිපියේ සඳහන් වන අභයගිරි විහාරයට අනුබද්ධ විහාරයට අමතරව,භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්ප්‍රදාය තුනක් සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණීම (නිකාය සමඟියක් වැනි) පිළිබඳවද මෙහි සඳහන් වේ. එමෙන්ම, මෙම ස්ථානයේ පිහිටි විහාරයට හා පිළිමගෙයට අභයගිරි විහාරයට අනුයුක්ත නිලධාරීන් විසින් පිරිනමන ලද පූජා, වත්පිළිවෙත් හා චාරිත්‍ර පිළිබඳ තොරතුරුද මෙහි අන්තර්ගත වේ. එයට පහළ කොටස්වල, සිරිත් ප්‍රකාරව පිළිමගෙය තුළ සිදු කළ යුතු බුද්ධ පූජා වත්පිළිවෙත් සහ මහා සංඝයා වහන්සේට සිදු කළ යුතු වත්පිළිවෙත් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම නියමාවලිය ඉර සහ හඳ පවතින තුරු වලංගු වන බවද ශිලා ලිපියේ සඳහන් කර ඇත. ශිලා ලිපියේ “සුදම්ම” නම් රජ බිසවක් පිළිබඳ සඳහනක් ද පවතී. එම බිසව, මෙම ශිලා ලිපිය කරවූ සිව්වන උදය රජුගේ සහෝදරයා වූ පස්වන කාශ්‍යප රජුගේ මෑණියන් බව විද්වතුන් විසින් හඳුනාගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ශිලා ලිපිවල මවුවරුන්ගේ නම් සඳහන් වීම දුර්ලභ කරුණක් වන බැවින්, මෙම සඳහන විශේෂ වැදගත්කමක් ඇති බව සැලකේ.තවද, මෙම ස්ථානයේ දළදා ගෙයක් සහ විශාල පුස්තකාලයක් පැවති බවත් ශිලා ලිපියෙන් සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> ===III වන මහින්ද රජුගේ ශිලා ලේඛනය=== Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces, Annual Report 1905 කෘතිය අනුව, වර්තමාන කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ක්‍රි.ව. 812–816 කාලයට අයත් බවට සැලකෙන III වන මහින්ද හෙවත් මිහිඳු රජුගේ ශිලා ලිපියක් පැවති බව සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=2018,Pauranika Sthana Ha Smaraka:Mulathivu Distrikkaya |author= Asanga,M.V.G.K;Nishantha,I.P.S |volume= pp.151-153 |language=si |isbn = 978-955-7457-25-3 }}</ref><ref> {{cite report |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon |year=1949 |publisher=Department of Archaeology }} </ref> තුන්වන මිහිඳු රජු තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගමට පැමිණ කුරුන්දි වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිඳුවා එතුමා විසින්ම සෙල් ලිපිය කරවූ බව සඳහන් වේ.ඊට අමතරව එම සෙල්ලිපියේ අකුරු වල වැරදි ඇතත් ඒවා නිවැරදි නොකරන ලෙසට නියෝග කර ඇත.ඒ පිළිබඳව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග නම් කෘතියේ මෙලෙස වාර්තා කර ඇත. {{Blockquote |text='''"බැම්මට(කුරුඳු වැවෙහි) පහත පළමු සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව.246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය.ඊට බොහෝ කලකට පසු, පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවත්වූයේ ය.මෙහි ක්‍රි.ව.965 වෙන්ට පුළුවන.තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැව(කුරුඳු වැව) බලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනඟා මිහිඳුරජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පෝරුවක,ලංකාවේ සම්භවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන් දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ"''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}} }} කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලිපිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානයෙන් අතුරුදන්ව ඇති අතර තවමත් හමු වී නොමැත. ===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි විසින් වාර්තා කර ඇති ලිපිය=== කුරුන්දි විහාරයෙන් වාර්තා වන තවත් අභිලේඛනයක් පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් "ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ" නම් කෘතිය තුළ වාර්තා කර තිබේ.ඒ උන්වහන්සේ මෙම ස්ථානයේ 20 සියවසේ අගභාගයේ සිදුකරන ලද ගවේෂණයකදී කුරුන්දි කන්දේ නටඹුන් වූ පැරණි ගොඩනැගිල්ලක් ආසන්නව බිම පෙරලී තිබූ ගල් කණුවක දුටු බව වාර්තා කරන අභිලේඛනයයි.ඒ පිළිබඳව උන්වහන්සේ මෙසේ සඳහන් කර තිබේ. {{Blockquote |text='''"...යාර විස්සක් පමණ කන්ද නැගි පසු තැන්න බිමක් හමුවෙයි.එහි කුඩා ශාලාවකට අයත් බව පෙනෙන සිවුරැස් අත්තිවාරමක ගල්පළු අතුරා තිබේ.එහි ඇති වෙනත් කිසිවක් හඳුනාගත නොහැකිය. එහෙත් පෙරළා දමා ඇති ගල් කණුව ගොඩනැගිල්ලට අයත් එකක් බව සිතීමට පුළුවන. එය දිගින් අඩි 12.6 කි.මෙහි අක්ෂර පේළියක් කොටා ඇතත් එහි සමහර අක්ෂර ගෙවී ඇත.දළ වශයෙන් සිවුවන සියවසට පමණ අයත් විය හැකි මෙහි..........රකබල..........අක්ෂර කියවිය හැකිය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ |author= එල්ලාවල මේධානන්ද ස්ථවිර |volume= p.62 |language=si |isbn = }})}}}} }} කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලේඛනය ද තවමත් සොයාගැනීමට හැකියාව ලැබී නැත. ===වෙනත් ශිලා ලේඛන=== පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිළධාරීන් විසින් 2022 දී කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි සිදුකළ කැණීමේ දී එම ස්ථානයෙන් ශිලා ලිපියක් හමු විය.එය,අඩි 4 ක් පමණ දිග සහ අඩි 1 ක් පමණ පළල ගල් පුවරුවක් මත පැරණි සිංහල අක්ෂර භාවිතයෙන් සටහන් කර ඇති අතර එහි පේළි 14 ක් පමණ වාර්තා වී තිබේ.ලිපිය හමු වන විට මෙම අක්ෂර බෙහෙවින් ගෙවී ගොස් ඇති නමුත් ඒවා ක්‍රි.ව. 8 හෝ 9 වැනි සියවස් කාලයට අයත් බවට ගණන් බලා ඇත.එහෙත් තවමත් මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය පිළිබඳව ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාර වංසය 2022 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.137 |language=සිං |isbn = }}</ref> [[File:Stone pillar of Kurundi Archaeological Site.jpg|thumb|250px|පිළිම ගේ කැණීමෙන් හමු වූ ශිලා ස්ථම්භය]] ==පූර්ව වාර්තා== ===හෙන්රි පාකර්ගේ වාර්තා=== යටත්විජිත සමය තුළ කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අන්තර්ගත කර මුලින් ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව සම්පාදනය කර ඇත්තේ හෙන්රි පාකර් විසිනි. ඔහු විසින් රජයේ අවශ්‍යතාවක් අනුව සම්පාදනය කළ සැසි වාර්තාවක "කුරුන්තනූර්මලේ" යන ශීර්ෂය යටතේ මෙම ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අනාවරණය කර ඇත.පළාතේ විශාල ම ව්‍යාප්තියක් සහිත පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වන කුරුන්තනූර් මලේ පාකර්ගේ සිතැඟි අනුව 'කුරුන්තනූර් හෙවත් පියන්ගල බුදුහිමියන්ගේ දෙවැනි වර සිදු කළ ලංකා ගමනේ දී පාදස්පර්ශයෙන් ශුද්ධ භූමියක් බවට පත් වූවා යැයි සැලකෙන' ස්ථානයයි. මෙම ස්ථානයේ පවතින භූ දර්ශනය හා පුරාකෘති පිළිබඳ විස්තර කරන පාකර් ඒ නිර්මාණ අතුරින් බොහොමයක් පරිහානියට පත් වී ඇති බවත් එම පරිහානිය කාලානුක්‍රමික ව (එනම්, ස්වාභාවික ව) සිදු වන පරිහානියටත් වඩා පසු ව මෙම ස්ථානයට සේන්දු වූ දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතා ම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් බව ද ඔහු දක්වා තිබීම විශේෂයකි.<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref> {{Blockquote |text='''"I think it can be shown that the hill Kuruntanur-malai,or Piyangala,at the south end of the embankment, is the spot that is said to have been visited by Buddha on his second journey to Ceylon.....There are several ruins on the hill and at the back of the northern part of the bund;but they are all dilapidate,more through wilful defacement by the later Tamil occupants than by the action of time."''' <br> *සිංහල පරිවර්තනය '''"වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි කුරුන්තනූර්-මලේ හෙවත් පියන්ගල නම් කන්ද, බුදුන් වහන්සේ සිය දෙවන ලංකා ගමනයේදී වැඩම කළ බව කියවෙන ස්ථානය බව පෙන්වා දිය හැකි යැයි මම සිතමි.... මෙම කන්ද මත සහ වැව් බැම්මේ උතුරු කොටසට පිටුපසින් නටබුන් කිහිපයක් පවතී; නමුත් ඒ සියල්ල කාලයාගේ ඇවෑමට වඩා පසුකාලීන දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතාම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් හේතුවෙන් විනාශයට පත්ව ඇත."''' {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume= XLVI 1886 |language=en |isbn = }})}}}} }} කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් අනාවරණය වූ සෙල්ලිපියේ දැක්වෙන පරිදි 'කුරුන්ගම' (දෙමළෙන් කුරුන්තන් ඌර්) නම් නගරය හෝ සුවිසල් ගම පිහිටා තිබුණි. පහළින් ඇති දියපහරවල දැකගත හැකි මැටි බඳුන් අවශේෂ විශාල ප්‍රමාණයෙන් මේ බව තහවුරු කරගත හැකි වේ. පසු ව මෙහි පැමිණි දෙමළ වැසියන් විසින් මෙහි සංඝබෝධි විසින් ගොඩනගන ලද විහාරය හා අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කරන ලද අතර ඒවායේ ගඩොල් හා කළුගල් නිර්මාණ ඉවත් කරන ලදී. එයින් පසු ඔවුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ හින්දු කෝවිලක් නිර්මාණය කරන ලද බවත් පාකර් පැහැදිලි කර ඇත.<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref> {{Blockquote |text='''"The town or large village that was built on the low side of the embankment of Kuruntan-kulam,and traces of which are to be seen in the fragments of pottery that line the beds of the smaller water courses,is termed Kurungama in the Inscription, The Tamil name was Kuruntan-ur.The later Tamil residents builts a temple here,and they demolished the Wihara built by Sanghabodhi and other buildings, and removed nearly all the briks and stonework to it."''' <br> *සිංහල පරිවර්තනය '''"කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි නගරය හෝ විශාල ගම්මානය, ශිලා ලේඛනයෙහි 'කුරුන්ගම' ලෙස හඳුන්වා ඇත. එහි සාධක කුඩා දියපහරවල් දිගේ දක්නට ලැබෙන මැටි බඳුන් කැබලිවලින් පැහැදිලි වේ. මෙහි දෙමළ නාමය 'කුරුන්තන්-ඌර්' යන්නයි. පසුකාලීනව මෙහි පදිංචි වූ දෙමළ වැසියන් මෙහි කෝවිලක් ඉදිකළ අතර, ඔවුන් සංඝබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය සහ අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි කඩා බිඳ දමා, ඒවායේ තිබූ ගඩොල් සහ ගල් නිර්මාණ සියල්ලම පාහේ එම කෝවිල ඉදිකිරීම සඳහා රැගෙන ගොස් ඇත."''' {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume= XLVI 1886 |language=en |isbn = }})}}}} }} ​මෙම පුදබිමේ පෞරාණිකත්වය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පාකර් සඳහන් කරන්නේ කුරුන්දි පුදබිම මෙන් ම කුරුන්තන්කුලම වැව ද ක්‍රිස්තු පූර්ව තෙවැනි සියවසේ මැද කාලයට අයත් විය හැකි බවයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේගේ ජල අවශ්‍යතාවේ අනිවාර්ය බව නිසා වැව බිහි වීමට පෙර මෙම විහාරය ඉදිකිරීමට ඇති අවකාශය සීමිත බව පාකර්ගේ ප්‍රකාශයේ අධ්‍යාහාරගත ව ඇත. තන්නිර්මුරුප්පු වැවේ නිර්මාණ කාලය ඒ හා සමගාමී ද ඊට පසු කාලීන ද යන්න අවිනිශ්චිත බවත් ඔහු දක්වා තිබේ. මෙම වාපි කර්මාන්තයන්ගේ සොරොව් සඳහා යොදාගෙන ඇති ගඩොල් පසු කාලීන ලක්ෂණ නිරූපණය කළ ද එම සොරොව්වේ පසු ව සිදු කළ ප්‍රතිසංස්කරණයන්ගේ දී එක් වූ ඒවා බව ​ද ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දී ඇත. ලක්දිව රාජාවලිය හෙබවූ සිංහල රජවරු, විටෙක සියලු රජවරුන් කුරුන්දි විහාරයට පැමිණෙන්නට ඇති බව කීමට තරම් පාකර් උත්සුක වීමෙන් ම ඔහු මෙම ස්ථානයේ දුන් වැදගත්කම පැහැදිලි වේ. පාකර්ට අනුව මෙරට ඇති වෙනත් ඕනෑම ප්‍රමුඛ පුදබිමක් හා සමාන තත්ත්වයෙහි ලා සැලකිය හැකි පුදබිමක් වශයෙන් කුරුන්දි විහාරය වටහා ගැනීමට හැකි ය.<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref><ref>{{cite book |title=1909,Ancient Ceylon |author= Parker Henry(2011) |volume= |language=en |isbn = }}</ref> ===ජේ.පී.ලෙවිස්ගේ වාර්තා=== 1895 වසරේ දී වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නි ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත පළකළ මෙරට යටත් විජිත පාලකයෙකු වූ ජේ.පී. ලුවිස් විසින් 1884 වසරේ දී රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ලංකා ශාඛාවේ සඟරාව සඳහා සපයන ලද තරමක් දිගු ලිපිය සඳහා එක්කර ඇති සිතියමේ ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ස්ථානයට තදානුරූපී අයුරින් 'කුරුන්දිමලේ (Kurundimalai)' නම් ස්ථානයත් ඊට සාබද ව තන්නිමුරුප්පු නම් ස්ථානයත් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=1894.Arch.Eoijogy of the Wanni,journal of Royal Asiatic Society ( Ceylon ) |author= Lewis,J.P |volume= XIII,No.45,pp.151-178 |language=en |isbn = }}</ref> එබැවින් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම පිළිබඳව පැහැදිලි කර ගැනීමේ දී මෙවැනි සටහන් ද බෙහෙවින් පාදක වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි වේ. ලුවිස් වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නිය ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත නම් කෘතියේ සටහන් කර ඇති පළාතේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ කොටසේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ ව තොරතුරු ද අන්තර්ගත කිරීමට අමතක කර නැත.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.298 |language=en |isbn = }}</ref> තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳ සිදු කරන සාකච්ඡාව තුළ 'කුරුන්දිමලය වනාහි බුදුන් වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කළා යැයි පැවසෙන ස්ථානය බව' හෙන්රි පාකර් උපුටා දක්වමින් පෙන්වා ඇත. එමෙන් ම, ලුවිස් විසින් තම කෘතියේ දී පාකර් ද උපුටා දක්වමින් කුරුන්දි විහාරය හා තදාශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ පිටු දෙකක පමණ සැලකිය යුතු විස්තරයක් සපයා ඇත. එහි ආරම්භයේ දී ම මෙම විහාරයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ දක්වමින් කුරුන්දන්කුලම වැවේ දකුණු අන්තයේ පිහිටා ඇති කුරුන්තන්මලේ හෝ පියන්ගල විහාරය වනාහි සමස්ත පළාතේ ම විශාල ම ව්‍යාප්තියක් දක්වන පෞරාණික විහාරය බව පෙන්වා දී ඇත.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.298,310-312 |language=en |isbn = }}</ref> ​කුරුන්දි වැව ඉදිරිපස බැම්මට පහළ පිහිටි විහාර නිර්මාණයන්ගේ විනාශය පිළිබඳ දක්වමින් ලුවිස් තබා ඇති පාදක සටහන ද මෙම කතිකාවේ දී අත් නොහළ හැකි තොරතුරක් අනාවරණය කරයි. එහි දැක්වෙන අන්දමට, කුරුන්දන්මලේ විහාරයේ පැවති ගල්කණු එම ස්ථානයෙන් ඉවත් කර ඒවා භාවිතා කරමින් මුල්ලිවයික්කාල් කෝවිල නිර්මාණය කර ඇත.ඔහු විශ්වාස කරන පරිදි මෙය සිදු වී ඇත්තේ 1858 තරම් මෑත කාලයක දී ය.එම කෝවිලේ දොරටුව පවා නිර්මාණය කර ඇත්තේ කුරුන්දි කන්දෙන් රැගෙන ගිය කැටයම් කළ ගල් කුලුණුවලින් බව ද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.312 |language=en |isbn = }}</ref> ===එච්.සී.පී.බෙල්ගේ වාර්තා=== මෙරට පළමු වැනි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එච්.සී.පී. බෙල් විසින් 1905 වසරට අදාළ ව 1909 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්ගේ වාර්ෂික පාලන වාර්තාවේ 'කුරුන්දි විහාරය හා අවට කලාපය' පිළිබඳ පිටු කීපයක් පුරා ඇති විස්තරයක් දක්වා ඇත. එම ලේඛනයේ කුරුන්තන් මලේ (Kuruntan-malai) නම් ගිරිය පාමුල ඇති නටබුන් සහිත මෙම පුදබිම පිළිබඳ එකල සිටි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් විසින් සපයා ඇති විස්තරය කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ මෙතෙක් ලේඛනගත වී ඇති අගනා ම පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත්‍ර වාර්තාවකි. කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා භූමිය පිළිබඳ පුළුල් විවරණයක් සපයමින් සිදු කර ඇති විස්තරය අනුව පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයා එම ස්ථානයේ සැලකිය යුතු කාලයක් ගත කර සම්පාදනය කළ විවරණයක් බව පෙනී යයි. මෙම ස්ථානයේ කන්ද මත හා ඒ වටා පිහිටා ඇති පෞරාණික නටබුන්, කන්ද පාමුල පිහිටි වැව හා තදාශ්‍රිත කලාපයේ විසිරී ඇති නටබුන් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ ව ප්‍රමාණවත් සවිස්තරාත්මක කරුණු මෙම වාර්තාවේ ඇතුළත් වී පැවතීමෙන් මෙය සනාථ වේ. <ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.59 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> <! _ _ ===සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ වාර්තා=== _ _ > <! _ _ ===චාල්ස් ගොඩකුඹුරයන්ගේ වාර්තා=== _ _ > ===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ගේ වාර්තා=== කුරුඳු කන්දේ විහාරය පිළිබඳව අවස්ථා කිහිපයකදීම සටහන් සපයා ඇති ලේඛකයෙකු වශයෙන් එහි ප්‍රවර්ධනය මෙන්ම පුනරුත්ථාපනයක් අපේක්ෂා කළ යතිවරයන් වහන්සේ නමක වශයෙන් පුජ්‍ය එල්ලාවල මේධානන්ද නායක හිමියන් හඳුනාගත හැකි වේ. උන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද ලේඛන ගණනාවක් අතරින් ප්‍රමුඛ ලේඛනයක් වන "නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය" නම් කෘතියේදී මුලතිව්හි පිහිටි කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව විශේෂ සටහනක් තබා ඇත. එහිදී ලක්දිව බොහෝ තැන්වලදී වනවාටත් වඩා උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත් තුළදී සියලු පුරාකෘතිවලට මෙන්ම විශේෂයෙන් බෞද්ධ පුරාකෘති අරබයා ඇති වී තිබෙන ව්‍යසනකාරී තත්ත්වය පිළිබඳ අදාළ බලධාරීන් නිසි කලෙකදී අවධානය යොමු කර අදාළ පිළිවෙත් යෙදුවේ නම් සමීප කාලීනව විනාශ කළ බොහෝ පුරාකෘති හා පුරාවිද්‍යා ස්ථාන ආරක්ෂා කරගත හැකිව පැවතිණු බව උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරයි.<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.412 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> ​ ​එල්ලාවල මේධානන්ද හිමිපාණන් වහන්සේ මුල්වරට (එනම් 1964 වසරේ විය යුතුයි) මෙම පුදබිම ගවේෂණය සිදු කරන අවස්ථාවේදී එවකට මෙහි පැවති දුෂ්කරතාව සහ පුදබිම පිළිබඳව විස්තර කර තිබේ. {{Blockquote |text= '''​"මේ සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ඇති ප්‍රදේශයකි. නෙල්ලාරු(මනල්ආරු යන්න විස්තර වේ) හරස් කර තන්නිමුරුප්පු වැව කර තිබේ. එය කුරුන්දම්මලේට දකුණින් පිහිටියේය. කන්දට උතුරු පැත්තෙන් කුරුන්දන්කුලම් වැව පිහිටියේය. මේ වැව් දෙකම පුරාණ නිර්මාණයක් බව ඒ ආශ්‍රිත නටබුන්වලින් පැහැදිලි වෙයි. වැව් දෙක එකට සම්බන්ධ කළැයි සැලකෙන ඇළක් ඇති බව අපට මඟ පෙන්වීමට ගිය දෙමළ ජාතිකයා කීයේය. මේ කන්දට සමහර විට පියන්කල්ලු යන්නද ව්‍යවහාර කෙරේ. එය පියන්ගල යන්නෙහි දෙමළ ඌරුවකි. කන්ද අක්කර සියයකට වැඩියයි සිතමි. මෙහි මුදුන ඕවාල හැඩය ගත් තැනකි. එතැනට පිවිසීමට ඇති උතුරු, දකුණු දෙපසින්ම මාර්ග තිබී ඇත. ඒවායේ ශේෂ දැනට (1964) දක්නට ලැබේ."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.413 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.413 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} ​කුරුන්දි විහාරයේ ඇති පෞරාණික වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් තොරතුරු ඉදිරිපත් කර ඇතත් උන් වහන්සේ මෙම විහාර ආකෘතිය හෝ එහි සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව හෝ අදහසක් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සුක වී නොමැත. මෙම කන්ද මුදුනේ ඇති වෘත්තාකාර වාස්තු ව්‍යුහය උන් වහන්සේ විසින් වටදාගෙයක් වශයෙන් හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ ගෙන ඇතත් එම ව්‍යුහය බෝධිඝරයක් බව එහි දෘෂ්‍යමාන ලක්ෂණ අනුව නිශ්චිතව හඳුනාගත හැකිව පවතී.මෙම විහාරයේ විහාර ආකෘතිය පිළිබඳ අවධානය යොමු කරනවිට එම හඳුනාගැනීම විශ්වසනීය ආකාරයෙන් තහවුරු වේ.එමෙන්ම, උන්වහන්සේ විසින් එම ස්ථානයේ දැකගත හැකි ගඩොළු නිසැක වශයෙන් ම ඉතා පැරණි යුගයට අයත් බව දක්වා නැතත් එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ කරගත් සාධක හෝ එවැනි නිගමනයකට එළැඹුණු ආකාරය පැහැදිලි කර නැත. මේධානන්ද හිමියන්ගේ සටහනේ කුරුන්දි විහාරයෙන් අනාවරණය වී ඇති සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව ද තවදුරටත් තම නිරීක්ෂණයක් හා උපකල්පනයක් දක්වා ඇත. {{Blockquote |text= ​'''"කුරුන්දන්කුලම නම් වූ සෙල්ලිපියක තුන්වන මිහිඳු රජු (801-804) ගැන කියවෙන බවත්, ජලය පිළිබඳ ආරවුලක් විසඳීමට රජු එහි ගිය බවත්, ඒ ප්‍රදේශය 'කුරුන්ගම' නමින් ලිපියේ සඳහන් වන බවත් වාර්තාවක දක්වා ඇත. මේ ජල ප්‍රශ්නයට හේතු වූයේ තන්නිමුරුප්පු වැවේ ජලය බව සී.ඩබ්ලියු. නිකලස් මහතා දක්වයි. එහෙත් මේ ලිපිය සෑහෙන පමණ සෙවූ මුත් අපට සොයාගත නොහැකි විය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} ​මෙහි දැක්වෙන සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව සෙවීමට උනන්දු වෙමින් එය අනාවරණය කරගත නොහැකි වූ බව උන් වහන්සේ දක්වා ඇතත් මෙම සෙල්ලිපිය කන්ද මුදුනේ නොව පහළ පිහිටි වැවේ බැම්මට පහළින් ස්ථානගත වූ විහාරයේ පිළිම ගෙයක් ඉදිරිපස පැවතිය දී 2020 දී හමු විය.ඊට අමතරව,​මෙම ප්‍රදේශය පිළිබඳව සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල දැක්වෙන විවිධ කරුණු සංගෘහිත කරමින් එල්ලාවල මෙධානන්ද හිමියන් වැඩිදුරටත් කරුණු දක්වා තිබේ. {{Blockquote |text= '''" ​'කුරුන්දක' නමින් ගමක් ගැන අට්ඨ කතාවල කීප විටකම දක්නට ලැබේ. කුරුඳුගමුරට යනුවෙන් කඩඉම් පොත්වල දැක්වෙනුයේ පෙදෙසක් ගැනය. පදී රට, කුරුඳු රටට සමීපව පිහිටි බව පූජාවලිය, නිකාය සංග්‍රහය ආදියෙන් පෙනී යයි. කුරුඳුගමු රට, කුරුඳු රට, කුරුන්දක ආදී වශයෙන් සඳහන් වන්නේ එකම පෙදෙසක් විය යුතුය. පදිරට යනු පදවිය නමින් දැන් හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයයි. 2 වන පැරකුම්බා රජු (1236-1270) විසින් විනාශ කරන ලද කාලිංග මාඝගේ බල කඳවුරක් කුරුන්දියෙහි වූ බව මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ඊට ආසන්න කාලයේ ලංකාව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානුගේ කඳවුරක් මෙහි පිහිටුවා ගත් බවත්, එහි සිංහලයන් තමා වසඟයට ගත් බවත් දැක්වේ. කුරුඳුරට වර්තමාන කදෑකෝරළය හා තඩවන් කෝරළය යැයි අයිවර්ස් මහතා කියයි. වව්නියාව දිසාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස විය හැකි බව සමහරකුගේ මතයයි. 1 අග්බෝ රජු (571-604) කුරුන්ද නම් විහාරයක් කරවා ඇත්තේය. 1 විජයබාහු රජු (1055-1110) කුරුඳු විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා කුරුන්ද වාපී නමින් වැවක්ද, පොල් උයනක්ද කරවීය. ඛල්ලාඨ නාග රජු (100-103) කුරුන්දවාශෝක විහාරය තැන වූයේය. මේ ගැන සඳහන් වන පැරණිම වංශ කතා ගත සිද්ධිය මෙයයි. එහෙත් සමහර අට්ඨ කතා වංශ කතාවලට වඩා පැරණිය. සිංහලයේ පැවැති පැරණි හෙළ අටුවා අතර කුරුන්දට්ඨ කතාව එකකි. එයට මේ නම ඇති වූයේ කුරුන්දිකවෙලු විහාරයෙහි ලියන ලද නිසා බව සඳහන් වේ. ඛල්ලාට නාග රජු විසින් කරවන ලද විහාරය කුරුන්දපාසක, කුරුන්දවාශෝක වන දෙනමින්ම මහාවංස පිටපත්වල සඳහන් වී තිබේ."''' <br>{{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414,415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414,415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} ​කාලානුරූපී ව ඓතිහාසික අනන්‍යතාව බොඳ වී පැවති මෙම ඓතිහාසික බෞද්ධ ප්‍රදේශයේ ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ව අදහසක් ඉදිරිපත් කර ඇත. {{Blockquote |text= '''"​කුරුන්දවාශෝක කුරුන්දවාපි අශෝක අනුමත කෙටිවීමක් බව පෙනේ. කුරුඳුවැව අසල වූ අශෝක විහාරය ඒ නමින් හැඳින්වූවා විය යුතුය. කෙසේ හෝ මේ සියල්ලේම කුරුන්ද යන කොටස සුරැකී තිබේ. මුලින් කී සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ගැන සඳහන් වේ. වර්තමාන 'කුරුන්දම' යන මේ නමේම ව්‍යවහාරයකි. ඒ අනුව අට්ඨකතා (සීහලට්ඨ කතා) රචිත යුගයේ එනම් මිහිඳු මා හිමි යුගයේ සිටම කුරුන්දගම හා එම විහාරය පැවතියේය. එහි නම අද දක්වාම වෙනස් වී නැත. සිංහල අටුවා ලිවීමේදී මෙහිදී එක අටුවාවක් ලියැවිණි.එසේනම් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ මේ ප්‍රදේශය දියුණුව තිබූ බවත් සිංහල බෞද්ධයන් පදිංචිව සිටි බවත් පැහදිලිය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} කුරුන්දි පුදබිම හා තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳව 2016 වසරේ දී උන් වහන්සේ විසින් නැවතත් කරුණු සංග්‍රහ කර ඇත. එහි දී උන් වහන්සේ දක්වා ඇති කරුණු අනුව, කඳුගැටය පාමුල හරියේ ත්‍රස්තවාදී උවදුර ඇති වීමට පෙර කාලයේ දී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් වැඩ සිටීම සඳහා නිමවන ලද ගොඩනැගිල්ලක ශේෂ පැවති බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව, 2023 දි සිදුකළ පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ විද්‍යාර්ථයන් කුරුන්දිය අවට සිදුකරන ලද නිරීක්ෂණ චාරිකාවේ දී 1978 දී පමණ මෙම ස්ථානයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වැඩසිටි බවට තොරතුරු අනාවරණය කරගත හැකි විය. කුමාරපුරම් ප්‍රදේශවාසීන් විසින් මෙම කරුණ අනාවරණය කළ අතර ඔවුන් භික්ෂූන් වහන්සේට දානය පවා පූජා කළ බව වැඩිදුරටත් අනාවරණය කරන ලදී.ඒ අනුව මෙම පුද බිම සක්‍රීය කිරීමට යම් පිරිසක් උත්සුක වූ බව පැහැදිලි වේ.​උන් වහන්සේ දක්වා ඇති විස්තර අතර ඉහළ මළුවේ පිහිටි අඩි 12.6ක් දිග ගල් කණුවක දළ වශයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ සිව් වැනි සියවසට පමණ අයත් විය හැකි අකුරින් සටහන් කරන ලද ලිපියක් ඇති බවත් එහි ‘රකිබල’ යන කොටස කියවිය හැකි බවත් දක්වා ඇත.<ref> {{cite book |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016) |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි |volume= p.62 |language=si |isbn = }}</ref>නමුත් තවමත් එම ශිලා ස්ථම්භය හමු වී නොමැත.මෙම පුදබිමේ ඇති පිළිම ගේ පිළිබඳව විස්තර කරමින් උන් වහන්සේ පහත විස්තරය දක්වා ඇත. {{Blockquote |text= '''​"මේ එක් ගොඩනැගිල්ලකට අයත් පියගැටපෙළක් කිසියම් සාහසිකයකු විසින් ගලවා පසෙකට පෙරළා ඇත්තේ නිධාන සෙවීමට විය යුතුය. එහි සම්පූර්ණ පිටතට දෙකක් හා කැබලි දෙකක් ඉවත දමා ඇති අතර, එකක් සඳකඩ පහණ සමඟ එක්ව සිටී. දෙපස කොරවක්ගල් දෙකකට හානි කර තිබේ. සඳකඩ පහණේ අර්ධපද්මය හා ගිනිසිළු පෙළ පමණක් නිරූපිත වන බැවින් එය වැඩෙමින් පැවති යුගයේ නිර්මාණයක් බව පෙනේ. ඒ අසල පැත්තක කොටු කැටයම් කළ ගල් පුවරුවක් වෙයි. එය කුමක් සඳහා යෙදුවක් ද යන්න පැහැදිලි නැත."''' <br> {{smaller|{{smaller|( {{cite book |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016) |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි |volume= p.63,64 |language=si |isbn = }})}}}}<ref> {{cite book |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016) |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි |volume= p.63,64 |language=si |isbn = }}</ref> }} ​මෙම කෘතියේ කුරුන්දි විහාරයේ පුරාවස්තු ගවේෂණය පිළිබඳ ලිපියේ දී ද දක්වා ඇති පිළිම ගේ පියගැටපෙළ ආසන්න නිදන් හොරුන් විසින් සිදු කළ විනාශය 2016 වසර වන විටත් සිදු වී පැවති බව මේ සටහන අනුව තහවුරු වේ. මේ තොරතුරු හා මේ පිළිබඳ අනෙකුත් පුද්ගල විස්තර අනුව සැළකීමේ දී බොහෝ විට මෙම උපද්‍රව ත්‍රස්තවාදී යුද්ධය අවසන් වූ 2009 වසරින් පසුව හා 2016 කාලයට පෙරතුව සිදු වූ බව අනුමාන කිරීමට හැකියාවක් පවතී. මෙම සඳකඩ පහණේ දක්නට ලැබෙන කලාත්මක ලක්ෂණ විස්තර කරමින් උන්වහන්සේ සිදු කර ඇති නිගමනය වඩාත් පැහැදිලි කරන්නේ නම් මෙම නිර්මාණයේ පවතින කලාත්මක ලක්ෂණ අනුව අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ මැද කාලයට අයත් වන්නක් බව දැකිය හැකි වේ. මෙම පිළිම ගේ වාස්තු ලක්ෂණ හා අවශේෂ පුරාවිද්‍යා සාධක ද ඊට සපුරා ම පාහේ අනුගත වන බවත් දැක්විය යුතු වේ. මේධානන්ද හිමියන් විසින් දක්වා ඇති කොටු සටහන් කළ ගල් පුවරුව අනෙකක් නොව මෙම පිළිමගේ තුළ බුද්ධ ප්‍රතිමාව වඩා හිඳවූ ස්ථානය යටින් පූජාර්හ නිධන් ද්‍රව්‍යය තැන්පත් කොට පැවති යන්ත්‍ර ගල (රත්නන්‍යාසය ) බවට වර්තමානයේ දී පුරාවිද්‍යාඥයන් හඳුනාගෙන තිබේ. ===ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්ගේ වාර්තා=== ලක්දිව වාපි කර්මාන්ත හා වාරිමාර්ග නගා සිටුවීම මගින් කෘෂි කර්මාන්තය නගා සිටුවීමට මහත් වෙහෙසක් ගත්, ඒ වෙනුවෙන් අගනා කැපකිරීමක් සිදු කළ ඉංජිනේරු, රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර් විසින් මෙරට වාපි කර්මාන්ත අරභයා සම්පාදනය කරන ලද විශිෂ්ට නිබන්ධනයක් වූ "ලක්දිව පුරාතන වාරිකර්මාන්ත" නම් නිබන්ධනයේ දී ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ කරුණු දක්වා තිබේ. ​ලක්දිව, උතුරු කලාපයේ පිහිටි විශාල මෙන්ම වැදගත්ම වාපි කර්මාන්තයක් වූ ‘තන්නිමුරුප්පු වැව’ පිළිබඳ සාකච්ඡාව අතරතුර කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ප්‍රදේශය පිළිබඳව ද කරුණු දැක්වීමට එතුමා උත්සුක වී ඇති බව එම නිබන්ධනයෙන් පැහැදිලි වේ. පුරාවිද්‍යා හෝ ඉතිහාස විෂයයෙන් පරිබාහිර විෂයක් පිළිබඳ සිදු කළ නිබන්ධනයක දී ද මෙම විහාරය පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත කිරීමට තරම් එතුමා උත්සුක වීමෙන් මෙම ඓතිහාසික ස්ථානය පිළිබඳ පවතින වැදගත්කමත් කොතෙක් ද යන්න ඒ තුළින් මනාව පෙන්නුම් කෙරෙයි.<ref>{{cite book |title=ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග(1935) |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්,පරිවර්තනය එල්.පියසේන(2001) |volume= pp.22,23 |language=si |isbn = }}</ref> {{Blockquote |text='''"මේ වැව් දෙක(තන්නිමුරුප්පු වැව සහ කුරුන්දි වැව) අතර පිහිටි කුරුන්තන්මලේ නොහොත් පියංගල කන්ද සර්වඥයන්වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩිය වර වැඩ සිටි ස්ථානයක් යයි පරම්පරානුගත හිමිකම් පවතී. මෙය ඉතා විශාල නටබුන්ගෙන් ඇති භූමියකි. ඒ අතර කුරුන්තන් කුලමේ වැව් බැම්ම කෙළවර පටන් කඳු මුදුන දක්වා යන ගල්පඩි පෙළක් තිබේ. කන්ද ක්‍රමයෙන් සිහින්ව ගොස් (කිකිළි බිජුවක ආකාර) මුදුන සමතලාවක් ය. ගල්පඩිපෙළට මූනලා තිබෙන පැත්තේ ඇතැම් විට මුදුන වටේ ම වෙන්ටත් පුළුවන. සතරැස් කොට කපන ලද ගලින් බැඳි අඩි 7 ක් හෝ 8 ක් උසැතිව තිබුණේ ය. '''​මෙම කන්ද මුදුනේ තිබෙන නෂ්ටාවශේෂ හා ඒ අසළ තිබෙන්නා වූ තවත් දේද ස්ථානය සම්බන්ධව පවතින කථා ප්‍රවෘත්තිය සැබෑ බව ඔප්පු වීමට සහ ඉඩම ඇදින ගැනීමට ද ආධාර වේ. (මෙම දිරාපත්වීම කල්යාම නිසා සිදුවූවක් නොව ඕනෑකමින් කරන ලද කැඩීම් බිඳීම්ය.) කතාව නිවැරදි නම් කුරුන්ත කුලම අඩු වශයෙන් ක්‍රි.ව. ඉහත තුන්වෙනි ශතවර්ෂයේ මැද හරිය දක්වා අතීත කාලය පෙන්වයි. මක්නිසා ද යන හොත් මෙහි වාසය කළ සංඝයාට වැව් නැතිව නම් දිය ලබාගන්ට තැනක් නැති නිසාය. '''​තන්නිමුරුප්පුවත් ඒ කාලයේදී ම කළා ද නැතුව පසුකාලයක කරණ ලද්දක් ද යනු නියම වශයෙන් දැන ගැනීමට යමක් නැත. පාකර් ලියන්නේ "දියදොරටු දෙක බැඳීමට පාවිච්චි කර තිබෙන ගඩොල් මෑත කාලීන ඒවාය. නුමුත් ලංකාවේ උතුරු කොටසේ බොහෝ ස්ථානවල සිදු වී තිබෙන ප්‍රකාර මෙම දිය දොරටුවල පළමු බැම්ම කඩාගිය බොහෝ කාලයකට පසු නැවත බැඳි ඒවා වෙන්ට පුළුවන" කියාය. '''​එම මහතාගේම වැඩිපුර කීමක් නම්, මෙම ස්ථානය සිංහල රජවරු බොහෝ දෙනෙක් ඇතැම් විට සියල්ලෝමත් තමන් පැමිණි බව පෙන්වීමට වැඩි සලකුණු තබා නැතත්, මේ ස්ථානයට පැමිණිය හුය, කියා ය." <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}} }} මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණ නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුව ඇති විනාශයන් ස්වභාවිකව සිදු වූවක් නොවන බවත් ඕනෑකමින් කිසියම් පිරිසක් විසින් සිදු කරන ලද ඒවා වන බවට වාර්තා කර තිබීමයි.ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවැනිවර ලංකාගමනයේ දී වැඩි බවට වන ජනප්‍රවාදය හා පුරාවස්තු විසිරී පවතින ප්‍රදේශය කොපමණ ද යන්න දක්වා සිටියි.තවද,කුරුන්දි පුවරු ලිපිය පිළිබඳව ද හෙන්රි පාකර් තැබූ සටහන් විස්තර කරමින් විස්තරයක් හා කුරන්දි වැවේ වෑකන්දට පහළින් තිබූ ගම්මානය ගැන ද සංක්ෂිප්ත අදහසක් එතුමා දක්වා තිබේ.<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp.22,23 |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }}</ref> {{Blockquote |text='''​බැම්මට පහළ පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව. 246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය. ඊට බොහෝ කලකට පසු පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවැත් වූයේ ය. මෙහි ක්‍රි.ව. 965 වෙන්ට පුළුවන. තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැවබලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනගා මිහිඳු රජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පොරුවක ලංකාවේ සමහවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ. '''​පාකර් තවත් කියන්නේ 'එය කොටා තිබෙන ගල් මුහුණට කල්යාමෙන් සිදුවී තිබෙන අනතුර නිසා සන්නසේ වචනවලින් වැඩි කොටස කියවන්ට බැරිකම කනගාටුදායකය. ප්‍රධාන කොටම එහි පදිංචි සංඝයා විසින් පිළිපැදිය යුතු ව්‍යවස්ථා පන්තියක් එහි සන්නසෙහි අඩංගු වේ. නුමුත් වඩා සැලකිය යුතු සාමාන්‍ය කරුණු ස්වල්පයක් එහි ඇතුළත් වේ. ‘රජ්ජුරුවන්ගේ මහා වැව' ගැන එහි සඳහනක් ඇත. (එය තන්නිමුරුප්පුව මෙන් පෙනේ.) තව ද ගොවිතැනට අනතුරු වන සමහර ආරවුල් ගැනද එහි සඳහන් වී තිබේ. රජතෙම (තමන්ගේ අක්ෂර වින්‍යාසය ගැන සැකසහිත වූයෙන්) සන්නස කපන ලද්දේ තමා විසින්ම බව කියා මෙම ව්‍යවස්ථා අක්ෂර අඩුවුනත් කිසිවෙකු විසින් කඩ කරන්නේවත්, අමුතු කරන්නේවත් නැතුව, බලපිහිටීම ඇතුව නොකඩවා ගෙන යන්නේ යයි අණකරන්නේ ය කියාය. '''​කුරුන්තන් කුලමේ වැකන්දට පහත් පැත්තේ ගොඩනගා තිබුණ ගම හෝ නියම්ගම්, කුඩා දියපාරවල්වල සමහවෙන කැබිලිති කඩුවලින් ඒ ගැන විභාග කළ අයට සම්භ විය. ඉහත සඳහන් කළ පුරාණ ගල්සන්නසේ මෙම වාස භූමියට කුරුම් ගම යයි නම්කර ඇත. <br>{{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}} }} මීට අමතරව,දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණ වලින් විහාරයට වූ විනාශය සහ 13,14 වන සියවස් වලින් පසුව මෙම ප්‍රදේශයන් ජන ශුන්‍ය වූ බව පැහැදිලි අයුරින් බ්‍රෝහියර් තම වාර්තාව තුළ ප්‍රකාශ කර තිබේ.එයින් ගම්‍ය වන වැදගත් කරුණක් නම් වන්නේ උතුරේ ප්‍රදේශයට අයත් මුලතිව් සහ වවුනියා ආදී වන්නි ප්‍රදේශය සියවස් කිහිපයක් ජන ශුන්‍යව පැවතී බවත් හා දැන් එම ප්‍රදේශවල පදිංචිව සිටින දමිළ ජනතාව එහි පාරම්පරික ජනතාව නොවන බවයි. {{Blockquote |text= '''​එම ස්ථානයට දෙමළෙන් කරුන්තන්ඌරු යයි කියති. කල් යත් යත් දකුණු ඉන්දියාවෙන් ගොඩබැස එහි පදිංචි වූ අය සංඝබෝධි රජ විසින් කරවූ විහාරය ද, අනිකුත් ගොඩනැගිලිද බිඳහෙලා එහි ගල් ගඩොල් ආදියෙන් කෝවිලක් මෙහි සෑදූ බව පෙනේ. නමුත් පරම්පරානුගත කතාවකින් හෝ ඉතිහාසික ලියවිල්ලකින් හෝ වැව් බැම්ම බිඳුනු කාලයවත් නගරය පාළුවට හැරිය කාලයවත් පෙන්වන්නේ නැත. දකින්නට තිබෙන දේ මෙම භූමියෙහි දහ තුන්වෙනි හෝ දහ හතරවෙනි ශත වර්ෂයෙන් මෙහා එහි කිසිවෙක් පදිංචිව සිටි බවක් නොපෙන් වයි."''' <br>{{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}}<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp 22,23 |language=si |isbn = 955-9185-07-1}}</ref> }} ​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති සටහන අනුව ඔහුගේ කාලය වන විට විද්‍යාමාන වූ වැදගත් ලේඛන පිළිබඳ සුපරීක්ෂාකාරී වෙමින් මෙම පෞරාණික පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ සාරාංශය ම හකුළා දැක්වීමට තරම් සමත් වී ඇති බව පැහැදිලි වේ. එහි මෙම විහාරයේ ආරම්භය, ඒ සඳහා විවිධ අවස්ථාවල දායකත්වය දැක්වූ රජවරුන් හා ප්‍රධානීන්ගේ මැදිහත් වීම, ස්ථානයේ පැවැත්ම හා එහි පරිහානිය සම්බන්ධ අදාළ කරුණු ආදිය ද පෙළ ගස්වා ඇති ආකාරය ඔහුගේ වාර්තා තුළින් මනාව දැකගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }}</ref> ===සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ වාර්තා=== මෙරට ඓතිහාසික පුරාවිද්‍යාව අරබයා බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ විද්වතකු වන සිරිල් වේස් නිකලස් මහතා තමන් සම්පාදනය කළ "පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය" නම් කෘතියේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව අඟනා විස්තරයක් සපයා ඇත.<ref>{{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය |language=si |isbn = }}</ref> විවිධ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර,අභිලේඛන හා පුරාවිද්‍යා මූලාශ්‍ර විග්‍රහ කරමින් එතුමා දක්වා ඇති අදහස පහත පරිදි වේ. {{Blockquote |text='''"ඛල්ලාටනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) කුරුන්දවාසෝක විහාරය තැනවීය. කුරුන්දක චුල්ලක නම් පිරිවෙණක් ද විය. කුරුන්දි අට්ඨකතාව සම්පාදනය කරන ලද්දේ කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දීය. කුරුන්දක ග්‍රාමය අට්ඨකතාවල සඳහන්ව තිබේ. කුරුන්දි විහාරය තනවන ලද්දේ I වන අග්බෝධි (570-604) විසින් බව කියා ඇත. (සිංහල වංසකතාවල එය හඳුන්වා ඇත්තේ කුරුඳු වැව නමිනි.) ඔහු මෙය අවට යොදුන් 3ක් (සැතපුම් 25-30) පමණ පළල් පොල්වත්තක් වවන ලද බව ද කියා තිබේ. IV වන අග්බෝධිගේ (667-683) ඇමතියෙක් කුරුන්දපිල්ලක විහාරයෙහි පාසාදයක් තැනුවේය.<ref group="සවිස්තර">නිකලස් මහාවංශය උපුටාදක්වමින් 'පොත්ථකූඨ' නම් නිලධාරියෙකු මේ ප්‍රසාදය ඉදිකළ බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් ලක්‍ෂ්මන් සුසන්ත පෙරේරයන් පෙන්වා දී ඇති පරිදි බුද්ධාගමේ දායකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකළ පොත්ථකුට්ඨ නැමැති ධනවත් පුද්ගලයා ද්‍රවිඩයකු වූ බවයි.</ref><ref>{{cite book |title=රජ පෙළපත් අස්ථිරව පැවති කාලපරිච්ඡේදය 289-303 |author= ලක්‍ෂ්මන් සු.පෙරේරා |volume= I කාණ්ඩය, I භාගය, p.302 |language=si |isbn =}} </ref> ''''I වන විජයබාහු (1055-1110) කුරුන්දි විහාරය යළි කරවීය. මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ. මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය. මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ. කුරුන්දි දිසාව II පරාක්‍රමබාහු (1236-1271) කාලයේ දී දෙමළුන් අතේ විය. මෙය පසුකල චන්ද්‍රභානු නම් ආක්‍රමණිකයා විසින් ද අල්ලා ගන්නා ලදී. කුරුන්ද සමීපයෙහි I වන අග්බෝධි අම්බිලපස්සව විහාරය කරවීය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය,p.102 |language=si |isbn = }}</ref> }} ​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති පරිදි ම සී.ඩබ්ලිව්. නිකලස් ද මෙම ස්ථානයේ ඓතිහාසික ක්‍රම පිළිවෙල පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් නමුත් විශ්වසනීය තොරතුරු රාශියක් සපයා ඇත. ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයන්ගේ අන්තර්ගත තොරතුරු ඔස්සේ මෙම පැරණි විහාරය ඓතිහාසික භූමිශාස්ත්‍ර තොරතුරු සමඟ සම්පාත කිරීමද , වෙනත් ආගමිකයන්ගේ හා ආක්‍රමණිකයන්ගේ මැදිහත් වීම නිසා මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට සිදු වී ඇති බලපෑම පිළිබඳ නිවැරදි අයුරින් කරුණු දැක්වීම ද ඔහුගේ වාර්තා තුළ වැඩිදුරටත් දැකිය හැක.<ref>{{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය |language=si |isbn = }}</ref> ===වෙනත් පූර්ව වාර්තා=== ====වල්පොල රාහුල හිමියන්ගේ වාර්තා==== වල්පොල රාහුල හිමිපාණන් වහන්සේ තම දර්ශන විශාරද උපාධිය සඳහා ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයට ඉදිරිපත් කරන ලද නිබන්ධනය ඇසුරින් 1956 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කළ History of Buddhism in Ceylon නම් කෘතියේ දක්වා ඇති ‘පුරාණ ලංකාව’ නම් ස්ථාන දක්වන සිතියමේ වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයට තදානුගත ව ඉතා පැහැදිලිව 'කුරුන්දි' යනුවෙන් දක්වා තිබීමෙන්<ref>{{cite book |title=ලක්දිව බුදුසමයේ ඉතිහාසය |author= වල්පොල රාහුල හිමි(2011) |volume= |language=si |isbn =}} </ref> උන්වහන්සේ මේ ප්‍රදේශය කුරුන්දි රට වශයෙන් පිළිගත් බව පැහැදිලි වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ සාහිත්‍ය පිළිබඳ ප්‍රශස්ත විචාරක්ෂියක් යොමු කළ ඒ හිමියන් ශාස්ත්‍රාලයීය මතය නියෝජනය කරමින් සම්පාදනය වූ, මේ ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතා ස්ථාපනය වත්මන් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම ද හඳුනා ගැනීම සම්බන්ධව වැදගත් බව පෙන්වා දිය හැක.1956 වසරේ දී පළමුව ප්‍රකාශයට පැමිණි ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාස කෘතියේ 158 හා 159 පිටු අතර රඳවා ඇති ‘ඈත අනුරාධපුර යුගයේ ලංකාව’ නම් ලංකාවේ පැරණි ම ඓතිහාසික යුගයේ ස්ථාන දක්වෙන්න සිතියමේ<ref>{{cite book |title=ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය |author= සංස්.හේම් චන්ද්‍ර රාය |volume= පළමු මුද්‍රණය 1964,I කාණ්ඩය, I භාගය |language=si |isbn =}} </ref>ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයම කුරුන්දි වශයෙන් ම හඳුනාගෙන සටහන් කර තිබේ. ප්‍රකට විද්වතුන් හේතුවෙන් සැලකිය යුතු වගකීමකින් තොර ව මෙම ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතාව තහවුරු වන බව පෙන්වා දිය හැකි වේ. ====සී.එස්.නවරත්නම්ගේ වාර්තා==== සී.එස්. නවරත්නම් විසින් රචනා කරන ලද 'වන්නි හා වන්නියාස්' නම් කෘතියේ දී කුරුන්තන්කුලම් නම් ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක නටබුන් ඇති බව '''"There are ruins of Hindu Temples at Irasentirankulam,at Chinnapuvaraskulam and Kurunturkulam"''' යනුවෙන් දක්වා ඇත.නමුත් එය විශ්වසනීය හෝ අදාළ ස්ථානය පිළිබඳ නිශ්චිත ස්ථාන විස්තර සහිත ව දක්වා නොතිබීම විමතියට කරුණකි.<ref>{{cite book |title=C.S.Nawarathnam |author= Vanni & Vanniyas |volume= p.1p |language=en |isbn = }}</ref> ====ගුණපාල මලලසේකරයන්ගේ වාර්තා==== මෙරට විසු ප්‍රකට පඬිවරයෙකු වූ ගුණපාල මලලසේකර මහතා තම දර්ශනසූරි උපාධිය සඳහා සම්පාදනය කළ කෘතහස්ත කෘතියක් වූ 'ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍ය' කෘතියේ විය යුතු පරිදි ම අවස්ථා කීපයක ම ලංකාවේ ප්‍රමුඛ අට්ඨකතාවක් වශයෙන් සැලකිය හැකි කුරුන්දි අටුවාව පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් සඳහන් කර ඇත. එහි දේශීය භාෂාවන්ගෙන් සංග්‍රහ කරන ලද අටුවා පිළිබඳ දැක්වීමේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුන්දවේළු විහාරයෙහි දී ලියන ලද නිසා කුරුන්දී නම් වූ අට්ඨකතාව' පිළිබඳ සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යය (1965) |author= ගුණපාල මලලසේකර පරිවර්තනය.ඩබ්.දයාරත්න තිසේරා |volume= p.61 |language=si |isbn = }}</ref> ====කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන්ගේ වාර්තා==== මෙරට ඓතිහාසික භූමි සිතියම් ගණනාවක් එක්තැන් කරමින් කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන් විසින් 1967 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඓතිහාසික සිතියම් සංග්‍රහයේ දක්වෙන සිතියම් කීපයකම ‘කුරුන්දි’ නම් ස්ථානය, වර්තමානයේ මුලතිව් සමීපයේ කුරුන්දි පුරාණ බෞද්ධ විහාරය පිහිටි කලාපයේ ම සලකුණු කර ඇති බව දැනගත හැකි වේ. එම කෘතියේ අන්තර්ගත කර ඇති සිතුවම් කීපයක ම මෙම ස්ථානය සටහන් කර ඇත. එහි ‘අනුරාධපුර පූර්ව යුගය : මහජන ව්‍යාප්තිය හා ග්‍රාම නාම’, ‘අනුරාධපුර මධ්‍යතන යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ හා ‘පොළොන්නරු යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ යන සිතියම් ත්‍රිත්වය විශේෂ අවධානයකට ලක් විය යුතු අතර ප්‍රමාණවත් මූලාශ්‍ර පදනම් කරගෙන සකසා ඇති මේ සිතියම් අනුරින් අනුරාධපුර පූර්ව යුගයේ සිට පොළොන්නරු කාල පරිච්ඡේදය දක්වා ම කුරුන්දි පූජා බිම අවධානයට පාත්‍ර වූ ද කලාපීය වශයෙන් කේන්ද්‍රීය ප්‍රදේශයක් වූ බව ද පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite book |title=ලංකාවේ ඓතිහාසික භූමි සිතුවම්(1967) |author= කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමි |volume= |language=si |isbn = }}</ref> ====එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධනයන්ගේ වාර්තා==== එච්.ඒ.පී. අභයවර්ධන විසින් 1978 වසරේ දී පළමු වැනි වරට සිංහල බසින් ප්‍රසිද්ධියට පමුණුවන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි දේශ සීමා විස්තර කරන ප්‍රකට කෘතියක් වූ 'කඩයිම්පොත් විමර්ශනය' කෘතියේ සිව් වැනි පරිච්ඡේදය වූ ‘දේශ සීමා විස්තර’ පරිච්ඡේදයේ දී 'කුරුන්දගමු රට' නම් උපමාතෘකාව යටතේ සංග්‍රහ කර ඇති විස්තරය වර්තමාන කුරුන්දි විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය හා සම්පාත වේ. අබේගුණවර්ධනයන්,මෙයට ඉහත කෘති තුළ කුරුන්දිය සම්බන්ධයෙන් අන්තර්ගත වූ විස්තරයන්ගේ සාරසංක්ෂේපයක් දක්වමින් මේ පිළිබඳව වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කර තිබේ.<ref>{{cite book |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978) |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන |volume= p.105 |language=si |isbn = }}</ref> {{Blockquote |text=​'''"කුරුඳුගමුරට යන නමින් ශ්‍රී ලංකාවේ කඩයිම්පොතේ සඳහන් වන්නේ වංසකතාවේ එන කුරුන්දිරට්ඨය විය හැකිය.පදී සහ කුරුඳු යයි වංශකතාවේත්, පූජාවලියේත්, නිකාය සංග්‍රහයේත් සඳහන් වන ස්ථාන දෙකෙන් දෙවැන්න මෙකී කුරුඳුගමුරට යැයි සිතිය හැකිය. ඛල්ලාඨනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) රජ කුරුන්දවාසෝක විහාරය ඉදි කළ බව කියා තිබේ. එසේම කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දී කුරුන්දි අට්ඨකතාව ලියන ලද බව ද සඳහන් වෙයි. මාඝගේ බලකොටුවක් කුරුන්දියෙහි තිබූ බවත්, එය II පරාක්‍රමබාහු රජ විසින් විනාශ කරන ලද බවත් වංසකතාව, පූජාවලිය සහ නිකාය සංග්‍රහය යන ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. පසු කාලයේ දී ලක්දිව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානු රජු පදී සහ කුරුඳු රටවල සිංහලයන් තමන් වසඟයට ගත් බව පෙනේ.කුරුඳු රට නමින් සඳහන් වන්නේ අනුරාධපුරයට උතුරින් පිහිටි කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක යයි අයිවර්ස් කියයි.එහෙත් මේ මතය වැරදි බවත් වර්තමාන වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස මෙයින් ගැණෙන බවත් නිකලස් පෙන්වා දෙයි.පැරණි කුරුන්දිරට්ඨ යන නම වර්තමාන කුරුන්තන්වූර් යන්නෙහි ගැබ් වී ඇති බව ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978) |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන |volume= p.105 |language=si |isbn = }})}}}} }} ====රණවීර ගුණවර්ධනයන්ගේ වාර්තා==== රණවීර ගුණවර්ධන විසින් මහාවංශයේ දැක්වෙන වචනයක් පාදක කරගනිමින් කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ වැදගත් නිරීක්ෂණයක් වාර්තා කර ඇත. ඒ, පළමු වැනි අග්‍රබෝධි රජු විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සියලු සංඝයා වහන්සේ සඳහා පූජා කරන ලද බවයි. මේ දැක්වෙන අග්ගබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය එම නමින් ම(කුරන්දි විහාරය නමින්) පැවත ආ විහාරයේ සිදු කරන ලද අභිනව ඉදිකිරීමක් හෝ කටුකොහොල් ඇරීමක් විය යුතු ය. {{Blockquote |text= '''"​පළමු වැනි අග්බෝධි (571-604) විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සකල සංඝයා සඳහා (සබ්බසංඝිකං) වී යැයි වාර්තා කරන විට චූලවංශය අදහස් කරන්නට ඇත්තේ එබඳු ස්වාධීන විහාරයක් ගැන විය හැකිය.සබ්බ සාංඝික ​යන වචනය වැදගත් කොට සලකන්නේ නම්, මේ වකවානුවේ දී ඉදිකරන ලද හෝ ප්‍රදානයන් ලබන ලද බොහෝ විහාර මෙන් නොව, මෙකී විහාරය කිසිම නිකායකට අනුබද්ධ වීමෙන් තොර වූවක් ලෙස සැලකිය හැකිය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993) |volume= p.51 |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993) |volume= p.51 |language=si |isbn =}}</ref> }} ​සමකාලීන සමාජය තුළ බෞද්ධ ශාසනය තුළ පැවති නිකාය ප්‍රභේදනයක් පිළිබඳ සාධක ගුණවර්ධන උපුටා දක්වා ඇති කරුණින් තහවුරු වේ. සමකාලීන මෙන් ම පශ්චාත් කාලීන සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රය තුළ මුළු මහත් ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ම මේ කරුණු සාධනය සඳහා දෙස් දෙන සාක්ෂි සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් හඳුනාගත හැකි ව පවතී. ඒ අනුව, පූර්ව කාලීන ව මහා විහාර සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කළ විහාරයක් වශයෙන් පැවති කුරුන්දි විහාරය කාලානුක්‍රමික ව අභයගිරි සම්ප්‍රදාය වෙත විතැන් වූ අන්දම මෙම ස්ථානයෙන් ම(කුරුන්දි විහාරයෙන් ම) අනාවරණය වී ඇති අභිලේඛන තුළින් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා ගවේෂණයේ දී අනාවරණය වූ පුරාවිද්‍යා සාධක තුළින් ද පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite book |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993) |volume= p.51 |language=si |isbn =}} </ref> ====එම්.එච්.සිරිසෝමයන්ගේ වාර්තා==== මෙරට උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි පිහිටි බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් යොමු කරමින් මාහැඟි කාර්යභාරයක් සඵල කළ හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයෙකු වූ එම්.එච්. සිරිසෝම ද කුරුන්දි මලේ විහාරය පිළිබඳව විස්තරයක් "උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය" යන ග්‍රන්ථයෙහි සදහන් කර ඇත. ඔහුගේ තක්සේරුව අනුව ද වවුනියා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි (එහෙත් වර්තමාන මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයට අයත් වන) කුරුන්දන් මලෙයි නම් වූ ස්ථානය ප්‍රදේශයේ ඇති ඉතා පැරණි මෙන් ම ආගමික වශයෙන් වැදගත් බෞද්ධ විහාරයක අවශේෂ ඇති ස්ථානයකි. මේ ස්ථානය පිළිබඳ එතුමා සංක්ෂේපයෙන් පහත දැක්වෙන සටහන තබා ඇති අතර මේ සඳහා එච්.සී.පී. බෙල් විසින් සපයන ලද විස්තරයන් ද පාදක කරගෙන ඇති බව ද පෙනේ.<ref>{{cite book |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය |author= එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.42,43 |language=si |isbn = }}</ref> {{Blockquote |text=​'''"මෙම ස්ථානයෙහි කඳු ගැටයක් මත විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරුණු පැරණි ස්තූප, පොකුණු, ආරාම බුදු ගෙවල් සහ වෙනත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයන්හි අවශේෂයන් දැකිය හැකි ය. එය ඛල්ලාඨනාග රජතුමා විසින් ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේදී ගොඩනගන ලද කුරුන්දපාෂාණ විහාරය ලෙස හඳුනාගත හැකි ය. මෙම ස්ථානයෙහි දී 'කුරුන්දි අට්ඨකථා' නම් වූ සිංහල අටුවා ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කරන ලදි. කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් අක්කර සියයක පමණ ප්‍රදේශයක පැතිර ඇත."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය |author= එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.42,43 |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය |author= එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.42,43 |language=si |isbn = }}</ref> }} ====කේ.සිරිල් මැතිව්ගේ වාර්තා==== ​ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමය සුරක්ෂිත කිරීමෙහි ලා සන්ධිස්ථානයක් සේ සැලකිල්ලට බදුන් විය යුතු වූත්, ජාතික කර්තව්‍යයක් වශයෙන් අගය කළ යුතු වූත් අවස්ථාවක් වන, එවකට පැවති රජයේ කර්මාන්ත හා විද්‍යා කටයුතු පිළිබඳ ගරු අමාත්‍ය, කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් විසින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද අභියාචනයේ දී ද<ref>{{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= |language=si |isbn = }}</ref> උතුරු පළාත තුළ පිහිටා ඇති මෙම වැදගත් පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත අවධානය යොමු කර ඇත. එකී අභියාචනය සඳහා එවකට සහකාර පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එම්. එච්. සිරිසෝම විසින් සකසන ලද ස්ථාන දක්වන ​සිතියමේ 37 කුරුන්දන්කුලම් හා 38 කුරුන්දන් ඌර් යනුවෙන් තන්නිමුරුප්පු වැවත් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයත් දක්වා ඇත. මෙම ලේඛනයේ ම කුරුන්දන්මලෙයි යන ශීර්ෂය යටතේ සංක්ෂිප්ත විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර එහි දක්වන විස්තරය අනුව "කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් පැතිර ගිය අක්කර 78, රූඩ් 2 සහ පර්චස් 13 ක භූමිභාගය(එවක භූමි ප්‍රමාණය), 1933 මැයි 12 වෙනි දින නිකුත් කරන ලද, අංක 7981 දරන ගැසට් පත්‍රයෙහි පළ කරන ලද නිවේදනයක් මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් වශයෙන් ප්‍රකාශ කොට ඇත." <ref>{{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.17,18 |language=si |isbn =}} </ref>මෙම පෞරාණික ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය විකෘති කිරීම සඳහා සිරිල් මැතිව්ගේ සමකාලීන අවධියේ දී යම්කිසි අන්තවාදී පිරිසක් විසින් උත්සුක වූ අන්දම මෙම වාර්තාවේ ම ඇතුළත් කර ඇති බවක් එම අභියාචනයේ දැක්වේ. {{Blockquote |text= '''"​1981 අගෝස්තුවේ දී ජාතිවාදී කලබල පැවති සමයේ හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත්කොට තිබියදී ඇතැම් පුද්ගලයන් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයට අවසර නැතුව ඇතුළු වී, පසුව නවීන හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ අදහසින්, පැරණි ගල් ගෙයක ඉතිරි වී ගිය ගල් කණු මත උපයෝගී කර ගත් වහලක් තනා තිබිණි. ගල් ගෙය ඇතුළත වියනෙහි කොන්ක්‍රීට් සහිත සිමෙන්ති දමා ත්‍රිශූලයක් ද සවි කොට තිබිණි. කපුරු ආදිය පත්තු කිරීම සඳහා, ත්‍රිශූලය ඉදිරිපස තබා තිබුණේ ගල් පුවරුව පුවත්පතේ ශ්‍රී පාද ලාංඡනය සහිත ගලකි. ත්‍රිශූලයක් සවි කිරීම සඳහා අසල තිබුණු ස්තූප ගොඩනැගිල්ලේ මතුපිට මට්ටම් කොට සිමෙන්ති දමා තිබේ. ඉතා පැරණි බෞද්ධ විහාරයක් තිබුණු ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක් තැනීමට ප්‍රයත්නයක් දරා ඇති බව පෙනේ."'''<ref group="සවිස්තර">2022 වසරේ ශ්‍රීලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීමේ දී මෙහි දක්වන ලද පැරණි වාස්තු නිර්මාණය බෞද්ධ පිළිමගෙයක් බව කිසිඳු සැකයකින් තොරව තහවුරු වී ඇත.එම කැණීමෙන් පොළොව යට වැළලී තිබිය දී අනාවරණය වී ඇති බුදු පිළිම හා බෝසත් පිළිම මෙන්ම වෙනත් බෞද්ධ පුරාවස්තු වලින් මේ කරුණ නැවත නැවතත් සනාථ වී තිබේ.</ref> <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.17,18 |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.17,18 |language=si |isbn = }}</ref> }} ​එවකට පැවති රජයේ අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු කරන ලද එකී වාර්තාව හේතුවෙන් මෙම පැරණි ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය තවදුරටත් විකෘති කිරීම හා කෙලෙසීම වැළකී ඇති අතර ම මෑත කාලීනව එම ප්‍රදේශයේ සිදු වන ආගමික මෙන්ම සාමාජීය සංවර්ධන වැඩකටයුතු සඳහා ප්‍රබල වශයෙන් සහයෝගය දක්වන ලේඛනයක් වශයෙන් ද බලගැන්වී ඇත. ​එවකට පැවති රජයේ ගරු අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ගරු සභාපතිත්වයෙන් යුක්ත ව ගොඩනගන ලද රාජ්‍ය සංස්ථා බෞද්ධ සමිති සම්මේලනයේ ගරු ලේකම් වශයෙන් කටයුතු කළ සාහිත්‍යාචාර්ය, පියසේන එස්. ජයවීර විසින් කුරුන්දි වෙහෙර නැවත ගොඩනැඟීම සඳහා එ දවස් ගත් ක්‍රියාමාර්ගත් එහි දී පැනනැඟී විවිධ බාධාවන් පිළිබඳවත් ඔහු විසින් ම සම්පාදිත "ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත (වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන)" යන කෘතියේ වැදගත් තොරතුරු ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත වී ඇත.<ref>{{cite book |title=ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත(වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන) |author= පියසේන එස්.ජයවීර |volume= pp.29-32 |language=si |isbn = }}</ref> ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== 2018.05.16 වන දින කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට වැඩම කළ ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය මූලික අඩිතාලම ආරම්භ විය.එම මස ම 17 වන දින උන්වහන්සේ විසින් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල්වරයාට කුරුන්දි විහාරය සංරක්ෂණය කිරීමට දැනුවත් කර ඇති අතර 2018.08.09 දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් විසින් වව්නියාව සහකාර පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂවරයා වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි හිමියන්ගේ ද සහය ලබා ගනිමින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය වැඩ කටයුතු ආරම්භ කරන ලෙස දන්වා තිබේ.මෙම සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් මූල්‍යමය දායකත්වය ලබා දී ඇත්තේ බෞද්ධාලෝක පදනමයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.322-326 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කැණීම් කටයුතු අතරතුර ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාව සහ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අතර ඇති වූ මතභේද=== 2018.09.04 දින සිට ආරම්භ වූ සංරක්ෂණය වැඩපිළිවෙළ සදහා දිගින් දිගටම ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාවගේ සහ අන්තවාදී දෙමළ දේශපාලකයන්ගේ බාධා වීම් සිදුව තිබේ.කිහිපවතාවක් මේ සම්බන්ධව ඇතිවූ ගැටලු අධිකරණයේ නඩු ලෙස විභාග වී ඇති අතර මාස කිහිපයකට පසු ඇණහිට තිබූ පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ කිරීමට මුලතිව් අධිකරණයේ අවසරය හිමි වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.327-333 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>කෙසේ නමුත් විවිධ හේතූන් නිසා සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම 2020 වර්ෂය දක්වා කල් ගොස් ඇති අතර,එම වර්ෂයේ සැප්තැම්බරය් මස නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ වන දැනගත් අන්තවාදී දෙමළ පිරිසක් නැවත ගරු අධිකරණයට කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ගැන පැමිණිලි කර ඇත. පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ගේ කරුණු දැක්වීම මත එම පැමිණිල්ල සාවද්‍ය බවත් නීත්‍යානුකූලව උසාවි නියෝගය අනුව සංරක්ෂණය කටයුතු වන බවටත් ගරු මුලතිව් අධිකරණයේ විනසුරුවරයා තීන්දු කරනු ලැබීය.පසුව පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සීමා නිර්ණය වැනි කටයුතු සිදු වූ අතර කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ මූලික කැණීම් 2021.01.18 දින ආරම්භ වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.333-347 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> පුරාවිද්‍යා කැණීම් වලදී ස්ථූපයේ යූප ගල මතුවීම නිසා ඇතැම් දෙමළ පිරිස් විසින් අනවබෝධය නිසා "අෂ්ඨ තාරා ශිව ලිංගය" ලෙස වැරදියට අර්ථකථනය කොට සමාජ මාධ්‍යට හා ප්‍රසිද්ධ දමිළ මාධ්‍ය හරහා ප්‍රචාරය කර තිබෙන බව වාර්තා වී ඇත.කැණීම් අවසන් වූ පසුව කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීම ආරම්භ වූ අතර 2022 වර්ෂයේ මාර්තු මස දී ප්‍රතිමාගෘහයේ කැණීම් කටයුතු ආරම්භ විය.සංරක්ෂණය කටයුතු නිමවෙමින් පැවති කුරුන්දි ස්ථූපයේ ධාතු නිධානෝත්සවය 2022.06.12 දින ආරම්භ වීමට නියමිතව තිබූ අතර එම උත්සවයට 40 කට ආසන්න දෙමළ අන්තවාදී පිරිසක් උත්සවය පැවත්වෙන ස්ථානයට බලහත්කාරයෙන් ඇතුළුව එය කඩාකප්පල් කර තිබේ.එදින සවස ද යාපනයේ සිට පැමිණි දෙමළ පිරිසක් බස් රථයකින් පැමිණ සංරක්ෂණය කරමින් පැවති ස්ථූපය අසළ විරෝධතාවයක් දක්වා තිබේ.ආරක්ෂක අංශයන් ඔවුන් එම පරිශ්‍රයෙන් ඉවත් කිරීමට උත්සහ කළ ද ඔවුන් බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කරන තුරු ඉවත් නොවන බවට ප්‍රකාශ කර ඇති බව වාර්තා වේ.ඒ අනුව බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කළ පසු සවස 6.30 ට පමණ ඔවුන් එම ස්ථානයෙන් පිටත්ව ගොස් තිබේ.කෙසේ නමුත් සමහර අන්තවාදි දෙමළ දේශපාලකයන් සහ අන්තවාදී පිරිස් කුරුන්දි විහාරය පැරණි ශිව කෝවිලක් බව පවසමින් හා ඒ අවට ඉඩම් ගැටලු මූලික කොට සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා බාධා කිරීම් දිගින් දිගටම සිදු විය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.348-365 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===2022 මුලතිව් අධිකරණයේ මතභේදාත්මක නියෝගය=== වර්ෂ 2022 දී ජූලි මස 14 වන දින මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයා විසින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව විශේෂ තීන්දුවක් ලබා දෙමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ කිසිඳු විමසීමකින් තොරව සංරක්ෂණය වෙමින් පවතින කුරුන්දි ස්ථූපය ගලවා ඉවත් කිරීමට ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය වෙත නියෝගයක් ලබා දී තිබේ.සිංහල බෞද්ධයන්ගේ හඳ කම්පාකරවන එම පුවත සමාජ මාධ්‍ය සහ විද්‍යුත් මාධ්‍ය තුළ වේගයෙන් ප්‍රචාරය වූ අතර ඒ කාලසීමාව 2022 අරගල සමය වූ බැවින් මෙය විවිධ පිරිස් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ප්‍රමුඛ ආණ්ඩුව නැවත බලයට ගෙන ඒමේ උත්සාහයක් බවටත්,තවත් සමහරු මෙම ස්ථානය රැකගැනීම වෙනුවෙන් කටයුතු කළයුතු බවටත් තම අදහස් පලකර තිබෙනු දැකගත හැකි විය.ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය විසින් නීතිපතිවරයාව මේ පිළිබඳව දැනුවත් කර ඇති අතර 2022 ජූලි මස 19 දින නීතිපතිවරයාගේ උපදෙස් පරිදි මුලතිව් අධිකරණයේ දී එම නඩුව නැවත කැඳවිණි.ඉන්පසු මහේස්ත්‍රාත්වරියා කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ නිරීක්ෂණය චාරිකාවකට එක්ව එහි තත්ත්වය අවබෝධ කරගත් පසු තමන් විසින් මීට පෙර ලබා දී තිබූ නියෝගය අත්හිටුවීමේ නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී.ඒ අනුව නැවතත් කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව හිමි විණ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.366-367 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===2023 පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයාගේ හා මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම්,ස්ථූපයේ === නමුත් පසුව නැවතත් ඇති වූ ගැටලු කිහිපයක් මත සංරක්ෂණය කටයුතු අත්හිටුවීමට නියෝග ලැබුණු අතර එම නියෝග අවසන් වී නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා අවසර හිමිව ඇත්තේ 2022 නොවැම්බර් මස දීය.උතුරු පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක පූජ්‍ය ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ අනුශාසනා මත,දහසක් බාධක ගැටලු මැද 2018 මැයි මස දී ආරම්භ කළ කුරුන්දි පුදබිමේ කැණීම් සහ සංරක්ෂණය කටයුතු නොකඩවා සිදුකරමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව,ශ්‍රී ලංකා රජරට විශ්වවිද්‍යාලය,ආරක්ෂක අංශ එක්ව සහ බෞද්ධාලෝක පදනමේ මූල්‍ය දායකත්වයෙන් 2023 මාර්තු මස 17 දින කුරුන්දි ස්ථූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු නිල වශයෙන් අවසන් කරනු ලැබීය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.389 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> කෙසේ නමුත් මාස කිහිපයකට පසු කුරුන්දි විහාරය හා වෙනත් මතභේදාත්මක සිදුවීම් සම්බන්ධ නඩු කිහිපයක් හේතුවෙන් තමාට විවිධ විවිධ පාර්ශව මඟින් පීඩන එල්ලවන බව පවසමින් මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරියා වන ටී.සරවනරාජා මහතා 2023 සැප්තැම්බර් මස ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වී විදේශගත වූ බව වාර්තා වී තිබේ.<ref>https://ceylontoday.lk/2023/09/30/mullaitivu-district-judges-sudden-resignation-creates-controversy/{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/Mullaitivu-District-Judge-resigns/108-268166</ref> එසේම පුරාවිද්‍යා භූමියේ සීමා මායිම් ලකුණු කිරීම සහ අවට ජනතාව අනවසරයෙන් ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම්<ref group="සවිස්තර">දෙමළ ජනතාව එම ඉඩම් ඔවුන්ගේ අයිතිය සහිත බව පෙන්වන නමුත් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අයිතිය ඇති ඉඩම් ප්‍රමාණයක් </ref> ආදිය ඇතුළව කුරුන්දි විහාරය මූලික කොට පැන නැගී ඇති ගැටලු පිළිබඳව සාකච්ඡාවක් 2023 ජුනි මස එවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] , දෙමළ දේශපාඥයන් සහ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් සම්බන්ධ වී ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ දී පැවැත්විණ.රනිල් වික්‍රමසිංහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා නව පුරාවිද්‍යා සීමාවට අයත්වන ඉඩම් අක්කර 279 න් අක්කර 79 ක් නැවත ප්‍රදේශයේ ජනතාවට ලබාදෙන ලෙස පවසා ඇති අතර එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් වරයා වූ අනුර මනතුංග මහතා එම භූමියේ ඇති පුරාවිද්‍යා වටිනාකම හේතුවෙන් පුරාවිද්‍යා ආඥා පනත අනුව එසේ කල නොහැකි බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් දිගින් දිගටම ගැටලුකාරී ලෙස ගිය මෙම සාකච්ඡාවේ එක් අවස්ථාවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] "ඔයා හදන්නේ මට ඉතිහාසය උගන්නන්නද?නැත්නම් මම ඔයාට උගන්වන්න ද?" යනුවෙන් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා දෝෂදර්ශනයට ලක් කර තිබේ.එසේම අක්කර 279 ක පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය ගැන පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් කරුණු දක්වන විට, " ඇයි අක්කර 279 ක් ඕන?ඒක මහාවිහාරයට වඩා ලොකුද?මහා විහාරය,ජේතවනාරාමය සහ අභයගිරිය තුනම අක්කර 100 ක් ගන්නේ නැහැ " යැයි [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] තම අදහසක් දකවමින් විරෝධය දක්වා තිබේ.මෙම සිදුවීමෙන් පසු දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් මහාචාර්ය අනුර මනතුංග මහතා සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.<ref>https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/director-general-of-archeology-professor-anura-manatunga-resigns/</ref>මීට පෙර ද,කුරුන්දි විහාරයේ කැණීම් ආරම්භ කළ මුල් අවස්ථාවේ දී එනම් 2018 දී ද එවකට අග්‍රාමාත්‍ය වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] විසින් එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා වූ මහාචාර්ය [[පී.බී.මණ්ඩාවල]] මහතා වෙත ලිපියක් යවමින් එහි සංරක්ෂණ කටයුතු නවතා දමන ලෙස ලිඛිතව දැනුවත් කර තිබුණු බව ද වාර්තා වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.333 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=jeqVchnZGG4 කුරුන්දි රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන] ==මූලාශ්‍ර== *{{cite book | last = ඤාණානන්ද |first = කිරිබත්ගොඩ |title = මහාවංශය,ප්‍රථම භාගය |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ |year = 2020 |isbn = 978-955-687-185-2 |language = si }} *{{cite book | last = ඤාණානන්ද |first = කිරිබත්ගොඩ |title = මහාවංශය,ද්විතීය භාගය |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ |year = 2020 |isbn = 978-955-687-182-1 |language = si }} *{{cite book |last= සුමේධ වීරවර්ධන |first= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල |title=කුරුන්දි විහාරවංසය |publisher = සරසවි ප්‍රකාශකයෝ |year=2023 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}} ==වැඩිදුර කියවීම== *කුරුන්දි විහාර වංසය *පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය<ref> {{cite book |title=පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය |author= එම්.වී.ජී.කල්ප අසංග හා අයි.පී.එස්.නිශාන්ත(2018) |volume= |language=si |isbn =}} </ref> == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] tq0alc4oa3gobrj5fnwsvsds6g8ocwg 2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය 0 195731 794823 794698 2026-06-26T14:26:19Z Vinizex94 72913 794823 wikitext text/x-wiki '''2026 FIFA ලෝක කුසලානය''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: FIFA World Cup 2026, [[ස්පාඤ්ඤ භාෂාව|ස්පාඤ්ඤ]]: Copa Mundial de la FIFA 2026, [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]]: Coupe du Monde de la FIFA) යනු 2026 ජුනි 11 සිට ජූලි 19 දක්වා පැවැත්වීමට නියමිත FIFA ලෝක කුසලානය, පැවැත්වෙන්නේ ඉතිහාසයේ 23 වෙනි වරටයි.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-schedule-fixtures-results-teams-stadiums|title=තරග කාලසටහන්|language=en|publisher=FIFA|accessdate=2025-12-19}}</ref> එය උතුරු ඇමරිකානු රටවල් තුනක නගර 16 ක් විසින් ඒකාබද්ධව සත්කාරකත්වය දරනු ඇත , [[එක්සත් ජනපදය]] ප්‍රාථමික සත්කාරක රට ලෙසත් [[කැනඩාව]] සහ [[මෙක්සිකෝව]] සම-සත්කාරක රටවල් ලෙසත් කටයුතු කරයි. මෙය ඉතිහාසයේ රටවල් තුනක පැවැත්වෙන පළමු තරඟාවලිය වනු ඇත.<ref>{{Cite web |date=May 18, 2023 |title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark |url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |access-date=June 17, 2023 |website=90min.com |language=en-GB |archive-date=June 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |url-status=live }}</ref> {{තොරතුරුකොටුව ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගාවලිය | tourney_name = FIFA ලෝක කුසලානය | year = 2026 | yearr = | other_titles = | image = [[File:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|120px|frameless|class=skin-invert-image]] | size = 250px | alt = | caption = තරගාවලියේ ලාංඡනය | city = එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව හා මෙක්සිකෝවේ නගර 16ක | country = {{flagicon|USA}} [[එක්සත් ජනපදය]]</br>{{flagicon|Mexico}} [[මෙක්සිකෝව]]</br>{{flagicon|Canada}} [[කැනඩාව]] | dates = {{Start date|2026|06|12|df=y}} | num_teams = | confederations = | sub-confederations = <!-- use only one of these three options --> | associations = <!-- use only one of these three options --> | venues = | cities = | champion = [[ආජන්ටිනාව]] | champion_other = | count = 15 | second = | second_other = | third = | third_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | fourth = <!-- automatically wraps into {{fb}} template --> | fourth_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | matches = 104 | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | young_player = | goalkeeper = | prevseason = [[2022 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2022]] | nextseason = [[2030 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2030]] }} ==සත්කාරක රටවල් තෝරාගැනීම== මෙවර තරගාවලිය සදහා සත්කාරක තෝරාගනු ලැබුවේ ජන්ද විමසීමකිනි. 2018 ජුනි 13 වන දින මොස්කව්හි පැවති 68 වන FIFA සම්මේලනයේදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු වූ අතර, එය සුදුසුකම් ලත් සියලුම සාමාජිකයින් 203 දෙනාටම විවෘත කරන ලදී.[41] එක්සත් ලංසුව වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 134 කින් ජයග්‍රහණය කළ අතර මොරොක්කෝ ලංසුවට වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 65 ක් ලැබුණි.[42][39] ඉරානය ලංසු දෙකෙන් එකකටවත් ඡන්දය දුන් අතර කියුබාව, ස්ලෝවේනියාව සහ ස්පාඤ්ඤය ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියහ. දූෂණ වංචාවක් හේතුවෙන් ඝානාව FIFA විසින් අත්හිටුවන ලද අතර එම නිසා ඡන්දය දීමට සුදුසුකම් නොලැබුණි. [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|ඡන්ද ප්‍රතිඵල: {| |- !ඡන්දය ප්‍රකාශ කල හැකි රටවල්!! ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකි රටවල් |- |{{legend|#867650|කැනඩාව, මෙක්සිකෝව හෝ එක්සත් ජනපදයට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#FFBD41|එම රටවල් අපේක්ෂිත සත්කාරක රටවල්‍ වේ}} |- |{{legend|#2770AB|මොරොක්කෝවට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#55208D|මොරොක්කෝව අපේක්ෂිත සත්කාරක රටකි}} |- |{{legend|#008E2A|දෙකටම ජන්දය නොදුන් රටවල්}}||{{legend|#000000|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කර ඇති රටවල්}} |- |{{legend|#B32A2F|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටි රටවල්}}||{{legend|#C1C1C1|ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සම්මේලනයේ සාමාජිකයන් නොවන රටවල්}} |}]] ==සත්කාරක නගර== සත්කාරක නගර 16 පිළිබඳ තීරණය 2022 ජුනි 16 වන දින ගන්නා ලදී.<ref>{{Internetquelle |url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/eroeffnungsspiel-der-wm-2026-in-mexiko-usa-und-kanada-steigt-im-aztekenstadion/13064468/34240 |titel=WM 2026: Stadien für Finale & Eröffnungsspiel fix |werk=[[Sky Sport (Deutschland)|sport.sky.de]] |hrsg=[[Sport-Informations-Dienst|SID]] |datum=2024-02-04 |abruf=2024-02-05}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/spielplan-bekannt-gegeben-finale-der-fifa-fussball-weltmeisterschaft-26-tm |titel=Spielplan bekannt gegeben: Finale der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ in New York New Jersey, historisches Eröffnungsspiel in Mexiko-Stadt |werk=fifa.com |hrsg=FIFA |datum=2024-02-04 |sprache=de |abruf=2024-02-05}}</ref> 2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, FIFA විසින් මියාමි හි සජීවී සංදර්ශනයකදී නිවේදනය කරන ලද්දේ ලෝක කුසලානය 2026 ජුනි 11 වන දින මෙක්සිකෝ නගරයේ කොයෝකාන් දිස්ත්‍රික්කයේ ඇස්ටෙකා ක්‍රීඩාංගනයේදී මෙක්සිකානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සමඟ ආරම්භ වන බවයි; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව් ජර්සි හි නැගෙනහිර රදර්ෆර්ඩ් හි මෙට්ලයිෆ් ක්‍රීඩාංගනය ජූලි 19 වන දින අවසන් තරඟය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. තරඟ 104 න් වැඩි ප්‍රමාණයක්, එනම් නවයක්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් හි ආර්ලිංටන් හි AT&T ක්‍රීඩාංගනයේදී පැවැත්වේ.<ref>{{Cite web |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2022/0616/1305352-fifa-announces-16-host-cities-for-2026-world-cup/ |titel=FIFA announces 16 host cities for 2026 World Cup in Canada, Mexico and United States |werk=rte.ie |hrsg=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] |datum=2022-06-16 |sprache=en |abruf=2023-02-14}}</ref>තරඟාවලිය අතරතුර, ක්‍රීඩාංගණවලට අනුග්‍රාහක අනුබද්ධතාවයකින් තොරව විවිධ නම් ඇත. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/wm-2026-stadien-mexiko-usa-kanada |titel=Die Stadien der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ |werk=fifa.com |datum=2024-02-04 |abruf=2024-12-26}}</ref> 0wmvovo75lr7tylsfqjf6jri1dk2pv3 794824 794823 2026-06-26T14:28:31Z Vinizex94 72913 794824 wikitext text/x-wiki '''2026 FIFA ලෝක කුසලානය''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: FIFA World Cup 2026, [[ස්පාඤ්ඤ භාෂාව|ස්පාඤ්ඤ]]: Copa Mundial de la FIFA 2026, [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]]: Coupe du Monde de la FIFA) යනු 2026 ජුනි 11 සිට ජූලි 19 දක්වා පැවැත්වීමට නියමිත [[ෆිෆා ලෝක කුසලානය]], පැවැත්වෙන්නේ ඉතිහාසයේ 23 වෙනි වරටයි.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-schedule-fixtures-results-teams-stadiums|title=තරග කාලසටහන්|language=en|publisher=FIFA|accessdate=2025-12-19}}</ref> එය උතුරු ඇමරිකානු රටවල් තුනක නගර 16 ක් විසින් ඒකාබද්ධව සත්කාරකත්වය දරනු ඇත , [[එක්සත් ජනපදය]] ප්‍රාථමික සත්කාරක රට ලෙසත් [[කැනඩාව]] සහ [[මෙක්සිකෝව]] සම-සත්කාරක රටවල් ලෙසත් කටයුතු කරයි. මෙය ඉතිහාසයේ රටවල් තුනක පැවැත්වෙන පළමු තරඟාවලිය වනු ඇත.<ref>{{Cite web |date=May 18, 2023 |title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark |url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |access-date=June 17, 2023 |website=90min.com |language=en-GB |archive-date=June 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |url-status=live }}</ref> {{තොරතුරුකොටුව ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගාවලිය | tourney_name = FIFA ලෝක කුසලානය | year = 2026 | yearr = | other_titles = | image = [[File:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|120px|frameless|class=skin-invert-image]] | size = 250px | alt = | caption = තරගාවලියේ ලාංඡනය | city = එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව හා මෙක්සිකෝවේ නගර 16ක | country = {{flagicon|USA}} [[එක්සත් ජනපදය]]</br>{{flagicon|Mexico}} [[මෙක්සිකෝව]]</br>{{flagicon|Canada}} [[කැනඩාව]] | dates = {{Start date|2026|06|12|df=y}} | num_teams = | confederations = | sub-confederations = <!-- use only one of these three options --> | associations = <!-- use only one of these three options --> | venues = | cities = | champion = [[ආජන්ටිනාව]] | champion_other = | count = 15 | second = | second_other = | third = | third_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | fourth = <!-- automatically wraps into {{fb}} template --> | fourth_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | matches = 104 | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | young_player = | goalkeeper = | prevseason = [[2022 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2022]] | nextseason = [[2030 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2030]] }} ==සත්කාරක රටවල් තෝරාගැනීම== මෙවර තරගාවලිය සදහා සත්කාරක තෝරාගනු ලැබුවේ ජන්ද විමසීමකිනි. 2018 ජුනි 13 වන දින මොස්කව්හි පැවති 68 වන FIFA සම්මේලනයේදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු වූ අතර, එය සුදුසුකම් ලත් සියලුම සාමාජිකයින් 203 දෙනාටම විවෘත කරන ලදී.[41] එක්සත් ලංසුව වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 134 කින් ජයග්‍රහණය කළ අතර මොරොක්කෝ ලංසුවට වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 65 ක් ලැබුණි.[42][39] ඉරානය ලංසු දෙකෙන් එකකටවත් ඡන්දය දුන් අතර කියුබාව, ස්ලෝවේනියාව සහ ස්පාඤ්ඤය ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියහ. දූෂණ වංචාවක් හේතුවෙන් ඝානාව FIFA විසින් අත්හිටුවන ලද අතර එම නිසා ඡන්දය දීමට සුදුසුකම් නොලැබුණි. [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|ඡන්ද ප්‍රතිඵල: {| |- !ඡන්දය ප්‍රකාශ කල හැකි රටවල්!! ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකි රටවල් |- |{{legend|#867650|කැනඩාව, මෙක්සිකෝව හෝ එක්සත් ජනපදයට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#FFBD41|එම රටවල් අපේක්ෂිත සත්කාරක රටවල්‍ වේ}} |- |{{legend|#2770AB|මොරොක්කෝවට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#55208D|මොරොක්කෝව අපේක්ෂිත සත්කාරක රටකි}} |- |{{legend|#008E2A|දෙකටම ජන්දය නොදුන් රටවල්}}||{{legend|#000000|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කර ඇති රටවල්}} |- |{{legend|#B32A2F|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටි රටවල්}}||{{legend|#C1C1C1|ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සම්මේලනයේ සාමාජිකයන් නොවන රටවල්}} |}]] ==සත්කාරක නගර== සත්කාරක නගර 16 පිළිබඳ තීරණය 2022 ජුනි 16 වන දින ගන්නා ලදී.<ref>{{Internetquelle |url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/eroeffnungsspiel-der-wm-2026-in-mexiko-usa-und-kanada-steigt-im-aztekenstadion/13064468/34240 |titel=WM 2026: Stadien für Finale & Eröffnungsspiel fix |werk=[[Sky Sport (Deutschland)|sport.sky.de]] |hrsg=[[Sport-Informations-Dienst|SID]] |datum=2024-02-04 |abruf=2024-02-05}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/spielplan-bekannt-gegeben-finale-der-fifa-fussball-weltmeisterschaft-26-tm |titel=Spielplan bekannt gegeben: Finale der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ in New York New Jersey, historisches Eröffnungsspiel in Mexiko-Stadt |werk=fifa.com |hrsg=FIFA |datum=2024-02-04 |sprache=de |abruf=2024-02-05}}</ref> 2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, FIFA විසින් මියාමි හි සජීවී සංදර්ශනයකදී නිවේදනය කරන ලද්දේ ලෝක කුසලානය 2026 ජුනි 11 වන දින මෙක්සිකෝ නගරයේ කොයෝකාන් දිස්ත්‍රික්කයේ ඇස්ටෙකා ක්‍රීඩාංගනයේදී මෙක්සිකානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සමඟ ආරම්භ වන බවයි; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව් ජර්සි හි නැගෙනහිර රදර්ෆර්ඩ් හි මෙට්ලයිෆ් ක්‍රීඩාංගනය ජූලි 19 වන දින අවසන් තරඟය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. තරඟ 104 න් වැඩි ප්‍රමාණයක්, එනම් නවයක්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් හි ආර්ලිංටන් හි AT&T ක්‍රීඩාංගනයේදී පැවැත්වේ.<ref>{{Cite web |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2022/0616/1305352-fifa-announces-16-host-cities-for-2026-world-cup/ |titel=FIFA announces 16 host cities for 2026 World Cup in Canada, Mexico and United States |werk=rte.ie |hrsg=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] |datum=2022-06-16 |sprache=en |abruf=2023-02-14}}</ref>තරඟාවලිය අතරතුර, ක්‍රීඩාංගණවලට අනුග්‍රාහක අනුබද්ධතාවයකින් තොරව විවිධ නම් ඇත. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/wm-2026-stadien-mexiko-usa-kanada |titel=Die Stadien der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ |werk=fifa.com |datum=2024-02-04 |abruf=2024-12-26}}</ref> s4qslkzdrh3k0wjmqu9z6tl64pe88qx 794825 794824 2026-06-26T14:29:18Z Vinizex94 72913 794825 wikitext text/x-wiki '''2026 FIFA ලෝක කුසලානය''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: FIFA World Cup 2026, [[ස්පාඤ්ඤ භාෂාව|ස්පාඤ්ඤ]]: Copa Mundial de la FIFA 2026, [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]]: Coupe du Monde de la FIFA) යනු 2026 ජුනි 11 සිට ජූලි 19 දක්වා පැවැත්වීමට නියමිත [[ෆීෆා ලෝක කුසලානය]], පැවැත්වෙන්නේ ඉතිහාසයේ 23 වෙනි වරටයි.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-schedule-fixtures-results-teams-stadiums|title=තරග කාලසටහන්|language=en|publisher=FIFA|accessdate=2025-12-19}}</ref> එය උතුරු ඇමරිකානු රටවල් තුනක නගර 16 ක් විසින් ඒකාබද්ධව සත්කාරකත්වය දරනු ඇත , [[එක්සත් ජනපදය]] ප්‍රාථමික සත්කාරක රට ලෙසත් [[කැනඩාව]] සහ [[මෙක්සිකෝව]] සම-සත්කාරක රටවල් ලෙසත් කටයුතු කරයි. මෙය ඉතිහාසයේ රටවල් තුනක පැවැත්වෙන පළමු තරඟාවලිය වනු ඇත.<ref>{{Cite web |date=May 18, 2023 |title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark |url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |access-date=June 17, 2023 |website=90min.com |language=en-GB |archive-date=June 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |url-status=live }}</ref> {{තොරතුරුකොටුව ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගාවලිය | tourney_name = FIFA ලෝක කුසලානය | year = 2026 | yearr = | other_titles = | image = [[File:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|120px|frameless|class=skin-invert-image]] | size = 250px | alt = | caption = තරගාවලියේ ලාංඡනය | city = එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව හා මෙක්සිකෝවේ නගර 16ක | country = {{flagicon|USA}} [[එක්සත් ජනපදය]]</br>{{flagicon|Mexico}} [[මෙක්සිකෝව]]</br>{{flagicon|Canada}} [[කැනඩාව]] | dates = {{Start date|2026|06|12|df=y}} | num_teams = | confederations = | sub-confederations = <!-- use only one of these three options --> | associations = <!-- use only one of these three options --> | venues = | cities = | champion = [[ආජන්ටිනාව]] | champion_other = | count = 15 | second = | second_other = | third = | third_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | fourth = <!-- automatically wraps into {{fb}} template --> | fourth_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | matches = 104 | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | young_player = | goalkeeper = | prevseason = [[2022 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2022]] | nextseason = [[2030 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2030]] }} ==සත්කාරක රටවල් තෝරාගැනීම== මෙවර තරගාවලිය සදහා සත්කාරක තෝරාගනු ලැබුවේ ජන්ද විමසීමකිනි. 2018 ජුනි 13 වන දින මොස්කව්හි පැවති 68 වන FIFA සම්මේලනයේදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු වූ අතර, එය සුදුසුකම් ලත් සියලුම සාමාජිකයින් 203 දෙනාටම විවෘත කරන ලදී.[41] එක්සත් ලංසුව වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 134 කින් ජයග්‍රහණය කළ අතර මොරොක්කෝ ලංසුවට වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 65 ක් ලැබුණි.[42][39] ඉරානය ලංසු දෙකෙන් එකකටවත් ඡන්දය දුන් අතර කියුබාව, ස්ලෝවේනියාව සහ ස්පාඤ්ඤය ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියහ. දූෂණ වංචාවක් හේතුවෙන් ඝානාව FIFA විසින් අත්හිටුවන ලද අතර එම නිසා ඡන්දය දීමට සුදුසුකම් නොලැබුණි. [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|ඡන්ද ප්‍රතිඵල: {| |- !ඡන්දය ප්‍රකාශ කල හැකි රටවල්!! ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකි රටවල් |- |{{legend|#867650|කැනඩාව, මෙක්සිකෝව හෝ එක්සත් ජනපදයට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#FFBD41|එම රටවල් අපේක්ෂිත සත්කාරක රටවල්‍ වේ}} |- |{{legend|#2770AB|මොරොක්කෝවට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#55208D|මොරොක්කෝව අපේක්ෂිත සත්කාරක රටකි}} |- |{{legend|#008E2A|දෙකටම ජන්දය නොදුන් රටවල්}}||{{legend|#000000|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කර ඇති රටවල්}} |- |{{legend|#B32A2F|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටි රටවල්}}||{{legend|#C1C1C1|ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සම්මේලනයේ සාමාජිකයන් නොවන රටවල්}} |}]] ==සත්කාරක නගර== සත්කාරක නගර 16 පිළිබඳ තීරණය 2022 ජුනි 16 වන දින ගන්නා ලදී.<ref>{{Internetquelle |url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/eroeffnungsspiel-der-wm-2026-in-mexiko-usa-und-kanada-steigt-im-aztekenstadion/13064468/34240 |titel=WM 2026: Stadien für Finale & Eröffnungsspiel fix |werk=[[Sky Sport (Deutschland)|sport.sky.de]] |hrsg=[[Sport-Informations-Dienst|SID]] |datum=2024-02-04 |abruf=2024-02-05}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/spielplan-bekannt-gegeben-finale-der-fifa-fussball-weltmeisterschaft-26-tm |titel=Spielplan bekannt gegeben: Finale der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ in New York New Jersey, historisches Eröffnungsspiel in Mexiko-Stadt |werk=fifa.com |hrsg=FIFA |datum=2024-02-04 |sprache=de |abruf=2024-02-05}}</ref> 2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, FIFA විසින් මියාමි හි සජීවී සංදර්ශනයකදී නිවේදනය කරන ලද්දේ ලෝක කුසලානය 2026 ජුනි 11 වන දින මෙක්සිකෝ නගරයේ කොයෝකාන් දිස්ත්‍රික්කයේ ඇස්ටෙකා ක්‍රීඩාංගනයේදී මෙක්සිකානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සමඟ ආරම්භ වන බවයි; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව් ජර්සි හි නැගෙනහිර රදර්ෆර්ඩ් හි මෙට්ලයිෆ් ක්‍රීඩාංගනය ජූලි 19 වන දින අවසන් තරඟය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. තරඟ 104 න් වැඩි ප්‍රමාණයක්, එනම් නවයක්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් හි ආර්ලිංටන් හි AT&T ක්‍රීඩාංගනයේදී පැවැත්වේ.<ref>{{Cite web |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2022/0616/1305352-fifa-announces-16-host-cities-for-2026-world-cup/ |titel=FIFA announces 16 host cities for 2026 World Cup in Canada, Mexico and United States |werk=rte.ie |hrsg=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] |datum=2022-06-16 |sprache=en |abruf=2023-02-14}}</ref>තරඟාවලිය අතරතුර, ක්‍රීඩාංගණවලට අනුග්‍රාහක අනුබද්ධතාවයකින් තොරව විවිධ නම් ඇත. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/wm-2026-stadien-mexiko-usa-kanada |titel=Die Stadien der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ |werk=fifa.com |datum=2024-02-04 |abruf=2024-12-26}}</ref> 32z9zls1akgq65vb0re7c6zlyh115gc 794826 794825 2026-06-26T14:29:49Z Vinizex94 72913 794826 wikitext text/x-wiki '''2026 FIFA ලෝක කුසලානය''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: FIFA World Cup 2026, [[ස්පාඤ්ඤ භාෂාව|ස්පාඤ්ඤ]]: Copa Mundial de la FIFA 2026, [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]]: Coupe du Monde de la FIFA) යනු 2026 ජුනි 11 සිට ජූලි 19 දක්වා පැවැත්වීමට නියමිත [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන|ෆිෆා ලෝක කුසලානය]], පැවැත්වෙන්නේ ඉතිහාසයේ 23 වෙනි වරටයි.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-schedule-fixtures-results-teams-stadiums|title=තරග කාලසටහන්|language=en|publisher=FIFA|accessdate=2025-12-19}}</ref> එය උතුරු ඇමරිකානු රටවල් තුනක නගර 16 ක් විසින් ඒකාබද්ධව සත්කාරකත්වය දරනු ඇත , [[එක්සත් ජනපදය]] ප්‍රාථමික සත්කාරක රට ලෙසත් [[කැනඩාව]] සහ [[මෙක්සිකෝව]] සම-සත්කාරක රටවල් ලෙසත් කටයුතු කරයි. මෙය ඉතිහාසයේ රටවල් තුනක පැවැත්වෙන පළමු තරඟාවලිය වනු ඇත.<ref>{{Cite web |date=May 18, 2023 |title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark |url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |access-date=June 17, 2023 |website=90min.com |language=en-GB |archive-date=June 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |url-status=live }}</ref> {{තොරතුරුකොටුව ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගාවලිය | tourney_name = FIFA ලෝක කුසලානය | year = 2026 | yearr = | other_titles = | image = [[File:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|120px|frameless|class=skin-invert-image]] | size = 250px | alt = | caption = තරගාවලියේ ලාංඡනය | city = එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව හා මෙක්සිකෝවේ නගර 16ක | country = {{flagicon|USA}} [[එක්සත් ජනපදය]]</br>{{flagicon|Mexico}} [[මෙක්සිකෝව]]</br>{{flagicon|Canada}} [[කැනඩාව]] | dates = {{Start date|2026|06|12|df=y}} | num_teams = | confederations = | sub-confederations = <!-- use only one of these three options --> | associations = <!-- use only one of these three options --> | venues = | cities = | champion = [[ආජන්ටිනාව]] | champion_other = | count = 15 | second = | second_other = | third = | third_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | fourth = <!-- automatically wraps into {{fb}} template --> | fourth_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | matches = 104 | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | young_player = | goalkeeper = | prevseason = [[2022 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2022]] | nextseason = [[2030 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2030]] }} ==සත්කාරක රටවල් තෝරාගැනීම== මෙවර තරගාවලිය සදහා සත්කාරක තෝරාගනු ලැබුවේ ජන්ද විමසීමකිනි. 2018 ජුනි 13 වන දින මොස්කව්හි පැවති 68 වන FIFA සම්මේලනයේදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු වූ අතර, එය සුදුසුකම් ලත් සියලුම සාමාජිකයින් 203 දෙනාටම විවෘත කරන ලදී.[41] එක්සත් ලංසුව වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 134 කින් ජයග්‍රහණය කළ අතර මොරොක්කෝ ලංසුවට වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 65 ක් ලැබුණි.[42][39] ඉරානය ලංසු දෙකෙන් එකකටවත් ඡන්දය දුන් අතර කියුබාව, ස්ලෝවේනියාව සහ ස්පාඤ්ඤය ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියහ. දූෂණ වංචාවක් හේතුවෙන් ඝානාව FIFA විසින් අත්හිටුවන ලද අතර එම නිසා ඡන්දය දීමට සුදුසුකම් නොලැබුණි. [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|ඡන්ද ප්‍රතිඵල: {| |- !ඡන්දය ප්‍රකාශ කල හැකි රටවල්!! ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකි රටවල් |- |{{legend|#867650|කැනඩාව, මෙක්සිකෝව හෝ එක්සත් ජනපදයට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#FFBD41|එම රටවල් අපේක්ෂිත සත්කාරක රටවල්‍ වේ}} |- |{{legend|#2770AB|මොරොක්කෝවට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#55208D|මොරොක්කෝව අපේක්ෂිත සත්කාරක රටකි}} |- |{{legend|#008E2A|දෙකටම ජන්දය නොදුන් රටවල්}}||{{legend|#000000|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කර ඇති රටවල්}} |- |{{legend|#B32A2F|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටි රටවල්}}||{{legend|#C1C1C1|ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සම්මේලනයේ සාමාජිකයන් නොවන රටවල්}} |}]] ==සත්කාරක නගර== සත්කාරක නගර 16 පිළිබඳ තීරණය 2022 ජුනි 16 වන දින ගන්නා ලදී.<ref>{{Internetquelle |url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/eroeffnungsspiel-der-wm-2026-in-mexiko-usa-und-kanada-steigt-im-aztekenstadion/13064468/34240 |titel=WM 2026: Stadien für Finale & Eröffnungsspiel fix |werk=[[Sky Sport (Deutschland)|sport.sky.de]] |hrsg=[[Sport-Informations-Dienst|SID]] |datum=2024-02-04 |abruf=2024-02-05}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/spielplan-bekannt-gegeben-finale-der-fifa-fussball-weltmeisterschaft-26-tm |titel=Spielplan bekannt gegeben: Finale der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ in New York New Jersey, historisches Eröffnungsspiel in Mexiko-Stadt |werk=fifa.com |hrsg=FIFA |datum=2024-02-04 |sprache=de |abruf=2024-02-05}}</ref> 2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, FIFA විසින් මියාමි හි සජීවී සංදර්ශනයකදී නිවේදනය කරන ලද්දේ ලෝක කුසලානය 2026 ජුනි 11 වන දින මෙක්සිකෝ නගරයේ කොයෝකාන් දිස්ත්‍රික්කයේ ඇස්ටෙකා ක්‍රීඩාංගනයේදී මෙක්සිකානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සමඟ ආරම්භ වන බවයි; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව් ජර්සි හි නැගෙනහිර රදර්ෆර්ඩ් හි මෙට්ලයිෆ් ක්‍රීඩාංගනය ජූලි 19 වන දින අවසන් තරඟය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. තරඟ 104 න් වැඩි ප්‍රමාණයක්, එනම් නවයක්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් හි ආර්ලිංටන් හි AT&T ක්‍රීඩාංගනයේදී පැවැත්වේ.<ref>{{Cite web |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2022/0616/1305352-fifa-announces-16-host-cities-for-2026-world-cup/ |titel=FIFA announces 16 host cities for 2026 World Cup in Canada, Mexico and United States |werk=rte.ie |hrsg=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] |datum=2022-06-16 |sprache=en |abruf=2023-02-14}}</ref>තරඟාවලිය අතරතුර, ක්‍රීඩාංගණවලට අනුග්‍රාහක අනුබද්ධතාවයකින් තොරව විවිධ නම් ඇත. <ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/wm-2026-stadien-mexiko-usa-kanada |titel=Die Stadien der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ |werk=fifa.com |datum=2024-02-04 |abruf=2024-12-26}}</ref> qoc8vqntizq3yu92z3whvntklfc2lsi 794869 794826 2026-06-27T05:01:08Z IDB.S 52205 යාවත්කාලීන කිරීම 794869 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගාවලිය | tourney_name = FIFA ලෝක කුසලානය | year = 2026 | yearr = | other_titles = | image = [[File:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|120px|frameless|class=skin-invert-image]] | size = 250px | alt = | caption = තරගාවලියේ ලාංඡනය | city = එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව හා මෙක්සිකෝවේ නගර 16ක | country = {{flagicon|USA}} [[එක්සත් ජනපදය]]</br>{{flagicon|Mexico}} [[මෙක්සිකෝව]]</br>{{flagicon|Canada}} [[කැනඩාව]] | dates = {{Start date|2026|06|12|df=y}} | num_teams = | confederations = | sub-confederations = <!-- use only one of these three options --> | associations = <!-- use only one of these three options --> | venues = | cities = | champion = | champion_other = | count = 15 | second = | second_other = | third = | third_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | fourth = <!-- automatically wraps into {{fb}} template --> | fourth_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | young_player = | goalkeeper = | prevseason = [[2022 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2022]] | nextseason = [[2030 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2030]] }} '''2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය''' ({{Langx|en|FIFA World Cup 2026}}, {{Langx|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}, {{Langx|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}) යනු 2026 ජුනි 11 සිට ජූලි 19 දක්වා පැවැත්වීමට නියමිත [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන|ෆිෆා ලෝක කුසලානය]], පැවැත්වෙන්නේ ඉතිහාසයේ 23 වෙනි වරටයි.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-schedule-fixtures-results-teams-stadiums|title=තරග කාලසටහන්|language=en|publisher=FIFA|accessdate=2025-12-19}}</ref> එය උතුරු ඇමරිකානු රටවල් තුනක නගර 16 ක් විසින් ඒකාබද්ධව සත්කාරකත්වය දරනු ඇත , [[එක්සත් ජනපදය]] ප්‍රාථමික සත්කාරක රට ලෙසත් [[කැනඩාව]] සහ [[මෙක්සිකෝව]] සම-සත්කාරක රටවල් ලෙසත් කටයුතු කරයි. මෙය ඉතිහාසයේ රටවල් තුනක පැවැත්වෙන පළමු තරඟාවලිය වනු ඇත.<ref>{{Cite web |date=May 18, 2023 |title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark |url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |access-date=June 17, 2023 |website=90min.com |language=en-GB |archive-date=June 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |url-status=live }}</ref> ==සත්කාරක රටවල් තෝරාගැනීම== {{මූලාශ්‍ර රහිත ඡේදය|date=ජූනි 2026|small=y}} මෙවර තරගාවලිය සදහා සත්කාරක තෝරාගනු ලැබුවේ ජන්ද විමසීමකිනි. 2018 ජුනි 13 වන දින මොස්කව්හි පැවති 68 වන FIFA සම්මේලනයේදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු වූ අතර, එය සුදුසුකම් ලත් සියලුම සාමාජිකයින් 203 දෙනාටම විවෘත කරන ලදී. එක්සත් ලංසුව වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 134 කින් ජයග්‍රහණය කළ අතර මොරොක්කෝ ලංසුවට වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 65 ක් ලැබුණි. ඉරානය ලංසු දෙකෙන් එකකටවත් ඡන්දය දුන් අතර කියුබාව, ස්ලෝවේනියාව සහ ස්පාඤ්ඤය ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියහ. දූෂණ වංචාවක් හේතුවෙන් ඝානාව FIFA විසින් අත්හිටුවන ලද අතර එම නිසා ඡන්දය දීමට සුදුසුකම් නොලැබුණි. [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|ඡන්ද ප්‍රතිඵල: {| |- !ඡන්දය ප්‍රකාශ කල හැකි රටවල්!! ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකි රටවල් |- |{{legend|#867650|කැනඩාව, මෙක්සිකෝව හෝ එක්සත් ජනපදයට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#FFBD41|එම රටවල් අපේක්ෂිත සත්කාරක රටවල්‍ වේ}} |- |{{legend|#2770AB|මොරොක්කෝවට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#55208D|මොරොක්කෝව අපේක්ෂිත සත්කාරක රටකි}} |- |{{legend|#008E2A|දෙකටම ජන්දය නොදුන් රටවල්}}||{{legend|#000000|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කර ඇති රටවල්}} |- |{{legend|#B32A2F|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටි රටවල්}}||{{legend|#C1C1C1|ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සම්මේලනයේ සාමාජිකයන් නොවන රටවල්}} |}]] ==සත්කාරක නගර== සත්කාරක නගර 16 පිළිබඳ තීරණය 2022 ජුනි 16 වන දින ගන්නා ලදී.<ref>{{Internetquelle |url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/eroeffnungsspiel-der-wm-2026-in-mexiko-usa-und-kanada-steigt-im-aztekenstadion/13064468/34240 |titel=WM 2026: Stadien für Finale & Eröffnungsspiel fix |werk=[[Sky Sport (Deutschland)|sport.sky.de]] |hrsg=[[Sport-Informations-Dienst|SID]] |datum=2024-02-04 |abruf=2024-02-05}}</ref><ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/spielplan-bekannt-gegeben-finale-der-fifa-fussball-weltmeisterschaft-26-tm |titel=Spielplan bekannt gegeben: Finale der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ in New York New Jersey, historisches Eröffnungsspiel in Mexiko-Stadt |werk=fifa.com |hrsg=FIFA |datum=2024-02-04 |sprache=de |abruf=2024-02-05}}</ref> 2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, FIFA විසින් මියාමි හි සජීවී සංදර්ශනයකදී නිවේදනය කරන ලද්දේ ලෝක කුසලානය 2026 ජුනි 11 වන දින මෙක්සිකෝ නගරයේ කොයෝකාන් දිස්ත්‍රික්කයේ ඇස්ටෙකා ක්‍රීඩාංගනයේදී මෙක්සිකානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සමඟ ආරම්භ වන බවයි; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව් ජර්සි හි නැගෙනහිර රදර්ෆර්ඩ් හි මෙට්ලයිෆ් ක්‍රීඩාංගනය ජූලි 19 වන දින අවසන් තරඟය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. තරඟ 104 න් වැඩි ප්‍රමාණයක්, එනම් නවයක්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් හි ආර්ලිංටන් හි AT&T ක්‍රීඩාංගනයේදී පැවැත්වේ.<ref>{{Cite web |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2022/0616/1305352-fifa-announces-16-host-cities-for-2026-world-cup/ |titel=FIFA announces 16 host cities for 2026 World Cup in Canada, Mexico and United States |werk=rte.ie |hrsg=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] |datum=2022-06-16 |sprache=en |abruf=2023-02-14}}</ref> තරඟාවලිය අතරතුර, ක්‍රීඩාංගණවලට අනුග්‍රාහක අනුබද්ධතාවයකින් තොරව විවිධ නම් ඇත.<ref>{{Internetquelle |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/wm-2026-stadien-mexiko-usa-kanada |titel=Die Stadien der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ |werk=fifa.com |datum=2024-02-04 |abruf=2024-12-26}}</ref> == මූලාශ්‍ර == nnqp49iyc4odnt7krlhdi22ok5cmxml ESPN (ලතින් ඇමරිකාව) 0 195796 794817 2026-06-26T12:39:55Z Chandhanaprasanna900 75452 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360214981|ESPN (Latin America)]]" 794817 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{One source|date=October 2021}}{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනී නාලිකාව|name=ESPN Latin America|logofile=|network=[[ESPN]]|owner=[[ESPN Inc.]]<br /><small>(operated by [[The Walt Disney Company Latin America]])</small>|country=|language=Spanish|affiliates=|headquarters=|adsl serv 1=|adsl chan 1=}} [[ගොනුව:ESPN.png|thumb|ESPN ස්පින්-ඕෆ් නාලිකාවල දකුණු සංග්‍රහවල ESPN ලතින් ඇමරිකානු ලාංඡනය.]] '''ESPN ලතින් ඇමරිකා''' ( '''ESPN''' ලෙස විකාශනය වේ) යනු හි ESPN Inc. ලතින් ඇමරිකානු අංශයයි. [[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]] soareinmb9mqam08qc1iy9n5mwaz6wa 794818 794817 2026-06-26T12:40:49Z Chandhanaprasanna900 75452 794818 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{One source|date=October 2021}}{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනී නාලිකාව|name=ESPN Latin America|logofile=|network=[[ESPN]]|owner=[[ESPN Inc.]]<br /><small>(operated by [[The Walt Disney Company Latin America]])</small>|country=|language=Spanish|affiliates=|headquarters=|adsl serv 1=|adsl chan 1=}} [[ගොනුව:ESPN.png|thumb|ESPN ස්පින්-ඕෆ් නාලිකාවල දකුණු සංග්‍රහවල ESPN ලතින් ඇමරිකානු ලාංඡනය.]] '''ESPN ලතින් ඇමරිකා''' ( '''ESPN''' ලෙස විකාශනය වේ) යනු හි ESPN Inc. ලතින් ඇමරිකානු අංශය වන අතර කලාපය සඳහා ක්‍රීඩා ආශ්‍රිත වැඩසටහන් ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් විකාශනය කරයි.එය 1989 මාර්තු 31 වන දින දියත් කරන ලදී. [[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]] 48b28uszf5c1vm32f1mzltvundnv3l7 ESPN 0 195797 794819 2026-06-26T12:56:18Z Chandhanaprasanna900 75452 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358230687|ESPN]]" 794819 wikitext text/x-wiki {{සඳහා|the namesake parent company|ESPN, LLC}}{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනී නාලිකාව|name=ESPN|owner=[[The Walt Disney Company]] (72%; via [[American Broadcasting Company|ABC Inc.]])<br>[[Hearst Communications]] (18%)<br>[[National Football League]] (10%)|country=[[United States]]|language=[[English language|English]]|headquarters=[[Bristol, Connecticut]]}}<ref name="ESPN meaning">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=What does ESPN stand for? |url=https://support.espn.com/hc/en-us/articles/360039139792-What-does-ESPN-stand-for- |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309203806/https://support.espn.com/hc/en-us/articles/360039139792-What-does-ESPN-stand-for- |archive-date=March 9, 2023 |access-date=September 8, 2022 |publisher=ESPN Internet Ventures, LLC |language=en-US}}</ref>ඇමරිකානු මූලික කේබල් නාලිකාවක්. <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|}} . [[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]] egf5qal41s6h2hn8qa10ma9jadluw1l 794820 794819 2026-06-26T12:57:21Z Chandhanaprasanna900 75452 794820 wikitext text/x-wiki {{සඳහා|the namesake parent company|ESPN, LLC}}{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනී නාලිකාව|name=ESPN|owner=[[The Walt Disney Company]] (72%; via [[American Broadcasting Company|ABC Inc.]])<br>[[Hearst Communications]] (18%)<br>[[National Football League]] (10%)|country=[[United States]]|language=[[English language|English]]|headquarters=[[Bristol, Connecticut]]}}<ref name="ESPN meaning">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=What does ESPN stand for? |url=https://support.espn.com/hc/en-us/articles/360039139792-What-does-ESPN-stand-for- |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309203806/https://support.espn.com/hc/en-us/articles/360039139792-What-does-ESPN-stand-for- |archive-date=March 9, 2023 |access-date=September 8, 2022 |publisher=ESPN Internet Ventures, LLC |language=en-US}}</ref>ESPN යනු ඇමරිකානු මූලික කේබල් නාලිකාවක්. <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|}} . [[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]] 3zytarpuhbybd8cx82byohqi3jelsmx 794821 794820 2026-06-26T12:58:20Z Chandhanaprasanna900 75452 Chandhanaprasanna900 විසින් [[ඊඑස්පීඑන්]] සිට [[ESPN]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 794820 wikitext text/x-wiki {{සඳහා|the namesake parent company|ESPN, LLC}}{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනී නාලිකාව|name=ESPN|owner=[[The Walt Disney Company]] (72%; via [[American Broadcasting Company|ABC Inc.]])<br>[[Hearst Communications]] (18%)<br>[[National Football League]] (10%)|country=[[United States]]|language=[[English language|English]]|headquarters=[[Bristol, Connecticut]]}}<ref name="ESPN meaning">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=What does ESPN stand for? |url=https://support.espn.com/hc/en-us/articles/360039139792-What-does-ESPN-stand-for- |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230309203806/https://support.espn.com/hc/en-us/articles/360039139792-What-does-ESPN-stand-for- |archive-date=March 9, 2023 |access-date=September 8, 2022 |publisher=ESPN Internet Ventures, LLC |language=en-US}}</ref>ESPN යනු ඇමරිකානු මූලික කේබල් නාලිකාවක්. <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{ප්‍රධාන ලිපිය|}} . [[ප්‍රවර්ගය:Short description is different from Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:කෙටි විස්තරයක් සහිත ලිපි]] 3zytarpuhbybd8cx82byohqi3jelsmx ඊඑස්පීඑන් 0 195798 794822 2026-06-26T12:58:21Z Chandhanaprasanna900 75452 Chandhanaprasanna900 විසින් [[ඊඑස්පීඑන්]] සිට [[ESPN]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 794822 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ESPN]] 6ysehob414cu8ekwzeclzmc76ickj24 සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය 0 195799 794827 2026-06-26T14:49:44Z GShas 67038 Page created "සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය"26.06.2026 794827 wikitext text/x-wiki {{Short description|18 වන සියවසේ බෞද්ධ විහාරස්ථානය}} {{Infobox religious building | name = සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය <br/> <small>சுதுஹும்பொல ராஜ மகா விகாரை</small> | image = <gallery mode="packed" heights="170px"> File:Rajamaha viharaya Suduhumpola.png|ප්‍රධාන බුද්ධ ප්‍රතිමාව File:Rajamaha viharaya Suduhumpola1.png|විහාර සංකීර්ණය File:Rajamaha viharaya Suduhumpola3.png|උඩරට යුගයේ පිළිම ගෙයේ ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ. File:Rajamaha viharaya Suduhumpola4.png|පිළිම ගෙය. </gallery> | religious_affiliation = බුද්ධාගම | tradition = ථෙරවාද | sect = සියම් නිකාය අස්ගිරි මහා විහාර පාර්ශ්වය | district = මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය | province = මධ්‍යම පළාත | ownership = [[අස්ගිරි මහා විහාරය]] | leadership = {{ubl|පූජ්‍ය ශාස්ත්‍රපති මැදගම ධම්මානන්ද හිමි| (සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරයේ විහාරාධිපති)}} | functional_status = සක්‍රීය විහාරස්ථානය | location = [[සුදුහුම්පොල]] | locale = මහනුවර | country = ශ්‍රී ලංකාව | coordinates = {{Coord|7.280106|N|80.6237631|E|region:LK_type:landmark|display=inline,title}} | architecture_style = ශ්‍රී ලාංකීය උඩරට යුගයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය | founded_by = [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ]] | established = 1769 | year_completed = 1771 | designated = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ආරක්ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|පුරාවිද්‍යාත්මක ආරක්ෂිත ස්මාරකය]] }} '''සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය''' ('''ශ්‍රී නරේන්ද්‍රාරාම විහාරය''') ලෙසද හැඳින්වේ) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ [[සුදුහුම්පොල]] ගම්මානයේ පිහිටි 18 වන සියවසට අයත් බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි<ref>{{cite web |last=Abeyawardana |first=H.A. |url=https://www.lankapradeepa.com/2021/06/suduhumpola-viharaya.html |title=Suduhumpola Raja Maha Viharaya |website=Lanka Pradeepa |date=June 26, 2021 |access-date=June 18, 2026}}</ref>. මෙම විහාරය '''හන්තාන කඳු වැටිය''' පහළ බෑවුම් ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති අතර උඩරට රාජධානිය සමයේ ඉදිකරන ලද මෙම විහාරය වර්තමානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස නම් කර ඇත.<ref name="GovGazette2010">{{cite web |title=List of Archaeological Protected Monuments in Kandy District |website=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Archaeological_Protected_Monuments_in_Kandy_District |date=2010-10-22 |access-date=2026-06-18}}</ref> == නාමයේ ආරම්භය == දේශීය ජනප්‍රවාදයකට අනුව, උඩරට රජු මෙම ප්‍රදේශය නිරීක්ෂණය කිරීමට පැමිණි අවස්ථාවේ ගම්වාසීන් රජු ගමන් කළ මාර්ගය පුරා සුදු පැහැති පාවඩයක් එලා තිබූ අතර, එම සිදුවීම හේතුවෙන් මෙම ප්‍රදේශය "සුදුහුම්පොල" ලෙස හැඳින්වීමට පටන් ගත් බව සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |url=https://kandyguide.info/raja\_maha\_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/ |title=Suduhumpola Raja Maha Vihara Historical Guide |website=Kandy Guide |access-date=June 18, 2026}}</ref> == ඉතිහාසය == මෙම විහාරය [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ]] රජුගේ අනුග්‍රහයෙන් ඉදිකරන ලද අතර, එහි ඉදිකිරීම් කටයුතු මුංවත්තේ රාජකාරුණා විජේවර්ධන නවරත්න වාසල මුදියන්සේ රළහාමි විසින් මෙහෙයවනු ලැබීය. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1769 දී ආරම්භ වූ ඉදිකිරීම් 1771 දී නිමවීමෙන් පසු විහාරය පූජ්‍ය කඩුවෙල නාගසේන හිමියන් වෙත පවරා දෙන ලදී.<ref name="Abeyawardana2004">{{cite book |last=Abeyawardana |first=H.A.P. |title=Heritage of Kandurata: Major natural, cultural and historic sites |date=2004 |publisher=Central Bank of Sri Lanka |location=Colombo |page=31}}</ref> මහනුවර, උඩරට රාජධානියේ අගනුවර වූ බැවින් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් උත්සව හා උපසම්පදා කටයුතු සඳහා පැමිණෙන භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ නවාතැන් සඳහා විශේෂයෙන් ඉදිකළ විහාර හතරෙන් එකක් ලෙස සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය නම් කරන ලදී. ඒ සඳහා අවශ්‍ය ආදායම සපයා ගැනීම පිණිස අමුණු 65 ක පමණ ගොවිබිම් විහාරයට [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජ|උඩරට රජු]] විසින් පරිත්‍යාග කර තිබූ අතර, වර්තමානයේද අවට භූමි ප්‍රමාණයෙන් විශාල කොටසක් විහාරස්ථානය සතුය.<ref>{{cite web |url=https://amazinglanka.com/wp/suduhumpola/ |title=Historic Suduhumpola Rajamaha Viharaya |website=Amazing Lanka |date=May 8, 2023 |access-date=June 18, 2026}} </ref> == යටත්විජිත විරෝධී අරගලය == බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට එරෙහි වූ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රතිරෝධ ව්‍යාපාරයේදී මෙම විහාරය වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කළේ එහි වැඩ විසූ අස්ගිරි මහා විහාර පාර්ශ්වයේ අනුනායක හිමි වූ පූජ්‍ය වාරියපොළ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් මගිනි.<ref name="dn2007">{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2007/02/23/fea06.asp|title=The walking posture Buddha Statue and four storeyed cultural hall under construction in Wariyapola |publisher=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|last=Ven. Nivithigala Sumitta |first= |date=23 February 2007 |access-date=3 March 2024|archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604051155/http://www.dailynews.lk/2007/02/23/fea06.asp |url-status=dead}}</ref> 1815 මහනුවර ගිවිසුම අත්සන් කිරීමේදී බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ඔසවන ලද යුනියන් ජැක් ධජය ඉවත් කර උඩරට සිංහ ධජය එසවූයේ වාරියපොළ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් බව සඳහන් වේ. අනතුරුව බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය සිදු වූ විට, ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මහනුවර සිට දඹුල්ල වනය වෙත රැගෙන ගොස් ආරක්ෂා කළ බවත්, පසුව බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්අඩංගුවට ගෙන රාජද්‍රෝහී චෝදනා යටතේ නඩු පවරා ඇති බවත් සඳහන් වේ.<ref name="dn2001">{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2001/09/19/fea22.html|title= First exposition of the Tooth Relic under British rule|publisher=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]] |last=Karalliyadda |first=S. B. |date=19 September 2001 |access-date=3 March 2024|archive-date=24 June 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020624064756/https://www.dailynews.lk/2001/09/19/fea22.html |url-status=dead}}</ref> == ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සහ කලා == මෙම විහාරයේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සම්ප්‍රදායික උඩරට ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ හා දකුණු ඉන්දීය ශිල්පීන්ගේ අලංකාර කලා සම්ප්‍රදායන්ගේ සම්මිශ්‍රණයකි. * '''පන්සල:''' මැද මිදුලක් වටා ඉදිකළ තනි මහලකින් යුත් හතරැස් ගොඩනැගිල්ලකි. මෙහි පැමිණෙන භික්ෂූන් සඳහා කාමර 12ක් ඇති අතර මධ්‍ය ශාලාවේ එම්බැක්කේ දේවාලයේ දක්නට ලැබෙන ආකාරයේ අතින් කැටයම් කළ කොස් දැව කුළුණු හතරක් පිහිටා ඇත. * '''පිළිම ගෙය (බුදු ගෙය):''' මකර තොරණක් හරහා ප්‍රධාන පිළිම ගෙයට ඇතුළු වන අතර, එහි ධ්‍යාන මුද්‍රාවෙන් වැඩ හිඳින විශාල බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් ගල් ආසනයක් මත තැන්පත් කර ඇත.<ref name="Withanachchi2018">{{cite book |last=Withanachchi |first=C.R. |title=Madyama palate Rajamaha Viharasthana (මධ්‍යම පළාතේ රජමහා විහාරස්ථාන): Report on the ancient Buddhist temples in the Central Province of Sri Lanka which were royally sponsored during the Kandy period |date=2018 |language=si}}</ref> * '''බිතු සිතුවම්:''' විහාරයේ අභ්‍යන්තර බිත්ති 18 වන සියවසේ උඩරට සම්ප්‍රදායට අයත් බිතු සිතුවම්වලින් අලංකාර වී ඇත. පහළ පටිවල භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පෙළක්ද, ඉහළ පටිවල ශ්‍රී ලංකාවේ සොළොස්මස්ථාන නිරූපණය කරන සිතුවම්ද දැකිය හැකිය. මහියංගන සෑයේ තට්ටු තුනක නිරූපණයක් සහ ශ්‍රී පාදයේ සිතියම්මය චිත්‍රයක්ද මෙහි විශේෂත්වයකි. * '''දාගැබ හා ගල් කැටයම්:''' ප්‍රධාන ගොඩනැගිලිවලට ඉහළින් සම්ප්‍රදායික ඝණ්ටාකාර දාගැබක් පිහිටා ඇති අතර එහි කොත ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍ය ඩී. එස්. සේනානායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් ස්ථාපිත කරන ලදී. විහාර භූමියේ උස් ගල් පර්වතයක බුදු පාද ලාංඡනයක්ද කැටයම් කර ඇත. == References == {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == * [https://kandyguide.info/raja\_maha\_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/ Suduhumpola Raja Maha Vihara at Kandy Guide] * [https://www.lankapradeepa.com/2021/06/suduhumpola-viharaya.html Suduhumpola Viharaya Profile at Lanka Pradeepa] [[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන]] [[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ආරක්ෂිත ස්මාරක]] c0m7udqt5w3i0b8hp1oxch9e0b7cuyx සුදුහුම්පොල 0 195800 794828 2026-06-26T15:14:47Z GShas 67038 Page created "සුදුහුම්පොල"26.06.2026 794828 wikitext text/x-wiki ```wiki {{Infobox settlement | name = සුදුහුම්පොල <br> <small>சுதுஹும்பொல</small> | settlement_type = ගම්මානය | pushpin_map = Sri Lanka | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ සුදුහුම්පොල පිහිටීම | subdivision_type = රට | subdivision_name = {{flag|Sri Lanka}} | subdivision_type1 = පළාත | subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]] | subdivision_type2 = දිස්ත්‍රික්කය | subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] | subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය | subdivision_name3 = [[කඩවත් සතර හා ගඟවට කෝරලේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]] | unit_pref = Metric | timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]] | utc_offset = +5:30 | coordinates = {{Coord|7|16|41|N|80|37|36|E|region:LK_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 500 | postal_code_type = තැපැල් කේතය | postal_code = 20000 | area_code = 081 }} '''සුදුහුම්පොල''' {{lang-ta|சுதுஹும்பொல}} ශ්‍රී ලංකාවේ [[මධ්‍යම පළාත]]ේ [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]ට අයත් ගම්මානයකි.<ref name="gazette">{{cite book |last1=Lawrie |first1=Archibald Campbell |title=A Gazetteer of the Central Province of Ceylon (excluding Walapane) |date=1896 |publisher=State Print. Corporation |pages=360–361 |url=https://books.google.com/books?id=p4REAQAAMAAJ |access-date=21 August 2022}}</ref> එය [[මහනුවර]] නගරයේ සිට සැතපුම් 1.5ක් පමණ දුරින් '''හන්තාන කඳුවැටිය''' පාමුල පිහිටා ඇති අතර [[කඩවත් සතර හා ගඟවට කෝරලේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]]ට අයත් වේ.<ref name="vihara">{{cite web|url=https://kandyguide.info/raja_maha_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/|title=Suduhumpola Raja Maha Vihara|website=Kandy Guide|access-date=21 August 2022}}</ref> == ඉතිහාසය == දේශීය ජනප්‍රවාදයකට අනුව, රජු විහාරස්ථානය වෙත පැමිණි අවස්ථාවේදී ඔහු ගමන් කළ මාර්ගයේ සුදු පැහැති පාවඩයක් එළා තිබූ බැවින්, එම ප්‍රදේශය "සුදුහුම්පොල" ලෙස හැඳින්වීමට පටන් ගත් බව පැවසේ.<ref name="vihara">{{cite web|url=https://kandyguide.info/raja_maha_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/|title=Suduhumpola Raja Maha Vihara|website=Kandy Guide|access-date=21 August 2022}}</ref> සුදුහුම්පොල ගම්මානයේ ඉතිහාසය [[සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]] සමඟ සමීපව බැඳී පවතී. ආර්චිබෝල්ඩ් කැම්පබෙල් ලෝරි විසින් රචිත ''A Gazetteer of the Central Province'' කෘතියට අනුව විහාරස්ථානය 1769-1777 වසරේදී [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] රජුගේ අනුග්‍රහයෙන් වසරේදී ඉදිකරන ලදී.<ref name="gazette">{{cite book |last1=Lawrie |first1=Archibald Campbell |title=A Gazetteer of the Central Province of Ceylon (excluding Walapane) |date=1896 |publisher=State Print. Corporation |pages=360–361 |url=https://books.google.com/books?id=p4REAQAAMAAJ |access-date=21 August 2022}}</ref> == වැදගත් ස්ථාන == [[File:Rajamaha viharaya Suduhumpola4.png|thumb|සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]] * '''[[සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]]''' - උඩරට යුගයේ දැව කැටයම්, දකුණු ඉන්දීය ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ සහ ධ්‍යාන මුද්‍රාවෙන් වැඩහිඳින බුද්ධ ප්‍රතිමාවකින් සමන්විත විහාරස්ථානයකි. * '''සුදුහුම්පොල මුත්තුමාරියම්මන් කෝවිල''' - මාරියම්මන් දේවියට නැතහොත් කාලි මෑණියට කැප කරන ලද හින්දු කෝවිලකි. මෙය ප්‍රදේශයේ ද්‍රවිඩ හින්දු ජනතාවගේ ආගමික හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. * '''මහනුවර මහ නගර සභා ගෘහස්ථ ක්‍රීඩාංගණය''' - සුදුහුම්පොල මාර්ගයේ පිහිටි මෙම ගෘහස්ථ ක්‍රීඩාංගණය මහනුවර මහ නගර සභාව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබයි. මෙහි ව්‍යායාම ශාලාවක්, බැඩ්මින්ටන් පිටි, පැසිපන්දු පිටිය, මේස පන්දු සහ සටන් කලාවන් සඳහා පහසුකම් සපයා ඇත. ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == [[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ජනාවාස]] [[Category:මධ්‍යම පළාතේ ගම්මාන]] {{KandyDistrict-geo-stub}} jefk5tlmr9az79o0assy0soly9av6cr 794829 794828 2026-06-26T15:15:16Z GShas 67038 fixed typo 794829 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = සුදුහුම්පොල <br> <small>சுதுஹும்பொல</small> | settlement_type = ගම්මානය | pushpin_map = Sri Lanka | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ සුදුහුම්පොල පිහිටීම | subdivision_type = රට | subdivision_name = {{flag|Sri Lanka}} | subdivision_type1 = පළාත | subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]] | subdivision_type2 = දිස්ත්‍රික්කය | subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] | subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය | subdivision_name3 = [[කඩවත් සතර හා ගඟවට කෝරලේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]] | unit_pref = Metric | timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]] | utc_offset = +5:30 | coordinates = {{Coord|7|16|41|N|80|37|36|E|region:LK_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 500 | postal_code_type = තැපැල් කේතය | postal_code = 20000 | area_code = 081 }} '''සුදුහුම්පොල''' {{lang-ta|சுதுஹும்பொல}} ශ්‍රී ලංකාවේ [[මධ්‍යම පළාත]]ේ [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]ට අයත් ගම්මානයකි.<ref name="gazette">{{cite book |last1=Lawrie |first1=Archibald Campbell |title=A Gazetteer of the Central Province of Ceylon (excluding Walapane) |date=1896 |publisher=State Print. Corporation |pages=360–361 |url=https://books.google.com/books?id=p4REAQAAMAAJ |access-date=21 August 2022}}</ref> එය [[මහනුවර]] නගරයේ සිට සැතපුම් 1.5ක් පමණ දුරින් '''හන්තාන කඳුවැටිය''' පාමුල පිහිටා ඇති අතර [[කඩවත් සතර හා ගඟවට කෝරලේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]]ට අයත් වේ.<ref name="vihara">{{cite web|url=https://kandyguide.info/raja_maha_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/|title=Suduhumpola Raja Maha Vihara|website=Kandy Guide|access-date=21 August 2022}}</ref> == ඉතිහාසය == දේශීය ජනප්‍රවාදයකට අනුව, රජු විහාරස්ථානය වෙත පැමිණි අවස්ථාවේදී ඔහු ගමන් කළ මාර්ගයේ සුදු පැහැති පාවඩයක් එළා තිබූ බැවින්, එම ප්‍රදේශය "සුදුහුම්පොල" ලෙස හැඳින්වීමට පටන් ගත් බව පැවසේ.<ref name="vihara">{{cite web|url=https://kandyguide.info/raja_maha_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/|title=Suduhumpola Raja Maha Vihara|website=Kandy Guide|access-date=21 August 2022}}</ref> සුදුහුම්පොල ගම්මානයේ ඉතිහාසය [[සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]] සමඟ සමීපව බැඳී පවතී. ආර්චිබෝල්ඩ් කැම්පබෙල් ලෝරි විසින් රචිත ''A Gazetteer of the Central Province'' කෘතියට අනුව විහාරස්ථානය 1769-1777 වසරේදී [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] රජුගේ අනුග්‍රහයෙන් වසරේදී ඉදිකරන ලදී.<ref name="gazette">{{cite book |last1=Lawrie |first1=Archibald Campbell |title=A Gazetteer of the Central Province of Ceylon (excluding Walapane) |date=1896 |publisher=State Print. Corporation |pages=360–361 |url=https://books.google.com/books?id=p4REAQAAMAAJ |access-date=21 August 2022}}</ref> == වැදගත් ස්ථාන == [[File:Rajamaha viharaya Suduhumpola4.png|thumb|සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]] * '''[[සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]]''' - උඩරට යුගයේ දැව කැටයම්, දකුණු ඉන්දීය ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ සහ ධ්‍යාන මුද්‍රාවෙන් වැඩහිඳින බුද්ධ ප්‍රතිමාවකින් සමන්විත විහාරස්ථානයකි. * '''සුදුහුම්පොල මුත්තුමාරියම්මන් කෝවිල''' - මාරියම්මන් දේවියට නැතහොත් කාලි මෑණියට කැප කරන ලද හින්දු කෝවිලකි. මෙය ප්‍රදේශයේ ද්‍රවිඩ හින්දු ජනතාවගේ ආගමික හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. * '''මහනුවර මහ නගර සභා ගෘහස්ථ ක්‍රීඩාංගණය''' - සුදුහුම්පොල මාර්ගයේ පිහිටි මෙම ගෘහස්ථ ක්‍රීඩාංගණය මහනුවර මහ නගර සභාව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබයි. මෙහි ව්‍යායාම ශාලාවක්, බැඩ්මින්ටන් පිටි, පැසිපන්දු පිටිය, මේස පන්දු සහ සටන් කලාවන් සඳහා පහසුකම් සපයා ඇත. ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == [[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ජනාවාස]] [[Category:මධ්‍යම පළාතේ ගම්මාන]] {{KandyDistrict-geo-stub}} q5qi06zp5odjbaw8fbupfzvst8yab3w 794830 794829 2026-06-26T15:16:40Z GShas 67038 fixed typo 794830 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = සුදුහුම්පොල <br> <small>சுதுஹும்பொல</small> | settlement_type = ගම්මානය | pushpin_map = Sri Lanka | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 250 | pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ සුදුහුම්පොල පිහිටීම | subdivision_type = රට | subdivision_name = {{flag|Sri Lanka}} | subdivision_type1 = පළාත | subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]] | subdivision_type2 = දිස්ත්‍රික්කය | subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] | subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය | subdivision_name3 = [[කඩවත් සතර හා ගඟවට කෝරලේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]] | unit_pref = Metric | timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]] | utc_offset = +5:30 | coordinates = {{Coord|7|16|41|N|80|37|36|E|region:LK_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 500 | postal_code_type = තැපැල් කේතය | postal_code = 20000 }} '''සුදුහුම්පොල''' {{lang-ta|சுதுஹும்பொல}} ශ්‍රී ලංකාවේ [[මධ්‍යම පළාත]]ේ [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]ට අයත් ගම්මානයකි.<ref name="gazette">{{cite book |last1=Lawrie |first1=Archibald Campbell |title=A Gazetteer of the Central Province of Ceylon (excluding Walapane) |date=1896 |publisher=State Print. Corporation |pages=360–361 |url=https://books.google.com/books?id=p4REAQAAMAAJ |access-date=21 August 2022}}</ref> එය [[මහනුවර]] නගරයේ සිට සැතපුම් 1.5ක් පමණ දුරින් '''හන්තාන කඳුවැටිය''' පාමුල පිහිටා ඇති අතර [[කඩවත් සතර හා ගඟවට කෝරලේ ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]]ට අයත් වේ.<ref name="vihara">{{cite web|url=https://kandyguide.info/raja_maha_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/|title=Suduhumpola Raja Maha Vihara|website=Kandy Guide|access-date=21 August 2022}}</ref> == ඉතිහාසය == දේශීය ජනප්‍රවාදයකට අනුව, රජු විහාරස්ථානය වෙත පැමිණි අවස්ථාවේදී ඔහු ගමන් කළ මාර්ගයේ සුදු පැහැති පාවඩයක් එළා තිබූ බැවින්, එම ප්‍රදේශය "සුදුහුම්පොල" ලෙස හැඳින්වීමට පටන් ගත් බව පැවසේ.<ref name="vihara">{{cite web|url=https://kandyguide.info/raja_maha_vhiara/suduhumpola-raja-maha-vihara/|title=Suduhumpola Raja Maha Vihara|website=Kandy Guide|access-date=21 August 2022}}</ref> සුදුහුම්පොල ගම්මානයේ ඉතිහාසය [[සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]] සමඟ සමීපව බැඳී පවතී. ආර්චිබෝල්ඩ් කැම්පබෙල් ලෝරි විසින් රචිත ''A Gazetteer of the Central Province'' කෘතියට අනුව විහාරස්ථානය 1769-1777 වසරේදී [[කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ]] රජුගේ අනුග්‍රහයෙන් වසරේදී ඉදිකරන ලදී.<ref name="gazette">{{cite book |last1=Lawrie |first1=Archibald Campbell |title=A Gazetteer of the Central Province of Ceylon (excluding Walapane) |date=1896 |publisher=State Print. Corporation |pages=360–361 |url=https://books.google.com/books?id=p4REAQAAMAAJ |access-date=21 August 2022}}</ref> == වැදගත් ස්ථාන == [[File:Rajamaha viharaya Suduhumpola4.png|thumb|සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]] * '''[[සුදුහුම්පොල රජමහා විහාරය]]''' - උඩරට යුගයේ දැව කැටයම්, දකුණු ඉන්දීය ගෘහ නිර්මාණ ලක්ෂණ සහ ධ්‍යාන මුද්‍රාවෙන් වැඩහිඳින බුද්ධ ප්‍රතිමාවකින් සමන්විත විහාරස්ථානයකි. * '''සුදුහුම්පොල මුත්තුමාරියම්මන් කෝවිල''' - මාරියම්මන් දේවියට නැතහොත් කාලි මෑණියට කැප කරන ලද හින්දු කෝවිලකි. මෙය ප්‍රදේශයේ ද්‍රවිඩ හින්දු ජනතාවගේ ආගමික හා සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. * '''මහනුවර මහ නගර සභා ගෘහස්ථ ක්‍රීඩාංගණය''' - සුදුහුම්පොල මාර්ගයේ පිහිටි මෙම ගෘහස්ථ ක්‍රීඩාංගණය මහනුවර මහ නගර සභාව විසින් පරිපාලනය කරනු ලබයි. මෙහි ව්‍යායාම ශාලාවක්, බැඩ්මින්ටන් පිටි, පැසිපන්දු පිටිය, මේස පන්දු සහ සටන් කලාවන් සඳහා පහසුකම් සපයා ඇත. ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == [[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ජනාවාස]] [[Category:මධ්‍යම පළාතේ ගම්මාන]] {{KandyDistrict-geo-stub}} sexmw0bclc9pl6iep6l6vxoeywlsub6 පරිශීලක සාකච්ඡාව:හරිත 3 195801 794832 2026-06-26T15:45:46Z J ansari 32843 J ansari විසින් [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:හරිත]] සිට [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:Sulairo]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/හරිත|හරිත]]" to "[[Special:CentralAuth/Sulairo|Sulairo]]" 794832 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[පරිශීලක සාකච්ඡාව:Sulairo]] cmb5ftshkmzb7rs16xl5otz38nywggx පරිශීලක:හරිත 2 195802 794834 2026-06-26T15:45:46Z J ansari 32843 J ansari විසින් [[පරිශීලක:හරිත]] සිට [[පරිශීලක:Sulairo]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/හරිත|හරිත]]" to "[[Special:CentralAuth/Sulairo|Sulairo]]" 794834 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[පරිශීලක:Sulairo]] f8dy6twenl4h7rlwxlm2epd6hyyiaci සැකිල්ල:Bones of lower extremity 10 195803 794838 2026-06-26T17:38:24Z Yasasuru 23090 [[සැකිල්ල:Bones of lower limb]] වෙතට යළි-යොමුකරමින් 794838 wikitext text/x-wiki #redirect [[Template:Bones of lower limb]] s8dl11lomg2atlnvqgd0mijwfmonauc සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය 0 195804 794839 2026-06-26T17:41:45Z KSLwiki24 70498 '{{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය |alternate_name = |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = වවුනියාව දිස්ත්‍රික...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 794839 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය |alternate_name = |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = තන්නිමුරුප්පු |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = |material = කබොක් පාෂාණය |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවනි ලංකාගමනයේ දී වැඩම කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදගතව සැලකේ.<br> ●කුරුන්දි අට්ඨකථා රචනා කළ ස්ථානය ලෙස සැලකේ. |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website={{URL|https://kurundi.lk}} |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 1933.05.12(පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය)<br>2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No 7981 | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කුරුන්දි රජ මහා විහාරය''' හෝ '''කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] කොමලමුනේ මධ්‍යම ග්‍රාම නිළධාරී වසමේ පිහිටි ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.කුරන්දාවශෝක,කුරුන්දපාසක,කුරුන්දචූලක,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දිවේලු,පියන්ගල ප්‍රාචීන විහාරය යන නම් වලින් ද විවිධ මූලාශ්‍ර තුළ හදුන්වා ඇත්තේ ද මෙම විහාරය ම වේ. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම හරහා නෙදුන්කේනි නගරය පසුකර [[මුලතිව්]] දෙසට කිලෝමීටර 6 ක් ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තන්නිමුරුප්පු රක්ෂිතය හරහා කිලෝමීටර 10 ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,මුලතිව්-කෝකිලායි B297 මාර්ගයේ [[මුලතිව්]] සිට කිලෝමීටර 11 ක් පමණ ගමන් කර අලම්පිල් හන්දියෙන් දකුණට හැරී හමුවන 24 වන බලැඇණිය ශ්‍රී ලංකා සිංහ රෙජිමේන්තු මූලස්ථානය අසළින් දකුණු දෙසට ඇති මාර්ගයේ කිලෝමීටර 12 ක් පමණ ගමන් කළවිට හමුවන ප්‍රවේශ මාර්ග පුවරුව දැක්වෙන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ කිලෝමීටර 4 ක් පමණ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 1933 මැයි මස 12 වන දින [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා ආණ්ඩුව]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් වශයෙන් ද වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින ශ්‍රී ලංකා රජයේ ගැසට් අංක මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් ද නම් කර ඇත. s9gntcox297ru401frsdvkipihm98pd 794842 794839 2026-06-26T17:52:52Z KSLwiki24 70498 794842 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය |alternate_name = |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 15 ක පමණ |height = |builder = |material = කබොක් පාෂාණය |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවනි ලංකාගමනයේ දී වැඩම කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදගතව සැලකේ.<br> ●කුරුන්දි අට්ඨකථා රචනා කළ ස්ථානය ලෙස සැලකේ. |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No 7981 | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කුරුන්දි රජ මහා විහාරය''' හෝ '''කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] කොමලමුනේ මධ්‍යම ග්‍රාම නිළධාරී වසමේ පිහිටි ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.කුරන්දාවශෝක,කුරුන්දපාසක,කුරුන්දචූලක,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දිවේලු,පියන්ගල ප්‍රාචීන විහාරය යන නම් වලින් ද විවිධ මූලාශ්‍ර තුළ හදුන්වා ඇත්තේ ද මෙම විහාරය ම වේ. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම හරහා නෙදුන්කේනි නගරය පසුකර [[මුලතිව්]] දෙසට කිලෝමීටර 6 ක් ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තන්නිමුරුප්පු රක්ෂිතය හරහා කිලෝමීටර 10 ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,මුලතිව්-කෝකිලායි B297 මාර්ගයේ [[මුලතිව්]] සිට කිලෝමීටර 11 ක් පමණ ගමන් කර අලම්පිල් හන්දියෙන් දකුණට හැරී හමුවන 24 වන බලැඇණිය ශ්‍රී ලංකා සිංහ රෙජිමේන්තු මූලස්ථානය අසළින් දකුණු දෙසට ඇති මාර්ගයේ කිලෝමීටර 12 ක් පමණ ගමන් කළවිට හමුවන ප්‍රවේශ මාර්ග පුවරුව දැක්වෙන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ කිලෝමීටර 4 ක් පමණ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 1933 මැයි මස 12 වන දින [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා ආණ්ඩුව]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් වශයෙන් ද වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින ශ්‍රී ලංකා රජයේ ගැසට් අංක මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් ද නම් කර ඇත. fwlkrf2dhqzi9raxxslqpa9s3scfl4c 794845 794842 2026-06-26T18:07:59Z KSLwiki24 70498 794845 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 15 ක පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 3 ක් පමණ දුරින් පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. i28vfvb82ck7t4vig4xjehtoatp1aae 794846 794845 2026-06-26T18:17:50Z KSLwiki24 70498 794846 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 15 ක පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 3 ක් පමණ දුරින් පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 58y5spej0j8sg4zcwfx6tamr2gbz4jn 794847 794846 2026-06-26T18:21:52Z KSLwiki24 70498 /* බාහිර සබැඳි */ 794847 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 15 ක පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 3 ක් පමණ දුරින් පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils කුරුන්දි රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 කුරුන්දි රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk කුරුන්දි රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] d5clzrel94c08jynky4pv2zouv39r0c 794848 794847 2026-06-26T18:22:32Z KSLwiki24 70498 /* බාහිර සබැඳි */ 794848 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 15 ක පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 3 ක් පමණ දුරින් පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 8rntukjh9mukio7i7h4kf54cd0bcuya 794849 794848 2026-06-26T18:28:39Z KSLwiki24 70498 794849 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 834voz30i5bodq9ctz3210vxy23aalb 794850 794849 2026-06-26T18:29:36Z KSLwiki24 70498 794850 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] nqrreske580uqqx7aw64yc3t3oumcac 794851 794850 2026-06-26T19:33:19Z KSLwiki24 70498 794851 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] ccm6rrso1kkxpiap856ffuvnv3gqiud 794870 794851 2026-06-27T05:58:54Z KSLwiki24 70498 /* අභිලේඛන */ 794870 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] rwimj81x4cr7mrufjg2qvl4tv5437i2 794871 794870 2026-06-27T06:01:25Z KSLwiki24 70498 /* අභිලේඛන */ 794871 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] lim0w66123f6tv89blnk3r38lt87m1x 794872 794871 2026-06-27T06:07:29Z KSLwiki24 70498 /* වර්තමාන සංරක්ෂණය */ 794872 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] i0ifjfc41nwmdwmeruns05vmx6hagc9 794873 794872 2026-06-27T06:32:40Z KSLwiki24 70498 /* ඉතිහාසය */ 794873 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] t9hwz6osafol5otlqt7wiey2qtckg1u 794874 794873 2026-06-27T06:40:01Z KSLwiki24 70498 /* වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ */ 794874 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 420 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබේ.ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව්, කුරුන්දි විහාරය ද අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. මෙහි ඇති තවත් විශේෂත්වයක් වන්නේ මෙරට උතුරු ප්‍රදේශයේ වඩාත් ම දුරස්ථ ව පිහිටි පබ්බත විහාරය කුරුන්දි පබ්බත විහාරය වශයෙන් මේ දක්වා වාර්තා වීමයි. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 3xe31k55bmpxf9s8qtwvvnzn4hqync4 794875 794874 2026-06-27T06:48:11Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 794875 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 15t00yld79bu4yh82a4xpsppauon9bp 794876 794875 2026-06-27T07:09:55Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 794876 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] ae3nprj8slp9f2wcoewfezujtwliq3o 794877 794876 2026-06-27T07:11:44Z KSLwiki24 70498 /* වෙනත් ලිපි */ 794877 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] en9wlw6128y3gbmqpw4saho0l2ld4ka 794878 794877 2026-06-27T07:12:13Z KSLwiki24 70498 /* වෙනත් ලිපි */ 794878 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 638lgmrpzsh27hg7og8o7hp5ftl7dim 794879 794878 2026-06-27T07:15:07Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 794879 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== දාගැබේ සිට මීටර් 100 ක පමණ දුරින් පිහිටා ඇති නටඹුන් වූ ස්මාරකය "බෝධිඝරය" වන බවට හඳුනාගෙන ඇති මුත් එය තවමත් නිසි කැණීමකට ලක් කර නොමැත. ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 65qynog71p17gjinunkvitqpyd9r545 794880 794879 2026-06-27T07:22:12Z KSLwiki24 70498 794880 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== ===බෝධිඝරය=== දාගැබේ සිට මීටර් 100 ක පමණ දුරින් පිහිටා ඇති නටඹුන් වූ ස්මාරකය "බෝධිඝරය" වන බවට හඳුනාගෙන ඇති මුත් එය තවමත් නිසි කැණීමකට ලක් කර නොමැත. ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 5g2rh48raf5zbdzidaf729wcf2xpv9z 794881 794880 2026-06-27T08:12:26Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 794881 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== උපෝසථඝරය වර්ෂ 2025 දී කැණීම් සිදු කළ අතර කුඩා කුඩා පුරාවස්තු 800 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් එම කැණීමෙන් හමු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් කැණීම් කරන ලද උපෝසථඝරය තවමත් නිසි සංරක්ෂණයකට ලක් කර නොමැත. ===බෝධිඝරය=== දාගැබේ සිට මීටර් 100 ක පමණ දුරින් පිහිටා ඇති නටඹුන් වූ ස්මාරකය "බෝධිඝරය" වන බවට හඳුනාගෙන ඇති මුත් එය තවමත් නිසි කැණීමකට ලක් කර නොමැත. ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== මෙහි ප්‍රධාන ස්මාරක පිහිටි භූමිය වටා නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රාකාරයක නටඹුන් හමු වී ඇති අතර එයට පිවිසීම සඳහා මුරගල් සහිත දොරටු සතරක් සහ පෙත්මග ක සලකුණු ද හමුවී තිබේ.පූජනීය ස්මාරක පිහිටි මලුවට පහතින් භික්ෂූන් වහන්සේලා පරිහරණය කල කුටි ආදී අනෙකත් අවශේෂ ස්මාරක දැකිය හැක.ඊට අමතරව දිය අඟලක නටඹුන් සහ විහාරයට ආසන්නව වල් බිහි වී ඇති පැරණි වැවක් හා එහි අංග ද හමු වී තිබේ. ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක් එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] iosjctol8ktef0s70nhp2903t31yp4y 794882 794881 2026-06-27T08:15:51Z KSLwiki24 70498 /* වර්තමාන සංරක්ෂණය */ 794882 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== උපෝසථඝරය වර්ෂ 2025 දී කැණීම් සිදු කළ අතර කුඩා කුඩා පුරාවස්තු 800 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් එම කැණීමෙන් හමු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් කැණීම් කරන ලද උපෝසථඝරය තවමත් නිසි සංරක්ෂණයකට ලක් කර නොමැත. ===බෝධිඝරය=== දාගැබේ සිට මීටර් 100 ක පමණ දුරින් පිහිටා ඇති නටඹුන් වූ ස්මාරකය "බෝධිඝරය" වන බවට හඳුනාගෙන ඇති මුත් එය තවමත් නිසි කැණීමකට ලක් කර නොමැත. ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== මෙහි ප්‍රධාන ස්මාරක පිහිටි භූමිය වටා නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රාකාරයක නටඹුන් හමු වී ඇති අතර එයට පිවිසීම සඳහා මුරගල් සහිත දොරටු සතරක් සහ පෙත්මග ක සලකුණු ද හමුවී තිබේ.පූජනීය ස්මාරක පිහිටි මලුවට පහතින් භික්ෂූන් වහන්සේලා පරිහරණය කල කුටි ආදී අනෙකත් අවශේෂ ස්මාරක දැකිය හැක.ඊට අමතරව දිය අඟලක නටඹුන් සහ විහාරයට ආසන්නව වල් බිහි වී ඇති පැරණි වැවක් හා එහි අංග ද හමු වී තිබේ. ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක්<ref>https://lankasara.com/si/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A/%E0%B6%B6%E0%B7%9D%E0%B6%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B6%A9-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB/</ref> එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] dnrz3e7wtkmpmbroeleo4e4sxrefwql 794884 794882 2026-06-27T11:30:31Z KSLwiki24 70498 /* පූර්ව වාර්තා */ 794884 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== උපෝසථඝරය වර්ෂ 2025 දී කැණීම් සිදු කළ අතර කුඩා කුඩා පුරාවස්තු 800 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් එම කැණීමෙන් හමු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් කැණීම් කරන ලද උපෝසථඝරය තවමත් නිසි සංරක්ෂණයකට ලක් කර නොමැත. ===බෝධිඝරය=== දාගැබේ සිට මීටර් 100 ක පමණ දුරින් පිහිටා ඇති නටඹුන් වූ ස්මාරකය "බෝධිඝරය" වන බවට හඳුනාගෙන ඇති මුත් එය තවමත් නිසි කැණීමකට ලක් කර නොමැත. ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== මෙහි ප්‍රධාන ස්මාරක පිහිටි භූමිය වටා නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රාකාරයක නටඹුන් හමු වී ඇති අතර එයට පිවිසීම සඳහා මුරගල් සහිත දොරටු සතරක් සහ පෙත්මග ක සලකුණු ද හමුවී තිබේ.පූජනීය ස්මාරක පිහිටි මලුවට පහතින් භික්ෂූන් වහන්සේලා පරිහරණය කල කුටි ආදී අනෙකත් අවශේෂ ස්මාරක දැකිය හැක.ඊට අමතරව දිය අඟලක නටඹුන් සහ විහාරයට ආසන්නව වල් බිහි වී ඇති පැරණි වැවක් හා එහි අංග ද හමු වී තිබේ. ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== මේ පුදබිම පිළිබඳව මෑතකාලීන ගවේෂණ තුලින් හඳුනාගනු ලැබූ අතර පූර්ව වාර්තා හමු වීම් අල්පය. ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක්<ref>https://lankasara.com/si/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A/%E0%B6%B6%E0%B7%9D%E0%B6%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B6%A9-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB/</ref> එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] t8rklu2yikv6uetrmdsqy090tcuiv8i සැකිල්ල:Bones of lower limb 10 195805 794840 2026-06-26T17:44:40Z Yasasuru 23090 '{{Navbox | name = Bones of lower limb | title = [[මානව පාදය|මානව පාදයේ]] [[අස්ථි]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = [[ඌර්වාස්ථිය]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[Upper extremity of femur|ඉහළ අන්තය]] | list1 = * [[Femoral head|head]] ** [[Femoral head|fovea]] *...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 794840 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Bones of lower limb | title = [[මානව පාදය|මානව පාදයේ]] [[අස්ථි]] | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = [[ඌර්වාස්ථිය]] | list1 = {{Navbox|child | group1 = [[Upper extremity of femur|ඉහළ අන්තය]] | list1 = * [[Femoral head|head]] ** [[Femoral head|fovea]] * [[Femur neck|neck]] * [[greater trochanter]] ** [[Trochanteric fossa|fossa]] * [[lesser trochanter]] * [[intertrochanteric line]] * [[intertrochanteric crest]] * [[quadrate tubercle]] | group2 = [[ඌර්වාස්ථි දේහය|දණ්ඩ]] | list2 = * [[linea aspera]] ** ''upper medial'': merges with [[intertrochanteric line]] ** ''upper intermediate'': [[Pectineal line (femur)|pectineal line]] ** ''upper lateral'': [[gluteal tuberosity]]&nbsp;/ [[third trochanter]] | group3 = [[Lower extremity of femur|පහළ අන්තය]] | list3 = * [[Adductor tubercle of femur|adductor tubercle]] * [[Intercondylar fossa of femur|patellar surface]] * ''epicondyles'' ** [[Lateral epicondyle of the femur|lateral]] ** [[Medial epicondyle of the femur|medial]] * ''condyles'' ** [[Lateral condyle of femur|lateral]] ** [[Medial condyle of femur|medial]] * [[Intercondylar fossa of femur|intercondylar fossa]] }} | group2 = [[ජංඝාස්ථිය]] | list2 = {{Navbox|child | group1 = ඉහළ අන්තය | list1 = * [[Gerdy's tubercle]] * ''condyles'' ** [[Lateral condyle of tibia|lateral]] ** [[Medial condyle of tibia|medial]] * [[intercondylar area]] | group2 = දණ්ඩ | list2 = * [[Tuberosity of the tibia|tuberosity]] * [[soleal line]] | group3 = පහළ අන්තය | list3 = * [[මැලියෝලස|මධ්‍ය මැලියෝලසය]] ** [[Anterior colliculus]] ** [[Posterior colliculus]] * [[fibular notch]] }} | group3 = [[අනුජංඝාස්ථිය]] | list3 = * [[මැලියෝලස|පාර්ශ්වික මැලියෝලසය]] | group4 = වෙනත් | list4 = * [[patella]] ** [[Patella|apex]] | group5 = [[Foot]] | list5 = {{Navbox|child | group1 = [[Tarsus (skeleton)|Tarsus]] | list1 = * [[පාර්ශ්ණිකය]] ** [[Calcaneus|sustentaculum tali]] ** [[Calcaneus|calcaneal tubercle]] * [[Talus bone|talus]] * [[නෞකාකාර අස්ථිය|නෞකාකාරය]] * [[ඝනකාභ අස්ථිය|ඝනකාභය]] * [[කීලාකාර අස්ථි|කීලරූපී]] ** [[Cuneiform bones |medial]] ** [[Cuneiform bones |intermediate]] ** [[Cuneiform bones |lateral]] | group2 = [[පාදකූර්ච් අස්ථි]] | list2 = * [[First metatarsal bone|1වන]] * [[Second metatarsal bone|2වන]] * [[Third metatarsal bone|3වන]] * [[Fourth metatarsal bone|4වන]] * [[Fifth metatarsal bone|5වන]] | group3 = වෙනත් | list3 = * [[Phalanx bone|Phalanges]] }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Musculoskeletal anatomy templates]] </noinclude> 41ky1ubegnmx76ue0fu7237f09qhgqa සාකච්ඡාව:චීන මහා ප්‍රාකාරය 1 195806 794859 2026-06-27T01:35:02Z ~2026-36907-30 79709 /* history */ නව ඡේදය 794859 wikitext text/x-wiki == history == sinhala [[විශේෂ:දායකත්ව/&#126;2026-36907-30|&#126;2026-36907-30]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:&#126;2026-36907-30|talk]]) 01:35, 27 ජූනි 2026 (යූටීසී) a29jkq9zcor1rw9464sp1gp5qbt03yq 794863 794859 2026-06-27T04:24:58Z IDB.S 52205 පිටුව වෙනුවට '{{Talk header}}' ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් 794863 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb ප්‍රවර්ගය:Wikipedia semi-protected user and user talk pages 14 195807 794868 2026-06-27T04:51:48Z IDB.S 52205 නිර්මාණය 794868 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia category|hidden=yes}} මෙම ප්‍රවර්ගයේ [[Wikipedia:User page|පරිශීලක සහ පරිශීලක සාකච්ඡා පිටු]] අඩංගු වන අතර ඒවා [[Wikipedia:Protection policy|අර්ධ-ආරක්ෂිත]] කර ඇත. අර්ධ-ආරක්ෂාව [[Wikipedia:Autoconfirmed|නව සහ ලියාපදිංචි නොකළ පරිශීලකයින්]] විසින් පිටුවක් සංස්කරණය කිරීම වළක්වයි. මෙම ප්‍රවර්ගයට පිටුවක් එක් කිරීමට,{{tlx|pp-semi-protected}} භාවිතා කරන්න. මෙය කළ යුත්තේ පිටුව සැබවින්ම ආරක්ෂිත නම් පමණි - සැකිල්ල එකතු කිරීමෙන්ම පිටුව ආරක්ෂා නොවේ. අර්ධ-ආරක්ෂාව කරන ලද පරිශීලකයෙකුගේ අර්ධ-ආරක්ෂිත සාකච්ඡා පිටු සඳහා, {{tlx|pp-semi-usertalk}} භාවිතා කරන්න. {{CatAutoTOC}} __HIDDENCAT__ [[Category:Wikipedia semi-protected pages|User]] n7dhj12yndhmbm3w2azlkfkkn7lezke