විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk කුමාර් සංගක්කාර 0 24091 795198 794991 2026-07-02T01:33:26Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 795198 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය | playername = කුමාර් සංගක්කාර | country = ශ්‍රී ලංකාව | country_adj = ශ්‍රී ලංකා | fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර | image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG | caption = | nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ) | living = true | dayofbirth = 27 | monthofbirth = 10 | yearofbirth = 1977 | placeofbirth = [[මාතලේ]] | countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | height= මීටර් 1.78 | batting = වමත් | bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]] | role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු | international = true | testdebutdate =ජූලි 20 | testdebutyear = 2000 | testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | testcap = 84 | lasttestdate = ජනවාරි 3-7 | lasttestyear = 2015 | lasttestagainst = නවසීලන්තය | odidebutdate = ජූලි 5 | odidebutyear = 2000 | odidebutagainst = පකිස්ථානය | odicap = 93 | lastodidate = මාර්තු 18 | lastodiyear = 2015 | lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | odishirt = 11 | club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]] | year1 = 1997–වර්තමානය | club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]] | year2 = 2008–2010 | club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]] | year3 = 2007 | club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]] | year4 = 2011 | club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]] | year5 = 2015–වර්තමානය | columns = 4 | column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග | matches1 = 130 | runs1 = 12,203 | bat avg1 = 58.66 | 100s/50s1 = 38/51 | top score1 = 319 | deliveries1 = 84 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 178/20 | column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]] | matches2 = 404 | runs2 = 14,234 | bat avg2 = 41.98 | 100s/50s2 = 25/93 | top score2 = 169 | deliveries2 = – | wickets2 = – | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 402/99 | column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]] | matches3 = 230 | runs3 = 17,829 | bat avg3 = 51.07 | 100s/50s3 = 52/76 | top score3 = 319 | deliveries3 = 246 | wickets3 = 1 | bowl avg3 = 150.00 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 1/13 | catches/stumpings3 = 347/33 | column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]] | matches4 = 504 | runs4 = 18,141 | bat avg4 = 42.68 | 100s/50s4 = 34/114 | top score4 = 169 | deliveries4 = – | wickets4 = – | bowl avg4 = – | fivefor4 = – | tenfor4 = – | best bowling4 = – | catches/stumpings4 = 506/124 | date = 11 ජුනි | year = 2015 | source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ |Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}} '''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html</ref> ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12) පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි 4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.<ref>http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html</ref> ==මුල් කාලය== කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.<ref name=teacher/> 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.<ref name=teacher>[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} <!-- Bot retrieved archive --> | date=20071202092104}</ref> මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . == ආශ්‍රිත== මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . 0pyvgumy79qbq9va34oca8vf161xgx5 සිංගප්පූරුව 0 28681 795212 736083 2026-07-02T11:31:26Z WrdSrchSi 55524 Fixed (grammar) 795212 wikitext text/x-wiki {{වෙනස්|සිංහ පුර}} {{Use dmy dates|date=June 2011}}<!-- NOTE: Please use standard Singaporean English when editing this article, and also consider whether the information may be better suited for a sub-article than the main one. --> {{stack begin}} {{තොරතුරුකොටුව රට | conventional_long_name = Republic of Singapore (ඉංග්‍රීසි)<br /><small>Republik Singapura (මැලේ)<br />சிங்கப்பூர் குடியரசு (දෙමළ)<br />新加坡共和国 (චීන)<br />සිංගප්පූරු ජනරජය (සිංහල)</small> | common_name = සිංගප්පූරුව | image_flag = Flag of Singapore.svg | alt_flag = | image_coat = Coat of arms of Singapore.svg | national_motto = <br/>''"මජාලා සිංහපුරා"''{{spaces|2}}{{ms icon}}<br />"පෙරටම, සිංහපුර" | national_anthem = ''[[මජාලා සිංහපුරා]]''<br />"පෙරටම, සිංහපුර" | royal_anthem = | motto = | other_symbol_type = | other_symbol = | image_map = Singapore montage.png | alt_map = | map_caption = | image_map2 = Location Singapore ASEAN.svg | alt_map2 = | map_caption2 = {{map caption|location_color=green}} | capital = Singapore<br />{{nobr|([[Downtown Core]], [[Central Area|Central]]){{smallsup|1}}}} | latd = 1 | latm = 17 | latNS = N | longd = 103 | longm = 50 | longEW = E | largest_city = | official_languages = [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]], [[මැලේ]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[චීනය|චීන]] | national_languages = | regional_languages = | languages_type = [[Official script]]s | languages = [[English alphabet]]<br />[[Malay alphabet]]<br />[[Tamil script]]<br />[[Simplified Chinese characters|Simplified Chinese]] | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | demonym = Singaporean | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Singapore|President]] | leader_name1 = [[Tony Tan Keng Yam]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Singapore|Prime Minister]] | leader_name2 = [[Lee Hsien Loong]] | leader_title3 = [[Parliament of Singapore|Speaker of Parliament]] | leader_name3 = [[Michael Palmer (politician)|Michael Palmer]] | leader_title4 = [[Chief Justice of Singapore|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Chan Sek Keong]] | leader_title5 = | leader_name5 = | leader_title6 = | leader_name6 = | legislature = [[Parliament of Singapore|Parliament]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[History of Singapore|Formation]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[Founding of modern Singapore|Founding]] | established_date1 = 6 February 1819<ref>{{cite book|last=Chew|first=Ernest|editor=Edwin Lee|title=A History of Singapore|year=1991|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-588917-7}}</ref> | established_event2 = [[Self-governance of Singapore|Self-government]] | established_date2 = 3 June 1959<ref>{{cite news |title=State of Singapore came into being 50 years ago on 3 June |author=Hoe Yeen Nie |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/433440/1/.html |newspaper=Channel News Asia |location=Singapore |date=2 June 2009 |access-date=1 November 2011 |archive-date=17 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117012359/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/433440/1/.html |url-status=dead }}</ref> | established_event3 = [[Independence]] from the [[United Kingdom]] | established_date3 = 31 August 1963<ref name="LOC2"/> | established_event4 = [[Singapore in Malaysia|Merger with Malaysia]] | established_date4 = 16 September 1963<ref name="LOC2"/> | established_event5 = [[Independence|Separation from Malaysia]] | established_date5 = 9 August 1965<ref name="LOC2"/> | established_event9 = | established_date9 = | area_rank = 176 වන | area_magnitude = 1_E8 | area = | area_km2 = 722.5 | area_sq_mi = | area_footnote = | percent_water = 1.444 | population_census = 5,183,700 (of whom 3,257,000 are Singapore citizens)<ref name=unpop>{{cite journal |url=http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/popnindicators.pdf |title=Demograhpics Indicators) |version=June 2011 |publisher=Statistics Singapore |year=2011 |accessdate=2 October 2011 |archive-date=1 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070801045128/http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/people/popnindicators.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_census_year = 2011 | population_estimate = | population_estimate_rank = | population_estimate_year = | population_density_km2 = 7,315<ref name=autogenerated1>{{cite journal |url=http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |title=2008 Estimate |version=2008 |publisher=Statistics Singapore |year=2009 |accessdate=2 July 2011 |archive-date=21 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |url-status=dead }}</ref> | population_density_sq_mi = 18,943 | population_density_rank = 3rd | GDP_PPP = $291.9&nbsp;billion<ref name="CIA"/> | GDP_PPP_rank = 41st | GDP_PPP_year = 2010 | GDP_PPP_per_capita = $62,100<ref name="CIA"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 5th | GDP_nominal = $222.7&nbsp;billion<ref>{{cite web |url= http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/hist/gdp2.html |publisher= Statistics Singapore |title= Time Series on GDP Data at Current Market Prices |date=17 February 2011}}</ref> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2010 | GDP_nominal_per_capita = $43,867<ref>{{cite web |url= http://www.singstat.gov.sg/stats/themes/economy/hist/gdp.html |publisher =Statistics Singapore |title= Time Series on Per Capita GDP at Current Market Prices |date=17 February 2011}}</ref> | GDP_nominal_per_capita_rank = 15th | Gini = 47.8<ref name="CIA"/> | Gini_rank = 29th | Gini_year = 2009 | Gini_category = | HDI = {{increase}} 0.846<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2010}}</ref> | HDI_rank = 27th | HDI_year = 2010 | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | currency = [[Singapore dollar]] | currency_code = SGD | time_zone = [[Singapore Standard Time|SST]] | utc_offset = +8 | time_zone_DST = | antipodes = | date_format = dd/mm/yyyy | DST_note = | utc_offset_DST = | drives_on = left | cctld = [[.sg]] | iso3166code = | calling_code = [[+65]] | image_map3 = | alt_map3 = | footnotes = | footnote1 = Singapore is a [[city-state]]. | footnote2 = [[Subscriber trunk dialling|STD code]] 02 from Malaysia. | footnote7 = | today = }} {{Contains Chinese text}} {{Contains Indic text}} {{stack end}} '''සිංගප්පූරුව''', නිල වශයෙන් සිංගප්පූරු ජනරජය, සමුද්‍ර අග්නිදිග ආසියාවේ [[දූපත් රටවල්|දූපත් රටක්]] සහ නගර රාජ්‍යයකි. එය සමකයට උතුරින්, [[මැලේ අර්ධද්වීපය|මැලේ අර්ධද්වීපයේ]] දකුණු කෙළවරට ඔබ්බෙන්, බටහිරින් මලක්කා සමුද්‍ර සන්ධියට, දකුණින් සිංගප්පූරු සමුද්‍ර සන්ධියට සහ [[ඉන්දුනීසියාව|ඉන්දුනීසියාවේ]] රියාව් දූපත් වලට මායිම්ව, සමකයට උතුරින් එක් අක්ෂාංශ (කිලෝමීටර් 137 හෝ සැතපුම් 85) පමණ වේ., නැගෙනහිරින් දකුණු චීන මුහුද සහ උතුරින් මැලේසියාවේ ජොහෝර් ප්‍රාන්තය සමඟ ජොහෝර් සමුද්‍ර සන්ධිය. රටේ භූමි ප්‍රදේශය එක් ප්‍රධාන දූපතකින්, චන්ද්‍රිකා දූපත් සහ දූපත් 63කින් සහ එක් පිටත දූපතකින් සමන්විත වේ. රට නිදහස ලැබීමෙන් පසු පුළුල් ඉඩම් ගොඩකිරීමේ ව්‍යාපෘති හේතුවෙන් මේවායේ ඒකාබද්ධ ප්‍රදේශය ආසන්න වශයෙන් 25% කින් වැඩි වී ඇත. නාගරික සැලසුම්කරණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හරිත හා විනෝදාස්වාද අවකාශයන් රාශියක් තිබුණද, එය ලෝකයේ ඕනෑම රටක තුන්වන ඉහළම ජනගහන ඝනත්වය ඇත. බහු සංස්කෘතික ජනගහනයක් සහිත සහ ජාතිය තුළ ඇති ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල සංස්කෘතික අනන්‍යතා පිළිගැනීම සඳහා, සිංගප්පූරුවට නිල භාෂා හතරක් ඇත: [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]], [[මැලේ භාෂාව|මැලේ]], [[මැන්ඩරින්]] සහ [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]]. ඉංග්‍රීසි පොදු භාෂාව වන අතර, බොහෝ රාජ්‍ය සේවාවන්හි පමණක් භාවිතා වේ. බහු-වාර්ගිකත්වය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව තුළ අන්තර්ගත කර ඇති අතර අධ්‍යාපනය, නිවාස සහ දේශපාලනයේ ජාතික ප්‍රතිපත්ති සකස් කිරීම දිගටම කරගෙන යයි. සිංගප්පූරුවේ ඉතිහාසය අවම වශයෙන් වසර අටසියයකට වඩා පැරණි වන අතර, එය Temasek ලෙස හැඳින්වෙන සමුද්‍ර එම්පෝරියම් සහ පසුව අනුප්‍රාප්තික [[තලසොක්‍රටික් අධිරාජ්‍යය|තලසොක්‍රටික් අධිරාජ්‍යයන්]] කිහිපයක ප්‍රධාන සංඝටක කොටසක් විය. එහි සමකාලීන යුගය ආරම්භ වූයේ 1819 දී, ස්ටැම්ෆර්ඩ් රැෆල්ස් විසින් සිංගප්පූරුව [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය|බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයේ]] ප්‍රවේශ වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ස්ථාපිත කිරීමත් සමඟ ය. 1867 දී සිංගප්පූරුව සමුද්‍ර සන්ධිවල කොටසක් ලෙස [[එක්සත් රාජධානිය|බ්‍රිතාන්‍යයේ]] සෘජු පාලනයට නතු විය. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ දී, සිංගප්පූරුව 1942 දී [[ජපානය]] විසින් අත්පත් කර ගන්නා ලද අතර 1945 දී ජපානය යටත් වීමෙන් පසුව වෙනම ක්‍රවුන් කොලනියක් ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට ආපසු පැමිණියේය. සිංගප්පූරුව 1959 දී ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත් අතර 1963 දී [[මලයාසියාව|මැලේසියාවේ]] නව සම්මේලනයේ කොටසක් බවට පත්විය. මලයා, උතුරු [[බෝර්නියෝ]] සහ සරවක්. මතවාදී වෙනස්කම් සිංගප්පූරුව වසර දෙකකට පසුව සම්මේලනයෙන් නෙරපා හැරීමට හේතු විය; සිංගප්පූරුව 1965 දී ස්වාධීන ස්වෛරී රටක් බවට පත් විය. මුල් වසරවල කැළඹීම්වලින් පසුව සහ ස්වභාවික සම්පත් හා අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශයක් නොතිබුණද, ජාතිය ආසියානු හතරෙන් එකක් බවට පත්වීමට වේගයෙන් දියුණු විය. [[ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම|ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳාම]] සහ [[ආර්ථික ගෝලීයකරණය]] මත පදනම් වූ එහි වර්ධනයත් සමඟ, අවම වෙළෙඳ බාධක සහ තීරුබදු සහිත නිදහස් වෙළෙඳාම, අපනයන නැඹුරු වූ කාර්මිකකරණය සහ ලැබුණු සෘජු විදේශ ආයෝජන, [[විදේශ විනිමය]] සංචිත සහ වත්කම් විශාල වශයෙන් සමුච්චය වීම තුළින් එය ලෝක ආර්ථිකය සමඟ ඒකාබද්ධ විය. ස්වෛරී ධන අරමුදල් මගින්. ඉතා සංවර්ධිත රටක් ලෙස, එය ලෝකයේ ඉහළම GDP ඒක පුද්ගල (PPP) වලින් එකකි. බදු තෝතැන්නක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇති සිංගප්පූරුව සියලුම ප්‍රධාන ශ්‍රේණිගත කිරීමේ ආයතනවලින් AAA ස්වෛරී ණය ශ්‍රේණිගත කිරීමක් සහිත ආසියාවේ එකම රට වේ. එය ප්‍රධාන ගුවන් සේවා, මූල්‍ය සහ සමුද්‍රීය නැව් මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර විදේශගත වූවන්ට සහ විදේශීය ශ්‍රමිකයින්ට ජීවත් වීමට වඩාත්ම මිල අධික නගරවලින් එකක් ලෙස නිරන්තරයෙන් ශ්‍රේණිගත කර ඇත. සිංගප්පූරුව ප්‍රධාන සමාජ දර්ශකවල ඉහළම ශ්‍රේණිගත කරයි: [[අධ්‍යාපනය]], [[සෞඛ්‍ය සේවා]], ජීවන තත්ත්වය, පුද්ගලික ආරක්ෂාව, [[යටිතල ව්‍යුහය|යටිතල පහසුකම්]] සහ නිවාස, නිවාස හිමිකාරත්ව අනුපාතය සියයට 88ක් සමඟින්. සිංගප්පූරු වැසියෝ දීර්ඝතම ආයු අපේක්ෂාව, වේගවත්ම අන්තර්ජාල සම්බන්ධතා වේගය, අඩුම ළදරු මරණ අනුපාතිකය සහ ලෝකයේ අවම දූෂණ මට්ටම් වලින් එකක් භුක්ති විඳිති. සිංගප්පූරුව යනු ඒකමණ්ඩල පාර්ලිමේන්තු ආණ්ඩු ක්‍රමයේ [[වෙස්ට්මිනිස්ටර් ආණ්ඩු ක්‍රමය|වෙස්ට්මිනිස්ටර්]] සම්ප්‍රදායේ පාර්ලිමේන්තු ජනරජයක් වන අතර එහි නීති පද්ධතිය පොදු නීතිය මත පදනම් වේ. රට නිදහස් මැතිවරණ සහිත බහු-පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් වන අතර, මහජන ක්‍රියාකාරී පක්ෂය (PAP) යටතේ ආන්ඩුව පුලුල් පාලනයක් සහ දේශපාලන ආධිපත්‍යයක් දරයි. 1959 දී පූර්ණ අභ්‍යන්තර ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත් දා සිට PAP පක්ෂය අඛණ්ඩව රට පාලනය කර ඇති අතර පාර්ලිමේන්තුවේ සුපිරි බහුතර බලයක් දරයි. ASEAN හි ආරම්භක සාමාජිකයින් පස් දෙනාගෙන් එක් අයෙකු වන සිංගප්පූරුව ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගිතා ලේකම් කාර්යාලය, පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගිතා කවුන්සිලයේ ලේකම් කාර්යාලයේ මූලස්ථානය වන අතර බොහෝ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ සහ සිදුවීම්වල සත්කාරක නගරය වේ. සිංගප්පූරුව [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය]], [[ලෝක වෙළෙඳ සංවිධානය|ලෝක වෙළඳ සංවිධානය]], [[නැගෙනහිර ආසියානු සමුළුව]], [[නොබැඳි ජාතීන්ගේ සංවිධානය]] සහ [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජික රාජ්‍යයෝ|පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල]] ද සාමාජිකයෙකි. == මූලාශ්‍ර == <references/> [[ප්‍රවර්ගය:සිංගප්පූරුව]] 4t9llithj5kv06psmakuwgn5r7xdwc5 මලීෂ වගන්තිය 0 32262 795202 795010 2026-07-02T05:00:22Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 795202 wikitext text/x-wiki {{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}} <!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --> <!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added. If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace "page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri" with "page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)" below before proceeding with the nomination. -->{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}} <!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --> <!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --> '''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri== [[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]] '''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''<nowiki> වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{</nowiki>http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<nowiki/>} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<nowiki/>}හිමිකර ගනියි. 2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය. 5ahkhhf76ukojwfya14whwouineemqv රාජකීය විද්‍යාලය, තෙලිජ්ජවිල 0 41504 795206 723473 2026-07-02T09:14:39Z Heshithalakshaan 79782 /* */ 795206 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = රාජකීය විද්‍යාලය තෙලිජ්ජවිල [[තෙලිජ්ජවිල දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]] | native_name = {{ubl|{{lang|si|රාජකීය විද්‍යාලය, තෙලිජ්ජවිල}}|{{lang|en|Royal College}}}} | logo = [[File:Royal college thellijjawilla logo.png|thumb|Royal college thellijjawilla official logo]] | logo_size = 100px | motto = {{lang|si|චකඛුo උදපාදි}} | head_label = විදුහල්පති | head = සිසිර ධීරසිංහ | type = බෞද්ධ විද්‍යාලයක මෙන්ම ජාතික පාසලකි. | religious_affiliation = Buddhist | grades = 1–13 | students = | established = {{Start date and age|1910|df=yes}} | city = [[මාතර]] | country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}} | coordinates = {{Coord|6.0183 | 80.4853|display=inline,title}} | colors = <span style="color:##C10A43;">'''රතු'''</span> සහ <span style="color:##FFC700;">'''කහ'''</span> <br/>{{color box|#C10A43}}{{colorbox|#FFC700}} | website = [http://royalmatara.sch.lk/ http://royalmatara.sch.lk/] }} මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි තෙල්ලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය දැනට බෞද්ධ ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:දකුණු පලාතේ පාසල්]] 84hk412pf2rhxlxojkcynzsotx6itvv 795207 795206 2026-07-02T09:20:04Z Heshithalakshaan 79782 /* */ 795207 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Royal College Telijjawila [[District|Matara]] | native_name = | logo = [[File:Royal College Tellijjawilla logo.png|thumb|Royal college thellijjawilla official logo]] | logo_size = 100px | motto = {{lang|si|චකඛුo උදපාදි}} | head_label = විදුහල්පති | head = සිසිර ධීරසිංහ | type = බෞද්ධ විද්‍යාලයක මෙන්ම ජාතික පාසලකි. | religious_affiliation = Buddhist | grades = 1–13 | students = | established = {{Start date and age|1910|df=yes}} | city = [[මාතර]] | country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}} | coordinates = {{Coord|6.0183 | 80.4853|display=inline,title}} | colors = <span style="color:##C10A43;">'''රතු'''</span> සහ <span style="color:##FFC700;">'''කහ'''</span> <br/>{{color box|#C10A43}}{{colorbox|#FFC700}} | website = [http://royalmatara.sch.lk/ http://royalmatara.sch.lk/] }} මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි තෙල්ලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය දැනට බෞද්ධ ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:දකුණු පලාතේ පාසල්]] 43v0rsvxx63vzyck6az1lmmdawdwbct 795208 795207 2026-07-02T09:22:05Z Heshithalakshaan 79782 /* */ 795208 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Royal College Telijjawila [[District|Matara]] | native_name = [[File:Royal College Tellijjawilla logo.png|thumb|Royal college thellijjawilla official logo]] | logo = [[File:Royal College Tellijjawilla logo.png|thumb|Royal college thellijjawilla official logo]] | logo_size = 100px | motto = {{lang|si|චකඛුo උදපාදි}} | head_label = විදුහල්පති | head = සිසිර ධීරසිංහ | type = බෞද්ධ විද්‍යාලයක මෙන්ම ජාතික පාසලකි. | religious_affiliation = Buddhist | grades = 1–13 | students = | established = {{Start date and age|1910|df=yes}} | city = [[මාතර]] | country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}} | coordinates = {{Coord|6.0183 | 80.4853|display=inline,title}} | colors = <span style="color:##C10A43;">'''රතු'''</span> සහ <span style="color:##FFC700;">'''කහ'''</span> <br/>{{color box|#C10A43}}{{colorbox|#FFC700}} | website = [http://royalmatara.sch.lk/ http://royalmatara.sch.lk/] }} මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි තෙල්ලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය දැනට බෞද්ධ ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:දකුණු පලාතේ පාසල්]] ey4nl7wrbxhooptetjymv099tj5l8gb 795209 795208 2026-07-02T09:26:05Z Heshithalakshaan 79782 /* */ 795209 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Royal College Telijjawila [[District|Matara]] | native_name = තෙලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය | logo = [[File:Royal College Tellijjawilla logo.png|thumb|Royal college thellijjawilla official logo]] | logo_size = 100px | motto = {{lang|si|චකඛුo උදපාදි}} | head_label = විදුහල්පති | head = සිසිර ධීරසිංහ | type = බෞද්ධ විද්‍යාලයක මෙන්ම ජාතික පාසලකි. | religious_affiliation = Buddhist | grades = 1–13 | students = | established = {{Start date and age|1910|df=yes}} | city = [[මාතර]] | country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}} | coordinates = {{Coord|6.0183 | 80.4853|display=inline,title}} | colors = <span style="color:##C10A43;">'''රතු'''</span> සහ <span style="color:##FFC700;">'''කහ'''</span> <br/>{{color box|#C10A43}}{{colorbox|#FFC700}} | website = [http://royalmatara.sch.lk/ http://royalmatara.sch.lk/] }} මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි තෙල්ලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය දැනට බෞද්ධ ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:දකුණු පලාතේ පාසල්]] k32stvvpuij20jcvr0v2k1z9lagxd25 795210 795209 2026-07-02T09:27:08Z Heshithalakshaan 79782 /* */ 795210 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Royal College Telijjawila [[District|Matara]] | native_name = තෙලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය | logo = Royal College Telijjawilla logo.png | logo_size = 100px | motto = {{lang|si|චකඛුo උදපාදි}} | head_label = විදුහල්පති | head = සිසිර ධීරසිංහ | type = බෞද්ධ විද්‍යාලයක මෙන්ම ජාතික පාසලකි. | religious_affiliation = Buddhist | grades = 1–13 | students = | established = {{Start date and age|1910|df=yes}} | city = [[මාතර]] | country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}} | coordinates = {{Coord|6.0183 | 80.4853|display=inline,title}} | colors = <span style="color:##C10A43;">'''රතු'''</span> සහ <span style="color:##FFC700;">'''කහ'''</span> <br/>{{color box|#C10A43}}{{colorbox|#FFC700}} | website = [http://royalmatara.sch.lk/ http://royalmatara.sch.lk/] }} මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි තෙල්ලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය දැනට බෞද්ධ ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:දකුණු පලාතේ පාසල්]] pw9ws1vzesgsci6h0x5lrfn1d2uh0vw 795211 795210 2026-07-02T09:29:41Z Heshithalakshaan 79782 795211 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = Royal College Telijjawila [[District|Matara]] | native_name = තෙලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය | logo = [[ගොනුව:Royal College Telijjawilla logo.png|200px]] | logo_size = 100px | motto = {{lang|si|චකඛුo උදපාදි}} | head_label = විදුහල්පති | head = සිසිර ධීරසිංහ | type = බෞද්ධ විද්‍යාලයක මෙන්ම ජාතික පාසලකි. | religious_affiliation = Buddhist | grades = 1–13 | students = | established = {{Start date and age|1910|df=yes}} | city = [[මාතර]] | country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}} | coordinates = {{Coord|6.0183 | 80.4853|display=inline,title}} | colors = <span style="color:##C10A43;">'''රතු'''</span> සහ <span style="color:##FFC700;">'''කහ'''</span> <br/>{{color box|#C10A43}}{{colorbox|#FFC700}} | website = [http://royalmatara.sch.lk/ http://royalmatara.sch.lk/] }} මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි තෙල්ලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය දැනට බෞද්ධ ජාතික පාසලක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි. [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:දකුණු පලාතේ පාසල්]] 5f1qpqqw2oqu0zx41wr5gz4i1u2srk0 මදටිය 0 46387 795168 268550 2026-07-01T12:51:33Z Ercé 15450 file 795168 wikitext text/x-wiki {{expert}} {{taxobox |image =Adenanthera pavonina1.jpg <!-- Adenanthera1.jpg REPLACED WITH A CLEARER PICTURE--> |image_caption = ''Adenanthera pavonina'' with the red seeds, India. |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Fabales]] |familia = [[Fabaceae]] |genus = ''[[Adenanthera]]'' |species = '''''A. pavonina''''' |binomial = ''Adenanthera pavonina'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |}} [[File:Adenanthera pavonina MHNT.BOT.2017.10.7.jpg|thumb|''Adenanthera pavonina'']] [[ප්‍රවර්ගය:ගස්]] [[ප්‍රවර්ගය:ද්වී බීජපත්‍රී ශාක]] 23nw4chxf495cqai90tnzz093ragvrd කන්නියා උණුදිය ලිං 0 60358 795186 795074 2026-07-01T16:16:49Z KSLwiki24 70498 795186 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = කන්නියා උණුදිය ලිං | native_name = | native_name_lang = | image = Kanniya hot springs.jpg | image_size = | image_alt = | image_caption = | map_type = ශ්‍රී ලංකාව | map_alt = | map_caption = | map_size = | latitude = | longitude = | coordinates = {{coord|08|36|16.2|N|81|10|16.8|E|display=inline,title}} | map_dot_label = කන්නියා උණුදිය ලිං | relief = | former_names = | alternate_names = | status = Preserved | architectural_style = [[Hot spring|උණුදිය ලිං]] | location = කන්නියා | address = | location_city = [[ත්‍රිකුණාමලය]] | location_country = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | iso_region = | designations = [[List of Archaeological Protected Monuments in Trincomalee District|ආරක්‍ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරක]] (2011-09-09) | known_for = | url = <!-- {{URL|example.com}} --> | references = | footnotes = }} '''කන්නියා උණුදිය ලිං''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]],[[කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය|කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ]] පිහිටා ඇති උණුදිය ලිං 7ක් වේ. උල්පත මගින් මුදාහරින ජලයෙහි උෂ්ණත්වය 42°C ක් පමණ වේ.<ref>{{Cite book|title=ෆෝර්මේෂන් ඔෆ් හොට් වොටර් ස්ප්‍රින්ග්ස් ඉන් ශ්‍රී ලංකා|publisher=Engineer: Journal of the Institution of Engineers, Sri Lanka, 39(4)|last=ප්‍රේමසිරි|first=H.M.R.|date=2006|pages=7-12|language=en|}}</ref> ==ඉතිහාසය== අතීතයේදී මෙම ස්ථානයෙහි පැරණි බෞද්ධ විහාරයක් තිබූ බවට සාධක පවතියි.<ref name="srilankatravelnotes">{{Citation |title=කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස්, ට්‍රිංකොමලි |url=http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html |access-date=2015-07-14 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721092611/http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html }}</ref> ඇතුළුවන ස්ථානයෙහි බෞද්ධ ආරාමයක නටඹුන් දැකගත හැකි වන අතර මෙම උණුදිය උල්පත් එම බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයෙහි කොටසක් හා එකල භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් පරිහරණය කරනු ලැබ තිබෙන බැව්ද පැවසෙයි.<ref name="sundayobserver">{{Citation |title=හිස්ට්‍රි ඔෆ් කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස් |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp |access-date=2015-07-14 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212626/http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp }}</ref> එසේම බෞද්ධ ගොඩනැගිලි වල ශේෂ වූ නටඹුන් රැසක් මේ ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව විසිර පවතින අතර, ඉන් බොහොමයක් [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|එල්ටීටීඊ]] යුධ සමයේදී විනාශයට පත්ව ඇති ආකාරයක් දැකගත හැකි වේ. එල්ටීටීඊ ත්‍රස්තවාදීන් විසින් මෙම ප්‍රදේශ පාලනය කල සමයේදී, මෙම ස්ථානය හා තිබූ බෞද්ධ සම්බන්ධය යටපත්ව තිබූ අතර එකල මෙම ස්ථානය අසල වූ හින්දු මාරි අම්මාන් කෝවිල විසින් පාලනය කරන ලදී. නමුත් පසුකාලීනව මෙම ස්ථානය [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] යටතට පවරා ගැනුණු අතර එමගින් මෙම ස්ථානය හා සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය මතුකරගන්නා ලදී. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට අනූව කන්නියා උණු වතුර ලිං, [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයෙහි කොටසක් සේ සැළකේ. මෙම ස්ථානය සමග [[රාවණා රජ|රාවණා රජු]] සම්බන්ධ හින්දු ජනප්‍රවාදයන්ද පවතියි. ==මේවාද බලන්න== * [[ශ්‍රී ලංකාවේ උණුදිය උල්පත්]] *[[කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය]] ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{විකිචාරිකා}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ උණුදිය උල්පත්]] [[ප්‍රවර්ගය:ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] 65d47ff76tjnq8o8u6s94sk9byb93ih ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව 0 89567 795199 794995 2026-07-02T02:27:23Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 795199 wikitext text/x-wiki {{short description|Japanese occupation of Korea from 1910–1945}} {{Use dmy dates|date=August 2017}} {{Infobox country | native_name = {{lang|ja|日本統治時代の朝鮮}}<br/>{{small|''Nippon Tōchi-jidai no Chōsen''}}<hr />{{lang|ko|일제강점기 (日帝強占期)}}<br />{{small|''Iljegangjeomgi''}} | conventional_long_name = Korea under Japanese rule | common_name = Korea | empire = Japan | status = [[Japanese colonial empire#Korea |Colony]] of the<br/>[[Empire of Japan]] | year_start = 1910 | year_end = 1945 | p1 = Korean Empire{{!}}Korean Empire | flag_p1 = Flag_of_Korea_(1899).svg | s1 = People's Republic of Korea | flag_s1 = Flag of the People's Committee of Korea.svg | s2 = Soviet Civil Administration{{!}}Soviet Civil Administration in Korea | flag_s2 = Flag of the Soviet Union (1936–1955).svg | s3 = United States Army Military Government in Korea | flag_s3 = US flag 48 stars.svg | image_flag = Merchant flag of Japan (1870).svg | flag = Flag of Japan | flag_type = Flag | image_coat = Seal of the Government-General of Korea.svg | coat_alt = Seal | symbol_type = {{longitem|Seal of the<br/>Government-General<br/>of Korea}} | national_anthem = "[[Kimigayo]]"<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Kimi ga Yo 1930 instrumental.oga]]}}</div> | image_map = Korea in Empire of Japan (orthographic projection).svg | image_map_caption = Korea (dark red) within the [[Empire of Japan]] (light red) at its greatest extent in 1942 | capital = [[File:Emblem of Gyeongseong-bu.svg |25px]] [[Seoul|Keijō (Gyeongseong)]]{{sup|a}} |largest_city=capital | official_languages = [[Japanese language| Japanese]]<br/>[[Korean language|Korean]] | religion = {{ublist |class= nowrap | ''De jure'': None<!-- --><ref>Sarah Thal. "A Religion That Was Not a Religion: The Creation of Modern Shinto in Nineteenth-Century Japan". In ''The Invention of Religion''., eds. Peterson and Walhof (New Brunswick, NJ: Rutgers University Press, 2002). pp.&nbsp;100–114.</ref><!-- --><ref>Hitoshi Nitta. "Shintō as a 'Non-Religion': The Origins and Development of an Idea". In ''Shintō in History: Ways of the Kami'', eds. Breen and Teeuwen (Honolulu: University of Hawai'i, 2000).</ref><!-- --><ref>John Breen, "Ideologues, Bureaucrats and Priests", in ''Shintō in History: Ways of the Kami''.</ref><!-- --><ref>Hitoshi Nitta. ''The Illusion of "Arahitogami" "Kokkashintou"''. Tokyo: PHP Kenkyūjo, 2003.</ref> | ''De facto'': [[State Shinto]]{{sup|b}} }} | government_type = [[Empire of Japan| Constitutional monarchy]] | politics_link = Government | title_leader = [[Emperor of Japan| Emperor]] | leader1 = [[Emperor Meiji| Meiji]] | year_leader1 = 1910–1912 | leader2 = [[Emperor Taishō| Taishō]] | year_leader2 = 1912–1926 | leader3 = [[Hirohito |Shōwa]] | year_leader3 = 1926–1945 | title_deputy = {{longitem| [[Governor-General of Korea|Governor-General]]}} | deputy1 = [[Terauchi Masatake]] | year_deputy1 = 1910–1916 <small>(first)</small> | deputy2 = [[Nobuyuki Abe]] | year_deputy2 = 1944–1945 <small>(last)</small> | era = [[Empire of Japan]] | event_pre = [[Japan–Korea Treaty of 1905| Japanese protectorate]] | date_pre = 17 November 1905 | event_start = {{nowrap| [[Japan–Korea Annexation Treaty|Annexation treaty]] signed}} | date_start = 22 August | event1 = Annexation by Japan | date_event1 = 29 August 1910 | event2 = [[March 1st Movement]] | date_event2 = 1 March 1919 | event3 = [[Sōshi-kaimei]] order | date_event3 = 10 November 1939 | event_end = [[Surrender of Japan]] | date_end = 2 September | title_representative = | representative1 = | year_representative1 = | representative4 = | year_representative4 = | legislature = | house1 = | type_house1 = | house2 = | type_house2 = | currency = [[Korean yen]] | stat_year1 = | stat_area1 = | stat_pop1 = | stat_year5 = | stat_area5 = | stat_pop5 = | today ={{flag|South Korea}}<br/>{{flag| North Korea}} | footnote_a = {{lang-ja |京城}}, {{ko-hhrm |hangul=경성 |mr=Kyŏngsŏng |rr=Gyeongseong}} | footnote_b = According to Korean Christians<ref name="Wi Jo Kang 1997 62">{{cite book |author= Wi Jo Kang |title= Christ and Caesar in Modern Korea: A History of Christianity and Politics |url= https://books.google.com/books?id=lYn4BKxNSCoC&pg=PA62 |year= 1997 |publisher= SUNY Press |page= 62|isbn= 9780791432488 }}</ref>{{qn|date=January 2021}} | footnote_c= Claim over the [[Liancourt Rocks]]. | demonym = | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} {{History of Korea |width=22.0em}} Between 1910 and 1945, [[Korea]] was part of the [[Empire of Japan]] following an annexation. [[Joseon| Joseon Korea]] had come into the Japanese [[sphere of influence]] with the [[Japan–Korea Treaty of 1876]], and a complex coalition of the [[Meiji period| Meiji]] government, military, and [[business sector | business]] officials<ref> {{cite book | last1 = Duus | first1 = Peter | year = 1995 | title = The Abacus and the Sword: The Japanese Penetration of Korea, 1895-1910 | url = https://books.google.com/books?id=0a8wDwAAQBAJ | series = Volume 4 of Twentieth Century Japan: The Emergence of a World Power | edition = reprint | location = Berkeley | publisher = University of California Press | publication-date = 1998 | page = 23 | isbn = 9780520213616 | access-date = 13 January 2021 | quote = [...] Meiji imperialism, and more specifically expansion into Korea, was the product of a complex coalition uniting the Meiji leaders, backed and prodded by a chorus of domestic politicians, journalists, businessmen, and military leaders, with a sub-imperialist Japanese community in Korea. }} </ref> began a process of integrating the [[Korean peninsula]]'s politics and economy with Japan. The [[Korean Empire]] (proclaimed in 1897) became a [[protectorate]] of Japan with the [[Japan–Korea Treaty of 1905]]; thereafter Japan [[Indirect rule| ruled the country indirectly]] through the [[Japanese Resident-General of Korea]]. Japan formally [[annexed]] Korea in 1910 in the [[Japan–Korea Treaty of 1910]],<ref name="AnnexTreaty">{{cite news |title=Treaty of Annexation |url=http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/kore1910.htm |work=USC-UCLA Joint East Asian Studies Center |access-date=19 February 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070211234114/http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/kore1910.htm |archive-date=11 February 2007}}</ref> without the consent of the former Korean Emperor [[Gojong of Korea| Gojong]], the [[regent]] of the Emperor [[Sunjong of Korea| Sunjong]].<ref> {{cite book | title = Korea Focus on Current Topics |year = 1995| url = https://books.google.com/books?id=Dv0DAQAAIAAJ | publisher = Korea Foundation | publication-date = 1995 | page = 34 | access-date = 13 January 2021 | quote = [...] Sunjong's 'royal decree' promulgating the 1910 Annexation Treaty lacked the king's signature [...]. }} </ref><ref> {{cite book | last1 = Duus | first1 = Peter | year = 1995 | title = The Abacus and the Sword: The Japanese Penetration of Korea, 1895-1910 | url = https://books.google.com/books?id=0a8wDwAAQBAJ | series = Volume 4 of Twentieth Century Japan: The Emergence of a World Power | edition = reprint | location = Berkeley | publisher = University of California Press | publication-date = 1998 | page = 18-24 | isbn = 9780520213616 | access-date = 13 January 2021 | quote = }} </ref><ref name="auto">{{cite news |first= Kawasaki |last= Yutaka |title= Was the 1910 Annexation Treaty Between Korea and Japan Concluded Legally? |date= 7 August 1996 |url= http://www.murdoch.edu.au/elaw/issues/v3n2/kawasaki.html |work= [[Murdoch University]] Electronic Journal of Law |access-date= 19 February 2007}}</ref> The Japanese Empire had established the Korean peninsula as a [[colony]] of Japan administered by the [[Governor-General of Chosen]] based in [[Keijō]] (''Gyeongseong'') which governed Korea with near-[[autocracy|absolute power]]. ==See also== {{Portal|Japan|South Korea}} * [[Japan–Korea disputes]] * [[Taiwan under Japanese rule]] * [[History of Korea]] ==References== * {{loc|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/krtoc.html}} {{reflist}} ==Further reading== * Brudnoy, David. "Japan's experiment in Korea." ''Monumenta Nipponica'' 25.1/2 (1970): 155–195. [https://www.jstor.org/stable/2383744 online] * {{Citation |last=Eckert |first=Carter J. |author-link=Carter Eckert |year=1996 |title=Offspring of Empire: The Koch'ang Kims and the Colonial Origins of Korean Capitalism, 1876–1945 |publisher=University of Washington Press |location=Seattle |edition=Paperback |series=Korean Studies of the Henry M. Jackson School of International Studies |isbn=978-0-295-97533-7 |url=http://www.washington.edu/uwpress/search/books/ECKOFF.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730173939/http://www.washington.edu/uwpress/search/books/ECKOFF.html |archive-date=30 July 2013 |df=dmy-all }} * {{Cite book |title=The New Korea |date=1926 |first=Alleyne |last=Ireland}} * {{Citation |last=Hildi |first=Kang |year=2001 |title=Under the Black Umbrella: Voices from Colonial Korea, 1910–1945 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-7270-1}} * {{Cite book |first=F.A. |last=McKenzie |title=Korea's Fight for Freedom |year=1920|publisher=New York, Chicago [etc.] Fleming H. Revell company |url=https://archive.org/details/cu31924023276326/page/n6}} * {{Cite book |first=Walter |last=Stucke |title=The Direct and Indirect Contributions of Western Missionaries to Korean Nationalism During the Late Choson and Early Japanese Annexation Periods, 1884–1920 |year=2011}} * {{Cite book |last=Uchida |first=Jun |year=2011 |title=Brokers of Empire: Japanese Settler Colonialism in Korea, 1876–1945 |series=Harvard East Asian Monographs |location=Cambridge, MA |publisher=[[Harvard University Press]] |isbn=978-0-674-06253-5}} * {{Citation |last=Committee Against Government Apologies to Korea |date=30 July 2010 |title=A New Look at the Annexation of Korea |publisher=Society the Dissemination of Historical Fact |url=http://www.sdh-fact.com/CL02_1/89_S4.pdf}} ==External links== {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{Library resources box|onlinebooks=yes}} * [[Isabella Lucy Bird]] (1898), [https://archive.org/details/koreaandherneig00birdgoog ''Korea and Her Neighbours: A Narrative of Travel, with an Account of the Recent Vicissitudes and Present Position of the Country''] * [[Horace Newton Allen]] (1908), [https://archive.org/details/thingskoreanaco00allegoog ''Things Korean: A Collection of Sketches and Anecdotes, Missionary and Diplomatic''] * [http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/8017/1/HJeco0130100400.pdf Toshiyuki Mizoguchi, "Consumer Prices and Real Wages in Taiwan and Korea under Japanese Rule" ''Hitotsubashi Journal of Economics'', 13(1): 40–56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200830112249/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/8017/1/HJeco0130100400.pdf |date=30 August 2020 }} * [http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/7960/1/HJeco0200100010.pdf Toshiyuki Mizoguchi, "Economic Growth of Korea under the Japanese Occupation – Background of Industrialization of Korea 1911–1940" ''Hitotsubashi Journal of Economics'', 20(1): 1–19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730173959/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/7960/1/HJeco0200100010.pdf |date=30 July 2013 }} * [http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/8007/1/HJeco0140200370.pdf Toshiyuki Mizoguchi, "Foreign Trade in Taiwan and Korea under Japanese Rule" ''Hitotsubashi Journal of Economics'', 14(2): 37–53] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730174604/http://hermes-ir.lib.hit-u.ac.jp/rs/bitstream/10086/8007/1/HJeco0140200370.pdf |date=30 July 2013 }} * [http://works.bepress.com/cgi/viewcontent.cgi?article=1002&context=young_kim Kim, Young-Koo, The Validity of Some Coerced Treaties in the Early 20th Century: A Reconsideration of the Japanese Annexation of Korea in Legal Perspective]{{Dead link|date=March 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sdh-fact.com/CL02_1/76_S4.pdf Matsuki Kunitoshi, "Japan's Annexation of Korea"] ''[https://web.archive.org/web/20121231163512/http://www.sdh-fact.com/index.html Society the Dissemination of Historical Fact]'' * [[Walter Stucke]] (2011), [http://dc.etsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2529&context=etd ''The Direct and Indirect Contributions of Western Missionaries to Korean Nationalism During the Late Choson and Early Japanese Annexation Periods, 1884–1920''] {{coord|37|35|N|127|00|E|source:kolossus-kowiki|display=title}} {{Gaichi}} {{States in the sphere of influence of Imperial Japan during World War II}} {{Japanese occupations}} {{Empire of Japan}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Korea Under Japanese Rule}} [[Category:Korea under Japanese rule| ]] [[Category:States and territories established in 1910]] [[Category:States and territories disestablished in 1945]] [[Category:Japan–Korea relations]] [[Category:Former colonies in Asia]] [[Category:Military occupations of Korea|Japan]] [[Category:Annexation]] [[Category:1910 establishments in Korea]] [[Category:1910 establishments in the Japanese colonial empire]] [[Category:1945 disestablishments in the Japanese colonial empire]] [[Category:1945 disestablishments in Korea]] [[Category:Former Japanese colonies]] [[Category:Japanese military occupations]] [[Category:Former polities of the interwar period]] [[Category:Anti-Korean sentiment in Japan]] 9120e9jtd0h79farc4cextjmo5jkedi සැකිල්ල:History of the People's Republic of China 10 94986 795203 511300 2026-07-02T06:32:53Z HyBoxwood 79778 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 795203 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible groups | name = History of the People's Republic of China | class = plainlist | title = [[History of the People's Republic of China|History of the People's<br />Republic of China (PRC)]] | imagestyle = padding-bottom:1.0em; | image = [[File:中華人民共和國國徽.svg|75px|National emblem of the People's Republic of China]] | headingstyle = border-top:1px solid #707070;padding-top:0.2em;background:white; | listtitlestyle = border-top:1px solid #707070;padding-top:0.2em; | expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}} | heading1 = {{longitem|[[History of the People's Republic of China (1949–1976)|{{resize|105%|1949–1976}}]]}} | content1 = | list1name = mao | list1title = Mao era | list1 = {{startflatlist}} * [[Chinese Communist Revolution|Revolution]] * [[Proclamation of the People's Republic of China|Proclamation]] * [[Korean War]] * [[Chinese Land Reform|Land Reform Movement]] * [[Campaign to Suppress Counterrevolutionaries|Zhen Fan]] * [[Three-anti and Five-anti Campaigns|Three-anti and Five-anti]] * [[Sufan movement|Sufan]] * [[Hundred Flowers Campaign|Hundred Flowers]] * [[Anti-Rightist Campaign|Anti-Rightist]] * [[Two Bombs, One Satellite]] {{longitem|[[Great Leap Forward]]<br />{{smaller|([[Great Chinese Famine]])}}}} * [[Seven Thousand Cadres Conference]] * [[Socialist Education Movement]] * [[Cultural Revolution]] {{endflatlist}} | heading2 = {{longitem|[[History of the People's Republic of China (1976–1989)|{{resize|105%|1976–1989}}]]}} | content2 = | list2name = transition | list2title = Transition and Deng era | list2={{startflatlist}} * [[Boluan Fanzheng]] * [[Chinese economic reform|Reforms and Opening-up]] * [[Four Modernizations]] * [[Sino-Vietnamese War]] * [[Beijing Spring]] * [[1983 "Strike Hard" Anti-crime Campaign|"Strike Hard" Anti-crime Campaign]] * [[Anti-Spiritual Pollution Campaign]] * [[Bourgeois liberalization|Anti-Bourgeois Liberalization Campaign]] * [[863 Program]] * [[1986 Chinese student demonstrations]] * [[1989 Tiananmen Square protests|Tiananmen Square protests]] {{endflatlist}} | heading3 = {{longitem|[[History of the People's Republic of China (1989–2002)|{{resize|105%|1989–2002}}]]}} | content3 = | list3name = jiang | list3title= Jiang and the third generation | list3 = {{startflatlist}} * [[Deng Xiaoping's southern tour]] * [[Project 211]] * [[Project 985]] * [[One country, two systems]] {{hlist|[[Handover of Hong Kong|Hong Kong]]|[[Transfer of sovereignty over Macau|Macau]]|style=font-size:90%}} * [[1998 China floods]] * [[Persecution of Falun Gong]] * [[China Western Development]] {{endflatlist}} | heading4 = {{longitem|[[History of the People's Republic of China (2002–present)|{{resize|105%|2002–2012}}]]}} | content4 = | list4name = hu | list4title = Hu and the fourth generation | list4 = {{startflatlist}} * [[2002–2004 SARS outbreak]] * [[Shenzhou 5]] * [[South–North Water Transfer Project]] * [[2008 Sichuan earthquake|Sichuan earthquake]] * [[2008 Summer Olympics|Beijing Olympics]] * [[Expo 2010|Shanghai 2010 Expo]] * [[Three Gorges Dam]] {{endflatlist}} | heading5 = {{longitem|[[History of the People's Republic of China (2002–present)|{{resize|105%|2012–present&nbsp;}}]]}} | content5 = | list5name = xi | list5title = Xi and the fifth generation | list5 = {{startflatlist}} * [[Anti-corruption campaign under Xi Jinping|Anti-corruption campaign]] * [[Belt and Road Initiative]] * [[Chang'e 3]] * [[Xinjiang internment camps]] ** [[Uyghur genocide]] * [[China–United States trade war]] * [[2019–20 Hong Kong protests]] * [[Social Credit System]] * [[COVID-19 pandemic in mainland China|COVID-19 pandemic]] * [[2020–2021 Xi Jinping Administration reform spree|2020–2021 reform spree]] {{endflatlist}} | heading6 = History of | content6 = {{startflatlist}} * [[History of China|China]] * [[Constitutional history of the People's Republic of China|PRC constitution]] * [[History of Beijing|Beijing]] * [[History of Shanghai|Shanghai]] {{endflatlist}} | heading7 = {{nowrap|[[Generations of Chinese leadership|Generations of leadership]]}} | content7 = {{startflatlist|class=nowrap}} * 1.&nbsp;[[Mao Zedong|Mao]] * 2.&nbsp;[[Deng Xiaoping|Deng]] * 3.&nbsp;[[Jiang Zemin|Jiang]] * 4.&nbsp;[[Hu Jintao|Hu]] * 5.&nbsp;[[Xi Jinping|Xi]] {{endflatlist}} | content8style = border-top:1px solid #707070;padding:0.3em 0.3em 0.5em;font-weight:bold;border-bottom:1px solid #707070; | content8 = {{startflatlist}} <!--Alphabetical:--> * [[Culture of the People's Republic of China|Culture]] * [[Economy of China|Economy]] * [[Education in China|Education]] * [[Geography of China|Geography]] * [[Politics of China|Politics]] {{endflatlist}} | belowstyle = padding:0.3em 0.3em 0.5em;border-bottom:1px solid #707070; | below = {{portal-inline|size=tiny|China}} }}<noinclude> {{clear}} ==See also== {{History of Asia templates}} [[Category:People's Republic of China history templates| ]] [[Category:History sidebar templates by country|PRC]] </noinclude> o6rs1z5fpx2x4qviz9v2wot48orz0li ඩැනි රොඩ්රික් 0 168032 795200 766072 2026-07-02T02:56:52Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 795200 wikitext text/x-wiki {{Infobox economist|name=ඩැනි රොඩ්රික්|school_tradition=<!--ආර්ථික චින්තන පාසල (විශ්වසනීය මූලාශ්‍ර මගින් සහාය දක්වන්නේ නම් පමණි)-->|image=Dani Rodrik AB 02.jpg|image_size=250px|caption=රොඩ්රික්|birth_date={{Birth date and age|1957|08|14}}|birth_place=[[ඉස්තාන්බුල්]], තුර්කිය|death_date=|death_place=|citizenship=තුර්කි ජාතික|institution=[[උසස් අධ්‍යයන ආයතනය]]|field=[[ජාත්‍යන්තර ආර්ථික විද්‍යාව]], [[ආර්ථික සංවර්ධනය]], [[දේශපාලන ආර්ථිකය]]|alma_mater=[[රොබට් විද්‍යාලය]]<br>[[ප්‍රින්ස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලය]] ([[දර්ශන ආචාර්ය|PhD]], [[රාජ්‍ය පරිපාලන මාස්ටර්|MPA]])<br>[[හාවඩ් විශ්ව විද්‍යාලය]] ([[Bachelor) කලා|AB]])|doctoral_advisor=[[අවිනාෂ් ඩික්සිත්]]<ref>{{cite web|publisher=Medium.com|title=A Conversation with Dani Rodrik|url=https://medium.com/conversations-with-tyler/a-conversation-with-dani-rodrik-e02cf8784b9d|date=October 2015}}</ref>|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|contributions=|awards=[[ගෝලීය සංවර්ධන සහ පරිසර ආයතනය|ආර්ථික චින්තනයේ මායිම් ඉදිරියට ගෙන යාම සඳහා ලියොන්ටිෆ් ත්‍යාගය]] (2002)|signature=<!-- ගොනු නාමය පමණක් -->|repec_prefix=e|repec_id=pro60}} '''ඩැනි රොඩ්රික්''' (උපත 1957 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස 14) යනු තුර්කි [[ආර්ථික විද්‍යඥයා|ජාතික ආර්ථික විද්‍යාඥයෙක්]] සහ [[හාවඩ් විශ්වවිද්‍යාලය|හාවඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ]] ජෝන් එෆ්. කෙනඩි රජයේ පාසලේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලන ආර්ථිකය පිළිබඳ ෆෝඩ් පදනමේ මහාචාර්යවරයෙකි. ඔහු කලින් නිව් ජර්සි හි ප්‍රින්ස්ටන් හි උසස් අධ්‍යයන ආයතනයේ සමාජ විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය ඇල්බට් ඕ හර්ෂ්මන් ය. ඔහු ජාත්‍යන්තර ආර්ථික විද්‍යාව, [[ආර්ථික සංවර්ධනය]] සහ [[දේශපාලනික ආර්ථිකය|දේශපාලන ආර්ථිකය]] යන ක්ෂේත්‍රවල පුළුල් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. හොඳ ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් යනු කුමක්ද සහ සමහර රජයන් එය අනුගමනය කිරීමේදී අනෙක් ඒවාට වඩා සාර්ථක වන්නේ මන්ද යන ප්‍රශ්නය ඔහුගේ පර්යේෂණයේ කේන්ද්‍රස්ථානය යි. ඔහුගේ කෘතීන්ට ''ආර්ථික නීති රීති: අශෝභන විද්‍යාවේ අයිතිවාසිකම් සහ වැරදි'' සහ ''ගෝලීයකරණ විරුද්ධාභාසය: ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ලෝක ආර්ථිකයේ අනාගතය'' ඇතුළත් වේ. ඔහු ''Global Policy'' යන ශාස්ත්‍රීය සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘ ද වේ. == ජීවිතය == රොඩ්රික් සෙෆාර්ඩික් යුදෙව් පවුලකින් පැවත එන්නෙකි.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/01/30/business/worldbusiness/30trade.html?ex=1327813200&en=b09c1256f811eb09&ei=5088|title=Economist Wants Business and Social Aims to Be in Sync (Published 2007)|last=Uchitelle|first=Louis|date=30 January 2007|work=The New York Times}}</ref> [[ඉස්තාන්බුල්|ඉස්තාන්බුල්හි]] රොබට් විද්‍යාලයෙන් උපාධිය ලැබීමෙන් පසු, <ref name="EE">[http://www.cosgel.uconn.edu/Publications/Turkishtime(5MB).pdf Turkishtime Article (in Turkish)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070719235032/http://www.cosgel.uconn.edu/Publications/Turkishtime%285MB%29.pdf|date=2007-07-19}}</ref> ඔහු 1979 වර්ෂයේ දී හාවඩ් විද්‍යාලයෙන් රාජ්‍ය හා ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ AB උපාධියක් (''suma cum laude'') ලබා ගත්තේ ය. ඉන්පසු ඔහු 1981 වර්ෂයෙහි ප්‍රින්ස්ටන් මහජන හා ජාත්‍යන්තර කටයුතු පිළිබඳ පාසලෙන් MPA උපාධියක් ( විශිෂ්ඨත්වය සහිතව ) සහ [[දර්ශන ආචාර්ය|ආචාර්ය උපාධියක්]] ලබා ගත්තේය. 1985 වර්ෂයෙහි ප්‍රින්ස්ටන් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ උපාධිය, ''වෙළඳාම සහ විනිමය අනුපාත ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ සුබසාධන න්‍යාය පිළිබඳ අධ්‍යයනය'' යන නිබන්ධනය සමඟින්.<ref>[https://drodrik.scholar.harvard.edu/files/dani-rodrik/files/dani_rodrik_resume.pdf Curriculum Vitae Dani Rodrik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120045027/https://drodrik.scholar.harvard.edu/files/dani-rodrik/files/dani_rodrik_resume.pdf |date=2021-01-20 }} - website Hardard University</ref> ඔහු දැනට අක්‍රිය වී ඇති තුර්කි දිනපතා ''Radikal'' 2009 වර්ෂයේ සිට 2016 වර්ෂය සඳහා ලියමින් සිටියේ ය. රොඩ්රික් 2011 වර්ෂයේ දී විධායක කමිටු සාමාජිකයෙකු ලෙස අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද ලෝක ආර්ථික සංගමයට සම්බන්ධ විය. ඔහු හාවඩ් කෙනඩි පාසලේ රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ කථිකාචාර්ය පිනාර් ඩොගන් සමඟ විවාහ වී ඇත.<ref>{{Cite web |title=Pinar Dogan |url=https://www.hks.harvard.edu/faculty/pinar-dogan}}</ref> ඇය තුර්කියේ විශ්‍රාමික ජෙනරාල් සෙටින් ඩොගන් ගේ දියණිය වන අතර ඇය ''Sledgehammer'' කුමන්ත්‍රණ සැලැස්මට සම්බන්ධ බවට චෝදනා කරමින් ජීවිතාන්තය දක්වා සිරදඬුවම් නියම කරන ලදී. විශාරදයෙකු ලෙස, ඔහු ජාතික ආර්ථික පර්යේෂණ කාර්යාංශය, ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය (ලන්ඩනය), ගෝලීය සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානය, ජාත්‍යන්තර ආර්ථික විද්‍යා ආයතනය සහ විදේශ සබඳතා පිළිබඳ කවුන්සිලයට අනුබද්ධ වන අතර ''සමාලෝචනයේ'' සම කර්තෘ වේ. ''ආර්ථික විද්යාව සහ සංඛ්යාලේඛන'' . ඔහු කානගී සංස්ථාව, ෆෝඩ් පදනම සහ රොක්ෆෙලර් පදනම වෙතින් පර්යේෂණ ප්‍රදානයන් ලබා ඇත. අනෙකුත් ගෞරව අතර, ඔහුට 2002 වර්ෂයේ දී ගෝලීය සංවර්ධන හා පරිසර ආයතනයෙන් ආර්ථික චින්තනයේ මායිම් දියුණු කිරීම සඳහා ලියොන්ටිෆ් ත්‍යාගය පිරිනමන ලදී. 2019 වර්ෂයේ නොවැම්බර් මස 8 වන දින ඔහු ඉරැස්මස් විශ්ව විද්‍යාලය රොටර්ඩෑම් වෙතින් ගෞරව ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගත්තේ ය.<ref>[https://www.eur.nl/en/about-eur/organisation-administration/tradition-and-history/honorary-doctorates Honorary Doctorates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023095201/https://www.eur.nl/en/about-eur/organisation-administration/tradition-and-history/honorary-doctorates |date=2020-10-23 }} - website of the Erasmus University Rotterdam</ref><ref>[https://drodrik.scholar.harvard.edu/links/professor-dani-rodrik-receive-honorary-doctorate-erasmus-university-rotterdam Professor Dani Rodrik to Receive Honorary Doctorate from Erasmus University Rotterdam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418094113/https://drodrik.scholar.harvard.edu/links/professor-dani-rodrik-receive-honorary-doctorate-erasmus-university-rotterdam |date=2021-04-18 }} - website Hardard University</ref> 2020 වර්ෂයේ ජනවාරි මස 21 වන දින, [[ෆ්‍රැන්සිස් පාප්වහන්සේ|ෆ්‍රැන්සිස් පාප් වහන්සේ]] ඔහුව සමාජ විද්‍යා පාප්තුමාගේ ඇකඩමියේ සාමාජිකයෙකු ලෙස නම් කරන ලදී.<ref>{{Cite press release|access-date=January 21, 2020|date=January 21, 2020|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2020/01/21/0042/00087.html|publisher=Holy See Press Office|title=Rinunce e nomine (continuazione), 21.01.2020}}</ref> == කාර්ය්‍යන් == [[ගොනුව:Nov-colombia-bogota-noviembre-de-el-economista-dani-rodrik-en-entrevista-para.jpg|thumb|241x241පික්|ඩැනි රොඩ්රික්]] ඔහුගේ 1997 වර්ෂයේ "''Has Globalization Gone Too Far?"'' පොත බ්ලූම්බර්ග් ව්‍යාපාරික සතියහි "දශකයේ වැදගත්ම ආර්ථික විද්‍යා පොත් වලින් එකක්" ලෙස නම් කරන ලදී. ඔහුගේ ලිපියෙන් ඔහු ගෝලීය වෙළෙඳපොළ සහ සමාජ ස්ථාවරත්වය අතර ආතතීන් තුනක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේ ය. ඊනියා ගෝලීයකරණයට ජාත්‍යන්තර සමානාත්මතාවය ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ උභතෝකෝටිකයක් ඇති බවත්, ගෝලීය වෙළෙඳපොළ තුළ සාර්ථක වීමට අවශ්‍ය කුසලතා සහ ප්‍රාග්ධන ඇති ජාතික රාජ්‍යයන් අතර වැරදි රේඛා හෙළිදරව් කරන බවත්, එම වාසිය නොමැති අය බවත් පෙන්වා දෙන ඔහු නිදහස් වෙළෙඳපොළ ක්‍රමය තර්ජනයක් ලෙස දකියි. සමාජ ස්ථාවරත්වය සහ ගැඹුරු දේශීය සම්මතයන් වෙත.<ref>{{උපන්‍යාස පොත|url=https://archive.org/details/isbn_9781565170278}}</ref> ඩැනි රොඩ්රික් 1998 වර්ෂයේ සිට ව්යාපෘති සින්ඩිකේට් සඳහා නිත්‍ය දායකයෙකි. ඔහු 2019 වර්ෂයේ පෙබරවාරි මාසයේ දී සුරේෂ් නායිදු, ගේබ්‍රියෙල් සූක්මන් සහ අතිරේක ආරම්භක සාමාජිකයින් 11 දෙනෙකු සමඟ ඇතුළත් වූ සමෘද්ධිය සඳහා ආර්ථික විද්‍යාව (EfIP) ආරම්භ කළේ ය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Home |url=https://econfip.org/#}}</ref> == මූලාශ්‍ර == [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1957 උපත්]] <references /> == බාහිර සබැඳි == * [http://drodrik.scholar.harvard.edu/ ඩැනි රොඩ්රික්ගේ මුල් පිටුව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170126150704/http://drodrik.scholar.harvard.edu/ |date=2017-01-26 }} * [https://drodrik.scholar.harvard.edu/research-papers ඩැනි රොඩ්රික්ගේ නවතම පර්යේෂණය] * [http://rodrik.typepad.com/ ඩැනි රොඩ්රික්ගේ වෙබ්ලොගය] * [http://www.project-syndicate.org/series/roads_to_prosperity/description "සෞභාග්‍ය සඳහා මාර්ග"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011073613/http://www.project-syndicate.org/series/roads_to_prosperity/description |date=2011-10-11 }} ව්‍යාපෘති සින්ඩිකේට් සඳහා ඩැනි රොඩ්‍රික්ගේ op-ed තීරුව dpunybyt95py2b6cn0llh5dxbkusgep සීෂෙල්ස් හි දේශපාලනය 0 172360 795205 713060 2026-07-02T07:08:59Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 795205 wikitext text/x-wiki [[File:Victoria.jpeg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Victoria.jpeg|thumb|වික්ටෝරියා, සීෂෙල්ස් අගනුවර]] රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන සීෂෙල්ස් ජනාධිපතිවරයා වසර පහක නිල කාලය සඳහා මහජන ඡන්දයෙන් තේරී පත් වේ. කැබිනට් මණ්ඩලයේ මුලසුන හොබවන්නේ සහ පත් කරනු ලබන්නේ ව්‍යවස්ථාදායකයේ බහුතරයකගේ අනුමැතියට යටත්ව ජනාධිපතිවරයා විසිනි. 2023 වන විට ජනාධිපතිවරයා වවෙල් රම්කලවන් ය. ඒකමතික සීෂෙලොයිස් පාර්ලිමේන්තුව, ජාතික සභාව හෝ ජාතික සමුළුව, සාමාජිකයින් 35 කින් සමන්විත වන අතර, ඔවුන්ගෙන් 26 දෙනෙකු මහජන ඡන්දයෙන් සෘජුවම තේරී පත් වන අතර, ඉතිරි ආසන නවය එක් එක් පක්ෂයට ලැබෙන ඡන්ද ප්‍රතිශතය අනුව සමානුපාතිකව පත් කෙරේ. සියලුම සාමාජිකයින් වසර පහක කාලයක් සේවය කරයි. 1903 දී නිර්මාණය කරන ලද සීෂෙල්ස් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය, සීෂෙල්ස් හි ඉහළම උසාවියක් වන අතර සියලුම පහළ උසාවි සහ විනිශ්චය සභාවල ප්‍රථම අභියාචනාධිකරණය වේ. සීෂෙල්ස් හි ඉහළම අධිකරණය වන්නේ සීෂෙල්ස් අභියාචනාධිකරණය වන අතර එය රටේ අවසාන අභියාචනාධිකරණයයි.<ref>{{cite web |title=The Judiciary |url=http://www.bas.sc/seychelles-legal-system/the-judiciary |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301051942/http://www.bas.sc/seychelles-legal-system/the-judiciary |archive-date=1 March 2016 |access-date=18 February 2016 |publisher=Bar Association of Seychelles}}</ref> === දේශපාලන සංස්කෘතිය === [[File:James_Michel_in_meeting.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:James_Michel_in_meeting.jpg|thumb|ජනාධිපති ජේම්ස් මයිකල් වික්ටෝරියා හි ඔහුගේ කාර්යාලයේ, 2009]] සීෂෙල්ස් හි දිගුකාලීන ජනාධිපති ප්‍රංශ-ඇල්බට් රෙනේ බලයට පත් වූයේ ඔහුගේ ආධාරකරුවන් 1977 ජුනි 5 වන දින කුමන්ත්‍රණයකින් පළමු ජනාධිපති ජේම්ස් මැන්චම් බලයෙන් පහ කර ඔහු ජනාධිපති ලෙස පත් කිරීමෙන් පසුවය. රෙනේ එවකට අගමැති විය. රෙනේ 1993 දක්වා සමාජවාදී ඒක-පක්ෂ ක්‍රමයක් යටතේ ප්‍රබලයෙකු ලෙස පාලනය කළ අතර ඔහුට බහු-පක්ෂ ක්‍රමයක් හඳුන්වා දීමට බල කෙරුනි. 2006, 2011 සහ 2015 දී නැවත තේරී පත් වූ ඔහුගේ උප සභාපති ජේම්ස් මයිකල්ට පක්ෂව ඔහු 2004 දී ඉවත් විය.<ref>{{cite web |title=James Michel secures third term winning 50.15 percent votes in Seychelles presidential run-off |url=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/4301/James+Michel+secures+third+term+winning+.+percent+votes+in+Seychelles+presidential+run-off}}</ref><ref name="Seychelles Nation">{{cite web |title=Results reflect popular will, observers say |url=http://www.nation.sc/index.php?art=23584 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928140238/http://www.nation.sc/index.php?art=23584 |archive-date=28 September 2011 |access-date=30 May 2011 |work=Seychelles Nation |df=dmy-all}}</ref><ref name="Reuters">{{cite news|url=https://af.reuters.com/article/seychellesNews/idAFLDE74K0E820110521?sp=true|title=Seychelles re-elects President Michel|date=21 May 2011|work=Reuters|access-date=23 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120725212131/http://af.reuters.com/article/seychellesNews/idAFLDE74K0E820110521?sp=true|archive-date=25 July 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref name="Agence France-Presse">{{cite web |date=19 May 2011 |title=Vote buying claims mar Seychelles election |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ix-TzZJRTJJ_PAHQoACqmS7xSQ3Q?docId=CNG.07d4a47a8ce76f0e07e322726bdf65a2.b1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525013907/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ix-TzZJRTJJ_PAHQoACqmS7xSQ3Q?docId=CNG.07d4a47a8ce76f0e07e322726bdf65a2.b1 |archive-date=25 May 2012 |work=Agence France-Presse}}</ref> 2016 සැප්තැම්බර් 28 වන දින, ජනාධිපති කාර්යාලය නිවේදනය කළේ මයිකල් ඔක්තෝබර් 16 දින සිට බලයෙන් ඉවත් වන බවත්, උප සභාපති ඩැනී ෆෝර් මිෂෙල්ගේ ඉතිරි කාලය සම්පූර්ණ කරන බවත්ය.<ref>{{cite web |author=George Thande |date=28 September 2016 |title=Seychelles vice president to complete term of resigning president |url=https://www.reuters.com/article/us-seychelles-politics-idUSKCN11Y0DM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160929145955/http://www.reuters.com/article/us-seychelles-politics-idUSKCN11Y0DM |archive-date=29 September 2016 |access-date=28 September 2016 |work=Reuters}}</ref> 2020 ඔක්තෝබර් 26 වන දින, 59 හැවිරිදි ඇංග්ලිකානු පූජකයෙකු වන වවෙල් රම්කලවන් සීෂෙල්ස් ජනරජයේ පස්වන ජනාධිපතිවරයා ලෙස තේරී පත් විය. රාම්කලවන් 1993 සිට 2011 දක්වාත්, 2016 සිට 2020 දක්වාත් විපක්ෂ මන්ත්‍රීවරයකු විය. ඔහු 1998 සිට 2011 දක්වා සහ 2016 සිට 2020 දක්වා විපක්ෂ නායක ලෙස කටයුතු කළේය. රාම්කලවන් වත්මන් ඩැනී ෆෝරේ 54.9% ට 43.5% කින් පරාජය කළේය. මෙය විපක්ෂය ජනාධිපතිවරණයක් ජයග්‍රහණය කළ පළමු අවස්ථාව ලෙස සටහන් විය.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-54681360|title=Seychelles election: Wavel Ramkalawan in landmark win|date=25 October 2020|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/25/seychelles-opposition-candidate-wins-presidential-election|title=Seychelles opposition candidate wins presidential election|date=25 October 2020|work=Al Jazeera|access-date=5 February 2021}}</ref> ප්‍රාථමික දේශපාලන පක්ෂ වන්නේ, 2009 දක්වා සීෂෙල්ස් මහජන ප්‍රගතිශීලී පෙරමුණ (එස්පීපීඑෆ්) ලෙස හැඳින්වෙන, දැන් එක්සත් සීෂෙල්ස් (එක්සත් ජනපදය) සහ සමාජීය වශයෙන් ලිබරල් සීෂෙල්ස් ජාතික පක්ෂය (එස්එන්පී) ලෙස හැඳින්වේ.<ref>{{cite web |title=Seychellen4you – Seychelles Info |url=http://www.seychelles4u.com/Seychelles-Info/mobile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322020108/http://www.seychelles4u.com/Seychelles-Info/mobile/ |archive-date=22 March 2017 |access-date=21 March 2017 |website=www.seychelles4u.com |language=de-DE}}</ref> ජාතික සභාවේ මැතිවරණය 2020 ඔක්තෝබර් 22-24 දිනවල පැවැත්විණි. සීෂෙල්ස් ජාතික පක්ෂය, සමාජ සාධාරණත්වය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ සීෂෙල්ස් පක්ෂය සහ සීෂෙල්ස් එක්සත් පක්ෂය, ලිනියොන් ඩිමොක්‍රැටික් සෙසෙල්වා (එල්ඩීඑස්) සභාගයක් පිහිටුවා ගත්හ. ජාතික සභාවේ ආසන 35න් LDS ආසන 25ක් දිනාගත් අතර එක්සත් ජනපදයට ආසන 10ක් හිමි විය.<ref>{{cite news|url=https://www.eisa.org/wep/sey2020results0.htm|title=EISA Seychelles: 2020 National Assembly election results overview|work=www.eisa.org|access-date=2024-10-04|archive-date=2023-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812235320/https://www.eisa.org/wep/sey2020results0.htm|url-status=dead}}</ref> === විදේශ සබඳතා === සීෂෙල්ස් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, අප්‍රිකානු සංගමය, ඉන්දියානු සාගර කොමිසම, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, දකුණු අප්‍රිකානු සංවර්ධන ප්‍රජාව සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ජාතීන්ගේ සාමාජිකයෙකි. 1979 සහ 1983 අතර, ප්‍රංශයේ-ඇල්බට් රෙනේගේ නොබැඳි ආන්ඩුව පෙරලා දැමීමේ විවිධ කුමන්ත්‍රණ, ප්‍රමුඛ සහභාගිවන්නන්ට අනුව, එක්සත් ජනපදය, ප්‍රංශය සහ දකුණු අප්‍රිකාව විසින් සහාය දක්වන ලදී. රෙනේගේ සමාජවාදී දේශපාලනය, බටහිර හා නැගෙනහිර කණ්ඩායම් කෙරෙහි ඔහුගේ නොබැඳි ස්ථාවරය සහ 1990 දී කල් ඉකුත් වීමට නියමිතව තිබූ රට තුළ එක්සත් ජනපදයේ මිලිටරි බදු දීම වැනි එවැනි ප්‍රයත්නයන් සඳහා පොදුවේ සඳහන් කරන ලද හේතු ඇතුළත් වේ. මෙම කාල පරිච්ඡේදයේ සියලු කුමන්ත්‍රණ උත්සාහයන් අසාර්ථක විය.<ref>{{Cite book|last=Blum|first=William|title=Killing Hope: US Military and CIA Interventions Since World War II|date=2014|publisher=[[Zed Books Ltd]]|year=2014|isbn=978-1-78360-177-6|edition=Updated|location=London|page=|pages=267-269}}</ref> ඔබාමා පාලනය යටතේ, එක්සත් ජනපදය සීෂෙල්ස් වෙතින් ඩ්‍රෝන් මෙහෙයුම් ක්‍රියාත්මක කිරීම ආරම්භ කළේය.<ref name=":0">{{Cite book|title=Tomorrow's Battlefield: US Proxy Wars and Secret Ops in Africa|last=Turse|first=Nick|publisher=Haymarket Books|year=2015|isbn=978-1-60846-463-0|location=Chicago|pages=13, 55}}</ref> 2013 වසන්තයේ දී, අප්‍රිකාවේ විශේෂ කාර්ය සමුද්‍ර ගුවන්-භූමි කාර්ය සාධක බලකායේ සාමාජිකයින් විවිධ අප්‍රිකානු ජාතීන් සමඟ සීෂෙල්ස් හි භටයින්ට උපදේශකත්වය ලබා දුන්හ.<ref name=":0" /> === හමුදා === සීෂෙල්ස් හමුදාව යනු සීෂෙල්ස් මහජන ආරක්ෂක බලකාය වන අතර එය විවිධ ශාඛා ගණනාවකින් සමන්විත වේ: පාබල ඒකකයක් සහ වෙරළාරක්ෂක බලකායක්, ගුවන් හමුදාවක් සහ ජනාධිපති ආරක්ෂක ඒකකයක්. සීෂෙල්ස් හි හමුදාව සංවර්ධනය කිරීමේදී ඉන්දියාව ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. GRSE, INS Tarasa සහ INS Tarmugli විසින් සාදන ලද SDB Mk5 මුර යාත්‍රා දෙකක් සීෂෙල්ස් වෙරළාරක්ෂක බලකායට භාර දීමෙන් පසු, පසුව එය PS Constant සහ PS Topaz ලෙස නම් කරන ලදී, ඉන්දියාව Hindustan Aeronautics Limited විසින් සාදන ලද ඩෝනියර් 228 ගුවන් යානයක් ද තෑගි කළේය.<ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-11-08/news/55894379_1_k-dhowan-maritime-security-indian-ocean "India gifts second fast attack craft INS Tarasa to the Seychelles Coast Guard"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402131651/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-11-08/news/55894379_1_k-dhowan-maritime-security-indian-ocean|date=2 April 2015}}. ''Times of India''. 8 November 2014</ref> ඉන්දියාව Assumption දූපත සංවර්ධනය කිරීමට ගිවිසුමක් ද අත්සන් කළේය. එය වර්ග කිලෝමීටර 11 (වර්ග සැතපුම් 4) පුරා පැතිරී ඇති එය මැඩගස්කරයට උතුරින් ඉන්දියන් සාගරයේ උපාය මාර්ගිකව පිහිටා ඇත. ඉන්දියාව විසින් උපාය මාර්ගික වත්කම් සංවර්ධනය සඳහා දිවයින බදු දී ඇත.<ref>Shubhajit Roy (12 March 2015) [http://indianexpress.com/article/india/india-others/india-seychelles-sign-four-pacts-to-boost-security-cooperation/ "India to develop strategic assets in 2 Mauritius, Seychelles islands"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150311205408/http://indianexpress.com/article/india/india-others/india-seychelles-sign-four-pacts-to-boost-security-cooperation/|date=11 March 2015}}. ''The Indian Express''.</ref> 2018 දී, සීෂෙල්ස් න්‍යෂ්ටික අවි තහනම් කිරීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ ගිවිසුමට අත්සන් තැබීය.<ref>{{cite web |date=7 July 2017 |title=Chapter XXVI: Disarmament&nbsp;– No. 9 Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons |url=https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en |publisher=United Nations Treaty Collection}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/9806/President+of+Seychelles+signs+treaty+banning+nuclear+weapons%2C+meets+with+leaders+at+UN|title=President of Seychelles signs treaty banning nuclear weapons, meets with leaders at UN|date=27 September 2018|work=Seychelles News Agency}}</ref> === සිරගත කිරීම === 2014 දී, සීෂෙල්ස් ජනගහනය 100,000 කට සිරකරුවන් 799 ක් සිටින ලොව ඉහළම සිරගත කිරීම් අනුපාතය ඇති අතර එය එක්සත් ජනපදයේ අනුපාතය 15% ඉක්මවයි.<ref>{{cite web |date=2014 |title=Highest to Lowest – Prison Population Rates Across the World |url=http://www.prisonstudies.org/highest-to-lowest/prison_population_rate?field_region_taxonomy_tid=All |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111000721/http://www.prisonstudies.org/highest-to-lowest/prison_population_rate?field_region_taxonomy_tid=All |archive-date=11 November 2016 |access-date=22 October 2016 |publisher=World Prison Brief |df=dmy-all}}</ref> කෙසේ වෙතත්, රටේ සැබෑ ජනගහනය 100,000 ට අඩු විය; 2014 සැප්තැම්බර් වන විට, සීෂෙල්ස් හි සැබෑ සිරකරුවන් 735 ක් සිටි අතර, ඔවුන්ගෙන් 6% ක් කාන්තාවන්, බන්ධනාගාර තුනක සිරගත කර ඇත.<ref>{{cite web |date=2014 |title=Data for prison population in Seychelles |url=http://www.prisonstudies.org/country/seychelles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107120440/http://prisonstudies.org/country/seychelles |archive-date=7 November 2016 |access-date=22 October 2016 |publisher=World Prison Brief |df=dmy-all}}</ref> සීෂෙල්ස් හි සිරගත කිරීමේ අනුපාතය සැලකිය යුතු ලෙස පහත වැටී ඇත. එය තවදුරටත් ඉහළම සිරගත කිරීම් අනුපාතයක් ඇති හොඳම රටවල් දහය අතර නොවේ. 2022 දී, සිරගත කිරීමේ අනුපාතය ජනගහනය 100,000 කට 287 ක් වූ අතර එය ලෝකයේ 31 වැනි ඉහළම අගයයි.<ref>{{cite news|url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/incarceration-rates-by-country|title=Incarceration Rates by Country 2022|work=worldpopulationreview.com}}</ref> === නවීන මුහුදු කොල්ලකෑම === සීෂෙල්ස් යනු මූලික වශයෙන් සෝමාලියානු මුහුදු කොල්ලකරුවන් විසින් සිදු කරන ලද ඉන්දියානු සාගර මුහුදු කොල්ලකෑම්වලට එරෙහි සටනේ ප්‍රධාන කොටස්කරුවෙකි.<ref name="wc">{{cite web |author=Colonnello, Paolo |date=6 March 2012 |title=A Pirate's Prison Tucked Inside Seychelles Paradise |url=http://www.worldcrunch.com/world-affairs/a-pirate-s-prison-tucked-inside-seychelles-paradise/c1s4825/#.VayUIflViko |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017100317/http://www.worldcrunch.com/world-affairs/a-pirate-s-prison-tucked-inside-seychelles-paradise/c1s4825/#.VayUIflViko |archive-date=17 October 2016 |access-date=22 October 2016 |publisher=Worldcrunch |df=dmy-all}}</ref> හිටපු ජනාධිපති ජේම්ස් මයිකල් පැවසුවේ මුහුදු කොල්ලකෑම් සඳහා ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවට වසරකට ඩොලර් මිලියන 7 ත් 12 ත් අතර මුදලක් වැය වන බවයි: “මුහුදු කොල්ලකරුවන්ට බෝට්ටු, මසුන් ඇල්ලීම සහ සංචාරක කර්මාන්තය අහිමි වීම සඳහා සෘජු හා වක්‍ර වියදම් ඇතුළුව සීෂෙල්ස් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4% ක් වැය වේ. සමුද්‍ර ආරක්ෂාව සඳහා වක්‍ර ආයෝජනය. මේවා දේශීය මසුන් ඇල්ලීමට බලපාන සාධක වේ - රටේ ප්‍රධාන ජාතික සම්පත් වලින් එකක් - 2008-2009 දී 46% ක පාඩුවක් සිදු විය.<ref name="wc" /> සීෂෙල්ස් මුහුදු කොල්ලකෑමට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා මුර සංචාර බෝට්ටු, ගුවන් යානා හෝ ඩ්‍රෝන යානා ජාත්‍යන්තර දායකත්වය ලබා දී ඇත.<ref name="wc" /> === පරිපාලන අංශ === සීෂෙල්ස් සියලුම අභ්‍යන්තර දූපත් වලින් සමන්විත පරිපාලන කලාප විසි හයකට බෙදා ඇත. දිස්ත්‍රික්ක අටක් සීෂෙල්ස් හි අගනුවර වන අතර ග්‍රේටර් වික්ටෝරියා ලෙස හැඳින්වේ. තවත් දිස්ත්‍රික්ක 14ක් මහේ ප්‍රධාන දිවයිනේ ග්‍රාමීය කොටස ලෙස සැලකේ. තවත් දිස්ත්‍රික්ක දෙකක් ප්‍රස්ලින් දූපත බෙදා ඇති අතර එකක් ලා ඩිගු මෙන්ම චන්ද්‍රිකා සහ අනෙකුත් අභ්‍යන්තර දූපත් ආවරණය කරයි. සංචාරක අමාත්‍යාංශය විසින් මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද අවසාන දිස්ත්‍රික්කය වන්නේ සෙසු පිටත දූපත් (Îles Eloignées) වේ.{{col-begin|width=auto}} {{col-3}} '''ග්‍රේටර් වික්ටෝරියා''' *[[බෙල් එයාර්, සීෂෙල්ස්|බෙල් එයාර්]] *[[ලා රිවියර් ඇන්ග්ලයිස්, සීෂෙල්ස්|ලා රිවියර් ඇන්ග්ලයිස්]] (ඉංග්‍රීසි ගංගාව) *[[ලෙස් මාමෙල්ස්, සීෂෙල්ස්|ලෙස් මාමෙල්ස්]] *[[මොන්ට් බක්ස්ටන්, සීෂෙල්ස්|මොන්ට් බක්ස්ටන්]] *[[මොන්ට් ෆ්ලූරි, සීෂෙල්ස්|මොන්ට් ෆ්ලූරි]] *[[ප්ලේසාන්ස්, සීෂෙල්ස්|ප්ලේසන්ස්]] *[[රොචේ කේමන්, සීෂෙල්ස්|රොචේ කේමන්]] *[[සාන්ත ලුවී, සීෂෙල්ස්|සාන්ත ලුවී]] {{col-3}} '''ග්‍රාමීය මහේ''' *[[අන්සේ ඕක්ස් පින්ස්, සීෂෙල්ස්|අන්සේ ඕක්ස් පින්ස්]] *[[අන්සේ බොයිලෝ, සීෂෙල්ස්|අන්සේ බොයිලෝ]] *[[අන්සේ එටොයිල්, සීෂෙල්ස්|අන්සේ එටොයිල්]] *[[ඕ කැප්, සීෂෙල්ස්|ඕ කැප්]] *[[අන්සේ රෝයල්, සීෂෙල්ස්|අන්සේ රෝයල්]] *[[බයි ලාසරේ, සීෂෙල්ස්|බයි ලාසරේ]] *[[බියු වොලන්, සීෂෙල්ස්|බියු වොලන්]] *[[බෙල් ඔම්බ්‍රේ, සීෂෙල්ස්|බෙල් ඔම්බ්‍රේ]] *[[කැස්කැඩ්, සීෂෙල්ස්|කැස්කැඩ්]] *[[ග්ලැසිස්, සීෂෙල්ස්|ග්ලැසිස්]] *[[ග්‍රෑන්ඩ් අන්සේ මහේ, සීෂෙල්ස්|ග්‍රෑන්ඩ් අන්සේ මහේ]] *[[පොයින්ට් ලා රූ, සීෂෙල්ස්|පොයින්ට් ලා රූ]] *[[පෝර්ට් ග්ලවුඩ්, සීෂෙල්ස්|පෝර්ට් ග්ලවුඩ්]] *[[තකමකා, සීෂෙල්ස්|තකමකා]] {{col-3}} '''ප්‍රස්ලින්''' *[[බයි සෙන්ට් ඈන්, සීෂෙල්ස්|බයි සෙන්ට් ඈන්]] (අන්සේ වොල්බට්) *[[ග්‍රෑන්ඩ් ඇන්සේ ප්‍රස්ලින්, සීෂෙල්ස්|ග්‍රෑන්ඩ් ඇන්සේ ප්‍රස්ලින්]] (ග්‍රෑන්ඩ් ඇන්සේ) '''ලා ඩිගු සහ ඉතිරි අභ්‍යන්තර දූපත්'''' *[[ලා ඩිගු, සීෂෙල්ස්|ලා ඩිගු]] (අන්සේ රීයූනියන්) {{col-end}} == යොමු කිරීම් == 8bu47lqn6dqy2wnnnzjwv2rbd5r45zz 2020 හොංකොං ජාතික ආරක්ෂක නීතිය 0 178063 795204 727874 2026-07-02T06:33:49Z HyBoxwood 79778 [[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]] 795204 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:中華人民共和國國徽.svg|thumb|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජාතික ලාංඡනය]] '''හොංකොං විශේෂ පරිපාලන කලාපයේ ජාතික ආරක්ෂාව සුරක්ෂිත කිරීම පිළිබඳ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ නීතිය''' 2020 වර්ෂයේ දී සම්මත කරන ලද හොංකොං ජාතික ආරක්ෂාව පිළිබඳ චීනයේ ජාතික නීතියකි එය හොංකොං හි ක්‍රියාත්මක වන්නේ හොංකොං මූලික නීති 18 වැනි වගන්තිය අනුව වන අතර, චීනයේ ජාතික නීති ඇමුණුම III හි ඇතුළත් කළහොත් හොංකොංහි වලංගු වීමට ඉඩ සලසයි. හොංකොං ජාතික ආරක්ෂක නීති සම්පාදනය පිළිබඳ ජාතික මහජන කොංග්‍රසයේ තීරණයේ අවසරය යටතේ එය සකස් කරන ලදී. ප්‍රධාන භූමිය ඇතුළු අනෙකුත් ප්‍රදේශ වෙත උදර්පනය කිරීම සඳහා 2019 වර්ෂයේ දී යෝජිත හොංකොං ප්‍රාදේශීය පනතක් මගින් උසිගන්වන ලද උදර්පන විරෝධී පනත් කෙටුම්පත විරෝධතා විසඳීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස 2020 වර්ෂයේ ජුනි මස 30 වන දින ජාතික මහජන කොංග්‍රසයේ ස්ථාවර කමිටුව විසින් නීතිය සම්මත කරන ලදී. එදිනම බලාත්මක වේ.<ref name="cnn20200630">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Regan |first=Helen |date=29 June 2020 |title=China passes sweeping Hong Kong national security law: report |url=https://www.cnn.com/2020/06/29/china/hong-kong-national-security-law-passed-intl-hnk/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701113134/https://www.cnn.com/2020/06/29/china/hong-kong-national-security-law-passed-intl-hnk/index.html |archive-date=1 July 2020 |access-date=29 June 2020 |publisher=[[CNN]]}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Lau |first=Chris |date=2024-03-19 |title=Hong Kong passes second national security law, widening crackdown powers and aligning city more closely with mainland China |url=https://www.cnn.com/2024/03/19/china/hong-kong-second-national-security-law-passed-intl-hnk/index.html |access-date=2024-04-05 |website=CNN |language=en}}</ref> වෙනත් අය අතර, ජාතික ආරක්ෂක නීතිය මගින් වෙන්වීම, කඩාකප්පල් කිරීම, ත්‍රස්තවාදය සහ විදේශීය සංවිධාන සමඟ [[කුමතුර|හවුල් වීම]] යන විශේෂිත අපරාධ හතරක් ස්ථාපිත කර ඇත.<ref name="cnn20200630">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Regan |first=Helen |date=29 June 2020 |title=China passes sweeping Hong Kong national security law: report |url=https://www.cnn.com/2020/06/29/china/hong-kong-national-security-law-passed-intl-hnk/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701113134/https://www.cnn.com/2020/06/29/china/hong-kong-national-security-law-passed-intl-hnk/index.html |archive-date=1 July 2020 |access-date=29 June 2020 |publisher=[[CNN]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRegan2020">Regan, Helen (29 June 2020). [https://www.cnn.com/2020/06/29/china/hong-kong-national-security-law-passed-intl-hnk/index.html "China passes sweeping Hong Kong national security law: report"]. [[සීඑන්එන්|CNN]]. [https://web.archive.org/web/20200701113134/https://www.cnn.com/2020/06/29/china/hong-kong-national-security-law-passed-intl-hnk/index.html Archived] from the original on 1 July 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 June</span> 2020</span>.</cite></ref><ref name="reuters202006030">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Jim |first=Clare |last2=Yew |first2=Lun Tian |date=29 June 2020 |title=China passes national security law in turning point for Hong Kong |url=https://www.reuters.com/article/us-china-hongkong-security/chinas-parliament-passes-national-security-law-for-hong-kong-cable-tv-says-idUSKBN241061 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200707060216/https://www.reuters.com/article/us-china-hongkong-security/chinas-parliament-passes-national-security-law-for-hong-kong-cable-tv-says-idUSKBN241061 |archive-date=7 July 2020 |access-date=14 August 2021 |website=[[Reuters]]}}</ref><ref name="guardian20200630">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Kuo |first=Lily |last2=Yu |first2=Verna |date=29 June 2020 |title=China passes controversial Hong Kong national security law – reports |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/30/china-passes-controversial-hong-kong-national-security-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630215810/https://www.theguardian.com/world/2020/jun/30/china-passes-controversial-hong-kong-national-security-law |archive-date=30 June 2020 |access-date=29 June 2020 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ඕනෑම විවෘත කථාවක්, වාචික ප්‍රවර්ධනයක් හෝ හොංකොං චීනයෙන් වෙන්වීම පිළිබඳ චේතනාවක් ද අපරාධයක් ලෙස සැලකේ.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=25 October 2021 |title=Hong Kong court convicts man under security law for inciting secession with chants and speech |url=https://hongkongfp.com/2021/10/25/breaking-hong-kong-court-convicts-under-security-law-for-inciting-secession-with-chants-and-speeches/ |access-date=25 October 2021 |website=[[Hong Kong Free Press]]}}</ref> නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම බලධාරීන්ට එහි විධිවිධාන යටතේ සැක කරන පුද්ගලයින් නිරීක්ෂණය කිරීමට, රඳවා තබා ගැනීමට සහ සෙවීමට සහ ප්‍රකාශකයන්, සත්කාරක සේවා සහ අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නන් විසින් එය උල්ලංඝනය කරන බවට බලධාරීන් තීරණය කරන අන්තර්ගතය අවහිර කිරීමට, ඉවත් කිරීමට හෝ සීමා කිරීමට අවශ්‍ය වේ.<ref name="auto">{{Cite press release|title=Implementation Rules for Article 43 of the Law of the People's Republic of China on Safeguarding National Security in the Hong Kong Special Administrative Region gazetted|url=https://www.info.gov.hk/gia/general/202007/06/P2020070600784.htm|publisher=The Government of the Hong Kong Special Administrative Region|access-date=9 July 2020|date=6 July 2020|archive-date=8 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708064322/https://www.info.gov.hk/gia/general/202007/06/P2020070600784.htm}}</ref><ref name=":0">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Ho |first=Kelly |date=6 July 2020 |title=Hong Kong security law: Police handed power to do warrantless searches, freeze assets, intercept comms, control internet |url=https://hongkongfp.com/2020/07/06/breaking-hong-kong-security-law-police-handed-power-to-do-warrantless-searches-freeze-assets-intercept-comms-control-internet/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20200706185754/https://hongkongfp.com/2020/07/06/breaking-hong-kong-security-law-police-handed-power-to-do-warrantless-searches-freeze-assets-intercept-comms-control-internet/ |archive-date=6 July 2020 |access-date=9 July 2020 |website=Hong Kong Free Press}}</ref> නීතිය බලාත්මක කිරීම පරිපාලනය කිරීම සඳහා හොංකොං අධිකරණ බල සීමාවෙන් පිටත කාර්යාලයක් නීතිය මගින් ස්ථාපිත කරන ලදී.<ref name=":1">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=1 July 2020 |title=Hong Kong National Security Law Promulgated, Came into Effect June 30, 2020 |url=https://www.mofo.com/resources/insights/200701-hong-kong-national-security-law.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702163941/https://www.mofo.com/resources/insights/200701-hong-kong-national-security-law.html |archive-date=2 July 2020 |access-date=2 July 2020 |website=[[Morrison & Foerster]]}}</ref> 1997 වර්ෂයේ දී හොංකොං බ්‍රිතාන්‍ය භාරදීමත් සමඟ බලාත්මක වූ හොංකොං මූලික නීතියේ 23 වැනි වගන්තිය, [[හොංකොං|හොංකොං විශේෂ පරිපාලන කලාපය]] මගින් මෙම විධිවිධානවලින් සමහරක් සහිත ජාතික ආරක්‍ෂක නීතියක් පැනවිය යුතු විය. 2019 වර්ෂය - 2020 වර්ෂය විරෝධතා සහ නීතිය සම්මත කිරීමට පෙර, 23 වන වගන්තිය තෘප්තිමත් කිරීමට හොංකොං ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් 2003 දරන ලද උත්සාහයක් මහජන පෙලපාලි වලින් පසුව අසාර්ථක විය. 2003 වර්ෂයේ උත්සාහය සහ 2020 වර්ෂයේ නීති සම්පාදනය යන දෙකම සිදු වූයේ නව [[කොරෝනා වෛරසය|කොරෝනා වයිරසයක්]] (පිළිවෙලින් SARS සහ [[කොවිඩ්-19 ව්‍යාප්ත වසංගතය|COVID-19]] ) පුපුරා යාමේදීය, එය විරෝධතාකරුවන්ගේ සහ බලධාරීන්ගේ ක්‍රියාවන්ට බලපෑවේය. 23 වැනි වගන්තිය 2024 වර්ෂයේ මාර්තු මාසයේ දී ජාතික ආරක්‍ෂාව සුරැකීමේ ආඥාපනත බලාත්මක කිරීමත් සමඟ ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. [[එක්සත් රාජධානිය]] සහ අනෙකුත් රටවල් 26 ජාතික ආරක්ෂක නීතිය හෙළා දුටුවේය; එක්සත් රාජධානිය එය හැඳින්වූයේ 1984 වර්ෂයේ චීන-බ්‍රිතාන්‍ය ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශනය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙසය, එය හොංකොං සඳහා වසර 50 ක් රඳවා තබා ගැනීමට ස්වයං පාලනයක් ලබා දුන්නේය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=12 November 2020 |title=Foreign Secretary declares breach of Sino-British Joint Declaration |url=https://www.gov.uk/government/news/foreign-secretary-declares-breach-of-sino-british-joint-declaration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614064816/https://www.gov.uk/government/news/foreign-secretary-declares-breach-of-sino-british-joint-declaration |archive-date=Jun 14, 2023 |website=GOV.UK}}</ref> ජාතික ආරක්ෂක නීති පැනවීම ඕස්ට්‍රේලියාව, කැනඩාව, එක්සත් රාජධානිය සහ එක්සත් ජනපදය වැනි රටවල් විසින් හොංකොං සංක්‍රමණිකයන් සඳහා ලිහිල් සංක්‍රමණ නීති ඉදිරිපත් කිරීමට පියවර ගැනීමට පෙළඹුණි. මතභේදාත්මක නීතිය එහි 38 වැනි වගන්තිය කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත, එහි සඳහන් වන්නේ නීතිය හොංකොං හි ස්ථිර පදිංචිකරුවන් නොවන අයට සහ එහි පදිංචිව නොසිටින අයටද අදාළ වන බවයි; මෙම විධිවිධානය ලෝකයේ සෑම පුද්ගලයෙකුටම අදාළ වන බව සමහරුන් විසින් අර්ථකථනය කර ඇත.<ref name="bbc_20201109">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Bristow |first=Michael |date=9 November 2020 |title=Hong Kong security law: Why students abroad fear it |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-54718434/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109002206/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-54718434 |archive-date=9 November 2020 |access-date=9 November 2020 |website=BBC News}}</ref> == මූලාශ්‍ර == [[ප්‍රවර්ගය:චීන-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]] [[ප්‍රවර්ගය:නීතිය]] [[ප්‍රවර්ගය:හොංකොං]] [[ප්‍රවර්ගය:හොංකොං ජාතික ආරක්ෂක නීති]] fb8fun1z553oljhv5mjjoqri5cf6ysp නියු හි ආර්ථිකය 0 183819 795201 757240 2026-07-02T03:47:17Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 795201 wikitext text/x-wiki [[File:Alofi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alofi.jpg|thumb|[[:en:Alofi|Alofi]], the capital of Niue]]2003 දී නියු හි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) නවසීලන්ත ඩොලර් මිලියන 17 ක් වූ අතර,<ref>{{cite web |date=8 April 2009 |title=Country Information Paper – Niue |url=http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Niue.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721040820/http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Niue.php |archive-date=21 July 2011 |access-date=17 April 2009 |publisher=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]]}}</ref> නැතහොත් මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 10 ක් විය.<ref name="CIAFactbook">{{cite web |title=Niue |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niue/ |access-date=2 October 2008 |work=World Factbook |publisher=CIA}}</ref> 2016 වන විට එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 24.9 දක්වා වැඩි විය.<ref>{{Cite web |title=2018 Pacific Community pocket statistical summary |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/d4/d4708ac84ad19cfb9bde59b73ee94011.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=KyG5Ur1%2FPYw1M8UcYjcyOo0xUEX0zByZBcdKZMGXyyw%3D&se=2020-04-04T14%3A17%3A11Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Pocket_Statistical_Summary_18.pdf%22}}{{Dead link|date=April 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> නියු නවසීලන්ත ඩොලරය භාවිතා කරයි. නියු ඒකාබද්ධ උපායමාර්ගික සැලැස්ම (NISP) යනු සංවර්ධනය සඳහා ජාතික ප්‍රමුඛතා නියම කරන ජාතික සංවර්ධන සැලැස්මයි. ජාතික උත්සාහයන් ප්‍රතිසාධන උත්සාහයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ බැවින්, හෙටා සුළි කුණාටුව දිවයින එහි සැලසුම් කළ කාලරාමුවෙන් වසර දෙකක් පමණ පසුපසට ගෙන ගියේය. 2008 දී නියු තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්ත්වයට පත් වී නොතිබුණි. හෙටාගෙන් පසු, පෞද්ගලික අංශය පුනරුත්ථාපනය කිරීම සහ සංවර්ධනය කිරීම සඳහා රජය ප්‍රධාන කැපවීමක් කළේය.<ref>{{cite web |date=April 2004 |title=Niue Foou - A New Niue: Cyclone Heta Recovery Plan |url=https://reliefweb.int/attachments/fdae701c-1758-3f48-b1e5-d44421a52e78/NIUE_HETA2004_Recovery%20Plan.pdf |access-date=14 March 2023 |publisher=Government of Niue}}</ref> 2004 දී, නවසීලන්ත රජය පෞද්ගලික අංශය සඳහා ඩොලර් මිලියන 1 ක් වෙන් කළ අතර,<ref>{{cite web |date=21 January 2004 |title=NZ gives $5 million to help rebuild Niue |url=https://www.beehive.govt.nz/release/nz-gives-5-million-help-rebuild-niue |access-date=19 June 2022 |publisher=New Zealand Government}}</ref> එය සුළි කුණාටුවෙන් විනාශ වූ ව්‍යාපාරවලට උපකාර කිරීම සඳහා සහ ෆොනුඅකුල කාර්මික උද්‍යානය ඉදිකිරීම සඳහා වියදම් කළේය. මෙම කාර්මික උද්‍යානය දැන් අවසන් කර ඇති අතර සමහර ව්‍යාපාර දැනටමත් එහි සිට ක්‍රියාත්මක වේ. ෆොනුඅකුල කාර්මික උද්‍යානය කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ ව්‍යාපාර සඳහා උපදේශන සේවා සපයන ලාභ නොලබන සංවිධානයක් වන නියු වාණිජ මණ්ඩලය විසිනි. === ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර === රජය සහ නවසීලන්තයේ රීෆ් සමූහය 2003 සහ 2004 දී ධීවර කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීම සහ හෙක්ටයාර 120 (අක්කර 300) ක නෝනි යුෂ මෙහෙයුමක් සඳහා ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර දෙකක් ආරම්භ කළහ.<ref>{{cite web |date=13 March 2008 |title=Reef Group looks to NZ for help Niue projects |url=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/175984/reef-group-looks-to-nz-for-help-niue-projects |work=Radio New Zealand}}</ref> නෝනි පලතුරු ආහාරයට ගත හැකි පලතුරු සහිත කුඩා ගසක් වන මොරින්ඩා සිට්‍රිෆෝලියාවෙන් පැමිණේ. නියු ෆිෂ් ප්‍රොසෙසර්ස් ලිමිටඩ් (NFP) යනු විදේශීය වෙළඳපොළට අපනයනය කිරීම සඳහා නැවුම් මාළු, ප්‍රධාන වශයෙන් ටූනා (කහ වරල්, ලොකු ඇස සහ ඇල්බකෝර්) සැකසීමේ ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර සමාගමකි. NFP ක්‍රියාත්මක වන්නේ 2004 ඔක්තෝබර් මාසයේදී නිම කර විවෘත කරන ලද අමනාවු ඇලෝෆි දකුණේ මත්ස්‍ය කම්හලකිනි.<ref>{{cite web |date=18 October 2004 |title=Two new processing plants officially opened on Niue |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/151228/two-new-processing-plants-officially-opened-on-niue |access-date=19 June 2022 |publisher=[[RNZ]]}}</ref> === වෙළඳාම === නියු අනෙකුත් පැසිෆික් රටවල්, PICTA සේවා වෙළඳාම (PICTA TIS), යුරෝපීය සංගමය සමඟ ආර්ථික හවුල්කාරිත්ව ගිවිසුම් සහ ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය සමඟ PACERPlus සමඟ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් සාකච්ඡා කරමින් සිටී. PACERPlus සාකච්ඡා කිරීමේදී නියු සහ අනෙකුත් පැසිෆික් රටවලට සහාය වීම සඳහා ප්‍රධාන වෙළඳ උපදේශක කාර්යාලය (OCTA) පිහිටුවා ඇත. === පතල් කැණීම === 2005 අගෝස්තු මාසයේදී, ඕස්ට්‍රේලියානු පතල් සමාගමක් වන යමාර්නා ගෝල්ඩ්ෆීල්ඩ්ස්, නියුහි ලොව විශාලතම යුරේනියම් නිධිය තිබිය හැකි බවට යෝජනා කළේය. සැප්තැම්බර් මුල වන විට මෙම බලාපොරොත්තු අධික ශුභවාදී ලෙස සලකනු ලැබූ අතර,<ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/news/business/yamarna-loses-passion-for-niues-uranium/2005/09/05/1125772467540.html|title=Yamarna loses passion for Niue's uranium|date=6 September 2005|work=The Age|access-date=24 December 2007}}</ref> ඔක්තෝබර් අග දී සමාගම එහි සැලසුම් අවලංගු කළ අතර, ගවේෂණාත්මක කැණීම් මගින් වාණිජමය වටිනාකමක් ඇති කිසිවක් හඳුනාගෙන නොමැති බව නිවේදනය කළේය.<ref>[https://archive.today/20070614094204/http://www.pacificmagazine.net/news/2005/11/03/niue-no-mineable-uranium-says-exploration-company NIUE: No Mineable Uranium, Says Exploration Company], Pacific Magazine, 3 November 2005. Retrieved 24 December 2007.</ref> ඕස්ට්‍රේලියානු සුරැකුම්පත් සහ ආයෝජන කොමිසම 2007 ජනවාරි මාසයේදී සමාගමේ අධ්‍යක්ෂවරුන් දෙදෙනෙකුට එරෙහිව චෝදනා ගොනු කළේය, දැන් එය Mining Projects Group Ltd ලෙස හැඳින්වේ, ඔවුන්ගේ හැසිරීම රැවටිලිකාර බවත් ඔවුන් අභ්‍යන්තර වෙළඳාමේ නිරත වූ බවත් චෝදනා කරමින්.<ref>{{cite press release|url=http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/07-13+ASIC+takes+action+against+directors+of+melbourne+mining+company?openDocument|title=ASIC takes action against directors of Melbourne mining company|publisher=[[Australian Securities and Investments Commission]]|date=23 January 2007|access-date=24 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323114336/http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/07-13+ASIC+takes+action+against+directors+of+melbourne+mining+company?openDocument|archive-date=23 March 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> මෙම නඩුව 2008 ජූලි මාසයේදී අධිකරණයෙන් පිටත සමථයකට පත් කරන ලද අතර, දෙපාර්ශ්වයම ඔවුන්ගේ හිමිකම් ඉල්ලා අස්කර ගත්හ.<ref>{{cite press release|url=http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/08-148+ASIC+discontinues+proceedings+against+directors+of+Melbourne+mining+company?openDocument|title=ASIC discontinues proceedings against directors of Melbourne mining company|publisher=[[Australian Securities and Investments Commission]]|date=4 July 2008|access-date=4 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323111231/http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/08-148+ASIC+discontinues+proceedings+against+directors+of+Melbourne+mining+company?openDocument|archive-date=23 March 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> === ණය === 2016 ඔක්තෝබර් 27 වන දින, නියු නිල වශයෙන් නිවේදනය කළේ එහි සියලුම ජාතික ණය ගෙවා ඇති බවයි.<ref name="no interest">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/27/land-that-debt-forgot-tiny-pacific-country-of-niue-has-no-interest-in-loans|title=Land that debt forgot: tiny Pacific country of Niue has no interest in loans|last=Ainge Roy|first=Eleanor|date=27 October 2016|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=23 August 2017}}</ref> ණය සේවා කිරීමෙන් ඉතිරි වූ මුදල් විශ්‍රාම වැටුප් වැඩි කිරීම සහ විදේශිකයන් නැවත නිවසට ආකර්ෂණය කර ගැනීම සඳහා දිරිගැන්වීම් ලබා දීම සඳහා වියදම් කිරීමට රජය සැලසුම් කරයි. කෙසේ වෙතත්, නියු සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන නොවේ. නවසීලන්තය සෑම වසරකම ඩොලර් මිලියන 14 ක ආධාර ගෙවන අතර නියු තවමත් නවසීලන්තය මත ආර්ථික වශයෙන් රඳා පවතී. අගමැති ටෝක් තලගි පැවසුවේ නියු ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 4 ක ණය ගෙවීමට සමත් වූ බවත්, විශේෂයෙන් චීනය වැනි දැවැන්ත බලවතුන්ගෙන් නැවත ණයට ගැනීමට "කිසිදු උනන්දුවක්" නොමැති බවත්ය.<ref name="no interest" /> === ආදායම === 1970 ගණන්වල සහ 1980 ගණන්වල මුල් භාගයේදී විදේශිකයන්ගෙන් ලැබෙන ප්‍රේෂණ විදේශ විනිමයේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් විය. නවසීලන්තයට අඛණ්ඩව සංක්‍රමණය වීම නිසා න්‍යෂ්ටික සහ විස්තෘත පවුල්වල බොහෝ සාමාජිකයින් එහි පදිංචියට ගොස් ඇති අතර, එමඟින් ප්‍රේෂණ ආපසු ගෙදර යැවීමේ අවශ්‍යතාවය ඉවත් කර ඇත. 1990 ගණන්වල අගභාගයේදී, PFTAC විසින් ගෙවුම් ශේෂය පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් සිදු කරන ලද අතර,<ref>{{cite web |title=Pacific Financial Technical Assistance Centre |url=http://www.pftac.org |access-date=20 November 2012 |publisher=PFTAC}}</ref> එමඟින් නියු වැසියන්ට ප්‍රේෂණ ලැබෙන්නේ ස්වල්පයක් පමණක් නමුත් වැඩි මුදලක් විදේශයන්ට යවන බව තහවුරු විය. ==== විදේශ ආධාර ==== විදේශ ආධාර යනු සැලකිය යුතු ආදායම් මාර්ගයක් වන අතර එය නියු හි වාර්ෂික රජයේ ආදායමෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වේ.<ref>{{cite web |date=1 April 2021 |title=Financial Snapshot: 1 July 2020 – 31 January 2021 |url=https://www.gov.nu/wb/media/2021/GON%20Snapshot%20Report%20of%20the%20Niue%20National%20Economy-%2031Jan21.pdf |access-date=19 June 2022 |publisher=Department of Finance and Planning}}{{Dead link|date=June 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> බොහෝ ආධාර ලැබෙන්නේ නවසීලන්තයෙන් වන අතර,<ref name="CIAFactbook" /> එයට ආර්ථික හා පරිපාලන ආධාර සැපයීමට නීතිමය බැඳීමක් ඇත.<ref>{{cite web |title=Niue Constitution Act 1974: section 7 |url=https://www.legislation.govt.nz/act/public/1974/0042/latest/DLM412788.html |access-date=19 June 2022 |publisher=legislation.govt.nz}}</ref> රජය සඳහා ආදායම් මාර්ග ලෙස බදු සහ වෙළඳ කටයුතු ඇතුළත් වේ, එනම් මුද්දර සේවා සහ දුරකථන මාර්ග බදු දීම.<ref>{{cite web |date=October 2021 |title=Niue: Country Classification |url=https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/752631/niue-country-classification.pdf |access-date=19 June 2022 |publisher=Asian Development Bank |page=9}}</ref> ==== අක්වෙරළ බැංකුකරණය ==== රජය කෙටියෙන් සලකා බැලුවේ අක්වෙරළ බැංකුකරණයයි. එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාරයේ පීඩනය යටතේ, නවසීලන්තය වැනි රටවල බදු අවම කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති යෝජනා ක්‍රම සඳහා සහාය අවසන් කිරීමට නියු එකඟ විය. නියු විසින් නවසීලන්ත ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන ස්වයංක්‍රීය සමාගම් ලියාපදිංචිය සපයයි. නියු ව්‍යවස්ථාදායක සභාව 2009 පෙබරවාරි පළමු සතියේ නියු පරිභෝජන බදු පනත සම්මත කළ අතර, භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා 12.5% ක බද්ද 2009 අප්‍රේල් 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී. ආදායම් බද්ද අඩු කර ඇති අතර, දුම්කොළ, මධ්‍යසාර සහ සිසිල් බීම වැනි "පව්කාර" අයිතම හැර ආනයන බද්ද ශුන්‍යයට නැවත සැකසිය හැකිය. ශ්‍රම ඵලදායිතාව වැඩි කිරීම ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ ප්‍රකාශිත ඉලක්කය ඇතිව ද්විතීයික ආදායම සඳහා වන බද්ද 35% සිට 10% දක්වා අඩු කර ඇත.<ref>{{cite news|url=http://www.niuebusinessnews.com/|title=12.5% Niue Consumption Tax from 1 April|date=26 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116001713/http://www.niuebusinessnews.com/|archive-date=16 January 2009|publisher=Niue Business News|url-status=dead}}</ref> ==== අන්තර්ජාලය ==== 1997 දී, එක්සත් ජනපද වාණිජ දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ ගිවිසුමක් යටතේ, අන්තර්ජාල පැවරුම් අංක අධිකාරිය (IANA), පුද්ගලික ලාභ නොලබන ආයතනයක් වන අන්තර්ජාල පරිශීලක සංගමය-Niue (IUS-N) අන්තර්ජාලයේ .nu ඉහළ මට්ටමේ වසමේ කළමනාකරු ලෙස පවරන ලදී. IUS-N හි ප්‍රකාශිත අරමුණ වූයේ .nu වසම් ලියාපදිංචි කිරීම් වලින් ලැබෙන ආදායම නියු සඳහා අන්තර්ජාල සේවා සඳහා සහාය වීම සඳහා භාවිතා කිරීමයි. 2007 දී ICANN වෙත යවන ලද ලිපියකට අනුව, IUS-N හි විගණකවරුන් 1999 සහ 2005 අතර කාලය තුළ වසම් ලියාපදිංචි කිරීමේ ආදායමෙන් අරමුදල් සපයන ලද නියු හි අන්තර්ජාල සේවාවන්හි ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 3 ක ආයෝජනයක් වාර්තා කළහ. 1999 දී, IUS-N සහ නියු රජය අතර ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, IANA හි අධිකාරිය යටතේ .nu ccTLD හි IUS-N හි කළමනාකරණය පිළිගත්තේය. මෙම ගිවිසුමට රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සහ පුරවැසියන්ට නොමිලේ අන්තර්ජාල සේවා සැපයීමේ කැපවීම් ඇතුළත් විය. පසුව පැමිණි රජයක් මෙම ගිවිසුමට විරුද්ධ වූ අතර IUS-N වෙතින් වන්දි ඉල්ලා සිටියේය.<ref>{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/06088/677770-96.stm|title=On a tiny island, catchy Web name sparks a battle|last=Rhoads|first=Christopher|date=29 March 2006|access-date=26 June 2010|publisher=Post-gazette.com}}</ref> 2005 දී විමර්ශන කොමිසමක් මෙම ප්‍රකාශයන්හි කිසිදු වලංගු භාවයක් සොයා නොගත් අතර, 2007 දී රජය විසින් ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.<ref>{{cite web |date=13 November 2007 |title=Niue government criticised over internet stance |url=http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=36393 |access-date=26 June 2010 |publisher=RNZI}}</ref> 2003 සිට, IUS-N අගනුවර ගම්මානය වන ඇලෝෆි පුරා සහ ඒ අවට ගම්මාන සහ පාසල් කිහිපයක Wi-Fi ආවරණය පුළුල් කිරීම ආරම්භ කළ අතර, එතැන් සිට පිටත ගම්මානවලට Wi-Fi ආවරණය පුළුල් කරමින් නියු පළමු Wi-Fi ජාතිය බවට පත් කළේය.<ref>{{cite web |title=WiFi Nation |url=http://wifination.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227093347/http://wifination.org/ |archive-date=27 December 2018 |access-date=12 January 2020 |publisher=WiFi Nation}}</ref> මීට අමතරව, IUS-N රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සඳහා ආරක්ෂිත DSL සම්බන්ධතා නොමිලේ සපයයි. 2020 දෙසැම්බර් 16 වන දින, නියු රජය තම ජාතික වෙබ් අවකාශය වන .nu හි පාලනය පැවරුම් නාම සහ අංක සඳහා වූ අන්තර්ජාල සංස්ථාවෙන් (ICANN) තමාටම නැවත පැවරීමට කටයුතු ආරම්භ කළේය. මෙම ක්‍රියාවෙන් .nu වසම හා සම්බන්ධ ජාතික ස්වෛරීභාවය සහ ආර්ථික ප්‍රතිලාභ පිළිබඳ කනස්සල්ල මධ්‍යයේ එහි ඩිජිටල් වත්කම් පාලනය තහවුරු කිරීමට නියු විසින් අඛණ්ඩව දරන උත්සාහයන් පිළිබිඹු වේ.<ref>{{Cite web |date=16 December 2020 |title='Digital colonisation': A tiny island nation just launched a major effort to win back control of its top-level internet domain |url=https://www.businessinsider.com.au/niue-nu-internet-domain-reclaim-2020-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216002622/https://www.businessinsider.com.au/niue-nu-internet-domain-reclaim-2020-12 |archive-date=16 December 2020}}</ref> === කෘෂිකර්මාන්තය === කෘෂිකර්මාන්තය නියු වැසියන්ගේ ජීවන රටාවට සහ ආර්ථිකයට ඉතා වැදගත් වන අතර, වර්ග කිලෝමීටර් 204 ක් (වර්ග සැතපුම් 79) පමණ භූමි ප්‍රමාණයක කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා ලබා ගත හැකිය.<ref>[http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Counprof/southpacific/niue.htm Country Pasture/Forage Resource Profiles: Niue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204110210/http://www.fao.org/ag/agp/agpc/doc/counprof/southpacific/niue.htm|date=4 December 2017}}, United Nations Food and Agriculture Organization, January 2009.</ref> යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය නියුවේ සංස්කෘතියේ බොහෝ කොටසකි, එහිදී සෑම නිවසකම පාහේ තාරෝ වගාවන් ඇත.<ref name="pollock">{{cite journal|last1=Pollock|first1=Nancy J.|year=1979|title=Work, wages, and shifting cultivation on Niue|journal=Journal of Pacific Studies|publisher=Pacific Institute|volume=2|issue=2|pages=132–43}}</ref> තාරෝ ප්‍රධාන ආහාරයක් වන අතර, නවසීලන්තයේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ තාරෝ වෙළඳපොළවල දැන් ප්‍රමුඛස්ථානය ගන්නා රෝස තාරෝ නියුවේ නිෂ්පාදනයකි. මෙය නියුවේ ස්වභාවිකව ඇති තාරෝ ප්‍රභේදවලින් එකක් වන අතර පළිබෝධකයන්ට දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් දක්වයි. නියු තාරෝ සැමෝවා හි "තාලෝ නියු" ලෙසත් ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළවල රෝස තාරෝ ලෙසත් හැඳින්වේ. නියු නවසීලන්තයට තාරෝ අපනයනය කරයි. ටැපියෝකා හෝ මඤ්ඤොක්කා, අල සහ කුමාර ද ඉතා හොඳින් වර්ධනය වේ,<ref name="CIAFactbook" /> විවිධ කෙසෙල් වර්ග මෙන්ම. 1970 ගණන්වල අපනයනවල පොල් මස්, පැෂන්ෆෲට් සහ දෙහි ප්‍රමුඛස්ථානය ගත් නමුත් 2008 දී වැනිලා, නෝනි සහ ටාරෝ ප්‍රධාන අපනයන භෝග විය. බොහෝ පවුල් යැපීම සඳහා තමන්ගේම ආහාර බෝග වගා කරන අතර ඔවුන්ගේ අතිරික්තය ඇලෝෆි හි නියු මැකෙට් හි විකුණති, නැතහොත් නවසීලන්තයට අපනයනය කරති.<ref>{{cite web |title=Niue Agriculture Sector Plan 2015–2019 |url=https://pafpnet.spc.int/attachments/article/776/Niue-Agriculture-Sector-Plan-2015-19.pdf |access-date=19 June 2022 |publisher=Department of Agriculture, Forestry and Fisheries |page=12}}</ref> පොල් කකුළුවා නොහොත් උගා ද ආහාර දාමයේ කොටසකි; එය වනාන්තරයේ සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ජීවත් වේ.<ref name="NZ_Herald_10675036">{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/travel/news/article.cfm?c_id=7&objectid=10675036|title=Niue: Hunting the uga|author=Eagles, Jim|date=23 September 2010|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=30 October 2011|archive-date=24 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724202847/http://www.nzherald.co.nz/travel/news/article.cfm?c_id=7&objectid=10675036|url-status=dead}}</ref> 2003 දී, NZAID හි සහාය ඇතිව වැනිලා නිෂ්පාදනය සංවර්ධනය කිරීමට සහ පුළුල් කිරීමට රජය කැපවී සිටියේය. වැනිලා දිගු කලක් නියු හි වල් ලෙස වගා කර ඇත. 2004 මුල් භාගයේදී හෙටා සුළි කුණාටුවෙන් කර්මාන්තය විනාශ වූ නමුත් එතැන් සිට යථා තත්ත්වයට පත්ව ඇත.<ref>{{cite web |date=8 January 2019 |title=Pacific Success – Niue Vanilla International |url=https://www.pacifictradeinvest.com/explore-our-work/insights/pacific-success-niue-vanilla-international |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718150411/https://www.pacifictradeinvest.com/explore-our-work/insights/pacific-success-niue-vanilla-international |archive-date=18 July 2020 |access-date=19 June 2022 |publisher=Pacific Trade Invest Australia}}</ref> අවසන් කෘෂිකාර්මික සංගණනය 1989 දී සිදු විය.<ref>[http://www.fao.org/fileadmin/templates/ess/documents/world_census_of_agriculture/main_results_by_country/Niue_1989.pdf Niue Agricultural Census 1989 – Main Results], United Nations Food and Agriculture Organization, 1989.</ref> === සංචාරක ව්‍යාපාරය === [[File:Avatele_Beach.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Avatele_Beach.JPG|thumb|350x350පික්|අවතලේ වෙරළ]] අවතල වේරළ ධීවර හා කෘෂිකර්මාන්තය සමඟ සංචාරක ව්‍යාපාරය ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා ප්‍රමුඛතා ආර්ථික අංශ තුනෙන් එකකි. 2006 දී, ඇස්තමේන්තුගත නරඹන්නන්ගේ වියදම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 1.6 ක් විය (2024 දී ඩොලර් මිලියන 2 කට සමාන). එකම ගුවන් තොටුපළ නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන අතර එයාර් නවසීලන්තය සතියකට දෙවරක් ඕක්ලන්ඩ් සිට පියාසර කරන එකම ගුවන් සේවයයි.<ref>{{cite web |date=2023 |title=Air NZ flights in 2024 |url=https://www.stuff.co.nz/travel/destinations/pacific-islands/301015868/tiny-pacific-nation-thrilled-as-air-new-zealand-adds-flight-in-2024?cx_testId=12&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2&cx_experienceId=EXE6G6ISTGR0#cxrecs_s |publisher=Stuff (Fairfax)}}</ref><ref>{{cite web |title=Niue Tourism – Official Website |url=http://www.niueisland.com/getting-niue |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824231422/http://www.niueisland.com/getting-niue |archive-date=24 August 2014 |access-date=4 June 2013}}</ref> 1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට දේශීය ගුවන් සමාගමක් වන නියු එයාර්ලයින්ස් විසින් සේවය කරන ලද නමුත් එය 1992 දී වසා දමන ලදී. යාත්‍රා කිරීමේ සමය මැයි මාසයේදී ආරම්භ වේ. ඇලෝෆි බොක්කෙහි බොහෝ නැංගුරම් බෝයාවන් ඇති අතර යාත්‍රා කාර්ය මණ්ඩලයට නියු බැක්පැකර්ස් හි නවාතැන් ගත හැකිය.<ref>{{cite web |title=Sailing Season Commences on Niue – Niue |url=http://www.niueisland.com/content/sailing-season-commences-niue |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828050155/http://www.niueisland.com/content/sailing-season-commences-niue |archive-date=28 August 2013 |access-date=23 August 2017 |website=Niueisland.com}}</ref> නියු හි නැංගුරම් පොළ දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ අවම ආරක්ෂිත ස්ථානයකි. නැංගුරම් පොළේ ඇති අනෙකුත් අභියෝග වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් කොරල් පතුලක් සහ බොහෝ ගැඹුරු ස්ථාන ය.<ref>{{cite web |date=20 November 2008 |title=The Rock of the Pacific – Niue |url=http://www.sailwhisper.com/logs/news_20040913.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120035724/http://www.sailwhisper.com/logs/news_20040913.php |archive-date=20 November 2008}}</ref> මුහුදු පතුලේ ඇති බාධක වලින් ඈත්ව නැංගුරම් පොළවල් සඳහා ආධාරක වන සේන් පාවෙන ඒවාට මුවර් බෝයාවන් සවි කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Niue Yacht Club – Damage NYC Mooring #10 |url=http://nyc.nu/wp/2013/damage-nyc-mooring-10#more-241 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710011446/http://nyc.nu/wp/2013/damage-nyc-mooring-10#more-241 |archive-date=10 July 2014 |access-date=23 August 2017 |website=Nyc.nu}}</ref> තිරසාර මට්ටමින් සංචාරකයින්ට ලබා ගත හැකි කාමර ගණන වැඩි කිරීම සඳහා සංචාරක සංවර්ධන උපාය මාර්ගයක් ඇත. ආනයන සහ සමාගම් බදු සහන දිරිගැන්වීම් ලෙස ලබා දීමෙන් සංචාරක කර්මාන්තයේ ආයෝජනය කිරීමට විදේශීය ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට නියු උත්සාහ කරයි. ==== මාතවායි නිවාඩු නිකේතන මතභේදය ==== මාතායි නිවාස නිකේතන මතකය Scenic Hotel Group හි නිර්මාතෘ, නවසීලන්ත ව්‍යාපාරික අර්ල් හගමන්, එවකට නවසීලන්තයේ සුළුතර රජයක් මෙහෙයවූ නවසීලන්ත ජාතික පක්ෂයට ඩොලර් 101,000 ක දේශපාලන පරිත්‍යාගයක් කළ පසු, 2014 දී නියු හි මතවායි නිවාඩු නිකේතනය කළමනාකරණය කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුවක් ප්‍රදානය කරන ලදී. මෙම නිවාඩු නිකේතනය නවසීලන්තයෙන් සහනාධාර ලබන අතර, එහි සංචාරක ව්‍යාපාරය ශක්තිමත් කිරීමට අවශ්‍ය වේ. 2015 දී, නවසීලන්තය නිවාඩු නිකේතනය පුළුල් කිරීම සඳහා අමතර අරමුදල් ඩොලර් මිලියන 7.5 ක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මතවායි කොන්ත්‍රාත්කරු තෝරා ගැනීම සිදු කරන ලද්දේ නවසීලන්ත විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය මරේ මැකලි විසින් එහි භාරකරුවන් පත් කරනු ලබන නියු සංචාරක දේපළ භාරය විසිනි. අගමැති ජෝන් කී පැවසුවේ තමන් මැතිවරණ ප්‍රචාරක පරිත්‍යාග හසුරුවා නොගත් බවත්, නියු අගමැති ටෝකේ තලගි දිගු කලක් සංචාරක ව්‍යාපාරය වර්ධන උපාය මාර්ගයක් ලෙස අනුගමනය කර ඇති බවත්ය. පරිත්‍යාගය, විදේශ ආධාර සහ කොන්ත්‍රාත්කරු තෝරා ගැනීම අතර කිසිදු සම්බන්ධයක් මැකලි ප්‍රතික්ෂේප කළේය.<ref>{{cite news|url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/79029273/foreign-affairs-minister-murray-mccully-denies-link-between-party-donation-and-niue-contract|title=Foreign Affairs minister Murray McCully denies link between party donation and Niue contract|author=Jo Moir|date=18 April 2016|work=Stuff}}</ref> ==== අඳුරු අහස ජාතිය ==== අඳුරු අහස ජාතිය 2020 මාර්තු මාසයේදී ලොව ප්‍රථම අඳුරු අහස රට බවට නියු පත්විය. මුළු දිවයිනම ආලෝක සංවර්ධනයේ ප්‍රමිතීන් පවත්වා ගෙන යන අතර ආලෝක දූෂණය සීමා කරයි. පුහුණු නියුවන් ප්‍රජා සාමාජිකයින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සංචාරකයින් සඳහා මඟ පෙන්වන ලද තාරකා චාරිකා පිරිනමනු ලැබේ.<ref>{{cite web |author=Valerie Stimack |date=March 10, 2020 |title=Pacific Island Niue Becomes The World's First Dark Sky Nation |url=https://www.forbes.com/sites/valeriestimac/2020/03/10/pacific-island-niue-to-become-worlds-first-dark-sky-nation/#35ef6c334067 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200311002331/https://www.forbes.com/sites/valeriestimac/2020/03/10/pacific-island-niue-to-become-worlds-first-dark-sky-nation/#35ef6c334067 |archive-date=11 March 2020 |website=Forbes}}</ref> === තොරතුරු තාක්ෂණය === [[File:Children_in_playground.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Children_in_playground.jpg|thumb|පාසල් මිදුලේ OLPC ලැප්ටොප් පරිගණක භාවිතා කරන සිසුන්.]] පාසල් මිදුලේ OLPC ලැප්ටොප් පරිගණක භාවිතා කරන සිසුන්. 1986 දී සිදු කරන ලද කුටුම්භ හා ජනගහන සංගණනය, FAO කෘෂිකාර්මික සංඛ්‍යාලේඛන උපදේශක ඩේවිඩ් මාෂල්ගේ සහාය ඇතිව පුද්ගලික පරිගණකයක් භාවිතයෙන් ප්‍රථම වරට සැකසූ අතර, UNFPA ජනවිකාස විද්‍යාඥ ලෝරන්ස් ලුවිස් සහ නියු රජයේ සංඛ්‍යාලේඛනඥ බිල් වකාෆි මොටුෆූට අතින් වගු කාඩ්පත් භාවිතයෙන් මාරු වන ලෙස උපදෙස් දුන්නේය. 1987 දී, සංඛ්‍යාලේඛන නියු එහි නව පුද්ගලික පරිගණකය NEC PC AT භාවිතා කළේය, 1986 සංගණන දත්ත සැකසීම සඳහා; නව පරිගණකය භාවිතා කිරීම සඳහා පුද්ගලයින් ජපානයේ සහ නවසීලන්තයේ පුහුණුව සඳහා යවන ලදී. පළමු පරිගණක ප්‍රතිපත්තිය 1988 දී සංවර්ධනය කර සම්මත කරන ලදී.<ref>{{cite web |date=2020 |title=National E-commerce Assessment: Niue |url=https://www.forumsec.org/wp-content/uploads/2021/02/NIUE-ECommerce-Assessment.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102060647/https://www.forumsec.org/wp-content/uploads/2021/02/NIUE-ECommerce-Assessment.pdf |archive-date=2 November 2022 |access-date=19 June 2022 |publisher=Pacific Islands Forum}}</ref> 2003 දී, සියලුම වැසියන්ට රාජ්‍ය අරමුදල් සහිත රැහැන් රහිත අන්තර්ජාලය ලබා දුන් ලොව පළමු රට බවට නියු පත්විය.<ref>{{cite web |title=Light Reading – Networking the Telecom Industry |url=http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030721030739/http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |archive-date=21 July 2003 |access-date=20 November 2012 |publisher=Unstrung.com}}</ref><ref>[http://nunames.nu/about/Niuepaper2.pdf Creating a Wireless Nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510134257/http://nunames.nu/about/Niuepaper2.pdf|date=10 May 2012}}, IUSN White Paper, July 2003</ref> 2008 අගෝස්තු මාසයේදී, සියලුම පාසල් සිසුන් සතුව OLPC XO-1 ලෙස හඳුන්වන දෙයක් ඇති බව වාර්තා වී ඇත, එය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ළමුන් සඳහා නිර්මාණය කර ඇති එක් දරුවෙකුට ලැප්ටොප් එකක් ව්‍යාපෘතිය මගින් විශේෂිත ලැප්ටොප් පරිගණකයක් වේ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7576573.stm|title=One laptop for every Niuean child|date=22 August 2008|work=[[BBC News]]|access-date=27 March 2010}}</ref><ref>{{cite web |date=22 August 2008 |title=Niue schoolchildren all have laptops |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/178910/niue-schoolchildren-all-have-laptops |access-date=19 June 2022 |publisher=[[RNZ]]}}</ref> විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග සමඟ ගොඩනගා ඇති අඩු වියදම් GSM මූලික ස්ථාන ලබා දීම අරමුණු කරගත් OpenBTS ව්‍යාපෘතිය සඳහා පරීක්ෂණ ස්ථානයක් ද නියු විය.<ref>{{cite web |title=Niue Pilot System |url=http://openbts.sourceforge.net/NiuePilot/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224092120/http://openbts.sourceforge.net/NiuePilot/ |archive-date=24 February 2021 |access-date=26 June 2010 |publisher=Openbts.sourceforge.net}}</ref> 2011 ජූලි මාසයේදී, ටෙලිකොම් නියු විසින් වෙළෙන්දා වන ලෙම්කෝගේ වාණිජ GSM නිෂ්පාදනය මත පදනම්ව රොක්සෙල් මොබයිල් ලෙස පෙරගෙවුම් ජංගම සේවා (හඬ/EDGE - 2.5G) දියත් කරන ලදී. BTS අඩවි තුනක් ජාතිය ආවරණය කරනු ඇත. ජාත්‍යන්තර රෝමිං දැනට නොමැත. 2015 ජනවාරි මාසයේදී, ටෙලිකොම් නියු විසින් ගම්මාන 14ම සම්බන්ධ කරමින් නියු වටා ෆයිබර් ඔප්ටික් කේබලය එලීම සම්පූර්ණ කරන ලද අතර, එමඟින් නිවාස සඳහා ස්ථාවර දුරකථන සහ ADSL අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවය ලබා ගත හැකි විය. 2021 දී නියු මැනටුවා ෆයිබර් කේබලයට සම්බන්ධ කරන ලදී.<ref>{{cite web |date=24 May 2021 |title=NIUE'S MANATUA CABLE GOES LIVE AND DELIVERS WORLD CLASS ULTRA FAST FIBRE INTERNET |url=https://pacificonline.org/niues-manatua-cable-goes-live-and-delivers-world-class-ultra-fast-fibre-internet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708162825/https://pacificonline.org/niues-manatua-cable-goes-live-and-delivers-world-class-ultra-fast-fibre-internet/ |archive-date=8 July 2023 |access-date=19 June 2022 |publisher=Pacific Online}}</ref> == යොමු කිරීම් == m4epvq3ptj8kvw7fynyaw8bn6g2lui0 දොඩන්දූව ශ්‍රී පියරතන විද්‍යාලය 0 184331 795190 783748 2026-07-01T16:34:59Z KSLwiki24 70498 795190 wikitext text/x-wiki {{Notice|This article is mostly complete, but still undergoing minor revisions.|user=KSLwiki24}} {{Infobox archaeological site | name ={{blockquote|style=background:#800000; color:#ffffff; text-align:center; font-weight:bold;| ශ්‍රී ලංකා ජාතික උරුම අඩවිය}} ශ්‍රී ධම්මසාර පියරතන විද්‍යාලය<br>(ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව) | native_name = | image =Logo of the Historic Piyarathana College of Dodanduwa.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = නිල ලාංඡනය | map_type = ශ්‍රී ලංකාව | map_size = | relief = yes | location = [[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | region = [[දකුණු පළාත]] | coordinates = {{coord|6|06|01.1|N|80|07|50.3|E|display=inline,title}} |map_dot_label = දොඩන්දූව ශ්‍රී පියරතන විද්‍යාලය | type = ජාතික උරුම අඩවිය සහ<br> [[ගාල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයේ ආරක්‍ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ලැයිස්තුව|පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකය]] | part_of = | length = | width = | area = | height = | builder = දොඩන්දූවේ ශ්‍රී පියරතන තිස්ස මහානායක හිමි | material = | built = 1869(නිල වශයෙන්) | abandoned = | epochs = 19 වන සියවස | cultures = සිංහල-බෞද්ධ | condition = සංරක්ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්ථානය(පැරණි ගොඩනැගිලි) | ownership = [[ශ්‍රී ලංකා රජය]] | management = [[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] හා [[අධයාපන අමාත්‍යාංශය]] | public_access = ගවේෂණ සඳහා අවසර රහිතව ඇතුල්වීම තහනම් | designation1 =APMSL | designation1_offname = දොඩන්දූව පියරතන විද්‍යාලයීය පැරණි පාඨශාලා ගොඩනැගිල්ල | designation1_type = | designation1_criteria = | designation1_date =2006-08-18 | delisted1_date = | designation1_partof = | designation1_number = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | designation1_free3name = | designation1_free3value = }} '''දොඩන්දූව ශ්‍රී පියරතන විද්‍යාලය''' හෙවත් '''ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව''' අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ මහා නිකායේ එවක මහානායක ධුරිනව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දොඩන්දූවේ පියරතන තිස්ස මහානායක හිමියන් විසින් මිෂනාරී අධයාපන ක්‍රමයට එරෙහිව සිංහල බෞද්ධ දරුවන් උදෙසා ආරම්භ කළ බෞද්ධ පාඨශාලාවකි.එය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල ලෙස සැලකෙන අතර මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකරයන්ට අනුව එය ලෝකයේ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල ද වේ.<ref>https://www.divaina.lk/provincial-news/27202</ref> මෙම විද්‍යාලය [[ගාල්ල]] දිස්ත්‍රික්කයේ [[හික්කඩුව]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ [[දොඩන්දූව]],දෙගල්ල නම් ප්‍රදේශයේ ගාලුපාර අසළ 64 සහ 65 වන සැතපුම් කණු අතර තිබෙන අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවයේ මූලස්ථානය වන දොඩන්දූව ශ්‍රී ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය අසල පිහිටා ඇත.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ අධයාපනයේ තිඹිරිගෙය බඳු වන මෙය 2004 දෙසැම්බර් මස 12 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උරුමයක් වශයෙනුත්,2006 අගෝස්තු 18 වන දින පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙනුත් රජයේ ගැසට් අංක 1459 යටතේ ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ.<ref>https://dodanduwaweerasooiya.blogspot.com/2010/06/dodanduwa-sri-piyaratana-tissa.html?m=1</ref> පාසල පිළිබඳව හා බෞද්ධ අධයාපනයේ ආරම්භය පිළිබඳව වැදගත් සටහන් කිහිපයක් "රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ශ්‍රී ලංකා ශාඛාවේ ගමන්මග(Journal of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch)" නම් සංරක්ෂිත ලේඛනය තුල ද දැක්වේ.{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981}} ==බෞද්ධ අධයාපනයේ ආරම්භය සහ ලෝකාර්ථ සාධක සමාගම== [[File:Sri Piyaratana Tissa Mahanayake Thero - 2.jpg|thumb|200px|පාසලේ ආදිකතෘ අතිපූජ්‍ය දොඩන්දූවේ පියරතන තිස්ස මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ]] ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවසේ සිදුවූ මහින්දාගමනය සමඟ මහාවිහාරය ආරම්භ වී ක්‍රමක්‍රමයෙන් අභයගිරි,ජේතවනාරාම යන බෞද්ධ අධ්‍යාපන මූලස්ථාන ආරම්භ වී ඒවා මූලික කොට බෞද්ධ භික්ෂූන් ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් ධර්මය ඉගෙනගනිමින් සහ ප්‍රායෝගිකව භාවිතා කරමින් අධ්‍යයන කටයුතු වල නිරත විය,එසේම පිරිවෙන් ද ඒ සමයේ ම ආරම්භ විය.පිරිවෙන් අධ්‍යයාපනය ගත්විට අනුරාධපුර සිට මහනුවර දකවා ලක්දිව තත්කාලීන සමාජයේ ගිහි පැවදි දෙපක්ෂයට එකම අධයාපන ආයතනය විය.මේ කාල සීමාව පුරාවටම ගිහි,පැවිදි උභය පාර්ශවයේ ම පැවති ප්‍රබෝධය එකල රචනා වූ ග්‍රන්ථ වලන් ම පැහැදිලි වේ. 1812 වර්ෂයේ සිට මිෂනාරී සමාගම් විසින් ලංකාවේ මුහුදු බඩ පළාත් වල ක්‍රිස්තියානි පාසල් ඇරඹීමත් ඒවාට බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ සෘජු අනුග්‍රහය ලැබීමත් හේතු කොටගෙන විහාරස්ථාන මුල්කොට එතෙක් පැවති පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය සම්පූර්ණයෙන් දුර්වල වූ අතර එසේම ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරීන් විසින් ගමක් ගමක් ගානේ ඔවුන්ගේ ආගම ප්‍රචාරය කරමින් බුදු දහම විවේචනය කරමින් ක්‍රිස්තියානි ආගම වෙත හැරවීමට මිනිසුන් පෙළඹවූහ.ඒ පිළිබඳව එකළ සිටි මහා සංඝරත්නයේ ඇස් විවර වූ අතර වසර දෙදහස් ගණනක් අවිච්චින්නව පවත්වාගෙන ආ නිර්මල ථේරවාද බුදුදහමට ඉන් වන හානිය උන්වහන්සේලා දුටුවහ. වර්ෂ 1839 දී රත්මලානේ පරම ධම්ම චේතිය පිරිවෙන බිහිවීමෙන් පසුව එයට සමගාමීව කොළඹ මාළිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙනද පිහිටුවන ලදී.මේ අභාෂයෙන් පණ කැවී දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාමය ආශ්‍රිතව 1856 දී පමණ පිරිවෙනක් අතිපූජ්‍ය උඩුගල්පිටියේ සිරි සුමනතිස්ස නායක හිමි මූලික කොට ආරම්භ වූ අතර මෙම පිරිවෙනෙහි නියෝජ්‍ය පරිවේනාධිපති ධූරය දරන ලද්දේ දොඩන්දූවේ පියරතන තිස්ස ස්වාමීන් වහන්සේ ය. මේ පිරිවෙන් අධ්‍යාපනයෙන් ඇති වූ ප්‍රබෝධයත් දොඩන්දූවේ වෙළෙඳ ප්‍රජාවෙන් ලැබුණු සහයොගයත් හේතු කොට ගෙන බෞද්ධ දරුවන් විෂයෙහි පාඨශාලාවක් පිහිටුවීම පිළිබඳව බලාපොරොත්තුවක් පියරතන තිස්ස හිමියන් සිත තුල දැල්වෙන්නට ඇත,මන්ද යත් ඒ වනවිට දොඩන්දූවේ මිෂනාරී ඉංග්‍රීසි පාසල් කිහිපයක්ම ආරම්භ කර තිබූ බැවිනි.වර්ෂ 1868 දී මොර්ගන් වාර්තාව අනුව ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව විසින් "ප්‍රසිද්ධ ඉගැන්වීම් දෙපාර්තමේන්තුව" පිහිටුවීම නිසා රජයේ ආධාර ලැබිය හැකි පාසල් විවෘත කිරීමට හැකියාව ඇති අයට ඉඩ හසර විවර කර තිබුණි. මේ අවදියේ දී දෙඩන්දූව ප්‍රදේශයට ආසන්නව පිහිටි කුමාරකන්ද පුරාණ විහාරයේ පුස්කොල ලිවිම පිණිස පැමිණි සිට "දාවිත්" නම් තරුණයෙක් එහිම පැවැදි වී [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි|මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද]] නමින් ප්‍රකටව ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි වැඩ කටයුතු වලට එරෙහිව වාද විවාද කිරීමට යොමු වූයේ ද පියරතන තිස්ස මහානායක හිමියන්ගේ ආභාෂයන් ද ලබමිණි.1865 දී ක්‍රිස්තියානීන් සමග පැවැත්වූ [[පංච මහා වාද]] වලින් පසුව භික්ෂූන් වහන්සේලා හා සිංහල බෞද්ධයන් අතර තවදූරටත් විශාල පිබිදීමක් ඇති විය. මේ සමයේම එවක ශෛලබිම්බාරාම විහාරාධිපති පියරතන තිස්ස නායක ස්වාමීන්වහන්සේ '''ලෝකාර්ථ සාධක සමිතිය''' නම් සංවිධානයක් පිහිටුවා අරමුදල් රැස් කර 1869 දී '''ජිනලබ්ධි විශෝදක''' නමින් ප්‍රථම බෞද්ධ පාඨශාලාව දොඩන්දූව සිය විහාරස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කරන ලදී. ඉන්පසු එම වසරේ ම 1869 දෙසැම්බර් මාසයේ දී '''පාණදුර උපාධ්‍යා''' නමින් තවත් පාසලක් ආරම්භ කල නමුදු ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව මගින් ඒවා ලියාපදිංචි කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.මින් පසු නොබැස උපක්‍රමශීළීව කටයුතු කල පියරත්න තිස්ස නායක හිමියන් එවක ආණ්ඩුකාර ධුරය හෙබවූ රොබින්සන් ආණ්ඩුකාරගේ ගාලු සංචාරය අතරතුර ඔහු දොඩන්දූවට කැඳවා පාසල පෙන්වා අනුග්‍රහය ලැබ ගෙන වර්ෂ 1874 දී ලියාපදිංචිය නිම කිරීමට කටයුතු කලේය.ඉන්පසු අම්බලන්ගොඩ පටබැඳිමුල්ලේ දී,කතළුවේ දී හා අහංගම දී තවත් පාසල් තුනක් විවෘතත කළේය.<ref>{{Cite news |url=http://www.dhammaweb.net/dhamma_news/view.php?id=24 |title=The saga of the first Buddhist school |last=Karunadasa |first=W. M. |date=2004-12-05 |work=DhammaWeb |access-date=2025-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120022557/http://www.dhammaweb.net/dhamma_news/view.php?id=24 |archive-date=2011-01-20}}</ref> පාසල ආරම්භ කිරීම පිළිබඳව තොරතුරු Journey of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch නම් ලේඛනය තුළ මෙසේ දැක්වේ. {{Blockquote|මෙසේ ක්‍රමයෙන් ඔව්හු දොඩන්දූවට ද පැමිණ මිථ්‍යා පාඨශාලා නැමැති පාශ දෙකක්ම තබා බෞද්ධ දරුවන් රවටා තම ලබ්ධිය ගන්වන්නට නැතක් පරිශ්‍රම දැරුවෝය.මේ දුටු ශෛලබිම්බාරාමාධිපති අමරපුර ගණප්‍රධාන පියරතන තිස්සාභිධාන නායකස්ථවිර ස්වාමිපාදයන් වහන්සේ බලවත් සංවේගයට පැමිණ උන් මාර්ගයේදී වන බෞද්ධ දරුවන් කෙරේ දයාවෙන් මෙහෙයනු ලැබ සම්බුද්ධශාසනයාගේ චිරස්ථිතියත්,මිථ්‍යාලබ්ධිකයන්ගේ මානභංගයත්,කාලෝචිත ක්‍රියාවන්හි යෙදීම යෙදවීමත්,සත්පුරුෂ උත්තමයන්ට අයත් විශිෂ්ඨ ගුණධර්මයන් බැව් මෙනෙහි කොට ඒ ප්‍රතිබාහනයට අදහස් කොට යථෝක්ත ලෝකාර්ථසාධක සමිතිය පිහිටුවා මිථ්‍යාලබ්ධිකයන් විසින් කරණ වංචාවත් ඊට රැවටීමෙන් වන මහත් හානියත් ඒ හානිය දැක උදාසීනව තුනුරුවන් සරණ ගිරවුන්ගෙන්ද උපාසක ධර්මයට ආයෝග්‍ය බවත් හඟවා රුපියල් 850ක පමණ වියදමින් ස්කෝල ගෙයක් ගොඩ නඟවා බුද්ධධර්මය හා ගණිතමිතිතාදිය සහිත තරමක දුර ඉංග්‍රීසි ද දත් ප්‍රධාන ගුරුවරයෙක්ද උප ගුරුවරයන් දෙදෙනෙක් ද මසකට රුපියල් 35 බැගින් ගෙවීමට ගිවිසගෙන පත් කරවා ජිනලබ්ධිවිශොධක නමින් පාඨශාලාව විවෘතකොට ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 2412 ට පැමිණි ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 1869 වැන්නෙහි ඉගැන්වීම පටන්ගණු ලැබීය. සාධු! සාධු!!{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981|p=24}} }} ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල ආරම්භ කළ පියරතන හිමියන් විසින්ම 1879 දී '''ප්‍රථම බෞද්ධ ඉංග්‍රීසි පාඨශාලාව''' කොස්ගොඩ නුගටිය නම් පෙදෙසේ ආරම්භ කළ අතර මේ සඳහා බලපිටිය වැලිතර මහකප්පින වලව්වේ සැම්සන් රාජපක්ෂ වාසල මුදලිතුමා අනුග්‍රහය දක්වා ඇත.වර්තමානයේ මෙම පාසල හඳුන්වනු ලබන්නේ '''[[අහුංගල්ල රාජපක්ෂ මහා විද්‍යාලය]]''' වශයෙනි. ඊට අමතරව 1869 දී ඇරඹි ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව ස්වභාෂා බාලක පාසලක් වූ බැවින් ගැහැණු දරුවන්ට ද බෞද්ධ අධ්‍යාපනය ලැබීම උදෙසා දොඩන්දූවට ආසන්නව පිහිටි කුමාරකන්ද මෝදර පටුවත ආශ්‍රිතව '''දොඩන්දූව යශෝධරා බාලිකා පාසල''' නමින් පාසලක් ආරම්භ කළහ.එය ලංකාවේ ''' ප්‍රථම බෞද්ධ බාලිකා පාසල''' විය. මේවාට අමතරව පියරතන තිස්ස නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් වැලිගම බෞද්ධ පාසල(වැලිගම සිද්ධාර්ථ විද්‍යාලය), අම්බලන්ගොඩ පටබැඳිමුල්ල බෞද්ධ පාඨශාලාව(දේවානන්ද විද්‍යාලය) ද ඇතුලු බෞද්ධ පාඨශාලා කිහිපයක්ම ආරම්භ කර තිබේ.ඒ අනුව පියරතන හිමියන් බෞද්ධ පාසල් ආරම්භ කළේ ඕල්කට්තුමා පැමිණීමට වසර 11 කටත් පමණ පෙර ය. උන්වහන්සේගේ අපවත්වීමෙන් පසුව උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පරපුර ද පියරතන හිමි ඇරඹූ බෞද්ධ පාසැල් වයාපාරය දිගටම පවත්වාගෙන ගියහ.ඒ අනුව උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය දොඩන්දූවේ සිරි ධම්මිස්සර මහා නාහමියන් මෙම විද්‍යාලය දොඩන්දූවේ පියරතන ඉංග්‍රීසී බෞද්ධ විද්‍යාලය ලෙස නව නාමයකින් ආරම්භ කළ අතර දොඩන්දූව කුමාරකන්ද පුරාණ විහාරයේ විහාරාධිපති හිමිවරුන් හෙන්නතොට විද්‍යාවර්ධන බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසැල,තිරාණගම විද්‍යාතිලක බෞද්ධ මිශ්‍ර පාසැල,කුමාරකන්ද කුමර විද්‍යාලය,කුමාරකන්දේ සංඝමිත්තා බාලිකා පාසැල,පටුවත ශ්‍රී සීලක්ඛන්ද විද්‍යාලය ආදී පාසල් කිහිපයක්ම ආරම්භ කරමින් බෞද්ධ අධ්‍යාපනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කළහ.<ref>{{Cite news |url=http://archives.dailynews.lk/2004/10/13/fea04.html |title=The first Buddhist School in Sri Lanka - Piyarathana Vidyalaya of Dodanduwa dilapidated, threatened with closure |last=Kaviratne |first=W. T. J. S. |date=13 October 2004 |work=[[ඩේලි නිවුස් (ශ්‍රී ලංකාව)|Daily News]] |access-date=2025-08-18}}</ref><ref name="SO-2004" /> ==පාසලේ ඉතිහාසය== වර්ෂ 1869 දී අරඹන ලද පාසල,පියරතන හිමයන්ගේ දැඩි කැපවීම මත 1874 දී රජයේ රජයේ ලියාපදිංචි පාසලක් බවට පත්විය.ආරම්භයේ දී ස්වභාෂා බාලක පාසලක් වූ මෙම විද්‍යාලය 19 වන සියවසේ අග භාගයේ දී පරමවිඥානාර්ථ සමාගම වෙත පවරන තෙක්ම පියරතන හිමියන්ට ආවේණික වූ බෞද්ධ අධයාපන ක්‍රමයක් ක්‍රියාත්මක විය.පසුව පරමවිඥානාර්ථ සමාගම ආරම්භ කල අනෙකුත් පාසල්වල මෙන් නමට පමණක් බෞද්ධ යන නාමය සහිතව බෞද්ධ අධයාපනයෙන් බැහැරව විභාග මූලික කොටගත් අධ්‍යයාපනයක් මෙහි ද ක්‍රියාත්මක වූ බව පැවසේ.ඒ අනුව පාසල තුළ ගණිතය,විද්‍යාව ආදී බටහිරාභාෂ සහිත විෂයන් ඉගැන්වීම ආරම්භ කෙරුණි.පියරතන හිමියන්ගේ අපවත් වීමෙන් පසු දොඩන්දූවේ ධම්මසාර හිමියන් මෙහි විද්‍යාලාධිපති බවට පත් වෙන අතර උන්වහන්සේ විසින් "ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාව" යන නාමය වෙනුවට වර්තමානයේ භාවිතා වන පියරතන විද්‍යාලය යන නමින් විද්‍යාලය ඉංග්‍රීසී බෞද්ධ පාසලක් බවට පත් කළේ ය. එතැන් සිට "දොඩන්දූවේ ශ්‍රී පියරතන ඉංග්‍රීසී පාසල" නමින් ප්‍රකට වූ මෙම විද්‍යාලය 20 සියවසේ මුල් හා මැද භාගයේ දිවයිනේ කැපී පෙනෙන පාසලක් වූ බව පැවසේ.එවක පැවති ගාල්ලේ ප්‍රසිද්ධ මෙතෝදිස්ත පාසල් වන රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලය,ඇල්විශියස් විද්‍යාලය මෙන් මෙම විද්‍යාලය ද තරගකාරීව පැවති බව දැක්වේ.දෙමාපියන් තම දරුවන් ඉහත රජයේ ඉංග්‍රීසී උසස් පාසල් 2 වෙත ඇතුළත් කරගත නොහැකි වූ විට සෘජුවම පියරතන විද්‍යාලය වෙත ඇතුළත් කිරීමට උත්සුක වූ බව එකල වාර්තා වේ.පාසල තුල ක්‍රියාත්මක වූ ඉංග්‍රීසී අධ්‍යයාපනය කොතෙකුත් ද කිවහොත් පාසල් කාලය තුල ඉංග්‍රීසී භාෂාව භාවිතා නොකර වෙනත් භාෂාවකින් කතාකිරීම සිදු වුවහොත් අදාළ දරුවන්ගේ දෙමව්පියන්ට සත 40 අමතර දඩයක් පාසල වෙත ගෙවීමට සිදු වූ බවද දැක්වේ.පියරතන විද්‍යාලයෙන් ලැබූ ඉංග්‍රීසි අධ්‍යයාපනය එකල පැවති රජයේ උසස් රැකියා සදහා ඇතුල්වීම උදෙසා බෞද්ධ දරුවකුට ඉහළින් ම ප්‍රමාණවත් විය.<ref>{{cite web |url=http://d-scholarship.pitt.edu/31565/1/Pemarathana%20Dissertation%20April%202017%20%2024%20Final_1.pdf |title=BRINGING THE BUDDHA CLOSER|date=2001 |website=d-scholarship.pitt.edu |access-date=2021-01-11}}</ref> 1880 අගභාගයේ පාසල අභාවයට යෑමක් සම්බන්ධව හා ඒ පිළිබඳව බෞද්ධ ජනතාව දැනුවත් කිරීම පිළිබඳව [[සරසවි සඳරැස]] බෞද්ධ පුවත්පත තුළ පළවූ ආකාරය ද දැකිය හැකි අතර ඉන් ගම්‍ය වන්නේ 1874 පාසල රජය වෙත පවරාගත් නමුත්,පාසල බෞද්ධ වීම නිසාදෝ රජය වෙතින් පාසල වෙත ආපේක්ෂා කල තරම් ආධාර උපකාර නොලැබුණු බවයි. {{Blockquote|තවද මෙම ලක්දිව පිහිටි බුද්ධාගමේ ඉස්කෝලවලින් පළමුවෙන් ආණ්ඩුවේ උදව්පඩි ලැබූ ඉස්කෝලය.මෙම ඉස්කෝලය බව නොමසුරුවම කියයුත්ය.ඒ කාලය තුල මෙකී ඉස්කෝලේ ඉගණගත් තරුණයින්ට 'ඤෙය්‍යත්ථදීපනී' නැමැති ප්‍රකරණයෙන් අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිත කථාව ඉතා මනහර ලෙස ඉගැන්වීමෙන් භාවිතා කරගෙන ආබව එම ඉස්කෝලය පවතින කාලේදී පොහොදිනවල එම විහාරස්ථානයට පැමිණ දෙන පාඩමේදී බොහෝ සමූහයා අහබලා සිටීමෙන් ඉතාමත් විස්මයට පත් වී සතුටු වූවෝය.ඒ කාලය තුල මෙම ඉස්කෝලේ ඉගෙනගත් ළමයි ගණනක්ම ගාල්ලේ කොටුව තුල මහ ඉස්කෝලේ තුන්වෙනි පංතියට ද ඇතුල් වූවෝය.මෙසේ යහපත්ව කාලයක් පැවත ආ මෙම ඉස්කෝලය නටබුන්වේගණ යන බව දුටු අපි බොහෝ කනගාටුවෙන් පසුවන අතර යථෝක්ත මහතුන්ගේ ආධාරය මුල්ව ඉගැන්වීමෙහි දක්ෂවූ ගුරුවර කෙනෙක් මේවර පත්කරගත් බැවින්ද දැනටම ළමයි 80 ක් පමණ දවස් පතා පැමිණෙන බැවින්ද මලානිකව හැකිලී තිබුනු අපේ සිත් නැමැති පද්ම සමූහය මීට ගුරූපදේස දෙන සාමින් වහන්සේ සහිත ආධාර දෙන මහතුන් ගේද ඤාණාලෝකයෙන් මෙවර ප්‍රබෝධ වේයැයි ප්‍රීතියෙමු.මෙවැනි ලෝකාර්ථසාධක වැඩවල යෙදෙන උතුමෝ චිරකාලයක් ආයුරාරොග්‍යාදි සැපතට පැමිනෙත්වා.මෙම පාඨශාලාව පළමුවෙන් අවුරුදු ගණනක්ම හොද අන්දමින් පැවති බව සහ දෙවනු කාලයක් අඳුරේ තිබී ගිය බව ද බොහෝ සමූහයා දන්නා නිසා ඔබ අනගි පත් මගින් ඒ අඳුර දුරලූ බව ලක් වැසියන්ට දැනගැනීම පිණිස මෙම ලියුම ලබන සුමානය තුල නොපමාවම පසිඳු කරවන මෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ,මෙම පාඨශාලාවේ තත්වය දන්නා මමය.<br> 'සරසවි සඳරැස' බෞද්ධ පුවත්පත,1888 මාර්තු මස 17 වෙනි සිකුරාදා කොළඹදීය.2 වෙනි කාණ්ඩය-16 වෙනි පත්‍රය{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981|p=27}}}} පාසලේ උච්චතම අවධිය තුළ පාසල තුළ සිසු සංඛයාව 1000 ඉක්මවූ අතර එය එකල පාසලක් සතු උපරිම ධාරිතාව ද ඉක්මවා යෑමකි.තවද,ඉන්දියානු උපාධිධාරී ගුරුවරුන් ද මෙහි පැමිණ ඉගැන්වීම් සිදු කළ බවට වාර්තා වන අතර ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිම ශිෂ්‍ය බාලදක්ෂ සංගම් වලින් එකක් මෙම විද්‍යාලය සතු වූ බව පැවසේ.ඊට අමතරව දකුණු පළාතේ හොදම විද්‍යාගාරය හා පුස්තකාලය ද එකල පියරතන විද්‍යාලය සතු වූ බවත් එය මෙතෝදිස්ත පාසල් සතු විද්‍යාගාරද අභිබවා තිබුණු බව ද පරමවිඥානාර්ථ සමාගම සහ ප්‍රදේශයේ දානපතීන් නිරන්තරයෙන් පාසල වෙත ආධාර උපකාර කළ බව ද පැවසේ.ඕල්කට්තුමා ද මෙම පාසලට මූල්‍යමය වශයෙන් සහ රසායනාගාර උපකරණ ඇතුළු භෞතික සම්පත් වශයෙන් ද බොහෝ ආකාරවලින් දායක විය.මේ අතරට 1880 දී චිත්‍රපට රෝල් සහිත 8-mm ප්‍රක්ෂේපකයක්(projector) එතුමා පාසලට ලබා දුන් අතර එය ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලද පළමු ප්‍රක්ෂේපකය ලෙස සැලකේ.ඒ වනවිට ලංකාවේ කිසිදු පාසලක අධ්‍යයාපන කටයුතු සදහා තබා කිසිදු රාජ්‍ය ආයතනයක් තුලවත් ප්‍රක්ෂේපණ තාක්ෂණය භාවිතා නොවීය.නමුත් මීට දශක තුනකට පමණ පෙර මේවායේ වටිනාකම නොදන්නා අදාළ බලධාරීන් දකුණු පළාත් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ සහ කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලයේ අවසරය සහ අනුමැතිය ඇතිවම පවත්වන ලද වෙන්දේසියකදී, පියරතන විද්‍යාලයේ හිටපු විදුහල්පතිවරයෙකුම වූ එස්.ආර්. චන්ද්‍රසේන පාසලේ කාමරයක දමා තිබූ භාවිතයට ගත නොහැකි භාණ්ඩ කිහිපයක් විකුණා දමා තිබුණි.ඒ අතර වටිනා කොඩැක් චිත්‍රපට 8 මි.මී. රීල් කිහිපයක් සහිත පළමු ප්‍රොජෙක්ටරය ද විය,එය අසල ආහාර සපයන්නෙකුට ඒ අවස්ථාවේ විකුණා දමා තිබුනේ එහි පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ඓතිහාසික වටිනාකම නොසලකා ය. තවද,හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් තුමා විසින් විදයාලය වෙත පරිත්‍යාග කරන ලද දුරකථයනයක් 1990 දී පමණ අස්ථානගතව තිබෙන අතර එය ලංකාවේ එතෙක් පැවති පැරණිම දුරකථන වලින් එකක් ලෙස ද සැලකේ.<ref>{{Cite news|title=First Buddhist school on verge of collapse: Time ripe to rebuild education|url=https://archives.dailynews.lk/2001/pix/PrintPage.asp?REF=/2010/06/15/fea03.asp|last=Kurugala|first=Priyanka|date=2010-06-15|access-date=2025-08-19|publisher=[[ඩේලි නිවුස් (ශ්‍රී ලංකාව)|Daily News]]}}</ref> ධම්මසාර හිමියන්ගේ අපවත් වීමෙන් පසු උන්වහන්සේට ද කරන ගෞරවයක් ලෙස පාසල "ශ්‍රී ධම්මසාර පියරතන විද්‍යාලය" යන නව නාමය යටතේ ක්‍රියාත්මක විය.බණ්ඩාරනායක ආණ්ඩු සමයේ ඉංග්‍රීසී භාෂාව රහිතව තම මව් භාෂාවෙන් දරුවන් අධ්‍යයාපනය ලැබිය යුතු බවට ගත් ප්‍රතිපත්තිය නිසා පාසල තුළ ක්‍රියාත්මක වූ ඉංග්‍රීසි අධ්‍යයාපනය ද අවසන් වූ අතර 20 සියවසේ අගභාගයේ වනවිට ගාල්ල හා අම්බලන්ගොඩ නගර ආශ්‍රිතව ප්‍රසිද්ධ පාසල් ආරම්භ වීම හා ඒ පාසල් වෙත දරුවන් ඇතුළත් කිරීමට දෙමාපියන් සතුවූ උනන්දුව වැඩිවීම වැනි හේතු මත පියරතන විද්‍යාලය වෙත ඇතුළත් කරනු ලබන සිසු සංඛ්‍යාව ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටුණි.21 වන සියවසේ මුල් භාගය වනවිට පාසලේ සමස්ත සිසු සංඛයාව 120 ට අඩු වූ අතර ඒ සමයේ පාසල තුල ක්‍රියාත්මක වූ උසස් පෙළ පන්ති අකර්මණ්‍ය වී පාසල සාමාන්‍ය පෙළ දක්වා පමණක් ක්‍රියාත්මක මහා විද්‍යාලයක් බවට පත් විණ.තවදුරටත් පාසලේ සිසු ප්‍රමාණය අඩු වූ නිසා 20 වන සියවසේ අග දශකයේ මිශ්‍ර පාසලක් ලෙස ක්‍රියාත්මක කළ මුත් එයින් ද ප්‍රතිලාභයක් නොවීය.පසුව පාසල ප්‍රාථමික විද්‍යාලයක් දක්වා පහත වැටුණු අතර වැසීමට ආසන්න තත්ත්වයට පත්විය.2015 පත් වුණ යහපාලන ආණ්ඩුව සමයේ පාසල නැවත ප්‍රතිව්‍යුහගතකරණ ක්‍රියාවලියක් මගින් සෞභාග්‍යා පාසලක් බවට පත් කළ අතර එහි නිල නාමය ද "ශ්‍රී ධම්මසාර පියරතන සෞභාග්‍යා ප්‍රාථමික විද්‍යාලය" ලෙස ද වෙනස් කරනු ලැබීය.වර්මානය වන විට විදයාලයේ පැරණි ගොඩනැගිලි අභාවයට යමින්,පුරාවිද්‍යා වටිනාකමින් යුතු දේපළ ද දිනෙන් දින විනාශ වී යන බවක් පෙනේ.පාසල ද ක්‍රියාත්මක වන්නේ ළමුන් හා ගුරුවරුන් සීමිත ගණනක් සිටින වැසී යාමට ආසන්න පාසලක් ලෙස වීම කණගාටුවට කරුණකි.<ref>{{Cite news |url=https://www.sundaytimes.lk/171001/plus/a-forgotten-chapter-in-buddhist-education-261597.html |title=A forgotten chapter in Buddhist education |work=The Sunday Times Sri Lanka |access-date=2025-08-19}}</ref> <ref name="SO-2004">{{Cite news |url=http://archives.sundayobserver.lk/2004/12/05/fea04.html |title=The saga of the first Buddhist school |last=Karunadasa |first=W. M. |date=2004-12-05 |work=Sunday Observer |access-date=2025-08-19}}</ref> ==විෂය මාලාව හා අධයාපන ක්‍රමය== ජිනලබ්ධි විශෝධක පාඨශාලාවේ අධයාපන ක්‍රමය එකල පැවති මිෂනාරි අධ්‍යාපනය ක්‍රමය මෙන් හෝ වර්තමානයේ පවතින අධයාපන ක්‍රමය මෙන් නොවී ය.පියරතන තිස්ස මහානායක හිමියන් විසින් අරඹන ලද පාසල්වල එයටම ආවේණික වූ විෂය මාලාවක් සහ අධයාපන ක්‍රමයක් විය.එය සහමුලින්ම බෞද්ධ අධයාපන ක්‍රමයක් වූ අතර එකල සමාජ තත්ත්වය අනුව උගත්,ගුණගරුක දරුවකු බිහිකිරීම මූලික කොට ගෙනම සකස් වූවක් බව පෙනේ.එසේම එදා තිබූ මිෂනාරී පාසල්වල තරගකාරී හා බටහිර අධයාපන ක්‍රමය මෙන් හෝ අද දක්නට ලැබෙන බෞද්ධ පාසල්වල ඇති බෞද්ධ අධයාපනය රහිත තරගකාරී බවින් යුතු අධයාපන ක්‍රමයට ද වඩාත් හාත්පසින් වෙනස් වූවක් විය.එය Journey of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch හි දක්වා ඇත්තේ මෙසේය. <ref name="jstor.org">{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/23730776|jstor = 23730776|title = Cultural RenaissanceA lesserknown pioneer Ven. Piyaratana Tissa Maha Thera: PRESIDENTIAL ADDRESS|last1 = Ariyapala|first1 = M. B.|journal = Journal of the Royal Asiatic Society Sri Lanka Branch|year = 1980|volume = 25|pages = 1–27}}</ref> {{Blockquote|යථෝක්ත පාඨශාලාවේ ස්වසමයානුකූල වචනයන්ගෙන් හා අක්ෂරොච්චාරණය දැනගැනීමට පහසුලෙසද ගලපන ලද පළමුවෙනි පොතක්ද,සංකේෂ සම්බුද්ධ චරිතය සහිත ගිහිගෙයි පිළිපැදිය යුතු ධර්මප්‍රකාශිත ඤෙය්‍යත්ථදීපනී නම් ග්‍රන්ථයක්ද එසේම ප්‍රතිපත්ති ඉගණීමට ජිනධර්මවිකාශිනි නම් කුඩා පොතක්ද යන පොත් තුනක් උභයාර්ථසාධක සමාගමේ නිලධාරීන් වන දොඩන්දූව දොන් දිනෙස් ද සිල්වා වීරසූරිය උපාසක මහතාද එම දොන් ජුවානිස් විමලසූරිය කොන්ස්තාපල් ආරච්චි මහතාද යන ලොකාර්ථකාමී මහතුන් විසින් රුපියල් 800 ක වියදමින් මුද්‍රණය කරවා ස්වකීය පාඨශාලාවේ ඉගැන්වීම පිණිස පරිත්‍යාග කරන ලදින් ඉතිරි පොත් අවශේෂ ලෝකයාගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස විසුරුවා හරින ලදී.{{sfn|Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society|1981|p=24}} }} ===ප්‍රධාන විෂය මාලාව=== # පළමුවන පාඩම් පොත # බුද්ධ වන්දනාව # සරණත්තය දීපනී නම් ග්‍රන්ථය # ජින ධර්ම විකාශිනී නම් ග්‍රන්ථය # සෙය්‍යාර්ථ දීපනී නම් ග්‍රන්ථය # අකුරු ශාස්ත්‍රය පාඨශාලාව තුළ දරුවන්ට අකුරු ශාස්ත්‍රය ඉගැන්වීම හැරුණු විට පියරතන තිස්ස මහා නාහිමිගේ විෂය මාලාවට ගුණාත්මක බෞද්ධ අධ්‍යපන ක්‍රමවේදයක් ඇතුළත් විය. එහි පළමුවරට තිබුණේ "පළමුවන පාඩම් පොත" වන අතර දරුවන් බුදුදහමට ලැදි කිරීම උදෙසා දෙවනුව "බුද්ධ වන්දනාවත්" එක් කර තිබුණි.දරුවන්ට සරණාගමනය හෙවත් තිසරණය සරණයෑමේ ආනිශංස කියා දීම උදෙසා තෙවනුව "සරණත්තය දීපනී" නම් ග්‍රන්ථය ඉගැන්වීම සිදු කෙරිණි. සරණාගමණයේ සිට ප්‍රාණඝාතාදී අකුසල කර්මයන්හි යෙදීමෙන් ලැබෙන කර්ම විපාකයන් දරුවන්ට කියාදීම උදෙසා ද, සිගාලෝවාද සූත්‍රයෙන් දැක්වෙන සතර කර්ම ක්ලේශයන්,සතර අගති ආදිය ද මව්පිය ගුරුවර ආදීන් කෙරෙහි දරුවන් දැක්විය යුතු ගෞරවාදරය ආදියද සරලව විස්තර කර දීම උදෙසා සිව්වනුව "ජිනධර්ම විකාශිනී" නම් ග්‍රන්ථය යොදා ගැනුණි.බුද්ධ චරිතය සවිස්තරව ද,චතුරාර්ය සත්‍යය ආදී ධර්ම විභාගය ද,බෞද්ධ ගුණ ධර්ම වගා කිරීමෙන් මෙලොව පරලොව වැඩ සාදන අයුරුද,තුන් සූත්‍රය හා එහි සරල අදහස් කියාදිම උදෙසා "සෙය්‍යාර්ථ දීපනී" ග්‍රන්ථය ද යොදා ගැනුණි.එකල සමාජ තත්ත්වය මත උගත් හා ගුණගරුක බෞද්ධ දරුවකු බිහිකිරීම උදෙසා මෙම අධ්‍යයාපනය වෙසෙසින් ඉවහල් විය.<ref>{{Cite news|title=The first Sinhala Buddhist school|url=http://www.thesundayleader.lk/archive/20060709/review.htm#The|last=Ratnayake|first=Sunalie|date=2006-07-09|work=The Sunday Leader|access-date=2025-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127212113/http://www.thesundayleader.lk/archive/20060709/review.htm#The|archive-date=2011-11-27}}</ref> ==ජාතික උරුමය හා පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකය== වර්ෂ 2004 දී ජ්‍යේෂ්ඨ මහාචාර්ය ඩබ්ලිව්.එම්.කරුණාදාස විසින් ඇපෑලක් මගින් පාසලේ ඒවන ඒවනවිට පැවති තත්ත්වය රජය වෙත දැනුම් දුන් අතර පාසල "සංස්කෘතික උරුමයක්"ලෙස නම් කිරීමේ වටිනාකම හෙතෙම විවිධ මුද්‍රිත හා විද්යුත් මාධ්‍ය ඔස්සේ නිරන්තර අවධානයට යොමු කලේය.ඒ අනුව මෙම පාසලේ ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සැලකිල්ලට ගත් ශ්‍රී ලංකා රජය,වර්ෂ 2004 දෙසැම්බර් මස 12 වන දින එනම් පියරතන තිස්ස හිමියන්ගේ 178 වන ජන්ම දින සංස්වත්සරය යෙදුණු දින එවකට පැවති ජාතික උරුම සහ සංස්කෘතික කටයුතු අමාත්‍ය [[විජිත හේරත්]] හා එම අමාත්‍යාංශය එක්ව මෙම විද්‍යාලය '''ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික උරුමයක්''' ලෙස නම් කරන ලද අතර වර්ෂ 2006 අගෝස්තු මස 18 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] විසින් පැරණි පාසල් ගොඩනැගිල්ල ඇතුලු ප්‍රදේශය '''පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක්''' වශයෙන් ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය විසින් නිකුත් කළ ගැසට් අංක 1459 යටතේ ප්‍රකාශයට පත් කර සංරක්ෂණය කරනු ලැබීය.<ref>{{Citation |title=Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka |work=Government of Sri Lanka |volume=No. 1459 |publication-date=18 August 2006}}</ref><ref>{{Cite news|title=Over Rs. 440,000 to renovate 1 st Sinhala- Buddhist school|url=https://archives.dailynews.lk/2012/02/02/news40.asp|last=Kurugala|first=Priyanka|date=2012-02-02|work=[[ඩේලි නිවුස් (ශ්‍රී ලංකාව)|Daily News]]|access-date=2025-08-19}}</ref> ==පාසලේ සුවිශේෂත්වය== *ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල වීම (මහාචාර්ය [[ගුණපාල මලලසේකර|ගුණපාල මලලසේකරයන්ට]] අනුව මෙය ලෝකයේ ද ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල වේ)<br> *ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම සිංහල බෞද්ධ පාසල වීම.<br> *ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම බෞද්ධ බාලක පාසල වීම<br> *ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙසත්,ජාතික උරුමයක් ලෙසත් නම් කරන ලද ප්‍රථම හා එකම පාසල වීම.<br> ==පාසලෙන් බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයින් හා පාසල ඇසුරු කළ ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයින්== මෙම විද්‍යාලයේ උච්චතම අවස්ථාව තුල රටට වැදගත් පුද්ගලයින් විශාල ප්‍රමාණයක් දායාද කළ අතර ඒ අතර ආචාර්යවරු,මහාචාර්යවරු,වෛද්‍යවරු,ඉංජිනේරුවරු,පමණක් නොව විදයාඥයන් පවා දායාද කර තිබේ.ඊට අමතරව ජාතික ආගමික පුනර්ජීවනයට සහය දුන් ජාතික විරුවන් බොහෝ දෙනෙක් ද මේ පාසල සමග තම සම්බන්ධතාවන් පවත්වාගෙන ගොස් තිබේ. ===කීර්තිමත් ආදි සිසුවන්=== *දොඩන්දූවේ ධර්මසේන අනු නාහිමි *ටිබෙට් ජාතික එස්.මහින්ද හිමි *පින්නදූවගේ සෑම් ඩී.සිල්වා *මහාචාර්ය එම්.බී.ආරියපාල *මහාචාර්ය ඩබ්ලිව්.එම්.කරුණාදාස *[[සිරිල් පොන්නම්පෙරුම|මහාචාර්ය සිරිල් පොන්නම්පෙරුම]] ===පාසල සමඟ සමීප සබඳතාවක් තබාගත් පුද්ගලයින්=== *දොඩන්දූවේ ශ්‍රී ධර්මසේන විද්‍යාසාගර තර්කපඤ්චානන මහ පඬි *කර්නල් හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට් *අනගාරික ධර්මපාල *මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි *හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමි *පොල්වත්තේ ශ්‍රී බුද්ධදත්ත හිමි ==අමතර ලිපි== *[[ගාල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයේ ආරක්‍ෂිත පුරාවිද්‍යා ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] <!--==උපුටාගැනීම්== ==මූලාශ්‍ර== ==බාහිර සබැඳි== --> ==යොමු== {{Reflist}} ==උපුටා ගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටා ගැනීම්}} ==මූලාශ්‍ර== *{{Cite journal |last=Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society |year=1981 |title=Journal of the Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society |url=https://noolaham.net/project/46/4573/4573.pdf |journal=History |language=en |location=[[කොළඹ]] |publisher=Sri Lanka Branch of the Royal Asiatic Society |publication-date=1981 |volume=XXV |jstor=i23727563 |lccn=76913504}} psjusx39zb5k5h0fvqhmx2t67cfkcye කුරුන්දි රජ මහා විහාරය 0 186854 795191 794837 2026-07-01T16:36:16Z KSLwiki24 70498 795191 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = මුලතිව් කුරුන්දි රජ මහා විහාරය<br>සහ<br>බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = |image = [[File:Kurundi Stupa 1.jpg|thumb|කුරුන්දි ස්ථූපය]] |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|9|06|58.9|N|80|45|44.2|E|display=inline,title}} |map_dot_label = කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = තන්නිමුරුප්පු |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 420 ක් පමණ |height = |builder = [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] |material = කබොක් පාෂාණය |built = ක්‍රි.පූ.109-104<br>(ක්‍රි.පූ.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවනි ලංකාගමනයේ දී වැඩම කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදගතව සැලකේ.<br> ●කුරුන්දි අට්ඨකථා රචනා කළ ස්ථානය ලෙස සැලකේ. |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website={{URL|https://kurundi.lk}} |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 1933.05.12(පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය)<br>2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No 7981 | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කුරුන්දි රජ මහා විහාරය''' හෝ '''කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kurundhi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|குருந்தி ராஜ மகா விஹாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|මුහුදුබඩපත්තුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] කොමලමුනේ මධ්‍යම ග්‍රාම නිළධාරී වසමේ පිහිටි ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.කුරන්දාවශෝක,කුරුන්දපාසක,කුරුන්දචූලක,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දිවේලු,පියන්ගල ප්‍රාචීන විහාරය යන නම් වලින් ද විවිධ මූලාශ්‍ර තුළ හදුන්වා ඇත්තේ ද මෙම විහාරය ම වේ. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම හරහා නෙදුන්කේනි නගරය පසුකර [[මුලතිව්]] දෙසට කිලෝමීටර 6 ක් ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තන්නිමුරුප්පු රක්ෂිතය හරහා කිලෝමීටර 10 ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,මුලතිව්-කෝකිලායි B297 මාර්ගයේ [[මුලතිව්]] සිට කිලෝමීටර 11 ක් පමණ ගමන් කර අලම්පිල් හන්දියෙන් දකුණට හැරී හමුවන 24 වන බලැඇණිය ශ්‍රී ලංකා සිංහ රෙජිමේන්තු මූලස්ථානය අසළින් දකුණු දෙසට ඇති මාර්ගයේ කිලෝමීටර 12 ක් පමණ ගමන් කළවිට හමුවන ප්‍රවේශ මාර්ග පුවරුව දැක්වෙන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ කිලෝමීටර 4 ක් පමණ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 1933 මැයි මස 12 වන දින [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකා ආණ්ඩුව]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් වශයෙන් ද වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින ශ්‍රී ලංකා රජයේ ගැසට් අංක මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් ද නම් කර ඇත.<ref>{{Citation |title=Gazette of the Government of British Ceylon|work=Government of British Ceylon|volume=No. 7981 |publication-date=12 May 1933}}</ref>පුරාවිද්‍යාඥ හෙන්රි පාකර්ට අනුව උතුරු පළාතේ විශාලතම නටඹුන් සංකීර්ණය වන්නේ ද මෙම කුරුන්දාවශෝක විහාරය යි.<ref>{{cite book |title= Ancient Ceylon |author= H.Parker |volume= |language=en |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== [[මහාවංශය]] වැනි වංශකතා හා අට්ඨකතා අනුව [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස මහ රජුගේ]] පුත්‍රයකු වන [[ඛල්ලාඨනාග රජ|ඛල්ලාඨනාග මහ රජ]] (ක්‍රි.පූ.119-103) විසින් ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කුරුඳු රට තුළ කුරුන්දි විහාරය හෙවත් කුරුන්දාවශෝක විහාරය නිර්මාණය කර තිබෙන බව '''"සො ච කුරුන්දපාසකං විහාරඤ්ච අකාරයි"''' යනුවෙන් මහාවංශය තුල විස්තර වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය1_ඤාණානන්ද|2020|p=456}}:තිස්තුන් වන පරිච්ඡේදය,29)ලජ්ජතිස්ස රජුගේ අභාවයෙන් පසු ඔහුගේ මළනුවන් වන ඛල්ලාඨනාග රජු සය අවුරුද්දක් පමණක් රාජ්‍ය කළේ ය. 32)ඒ රජුම කුරුන්දවාසක විහාරයත් කරවීය.තවත් බොහෝ පිනුත් කරගත්තේය.</ref>ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දෙවන ලංකාගමනය වූ නාගදීපයට(නකදිවට-වර්තමානයේ යාපනය අර්ධද්වීපය ඇතුලු දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයට)වැඩම කළ අවස්ථාවේ දී මෙම කුරුන්දි විහාරය සුපුහිටි භූමියට පැමිණිබව ජනප්‍රවාදගතව තොරතුරු පවතින බව මේ ස්ථානය පිළිබඳව මුල්වරට වාර්තා කරමින් උතුරු පළාතේ රජයේ නියෝජිත වූ ජේ.පෙන්රි ලෙවිස් මහතා වාර්තාකර තිබේ.<ref>{{cite book |title= Manual of Vanni Districts(Vavuniya and Mullaittivu),of the Northern Province, Ceylon1895 |author= J.P.Lewis |volume= p.310-312,314 |language=en |isbn = }}</ref> පූජාවලිය,නිකාය සංග්‍රහය ආදී පැරණි සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර තුළ කුරුඳු රට,කුරුඳුගම්මු රට,කුරුන්දක සහ කුරුන්දරට්ඨ යනුවෙන් ද හදුන්වා ඇත්තේ ද කුරුන්දි විහාරය පිහිටි මේ ප්‍රදේශයම බව පැහැදිලි වේ.සිංහලයේ කඩයිම් පොතට අනුව එය කුරුඳුගමු රට යනුවෙන් ද හඳුන්වා තිබේ.<ref group="සවිස්තර">මෙහි කුරුඳු රට යනු කුරුඳු හෙවත් කුරුන්දි නම් ප්‍රදේශය වේ.රට යනු වර්තමානයේ පවතින දිස්ත්‍රික්ක බෙදීම් මෙන් එකල පැවති පාලන ප්‍රදේශ බෙදීම් ක්‍රමයක් විය හැකි බව විද්වත් මතය යි.</ref>අනුරාධපුරයට උතුරින් වූ කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක කුරුඳු රට යනුවෙන් හඳුන්වන බවට ආර්.ඩබ්.ලෙවර්ස් මතයක් ඉදිරිපත් කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=Manual of The North Central Province,government printer,Colombo(1899) |author= R.W.Levers |volume= p.21 |language=en |isbn = }}</ref>නමුත් ඒ මතය වැරදි බවත්,එම ප්‍රදේශය වත්මන් වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටමලෙයි දකුණු කොටස වන බවත් සී.ඩබ්.නිකලස් පෙන්වා දෙයි.කුරුන්දිරට්ඨ යන නාමය වත්මන් කුරුන්තන්ඌර් යන්නෙහි ගැබ්ව ඇතැයි ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite book |title=Historical topography of ancient and medieval Ceylon,Royal Asiatic Society,Colombo (1963) |author= C.W Nicholas |volume= pp.86-87 |language=en |isbn = }}</ref>කුරුඳු රට,පදී රටට ආසන්නව තිබූ බවත් මේ පදී රට යැයි හදුන්වන්නේ වර්තමාන පදවිය ප්‍රදේශය බවත් කඩඉම්පොත් පිළිබඳ විමර්ශනයක් සිදු කළ එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන මහතාගේ අදහස වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කඩඉම්පොත් විමර්ශනය |author= එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධන |volume= p.207 |language=සිං |isbn = }}</ref> කුරුඳු රට යන නාමය ප්‍රදේශය පුරා විසිරී ඇති කබොක් හෙවත් කුරුඳු(කුරුවින්ද) පාෂාණය නිසා ඇති වූ බවට සැලකේ.මෙම කුරුඳු පාෂාණය ද [[රුවන්වැලිමහාසෑයෙහි|රුවන්වැලිමහාසෑය]] අත්තිවාරම සකස් කිරීම සඳහා ද අතුරා ඇති බව '''"තස්සෝපරි ඛරසුදං කුරුවින්දං තතොපරි"'''' යනුවෙන් වංසත්ථප්පකාසිනී මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.<ref>{{cite book |title=වංසත්ථප්පකාසිනී;මහාවංස ටීකාව |author= අකුරුටියේ අමරවංස නා හිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක(2001) |volume= p.411 |language=සිං |isbn = }}</ref>කුරුඳු රටෙහි පිහිටි මෙම විහාරයේ කුරුන්දචූලක/කුරුන්දපාසක නම් පිරිවෙණක් පැවති බවටත් සිංහල ප්‍රධාන අට්ඨකතා තුනෙන් එකක් වන කුරුන්දි අට්ඨකථා එහි දී රචනා වූ බවටත් සැලකේ.<ref group="සවිස්තර">මඩිතියවෙල සිරි සුමංගල පාලි සිංහල ශබ්දකෝෂයට අනුව කුරුන්දි අට්ඨකථාව පිළිබඳව මත දෙකක් සඳහන් වේ.ඉන් එකක් වන්නේ,විනය මහඅටුවාව වන සමන්තපාසාදිකාව සිංහලයට පරිවර්තනය කර ඊට කුරුන්දි අට්ඨකථාව යැයි නම් කළ බව ය.අනෙක් මතය නම්,කුරුන්දිවෙල්ලි මහ වෙහෙරෙහි දී කළ අටුවාව කුරුන්දි අටුවාව යැයි හැඳින්වෙන බව ය.මින් දෙවැනි මතය වඩාත් පිළිගැනෙන මතය ලෙස සැලකේ.</ref>මේ පිළිබඳව සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාවේ මෙසේ දැක්වේ. {{Blockquote |text='''"කුරුන්දිවෙල්ලි විහාරො නාම අත්ථි තත්ථ කතත්තා කුරුන්දීති නාමං ජාතන්ති වදන්ති"''' <br> '''කුරුන්දිවෙල්ලි නම් වූ විහාරයකදී එම කෘතිය රචිත වූ නිසා,ඒ අට්ඨකථාවට “කුරුන්දි” යන නම ලැබුණි. ''' {{smaller |{{smaller|(උපුටාගැනීම:සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතාව}}}}<ref>{{cite book |title=සාරත්ථදීපනී විනයට්ඨකතා ටීකා(1965) |author= (සංස්)බිහල්පොල දේවරක්ඛිත හිමි |volume= p.17 |language=සිං |isbn = }}</ref> }} සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ ද මේ පිළිබඳව සදහන් වේ. <br> {{Blockquote |text='''"සංවණ්ණනං තං ච සමාරහනේතා<br>තස්ස මහාඅට්ඨකථා සරීරං,<br>කත්වා මහාපච්චරියං තථෙව<br>කුරුන්දිනාමාදිසු විස්සුතාසු"''' <br> '''ඒ සංවර්ණනාවද මනාකොට ආරම්භකරන්නා වූ මම,මහ අටුවාව ඒ සංවර්ණනාවෙහි ශරීරයකොට,මහාපච්චරි නම් අටුවාවෙහිද,කුරුන්දි ආදි නම් ඇති ප්‍රසිද්ධ වූ...''' {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාව,පාරාජික කාණ්ඩය-අට්ඨකථාචාර්යය බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිර)}}}} }} මහාචාර්ය ගුණපාල මලලසේකර සඳහන් කරන්නේ සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ නිතර නිතර කුරුන්දි සිංහල අට්ඨකතා ගැන සඳහන් වෙන නිසා එය ප්‍රධාන වශයෙන්ම විනය නීති වලට අදාළව පවතින්නට ඇති බවත් හා විනයධර භික්ෂූන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් රචනා කරන්නට ඇති බවත් ය.<ref>{{cite book |title=ලංකා පාලි සාහිත්‍යය |author= ජී.පී.මලලසේකර |volume= p.6263 |language=සිං |isbn = }}</ref>ඒ පිළිබඳව මෑත කාලීනව නිර්මාණය කළ කුරුන්දි විහාරය වන්දනා කිරීමේ ගාථාවෙද සඳහන් කර තිබේ. {{Blockquote |text='''"ලඞ්කාය උත්තරදිසාය සමුජ්ජලන්තං<br>තං චේතියං ච කුරුවින්දුපලෙහි බද්ධං<br>යස්මිං කුරුන්දිවිනයට්ඨකථා කතා තං<br>වන්දාමි විස්සුතකුරුන්දිවිහාරමග්ගං"''' <br> '''(මම) ලක්දිව උතුරු දෙස මොනවට බබළන්නාවූ,කුරුවින්ද පාෂාණයෙන් බඳනා ලද ඒ සෑය ද,කුරුන්දි නම් (සීහළ) විනය අටුවාව කළ,ඒ අග්‍ර වූ සුප්‍රසිද්ධ වූ කුරුන්දි විහාරය ද වන්දනා කරමි ''' {{smaller|{{smaller|(කුරුන්දි මහ වෙහෙර වන්දනා ගාථාව,කුරුන්දිවිහාරවංසය,2023)}}}} }} පැරණි පාලි මූලාශ්‍ර ග්‍රන්ථ වලට අනුව කුරුන්දි විහාරය හැදින්වීම සඳහා පද කිහිපයක් භාවිතා කර තිබේ.ඒවා නම්, '''කුරුඤ්ඤ,කුරුන්දි,කුරුන්දී,කුරුන්ද විහාර,කුරුන්දචුල්ලක,කුරුන්දන්කුන්දිය,කුරුන්දපිල්ලක,කුරුන්දවාපි,කුරුන්දවාසෝක විහාර,කුරුන්දවේලු,කුරුන්දිවෙල්ලි,කුරුන්දිය විහාර,කුරුන්ද පාසක''' යන සංඥා නාමයන් ය.බුද්ධඝෝෂ මහා ස්ථවිරයන් විසින් රචිත සමන්තපාසාදිකා විනයට්ඨකතාවේ පමණක් කුරුන්දි යන වචනය 102 වරක් සඳහන් වන බව හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි පවසයි.<ref>{{cite book |title=පාලි අට්ඨකථා සාහිත්‍යයෙන් හෙළිවන අවිද්‍යමාන වූ සීහළට්ඨකතා සාහිත්‍යය |author= හත්තොටුවේ ඉන්දරතන හිමි |volume= p.117 |language=සිං |isbn = }}</ref>ඊට අමතරව "කුරුන්දි" යන වචනය කඞඛාවිතරණියේ ද සඳහන් කර ඇතේ අතර ඉන් හා සමන්තපාසාදිකාවේ ද සඳහන් කුරුන්දි යන වචන තුළින් අදහස් කර ඇත්තේ කුරුන්දි අටුවාව බව පෙනේ.<ref>{{cite book |title=කඞඛාවිතරණී(1930) |author= (සංස්)හේමපාල මුණිදාස |volume= pp.111 සහ 140 |language=සිං |isbn = }}</ref>සමන්තපාසාදිකාවේ සහ මනෝරථපූරණියෙහි කුරුන්දකවාසී ඵුස්සමිත්ත නම් තෙර නමක් පිළිබඳව සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=මනෝරථපූරණිය(1945) |author= (සංස්)හේවාවිතාරණ |volume= p.78 |language=සිං |isbn = }}</ref> ඊට අමතරව [[පළමුවන අග්බෝ රජු]] (ක්‍රි.ව.561-595) විසින් මෙම විහාරය තවදුරටත් වැඩිදියුණු කරමින් නැවත කර වූ බවත්,කුරුඳු වැව නමින් වැවක් කර වූ බවත්,ඊට අමතරව තුන් යොදුනක් දුර සහිත පොල් උයනක් ද කරවා පූජා කළ බවත් මහාවංශයේ සඳහන් වේ.ඊටත් අමතරව අස්වැද්දීම උදෙසා මහා සිව නම් කුඹුරු යායක් ද,ආරාමික අතවැසියන් සියයක් ද ලබා දුන් බවත්,විහාරය අසලින් අම්බිලපණ්ණ නම් විහාරයක් හා ඒ නමින් යුතු ගමක් ද නිර්මාණය කර මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාහට ලබා දුන් බව මහාවංශය තුළ වැඩදුරටත් සඳහන් වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=95}}:සතළිස් එක්වන පිරිච්ඡේදය,15)සියලු දෙය සාංඝික වන පරිදි කුරුන්ද නම් විහාරය ද කරවා,එනමින් ම වැවක් කරවා,තුන් යොදුනක් පමණ පළල පොල් උයනක් ද කරවා,16)මහාසිව නමින් කුඹුරු යායක් ද අස්වද්දන්ට ලබා දී ලාභ සත්‍කාර සම්මාන සහිතව ආරාමිකයන් සියයක් ද දුන්නේ ය.17)ඒ විහාරය අසල අම්බිලපණ්ණ නමින් වෙහෙරක් කරවා එනමින් ම යුතු ගම්මානයක් මහාවිහාරවාසී තපස්වී භික්ෂූන් වහන්සේලාට දුන්නේය.</ref><ref>{{cite book |title=සිංහල මහාවංශය, 41 වන පරිච්ඡේදය |author= බෞද්ධ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය,නැදිමාල |volume= p.189 |language=සිං |isbn = }}</ref> පැරණි කුරුඳු වැවෙහි බැම්මට පහළින් [[පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ]] හෙවත් සිරිසඟබෝ රජු (ක්‍රි.ව.246-248) විසින් තවත් විහාරයක් කරවූ බවටත්,ඊට බොහෝ කලකට පසු [[පස්වෙනි දප්පුල රජ]], පළමු රාජ්‍ය වර්ෂයේ (ක්‍රි.ව.965) මෙහි එක් විහාරයක නැවත භික්ෂු සංඝයා නතරකළ බවටත් මූලාශ්‍ර තොරතුරු වන බව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා වැඩිදුරටත් සදහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }}</ref>ඊටඅමතරව,තුන්වන සිරිසඟබෝ හෙවත් හතරවන අග්බෝ රජු (ක්‍රි.ව.662-678) විසින් කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණෙහි ප්‍රාසාදයක් කරවූ බවත්,<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=141}}:සතළිස් සතරවන පරිච්ඡේදය,21)මේ රජු කපුරු පිරිවෙණ ද,කුරුන්දපිල්ලක පිරිවෙණ ද,එසෙයින් ම මහාරාජාගාරයෙහි ද ප්‍රාසාදයක් කරවීය.</ref>[[දෙවන දප්පුල රජ|දෙවන දප්පුල රජු]] සහ රජුගේ සේනා නැමැති රාජමෙහෙසිය විසින් ප්‍රාචීන විහාරය හෙවත් පූර්වාරාමයේ ප්‍රාසාදය පිළිසකර කළ බවත්,ඊට අයත්ව තිබූ උස්විටිගම නිසරුව තිබූ බැවින් එයද සරාසාර කරවූ බවත් මහාවංශයේ දැක්වේ.<ref>{{cite book |title= මහාවංශය 2 |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි |volume= pp.181 |language=si |isbn = 978-955-687-182-1 }}</ref>එහි දැක්වෙන ප්‍රාචීන විහාරය බොහෝ විට පියන්ගල කන්දේ පිහිටි කුරුන්දි ප්‍රාචීන විහාරය විය හැකි බව හෙන්රි පාකර්ගේ මතය වේ.<ref>{{cite book |title= Ancient Ceylon |author= H.Parker |volume= |language=en |isbn = }}</ref>වර්තමානයේ ද මෙම ස්ථානයට "කුරුන්දන්මලේ පියංකල්ලු" යන නමින් හැදින්වේ.එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ට අනුව "පියංගල" යන නම පසුකාලීනව එසේ "පියංකල්ලු" නමින් ව්‍යවහාර වන්නට ඇත.<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.412-416 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref>තුන්වන දප්පුල රජුගේ පුත්‍රයා වන [[තුන්වන මිහිඳු රජ|තුන්වන මිහිඳු රජු]] (ක්‍රි.ව.801-805) තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගම හෙවත් කුරුන්දියට පැමිණ කුරුඳු වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිදුවා රජු විසින්ම ශිලා ලේඛනයක් ස්ථාපිත කළ බවත් එම ශිලා ලේඛනය මඟින් තහවුරු කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central,Central and Northern Provinces,Annual Report 1905 |author= H.C.P.Bell |volume= pp.32-34 |language=en |isbn = }}</ref> දාඨෝපතිස්ස රජු දවස ජේතවන විහාරයට අයත් කුරුන්දචුල්ලක පිරිවෙනේ වැඩසිටි "දාඨාවේධක" නම් භික්ෂුවක් අන්‍ය වූ ප්‍රතිසංයුක්ත වචන ලියා තැබූ බව මහාවංස ටීකාව තුළ දැක්වේ.<ref>{{cite book |title=වංසත්ථප්පකාසිනී,මහාවංස ටීකාව 2001 |author= අකුරටියේ අමරවංස නාහිමි සහ හේමචන්ද්‍ර දිසානායක |volume= pp.123 |language=සිං |isbn = }}</ref> [[පළමුවන විජයබාහු රජ|පළමුවන විජයබාහු රජු]] (ක්‍රි.ව.1065-1120) විසින් සොලී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පරිහානියට පත් වූ කුරුන්දි මහා විහාරය නැවත කර වූ බවත් මහාවංශය තුළ දැක්වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|මහාවංශය2_ඤාණානන්ද|2020|p=289}}:පනස් අටවන පරිච්ඡේදය,58)පණ්ඩුවාපි වෙහෙර,පාඨීන වෙහෙර,රක්ඛචේතිය පබ්බත විහාරය,එසේම මණ්ඩලගිරි විහාරය,මඩුලත්ථ විහාරය ද කරවීය.59)උරුවෙල නම් විහාරය ද දේවනගර විහාරය ද මහියංගණ විහාරය හා සිතලග්ගමක ලෙණත් කරවීය.60)දඹකොළ විහාරය ද එසේම ගිරිහඩු සෑ විහාරය ද කුරුන්දිය විහාරය ද සඳුන්ගිරි විහාරය ද කරවීය.</ref>[[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] පාලන කාලයේ දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණිකයන් වන කාළිංග මාඝ විසින් බඳින ලද කඳවුරු 15 අතරට කුරුන්දිය ද අයත් වූ බවත් එම කඳවුරු [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජුගේ]] සේනාව විසින් මුදවාගත් බව මහාවංශයේ සහ නිකාය සංග්‍රහයේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි |volume= pp.381 |language=si |isbn = 978-955-687-186-9 }}</ref><ref>{{cite book |title=නිකාය සංග්‍රහය(2011) |author= (සංස්)සිරි තිලකසිරි |volume= p.46 |language=සිංහල |isbn = }}</ref><ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.412-416 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref><ref>{{cite book |title= Historical topography of ancient and medieval Ceylon |author= Nicholas C.W. |volume= Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society,New Series(Vol Vi)pp.86-87 |language=en |isbn = }}</ref><ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|සිංහල||407,410පිටු}}83 වන පරිච්ඡේදය: එකල්හි සම්පතින් ප්‍රසිද්ධ වූ පුලස්ති පුරයෙහි ද,කොටුසරගම් හිද,එසේම ගංතලාවෙහි ද,කාකාලය ගම්හි ද,පදී රට ද,කුරුන්දියෙහි ද,මනාමත්හි ද,මාතොට ද,එසේම මන්නාම් පටුනෙහි ද,පුලවෙෂටි නම් තොටද,එසේම වැලිගම ද,මහත් වූ ගෝනරට ද,එසේම ගෝනුසුරට ද, මීපා තොටද,එසේම හුරා තොට ද,මේ ආදී තන්හි කඳවුරු බැඳ බලාත්කාර කොට බොහෝ කල් වසන්නා වූ මාසේන්ද්‍ර,ජයබාහු නම් දෙමළ රජුන් දෙදෙනා ගේ සතළිස් දහසක් වූ ද්‍රවිඩ කේරළ යෝධයෝ කුන්තායුධ ගත් සිංහල යෝධයන් විසින් දැඩිසේ පෙලන ලද්දාහු... {{harvnb|නිකාය_සංග්‍රහය,සංස්.සිරි තිලකසිරි|2011|46පිටුව}}විජයබාහු වත්හිමි නම් මහා රජාණන්ගේ අතිජාත පුත්‍ර වූ ශත්‍රැපංක විශේෂ විශෝෂණ ගරන්මාර්තණ්ඩ මණ්ඩලායමාන වූ ජම්බුණිපුර නිවාසී වූ කලිකාල සාහිත්‍ය සර්වඥ පණ්ඩිත පරාක්‍රමබාහු නම් මහ රජාණෝ සිරිලක රජ පැමිණ අධිකතර රාජාභිමාන උපදවා පොලොන්නරු, පුලච්චේරි, කොටසර, ගංතළා, කවුඩාපුලු,'''කුරුඳු''', පඳිමාන, මතුගොණ, දෙබර පටන, ඌරාතොට, ගොමුඩු, මිපාතොට, මණ්ඩලී, මන්නාරම් ආදී වූ ඒ ඒ ස්ථානයෙහි කඳවුරු බැඳ උන් දෙමළ, මළල, ජාවකාදී වූ සතුරු වියවුල් සන්සිඳුවා, සකල ලංකාතලය හස්තගත කොට, රාජ්‍ය ශ්‍රී විඳිමින්, ශ්‍රී වර්ධනපුරාදී නානා ස්ථානයෙහි විසිතුරු විහාර කරවා මහාසංඝයා වහන්සේ එහි වස්වා, චීවර, පිණ්ඩපාත, සයනාසන, ගිලාන ප්‍රත්‍යය යන සිවුපස දානයෙන් උපස්ථාන කොට වසන්නාහු...."</ref> පසුව පැමිණි [[චන්ද්‍රභාණු]] නම් ආක්‍රමණිකයා ද [[දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජු|දෙවන පරාක්‍රමබාහු රජ]] විසින් මුල් වරට පරාජය කර පළවා හරනු ලැබ දෙවන වර සොළීන් ද,ජාවක මහ සෙනඟක් ද සහිත ව කුරුන්දියේ සිංහල සෙනඟක් ද සහිතව ගොස් යාපහුවේ කඳවුරුලාගත් බව පූජාවලියේ දැක්වේ.<ref group="උපුටාගැනීම"> {{harvnb|පූජාවලිය_සංස්.කිරිඇල්ලේ_ඤාණවිමල_හිමි|1963|පිටුව 802}}​"එකල පෙරවක් පිය රජහුගේ යුද්ධයෙහි පැරද පැලෑ චන්ද්‍රභානු රජු හා ජාවක මහ සෙනග සොළී පාඬින් ගෙන මාවටු බැස '''කුරුඳු''' පදී මානාවතු ගොනදෙබර පටන් ආදි තන්හි සිංහල බලසෙන් ගෙන පෙරලා අවුත්,යාපවු ගල් සිසාරා, අතුරු නොදී කඳවුරු බැඳ මේ වක පෙර වක සේ ආ පසුයෙහි නො යම්හ, මේ තුන් රජය තොපට නො හරිම්හ, දළදා පාත්‍ර ධාතු දෙව, රජ වොටුනු දෙව, රාජ්‍ය දෙව සටන් හෝ කරව යි සැහැසි වහසි කියා කියා යවූහ." </ref> නමුත් ඉතිහාසයේ වසර 21 ක් පුරාවට සිදුවූ දරුණු කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග කොටසට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මේ ප්‍රදේශ ද බොහෝ දුරට ජනශුන්‍ය වූ බව පෙනේ.ඒත් සමඟම මේ පුදබිම් ද වනාන්තරගත විය.<ref>{{cite book |title= මහාවංශය 3 අවසාන භාගය |author= කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි |volume= pp.357-360 |language=si |isbn = 978-955-687-186-9 }}</ref>පසු කාලිනව ලන්දේසී පාලන සමයේ දකුණු ඉන්දියාවේ සිට ලංකාවට වහල් සේවය සඳහා ගෙනෙන ලද වෙල්ලාල දමිළ ජනතාව මෙම ජන ශූන්‍ය ප්‍රදේශවල පදිංචි වීමත් සමඟ බොහෝ පුරාවිද්‍යා ස්ථාන විනාශ වූ බවත් මෙම පුරාවිද්‍යා භූමියෙහි ද ගොඩනැගිලි කඩා බිඳ දමා, ගෙන යා හැකි ද්‍රව්‍ය ඉවත් කර ගෙන ගිය බව යටත් විජිත සිවිල් සේවා නිලධාරියකු වූ අයිරිෂ් ජාතික ජෝන් පෙන්රි ලෙවිස් මහතා 1895 දී සිය A manual of the Vanni District, Ceylon කෘතියෙහි වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.ඇතිව තිබෙන තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගෙන 1933 දී රජයේ ගැසට් අංක 7981 මඟින් මෙම ස්ථානය පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් ලෙස නම් වන්නේ ඒ අනුවය.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.314 |language=en |isbn = }}</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 420 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබේ.ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව්, කුරුන්දි විහාරය ද අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. මෙහි ඇති තවත් විශේෂත්වයක් වන්නේ මෙරට උතුරු ප්‍රදේශයේ වඩාත් ම දුරස්ථ ව පිහිටි පබ්බත විහාරය කුරුන්දි පබ්බත විහාරය වශයෙන් මේ දක්වා වාර්තා වීමයි. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ​​මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයට අනුව, විහාරය තුළ පිහිටා ඇති සියලු ගොඩනැගිලි ‘මුඛ්‍ය’ හා ‘ගෞණ’ යනුවෙන් කොටස් දෙකකට බෙදනු ලැබේ. මුඛ්‍ය හෙවත් ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහකි. ඒවා නම්, චෛත්‍යය (ස්තූපය), බෝධිවේශ්මය (බෝධිගෘහය/බෝධීන් වහන්සේ), ප්‍රතිමාලය (පිළිම ගේ) හා සභා (පෝය ගෙය) යන ඉතා ම වැදගත් පූජනීය ගොඩනැගිලි හතරත්, භික්ෂූන් වහන්සේගේ වාසභවනය වූ ප්‍රාසාධයත් ය.<ref group="සවිස්තර"> ‘ප්‍රාසාදය’ යනු පොදු ව්‍යවහාරයේ යෙදෙන්නක් වුව ද මේ අවස්ථාවේ දී එය විහාරයේ ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් වහන්සේ වැඩ සිටි නේවාසික ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් සැළකීම වඩා සුදුසු වේ.</ref> පබ්බත ආරාමය අයත් වර්ගය අනුව, ඒ ඒ ගොඩනැගිලි පිහිටන ස්ථාන වෙනස් විය හැකි නමුත් ආරාම භූමිය තුළ එම එකිනෙක ගොඩනැගිලි බෙදී විහිදී යන ආකාරය පිළිබඳ පොදු මූලධර්ම ද දැකිය හැකි වේ. වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර කෘතියට අනුකූල ව, විහාරාභ්‍යන්තරයේ පිහිටා ඇති ගොඩනැගිලිවල ස්ථානගත වීම සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ ප්‍රධාන දොරටුව නැතහොත් පිවිසුමේ පිහිටීම හා එහි දිශාගත වීම අනුව ය. ඒ අනුව, ශුද්ධ භූමියට ඇතුළු වන බැතිමතාට පළමුවෙන්ම ඇස ගැටෙන්නේ චෛත්‍යය හා බෝධීන් වහන්සේ යි. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුවේ ඒ ඒ පූජනීය ගොඩනැගිලි විහිදී ඇති ආකාරය නැතිනම් ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී මෙකී ශිල්ප ග්‍රන්ථාගත කරුණු ඒ සඳහා ද පොදු බව තහවුරු වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xliv,xlvi |language=si |isbn = }}</ref> ​පබ්බත වර්ගයේ ආරාම නිර්මාණය කිරීමේ දී මූලික පදනම වන්නේ ‘පූර්වයෙන් අර්ථ දක්වන ලද සැලැස්මක්’ නොමැති නම් ‘මනඃකල්පිත වූ භූමි සැලැස්මකි.’ මෙහි දී අදාළ භූමි මණ්ඩලය කෝෂ්ට හෙවත් කොටු නවයකට නොහොත් 25කට බෙදනු ලැබේ. කෝෂ්ඨ නවයකින් යුතු වාස්තු මණ්ඩලය ‘පීඨ’ නමින් ද, කෝෂ්ඨ විසි පහකින් යුක්ත වාස්තු මණ්ඩලය ‘උපපීඨ’ නමින් ද හඳුන්වනු ලැබේ. මේ වාස්තු මණ්ඩලයක යම්කිසි කෝෂ්ටයක් හෙවත් පරිශ්‍රයක් සාමාන්‍යයෙන් නම් කරනු ලබන්නේ ඊට අධිගෘහිත යැයි සලකනු ලබන වාස්තු දේවතාවාගේ නමිනි.මේ පීඨයන්ගේ මධ්‍ය මණ්ඩලය නිශ්චිත ව ‘බ්‍රහ්ම’ වෙනුවෙන් වෙන් වේ..<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xliv,261 |language=si |isbn =}} </ref> [[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍalaya.jpg|thumb|250px|උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය<ref>{{cite book |title=Comparison of the forty seven "Panchavasa" Monastery Plans with Archaeological Material,Manjusri Vastuvidyasastra |author= M.H.F.Jayasuriya,Leelananda Premathilake and Ronald Silva |volume= Bibiliotheca Zeylanica Series |language=en |isbn = }}</ref>]] ​වාස්තු මණ්ඩලය නියෝජනය කරනු ලබන කෝෂ්ට හෙවත් කොටු ආරාමයට අයත් විවිධ ගොඩනැගිලි සඳහා වෙන් කරනු ලැබේ.උපපීඨ සැලැස්ම අනුව සංවිධානය වූ ප්‍රධාන ආරාම ප්‍රභේදය වන්නේ කුරුන්දි විහාරයෙන් ද නියෝජනය වන හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදයයි. (ප්‍රධාන පිවිසුම යෙදෙන දිශාව අනුව, හස්ත්‍යාරාමයේ තවත් ප්‍රභේද හතරක් හා හස්තිවික්‍රාන්තයේ ප්‍රභේද හතරක් වශයෙන් එකිනෙකට වෙනස් සැලසුම් අටක් පවතී). ඒ අනුව, මෙම විහාර සැලසුමේ දී ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පහ, සිටගෙන සිටින ඉරියව්ව දක්වන විශාල හස්තියෙකුගේ විවිධ අඟපසග පොළොවේ ස්පර්ශ වන ස්ථාන අනුව පිහිටුවා ඇත..<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xlvii |language=si |isbn = }}</ref> ​මේ අනුව, නැගෙනහිර දෙසින් ප්‍රධාන පිවිසුම සහිත හස්ත්‍යාරාම ආකෘතියට අනුව ගොඩනඟා ඇති කුරුන්දි කන්දේ පබ්බත විහාරය ද ඇතුළු ඒ ප්‍රභේදයට අයත් ආරාමයක ඒ එකිනෙක ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ස්ථානගත වී ඇති ආකාරය උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩල අනුව පහත අයුරින් මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර ග්‍රන්ථය තුළ විස්තර වේ. {{Blockquote |text= '''"​පූර්වද්වාරය සහිත හස්ත්‍යාරාමය (පහත සඳහන් අයුරු) සැලසුම් කරනු ලබන්නේ යි. බ්‍රහ්මස්ථානයෙහි සභාශාලාව කරන්නේ යි. විතථයෙහි බෝධිය නියමකරන්නේ යි. ඊශානයෙහි චෛත්‍යය ද, සුග්‍රීවයෙහි ප්‍රතිමාලය ද, රුද්‍රරාජාංශයෙහි ප්‍රාසාදය ද වන්නේ ය. පංචාවාසයෝ (මෙසේ) විශේෂයෙන් (දක්වන ලදහ)."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. 51 |language=si |isbn = }})<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. 51 |language=si |isbn = }}</ref>}}}}}} [[File:Upapīṭha Vastu Maṇḍala of Kurundi Vihara.jpg|thumb|250px|කුරුන්දි පබ්බත විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය තුළ ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි පිහිටා ඇති ආකාරය]] කුරුන්දි විහාරයේ උපපීඨ වාස්තු මණ්ඩලය සලකා බැලූ විට ස්ථූපය "ඊශ" කෝෂ්ටය තුළ ද,බෝධිඝරය "විතථ" කෝෂ්ටය තුළ ද,පිළිමගෙය "සුග්‍රීව" කෝෂ්ටය තුළ ද,උපෝසථඝරය "බ්‍රහ්මා" කෝෂ්ටය තුළ ද හා ප්‍රාසාදය "රුද්‍ර" කෝෂ්ටය තුළ ද පිහිටා ඇත. ===ප්‍රධාන පිවිසුම් පියගැට පෙළ=== කුරුන්දි කන්ද මත පිහිටි පබ්බත විහාරයේ පූජනීය, වන්දනීය වාස්තු නිමැවුම් පිහිටි මැද මළුව දක්වා වූ ප්‍රධාන පිවිසුම කන්දේ උතුරු දෙසින් පැවති බවට විධිමත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සාධක දැකගත හැකි වේ. කබොක් ගල් ප්‍රමුඛ ව කළු ගල් ද යොදාගනිමින් නිමවා පැවතින්නට ඇති මෙම පියගැටපෙළ කන්දේ උතුරු දෙසින් කුරුන්දි වාපි නැතිනම් ආසන්නයේ පිහිටි පෞරාණික වැවේ බැම්මේ දකුණු කෙළවර වෙත යොමු වී පැවත තිබී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.94 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​ ​දැනට මතුපිට පවතින සාධක අනුව වුව අගනා මෙන් ම මනස්කාන්ත වාස්තු නිමැවුමක් වශයෙන් හඳුනාගත හැකි මෙම පියගැට පෙළේ සාධක කන්දේ උතුරු ප්‍රපාතයේ ස්ථාන කිහිපයකින් ඉස්මතු වී ඇති ආකාරය දැක ගත හැකි වේ. එයින් තැන් දෙකක දී පියගැට පෙළේ දෙ පස ස්ථානගත කර පැවති මුරගල් යුගල දෙකක ඉහළ කොටස් දැකගත හැකි වේ. කන්ද පාමුලට ආසන්න ව දැකගත හැකි එක් මුරගල් යුග්මයක් එකිනෙක පරතරය මීටර් 4.5ක් වන සේ පිහිටා ඇත. ඒ තැන් සිට මීටර් කිහිපයක් ඉහළින් පිහිටා ඇති අනෙක් මුරගල් යුග්මයේ පරතරය මීටර් 3.9කි. ​දැනට පොළොවෙන් ඉස්මතු වී ඇති සාධක අනුව මෙම එක් මුරගලක පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 40×16 ප්‍රමාණයේ වන අතර ඒවා කැටයම් රහිත වාම් නිර්මාණ බව පෙනී යයි. අනුරාධපුරය හා තදාශ්‍රිත පබ්බත විහාරාරාමයන්හි දැකගත හැකි එවැනි ආකාර මුරගල් සමඟ මෙම මුරගල් බෙහෙවින් සමපාත වන බව පෙනේ. මෙම පියගැට පෙළේ පඩි, කබොක් ගල් භාවිතයෙන් නිමවා ඇති සෙයක් පෙනී යයි. කෙසේ නමුත් තවමත් පිවිසුම් පියගැට පෙළ කැණීම් කර ඉස්මතු කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.95 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===මාධ්‍යමික මළුව(වන්දනීය මැද මළුව)=== අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ දී වඩාත් ප්‍රචලිත වූ විහාර වර්ගයක් වන පබ්බත විහාරයක පවතින පොදු වාස්තුවිද්‍යා සැලැස්මට අනුගත ව එයට අයත් වන්දනීය වාස්තු නිර්මාණ ඉදිකරනුයේ පරිවාර වාස්තු නිමැවුම් අන්තර්ගත බිම් මට්ටමට වඩා උස් වූ මළුවක් මත ය. මේ මළුව ‘පූජනීය ගොඩනැගිලි අන්තර්ගත මළුව’ හෙවත් ‘මාධ්‍යමික මළුව’ වශයෙන් නම් කළ හැකි අතර ස්තූපය, පිළිම ගෙය, බෝධි වෘක්ෂය හා විනය කර්ම සිදු කළ පෝය ගෙය ඇතුළු පූජනීය ගොඩනැගිලි මෙම පරිශ්‍රය තුළ ස්ථාපිත කර ඇත. ඒ සම්ප්‍රදායට අනුගත ව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයෙත් මැද මළුව ස්ථාපනය කර ඇත. අනුරාධපුරය පැරණි නගරයේ පිටත වළල්ලක ස්වරූපයෙන්,ස්ථාපනය කර ඇති කුරුන්දි විහාරය ඇතුලු බොහෝ පබ්බත විහාරයන්ගේ සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පුරාණ ශිල්ප ග්‍රන්ථ වලට අනුකූල ආකාරයෙන් ඒවා ස්ථාපනය කර ඇති බව හඳුනාගත හැකි ය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.95,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​කුරුන්දි කන්දේ මුදුනේ සිවු දෙසින් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ප්‍රාකාර බඳවා ඒ තුළ සමතලා බිමක් ඇති කොට පූජනීය මළුව සකසාගෙන ඇත. මෙම මාධ්‍යමික මළුව නැගෙනහිර බටහිර දිශානුගත ව සැලකීමේ දී දිගින් මීටර් 120ක් පමණ හා පළලින් මීටර් 100ක් පමණ වේ. පෙර ද දැක්වූ පරිදි මෙම ප්‍රාකාරය විධිමත් ආකාරයෙන් කබොක් ගල් යොදාගෙන කරවා ඇති අතර සාමාන්‍ය උස, තැනක දී මීටර් 3ක් පමණ වන මුත් පොළොවේ පිහිටීම අනුව තැනින් තැනට එහි උස වෙනස් වේ. මෙම පූජනීය නිර්මාණ අන්තර්ගත වූ මධ්‍ය අංගණය සඳහා ඇති ප්‍රමුඛ ප්‍රවේශය මළුවේ නැගෙනහිර ඉමෙන් යොදවා ඇත. එම නැගෙනහිර ඉමේ දකුණු අන්තයේ සිට මීටර් 20ක් පමණ දුරින් මෙම පිවිසුම් පියගැටපෙළ ස්ථානගත කර ඇති අතර මීටර් දෙකක පුළුලකින් යුතු ගල්පඩි 7කින් එම පිවිසුම සමන්විත වේ. ඒ අනුව, මංජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයෙහි දක්වා ඇති ලක්ෂණ අනුව බැලීමේ දී කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද පිහිටි, ප්‍රධාන මළුවේ ප්‍රධාන දොරටු දෙකක් වූ අතර එයින් ප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් මහාද්වාරය නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇති අතර ම උපප්‍රධාන දොරටුව හෙවත් පක්ෂ ද්වාරය(කුඩා දොරටුව) උතුරු දෙසට යොදවා ඇත. මේ අනුව, ප්‍රධාන දොරටුව මෙම ආරාමය වෙත පිවිසීම සඳහාත් පක්ෂ ද්වාරය වන්දනාව අවසන් කර එම මළුවෙන් පිටවීම සඳහාත් භාවිත වන්නට ඇත..<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.97,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව=== කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වන්දනීය මැද මළුවේ ඊසානදිග කෙළවරට වන්නට පිහිටා ඇති මෙම ස්තූපය නටබුන් ව, ස්තූපයක් බව හඳුනාගැනීමට පවා නොහැකි තත්ත්වයෙන් පැවති බව පූර්ව වාර්තා තුළ දැකගත හැකි වේ. මෙම අගනා ස්තූපය 2021 වසරේ දී ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ ශ්‍රම දායකත්වය ඇතිව විධිමත් ආකාරයෙන් කැණීම් කර මතු කර තිබේ. 2023 මාර්තු වන විට මෙම ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අවසන් කර ඇත. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ දැනට දැකගත හැකි වඩාත් වැදගත් ම හා ආකර්ෂණීය ම වාස්තු නිමැවුම වන්නේ මෙම ස්ථූපය යි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.97,3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> කුරුන්දි ස්තූපය කබොක් ගල් භාවිත කර ගොඩනැගූ මෙරට පැරණි ම ස්තූපය වේ.<ref group="සවිස්තර">කෝට්ටේ යුගයට අයත් ප්‍රමාණයෙන් කුඩා කබොක් ස්තූප දෙකක් බැද්දගාන ප්‍රදේශයේ දැකගත හැකි වේ.නමුත් එම ස්ථූප දෙකට වඩා කුරුන්දි ස්ථූපය සියවස් ගණනාවක් පැරණිය.</ref> ඒ අනුව, මෙරට පවතින විශේෂ ස්තූපයක් වශයෙන් මෙය හඳුනා ගැනීමේ වරදක් නැත. පවත්නා තත්ත්වය අනුව විෂ්කම්භය මීටර් 13කට ආසන්න මෙම ස්තූපය මළුව මට්ටමේ දී වටා ප්‍රමාණය මීටර් 40.6කට ආසන්න වේ. පශ්චාත් කාලීන ව නිධන් හොරුන් විසින් මෙම අගනා ස්තූපයේ මුදුනින් හාරා විනාශ කර ඇති බවට සාධක ස්තූපය ප්‍රතිසංස්කරණයට පෙර (2021 සැප්තැම්බර්) දැකගත හැකි විය. දෙමළ ඊළාම් ත්‍රස්තවාදීන් මෙම ප්‍රදේශයේ ක්‍රියාත්මක වූ කාලවකවානුවේ දී මෙම කලාපයේ උසින් වැඩි ම ස්ථානය වූ මෙම ස්තූපයේ මුදුන යුද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා යොදාගත් බවටත් යම් යම් වාර්තා වීම් වී තිබේ. පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් ඉක්බිති සංරක්ෂණයට පූර්වයෙන් මෙම ස්තූපයේ උස ආසන්න වශයෙන් මීටර් 4ක් පමණ වේ. පේසා වළලු සහිත බෝඩම සෙන්ටිමීටර් 260ක් උසකට නිමවා ඇති අතර එයින් අනතුරු ව ස්තූප ගර්භය ගොඩනඟා ඇත. ස්වාභාවික හේතු හා නොමනා මිනිස් කටයුතු නිසා මෙම පූජනීය ස්තූපයේ උපරි කොටසින් සැලකිය යුතු කොටසක් විනාශ වී පවතියි. බොරදම ඇතුළු ස්තූපයේ යම් යම් ස්ථානවල දක්නට ඇති සාධක අනුව, මෙම හුරුබුහුටි අනර්ඝ ස්තූපය හුණු බදාම කපරාරු කර සුදුපිරියම් කර තිබූ බව ද සනාථ වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.103,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Ground plan of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|250px|2021 දී මුල් වරට කැණීම් කළපසු කුරුන්දි ස්ථූපයේ බිම් සැලසුම]] ​ලක්දිව පුරාණ කලා ඉතිහාසය පිළිබඳ ප්‍රාමාණික උගතකු වන, කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ පෙන්වා දෙන ආකාරයට කැණීමෙන් ඉක්බිති අනාවරණය වූ මෙම ස්තූපය මෙරට දැනට පවතින පද්මාකාර හැඩයක් ගන්නා එක ම ස්තූපයයි.එහෙත් එතුමාට අනුව ස්තූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු අතරතුර දී ස්තූපයේ එකී පද්මාකාර ලක්ෂණ විනාශ වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.103, 3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> නැගෙනහිර සිට බටහිර දිශානුගත ව මීටර් 20.7ක දිගකින් හා උතුරේ සිට දකුණු දිශානුගත ව මීටර් 19.4ක පළලින් යුක්ත ව බිම් මට්ටමේ සිට මීටර් දෙකකට ආසන්න උසකින් ස්තූපය පිහිටුවා ඇති ස්ථූප මළුව සකසා ඇත. මෙම මළුව ද කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා ඇත. සාමාන්‍ය දිග පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 35× 32×10 ප්‍රමාණයේ කබොක් ගල් ඒ සඳහා භාවිත කර ඇත. ​මෙම ස්තූප මළුවේ පැති හතර ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම හැඩ ගැන්වූ මනබඳිනා බොරදම් හැඩ හා කැටයමින් අලංකාර කර තිබූ බවට පැහැදිලි සාධක පවතින අතර පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 190ක උසක් දක්වා මෙම සාධක ශේෂයන් දැකගත හැකිය. මෙම පැති හතර ම ආවරණය කරමින් පැරණි ස්තූපයන්ගේ අනිවාර්ය අංගයක් වූ ‘ඇත් පවුරක් හෙවත් හස්ථිවේදියක්’ ද පැවතුණු බවට සාධක පවතින මුත් මේ වන විට එය බෙහෙවින් විනාශ වී පවතියි. කිසිදු අලංකාර අංගයකින් තොර ව පළමු ව ස්තූප මළුව සකසා ඉක්බිති, එයට බාහිරින් මෙම අලංකරණ අංග එකතු කර ඇති බව වාස්තු නිර්මාණකරණය පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැහැදිලි වේ. ඒ බාහිර නවකම්, කාලයාගේ ඇවෑමෙන් එහි මුල් බැඳීම්වලින් දුරස් වී වෙන් වී යන ආකාරය කැණීමෙන් පසු පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.97,3rd and 4th paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Kurundi Stupa after conservation.jpg|thumb|275px|කුරන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]] ​ඉදිකිරීම් සිදු කරන ලද අවධියේ ම ස්තූප මළුවේ මෙම අලංකරණ අංග සියල්ල ම ආවරණය වන ආකාරයෙන් සෙන්ටිමීටර් 2ක් පමණ ඝනකම හුණු කපරාරු මගින් ආවරණය කර අලංකාරය තවත් වැඩි කර තිබූ බවට සාධක වර්තමානය වන විටත් ශේෂ වී ඇති හුණු කපරාරු කොටස් මඟින් පැහැදිලි වේ.​ස්තූප මළුව මතට පිවිසීම සඳහා වන පියගැට පෙළ පිහිටා ඇත්තේ මළුවේ බටහිර ඉමෙනි. ඒ අනුව, ස්තූපය වෙත පිවිසෙන්නෙකු නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ යොමා ස්තූප මළුව මතට පිවිසිය යුතු වේ. සැළකිය යුතු අවස්ථාවන් හි දී මෙවැනි ස්තූප සඳහා පිවිසුම් සතර දෙසින් පැවතියත් මෙම ස්තූපය සඳහා පිවිසුම් ඇත්තේ එකක් පමණි. මෙම ස්තූපය පිහිටා ඇති ස්ථානයේ ස්වභාවයත් පිවිසුම් එකක් පමණක් යෙදීමට අනුබලයක් සපයන්නට ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.99,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​ස්තූපය දෙසට මුහුණ යොමු කරමින් ගල් පියගැට දෙකක් නැඟීමෙන් පසු එකී පිවිසුම දකුණු හා වම් අතට බෙදී වෙන් වී ගමන් කරයි. මීටරයක පුළුලින් යුක්ත ව එක් පසෙකට ගල් පඩි 13කින් සමන්විත මෙම පියගැටපෙළ සෙන්ටිමීටර් 330කින් දිග වන අතර අංශක 30ක පමණ නැඟීමකින් යුක්ත වේ. පියගැටපෙළ තරණය කර සලපතල මළුව වෙත පිවිසිය හැකි වේ. ඒ අනුව, වම් පස පියගැටපෙළ භාවිතයෙන් ස්තූප මළුව වෙත පිවිසෙන බැතිමතෙකුට දක්ෂිණාවර්ත ව ඇවිදිමින්, පුදපූජා කිරීමෙන් අනතුරු ව අනෙක් පියගැටපෙළ උපකාරයෙන් මළුවෙන් බැසිය හැකි වේ. මෙම පියගැටපෙළ ස්ථාපනය කර ඇති ආකාරය අනුව, ස්තූප මළුවට පිවිසෙන හෝ එයින් පිටවෙන අයෙකුට ස්තූපයට පිටු නොපාන ආකාරයෙන් එකී කටයුතු සිදු කළ හැකි ය. ​කබොක් ගල් යොදමින් ස්තූප මළුව සකසා ඇති නමුත් ස්තූපයේ වැලිකොන්දේ සීමාවේ සිට සෙන්ටිමීටර් 75ක් දුරින් ආරම්භ වී සෙන්ටිමීටර් 175ක් දක්වා කලාපය ආවරණය වන සේ ගල්පුවරු අතුරා ඇත. මිහින්තලේ පිහිටි කණ්ඨක චේතිය, කටුසෑය හා ඉඳිකටු සෑය වැනි ස්තූපවලත් මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වන අතර ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 7-8 සියවස් කාලයේ දී නිමවෙන බොහෝ කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණයේ ස්තූපයන්හි ස්තූප මළු මත මෙම ලක්ෂණය දැකගත හැකි වේ.මෙසේ අතුරා ඇති ගල්පුවරු 18 ක් මත යම් දෙයක් ඇඹරීම නිසා ඇතිවන ආවට සලකුණු දැකගත හැකි අතර මෙම ස්තූප වන්දනාවේ යෙදුණු බැතිමතුන් විසින් ඖෂධ හෝ වෙනත් පූජාර්හ දෑ ඇඹරීම නිසා මෙම සලකුණු ඇති වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.99,2nd and 3rd paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Drawing art kurundi stupa.jpg|thumb|275px|සිංහල රජ දවස පැවති කුරුන්දි ස්ථූපය දැක්වෙන උපකල්පිත සිතුවමක්<br>( මහාචාර්ය මාලිංග අමරසිංහ විසින් සිතුවම් කරන ලද )<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.318 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] වැලි මළුව කෙරෙහි අවධානය යොමු කළවිට එහි උතුරු සීමාව පැහැදිලි ව හඳුනාගත හැකි අතර එහි ඉම, ස්තූප මළුවේ මුල සිට මීටර් 3.1ක පුළලකින් යුක්ත ය. මෙම වැලි මළුව මත අවශේෂ ශිලා නිර්මාණ කිහිපයක් ද දැකගත හැකි වේ. ඒ අතර, ස්තූප සෝපානයට(ස්ථූප පඩිපෙළට) ආසන්නයේ ගල්පඩියක් වශයෙන් භාවිතයට ගන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි ගල් පුවරුවක් පවතින අතර මෙහි දිග, පළල හා උස සෙන්ටිමීටර් 110×20×15 ප්‍රමාණයේ පවති. මතුපිට සුමට කර වාත්තු හැඩයෙන් සකසා ඒ වටා ඉමට ආසන්න ව කාණුවක් කපා සකස් කරන ලද ගල් නිර්මාණයක් ද දැකගත හැකි අතර මෙය ප්‍රමාණයෙන් සෙන්ටි මීටර් 50×40×25 පමණ වේ. එමෙන් ම, දිග සෙන්ටි මීටර් 120ක් ද පළල සෙන්ටි මීටර් 38ක් හා උස සෙන්ටි මීටර් 14ක් වන මේ වන විට කොටස් තුනකට කැඩී ගිය ගල් පුවරුවක් ද වැලි මළුව මත දැකගත හැකි තවත් නිර්මාණයකි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.104,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====මල් අසුන==== ස්ථූපයේ සලපතල මළුවට පිවිස දක්ෂිණාවර්තව ඇවිද යාමේදී වයඹ දෙසින් සෙන්ටිමීටර 240ක දිගින් හා සෙන්ටිමීටර 180ක පළලකින් යුතු මෙන්ම සෙන්ටිමීටර 90 පමණ උසකින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර නිමැවුමක් දැකගත හැකි අතර එය මල් ආසනයක් වශයෙන් ස්ථාපනය කරන ලද්දක් ලෙස විද්වතුන් අනුමාන කරනු ලබයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.100,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====යූපස්ථම්භය==== ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර දිශානුගත ව, කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් ව කරවිකඩ ටැඹ හෙවත් යූපස්ථම්භය,ස්ථූපය කැණීම් කිරීමේදී හමු විය. මෙයටම වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ භාවිත වන්නේ ‘ගජස්ථම්භ’ යන නමයි. එයින් ‘හස්තියෙකු බැඳ තබන කණුව’ යන අදහස ජනිත කෙරේ..<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. 1xxiv |language=si |isbn = }}</ref>දිගින් සෙන්ටිමීටර් 160ක් වූ මෙම යූපස්ථම්භය අෂ්ටාකාර හැඩයක් ගන්නා අතර එහි ඉහළ කෙළවර පද්මාකාර ස්වරූපයක් ගන්නා අයුරින් මනරම් ව නිමවා ඇත. මෙම ලක්ෂණය මෙරට අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ පුදබිම්වල පවතින ස්තූප හඳුනාගැනීමේ මූලික නිර්ණායකයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි අතර අනුරාධපුර යුගයේ මධ්‍ය කාලයෙන් පසු ශීඝ්‍ර ලෙස ව්‍යාප්ත වූ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ නියෝජනය මෙයින් නිරූපණය කරනු ලබයි. ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් මෙම ස්තූපය කැණීම් සිදු කරන අවස්ථාවේ දී ස්ථූප මළුව මත වූ වජ්‍රාසනය මත සෘජු ව පැවතිය දී මෙය කැණීම් මගින් හමු විය.මෙහි ඉහළ කොටස හින්දු අන්තවාදී කොටස් විසින් ශිව ලිංගයක් බවට අසත්‍ය තර්කානුකූල රහිත මතවාද ව්‍යාප්ත කිරීමට උත්සාහ කරනු ලැබී ය. නමුත්, පුරාවිද්‍යා සන්දර්භයක් තුළ තබා විග්‍රහ කිරීමේ දී මෙය පැරණි බෞද්ධ වාස්තුවිද්‍යා නිර්මාණය හා සැබැඳි ප්‍රධාන අංගයක් බව කිසි සේත් ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට අවස්ථාවක් නොමැති බව විද්වතුන් පෙන්වා දී තිබේ.එයට හින්දු ආගමික ස්වරූපයක් ආදේශ කිරීමට අවම ප්‍රස්ථාවක් ද නොමැති බව ඓතිහාසික ආගමික වාස්තුවිද්‍යාව තුළින් තහවුරු කරනු ලබයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.100,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====වජ්‍රාසනය==== කොටස් වූ යූපස්ථම්භය හමු වූ ස්ථානයට ආසන්නයේ නොමැති නම්, ස්තූප මළුවේ නැගෙනහිර පෙදෙසේ මධ්‍යගත ව දිග සෙන්ටිමීටර් 260ක් ද පළල සෙන්ටිමීටර් 110ක් හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 20ක් පමණ වන්නා වූ මැනවින් සකස් කළ, එහෙත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් කොටස් තුනකට කැඩී වෙන් වී ඇති ගල් පුවරුවක් දැකගත හැකි අතර මෙය සෙන්ටිමීටර් 55ක් උස වූ ගඩොළු ඝනාකාකාර ආධාරකයක් මත පිහිටුවා ඇත. මෙහි මතුපිට මටසිලිටි ආකාරයෙන් ඔප දමා ඇත. මෙම කදිම ගල් නිමැවුමට ආවරණයක් ද පැවති බවට පුරාවිද්‍යා සාධක පවති. ඒ අනුව, එකී ආවරණය දරා සිටි සෙන්ටිමීටර් 23×13 ප්‍රමාණයේ මීටර් දෙකක උසින් යුතු, මැනවින් සැකසූ ගල්කණු දෙකක් මෙම ගල්පුවරුවේ වම් පසින් සෙන්ටිමීටර් 120ක පරතරයක් ඇති ලෙස දැනටමත් දැකගත හැකි ය. එයට අයත් තවත් එවැනි ගල් කණුවක් මෙම ස්තූපය කැණීම් අවස්ථාවේ දී මෙයින් විතැන් වී ආසන්නයේ ඇති බෑවුමේ රැඳී තිබිය දී සොයාගෙන තිබේ. මෙම නිමැවුම "විදුරසුනක් හෙවත් වජ්‍රාසනයක්" වශයෙන් කිසිදු සැකයකින් තොර ව හඳුනාගත හැකි ය. එනම්, මුල් කාලීන ව බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරූපණය කිරීම සඳහා යොදා ගත් බුද්ධ සංකේත අතරට මෙම විදුරසුන අයත් වන අතර බොහෝ විට බුදුපිළිමය නිරූපණය කිරීමට පූර්වයෙන් බුද්ධ වන්දනා සඳහා බෙහෙවින් ප්‍රකට අනුරුවක් වශයෙන් විදුරසුන හඳුනාගත හැකි වේ. විදුරසුනින්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බුද්ධත්වය නිරූපණය කරනු ලබයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.100,3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Vajrāsana of the Kurundi Stupa.jpg|thumb|225px|ස්ථූප මළුවේ ඇති වජ්‍රාසනය හෙවත් විදුරසුන හා දෙපස ඇති ගල්කණු සහිත වජ්‍රාසනඝරය සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පසු]] පුරාවිද්‍යා හඳුනා ගැනීම් අනුව මෙම ස්ථානයේ දැකගත හැකි බෙහෙවින් ම පැරණි නිර්මාණය මෙම විදුරසුන බව බොහෝ පුරාවිදයාඥයන් පෙන්වා දෙයි. මෙම ස්තූපය හා අනෙකුත් වාස්තු අංග නිමවුණු අවධියට වඩා පැරණි කාලයකට මෙම නිර්මාණය අයත් විය යුතු බව ඔවුන්ගේ අදහසයි. ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පූජනීය වටිනාකම හේතුවෙන් මෙම කුරුන්දි ස්තූපය නිර්මාණය කරන අවස්ථාවේ දී මෙහි ගෙනැවිත් ස්ථාපනය කළ බව සිතිය හැකි වේ.​පසු කාලීන, මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම විදුරසුන මතුපිට යම් විකෘතිතා ඇති වී පවතින බව දැකගත හැකිය. එනම්, යම් කිසි ද්‍රව්‍යයක් ඇඹරීම සඳහා මෙම අසුන භාවිත කර ඇති හෙයින් ඒ මත දළ ආවාට ඇති වී ඇති අතර විවිධ ප්‍රමාණයේ ආවාට 10ක් දක්නට ඇත. පසු කාලීන ව මේ ස්ථානයේ අභයගිරි සම්ප්‍රදායේ ව්‍යාප්තියත් සමඟ බැතිමතුන් විසින් පූජාකර්ම සඳහා ගලගෑම නොහොත් ඇඹරීම සඳහා මෙම ගල් පුවරුව යොදා ගැනීම හේතුවෙන් මේ ලකුණු නිර්මාණය වී ඇති බව විද්වතුන්ගේ නිගමනය වී තිබේ. මුල් කාලීන ව විදුරසුනේ ඇති ආගමික හා පූජනීය වටිනාකම අවම වී ​යාම පෙන්නුම් කෙරෙන අවස්ථාවක් වශයෙන් ද මෙය පෙන්වා දිය හැකි වේ. මෙවැනි ඇඹරුම් නිසා ඇති වූ ආවාට සලපතල මළුවේ ඇති ගල් පුවරු මත ද දැකගත හැකි ය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.101-103 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====පා දෝවනිය==== ස්තූපයට බටහිර දිශාවෙන් තරමක් වම් පසට වන්නට වැලි මළුවේ දිග හා පළල මීටර් 2 බැගින් ද උස සෙන්ටි මීටර් 40ක් ද ගැඹුර සෙන්ටිමීටර් 23ක් ද වූ කබොක් ගලින් සකස් කළ චතුරස්‍රාකාර නිර්මාණයක් දැකගත හැකි වේ. මෙහි මතුපිට හුණු කපරාරු කර තිබූ බවට සාධක ද එය සියුම් ව පරීක්ෂා කිරීමේ දී දැකගත හැකි වේ. ස්තූපය වන්දනා කිරීමේ අරමුණින් ස්තූප මළුවට පිවිසෙන සැදැහැවත් බැතිමතුන්ගේ පාද දෝවනය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ජලය රැස්කර තිබූ නිර්මාණයක් හෙවත් පාද දෝවනියක් වශයෙන් මෙය නම් කළ හැකි වේ. අනුරාධපුර ආදී ප්‍රදේශයන්හි පවතින පුරාණ පූජනීය ස්ථානයන්හි විශේෂයෙන් ම අභයගිරි සම්ප්‍රදායට අයත් පූජනීය ස්ථානයන්හි මෙවැනි ආකාරයේ ගලින් සකස් කළ පා දෝවනි සුලභ වශයෙන් දැකගත හැකි වේ.​මෙම පාද දෝවනියට බටහිර පසින් දිග සෙන්ටිමීටර් 320ක් හා පළල සෙන්ටිමීටර් 310ක් වූ කබොක් ගල් යොදාගනිමින් ම සකස් කළ ඉදිකිරීමකට අයත් පාදමක අවශේෂ ද දැකගත හැකි අතර මෙය කුමක් දැයි නිශ්චය කිරීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට ශේෂ වී නොමැත. එහෙත් ස්තූපය සඳහා පුදපූජා සිදු කරනු ලබන අවස්ථාවන්හි දී ඊට අදාළ පූජාර්හ දෑ තැන්පත් කිරීමට යොදාගත් වාස්තු ඉදිකිරීමක ශේෂ විය හැකි බවට විද්වතුන් මත පල කර තිබේ.නමුත්, මේ පිළිබඳ පැහැදිලි සාධක නොලැබෙන නිසා මෙම නිර්මාණය මෑතක කළ එකක් වීමට ද ඉඩ ඇති බවට සමහර විද්වතුන් මුල් අදහසට විරුද්ධ මතයක් ද පල කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.103,3nd and 4rt paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 80%; width: 100%;" |- |+ style="background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center"|කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව කැණීමෙන් ලැබුණු පුරාවස්තු<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.150-155 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> |- | style="background:#DEB887; text-align:center"|[[File:Kurundi stupa excavation.jpg|200px]]කුරුන්දි ස්ථූපය<br />( පුරාවිද්‍යා කැණීමෙන් පසු දිස්වුන ආකාරය ) | <gallery> File:Artifacts kurundi stupa11.jpg|ස්ථූපයේ පද්ම බොරදම ඊසාන කාර්තුව File:Artifacts kurundi stupa 12.jpg|ස්ථූපයේ නටබුන් වී ඇති හස්ති ප්‍රාකාරය File:Artifacts kurundi stupa15.jpg|කැබලි තුනකට වෙන්ව ඇති යූපස්ථම්භය File:Artifacts kurundi stupa13.jpg|කැබලි වලට කැඩී ඇති විදුරසුන හෙවත් වජ්‍රාසනය File:Artifacts kurundi stupa14.jpg|හුණු දියකිරීම සඳහා යොදාගන්නට ඇති ගඩොළි මගින් සකස් කළ කොටුවක් File:Artifacts kurundi stupa1.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 1 File:Artifacts kurundi stupa2.jpg|පොලොන්නරුව යුගයේ කාසි අංක 2 File:Artifacts kurundi stupa3.jpg|යටත් විජිත යුගයේ කාසියක් File:Artifacts kurundi stupa4.jpg|මැටි බිම් ඇතුරුම් ගල් File:Artifacts kurundi stupa7.jpg|පැතලි මැටි උළු File:Artifacts kurundi stupa6.jpg| පැරණි කම්මල් ඇණ File:Artifacts kurundi stupa 5.jpg|සැරසිලි සඳහා යොදාගත් ගඩොළු File:Artifacts kurundi stupa8.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 1 File:Artifacts kurundi stupa9.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 2 File:Artifacts kurundi stupa10.jpg|විවිධ හැඩැති පුරාවස්තු 3 </gallery> |} ===පිළිමගෙය=== පෝය ගෙයට මීටර් 20ක් පමණ නුදුරින් නිරිත දෙසට නටබුන් 'පිළිම ගෙය' , 'පටිමාඝරය' නැතහොත් 'ප්‍රතිමාගෘහය' පිහිටා ඇත. කබොක් ගල් යොදාගනිමින් නිර්මාණය කළ, දිග මීටර් 26.5ක් ද හා පළල මීටර් 17ක් ද පොළොව මට්ටමේ සිට උස මීටර් 1.2ක් ද වන උස මළුවක් මත මෙම පිළිම ගේ ස්ථාපනය කර තිබේ. බිම්බාලය, ප්‍රතිමාලය, ප්‍රතිමාධාර ආදී විවිධ නම්වලින් හැඳින්වෙන ප්‍රතිමාගෘහය ආරාමයක චෛත්‍ය ළඟට වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වැදගත්කමක් සහිත ගොඩනැගිල්ල වශයෙන් හඳුනා ගැනේ. ​පිළිමගේ සහිත මළුවට පිවිසීම සඳහා එහි නැගෙනහිර දෙසින් පියගැටපෙළ සකසා ඇත. කළුගල් යොදාගනිමින් නිමවා ඇති මෙහි පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 230ක පළලකින් යුක්ත වේ. මෙම පිවිසුමේ සඳකඩ පහණ පැවති ස්ථානයේ එම සඳකඩ පහණ කඩා එතැනින් පසෙකට ඇද දමා නිධන් සොරුන් විසින් සිදු කළා යැයි අනුමාන කෙරෙන මීටර් 1.7ක දිග හා පළලකින් යුතු මීටර් 2.7 ගැඹුරකිනු යුතු වලක් වාර්තා විය.සඳකඩ පහණ, කොරවක්ගල් හා ගල් පඩි කඩා විසුරුවා දමා ඇති ආකාරයක් මුල්වරට පුරාවිද්‍යා කැණීම් සිදු කිරීමේදී වාර්තා විය.කැබලි වන සේ කඩා විසිරුවා ඇති ​සඳකඩ පහණෙහි කොටස් පිළිම ගෙය ආසන්නයේ දක්නට ලැබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.105 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Side elevation plan of the Kurundi image house.png|thumb|275px|ප්‍රතිමාගෘහයේ පැතිකඩ සැලසුමක්( වර්ෂ 2021)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.109 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] [[File:Front elevation plan of the image house of t Kurundi.png|thumb|275px|කැණීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි ඉදිරිපස සැලසුමක්<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.175 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] පවත්නා සාධක අනුව කළුගල් සඳකඩ පහණේ අරය සෙන්ටිමීටර් 90කි. පහණ මැද ඇති නෙළුම් පද්මය, පලා පෙති හා ගිනිදැල් මෝස්තර පමණක් නිරූපණය කර ඇත. කොරවක්ගල් ද කැටයම් රහිත නැමී හා වක සහිත සරල ලක්ෂණ නිරූපණය කරයි. ගල්පඩිවල මුහුණ පෙදෙස කැටයමින් සරසා ඇත. දොරටුවේ ඇති කළුගලින් සකස් කළ කොරවක්ගල හා සඳකඩපහණ සරල ස්වරූපයෙන් නිමවා ඇත්තේ සංකීර්ණ සැරසිලිවලින් තොර ව ය. මෙම පිවිසුමට අයත් දොරටුපාල රූ නැතහොත් මුරගල් මතුපිට ගවේෂණයේ දී වාර්තා නොවී ඇත.​මෙකී පඩිපෙළ හරහා ගමන් කරමින් පිළිම ගෙයට පිවිසිය හැකි වන අතර බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි, ගන්ධ කුටි ආකෘතිය නිරූපණය කරමින් ප්‍රතිමාගෘහ ආකෘතියට ම නිමවා ඇති මෙම පිළිම ගේ දිගින් මීටර් 15.6ක් හා පළලින් මීටර් 8.2ක් වේ. අන්තරාලයට පිවිසෙන ස්ථානයේ තවත් පිවිසුමක් පැවති බවට සාධක පවතින අතර එහි පිවිසුම් ද්වාරයක් වූ බවට සාධක ඇත. මෙහි ගලින් කළ පිවිසුම් ද්වාර උළුවස්සට අයත් උඩළිපත දැකගත හැකි අතර එය මනරම් වාමන රූ හා වෙනත් රූකම්වලින් අලංකාර කර ඇත. මීටර් 7.6ක දිගින් හා මීටර් 4.2ක පළලින් යුත් අන්තරාලයෙහි සැලැස්ම දැනට ශේෂ වී ඇති ගල්කණුවලින් ප්‍රතිනිර්මාණය කළ හැකි වේ. පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී පිළිම ගේ නිමවීම සඳහා මීටර් 2.75 ක උසකින් යුතු දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 26×20 ප්‍රමාණයේ වන ගල්කණු යොදාගෙන ඇති අතර එවැනි ගල්කණු 27ක් මුල් පුරාවිද්‍යා කැණීම සිදු කරන අවස්ථාවේ දී වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.106 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ​පිළිම ගේ ගර්භ ගෘහයේ දිග මීටර් 8ක් හා පළල මීටර් 8.2ක් වේ. පිළිම ගේ බටහිර අන්තයේ මැද කොටසේ දිග, පළල හා ඝනකම සෙන්ටිමීටර් 75×47×25 ප්‍රමාණයේ මල් ආසනයක් තැන්පත් කර ඇති නමුත් එම නිර්මාණය එහි මුල් පිහිටුමෙන් වෙනස් කර ඇති බවක් මුල්වරට කැණීම් කළ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ට නිරීක්ෂණය වී තිබේ.ගර්භ ගෘහයේ පැවති බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ කිසිදු සාධකයක් මතුපිටින් දක්නට නොමැති නමුත් මෙහි හිටි පිළිමයක් වැඩ හිඳි බව සිතිය හැකි අතර එම බුද්ධ ප්‍රතිමාව වටා පැදකුණු කළ හැකි ආකාරයෙන් පිළිමගෙය නිර්මාණය කර තිබූ බව පෙනේ. කබොක් ගලින් කරවූ මළුව මත පැරණි ප්‍රතිමා ගෘහය නිර්මාණය කිරීමට යොදාගත් උළු, ගඩොල් හා ගල්කණු කොටස් විසිරී පවතින ආකාරය ද දැකගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.107,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Reconstructed sketch of the Buddha statue at Kurundi Vihara.jpg|thumb|150px|කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙය කැණීමේදී අනාවරණය වූ බුද්ධ ප්‍රතිමාවේ අවශේෂ අනුසාරයෙන් ප්‍රතිනිර්මිත බුද්ධ ප්‍රතිමා සටහනක්<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.378 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] [[File:Front of the image house of Kurundi.jpg|thumb|275px|කැණීමෙන් පසු පිළිමගෙයි ඉදිරිපස<br>(සංරක්ෂණය කර නොමැත)]] ​ගරු අමාත්‍ය, සිරිල් මැතිව්ගේ කාලයේ දී එනම් 1980 දශකයේ ආරම්භයේ දී හින්දු බැතිමතුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ ඉදි කළා යැයි පැවසෙන හින්දු කෝවිල ද මෙම පිළිම ගේ තුළ ම ඉදි කර පැවති බවට සාධක පවතිි. එයින් පසු වත් 2020 වසරේ දී පමණ නැවතත් මෙම පිළිම ගෙයි පුරාණ පිළිම ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ ම හින්දු ශිව දේවාලයේ ත්‍රිශූල ආදිය ස්ථාපිත කර තිබූ බව ද වාර්තා වී තිබේ. ඒ අනුව මෙම ස්ථානය හින්දු පූජනීය ස්ථානයක් බව පවසමින්, අන්තවාදීන් විසින් මෙම ගර්භගෘහයේ බුද්ධ ප්‍රතිමා ස්ථාපිත ව පැවති ස්ථානයේ මීටර් 2×1.5 ප්‍රමාණයේ බිමක, පෝට්ලන්ඩ් සිමෙන්ති භාවිතයෙන් බිම සකසා ඇති බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ මත පෙර කී මල් ආසනය තබා එය ඔවුන්ගේ පුදුසුන බවට ​පත්කර ඇති අතර ගර්භගෘහයේ පිවිසුම් ද්වාරයේ ගල් කැබැල්ලක් මත තැබූ කොරවක්ගලෙහි ඇත් සොඬය නියෝජනය කරන වටකුරු ගල් කොටස තබා එයට ශිවලිංග නාමාදේශ කොට මෙම පෞරාණික බෞද්ධ පිළිම ගෙය හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමට උත්සාහ කර තිබුණ බවක් පෙනේ.මෑතක් වන තුරු පිළිමගෙයි ගර්භගෘහය ආවරණය වන පරිදි වහලයක් ද කරවා පැවති බව එම ස්ථානයේ දැකිය හැකි මෑත කාලයට අයත් උළු හා ගඩොල්වලින් තහවුරු වෙයි. මෙම පිළිම ගෙයි පවතින සිමෙන්ති වැලි කපරාරුවෙන් සකස් කළ අනුකරණ ගල් කුළුණු ද යොදාගනිමින් හින්දු ආගමික අන්තවාදීන් අනවසර ලෙස පුරාවිද්‍යා ස්ථානය විකෘතිකර තිබේ.වර්තමානය වන විට මෙම අනවසර ඉදිකිරීම් ඉවත් කර ප්‍රතිමාගෘහය පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් කර අවසන් කර බෞද්ධ අනන්‍යතාව තහවුරු කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.107.3rd paragraph,108 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> පිළිමගෙය කැණීම මගින් කවන්ධ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක්,අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක්,බෝධිසත්ව කවන්ධ ප්‍රතිමාවක්,වජ්‍රයක කොටසක්,චක්‍ර සලකුණක් සහ ඊට අමතරව කුඩා ලෝහ මූර්ති කිහිපයක් ප්‍රධාන වශයෙන් හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.155-171 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 80%; width: 100%;" |- |+ style="background:#CD853F; font-size: 100%; text-align: center"|කුරුන්දි විහාරයේ ප්‍රතිමාගෘහය කැණීමෙන් හමු වූ පුරාවස්තු<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.108,156-171 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> |- | style="background:#DEB887; text-align:center"|[[File:Image house of kurundi viharaya.jpg|200px]]ප්‍රතිමාගෘහය<br />(කැණීමෙන් පසු ඉහළ පෙනුම) | <gallery> File:Udalipatha at the image house of the Kurundi.jpg| ඇතුළු පිවිසුමේ උළුවස්සේ ඇති උඩලිපත File:Sandakadapahana of Kurundi Vihara.jpg|පිවිසුමේ ඇති කැබලි කළ සඳකඩපහණෙහි කොටසක් File:Torso Buddha statue kurundi.jpg|කවන්ධ කුඩා හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව File:Standing Buddha statue kurundi.jpg|හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක කොටසක් File:Avalokiteshvara statue kurundi.jpg|අවලෝකිතේශ්වර බෝධිසත්ව ශීර්ෂය File:Bodhisattva statue kurundi.jpg|තවත් බෝධිසත්ව ශීර්ෂයක් File:Torso bodhisattva statue kurundi.jpg|කවන්ධ බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් File:Vajra fragment kurundi.jpg|වජ්‍ර කොටස File:Chakra fragment Kurundi.jpg|පූජනීය චක්‍රය File:Small metal figurine kurundi.jpg|කුඩා ලෝහ මූර්තිය File:Carved stone slab kurundi.jpg|කුඩා කැටයම් ඵලකය File:Bodhisattva torso2 kurundi.jpg|ත්‍රිභංග බෝධිසත්ව කවන්ධය </gallery> |} ===බෝධිඝරය=== ස්තූපයේ සිට මීටර් 60ක් පමණ දුරින් ඊට නිරිත දෙසින් බෝධිඝරය ස්ථානගත වී පවතිී. සමස්ත වශයෙන් සලකා බැලීමේ දී වෘත්තාකාර හැඩයක් ගන්නා වාස්තු ඉදිකිරීමක් වන මෙහි අරය දළ වශයෙන් මීටර් 5කි. මෙම බෝධිඝර ගොඩනැගිල්ල සඳහා වූ පිවිසුම් දොරටුව උතුරු දිශානුගත ව ස්ථාපනය කර තිබෙන අතර ඒ අනුව එය ස්තූපය දෙසට යොමු කර තිබෙන බව දැකගත හැකි වේ. මෙම පිවිසුම සෙන්ටිමීටර් 120ක පුළුලින් යුතු ව ගල්පඩි භාවිතයෙන් සකසා තිබූ බව පවතින සාධක අනුව තහවුරු වේ.​කාලයාගේ ඇවෑමෙන් බෝධිඝරය ආවරණය කරමින් වර්ධනය වී ඇති ගොඩැල්ල උපරිම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 110ක් පමණ උස් වේ.​මෙම ගොඩැල්ලේ මැද සිට මීටර් 2.5ක දුරකින් යුතු ගල්කණු 4කින් සමන්විත පළමු වැනි ගල්කණු පෙළක සහ මධ්‍යයේ සිට මීටර් 5ක අරයක් ඇති වන සේ ගල්කණු 8කින් යුතු දෙවැනි ගල්කණු පෙළක නටඹුන් හඳුනාගත හැකිය. මෙම අවස්ථාවේ දී (2021 දී) මතු කරගනු ලැබූ සාධක අනුව මෙහි වට දෙකක් ඇති ගල්කණුවක් සාමාන්‍ය වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 20×20 ප්‍රමාණයෙන් යුතු අතර ඒවායේ උපරිම උස පොළොව මට්ටමේ සිට සෙන්ටිමීටර් 120කි. දෙවැනි ගල්කණු පෙළින් පිටතට විසිරී ඇති කබොක් ගල් සාධක අනුව මෙම බෝධිඝරයේ පාදම ද අනෙකුත් ගොඩනැගිලි මෙන් ම කබොක් ගල් භාවිතයෙන් ම නිමවා තිබූ බව අනාවරණය වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.109,111_1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Bodhigara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|250px|කැණීම් කිරීමට පෙර කුරුන්දි විහාරයේ බෝධිඝරයේ පැතිකඩ සැලසුමක්(වර්ෂ 2021 දී)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.113 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] ​බෝධිඝරයට බෙහෙවින් ආසන්න ව ඊසාන දෙසින් කබොක් ගලින් නිම කළ මීටර් 3.6ක් දිග සහ මීටර් 2.7ක් පුළුලින් යුතු ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩැති යම්කිසි වාස්තු ඉදිකිරීමක් පැවති බවට සාධක දැකගත හැකි වේ. මෙහි දැනට දැකගත හැක්කේ පාදම පිළිබඳ සාධක පමණක් වීමත් විශේෂත්වයකි. පෙර විස්තර කර ඇති පරිදි ස්තූපය ආසන්නයේ ද මෙවැනි නිර්මාණයක් දැකගත හැකි අතර මෙම වන්දනීය ස්ථානයෙහි කාර්ය හා සම්බන්ධ නිර්මාණ අවයව වශයෙන් සැලකීමට අවස්ථාව පවතින බවත්,ඇතැම් විට මෙය බෝධිඝරයේ කාර්යභාරය හා සම්බන්ධ ඉදි කිරීමක් විය හැකි බවත් විද්වත් මතය වී තිබේ.කෙසේ නමුත් මේ දක්වා බෝධිඝරයෙහි කිසිඳු පුරාවිද්‍යා කැණීමක් සිදුව නොමැත. <ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.111,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===උපෝසථඝරය=== පබ්බත විහාර ආකෘතියේ මැද මළුවේ පිහිටි වැදගත් වාස්තු නිර්මාණ අතර 'පොහොය ගෙය' නැතහොත් 'උපෝසථඝරයට' වැදගත් තැනක් හිමි වේ. සාමාන්‍යයෙන්, භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් සිදු කරනු ලැබිය යුතු පොහොය විචාරීම හෙවත් භික්ෂු විනය හා සම්බන්ධව කටයුතු සිදුකිරීම පෝය ගෙය තුළ සිදු කරනු ලබයි. ඊට අමතර ව, විශේෂ අවස්ථාවන්හි දී භික්ෂූන් වහන්සේ එක්රැස් වන ස්ථානයක් වශයෙන් ද එනම්, සන්නිපාත ශාලාවක් වශයෙන් ද පෝය ගෙය භාවිත කරන්නට ඇත.​ස්තූපයට බටහිර දෙසින් ඊට මීටර් 56ක් පමණ නුදුරින් පිහිටි මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ පිවිසුම නැගෙනහිර දෙසට මුහුණ ලා ඇත. එම පිවිසුමේ වන ගල්පඩි පසින් යට වී පවතින ආකාරය දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව ස්තූපයේ පිවිසුම හා මෙම පෝය ගේ පිවිසුම එකිනෙකට මුහුණ ලා ඇති ආකාරයකින් පවතියි. ආසන්න වශයෙන්, දිග මීටර් 16.5ක් හා පළල මීටර් 9ක් පමණ වන මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සැලසුම ආයත චතුරස්‍රාකාර හැඩයක් ගනී.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.104,2nd and 3rd paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Uposathaghara plan of Kurundi Vihara.png|thumb|275px|කැණීම් කිරීමට පෙර උපෝසථඝරය හෙවත් පෝය ගෙයි පැතිකඩ සැලසුමක් (වර්ෂ 2021 දී)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.106 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] ​වෙනත් ඕනෑ ම පුරාණ විහාරයක දැකිය හැකි පෝය ගෙවල් මෙන් ම මෙම පෝය ගෙය ද විශාල ප්‍රමාණයේ ගල්කණු භාවිතයෙන් නිමවා ඇත. මෙම වාස්තු නිර්මාණයේ සම්පූර්ණ මුල් සැලසුම අනුව, දිගු අතට ගල්කණු 6 බැගින් වන පළල පේළි 4කින් යුතු ව නිමවා තිබූ මෙම ගොඩනැගිල්ලේ මේ වන විට ගල් කණු 13ක් ආරක්ෂා වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. අනෙකුත් ගල්කණුවලට අයත් කොටස් මෙම ගොඩනැගිල්ලට අයත් භූමිය තුළ ම පතිත වී ඇත. මුල් තත්ත්වයෙන් පවතින ගල්කණු 4ක් දැකගත හැකි අතර ඒවායේ මිනුම් අනුව, සෙන්ටි මීටර් 32x35 ප්‍රමාණයේ ගල්කණුවක පොළොව මට්ටම සිට උස මීටර් 4කි. මෙම වාස්තු ඉදිකිරීමේ මධ්‍යයේ පිහිටි ගල්කණුවලට වඩා පිටත වටයේ පිහිටා ඇති ගල්කණු වට ප්‍රමාණයෙන් තරමක් කුඩා ඒවා වේ.​මෙම පෝය ගෙයට අයත් සීමාව තුළ පැරණි ගඩොල් කැබලි මෙන් ම උළු කැබලි ද විසිරී ඇති අතර ඒවා මෙම නිර්මාණය මුලින් පැවති ආකාරය පිළිබඳ අදහසක් ඇති කර ගැනීම සඳහා රුකුලක් සපයයි. ඒ අනුව මෙම ගොඩනැගිල්ලේ වහළය මැටි උළු සෙවිලි කර තිබෙන්නට ඇත. ගොඩනැගිල්ලේ තැන් දෙකක් නිධන් සොරුන් විසින් සිදුකරන අනවසර කැණීම් මඟින් විනාශ කර තිබෙන බවක් වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.104,4th and 5th paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== ප්‍රධාන මළුව හෙවත් ඉහළ මළුව තුල ඇති ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි නටඹුන් වලට අමතරව වෙනත් ගොඩනැගිලි සාධක නටඹුන් විශාල ප්‍රමාණයක් විහාරයේ දෙවැනි මළුව තුළ සහ ඉන් පිටතත් දැකිය හැකි වේ. ====කුරුන්දි විහාරයේ දෙවැනි මළුව==== විහාරයේ උන්නතාංශය වැඩි ම ප්‍රදේශය ආවරණය කරමින් සකසා තිබූ පූජනීය අංගණයේ බටහිර පසින් එහි පැවති ස්වාභාවික පරිසර ලක්ෂණ අනුව යමින් එම ප්‍රදේශයේ බිම් සැලසුම සකස් කර තිබූ බව දැකගත හැකි වේ. ඒ අනුව කබොක් ගල් යොදාගෙන එම මළුවේ සීමා ප්‍රාකාර ඉදිකරවා මෙම දෙවැනි මළුව සකසා ඇති බව ඒ පිළිබඳ සියුම් ආකාරයෙන් විමර්ශනය කිරීමේ දී පෙනී යයි. මිනුම් අනුව පූජනීය ගොඩනැගිලි පිහිටි මැද මළුවට සාපේක්ෂ ව මීටර් 1.5ක් පමණ පහත් වන ආකාරයට මෙම දෙවැනි මළුව සැලසුම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.114,3rd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>​මැද පිහිටි පූජනීය ගොඩනැගිලි සහිත අංගණයේ වයඹදිග අන්තයේ සිට මීටර් 6කට ආසන්න නුදුරකින් දකුණු පසට වන්නට මෙම පහළින් පිහිටි දෙවැනි මළුවේ එක් කෙළවරක් සීමා වන අතර එහි දකුණු කෙළවර පූජනීය අංගණයේ නිරිතදිග කෙළවර දක්වා ගමන් කරයි. අර්ධකවාකාර ස්වරූපයකින් යුතු ව කඳුවැටියේ ව්‍යාප්තියට අනුරූප වන ආකාරයෙන් බටහිර දෙසට තවත් මීටර් 100ක පමණ දුරකට මෙම දෙවැනි මළුවේ ව්‍යාප්තිය පවතියි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.115,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====විහාරයේ පොකුණ==== දෙවැනි මළුවේ පිහිටා ඇති මෙම පොකුණ පිළිම ගෙය යනුවෙන් විස්තර කළ ගොඩනැගිල්ලට බටහිර දිශානුගතව පිහිටා ඇත. පොළොව මට්ටමේ සිට ගැඹුර දළ වශයෙන් මීටර් 5ක් පමණ වේ. නැගෙනහිර හා බටහිර දිශානුගතව දිග මීටර් 35ක් පමණ ද උතුරු හා දකුණු දිශානුගතව මීටර් 23ක පළලකින් ද යුතු මෙම පොකුණ අනුරාධපුර කාල සීමාවට අයත් වෙනත් මෙවැනි පොකුණු හා සසඳා බැලීමේ දී මධ්‍යම ප්‍රමාණය ඉක්මවා යන නිර්මාණයක් වශයෙන් දැක්විය හැකි වේ. මෙම මනරම් පොකුණේ සිවු දෙසට ඇති සීමා ඉවුරු කබොක් ගල් බැඳ මැනවින් සකසා තිබූ බවට සාධක වර්තමානයේ වුව දැකගත හැකි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ වැඩවාසය කළ භික්ෂූන් වහන්සේගේ දෛනික ජල අවශ්‍යතාව සම්පූර්ණ කිරීම පිණිස මෙම පොකුණේ එකතු වී පැවති ජලය භාවිත වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.උල්පත් ජලය නොලැබෙන මෙම පොකුණ සඳහා වැසි සමයේ දී ඉහළ මළුව හා දෙවැනි මළුව වෙත පතිත වන වැසි ජලය මෙම පොකුණ වෙත ඇදී එන ආකාරයේ සැලසුමක් තත් යුගයේ දී පවතින්නට ඇති බවට විද්වතුන් අදහස් පළ කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.114,2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ====වෙනත් ගොඩනැගිලි==== කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ මැද මළුව(ප්‍රධාන මළුව), දෙවැනි මළුව හා ඉන් පරිබාහිර ව කඳු බෑවුමේ විවිධ තැන්වලත් විවිධ ස්වරූපයේ හඳුනානොගත් වාස්තු ඉදිකිරීම් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් පවතින බව වාර්තා වී තිබේ.ඒ අනුව ප්‍රධාන මළුවේ එවැනි ගොඩනැගිලි 5 ක්,දෙවැනි මළුවේ හඳුනානොගත් ගොඩනැගිලි 3 ක් සහ ඊට පරිබාහිරව විහාර භූමිය තුළ හඳුනානොගත් තවත් ගොඩනැගිලි 19 ක් හා එක් කුඩා පොකුණක් වාර්තා වී තිබේ.මෙම වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳ යම්කිසි නිශ්චිත අදහසකට පැමිණීමට තරම් ප්‍රමාණවත් සාධක මතුපිට තත්ත්වය අනුව දැකගත හැකි නොවුණත් විධිමත් ව සිදුකෙරෙන පුරාවිද්‍යා කැණීම් තුළින් වඩාත් ඵලදායී සාධක මතු කර ගැනීමෙන් පසු ඒ පිළිබඳ වඩා පුළුල් අදහසක් ඇති කර ගැනීමට අවස්ථාව පවතියි. සාපේක්ෂ ව කුඩා ප්‍රමාණයේ මෙම ගොඩනැගිලි බොහෝ විට භික්ෂූන් වහන්සේලාට වැඩවාසය කිරීම සඳහා තනවා තිබූ නේවාසික කුටි විය හැකි බවට විද්වතුන් අනුමාන කෙරේ. මෙම ගොඩනැගිලි සියල්ලක ම පාහේ කබොක් ගල් භාවිතයෙන්, භූමියේ ස්වාභාවික ව පවතින බෑවුම පිළිබඳ සැලකිලිමත් වෙමින් ඒවාට අනුකූල ව දිශානුගත කර ඉදිකර තිබෙන අයුරක් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.111-119 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුන්දි වැව=== [[පළමුවන අග්බෝ රජු|පළමුවන අග්බෝ රජු]] විසින් කුරුන්දි විහාරය වැඩිදියුණු කර නැවත ඉදිකරන විට කුරුඳු වැව ඉදිකළ බව මහාවංශයේ සඳහන් වේ.කුරුඳු වැව හෙවත් කුරුන්දි වාපි වර්තමානයේ තන්නිමුරුප්පු වැව බව සී.ඩබ්ලිව්.නිකලස් මහතාගේ අදහස වේ.<ref group="උපුටාගැනීම">{{harvnb|පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය_නිකලස්,සිංහල පරිවර්තනය_සෝමපාලජයවර්ධන|1979|}}:මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ.මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය.මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ.</ref>නමුත් ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා කුරුන්තන් කුළම් සහ තන්නිමරුප්පු කුළම් නමින් ආසන්නව පිහිටි පුරාණ වැව් දෙකක් පිළිබඳව සදහන් කරයි.නමුත් වර්තමානයේ කුරුන්තන් කුළම යනු අතීතයේ දී පළමුවන අග්‍රබෝධි හෙවත් අග්බෝ රජු කළ කුරුඳු වැව විය හැකි බවට තවත් අදහසක් විවෘතව පවතී. {{Blockquote |text='''"පළමුවෙන් කියන ලද ගඟ මිටියාවතේ සිතියම්වල තන්නිමුරුප්පු කුලම් නමින් සඳහන් කර තිබෙන පාළුවට ගොස් නටබුන් වී තිබෙන ඉතා ලක්ෂණ පුරාණ වැවක් ඇත්තේය.මෙම ශක්තිමත් පුරාණ කර්මාන්තයෙහි බැම්ම,උතුරු දකුණු දෙසට පිහිටා තිබේ.නමුත් දැනට එය දියපාර දෙකකින් නරක අන්දමට කැඩී දියකඳ දෙක මනල්ආරු නමින් එකක් වී,දියබෑවුමේ ප්‍රධාන ගංගාව දියකඳ වැඩි කරන්නේ ය.''' '''දැනට වැව් බැම්ම සහ පුරාණ කුඹුරුත් ඇතුළුව,වැව පිහිටි බිම මුළුදා ම ඝන කැලෑවෙන් සහ මූකලානින් වැසී තිබේ.ඉතාම මෑත කාලයක් වනතුරු ඊට ආසන්න භූමි ප්‍රදේශය එහෙම පිටින් ම වන ගත වෙන්ට හැර ඒ සම්බන්ධව කිසිවෙක් කිසිවක් නොදැන සිටියෝ ය.මෙයාකාරයෙන් පුරාණ වටිනා දේපලක් නොපෙනී සැඟවී තිබුන බව පෙනේ.''' '''තවත් කරුත්ත කුලම් නම්ලත් පුරාණ වැවක් හැතැප්ම බාගයක් පමණ උතුරින් ඊසාන දෙසට පිහිටා තිබේ.එය සාදා තිබෙන්නේ කුඩා මිටියාවතක් මැදින් ගලා යන,වාන්ආරු නම්ලත් ශාඛා දියපාරක් හරහා බැම්මක් බැඳීමෙන් ය.මෙයාකාරයෙන් කුරුන්ත කුලම සහ තන්නිමුරුප්පුව,ඊට යා වූ මිටියාවත් තුනේ ම දිය ගලායෑම හරස් කප්නනේ ය.''' '''නමුත් මේ පුරාණ වැව් දෙකේ පවතින අගය තවත් කරුණකින් වැඩිපුරද උසස් කරන්නේ ය.වැවෙන් ඉතිරී යන මහත් ජලයෙන් කොටසක් කඳුවැටිය හරහා,යාව තිබෙන ජලාසයට ගෙනයනු සඳහා තන්නිමුරිප්පු වැව් බැම්මේ කෙළවර පසුකොට අඩි විස්සක් පළලැති ජඹුර ඇළක් කපා තිබෙන බව පෙනේ."''' {{smaller| {{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }} }} }} හෙන්රි පාකර්ට අනුව නයාරු නිම්නය හරස් කර බැඳි මහා ජලාශය තන්නිමුරුප්පුව බවත්,ඉන් සැතපුම් දෙකක් ඊසාන දෙසින් කුරුන්දිකන්ද(කුරුඳුමලේ) අසල පිහිටි වැව කුරුන්දන්කුලම් බවත් ය.තන්නිමුරුප්පුව යන දෙමළ වචනයේ සිංහල අර්ථය වන්නේ දියකඩනය යන්නයි.ඔහුට අනුව තන්නිමුරුප්පුව වැව පාකර් එහි යෑමට පෙර වන්නියේ සහකාර නියෝජිත එස්.හෝටන් සොයාගන්නා තෙක් මුළුමනින්ම මිනිස් වාසයෙන් තොර විය.පාකර් විසින් කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති කුඩා වැවට කුරුන්දන්කුලම ලෙස එම නම ලබා දී ඇත්තේ වැව් බැම්ම අසල තිබූ ශිලා ලේඛනයක වැවට පහළ ජනාවාස ප්‍රදේශය "කුරුන්ගම" ලෙස හඳුන්වා තිබූ බැවිනි.එහි දෙමළ පරිවර්තනය "කුරුන්තන් ඌර්" ය..<ref>{{cite book |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume=p.449 |language=en |isbn = }}</ref><ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.216 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Naga muragala kurundi.jpg|thumb|275px|තන්නිමුරුප්පු වැව අසලින් හමු වූ පෙන 5 ක් සහිත නාග රුව දැක්වෙන ඵලකය<br>(මෙම ඵලක වාරි කර්මාන්ත වර සලකුණක් ලෙස අතීතයේ භාවිතා වූ බවට විශ්වාස කෙරේ)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.202 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] පාකර්ගේම සටහනක දක්වා ඇත්තේ ගොවිතැන් කටයුතු වලට වඩා අසල විහාරයේ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සහ වැව් බැම්මට පහළ ජනාවාසයේ දෛනික අවශ්‍යතා සඳහා යොදා ගැනීමට " කුරුන්දන්කුලම " ලෙස ඔහු විසින් හදුන්වනු ලබන විහාරය අසල කුඩා වැව තනා ඇති බවයි.<ref>{{cite book |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume=p.448 |language=en |isbn = }}</ref> වර්තමානයේ කුරුන්දන්කුලම ලෙස හදුන්වන කුඩා වැව පිහිටා ඇත්තේ තන්නිමුරුප්පුව වැව හෙවත් පැරණි කුරුන්දි වැවට ඉහළ ඉන්නතාංශයක බැවින් තන්නිමුරුප්පුවේ සිට කුරුඳු විහාරයට හෝ ඒ අසල කුරුඳුගමට ජලය රැගෙන යාමට නොහැකි බවත් මේ නිසා කුරුන්දි විහාරයේ සහ කුරුඳුගම ජනතාවගේ ජල අවශ්‍යතා සැපිරීමට එය ආසන්නයේ සාපේක්ෂව කුඩා වැවක් නිර්මාණය කරන්නට ඇති බවත් පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයන්ගේ මතය වී තිබේ. පුලේන්ද්‍රන් නේසන්ට අනුව පාකර් විසින් කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කළ වැව ප්‍රදේශවාසීන් හඳුන්වන්නේ විලාතිකුලම් ( දිවුල්වැව ) යන නමිනි.කුරුන්දි කන්ද අසල ඇතැයි කියවෙන කුඹුරු ඉඩම්වලට ඔප්පු තිබෙන බවත් ඒවායේ මෙම කුරුන්දන්කුලම වැව හදුන්වා ඇත්තේ විලාතිකුලම් යනුවෙන් බවත් ඔවුන් දක්වා ඇත.මේ අනුව වැලිඔය නිම්නයේ (තන්නිමුරුප්පු) වැව් බැම්මේ සිට නයාරු කලපුව තෙක් අක්කර 12,000 කට වැඩි භූමි ප්‍රදේශයක් යල-මහ කන්න දෙකෙහිම වගා කිරීමට හැකි වන සේ සිදු කළ මහා වාරි නිර්මාණය පළමු වැනි අග්බෝ රජු කරවූ කුරුන්දි වැව ලෙස හදුනා ගැනීම වඩා තාර්කික බව විද්වත් මතය වී තිබේ.සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ අදහස ද වන්නේ පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දවාපිය නම් දැන් තන්නිමුරුප්පු වැව බවයි.<ref>{{cite book |title=මෑත යුගයේ සභ්‍යත්වය (1972) |author= සී.ඩබ්.නිකලස් |volume=I කාණ්ඩය, I භාගය |language=si |isbn = }}</ref>පාකර් කුරුන්දන්කුලම ලෙස නම් කර ඇත්තේ නියම කුරුන්දි වැවේ ( තන්නිමුරුප්පු වැවේ ) සිට කිලෝමීටර දෙකක් පමණ ඊසාන දිගින් කුරුඳු විහාරය අසබඩ පිහිටි පියංගල හෙවත් විලාතිකුලම් වැව ( දිවුල් වැව) යි.පදවිය වැවෙන් දියවර ලබන මා ඔය නිම්නය "පදී රට" ලෙස හැදින්වූවා සේ,කලා වැවෙන් දියවර ලබන කලා ඔය නිම්නය "කලා ගං රට" ලෙස හැදින්වූවා සේ,පළමු වැනි අග්බෝ රජු කළ කුරුන්දි වැවෙන් ( තන්නිමුරුප්පු ජලාශයෙන් ) දියවර ලබන වැලිඔය නිම්නය කුරුන්දි රට ලෙස ගැනීම නිරවද්‍ය බව විද්වතුන් සනාථ කර තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume=p 217,218 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුන්දි වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි විහාර නටඹුන්=== කුරුන්දි විහාරය යන්නෙන් හැඟෙන පැරණි බෞද්ධ වාස්තු නටබුන් හා මානව ජනාවාස සාධක මෙන් ප්‍රමාණයක් සංකේන්ද්‍රණය වූ බිමේ තවත් වැදගත් බිම් කොටසක් වශයෙන් පුරාණ කුරුන්දි වැවට ඉදිරියෙන් ව්‍යාප්ත වූ නටබුන් කලාපය හඳුනාගත හැකි වේ. කුරුන්දි පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ විවිධ විද්වතුන්ගේ වාර්තා, මේ වන විට දැකගත හැකි විවිධ ආකාරයේ වාස්තු නටබුන් හා වෙනත් පුරාවස්තු වැනි දේවල් පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීමේ දී මෙම කලාපයේ පවතින සාධක මෙන් ම මෙම කලාපය බෙහෙවින් ම වැදගත් බිම්කඩක් වශයෙන් දැකගත හැකි වේ. නමුත් වළක්වාගත නොහැකි හේතු කිහිපයක් පුරාණ කාලයේ සිට ( අවම වශයෙන් කුරුන්දිවාපියේ වැව් බැම්ම බිඳී යාමෙන් පසුව හා මෙම ස්ථානය නටබුන් ස්ථානයක් වීමෙන් අනතුරුව ) මෙම බිම් පෙදෙසේ ඇති වූ හුදකලා බවත් නොසලකා හැරීමත් මෙන් ම කලින් කලට සිදුවූ ජලයෙන් යට වීම් හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් ම පොළොවට යට වී ඇත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.120 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> කුරුන්දි විහාර සංකීර්ණයේ දැකගත හැකි වඩාත් පෞරාණික නිර්මාණ වැව් බැම්මට පහළ කොටසේ ඇති බව මූලික නිරීක්ෂණ අනුව වුවත් පැහැදිලි වන අතර සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රයේ දැක්වෙන ආකාරයේ වඩාත් පැරණි නිර්මාණ මෙම බිමේ පිහිටා තිබෙන්නට ඇත. වඩාත් කතාබහට ලක්වී ඇති කුරුන්දි විහාර පුවරු ලිපිය වුව මෙම කලාපයේ ම පවතින පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ පිහිටුවා තිබුණි. ඒ අනුව විහාරයක් හා සම්බන්ධ සම්පූර්ණ විහාර වාස්තු නිර්මාණ මෙම බිමේ පැවති බවට සාධක පවතියි. නමුත් පසු කාලීන මිනිස් කටයුතු හේතුවෙන් මෙම අනුරාධපුර යුගයට අයත් වාස්තු නිර්මාණ අතුරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් දැනටමත් විනාශ වී ඇත. නමුත් පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී විහාර සංකීර්ණයක් හා සම්බන්ධ ස්තූප පාදම් කිහිපයක්, පිළිම ගෙවල් පාදම්, නේවාසික ගෘහ, වෙනත් වාස්තු නිර්මාණ මෙන් ම හා පොකුණු පිළිබඳ මූලික සාධක මෙම කලාපයෙන් නිශ්චිත ව අනාවරණය වේ. මෙම වාස්තු නිර්මාණයන් පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේ දී නිසැක වශයෙන් ම මෙම නටබුන් සියල්ල ම පාහේ බෞද්ධ ආගමික වාස්තු නිර්මාණ වන බව හඳුනාගෙන තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.121 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Muragal kurundi vihara 1.jpg|thumb|275px|කුරුන්දි විහාරය අසල ඇති වැවෙහි වැව් බැම්මට පහළින් හමු වූ පැරණි මුරගලක්]] තදාශ්‍රිත ජනයාගේ නොවිධිමත් කෘෂි භූමි ව්‍යාප්තිය හේතුවෙන් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු විසිරී ඇති බිම් ද අතික්‍රමණය කරමින් ඒවා වගාබිම් වන බව දැකගත හැකි වේ. ඒ නිසාත් මිනිසුන් විසින් සිදුකරනු ලබන විවිධ නොමනා ක්‍රියා හේතුවෙනුත් මෙම කලාපයේ පුරාවස්තු බෙහෙවින් තර්ජනයට ලක් ව පවතියි. ඊට අමතර ව හඳුනාගත හැකි ආකාරයෙන් කුරුන්දි ජනාවාස කලාපය වෙත ඓතිහාසික යුගයේ දී ආක්‍රමණ එල්ල වූ අවස්ථාවන්හි දී ද සෘජු ව මෙම කලාපයේ පැවති නිර්මාණ සංහාරයකට බඳුන් වූ බව විද්වත් මතය වී තිබේ. පසු කාලීන ලේඛකයින් විසින් දක්වා ඇති නන්දි රජු දැක්වෙන ගල් නිර්මාණය ද මෙම කොටසේ පැවති බව ද ඒ දක්වා ඇති විස්තර අනුව අනුමාන කළ හැකි වේ.​කුරුන්දි පැරණි වැවත්, කුරුන්දි ගමත් වෙළෙඳ, කාර්මික කලාපයත් සමඟ සමීප වශයෙන් සම්බන්ධ වී පැවති මෙම විහාරස්ථානය පුරාණ කුරුන්දි ක්ෂේත්‍රයේ කේන්ද්‍රීය බිමක් වූ බව මේ දක්වා සිදු කර ඇති පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ මඟින් පැහැදිලි වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.122,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුඳුගම පැරණි ගල් පාලම=== කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දේ, උතුරු අන්තයේ පාමුල පුරාණ කුරුන්දි වැව පිහිටා ඇති අතර මෙම වැරි කර්මාන්තය වර්ෂ 2010න් පසු කාලයේ දී විශාල කර, නවීකරණය කර තිබේ. කුරුන්දි ගම සිට කුරුන්දි කන්දේ විහාරය දක්වා වූ මාර්ගයක් මෙම පුරාණ වැවේ බැම්ම මතින් ගමන් කළ බව පවතින සාධක හා පුරාවිද්‍යා නටබුන්වල විසිරීම අනුව පැහැදිලි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ ප්‍රධාන නටබුන් පිවිසුම් පඩිපෙළ දැනට ද මැද මළුවේ සිට උතුරු දෙසට ගමන් කර වත්මන් කුරුන්දි වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවර හා සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව කුරුන්දි වැවේ බැම්ම මතින් මීටර් 1,200ක් පමණ ගමන් කළ විට එහි උතුරු කෙළවර පිහිටි වැවේ පිටවාන අසලට පිවිසිය හැකි වේ. මෙම වානේ උතුරු කෙළවරේ සිට මීටර් 170ක් පමණ උතුරු දෙසට වන්නට මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ නටබුන් පිහිටා ඇත. නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ස්ථාපිත කර ඇති මෙම ගල්පාලම, පුරාණ වැවෙහි සිට ගලා ගිය ඇළ මාර්ගයක් හරහා පිහිටුවා පැවති අතර එය යටින් ගලා යන ඇළ මාර්ගය එතැනින් සිට තවත් මීටර් 25ක් පමණ උතුරු දෙසට ගලා ගොස් නැගෙනහිර සිට බටහිර දිගානුගත ව ගලා එන ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගය හා සම්බන්ධ වේ. මේ පිහිටීම අනුව මෙකී ප්‍රධාන ඇළ මාර්ගයෙන් මෙපිට හා පුරාණ කුරුන්දි වැව් බැම්මෙන් ඉදිරිපස හෙවත් නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි කලාපය (එනම් එක්තරා ආකාරයකට වැව් බැම්මේ දකුණු ඉවුරු කලාපය අතර) බිම් සම්බන්ධයක් ගොඩනැගීම මෙම ගල් පාලමේ යෙදීමේ අරමුණ වූ බව පැහැදිලි වේ. ලංකා මිනුම් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් 1936 වසරේ දී සංස්කරණය කරන ලද 1:63,360 මුලතිව් සිතියමේ දැක්වෙන අන්දමින් කුරුන්දන් කුලම වැවේ උතුරු පසින් එයට ආසන්න ව පිහිටා ඇති මලවරායන් කුලම නම් කුඩා වැවේ සිට කුරුන්දි වැව දක්වා ජලය ගෙන ඒමට ඇළ මාර්ගයක් පැවත ඇත. ඒ අනුව, මෙම ගල් පාලම එම ඇළ ඔස්සේ තිබූ බව සිතියම අනුව පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.125,126 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> පොදුවේ සලකා බැලීමේ දී මීටර් 16ක් දිග හා මීටර් 7ක් පළල් වූ බිම් වපසරියක මෙම කුරුන්දිගම ගල්පාලමේ නටබුන් විසිරී පවතියි. දැන් පවතින සාධක අනුව, මෙම ගල් පාලම අවම වශයෙන් මීටර් 10කට වඩා දිගින් යුක්ත ව පවතින්නට ඇත. මෙහි පළල මීටර් 3ක් පමණ බව සැලකිය හැකි ය. වර්තමානයේ පවතින තත්ත්වය අනුව, මෙම ගල්පාලම නිමකිරීම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්කණු හා ගල් පුවරුවලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් අස්ථානගත ව ඇත. මෙම ගල්පාලම සඳහා යොදාගෙන තිබූ ගල්පුවරුවලින් සමහර ඒවා වෙනත් ඉදිකිරීම් සඳහා පශ්චාත් කාලීන ව විතැන් කර ඇති බව සිතිය හැකි ය.වර්තමානයේ පාලමට උතුරු දිගින් පිහිටි ඇළ මාර්ගය හරහා ට්‍රැක්ටර් ගමන් කිරීමට පහසු කර ගැනීම සඳහාත් මෙම නිර්මාණයට අයත් ගල්කණු ගෙන ගොස් දමා ඇති බව දැකගත හැකි වේ.​දැන් පවතින සාධක අනුව බැලීමේ දී ගල්පාලම පිහිටුවීමට යෝග්‍ය ආකාරයෙන් කුරුඳු වැවේ පිටවානෙන් ගලා එන ජල මාර්ගයේ අදාළ ස්ථානයේ ඉවුරු දෙපස ගල් ආදිය යොදා බිම සකස් කිරීමෙන් පසු මෙම ගල්පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. සරල ව බැලීමේ දී ඉවුරු දෙපස විධිමත් ව සැකසීමෙන් පසු ඒ මත හා ඇළ තුළ විධිමත් ව පිහිටුවූ ගල්කණු උඩ හරස් අතට කෙටි ගල්පුවරු යොදා ඒ මත දික් අතට වඩා දිග ගල්පුවරු යොදා සම්බන්ධ කරමින් මෙම ගල්පාලම නිමවා ඇත. ඒ අනුව ගල් පාලමේ පළල් අතට සෙන්ටිමීටර් 130ක පරතරයක් ඇති වන ආකාරයෙන් ගල්කණු දෙක බැගින් ස්ථාපිත කර දිගු අතට මීටර් 2ක පරතරයකින් යුතු ව ගල්කණු පේළි හතරක් ස්ථාපිත කර තිබේ. ගල්පාලම නිර්මාණ අවධියේ දී මෙම ගල් කණු 8 මත හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු මත පාලම ස්ථාපිත කර ඇත. දැන් පවතින සාධක අනුව මෙම කෙටි ගල් කුලුනක උපරිම උස සෙන්ටිමීටර් 150ක් පමණ වන අතර ඒ කණුවක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 30x24 ප්‍රමාණයේ ඒවා වේ. මෙම ගල් කණුවල ඉහළ කෙළවර සෙන්ටිමීටර් 6x6 ප්‍රමාණයේ කුඩුම්බි යොදා ඇත්තේ ඒවා හා හරස් අතට සම්බන්ධ වන ගල්පුවරු ශක්තිමත් ආකාරයෙන් ගල්කණු හා බද්ධ කිරීම සඳහා බව විද්වතුන් විශ්වාස කෙරේ.මෙලෙස හරස් අතට යෙදූ ගල්පුවරු පෙර කී ගල්කණුවල ඇති කුඩුම්බි සමඟ සම්බන්ධ කරන ගල් තව්වක දිග හා පළල සෙන්ටිමීටර් 8x8ක් වේ. මේ සඳහා යොදාගත් ගල්පුවරු මේ වන විට මේ ස්ථානයේ දැකගත නොහැකි වුවත් අවම වශයෙන් ඒ සඳහා යොදාගත් හරස් ගල්පුවරු මීටර් 2ක පමණ දිගකින් යුතු වන්නට ඇති අතර ඒවා මත දික් අතට යෙදූ ගල්පුවරු දිගින් මීටර් 2.5ක් පමණ වූ බව පවතින සාධක අනුව නිශ්චය කළ හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.128,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> [[File:Ancient stone bridge kurundi.png|thumb|275px|පැරණි කුරුන්දි ගම්මානයේ පිහිටි පෞරාණික ගල් පාලමේ පැතිකඩ සටහන (වර්ෂ 2021 දී)<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.126 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>]] ​මෙම පුරාණ ගල්පාලමේ බටහිර කෙළවර ආසන්නයේ නිධන් හොරු විසින් අනවසරයෙන් කැණීම් කළ දිග මීටර් 2ක්, පළල මීටර් 2.5ක් හා මීටර් 1.3ක පමණ ගැඹුරකින් යුතු වලක් වාර්තා වී තිබේ. මේ කැණීම මඟින් මෙම පාලම සහිත බිමේ ස්ථාවරතාව වැඩි කිරීම සඳහා යොදාගත් ගල් ආදිය අක්‍රමවත් අයුරින් විසිරී ඇති ආකාරයත් දැකගත හැකි වේ.​මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ වූ ගල් පාලමක් වන මෙහි නටබුන් පිහිටා ඇති ස්ථානය අනුව සලකා බැලීමේ දී පැරණි කුරන්දිගම ආශ්‍රිත කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුන්දිගම දක්වා වූ පිවිසුම් මාර්ගය මෙම ගල් පාලම ඔස්සේ යෙදී තිබුණු බව සිතිය හැකි වේ. සාමාන්‍යයෙන් වර්ෂාවෙන් තොර කාලයක දී කාර්මික කලාපයේ සිට කුරුඳු ගම දක්වා ගොඩබිමින් ගමන් කිරීමේ හැකියාව පැවතියත් කුරුඳු වැවේ බැම්මේ සිට නැගෙනහිර කලාපයේ පුරාණ විහාර ගොඩනැගිල්ලෙන් පසු සාමාන්‍ය ජනයාට ඒ හරහා ගමන් කිරීම සීමා වන්නට ඇත. අනෙක් අතට වර්ෂා සමයන්හි දී වාන් දමන කාලයේ දී අවට ප්‍රදේශය වැසි වතුරින් පිරී යාම ද මෙම කලාපයේ දැනටත් ස්වභාවයකි. කුරුඳු වැවේ වාන් ජලය ගලායන ඇළ මාර්ගය හරහා මෙම ගල්පාලම පිහිටා ඇති අතර විශේෂයෙන් ම, වැසි කාලයේ දී කාර්මික කලාපය හා කුරුන්දි ගම අතර සම්බන්ධතාව ගොඩනැගීමට මෙම පාලම භාවිත වන්නට ඇත. පාලමේ ප්‍රමාණය හා නිර්මාණ ලක්ෂණ අනුව ගවයන් යෙදූ සාමාන්‍ය කරත්තයකට ඒ හරහා අපහසුවකින් තොර ව ගමන් කිරීමට හැකි වන්නට ඇත. අනෙක් අතට කුරුඳු ගම හා කුරුන්දි කන්දේ විහාරය අතර පරිවහන සම්බන්ධතාව ද අඩු තරමින් වැසි සමයේ දී මෙම ගල්පාලම මඟින් සිදු වන්නට ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි.දැනට මෙරටින් වාර්තා වී ඇති පුරාණ ගල්පාලම් අතුරින් උතුරු දිගින් ම පිහිටා ඇති එකක් වශයෙන් කුරුන්දි ගම ගල් පාලම හඳුනාගත හැකි ව පවතී. අනුරාධපුර යුගයේ අවසාන භාගයේ දී මුලතිව් හා තදශ්‍රිත කලාපයේ වර්ධනය වූ කාර්මික නිෂ්පාදන මුහුදු මාර්ග ඔස්සේ ජාතික හා ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ කිරීමට යොදාගත් මාර්ග ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වීමට ද මෙම ගල් පාලම ඉවහල් වූ බව පෙන්වා දිය හැකි වේ. ඒ අනුව කාර්මික නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය මෙන් ම නිෂ්පාදනයෙන් පසු අතුරු නිෂ්පාදන හා නිමි ද්‍රව්‍ය පරිවහනය සඳහා මෙම ගල්පාලම උපකාරී වූ බව නිශ්චය කළ හැකි වේ.කෙසේ නමුත් මෙම ගල්පාලම විදිමත් පුරාවිද්‍යා කැණීමකට ලක් කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.128,2nd,3rd and 4th paragraphs |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කුරුන්දි විහාරය තදාශ්‍රිත ජනවාස සාධක හා ලෝහ නිෂ්පාදන කලාපය=== කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති කන්දට උතුරු පසින් පිහිටි, පුරාණ කුරුන්දි වැවේ බැම්මේ උතුරු කෙළවරින් ඔබ්බේ කුරුඳු ගමේ පිහිටියා වූ පුරාණ ලෝහ හා කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පිළිබඳ සාධක විසිරී පැතිරී ඇති ආකාරය දැකගත හැකි වේ. මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය පෙර කී කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයත්, පුරාණ ගල්පාලමත් අතර බිමේ පිහිටා තිබේ. දැන් පවතින කුරුඳු වැවේ බැම්මේ උතුරු අන්තයේ නිමවා ඇති වැවේ පිටවාන ද<ref group="සවිස්තර">මෙම පිටවාන පුරාණ කුරුන්දි වැවේ පැවති අංගයක් නොවන බව මූලික කරුණු අනුව පෙනී යන අතර මෑත කාලීන සංවර්ධන කටයුතු වලදී වැව වඩා පුළුල් කිරීමේදී මෙය නව අංගයක් වශයෙන් එක් කරන්නට ඇති බව පෙනේ.</ref> අයත් කලාපය මෙම පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් වී පැවති බව එහි විසිරී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් අවශේෂ අනුව නිශ්චිත ව හඳුනාගත හැකි වේ. ​සමීප කාලීන ව සිදු කර ඇති වැවේ පුනරුත්ථාපන කටයුතු අතරතුර පිටවාන සැකසීමේ දී මෙම අගනා පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත වී ඇති කලාපයේ මතුපිට සිට අඩි 68 දක්වා වූ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත පස් තට්ටු ඉවත් වී ඇති අතර එම පස් කිසිදු අර්ථයකින් තොර ව අභිනව වැව් බැම්මට ඔබ්බෙන් වූ කට්ටකාඩුව තුළ ගොඩගසා ඇත. ඒ පස් පරීක්ෂා කිරීමේ දී පැරණි මැටි බඳුන් කොටස්, පබළු හා යබොර වැනි අවශේෂ හඳුනාගත හැකි වුවත්, මුල් පිහිටීම අහිමි වී ඇති බැවින් ඒවායේ පවතින පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම දැන් සම්පූර්ණයෙන් ම පාහේ ක්ෂය වී ඇත.​දැනට ඉතිරි වී ඇති තොරතුරු අනුව, අවම මානයන් අනුව ගණනය කර බැලීමේ දී එම ගොඩැල්ල මීටර් 110ක් දිග හා මීටර් 90ක පළලක් සහිත ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 9,900ක) පැතිර පවතින්නට ඇතැයි තක්සේරු කළ හැකි ය. එයින් මීටර් 72ක් දිග හා මීටර් 50ක් පළල වූ ප්‍රදේශයක (වර්ග මීටර් 3,600ක පමණ) පස් මතක සිදු කළ වාරි නිර්මාණ කටයුතු අතරතුර ඉවත් කර ඇත්තේ පෙර ද දක්වා ඇති පරිදි වැවේ නව පිටවාන සැකසීම සඳහා ය. මේ පුරාවිද්‍යා නාශක කටයුත්ත හේතුවෙන් අවම වශයෙන් සෙන්ටිමීටර් 230-250ක පමණ උස පස් තැන්පතුවක් ඉවත් කර ඇත්තේ ඒවායේ අන්තර්ගත, වටිනාකමේ නිමක් නොමැති සංස්කෘතික සාධක ද සමඟිනි. මේ හේතුවෙන් පුරාණ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයට අයත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත බිමෙන් අධ්‍යයන අවස්ථාව වන විට ශේෂ වී ඇත්තේ දිග මීටර් 47ක් හා පළල මීටර් 37ක් පමණ ප්‍රමාණයේ (වර්ග මීටර් 1,739ක) සීමිත ව්‍යාප්තියක් සහිත සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත පස් ගොඩැල්ලක් පමණි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.122,3rd paragraph and p.123,1st paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> මෙම ගොඩැල්ලේ දකුණු ඉම පෙර කී ආකාරයෙන් පිටවාන සඳහා නවීන ඉදිකිරීම් යොදා කපා පස් ඉවත් කර ඇති බැවින් එයින් ඇති වී තිබෙන පාංශු පැතිකඩ පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් මෙහි ව්‍යාප්තිය හා වටිනාකම හඳුනාගැනීම සඳහා පහසුවක් ඇති කර ඇත. සාමාන්‍ය මිනුම් අනුව සෙන්ටිමීටර් 230-250ක් පමණ (අඩි 68ක් පමණ) ඝනත්වයක් නියෝජනය කරනු ලබන මෙම ස්ථානයේ ඇති සංස්කෘතික පස් තට්ටු කිහිපයක් ම පුරාවිද්‍යාත්මක ව හඳුනාගත හැකි වේ. සෙන්ටිමීටර් 60-75ක් (අඩි 22.5) පමණ උපරිම ඝනත්වයක් දක්වන ඉහළින් ම පිහිටි පස් තට්ටුව පැරණි ලෝහ නිෂ්පාදනය සම්බන්ධයෙන් බෙහෙවින් සාරවත් පුරාවිද්‍යා සාධක අන්තර්ගත සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවකි. මේ තුළ යකඩ නිෂ්පාදනය නිසා ඉවත් වන ලෝහ බොර හෙවත් යබොර, යකඩ නිෂ්පාදනය සඳහා අමුද්‍රව්‍ය වශයෙන් යොදාගත් යපස් කොටස් පමණක් නොව මැටි බඳුන් කොටස් හා පබළු ආදිය ද අන්තර්ගත වී ඇති ආකාරය හඳුනාගත හැකි වේ. මෙහි පවත්නා මැටි බඳුන් අවශේෂවල රූපීය ලක්ෂණ අනුව ක්‍රිස්තු වර්ෂයෙන් 9-10 සියවස් නියෝජනය කරනු ලබන බව දළ වශයෙන් එළඹිය හැකි කාලනිර්ණ නිගමනයකි. ඒ අනුව කුරුන්දි කන්දේ විහාරයේ පවත්නා නිර්මාණ ලක්ෂණ හා සමගාමී බැවින් මෙම කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය සක්‍රීය වූ කාලයේ දී ම කුරුන්දි කන්දේ විහාරයත් නිර්මාණය වූ බව හෝ කන්දේ විහාරය නිර්මාණය වීමට සමගාමී ව මෙම කාර්මික කලාපය ද සක්‍රීය ව පැවති බවට විද්වතුන් යෝජනා කරනු ලබයි. මෙම සංස්කෘතික පස් තට්ටුවෙන් පසු සංස්කෘතික සාධක අන්තර්ගත තවත් පස් ස්තර කිහිපයක් ම හඳුනාගත හැකි අතර ඒවා තුළ ද අනුරාධපුර යුගයේ අවසන් කාලයට අයත් මැටි බඳුන් ගැටි කොටස් සහ බඳ කොටස්, පබළු, උළු හා ගඩොල් පවතියි. මෙම කලාපයේ නැගෙනහිර කෙළවරට වන්නට මතුපිට සිට සෙන්ටිමීටර් 30-45ක් පමණ ගැඹුරින් සෙන්ටිමීටර් 10-15ක ඝනකමින් යුතු මුහුදු බෙලි කවච අන්තර්ගත පස් තැන්පතුවක් ද දැකගත හැකි වේ. මෙම තැන්පතුවේ මෙතැන් පටන් පහළට ම අඩුවැඩි වශයෙන් මැටි බඳුන් කොටස් වැනි විවිධ සංස්කෘතික ද්‍රව්‍ය අන්තර්ගත බව නිරීක්ෂණය කළ හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.123,2nd paragraph and p.124 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> මෙම සංස්කෘතික පස් තැන්පතුවේ දැනට ශේෂ වී ඇති කොටසේ බටහිර හා වයඹ කලාපයේ මතුපිට ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදා ගන්නා උඳුන් බිත්ති කොටස්, නළ කොටස්, අඟුරු හා අළු වැනි ලෝහ නිෂ්පාදනය හා සම්බන්ධ පැරණි සාධක විසිරී ඇති බව පැහැදිලි ව දැකගත හැකි වේ. මේ සාධක අනුව, ලෝහ නිස්සාරණය සඳහා යොදාගත් උඳුන් මෙහි පැවති බව නිගමනය කළ හැකි ය. වර්ග මීටර් 150ක පමණ කොටසක විසිරී පවතින මෙම සාධක අනුව, මෙහි ලෝහ නිෂ්පාදනය සඳහා යොදාගත් පැරණි උඳුන් 10-15ක පමණ සාධක තිබීමට හැකියාව ඇති බව විද්වතුන් අනුමාන කරයි. විසිරී පවතින සංස්කෘතික සාධක හා ඒවා ඇතුළත් වී පවතින පස් තැන්පතුවේ ඝනත්වය හා ව්‍යාප්තිය අනුව, මෙම ස්ථානය සීමිත කාලපරාසයක් තුළ එහෙත් සක්‍රිය ආකාරයේ කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයක් ව පැවති බව මතුපිට දැකගත හැකි සාධක අනුව විස්තර කළ හැකි වේ. කුරුන්දි කන්දේ විහාරය හා තදාශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ තැන් කිහිපයක ම ලෝහ බොර එක්රැස් වූ ස්ථාන හඳුනාගත ඇති අතර,නමුත් ලෝහ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියක් සිදු වූ බව හඳුනාගත ඇත්තේ ඉන් ස්ථාන කිහිපයක පමණි. මෙම නිෂ්පාදන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය වන්නා වූ යකඩ සංඝටක අන්තර්ගත පස් (යපස්) කුරුන්දි කන්ද හා අවට කලාපයෙන් පහසුවෙන් සපයා ගන්නට හැකියාව පැවත ඇත. ප්‍රධාන වශයෙන් ම මෙම හැකියාව නිසා ම මෙම ස්ථානයේ බෙහෙවින් සක්‍රිය ලෝහ නිෂ්පාදනාගාර ඇති වීම සහේතුක වන බව විද්වතුන් විශ්වාස කරනු ලබයි. ​හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී. බෙල් 1905 දී සපයා ඇති පාලන වාර්තාවේ විස්තර කර ඇති පැරණි ' කුරුන්දන්ඌර් ' හෙවත් කුරුඳුගමට ම අයත් කාර්මික නිෂ්පාදන කලාපය ලෙස ද මෙම කලාපය හඳුනාගැනීමේ හැකියාව තිබේ.ඒ අනුව, මෙහි පවත්නා පුරාවිද්‍යා සාධක අනුව මෙම බිම්කඩ කුරුඳුගම ජනාවාස හා අත්‍යන්තයෙන් සහසම්බන්ධ වූ කාර්මික නිෂ්පාදන හා ජනාවාස බිම්කඩක් වශයෙන් ඒ අනුව හඳුනාගෙන තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.125,1st and 2nd paragraph |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ==අභිලේඛන== ===කුරුන්දි පුවරු ලිපිය=== '''කුරුන්දි පුවරු (ඛණ්ඩ) ලිපිය''' යනු ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ අග භාගයට අයත් [[මධ්‍යකාලීන සිංහල]] භාෂාවෙන් රචිත ශිලා ලිපියකි. මෙම ලිපිය IVවන උදය රජුගේ රාජ්‍ය කාලයට අයත් කතිකාවත් වර්ගයේ ශිලා ලිපියක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.ඛණ්ඩ ලෙස හඳුන්වන්නේ කැබලිවලට බිඳුණු අදහසින් ය.පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මෙම ලිපිය කුරුන්දි වැව් බැම්ම ඉදිරිපස පහළ කොටසේ ඇති බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයේ පිහිටි පුරාණ පිළිම ගෙයක පිවිසුම් ස්ථානයේ තිබී සොයාගන්නා විට ද ලොකු කුඩා කැබලි 9 කට පමණ වෙන් කර ඇත.මෙම ශිලා ලිපිය ප්‍රථම වරට 1887 දී හෙන්රි පාකර් විසින් සටහන් කරන ලද "Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys" යන වාර්තාවේ (පිටු 314) සඳහන් කර ඇත. {{Blockquote |text='''"පළමු වැනි සංගබෝධි (ක්‍රි.ව.246-248) බැම්මට පහළින් විහාරයක් ඉදි කළේය.සැලකිය යුතු පසු දිනක දී,එනම් මෙය ක්‍රි.ව. 965 පමණ පස් වැනි දප්පුල ... මෙහි පැමිණ,එක් විහාරයක භික්ෂූන් වහන්සේ නැවත පිහිටුවන ලදී.තුන්වැනි මහින්ද ( ක්‍රි.ව. 997-1013) ඔහුගේ රාජ්‍යයේ අට වැනි වසරේ දී තම මව(?) සහ දියණිය සමඟ වැවට ගොස්,සංඝබෝධි විසින් ඉදිකළ හා මහින්ද විසින් ප්‍රතිසංස්කරණයකරන ලද විහාරයේ විශාල ගල් පුවුරුවක දීර්ඝ සෙල්ලිපියක් දිවයිනේ ඇති දිගම සෙල්ලිපියක් පිහිටු විය.අවාසනාවකට, කැලානුරූපී ව ලිපිය සහිත මතුපිටට වූ හානි හේතුවෙන් මෙම සෙල්ලිපියේ බොහෝ වචන දැන් අපහැදිලි ය.මෙහි ප්‍රධාන වශයෙන් මිහින්ලාලේ පුවරුවල ඇති ආකාරයට මෙහි වැඩ සිටි භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් පිළිපැදිය යුතු නීති මාලාවක් අඩංගු වේ.නමුත් පොදු කාරාණා කිහිපයක් පිළිබඳව ද එහි අවධානය යොමුකර ඇති අතර, 'රජුගේ මහා වැව' ( එය තන්නිමුරුප්පුව ලෙස පේනේ) සහ භෝග වගාවට හානිකර ලෙස බලපෑ සමහර ආරවුල් ගැන ද සඳහන් වේ.මෙම සෙල්ලිපයේ ලේඛකයා තමා බව පවසන රජු,මෙම ලේඛනයේ අක්ෂර පිළිබඳව යම් ගැටලුවක් හෝ සැකයක් ඇත්නම් ඒවා නොතකා ක්‍රියාකළ යුතු බවත් සටහන් කර ඇත.''' '''සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ලෙස හැදින්වෙන කුරුන්දන් කුලම් බැම්මේ පහළ ඉදිකරන ලද නගරය හෝ විශාල ගම්මානය පිහිටි ප්‍රදේශයේ ඇති කුඩා ජල මාර්ගවල මැටි බඳුන් කොටස් දැකිය හැකි වේ."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys(1887) |author= Henry Parker |volume= |language=en |isbn = }})}}}}<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref> }} තවද 1895 දී J.P.Lewis විසින් ද "Manual of the Vanni Districts" යන තම කෘතිය තුල මෙම ලිපිය පිළිබඳව නැවත වාර්තා කර තිබේ.නමුත් හෙන්රි පාකර්ට හමු වූ අවස්ථාවේ නොබිදී තිබූ එම පුවරුව ඔහුට හමුවන අවසාථාවේ දී කැබලී තුනකට කැඩී තිබූ බව වාර්තා කරයි.පාදක සටහනට අනුව ඒ 1889 සැප්තැම්බර් 19 වැනි දින එනම් පාකර් ලිපිය සොයාගෙන වසර තුනකට පමණ පසුවය.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.314 |language=en |isbn = }}</ref> කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව කෘතහස්ත වාර්තාවක් සපයන එවක පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් එච්.සී.පී.බෙල් මහතා දක්වන්නේ ලෙවිස් තම වන්නි අත්පොතේ ( Manual of the Vanni Districts ) දක්වා ඇති විශාල පුවරු ලිපිය තමනට දැකගැනීමට නොලැබුණු බවයි.<ref> {{cite report |title=North-Central,Central, and Northern Provinces,Annual Report 1905 |year=1905 |publisher=H.C.P.Bell }}</ref>''Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon, 1949'' අනුව, 1931 දී කුරුන්දන්මලේ ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යා සංරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කිරීම සඳහා සිදු කළ සමීක්ෂණයේදී ද මෙම ශිලා ලිපිය සොයා ගැනීමට උත්සාහ කර ඇති නමුත් එය අසාර්ථක වී ඇත.පසුව[[ මහාචාර්ය චාල්ස් ගොඩකුඹුර]] මහතා විසින් 1949 දී මෙම ලිපිය නැවත සොයාගත් අතර,නිධන් වස්තු සොයන්නන්ගේ සහ වෙනත් අයගේ ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් එය කොටස් කිහිපයකට බිඳී තිබූ බව වාර්තා වේ.එය චාලස් ගොඩකුඹුර මහතා විසින් පිටපත් කර ඇති අතර එම අවස්ථාවේ ශිලා ලිපියේ මුලින් රේඛා 19ක් පමණ තිබූ බවත්, ඒවායෙන් රේඛා 16ක් පමණක් කොටස් වශයෙන් සුරක්ෂිතව තිබී ඇතිබවත් සිරමල් රණවැල්ල වාර්තා කර තිබේ.. <ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref><ref> {{cite report |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon |year=1949 |publisher=Department of Archaeology }} </ref>මේ මෑත කාලයක් දක්වා ප්‍රකාශට පත් කර තිබූ මෙම ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය පැහැදිලිව කොටස් ත්‍රිත්වයකින්(කැබලි කොටස් තුනකින්) යුක්ත වේ.මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් 2004 දී පළකර ඇති "කුරුන්දන්මලේ කැබලි වූ පුවරු ලිපිය" නම් සංස්කරණයේ දී පදනම් කරගෙන ඇත්තේ මේ ස්පර්ශ ලාංඡන පිටපත බව එය පරීක්ෂා කිරීමේ දී තහවුරු වේ.ඒ අනුව පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් විසින් මෙම ලිපිය පිටපත් කර ඇත්තේ පුවරුව කැබලි ගණනාවකට කඩා දැමීමට පෙර 1889 ට පසු හා 1905 අතර කාලයකදී බව අනුමාන කෙරේ.නමුත් මුල් කාලීනව,යම් කිසි හේතුවක් නිසා මෙම ලිපියේ පහළ කොටස පිටපත් නොවී ඇති අතර,එම නිසා සෙනරත් පරණවිතානයන් එහි පහළ කොටස නොමැතිව ඉහළ කොටසේ ස්පර්ශ ලාංඡනයේ ඇති තොරතුරු අනුව අදහස් දක්වා ඇත.රණවැල්ල මහතාගේ සංස්කරණය ද පාදක කොට ඇත්තේ සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ එම ලිපිය පදනම් කරගෙන ය.පරණවිතානයන්, හෙන්රි පාකර් විසින් මිහින්තලේ පුවරු ලිපියේ දැක්වෙන වියවස්ථා මාලාවක් ඇති බවට දක්වා ඇති සටහන තහවුරු වන බව එහි වැඩිදුරටත් දක්වා ඇත.<ref> {{cite report |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon by S.Paranavitana |year=1949 |publisher=Department of Archaeology }} </ref> වර්ෂ 2021 දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදු කළ සිදුකළ ක්ෂේත්‍ර පරීක්ෂාවකදී මෙම ලිපිය නැවත හමු වී තිබූ අතර මහාචාර්ය සිරිමල් රණවැල්ල දක්වා තිබූ පරිදි පේළි 19 ක් නොව මීට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අනාවරණය කරගත් පේළි 34 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයඛ් සහ මෑතක අනාවරණය කරගත් අපර කොටසේ පේළි 40 කට නොඅඩු ප්‍රමාණයක් වශයෙන් පේළි 75 කින් සමන්විත විශාල ලිපියක් වන බව තහවුරු විය.ලිපියේ අක්ෂර සහ භාෂාව ක්‍රි.ව. 10 වන සියවසේ මධ්‍ය භාගයට අයත් සිංහල භාෂාව ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ලිපිය “සිරිසංඝබෝ” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ 8 වන වසරට දිනංකිත කර ඇති අතර, විද්වතුන්ගේ අදහස අනුව එම රජු වන්නේ IV වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 946–954) ය.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> [[File:Kurundi Plate of King Udaya IV.jpg|thumb|Kurundi Plate of King Udaya IV|thumb|300px|ආගමික අන්තවාදීන් විසින් කඩා බිඳදමා ඇති කුරුන්දි පුවරු ලිපියේ ස්පර්ශ ලාංඡනය]] {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ... ... ... ... ... යස දෙසින් දස අත්හි පැතිරැ රජ කළ අභා සලමෙවන් මහරද්හු පුත්<br> 2. ... ...මඬුල් රන්දනා රජ්ලියෙහි මිණි වුටුනුයෙන් සිය මුන්දුන් පැහැයු ලක්දිව පොළො යොන පරපු<br> 3. රෙන් හිමිවූ තුමා සරණ නිය රසින් අන් රජ මුන්දුන් බිසෙස්වු තික් තෙදින් හිරු පළැ කෙවින් මෙහැසුරු දළ දැපින් උවින්දු රජ විරතින් සුරින්දු පබන්ද දෙනෙන් දිනිසුරු සත්<br> 4. සෙතින් කිතිසුරු පැණ සරින් සුරගුරු සෙබා ගුණෙන් නිසයුරු... ...නන් සරින් කප්තුරු රූ සරින් කදප් කුලුන රෙසෙන් බොසතු මෙරුවන් සුව සරින් සම<br> 5. ... ... ... ... හුන් අභා සලමෙවන් මහරජ්හු තුමා සත් ලැඟු පළමුවන හවුරුදුයෙහි ඇසෙළ පුන් සන්ද් අවප් මස්හි දසපක් දව<br> 6. ස් ... ... සඟඅරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙර්හි වත් සිරිත් විසිනැ සියතන් සහ ...සසන්දා තුන් නකාහි මහසඟ් වත්හිමියන් ... ...<br> 7. ... ... ... ...පස එවුන් වන සියෙනැ පතෙ පොතෙහි ඇරැ සෙයින් අකර්වනු ඉසා ... ... සි හදව සිට පවත්නා කොට් මෙ සිලා ලෙබ ... ... ... ...<br> 8. ... ... ... ... සිරිසඟ්බො අභය මහරජ අගසු(ද)ම් නම් වූ සඟ්බඩ් අප මෑණියන් ඉසා ... ... සිරිත් සන්දහා නියාමකින් ඉසා වරද් දෙවු පරෙයා ... ... ... ... ... ... ...<br> 9. ... ... ... ... කතු ඉසා ... ... ... ...යා රක්රනුගම යුරෙහි අභයගිරි නකා පිළිබැදි කොට් ස ... ... ... කැරූ සඟරම් සිරිසඟ්බෝ රජ් මහවෙහෙරැ ක... ... ... ...<br> 10. ... ... ... ...නු කොට් අටවනුයෙහි නවයැ සන්ද් අවප් මසැ දියවස් දවස් දළදාගෙයි ... ... ...මේ ... ...රට් මෙ අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල් ක... ... ...කැමියන්<br> 11. ... ... ... නිස්සන් හා සසන්දැ මෙ වෙහෙරට් පියන්ගලට් තුරු සිරිත් ඉසා විවරුණෙන් එක්සෙ කොට් තන් උවතකැ අර්වයි කැමි සැමියන් කළ විසි එක් ... ... ... ... <br> 12. ... ... ... ...එක් පැකක් අභයිගිරි වෙහෙරැ ඉසා එක් පැකක් මෙ වෙහෙර්හි මහපහායි ඉසා තබනු කොට් වදාළහ වීම් කුසල්කැමි... තබය සතු<br> 13. ... ... ... ... ගහනෙහි සෙයින් මෙ නිසගින් සනිටිහන් වු සිරිත් ඉසා මෙයට් දුන් කැබලි කටයුතු සෙ ඉසගිය කටයුතුය ඉසා මිනිස්නට් කම්... ... ...<br> 14. ... ... ... ...නට් ලබනු දිවයුතු සෙ ඉසා එක් සෙ කොට් අර්වයි මෙ වෙහෙරැ තබනු කොට් වදාළ සිරිත් පොත්හි ... ... සිරිත් ලියි සත්දෙවාමි ලිමි මෙ වෙහෙරැ සිරිත් මෙ වෙහෙර්හි වෙහෙ<br> 15. ර්කැමියන් ... කැමියන් පිළිමගෙයි සිරිත්පොත්හි කී සෙයින් බුද් බතට් ගත යුතු ඉසා පිළිමගෙයි හම පුද සිරිත් සෙයිමැ ... ... ...කරනු ඉසා ආනන්ද පියන්ගල්හි අ(ටි)න් දොළොසැ<br> 16. ... ... ... ...පසැ ආවු වත්හිමයන් වැසි හිමියන් විසියා ... ... ..... ... ...<br> 17. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...<br> 18. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...<br> 19. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...<br> *අන්තර්ගතය "-----දස දිසාවේ ම පැතිරුණු ඓශ්චර්යයෙන් සහ තේජසින් යුතු අභා සලමෙවන් (මහරජු ගේ පුත්----මුලු ප්‍රදේශයෙහිම රදා පැවති රාජකීය පරම්පරාවේ,හිස්මුදුනෙහි මැණික් ඇල්ලූ මිණි ඔටුන්නෙන් ප්‍රභාමත් කළ,ලක්දිව පොළොව නමැති මහී කාන්තාවගේ පරම්පරාවෙන් පැවත,එම සරණ ගොස් අභිශේඛයට පත්වුණු,තේජසින් සූර්යයා සේ ද, කෝපාග්නියෙන් මහේශ්වරයා සේ ද (ඊශ්වර දෙවියන්),දැඩි බවින් සහ ආඩම්බරයෙන් විෂ්ණු දෙවියන් සේ ද, රාජ්‍ය චාරිත්‍රානුකූලව ශක්‍ර දෙවියන් සේ ද,හිරු ගේ තීක්ෂණ ඇස් ලෙසින් ද,දැහැමි ගුණයෙන් සහ ශාන්තියෙන් අවලෝකිතේශ්වර මෙන් ද,ප්‍රඥාවෙන් බ්‍රහස්පති සේ ද,සෞම්‍ය ගුණයෙන් චන්ද්‍රයා සේ ද,----කල්ප වෘක්ෂයක් සේ ද,රූපශ්‍රීයෙන් සහ කරුණාව නැමැති ගුණයෙන් බෝධිසත්ත්වයකු සේ ද,මහමෙරක් සේ නොසැලෙන සැපයෙන් සහ සුවයෙන් උතුම් වූ -----අභාසලමෙවන් (සිව්වන උදය) මහරජතුමා ගේ රාජ්‍යත්වයෙන් පළමුවෙනි වර්ෂයෙහි ඇසළ මස අවපස දසවන දින කරවන ලද ශිලාලේඛනයකි.සංඟාරාම සිරිසඟබෝ රජමහා විහාරයෙහි සිදු කෙරෙන වත් පිළිවෙත් තමා විසින්ම පරීක්ෂා කර බලා තුන් නිකායෙහි(මහා විහාර - අභයගිරිය - ජේතවනය) සංඝරාජ මහා නායක හිමියන්ට-----අතීතයේ සිට පැවත ආ පරිදි පොත් පත්වල ලිඛිතව ලියා ඇති සහ දැනුම් දී ඇති පරිදි ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය.ඉරහඳ පවත්නා තෙක් මේ ශිලා ලේඛනය කරවන ලදී-----සිරිසඟබෝ අභය මහරජුගේ (දෙවන සේන) අග බිසොව වූ ද,සංඝබෝධි (පස්වන කාශ්‍යප) සහ අපගේ (සිව්වන උදය) සුධම්ම නම් වූ මෑණියන් ද----------අභයගිරි නිකාය යටතේ----රක්රනුගම ඉවුරෙහි කරවන ලද සංඝාරාම සිරිසඟබෝ රජ මහා විහාරයෙහි-------අටවන වර්ෂයෙහි නවම් මස දසවක් දින දළදා ගේ-----අභය ඉසිරිපව් පියන්ගල (පධානඝරය)-----නිලධාරීන්-----යෝග්‍ය තැනැත්තන් පිළිබඳව සසඳා බලා මේ විහාරයේ පියංගල ආශ්‍රිතව පැවති සිරිත් ද,එහි අර්ථ ද පැහැදිලි කොට ඒ අයුරින්ම කරවා සේවකයන් සහ ස්වාමීන් එක්ව කරන ලද විසි එක්එ-------ක් කොටසක් අභයගිරි විහාරයේ ද,තවත් එක් කොටසක් මේ විහාරයේ මහා ප්‍රාසාද ගෙයෙහි ද තබන ලෙස වදාරණ ලදී.සුළු සේවකයන් ගේ භාරකරු තමන් සතු-----භික්ෂූන්ට ඇවැතක් වන දේ පිළිබඳව පැවත ආ සිරිත් අනුව කටයුතු කළ යුතුය.දෙන ලද කොටස් සඳහා ද එලෙසම කටයුතු කළ යුතුය------මෙසේ සිදු කරනු ලබන සියලු විරිත් පොත් පත්හි නිරන්තරයෙන් ලියා මේ විහාරයේ තැන්පත් කළ යුතුය.එසේ වදාරන ලද සිරිත් විරිත් පොත් පත් හි ලියා තැබූ යේ සත්දෙවොමි යන මා විසිනි. ---- මේ විහාරයේ සිරිත් විරිත් ආදිය මෙහි ම සේවකයින් ද, ------පිළිමගෙයි සේවකයන් පොත් පත් හි ලියා තැබූ අයුරින් පිළිමගෙයි බුද්ධ පූජාවන් ආදිය එම සිරිත් වලට අනුකූලව ඉටු කළ යුතුය. -----ආනන්ද පියන්ගලෙහි (පධානඝරයෙහි) -----------"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කුරුන්දි පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''':සිව්වන උදය රජ(සම්මත වර්ෂ 946-954)<br> '''කාලය''':සම්මත වර්ෂ 10 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මධ්‍යකාලීන සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම:G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology,Ranwella,pp.221-224,en)}}}}<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> }} }} මෙම ශිලා ලිපිය කතිකාවත් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවන් සම්මත කරගත් නීතිරීති සමූහයක් වර්ගයට අයත් වන අතර, අභයගිරි මහා විහාරයට අනුබද්ධ වූ “අභය–ඉසිරිපවි(සිරිසංඝබෝ විහාරය)" නම් විහාරය සහ එයට අනුබද්ධ “ආනන්ද පියංගල” නම් භාවනා ශාලාව සම්බන්ධයෙන් භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්මත කරගත් නියමාවලියක් ද මෙහි අන්තර්ගත වේ.එමෙන්ම, “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය දරා සිටි රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ පෙර කතිකාවතක් පිළිබඳව ද මෙහි සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> මේ පිළිබඳව දීර්ඝ විස්තරයක් මහාචාර්ය [[සිරිමල් රණවැල්ල]] විසින් දක්වා තිබේ. {{Blockquote |text='''" ශිලාලේඛනයේ දාතම දැක්වෙනුයේ සිරිසඟබෝ නමින් ම රජ කළ රජෙකුගේ සහ අගසු(ද)ම් සංග්බඩ් නම් රැජිනකගේ පුතු වූ සිරිසඟබෝ නම් රජ කෙනෙකුගේ අට වැනි වර්ෂයට බවට යි. සිවුවැනි උදය (946-954) සහ සිවුවැනි මහින්ද (956-972) නමින් අනුරාධපුර අවසන් භාගයේ මෙම රාජ්‍ය නාමය දැරූ වසර අටක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් රජ කළ සහ මෙම නාමය දැරූ පියවරුන් සිටි රජවරු දෙදෙනෙක් වූහ. සිවුවැනි උදය රජුගේ පියා වූයේ සිවුවැනි කස්සප රජු (898-914) ද සිවුවැනි මහින්ද රජුගේ පියා තුන් වැනි උදය (935-938) විය. සිවුවැනි උදය සහ සිවුවැනි මහින්ද අතරින් දෙවැන්නාගේ මව එම රජුගේ ම ශිලාලේඛන කිහිපයක ම දැක්වෙන පරිදි දේවා (දේවි ගොන්බිසෝ රැජ්න) නම් වූ අග රැජනකි. එනිසා අප ඔහුව පසෙකට කර අපගේ මෙම ලේඛනයේ දැක්වෙන රජු සිවුවැනි උදය ලෙසට හඳුනාගත යුතු වේ. නමුත් ඔහුගේ මව, අගසු(ද)ම් සංග්බඩ් හඳුනා ගැනීම ද ගැටලුවක් වනුයේ වංශකතාවන්ට අනුව සිවුවැනි උදය රජුගේ මව තිස්සා නම් වූ අග රැජිනක් වීම නිසා වෙති. මෙම රැජින ද සමකාලීන අනෙක් රැජනන් මෙන් ම නම් කිහිපයකින් හඳුන්වා ඇති බව දැකීමට හැකි වේ. උදාහරණයක් වශයෙන්, සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ මව දේවා සහ සංඝා යන නම් දෙකෙන් ම හඳුන්වා ඇති අතර වංශකතා සහ සිවුවැනි දප්පුල රජුගේ පුලියන්කුලම ශිලාලේඛනයට අනුව තුන් වැනි උදය රජුගේ මව කිතා නම් රැජිනක් වූ නමුත් එම රජුගේ පොළොන්නරුව ටැම් ලිපිය ඇයට දී ඇති නාමය සංඝා යි. පළමු වැනි විජයබාහු රජුගේ මව වංශකතාවන්ට අනුව ලෝකිතා නම් කුමරියක් වූ අතර රජුගේ අඹගමුව පර්වත ලිපියේ ඇය දැක්වෙනුයේ දේවා (දෙව්-ගොන්-රැජ්න) ලෙස යි. '''​අපගේ ලේඛනය කතිකාවතක් හෙවත් භික්ෂූන් වෙනුවෙන් පොදු එකඟතාවෙන් සම්මත කර ගත් නීතිරීති සමූහයකි. එය අභයගිරිය විහාරයට අයත් අභය ඉසිරිපව් ලෙස මෙහි නම් කර ඇති, ආනන්ද පියන්ගල නම් පධානඝරයක් පැවති විහාරයක් වෙනුවෙන් වූවකි.ලේඛනය මීට පෙර අබා සලමෙවන් නමින් රජකම් කළ රජෙකුගේ පළමු වැනි රාජ්‍ය වර්ෂයේ සිදු කළ කතිකාවතක් පිළිබඳ ව ද දක්වයි. එය අබා සලමෙවන් නමින් රජ කළ දෙවැනි උදය රජුගේ පුතු වූ එම රාජ්‍ය නාමය ම භාවිත කළ තුන් වැනි සේන රජුගේ කස්සප පොකුණ පුවරු ලිපියට විෂය වස්තු වූ කතිකාවත බව පෙනී යයි. මෙම ශිලාලේඛනය සම්පූර්ණයෙන් ම ආරක්ෂා වී තිබුණි නම් දහ වැනි සියවසට අයත් උතුරු පළාතෙන් හමුවන වැදගත් ම වාර්තාවක් වීමට ඉඩ තිබුණි. මෙම ශිලාලේඛනය කැබලි වී තිබුණ ද එලෙසින් වුවත් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම ඉතා වැදගත් ලිපියක් වනුයේ දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් හමුවන අල්පයක් වූ ශිලාලේඛන අතරින් එකක් වීම හේතුවෙනි. මෙම ලේඛනයේ පෙළ එතරම් ම පැහැදිලි නොමැති හෙයින් ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයක් දැක්වීමට බලාපොරොත්තු නොවෙමි."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Kurundanmale Fragmentary Slab Inscription, Inscription of Ceylon |author= G.S Ranawella(2004) |volume= V,Part II,page 211 |language=Si |isbn = }})}}}} }} මේ අනුව විද්වතුන්ගේ අදහස් සලකා බැලීමේ දී, මෙම පෙර කතිකාවත III වන සේන රජුගේ (ක්‍රි.ව. 938–946) කලුදිය පොකුණ ශිලා ලිපියෙන් හඳුන්වන කතිකාවතට සම්බන්ධ විය හැක. එම කතිකාවත III වන සේන රජුගේ රාජ්‍ය කාලයේ පළමු වසරේ පැවැත්වූ අතර,III වන සේන රජු සහ ඔහුගේ පියා වූ II වන උදය රජු (ක්‍රි.ව. 887–898) දෙදෙනාම “අභ සලමේවන්” යන රාජ නාමය භාවිතා කර තිබුණි.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> ඒ අනුව ශිලා ලිපියේ ආරම්භක කොටසෙහි සිව්වන උදය රජු පිළිබඳ වර්ණනාත්මක සඳහනක් වේ.ලිපියේ සඳහන් වන අභයගිරි විහාරයට අනුබද්ධ විහාරයට අමතරව,භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය එකඟතාවයෙන් සම්ප්‍රදාය තුනක් සමඟ එකඟතාවයකට පැමිණීම (නිකාය සමඟියක් වැනි) පිළිබඳවද මෙහි සඳහන් වේ. එමෙන්ම, මෙම ස්ථානයේ පිහිටි විහාරයට හා පිළිමගෙයට අභයගිරි විහාරයට අනුයුක්ත නිලධාරීන් විසින් පිරිනමන ලද පූජා, වත්පිළිවෙත් හා චාරිත්‍ර පිළිබඳ තොරතුරුද මෙහි අන්තර්ගත වේ. එයට පහළ කොටස්වල, සිරිත් ප්‍රකාරව පිළිමගෙය තුළ සිදු කළ යුතු බුද්ධ පූජා වත්පිළිවෙත් සහ මහා සංඝයා වහන්සේට සිදු කළ යුතු වත්පිළිවෙත් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම නියමාවලිය ඉර සහ හඳ පවතින තුරු වලංගු වන බවද ශිලා ලිපියේ සඳහන් කර ඇත. ශිලා ලිපියේ “සුදම්ම” නම් රජ බිසවක් පිළිබඳ සඳහනක් ද පවතී. එම බිසව, මෙම ශිලා ලිපිය කරවූ සිව්වන උදය රජුගේ සහෝදරයා වූ පස්වන කාශ්‍යප රජුගේ මෑණියන් බව විද්වතුන් විසින් හඳුනාගෙන ඇත. ශ්‍රී ලංකාවේ ශිලා ලිපිවල මවුවරුන්ගේ නම් සඳහන් වීම දුර්ලභ කරුණක් වන බැවින්, මෙම සඳහන විශේෂ වැදගත්කමක් ඇති බව සැලකේ.තවද, මෙම ස්ථානයේ දළදා ගෙයක් සහ විශාල පුස්තකාලයක් පැවති බවත් ශිලා ලිපියෙන් සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=G.S.,2004.Iscription of Ceylon.Volume V,part II.Departtment of Archaeology |author= Ranwella |volume= pp.221-224 |language=en |isbn = }}</ref> ===III වන මහින්ද රජුගේ ශිලා ලේඛනය=== Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces, Annual Report 1905 කෘතිය අනුව, වර්තමාන කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ක්‍රි.ව. 812–816 කාලයට අයත් බවට සැලකෙන III වන මහින්ද හෙවත් මිහිඳු රජුගේ ශිලා ලිපියක් පැවති බව සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |title=2018,Pauranika Sthana Ha Smaraka:Mulathivu Distrikkaya |author= Asanga,M.V.G.K;Nishantha,I.P.S |volume= pp.151-153 |language=si |isbn = 978-955-7457-25-3 }}</ref><ref> {{cite report |title=Annual Report of the Archaeological Survey of Ceylon |year=1949 |publisher=Department of Archaeology }} </ref> තුන්වන මිහිඳු රජු තම මව සහ දියණිය සමඟ කුරන්ගමට පැමිණ කුරුන්දි වැවෙහි ජලය පිළිබඳව ඇතිව තිබූ ආරවුල සංසිඳුවා එතුමා විසින්ම සෙල් ලිපිය කරවූ බව සඳහන් වේ.ඊට අමතරව එම සෙල්ලිපියේ අකුරු වල වැරදි ඇතත් ඒවා නිවැරදි නොකරන ලෙසට නියෝග කර ඇත.ඒ පිළිබඳව ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් මහතා ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග නම් කෘතියේ මෙලෙස වාර්තා කර ඇත. {{Blockquote |text='''"බැම්මට(කුරුඳු වැවෙහි) පහත පළමු සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව.246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය.ඊට බොහෝ කලකට පසු, පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවත්වූයේ ය.මෙහි ක්‍රි.ව.965 වෙන්ට පුළුවන.තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැව(කුරුඳු වැව) බලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනඟා මිහිඳුරජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පෝරුවක,ලංකාවේ සම්භවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන් දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ"''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}} }} කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලිපිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානයෙන් අතුරුදන්ව ඇති අතර තවමත් හමු වී නොමැත. ===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි විසින් වාර්තා කර ඇති ලිපිය=== කුරුන්දි විහාරයෙන් වාර්තා වන තවත් අභිලේඛනයක් පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් "ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ" නම් කෘතිය තුළ වාර්තා කර තිබේ.ඒ උන්වහන්සේ මෙම ස්ථානයේ 20 සියවසේ අගභාගයේ සිදුකරන ලද ගවේෂණයකදී කුරුන්දි කන්දේ නටඹුන් වූ පැරණි ගොඩනැගිල්ලක් ආසන්නව බිම පෙරලී තිබූ ගල් කණුවක දුටු බව වාර්තා කරන අභිලේඛනයයි.ඒ පිළිබඳව උන්වහන්සේ මෙසේ සඳහන් කර තිබේ. {{Blockquote |text='''"...යාර විස්සක් පමණ කන්ද නැගි පසු තැන්න බිමක් හමුවෙයි.එහි කුඩා ශාලාවකට අයත් බව පෙනෙන සිවුරැස් අත්තිවාරමක ගල්පළු අතුරා තිබේ.එහි ඇති වෙනත් කිසිවක් හඳුනාගත නොහැකිය. එහෙත් පෙරළා දමා ඇති ගල් කණුව ගොඩනැගිල්ලට අයත් එකක් බව සිතීමට පුළුවන. එය දිගින් අඩි 12.6 කි.මෙහි අක්ෂර පේළියක් කොටා ඇතත් එහි සමහර අක්ෂර ගෙවී ඇත.දළ වශයෙන් සිවුවන සියවසට පමණ අයත් විය හැකි මෙහි..........රකබල..........අක්ෂර කියවිය හැකිය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ |author= එල්ලාවල මේධානන්ද ස්ථවිර |volume= p.62 |language=si |isbn = }})}}}} }} කෙසේ නමුත් මෙම ශිලා ලේඛනය ද තවමත් සොයාගැනීමට හැකියාව ලැබී නැත. ===වෙනත් ශිලා ලේඛන=== පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිළධාරීන් විසින් 2022 දී කුරුන්දි විහාරයේ පිළිමගෙයි සිදුකළ කැණීමේ දී එම ස්ථානයෙන් ශිලා ලිපියක් හමු විය.එය,අඩි 4 ක් පමණ දිග සහ අඩි 1 ක් පමණ පළල ගල් පුවරුවක් මත පැරණි සිංහල අක්ෂර භාවිතයෙන් සටහන් කර ඇති අතර එහි පේළි 14 ක් පමණ වාර්තා වී තිබේ.ලිපිය හමු වන විට මෙම අක්ෂර බෙහෙවින් ගෙවී ගොස් ඇති නමුත් ඒවා ක්‍රි.ව. 8 හෝ 9 වැනි සියවස් කාලයට අයත් බවට ගණන් බලා ඇත.එහෙත් තවමත් මෙම ලිපියේ අන්තර්ගතය පිළිබඳව ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාර වංසය 2022 |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.137 |language=සිං |isbn = }}</ref> [[File:Stone pillar of Kurundi Archaeological Site.jpg|thumb|250px|පිළිම ගේ කැණීමෙන් හමු වූ ශිලා ස්ථම්භය]] ==පූර්ව වාර්තා== ===හෙන්රි පාකර්ගේ වාර්තා=== යටත්විජිත සමය තුළ කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අන්තර්ගත කර මුලින් ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව සම්පාදනය කර ඇත්තේ හෙන්රි පාකර් විසිනි. ඔහු විසින් රජයේ අවශ්‍යතාවක් අනුව සම්පාදනය කළ සැසි වාර්තාවක "කුරුන්තනූර්මලේ" යන ශීර්ෂය යටතේ මෙම ස්ථානය පිළිබඳ ව තොරතුරු අනාවරණය කර ඇත.පළාතේ විශාල ම ව්‍යාප්තියක් සහිත පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වන කුරුන්තනූර් මලේ පාකර්ගේ සිතැඟි අනුව 'කුරුන්තනූර් හෙවත් පියන්ගල බුදුහිමියන්ගේ දෙවැනි වර සිදු කළ ලංකා ගමනේ දී පාදස්පර්ශයෙන් ශුද්ධ භූමියක් බවට පත් වූවා යැයි සැලකෙන' ස්ථානයයි. මෙම ස්ථානයේ පවතින භූ දර්ශනය හා පුරාකෘති පිළිබඳ විස්තර කරන පාකර් ඒ නිර්මාණ අතුරින් බොහොමයක් පරිහානියට පත් වී ඇති බවත් එම පරිහානිය කාලානුක්‍රමික ව (එනම්, ස්වාභාවික ව) සිදු වන පරිහානියටත් වඩා පසු ව මෙම ස්ථානයට සේන්දු වූ දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතා ම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් බව ද ඔහු දක්වා තිබීම විශේෂයකි.<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref> {{Blockquote |text='''"I think it can be shown that the hill Kuruntanur-malai,or Piyangala,at the south end of the embankment, is the spot that is said to have been visited by Buddha on his second journey to Ceylon.....There are several ruins on the hill and at the back of the northern part of the bund;but they are all dilapidate,more through wilful defacement by the later Tamil occupants than by the action of time."''' <br> *සිංහල පරිවර්තනය '''"වැව් බැම්මේ දකුණු කෙළවරේ පිහිටි කුරුන්තනූර්-මලේ හෙවත් පියන්ගල නම් කන්ද, බුදුන් වහන්සේ සිය දෙවන ලංකා ගමනයේදී වැඩම කළ බව කියවෙන ස්ථානය බව පෙන්වා දිය හැකි යැයි මම සිතමි.... මෙම කන්ද මත සහ වැව් බැම්මේ උතුරු කොටසට පිටුපසින් නටබුන් කිහිපයක් පවතී; නමුත් ඒ සියල්ල කාලයාගේ ඇවෑමට වඩා පසුකාලීන දෙමළ පදිංචිකරුවන් විසින් සිතාමතාම සිදු කරන ලද විකෘති කිරීම් හේතුවෙන් විනාශයට පත්ව ඇත."''' {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume= XLVI 1886 |language=en |isbn = }})}}}} }} කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් අනාවරණය වූ සෙල්ලිපියේ දැක්වෙන පරිදි 'කුරුන්ගම' (දෙමළෙන් කුරුන්තන් ඌර්) නම් නගරය හෝ සුවිසල් ගම පිහිටා තිබුණි. පහළින් ඇති දියපහරවල දැකගත හැකි මැටි බඳුන් අවශේෂ විශාල ප්‍රමාණයෙන් මේ බව තහවුරු කරගත හැකි වේ. පසු ව මෙහි පැමිණි දෙමළ වැසියන් විසින් මෙහි සංඝබෝධි විසින් ගොඩනගන ලද විහාරය හා අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි සම්පූර්ණයෙන් ම විනාශ කරන ලද අතර ඒවායේ ගඩොල් හා කළුගල් නිර්මාණ ඉවත් කරන ලදී. එයින් පසු ඔවුන් විසින් මෙම ස්ථානයේ හින්දු කෝවිලක් නිර්මාණය කරන ලද බවත් පාකර් පැහැදිලි කර ඇත.<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref> {{Blockquote |text='''"The town or large village that was built on the low side of the embankment of Kuruntan-kulam,and traces of which are to be seen in the fragments of pottery that line the beds of the smaller water courses,is termed Kurungama in the Inscription, The Tamil name was Kuruntan-ur.The later Tamil residents builts a temple here,and they demolished the Wihara built by Sanghabodhi and other buildings, and removed nearly all the briks and stonework to it."''' <br> *සිංහල පරිවර්තනය '''"කුරුන්තන්කුලම වැව් බැම්මට පහළින් පිහිටි නගරය හෝ විශාල ගම්මානය, ශිලා ලේඛනයෙහි 'කුරුන්ගම' ලෙස හඳුන්වා ඇත. එහි සාධක කුඩා දියපහරවල් දිගේ දක්නට ලැබෙන මැටි බඳුන් කැබලිවලින් පැහැදිලි වේ. මෙහි දෙමළ නාමය 'කුරුන්තන්-ඌර්' යන්නයි. පසුකාලීනව මෙහි පදිංචි වූ දෙමළ වැසියන් මෙහි කෝවිලක් ඉදිකළ අතර, ඔවුන් සංඝබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය සහ අනෙකුත් ගොඩනැඟිලි කඩා බිඳ දමා, ඒවායේ තිබූ ගඩොල් සහ ගල් නිර්මාණ සියල්ලම පාහේ එම කෝවිල ඉදිකිරීම සඳහා රැගෙන ගොස් ඇත."''' {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys (1887) |author= Henry Parker |volume= XLVI 1886 |language=en |isbn = }})}}}} }} ​මෙම පුදබිමේ පෞරාණිකත්වය පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පාකර් සඳහන් කරන්නේ කුරුන්දි පුදබිම මෙන් ම කුරුන්තන්කුලම වැව ද ක්‍රිස්තු පූර්ව තෙවැනි සියවසේ මැද කාලයට අයත් විය හැකි බවයි. විහාරවාසී භික්ෂූන් වහන්සේගේ ජල අවශ්‍යතාවේ අනිවාර්ය බව නිසා වැව බිහි වීමට පෙර මෙම විහාරය ඉදිකිරීමට ඇති අවකාශය සීමිත බව පාකර්ගේ ප්‍රකාශයේ අධ්‍යාහාරගත ව ඇත. තන්නිර්මුරුප්පු වැවේ නිර්මාණ කාලය ඒ හා සමගාමී ද ඊට පසු කාලීන ද යන්න අවිනිශ්චිත බවත් ඔහු දක්වා තිබේ. මෙම වාපි කර්මාන්තයන්ගේ සොරොව් සඳහා යොදාගෙන ඇති ගඩොල් පසු කාලීන ලක්ෂණ නිරූපණය කළ ද එම සොරොව්වේ පසු ව සිදු කළ ප්‍රතිසංස්කරණයන්ගේ දී එක් වූ ඒවා බව ​ද ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දී ඇත. ලක්දිව රාජාවලිය හෙබවූ සිංහල රජවරු, විටෙක සියලු රජවරුන් කුරුන්දි විහාරයට පැමිණෙන්නට ඇති බව කීමට තරම් පාකර් උත්සුක වීමෙන් ම ඔහු මෙම ස්ථානයේ දුන් වැදගත්කම පැහැදිලි වේ. පාකර්ට අනුව මෙරට ඇති වෙනත් ඕනෑම ප්‍රමුඛ පුදබිමක් හා සමාන තත්ත්වයෙහි ලා සැලකිය හැකි පුදබිමක් වශයෙන් කුරුන්දි විහාරය වටහා ගැනීමට හැකි ය.<ref> {{cite report |title=Report on the Kanakarayan-aru and Eastern Nay-aru Valleys p.449 |year=1887 |publisher=Papers Laid Before the Logislative Council of Ceylon during the Session of 1886 }}</ref><ref>{{cite book |title=1909,Ancient Ceylon |author= Parker Henry(2011) |volume= |language=en |isbn = }}</ref> ===ජේ.පී.ලෙවිස්ගේ වාර්තා=== 1895 වසරේ දී වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නි ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත පළකළ මෙරට යටත් විජිත පාලකයෙකු වූ ජේ.පී. ලුවිස් විසින් 1884 වසරේ දී රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ ලංකා ශාඛාවේ සඟරාව සඳහා සපයන ලද තරමක් දිගු ලිපිය සඳහා එක්කර ඇති සිතියමේ ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ස්ථානයට තදානුරූපී අයුරින් 'කුරුන්දිමලේ (Kurundimalai)' නම් ස්ථානයත් ඊට සාබද ව තන්නිමුරුප්පු නම් ස්ථානයත් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=1894.Arch.Eoijogy of the Wanni,journal of Royal Asiatic Society ( Ceylon ) |author= Lewis,J.P |volume= XIII,No.45,pp.151-178 |language=en |isbn = }}</ref> එබැවින් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම පිළිබඳව පැහැදිලි කර ගැනීමේ දී මෙවැනි සටහන් ද බෙහෙවින් පාදක වන්නට ඇතැයි සිතිය හැකි වේ. ලුවිස් වවුනියාව හා මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක ඇතුළත් වන්නිය ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්පොත නම් කෘතියේ සටහන් කර ඇති පළාතේ පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ කොටසේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ ව තොරතුරු ද අන්තර්ගත කිරීමට අමතක කර නැත.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.298 |language=en |isbn = }}</ref> තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳ සිදු කරන සාකච්ඡාව තුළ 'කුරුන්දිමලය වනාහි බුදුන් වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කළා යැයි පැවසෙන ස්ථානය බව' හෙන්රි පාකර් උපුටා දක්වමින් පෙන්වා ඇත. එමෙන් ම, ලුවිස් විසින් තම කෘතියේ දී පාකර් ද උපුටා දක්වමින් කුරුන්දි විහාරය හා තදාශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ පිටු දෙකක පමණ සැලකිය යුතු විස්තරයක් සපයා ඇත. එහි ආරම්භයේ දී ම මෙම විහාරයේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ දක්වමින් කුරුන්දන්කුලම වැවේ දකුණු අන්තයේ පිහිටා ඇති කුරුන්තන්මලේ හෝ පියන්ගල විහාරය වනාහි සමස්ත පළාතේ ම විශාල ම ව්‍යාප්තියක් දක්වන පෞරාණික විහාරය බව පෙන්වා දී ඇත.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.298,310-312 |language=en |isbn = }}</ref> ​කුරුන්දි වැව ඉදිරිපස බැම්මට පහළ පිහිටි විහාර නිර්මාණයන්ගේ විනාශය පිළිබඳ දක්වමින් ලුවිස් තබා ඇති පාදක සටහන ද මෙම කතිකාවේ දී අත් නොහළ හැකි තොරතුරක් අනාවරණය කරයි. එහි දැක්වෙන අන්දමට, කුරුන්දන්මලේ විහාරයේ පැවති ගල්කණු එම ස්ථානයෙන් ඉවත් කර ඒවා භාවිතා කරමින් මුල්ලිවයික්කාල් කෝවිල නිර්මාණය කර ඇත.ඔහු විශ්වාස කරන පරිදි මෙය සිදු වී ඇත්තේ 1858 තරම් මෑත කාලයක දී ය.එම කෝවිලේ දොරටුව පවා නිර්මාණය කර ඇත්තේ කුරුන්දි කන්දෙන් රැගෙන ගිය කැටයම් කළ ගල් කුලුණුවලින් බව ද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=1895.Manual of the Vanni Districts |author= Lewis,J.P |volume= pp.312 |language=en |isbn = }}</ref> ===එච්.සී.පී.බෙල්ගේ වාර්තා=== මෙරට පළමු වැනි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එච්.සී.පී. බෙල් විසින් 1905 වසරට අදාළ ව 1909 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්ගේ වාර්ෂික පාලන වාර්තාවේ 'කුරුන්දි විහාරය හා අවට කලාපය' පිළිබඳ පිටු කීපයක් පුරා ඇති විස්තරයක් දක්වා ඇත. එම ලේඛනයේ කුරුන්තන් මලේ (Kuruntan-malai) නම් ගිරිය පාමුල ඇති නටබුන් සහිත මෙම පුදබිම පිළිබඳ එකල සිටි පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් විසින් සපයා ඇති විස්තරය කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ මෙතෙක් ලේඛනගත වී ඇති අගනා ම පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත්‍ර වාර්තාවකි. කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා භූමිය පිළිබඳ පුළුල් විවරණයක් සපයමින් සිදු කර ඇති විස්තරය අනුව පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයා එම ස්ථානයේ සැලකිය යුතු කාලයක් ගත කර සම්පාදනය කළ විවරණයක් බව පෙනී යයි. මෙම ස්ථානයේ කන්ද මත හා ඒ වටා පිහිටා ඇති පෞරාණික නටබුන්, කන්ද පාමුල පිහිටි වැව හා තදාශ්‍රිත කලාපයේ විසිරී ඇති නටබුන් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා සාධක පිළිබඳ ව ප්‍රමාණවත් සවිස්තරාත්මක කරුණු මෙම වාර්තාවේ ඇතුළත් වී පැවතීමෙන් මෙය සනාථ වේ. <ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.59 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> <! _ _ ===සෙනරත් පරණවිතානයන්ගේ වාර්තා=== _ _ > <! _ _ ===චාල්ස් ගොඩකුඹුරයන්ගේ වාර්තා=== _ _ > ===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන්ගේ වාර්තා=== කුරුඳු කන්දේ විහාරය පිළිබඳව අවස්ථා කිහිපයකදීම සටහන් සපයා ඇති ලේඛකයෙකු වශයෙන් එහි ප්‍රවර්ධනය මෙන්ම පුනරුත්ථාපනයක් අපේක්ෂා කළ යතිවරයන් වහන්සේ නමක වශයෙන් පුජ්‍ය එල්ලාවල මේධානන්ද නායක හිමියන් හඳුනාගත හැකි වේ. උන් වහන්සේ විසින් සම්පාදනය කරන ලද ලේඛන ගණනාවක් අතරින් ප්‍රමුඛ ලේඛනයක් වන "නැගෙනහිර පළාත හා උතුරු පළාතේ සිංහල බෞද්ධ උරුමය" නම් කෘතියේදී මුලතිව්හි පිහිටි කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව විශේෂ සටහනක් තබා ඇත. එහිදී ලක්දිව බොහෝ තැන්වලදී වනවාටත් වඩා උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත් තුළදී සියලු පුරාකෘතිවලට මෙන්ම විශේෂයෙන් බෞද්ධ පුරාකෘති අරබයා ඇති වී තිබෙන ව්‍යසනකාරී තත්ත්වය පිළිබඳ අදාළ බලධාරීන් නිසි කලෙකදී අවධානය යොමු කර අදාළ පිළිවෙත් යෙදුවේ නම් සමීප කාලීනව විනාශ කළ බොහෝ පුරාකෘති හා පුරාවිද්‍යා ස්ථාන ආරක්ෂා කරගත හැකිව පැවතිණු බව උන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කරයි.<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.412 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> ​ ​එල්ලාවල මේධානන්ද හිමිපාණන් වහන්සේ මුල්වරට (එනම් 1964 වසරේ විය යුතුයි) මෙම පුදබිම ගවේෂණය සිදු කරන අවස්ථාවේදී එවකට මෙහි පැවති දුෂ්කරතාව සහ පුදබිම පිළිබඳව විස්තර කර තිබේ. {{Blockquote |text= '''​"මේ සම්පූර්ණයෙන්ම වැසී ඇති ප්‍රදේශයකි. නෙල්ලාරු(මනල්ආරු යන්න විස්තර වේ) හරස් කර තන්නිමුරුප්පු වැව කර තිබේ. එය කුරුන්දම්මලේට දකුණින් පිහිටියේය. කන්දට උතුරු පැත්තෙන් කුරුන්දන්කුලම් වැව පිහිටියේය. මේ වැව් දෙකම පුරාණ නිර්මාණයක් බව ඒ ආශ්‍රිත නටබුන්වලින් පැහැදිලි වෙයි. වැව් දෙක එකට සම්බන්ධ කළැයි සැලකෙන ඇළක් ඇති බව අපට මඟ පෙන්වීමට ගිය දෙමළ ජාතිකයා කීයේය. මේ කන්දට සමහර විට පියන්කල්ලු යන්නද ව්‍යවහාර කෙරේ. එය පියන්ගල යන්නෙහි දෙමළ ඌරුවකි. කන්ද අක්කර සියයකට වැඩියයි සිතමි. මෙහි මුදුන ඕවාල හැඩය ගත් තැනකි. එතැනට පිවිසීමට ඇති උතුරු, දකුණු දෙපසින්ම මාර්ග තිබී ඇත. ඒවායේ ශේෂ දැනට (1964) දක්නට ලැබේ."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.413 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.413 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} ​කුරුන්දි විහාරයේ ඇති පෞරාණික වාස්තු නිර්මාණ පිළිබඳව එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් විසින් තොරතුරු ඉදිරිපත් කර ඇතත් උන් වහන්සේ මෙම විහාර ආකෘතිය හෝ එහි සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව හෝ අදහසක් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සුක වී නොමැත. මෙම කන්ද මුදුනේ ඇති වෘත්තාකාර වාස්තු ව්‍යුහය උන් වහන්සේ විසින් වටදාගෙයක් වශයෙන් හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ ගෙන ඇතත් එම ව්‍යුහය බෝධිඝරයක් බව එහි දෘෂ්‍යමාන ලක්ෂණ අනුව නිශ්චිතව හඳුනාගත හැකිව පවතී.මෙම විහාරයේ විහාර ආකෘතිය පිළිබඳ අවධානය යොමු කරනවිට එම හඳුනාගැනීම විශ්වසනීය ආකාරයෙන් තහවුරු වේ.එමෙන්ම, උන්වහන්සේ විසින් එම ස්ථානයේ දැකගත හැකි ගඩොළු නිසැක වශයෙන් ම ඉතා පැරණි යුගයට අයත් බව දක්වා නැතත් එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ කරගත් සාධක හෝ එවැනි නිගමනයකට එළැඹුණු ආකාරය පැහැදිලි කර නැත. මේධානන්ද හිමියන්ගේ සටහනේ කුරුන්දි විහාරයෙන් අනාවරණය වී ඇති සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව ද තවදුරටත් තම නිරීක්ෂණයක් හා උපකල්පනයක් දක්වා ඇත. {{Blockquote |text= ​'''"කුරුන්දන්කුලම නම් වූ සෙල්ලිපියක තුන්වන මිහිඳු රජු (801-804) ගැන කියවෙන බවත්, ජලය පිළිබඳ ආරවුලක් විසඳීමට රජු එහි ගිය බවත්, ඒ ප්‍රදේශය 'කුරුන්ගම' නමින් ලිපියේ සඳහන් වන බවත් වාර්තාවක දක්වා ඇත. මේ ජල ප්‍රශ්නයට හේතු වූයේ තන්නිමුරුප්පු වැවේ ජලය බව සී.ඩබ්ලියු. නිකලස් මහතා දක්වයි. එහෙත් මේ ලිපිය සෑහෙන පමණ සෙවූ මුත් අපට සොයාගත නොහැකි විය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} ​මෙහි දැක්වෙන සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ව සෙවීමට උනන්දු වෙමින් එය අනාවරණය කරගත නොහැකි වූ බව උන් වහන්සේ දක්වා ඇතත් මෙම සෙල්ලිපිය කන්ද මුදුනේ නොව පහළ පිහිටි වැවේ බැම්මට පහළින් ස්ථානගත වූ විහාරයේ පිළිම ගෙයක් ඉදිරිපස පැවතිය දී 2020 දී හමු විය.ඊට අමතරව,​මෙම ප්‍රදේශය පිළිබඳව සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල දැක්වෙන විවිධ කරුණු සංගෘහිත කරමින් එල්ලාවල මෙධානන්ද හිමියන් වැඩිදුරටත් කරුණු දක්වා තිබේ. {{Blockquote |text= '''" ​'කුරුන්දක' නමින් ගමක් ගැන අට්ඨ කතාවල කීප විටකම දක්නට ලැබේ. කුරුඳුගමුරට යනුවෙන් කඩඉම් පොත්වල දැක්වෙනුයේ පෙදෙසක් ගැනය. පදී රට, කුරුඳු රටට සමීපව පිහිටි බව පූජාවලිය, නිකාය සංග්‍රහය ආදියෙන් පෙනී යයි. කුරුඳුගමු රට, කුරුඳු රට, කුරුන්දක ආදී වශයෙන් සඳහන් වන්නේ එකම පෙදෙසක් විය යුතුය. පදිරට යනු පදවිය නමින් දැන් හැඳින්වෙන ප්‍රදේශයයි. 2 වන පැරකුම්බා රජු (1236-1270) විසින් විනාශ කරන ලද කාලිංග මාඝගේ බල කඳවුරක් කුරුන්දියෙහි වූ බව මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ඊට ආසන්න කාලයේ ලංකාව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානුගේ කඳවුරක් මෙහි පිහිටුවා ගත් බවත්, එහි සිංහලයන් තමා වසඟයට ගත් බවත් දැක්වේ. කුරුඳුරට වර්තමාන කදෑකෝරළය හා තඩවන් කෝරළය යැයි අයිවර්ස් මහතා කියයි. වව්නියාව දිසාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස විය හැකි බව සමහරකුගේ මතයයි. 1 අග්බෝ රජු (571-604) කුරුන්ද නම් විහාරයක් කරවා ඇත්තේය. 1 විජයබාහු රජු (1055-1110) කුරුඳු විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කරවා කුරුන්ද වාපී නමින් වැවක්ද, පොල් උයනක්ද කරවීය. ඛල්ලාඨ නාග රජු (100-103) කුරුන්දවාශෝක විහාරය තැන වූයේය. මේ ගැන සඳහන් වන පැරණිම වංශ කතා ගත සිද්ධිය මෙයයි. එහෙත් සමහර අට්ඨ කතා වංශ කතාවලට වඩා පැරණිය. සිංහලයේ පැවැති පැරණි හෙළ අටුවා අතර කුරුන්දට්ඨ කතාව එකකි. එයට මේ නම ඇති වූයේ කුරුන්දිකවෙලු විහාරයෙහි ලියන ලද නිසා බව සඳහන් වේ. ඛල්ලාට නාග රජු විසින් කරවන ලද විහාරය කුරුන්දපාසක, කුරුන්දවාශෝක වන දෙනමින්ම මහාවංස පිටපත්වල සඳහන් වී තිබේ."''' <br>{{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414,415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.414,415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} ​කාලානුරූපී ව ඓතිහාසික අනන්‍යතාව බොඳ වී පැවති මෙම ඓතිහාසික බෞද්ධ ප්‍රදේශයේ ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ව අදහසක් ඉදිරිපත් කර ඇත. {{Blockquote |text= '''"​කුරුන්දවාශෝක කුරුන්දවාපි අශෝක අනුමත කෙටිවීමක් බව පෙනේ. කුරුඳුවැව අසල වූ අශෝක විහාරය ඒ නමින් හැඳින්වූවා විය යුතුය. කෙසේ හෝ මේ සියල්ලේම කුරුන්ද යන කොටස සුරැකී තිබේ. මුලින් කී සෙල්ලිපියේ කුරුන්ගම ගැන සඳහන් වේ. වර්තමාන 'කුරුන්දම' යන මේ නමේම ව්‍යවහාරයකි. ඒ අනුව අට්ඨකතා (සීහලට්ඨ කතා) රචිත යුගයේ එනම් මිහිඳු මා හිමි යුගයේ සිටම කුරුන්දගම හා එම විහාරය පැවතියේය. එහි නම අද දක්වාම වෙනස් වී නැත. සිංහල අටුවා ලිවීමේදී මෙහිදී එක අටුවාවක් ලියැවිණි.එසේනම් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ මේ ප්‍රදේශය දියුණුව තිබූ බවත් සිංහල බෞද්ධයන් පදිංචිව සිටි බවත් පැහදිලිය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }})}}}}<ref>{{cite book |title= Pacheena passa-Uttara passa:Nagenahira ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya.2003 |author= Ellawala Medhananda |volume= pp.415 |language=si |isbn = 978-955-686-112-9 }}</ref> }} කුරුන්දි පුදබිම හා තන්නිමුරුප්පු වැව පිළිබඳව 2016 වසරේ දී උන් වහන්සේ විසින් නැවතත් කරුණු සංග්‍රහ කර ඇත. එහි දී උන් වහන්සේ දක්වා ඇති කරුණු අනුව, කඳුගැටය පාමුල හරියේ ත්‍රස්තවාදී උවදුර ඇති වීමට පෙර කාලයේ දී ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් වැඩ සිටීම සඳහා නිමවන ලද ගොඩනැගිල්ලක ශේෂ පැවති බව සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව, 2023 දි සිදුකළ පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ විද්‍යාර්ථයන් කුරුන්දිය අවට සිදුකරන ලද නිරීක්ෂණ චාරිකාවේ දී 1978 දී පමණ මෙම ස්ථානයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වැඩසිටි බවට තොරතුරු අනාවරණය කරගත හැකි විය. කුමාරපුරම් ප්‍රදේශවාසීන් විසින් මෙම කරුණ අනාවරණය කළ අතර ඔවුන් භික්ෂූන් වහන්සේට දානය පවා පූජා කළ බව වැඩිදුරටත් අනාවරණය කරන ලදී.ඒ අනුව මෙම පුද බිම සක්‍රීය කිරීමට යම් පිරිසක් උත්සුක වූ බව පැහැදිලි වේ.​උන් වහන්සේ දක්වා ඇති විස්තර අතර ඉහළ මළුවේ පිහිටි අඩි 12.6ක් දිග ගල් කණුවක දළ වශයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ සිව් වැනි සියවසට පමණ අයත් විය හැකි අකුරින් සටහන් කරන ලද ලිපියක් ඇති බවත් එහි ‘රකිබල’ යන කොටස කියවිය හැකි බවත් දක්වා ඇත.<ref> {{cite book |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016) |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි |volume= p.62 |language=si |isbn = }}</ref>නමුත් තවමත් එම ශිලා ස්ථම්භය හමු වී නොමැත.මෙම පුදබිමේ ඇති පිළිම ගේ පිළිබඳව විස්තර කරමින් උන් වහන්සේ පහත විස්තරය දක්වා ඇත. {{Blockquote |text= '''​"මේ එක් ගොඩනැගිල්ලකට අයත් පියගැටපෙළක් කිසියම් සාහසිකයකු විසින් ගලවා පසෙකට පෙරළා ඇත්තේ නිධාන සෙවීමට විය යුතුය. එහි සම්පූර්ණ පිටතට දෙකක් හා කැබලි දෙකක් ඉවත දමා ඇති අතර, එකක් සඳකඩ පහණ සමඟ එක්ව සිටී. දෙපස කොරවක්ගල් දෙකකට හානි කර තිබේ. සඳකඩ පහණේ අර්ධපද්මය හා ගිනිසිළු පෙළ පමණක් නිරූපිත වන බැවින් එය වැඩෙමින් පැවති යුගයේ නිර්මාණයක් බව පෙනේ. ඒ අසල පැත්තක කොටු කැටයම් කළ ගල් පුවරුවක් වෙයි. එය කුමක් සඳහා යෙදුවක් ද යන්න පැහැදිලි නැත."''' <br> {{smaller|{{smaller|( {{cite book |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016) |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි |volume= p.63,64 |language=si |isbn = }})}}}}<ref> {{cite book |title=ගවේෂණ තුළ ගවේෂණ (2016) |author= එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි |volume= p.63,64 |language=si |isbn = }}</ref> }} ​මෙම කෘතියේ කුරුන්දි විහාරයේ පුරාවස්තු ගවේෂණය පිළිබඳ ලිපියේ දී ද දක්වා ඇති පිළිම ගේ පියගැටපෙළ ආසන්න නිදන් හොරුන් විසින් සිදු කළ විනාශය 2016 වසර වන විටත් සිදු වී පැවති බව මේ සටහන අනුව තහවුරු වේ. මේ තොරතුරු හා මේ පිළිබඳ අනෙකුත් පුද්ගල විස්තර අනුව සැළකීමේ දී බොහෝ විට මෙම උපද්‍රව ත්‍රස්තවාදී යුද්ධය අවසන් වූ 2009 වසරින් පසුව හා 2016 කාලයට පෙරතුව සිදු වූ බව අනුමාන කිරීමට හැකියාවක් පවතී. මෙම සඳකඩ පහණේ දක්නට ලැබෙන කලාත්මක ලක්ෂණ විස්තර කරමින් උන්වහන්සේ සිදු කර ඇති නිගමනය වඩාත් පැහැදිලි කරන්නේ නම් මෙම නිර්මාණයේ පවතින කලාත්මක ලක්ෂණ අනුව අනුරාධපුර යුගයේ දෙවැනි භාගයේ මැද කාලයට අයත් වන්නක් බව දැකිය හැකි වේ. මෙම පිළිම ගේ වාස්තු ලක්ෂණ හා අවශේෂ පුරාවිද්‍යා සාධක ද ඊට සපුරා ම පාහේ අනුගත වන බවත් දැක්විය යුතු වේ. මේධානන්ද හිමියන් විසින් දක්වා ඇති කොටු සටහන් කළ ගල් පුවරුව අනෙකක් නොව මෙම පිළිමගේ තුළ බුද්ධ ප්‍රතිමාව වඩා හිඳවූ ස්ථානය යටින් පූජාර්හ නිධන් ද්‍රව්‍යය තැන්පත් කොට පැවති යන්ත්‍ර ගල (රත්නන්‍යාසය ) බවට වර්තමානයේ දී පුරාවිද්‍යාඥයන් හඳුනාගෙන තිබේ. ===ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්ගේ වාර්තා=== ලක්දිව වාපි කර්මාන්ත හා වාරිමාර්ග නගා සිටුවීම මගින් කෘෂි කර්මාන්තය නගා සිටුවීමට මහත් වෙහෙසක් ගත්, ඒ වෙනුවෙන් අගනා කැපකිරීමක් සිදු කළ ඉංජිනේරු, රිචඩ් ලෙස්ලි බ්‍රෝහියර් විසින් මෙරට වාපි කර්මාන්ත අරභයා සම්පාදනය කරන ලද විශිෂ්ට නිබන්ධනයක් වූ "ලක්දිව පුරාතන වාරිකර්මාන්ත" නම් නිබන්ධනයේ දී ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ කරුණු දක්වා තිබේ. ​ලක්දිව, උතුරු කලාපයේ පිහිටි විශාල මෙන්ම වැදගත්ම වාපි කර්මාන්තයක් වූ ‘තන්නිමුරුප්පු වැව’ පිළිබඳ සාකච්ඡාව අතරතුර කුරුන්දි බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ප්‍රදේශය පිළිබඳව ද කරුණු දැක්වීමට එතුමා උත්සුක වී ඇති බව එම නිබන්ධනයෙන් පැහැදිලි වේ. පුරාවිද්‍යා හෝ ඉතිහාස විෂයයෙන් පරිබාහිර විෂයක් පිළිබඳ සිදු කළ නිබන්ධනයක දී ද මෙම විහාරය පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත කිරීමට තරම් එතුමා උත්සුක වීමෙන් මෙම ඓතිහාසික ස්ථානය පිළිබඳ පවතින වැදගත්කමත් කොතෙක් ද යන්න ඒ තුළින් මනාව පෙන්නුම් කෙරෙයි.<ref>{{cite book |title=ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග(1935) |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර්,පරිවර්තනය එල්.පියසේන(2001) |volume= pp.22,23 |language=si |isbn = }}</ref> {{Blockquote |text='''"මේ වැව් දෙක(තන්නිමුරුප්පු වැව සහ කුරුන්දි වැව) අතර පිහිටි කුරුන්තන්මලේ නොහොත් පියංගල කන්ද සර්වඥයන්වහන්සේ දෙවැනි වර ලංකාවට වැඩිය වර වැඩ සිටි ස්ථානයක් යයි පරම්පරානුගත හිමිකම් පවතී. මෙය ඉතා විශාල නටබුන්ගෙන් ඇති භූමියකි. ඒ අතර කුරුන්තන් කුලමේ වැව් බැම්ම කෙළවර පටන් කඳු මුදුන දක්වා යන ගල්පඩි පෙළක් තිබේ. කන්ද ක්‍රමයෙන් සිහින්ව ගොස් (කිකිළි බිජුවක ආකාර) මුදුන සමතලාවක් ය. ගල්පඩිපෙළට මූනලා තිබෙන පැත්තේ ඇතැම් විට මුදුන වටේ ම වෙන්ටත් පුළුවන. සතරැස් කොට කපන ලද ගලින් බැඳි අඩි 7 ක් හෝ 8 ක් උසැතිව තිබුණේ ය. '''​මෙම කන්ද මුදුනේ තිබෙන නෂ්ටාවශේෂ හා ඒ අසළ තිබෙන්නා වූ තවත් දේද ස්ථානය සම්බන්ධව පවතින කථා ප්‍රවෘත්තිය සැබෑ බව ඔප්පු වීමට සහ ඉඩම ඇදින ගැනීමට ද ආධාර වේ. (මෙම දිරාපත්වීම කල්යාම නිසා සිදුවූවක් නොව ඕනෑකමින් කරන ලද කැඩීම් බිඳීම්ය.) කතාව නිවැරදි නම් කුරුන්ත කුලම අඩු වශයෙන් ක්‍රි.ව. ඉහත තුන්වෙනි ශතවර්ෂයේ මැද හරිය දක්වා අතීත කාලය පෙන්වයි. මක්නිසා ද යන හොත් මෙහි වාසය කළ සංඝයාට වැව් නැතිව නම් දිය ලබාගන්ට තැනක් නැති නිසාය. '''​තන්නිමුරුප්පුවත් ඒ කාලයේදී ම කළා ද නැතුව පසුකාලයක කරණ ලද්දක් ද යනු නියම වශයෙන් දැන ගැනීමට යමක් නැත. පාකර් ලියන්නේ "දියදොරටු දෙක බැඳීමට පාවිච්චි කර තිබෙන ගඩොල් මෑත කාලීන ඒවාය. නුමුත් ලංකාවේ උතුරු කොටසේ බොහෝ ස්ථානවල සිදු වී තිබෙන ප්‍රකාර මෙම දිය දොරටුවල පළමු බැම්ම කඩාගිය බොහෝ කාලයකට පසු නැවත බැඳි ඒවා වෙන්ට පුළුවන" කියාය. '''​එම මහතාගේම වැඩිපුර කීමක් නම්, මෙම ස්ථානය සිංහල රජවරු බොහෝ දෙනෙක් ඇතැම් විට සියල්ලෝමත් තමන් පැමිණි බව පෙන්වීමට වැඩි සලකුණු තබා නැතත්, මේ ස්ථානයට පැමිණිය හුය, කියා ය." <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}} }} මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණ නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුව ඇති විනාශයන් ස්වභාවිකව සිදු වූවක් නොවන බවත් ඕනෑකමින් කිසියම් පිරිසක් විසින් සිදු කරන ලද ඒවා වන බවට වාර්තා කර තිබීමයි.ඊට අමතරව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවැනිවර ලංකාගමනයේ දී වැඩි බවට වන ජනප්‍රවාදය හා පුරාවස්තු විසිරී පවතින ප්‍රදේශය කොපමණ ද යන්න දක්වා සිටියි.තවද,කුරුන්දි පුවරු ලිපිය පිළිබඳව ද හෙන්රි පාකර් තැබූ සටහන් විස්තර කරමින් විස්තරයක් හා කුරන්දි වැවේ වෑකන්දට පහළින් තිබූ ගම්මානය ගැන ද සංක්ෂිප්ත අදහසක් එතුමා දක්වා තිබේ.<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp.22,23 |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }}</ref> {{Blockquote |text='''​බැම්මට පහළ පළමුවෙනි සංඝබෝධි රජ (ක්‍රි.ව. 246-248) විහාරයක් කරවූයේ ය. ඊට බොහෝ කලකට පසු පස්වෙනි දප්පුල රජ තමන් රජ පැමිණි පළමුවන අවුරුද්දේ එක් විහාරයක නැවතත් සංඝයා නැවැත් වූයේ ය. මෙහි ක්‍රි.ව. 965 වෙන්ට පුළුවන. තුන්වෙනි මිහිඳු රජ තමන් රජ පැමිණි අටවැනි අවුරුද්දේ තම මෑණියන් හා දියණියනුත් සමඟ වැවබලන්ට ගොස් සංඝබෝධි රජ විසින් ගොඩනගා මිහිඳු රජ විසින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද විහාරයේ මහත් ගල්පොරුවක ලංකාවේ සමහවෙන ගල් සන්නස් වලින් ඉතාම දීර්ඝ එකක්වන දික්ගල් සන්නසක් කොටවා තිබේ. '''​පාකර් තවත් කියන්නේ 'එය කොටා තිබෙන ගල් මුහුණට කල්යාමෙන් සිදුවී තිබෙන අනතුර නිසා සන්නසේ වචනවලින් වැඩි කොටස කියවන්ට බැරිකම කනගාටුදායකය. ප්‍රධාන කොටම එහි පදිංචි සංඝයා විසින් පිළිපැදිය යුතු ව්‍යවස්ථා පන්තියක් එහි සන්නසෙහි අඩංගු වේ. නුමුත් වඩා සැලකිය යුතු සාමාන්‍ය කරුණු ස්වල්පයක් එහි ඇතුළත් වේ. ‘රජ්ජුරුවන්ගේ මහා වැව' ගැන එහි සඳහනක් ඇත. (එය තන්නිමුරුප්පුව මෙන් පෙනේ.) තව ද ගොවිතැනට අනතුරු වන සමහර ආරවුල් ගැනද එහි සඳහන් වී තිබේ. රජතෙම (තමන්ගේ අක්ෂර වින්‍යාසය ගැන සැකසහිත වූයෙන්) සන්නස කපන ලද්දේ තමා විසින්ම බව කියා මෙම ව්‍යවස්ථා අක්ෂර අඩුවුනත් කිසිවෙකු විසින් කඩ කරන්නේවත්, අමුතු කරන්නේවත් නැතුව, බලපිහිටීම ඇතුව නොකඩවා ගෙන යන්නේ යයි අණකරන්නේ ය කියාය. '''​කුරුන්තන් කුලමේ වැකන්දට පහත් පැත්තේ ගොඩනගා තිබුණ ගම හෝ නියම්ගම්, කුඩා දියපාරවල්වල සමහවෙන කැබිලිති කඩුවලින් ඒ ගැන විභාග කළ අයට සම්භ විය. ඉහත සඳහන් කළ පුරාණ ගල්සන්නසේ මෙම වාස භූමියට කුරුම් ගම යයි නම්කර ඇත. <br>{{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}} }} මීට අමතරව,දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණ වලින් විහාරයට වූ විනාශය සහ 13,14 වන සියවස් වලින් පසුව මෙම ප්‍රදේශයන් ජන ශුන්‍ය වූ බව පැහැදිලි අයුරින් බ්‍රෝහියර් තම වාර්තාව තුළ ප්‍රකාශ කර තිබේ.එයින් ගම්‍ය වන වැදගත් කරුණක් නම් වන්නේ උතුරේ ප්‍රදේශයට අයත් මුලතිව් සහ වවුනියා ආදී වන්නි ප්‍රදේශය සියවස් කිහිපයක් ජන ශුන්‍යව පැවතී බවත් හා දැන් එම ප්‍රදේශවල පදිංචිව සිටින දමිළ ජනතාව එහි පාරම්පරික ජනතාව නොවන බවයි. {{Blockquote |text= '''​එම ස්ථානයට දෙමළෙන් කරුන්තන්ඌරු යයි කියති. කල් යත් යත් දකුණු ඉන්දියාවෙන් ගොඩබැස එහි පදිංචි වූ අය සංඝබෝධි රජ විසින් කරවූ විහාරය ද, අනිකුත් ගොඩනැගිලිද බිඳහෙලා එහි ගල් ගඩොල් ආදියෙන් කෝවිලක් මෙහි සෑදූ බව පෙනේ. නමුත් පරම්පරානුගත කතාවකින් හෝ ඉතිහාසික ලියවිල්ලකින් හෝ වැව් බැම්ම බිඳුනු කාලයවත් නගරය පාළුවට හැරිය කාලයවත් පෙන්වන්නේ නැත. දකින්නට තිබෙන දේ මෙම භූමියෙහි දහ තුන්වෙනි හෝ දහ හතරවෙනි ශත වර්ෂයෙන් මෙහා එහි කිසිවෙක් පදිංචිව සිටි බවක් නොපෙන් වයි."''' <br>{{smaller|{{smaller|({{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }})}}}}<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස්,pp 22,23 |language=si |isbn = 955-9185-07-1}}</ref> }} ​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති සටහන අනුව ඔහුගේ කාලය වන විට විද්‍යාමාන වූ වැදගත් ලේඛන පිළිබඳ සුපරීක්ෂාකාරී වෙමින් මෙම පෞරාණික පුරාවිද්‍යා බිම පිළිබඳ සාරාංශය ම හකුළා දැක්වීමට තරම් සමත් වී ඇති බව පැහැදිලි වේ. එහි මෙම විහාරයේ ආරම්භය, ඒ සඳහා විවිධ අවස්ථාවල දායකත්වය දැක්වූ රජවරුන් හා ප්‍රධානීන්ගේ මැදිහත් වීම, ස්ථානයේ පැවැත්ම හා එහි පරිහානිය සම්බන්ධ අදාළ කරුණු ආදිය ද පෙළ ගස්වා ඇති ආකාරය ඔහුගේ වාර්තා තුළින් මනාව දැකගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title= ලක්දිව පුරාතන වාරිමාර්ග |author= ආර්.එල්.බ්‍රෝහියර් |volume= පළමු,දෙවන හා තෙවන කොටස් |language=si |isbn = 955-9185-07-1 }}</ref> ===සී.ඩබ්.නිකලස්ගේ වාර්තා=== මෙරට ඓතිහාසික පුරාවිද්‍යාව අරබයා බිහි වූ ශ්‍රේෂ්ඨ විද්වතකු වන සිරිල් වේස් නිකලස් මහතා තමන් සම්පාදනය කළ "පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය" නම් කෘතියේ දී කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳව අඟනා විස්තරයක් සපයා ඇත.<ref>{{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය |language=si |isbn = }}</ref> විවිධ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර,අභිලේඛන හා පුරාවිද්‍යා මූලාශ්‍ර විග්‍රහ කරමින් එතුමා දක්වා ඇති අදහස පහත පරිදි වේ. {{Blockquote |text='''"ඛල්ලාටනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) කුරුන්දවාසෝක විහාරය තැනවීය. කුරුන්දක චුල්ලක නම් පිරිවෙණක් ද විය. කුරුන්දි අට්ඨකතාව සම්පාදනය කරන ලද්දේ කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දීය. කුරුන්දක ග්‍රාමය අට්ඨකතාවල සඳහන්ව තිබේ. කුරුන්දි විහාරය තනවන ලද්දේ I වන අග්බෝධි (570-604) විසින් බව කියා ඇත. (සිංහල වංසකතාවල එය හඳුන්වා ඇත්තේ කුරුඳු වැව නමිනි.) ඔහු මෙය අවට යොදුන් 3ක් (සැතපුම් 25-30) පමණ පළල් පොල්වත්තක් වවන ලද බව ද කියා තිබේ. IV වන අග්බෝධිගේ (667-683) ඇමතියෙක් කුරුන්දපිල්ලක විහාරයෙහි පාසාදයක් තැනුවේය.<ref group="සවිස්තර">නිකලස් මහාවංශය උපුටාදක්වමින් 'පොත්ථකූඨ' නම් නිලධාරියෙකු මේ ප්‍රසාදය ඉදිකළ බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් ලක්‍ෂ්මන් සුසන්ත පෙරේරයන් පෙන්වා දී ඇති පරිදි බුද්ධාගමේ දායකයෙකු ලෙස ක්‍රියාකළ පොත්ථකුට්ඨ නැමැති ධනවත් පුද්ගලයා ද්‍රවිඩයකු වූ බවයි.</ref><ref>{{cite book |title=රජ පෙළපත් අස්ථිරව පැවති කාලපරිච්ඡේදය 289-303 |author= ලක්‍ෂ්මන් සු.පෙරේරා |volume= I කාණ්ඩය, I භාගය, p.302 |language=si |isbn =}} </ref> ''''I වන විජයබාහු (1055-1110) කුරුන්දි විහාරය යළි කරවීය. මේ සියලු නම් එකම විහාරයකට වූ විවිධ නම් වීමට බොහෝ ඉඩ තිබේ. මෙය පිහිටි කුරුන්දිරට්ඨ දැනට වවුනියා දිස්ත්‍රික්කයේ දකුණු කරිකට්ටමූල කොට්ඨාසයට සමානය. මේ පැරණි නම වර්තමාන කුරුන්තන් ඌර්හි නෂ්ඨාවශේෂ අතර රැකී තිබේ. කුරුන්දි දිසාව II පරාක්‍රමබාහු (1236-1271) කාලයේ දී දෙමළුන් අතේ විය. මෙය පසුකල චන්ද්‍රභානු නම් ආක්‍රමණිකයා විසින් ද අල්ලා ගන්නා ලදී. කුරුන්ද සමීපයෙහි I වන අග්බෝධි අම්බිලපස්සව විහාරය කරවීය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය,p.102 |language=si |isbn = }}</ref> }} ​බ්‍රෝහියර් දක්වා ඇති පරිදි ම සී.ඩබ්ලිව්. නිකලස් ද මෙම ස්ථානයේ ඓතිහාසික ක්‍රම පිළිවෙල පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් නමුත් විශ්වසනීය තොරතුරු රාශියක් සපයා ඇත. ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයන්ගේ අන්තර්ගත තොරතුරු ඔස්සේ මෙම පැරණි විහාරය ඓතිහාසික භූමිශාස්ත්‍ර තොරතුරු සමඟ සම්පාත කිරීමද , වෙනත් ආගමිකයන්ගේ හා ආක්‍රමණිකයන්ගේ මැදිහත් වීම නිසා මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට සිදු වී ඇති බලපෑම පිළිබඳ නිවැරදි අයුරින් කරුණු දැක්වීම ද ඔහුගේ වාර්තා තුළ වැඩිදුරටත් දැකිය හැක.<ref>{{cite book |title=1979,පුරාතන හා මධ්‍යතන ලංකාවේ ඓතිහාසික ස්ථාන විස්තරය |author= Lewis,J.P පරිවර්තනය.සෝමපාල ජයවර්ධන |volume= නව වෙළුම,xxi කාණ්ඩය |language=si |isbn = }}</ref> ===වෙනත් පූර්ව වාර්තා=== ====වල්පොල රාහුල හිමියන්ගේ වාර්තා==== වල්පොල රාහුල හිමිපාණන් වහන්සේ තම දර්ශන විශාරද උපාධිය සඳහා ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයට ඉදිරිපත් කරන ලද නිබන්ධනය ඇසුරින් 1956 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කළ History of Buddhism in Ceylon නම් කෘතියේ දක්වා ඇති ‘පුරාණ ලංකාව’ නම් ස්ථාන දක්වන සිතියමේ වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයට තදානුගත ව ඉතා පැහැදිලිව 'කුරුන්දි' යනුවෙන් දක්වා තිබීමෙන්<ref>{{cite book |title=ලක්දිව බුදුසමයේ ඉතිහාසය |author= වල්පොල රාහුල හිමි(2011) |volume= |language=si |isbn =}} </ref> උන්වහන්සේ මේ ප්‍රදේශය කුරුන්දි රට වශයෙන් පිළිගත් බව පැහැදිලි වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ සාහිත්‍ය පිළිබඳ ප්‍රශස්ත විචාරක්ෂියක් යොමු කළ ඒ හිමියන් ශාස්ත්‍රාලයීය මතය නියෝජනය කරමින් සම්පාදනය වූ, මේ ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතා ස්ථාපනය වත්මන් කුරුන්දි විහාරයේ ස්ථානගත වීම ද හඳුනා ගැනීම සම්බන්ධව වැදගත් බව පෙන්වා දිය හැක.1956 වසරේ දී පළමුව ප්‍රකාශයට පැමිණි ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාස කෘතියේ 158 හා 159 පිටු අතර රඳවා ඇති ‘ඈත අනුරාධපුර යුගයේ ලංකාව’ නම් ලංකාවේ පැරණි ම ඓතිහාසික යුගයේ ස්ථාන දක්වෙන්න සිතියමේ<ref>{{cite book |title=ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය |author= සංස්.හේම් චන්ද්‍ර රාය |volume= පළමු මුද්‍රණය 1964,I කාණ්ඩය, I භාගය |language=si |isbn =}} </ref>ද වත්මන් කුරුන්දි විහාරය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයම කුරුන්දි වශයෙන් ම හඳුනාගෙන සටහන් කර තිබේ. ප්‍රකට විද්වතුන් හේතුවෙන් සැලකිය යුතු වගකීමකින් තොර ව මෙම ප්‍රාදේශීය අනන්‍යතාව තහවුරු වන බව පෙන්වා දිය හැකි වේ. ====සී.එස්.නවරත්නම්ගේ වාර්තා==== සී.එස්. නවරත්නම් විසින් රචනා කරන ලද 'වන්නි හා වන්නියාස්' නම් කෘතියේ දී කුරුන්තන්කුලම් නම් ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක නටබුන් ඇති බව '''"There are ruins of Hindu Temples at Irasentirankulam,at Chinnapuvaraskulam and Kurunturkulam"''' යනුවෙන් දක්වා ඇත.නමුත් එය විශ්වසනීය හෝ අදාළ ස්ථානය පිළිබඳ නිශ්චිත ස්ථාන විස්තර සහිත ව දක්වා නොතිබීම විමතියට කරුණකි.<ref>{{cite book |title=C.S.Nawarathnam |author= Vanni & Vanniyas |volume= p.1p |language=en |isbn = }}</ref> ====ගුණපාල මලලසේකරයන්ගේ වාර්තා==== මෙරට විසු ප්‍රකට පඬිවරයෙකු වූ ගුණපාල මලලසේකර මහතා තම දර්ශනසූරි උපාධිය සඳහා සම්පාදනය කළ කෘතහස්ත කෘතියක් වූ 'ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍ය' කෘතියේ විය යුතු පරිදි ම අවස්ථා කීපයක ම ලංකාවේ ප්‍රමුඛ අට්ඨකතාවක් වශයෙන් සැලකිය හැකි කුරුන්දි අටුවාව පිළිබඳව සංක්ෂේපයෙන් සඳහන් කර ඇත. එහි දේශීය භාෂාවන්ගෙන් සංග්‍රහ කරන ලද අටුවා පිළිබඳ දැක්වීමේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ කුරුන්දවේළු විහාරයෙහි දී ලියන ලද නිසා කුරුන්දී නම් වූ අට්ඨකතාව' පිළිබඳ සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යය (1965) |author= ගුණපාල මලලසේකර පරිවර්තනය.ඩබ්.දයාරත්න තිසේරා |volume= p.61 |language=si |isbn = }}</ref> ====කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන්ගේ වාර්තා==== මෙරට ඓතිහාසික භූමි සිතියම් ගණනාවක් එක්තැන් කරමින් කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමියන් විසින් 1967 වසරේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඓතිහාසික සිතියම් සංග්‍රහයේ දක්වෙන සිතියම් කීපයකම ‘කුරුන්දි’ නම් ස්ථානය, වර්තමානයේ මුලතිව් සමීපයේ කුරුන්දි පුරාණ බෞද්ධ විහාරය පිහිටි කලාපයේ ම සලකුණු කර ඇති බව දැනගත හැකි වේ. එම කෘතියේ අන්තර්ගත කර ඇති සිතුවම් කීපයක ම මෙම ස්ථානය සටහන් කර ඇත. එහි ‘අනුරාධපුර පූර්ව යුගය : මහජන ව්‍යාප්තිය හා ග්‍රාම නාම’, ‘අනුරාධපුර මධ්‍යතන යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ හා ‘පොළොන්නරු යුගය : නගර සහ ග්‍රාම නාම’ යන සිතියම් ත්‍රිත්වය විශේෂ අවධානයකට ලක් විය යුතු අතර ප්‍රමාණවත් මූලාශ්‍ර පදනම් කරගෙන සකසා ඇති මේ සිතියම් අනුරින් අනුරාධපුර පූර්ව යුගයේ සිට පොළොන්නරු කාල පරිච්ඡේදය දක්වා ම කුරුන්දි පූජා බිම අවධානයට පාත්‍ර වූ ද කලාපීය වශයෙන් කේන්ද්‍රීය ප්‍රදේශයක් වූ බව ද පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite book |title=ලංකාවේ ඓතිහාසික භූමි සිතුවම්(1967) |author= කුඩාවැල්ලේ ධීරානන්ද කලයාණිවංශ හිමි |volume= |language=si |isbn = }}</ref> ====එච්.ඒ.පී.අභයවර්ධනයන්ගේ වාර්තා==== එච්.ඒ.පී. අභයවර්ධන විසින් 1978 වසරේ දී පළමු වැනි වරට සිංහල බසින් ප්‍රසිද්ධියට පමුණුවන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි දේශ සීමා විස්තර කරන ප්‍රකට කෘතියක් වූ 'කඩයිම්පොත් විමර්ශනය' කෘතියේ සිව් වැනි පරිච්ඡේදය වූ ‘දේශ සීමා විස්තර’ පරිච්ඡේදයේ දී 'කුරුන්දගමු රට' නම් උපමාතෘකාව යටතේ සංග්‍රහ කර ඇති විස්තරය වර්තමාන කුරුන්දි විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය හා සම්පාත වේ. අබේගුණවර්ධනයන්,මෙයට ඉහත කෘති තුළ කුරුන්දිය සම්බන්ධයෙන් අන්තර්ගත වූ විස්තරයන්ගේ සාරසංක්ෂේපයක් දක්වමින් මේ පිළිබඳව වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කර තිබේ.<ref>{{cite book |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978) |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන |volume= p.105 |language=si |isbn = }}</ref> {{Blockquote |text=​'''"කුරුඳුගමුරට යන නමින් ශ්‍රී ලංකාවේ කඩයිම්පොතේ සඳහන් වන්නේ වංසකතාවේ එන කුරුන්දිරට්ඨය විය හැකිය.පදී සහ කුරුඳු යයි වංශකතාවේත්, පූජාවලියේත්, නිකාය සංග්‍රහයේත් සඳහන් වන ස්ථාන දෙකෙන් දෙවැන්න මෙකී කුරුඳුගමුරට යැයි සිතිය හැකිය. ඛල්ලාඨනාග (ක්‍රි.පූ. 110-103) රජ කුරුන්දවාසෝක විහාරය ඉදි කළ බව කියා තිබේ. එසේම කුරුන්දිවේලු විහාරයේ දී කුරුන්දි අට්ඨකතාව ලියන ලද බව ද සඳහන් වෙයි. මාඝගේ බලකොටුවක් කුරුන්දියෙහි තිබූ බවත්, එය II පරාක්‍රමබාහු රජ විසින් විනාශ කරන ලද බවත් වංසකතාව, පූජාවලිය සහ නිකාය සංග්‍රහය යන ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ. පසු කාලයේ දී ලක්දිව ආක්‍රමණය කළ චන්ද්‍රභානු රජු පදී සහ කුරුඳු රටවල සිංහලයන් තමන් වසඟයට ගත් බව පෙනේ.කුරුඳු රට නමින් සඳහන් වන්නේ අනුරාධපුරයට උතුරින් පිහිටි කැදෑ හා කඩවත් කෝරල දෙක යයි අයිවර්ස් කියයි.එහෙත් මේ මතය වැරදි බවත් වර්තමාන වව්නියාවට අයත් කරිකට්ටුමලෙයි දකුණු කොටස මෙයින් ගැණෙන බවත් නිකලස් පෙන්වා දෙයි.පැරණි කුරුන්දිරට්ඨ යන නම වර්තමාන කුරුන්තන්වූර් යන්නෙහි ගැබ් වී ඇති බව ඔහු වැඩිදුරටත් පෙන්වා දෙයි."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= කඩඉම්පොත් විමර්ශනය (1978) |author= එච්.ඒ.පී.අභයගුණවර්ධන |volume= p.105 |language=si |isbn = }})}}}} }} ====රණවීර ගුණවර්ධනයන්ගේ වාර්තා==== රණවීර ගුණවර්ධන විසින් මහාවංශයේ දැක්වෙන වචනයක් පාදක කරගනිමින් කුරුන්දි විහාරය පිළිබඳ වැදගත් නිරීක්ෂණයක් වාර්තා කර ඇත. ඒ, පළමු වැනි අග්‍රබෝධි රජු විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සියලු සංඝයා වහන්සේ සඳහා පූජා කරන ලද බවයි. මේ දැක්වෙන අග්ගබෝධි රජු විසින් කරවන ලද විහාරය එම නමින් ම(කුරන්දි විහාරය නමින්) පැවත ආ විහාරයේ සිදු කරන ලද අභිනව ඉදිකිරීමක් හෝ කටුකොහොල් ඇරීමක් විය යුතු ය. {{Blockquote |text= '''"​පළමු වැනි අග්බෝධි (571-604) විසින් කරවන ලද කුරුන්දි විහාරය සකල සංඝයා සඳහා (සබ්බසංඝිකං) වී යැයි වාර්තා කරන විට චූලවංශය අදහස් කරන්නට ඇත්තේ එබඳු ස්වාධීන විහාරයක් ගැන විය හැකිය.සබ්බ සාංඝික ​යන වචනය වැදගත් කොට සලකන්නේ නම්, මේ වකවානුවේ දී ඉදිකරන ලද හෝ ප්‍රදානයන් ලබන ලද බොහෝ විහාර මෙන් නොව, මෙකී විහාරය කිසිම නිකායකට අනුබද්ධ වීමෙන් තොර වූවක් ලෙස සැලකිය හැකිය."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993) |volume= p.51 |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993) |volume= p.51 |language=si |isbn =}}</ref> }} ​සමකාලීන සමාජය තුළ බෞද්ධ ශාසනය තුළ පැවති නිකාය ප්‍රභේදනයක් පිළිබඳ සාධක ගුණවර්ධන උපුටා දක්වා ඇති කරුණින් තහවුරු වේ. සමකාලීන මෙන් ම පශ්චාත් කාලීන සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රය තුළ මුළු මහත් ලංකාව සම්බන්ධයෙන් ම මේ කරුණු සාධනය සඳහා දෙස් දෙන සාක්ෂි සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් හඳුනාගත හැකි ව පවතී. ඒ අනුව, පූර්ව කාලීන ව මහා විහාර සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කළ විහාරයක් වශයෙන් පැවති කුරුන්දි විහාරය කාලානුක්‍රමික ව අභයගිරි සම්ප්‍රදාය වෙත විතැන් වූ අන්දම මෙම ස්ථානයෙන් ම(කුරුන්දි විහාරයෙන් ම) අනාවරණය වී ඇති අභිලේඛන තුළින් මෙන් ම පුරාවිද්‍යා ගවේෂණයේ දී අනාවරණය වූ පුරාවිද්‍යා සාධක තුළින් ද පැහැදිලි වේ.<ref>{{cite book |title= සිවුර සහ නඟුල,මධ්‍යතන යුගයේ මුල් භාගය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විහාරස්ථ ජීවන සම්ප්‍රදාය සහ එහි ආර්ථික පාර්ශවයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් |author= රණවීර ගුණවර්ධන (1993) |volume= p.51 |language=si |isbn =}} </ref> ====එම්.එච්.සිරිසෝමයන්ගේ වාර්තා==== මෙරට උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි පිහිටි බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් යොමු කරමින් මාහැඟි කාර්යභාරයක් සඵල කළ හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයෙකු වූ එම්.එච්. සිරිසෝම ද කුරුන්දි මලේ විහාරය පිළිබඳව විස්තරයක් "උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය" යන ග්‍රන්ථයෙහි සදහන් කර ඇත. ඔහුගේ තක්සේරුව අනුව ද වවුනියා දිස්ත්‍රික්කය තුළ පිහිටි (එහෙත් වර්තමාන මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයට අයත් වන) කුරුන්දන් මලෙයි නම් වූ ස්ථානය ප්‍රදේශයේ ඇති ඉතා පැරණි මෙන් ම ආගමික වශයෙන් වැදගත් බෞද්ධ විහාරයක අවශේෂ ඇති ස්ථානයකි. මේ ස්ථානය පිළිබඳ එතුමා සංක්ෂේපයෙන් පහත දැක්වෙන සටහන තබා ඇති අතර මේ සඳහා එච්.සී.පී. බෙල් විසින් සපයන ලද විස්තරයන් ද පාදක කරගෙන ඇති බව ද පෙනේ.<ref>{{cite book |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය |author= එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.42,43 |language=si |isbn = }}</ref> {{Blockquote |text=​'''"මෙම ස්ථානයෙහි කඳු ගැටයක් මත විශාල ප්‍රදේශයක පැතිරුණු පැරණි ස්තූප, පොකුණු, ආරාම බුදු ගෙවල් සහ වෙනත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයන්හි අවශේෂයන් දැකිය හැකි ය. එය ඛල්ලාඨනාග රජතුමා විසින් ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේදී ගොඩනගන ලද කුරුන්දපාෂාණ විහාරය ලෙස හඳුනාගත හැකි ය. මෙම ස්ථානයෙහි දී 'කුරුන්දි අට්ඨකථා' නම් වූ සිංහල අටුවා ග්‍රන්ථය සම්පාදනය කරන ලදි. කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් අක්කර සියයක පමණ ප්‍රදේශයක පැතිර ඇත."''' <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය |author= එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.42,43 |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title=උතුරු නැගෙනහිර පෙදෙස්හි හෙළ උරුමය |author= එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.42,43 |language=si |isbn = }}</ref> }} ====කේ.සිරිල් මැතිව්ගේ වාර්තා==== ​ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමය සුරක්ෂිත කිරීමෙහි ලා සන්ධිස්ථානයක් සේ සැලකිල්ලට බදුන් විය යුතු වූත්, ජාතික කර්තව්‍යයක් වශයෙන් අගය කළ යුතු වූත් අවස්ථාවක් වන, එවකට පැවති රජයේ කර්මාන්ත හා විද්‍යා කටයුතු පිළිබඳ ගරු අමාත්‍ය, කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් විසින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලද අභියාචනයේ දී ද<ref>{{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= |language=si |isbn = }}</ref> උතුරු පළාත තුළ පිහිටා ඇති මෙම වැදගත් පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත අවධානය යොමු කර ඇත. එකී අභියාචනය සඳහා එවකට සහකාර පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස් වූ එම්. එච්. සිරිසෝම විසින් සකසන ලද ස්ථාන දක්වන ​සිතියමේ 37 කුරුන්දන්කුලම් හා 38 කුරුන්දන් ඌර් යනුවෙන් තන්නිමුරුප්පු වැවත් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයත් දක්වා ඇත. මෙම ලේඛනයේ ම කුරුන්දන්මලෙයි යන ශීර්ෂය යටතේ සංක්ෂිප්ත විස්තරයක් ඉදිරිපත් කරනු ලබන අතර එහි දක්වන විස්තරය අනුව "කුරුන්දි විහාරයේ නටබුන් පැතිර ගිය අක්කර 78, රූඩ් 2 සහ පර්චස් 13 ක භූමිභාගය(එවක භූමි ප්‍රමාණය), 1933 මැයි 12 වෙනි දින නිකුත් කරන ලද, අංක 7981 දරන ගැසට් පත්‍රයෙහි පළ කරන ලද නිවේදනයක් මගින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් වශයෙන් ප්‍රකාශ කොට ඇත." <ref>{{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.17,18 |language=si |isbn =}} </ref>මෙම පෞරාණික ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය විකෘති කිරීම සඳහා සිරිල් මැතිව්ගේ සමකාලීන අවධියේ දී යම්කිසි අන්තවාදී පිරිසක් විසින් උත්සුක වූ අන්දම මෙම වාර්තාවේ ම ඇතුළත් කර ඇති බවක් එම අභියාචනයේ දැක්වේ. {{Blockquote |text= '''"​1981 අගෝස්තුවේ දී ජාතිවාදී කලබල පැවති සමයේ හදිසි තත්ත්වයක් ප්‍රකාශයට පත්කොට තිබියදී ඇතැම් පුද්ගලයන් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයට අවසර නැතුව ඇතුළු වී, පසුව නවීන හින්දු කෝවිලක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ අදහසින්, පැරණි ගල් ගෙයක ඉතිරි වී ගිය ගල් කණු මත උපයෝගී කර ගත් වහලක් තනා තිබිණි. ගල් ගෙය ඇතුළත වියනෙහි කොන්ක්‍රීට් සහිත සිමෙන්ති දමා ත්‍රිශූලයක් ද සවි කොට තිබිණි. කපුරු ආදිය පත්තු කිරීම සඳහා, ත්‍රිශූලය ඉදිරිපස තබා තිබුණේ ගල් පුවරුව පුවත්පතේ ශ්‍රී පාද ලාංඡනය සහිත ගලකි. ත්‍රිශූලයක් සවි කිරීම සඳහා අසල තිබුණු ස්තූප ගොඩනැගිල්ලේ මතුපිට මට්ටම් කොට සිමෙන්ති දමා තිබේ. ඉතා පැරණි බෞද්ධ විහාරයක් තිබුණු ස්ථානයක හින්දු කෝවිලක් තැනීමට ප්‍රයත්නයක් දරා ඇති බව පෙනේ."'''<ref group="සවිස්තර">2022 වසරේ ශ්‍රීලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීමේ දී මෙහි දක්වන ලද පැරණි වාස්තු නිර්මාණය බෞද්ධ පිළිමගෙයක් බව කිසිඳු සැකයකින් තොරව තහවුරු වී ඇත.එම කැණීමෙන් පොළොව යට වැළලී තිබිය දී අනාවරණය වී ඇති බුදු පිළිම හා බෝසත් පිළිම මෙන්ම වෙනත් බෞද්ධ පුරාවස්තු වලින් මේ කරුණ නැවත නැවතත් සනාථ වී තිබේ.</ref> <br> {{smaller|{{smaller|({{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.17,18 |language=si |isbn = }})}}}}<ref>{{cite book |title=ජාතිවාදි අහිතකර පූර්වමතියෙන්,නීති විරෝධි අත්පත් කර ගැනීමෙන් හෝ හිතාමතාම කරන විනාශ කිරීමෙන් උපද්‍රවයට ලක් වී ඇති,ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වස්තු සම්පත් හානියෙන් බේරා සංරක්ෂණය කර තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා සිටිමින් යුනෙස්කෝ ජගත් සංවිධානය වෙත ඉදිරිපත් කළ අභියාචනය (1983) |author= කලුවාදේවගේ සිරිල් මැතිව් සහ එම්.එච්.සිරිසෝම |volume= pp.17,18 |language=si |isbn = }}</ref> }} ​එවකට පැවති රජයේ අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු කරන ලද එකී වාර්තාව හේතුවෙන් මෙම පැරණි ප්‍රදේශයේ අනන්‍යතාවය තවදුරටත් විකෘති කිරීම හා කෙලෙසීම වැළකී ඇති අතර ම මෑත කාලීනව එම ප්‍රදේශයේ සිදු වන ආගමික මෙන්ම සාමාජීය සංවර්ධන වැඩකටයුතු සඳහා ප්‍රබල වශයෙන් සහයෝගය දක්වන ලේඛනයක් වශයෙන් ද බලගැන්වී ඇත. ​එවකට පැවති රජයේ ගරු අමාත්‍යවරයෙකු වූ සිරිල් මැතිව්ගේ ගරු සභාපතිත්වයෙන් යුක්ත ව ගොඩනගන ලද රාජ්‍ය සංස්ථා බෞද්ධ සමිති සම්මේලනයේ ගරු ලේකම් වශයෙන් කටයුතු කළ සාහිත්‍යාචාර්ය, පියසේන එස්. ජයවීර විසින් කුරුන්දි වෙහෙර නැවත ගොඩනැඟීම සඳහා එ දවස් ගත් ක්‍රියාමාර්ගත් එහි දී පැනනැඟී විවිධ බාධාවන් පිළිබඳවත් ඔහු විසින් ම සම්පාදිත "ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත (වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන)" යන කෘතියේ වැදගත් තොරතුරු ප්‍රමාණයක් අන්තර්ගත වී ඇත.<ref>{{cite book |title=ලක්දිව බෞද්ධ උරුමයේ ජීවමාන සංකේත(වෙහෙරක් සොයා ගිය ගමන) |author= පියසේන එස්.ජයවීර |volume= pp.29-32 |language=si |isbn = }}</ref> ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== 2018.05.16 වන දින කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට වැඩම කළ ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය මූලික අඩිතාලම ආරම්භ විය.එම මස ම 17 වන දින උන්වහන්සේ විසින් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල්වරයාට කුරුන්දි විහාරය සංරක්ෂණය කිරීමට දැනුවත් කර ඇති අතර 2018.08.09 දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් විසින් වව්නියාව සහකාර පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂවරයා වෙත ලිපියක් යොමු කරමින් ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි හිමියන්ගේ ද සහය ලබා ගනිමින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය වැඩ කටයුතු ආරම්භ කරන ලෙස දන්වා තිබේ.මෙම සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් මූල්‍යමය දායකත්වය ලබා දී ඇත්තේ බෞද්ධාලෝක පදනමයි.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.322-326 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===කැණීම් කටයුතු අතරතුර ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාව සහ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව අතර ඇති වූ මතභේද=== 2018.09.04 දින සිට ආරම්භ වූ සංරක්ෂණය වැඩපිළිවෙළ සදහා දිගින් දිගටම ප්‍රදේශයේ හින්දු ජනතාවගේ සහ අන්තවාදී දෙමළ දේශපාලකයන්ගේ බාධා වීම් සිදුව තිබේ.කිහිපවතාවක් මේ සම්බන්ධව ඇතිවූ ගැටලු අධිකරණයේ නඩු ලෙස විභාග වී ඇති අතර මාස කිහිපයකට පසු ඇණහිට තිබූ පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ කිරීමට මුලතිව් අධිකරණයේ අවසරය හිමි වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.327-333 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref>කෙසේ නමුත් විවිධ හේතූන් නිසා සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම 2020 වර්ෂය දක්වා කල් ගොස් ඇති අතර,එම වර්ෂයේ සැප්තැම්බරය් මස නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු ආරම්භ වන දැනගත් අන්තවාදී දෙමළ පිරිසක් නැවත ගරු අධිකරණයට කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණය කටයුතු ගැන පැමිණිලි කර ඇත. පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන්ගේ කරුණු දැක්වීම මත එම පැමිණිල්ල සාවද්‍ය බවත් නීත්‍යානුකූලව උසාවි නියෝගය අනුව සංරක්ෂණය කටයුතු වන බවටත් ගරු මුලතිව් අධිකරණයේ විනසුරුවරයා තීන්දු කරනු ලැබීය.පසුව පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සීමා නිර්ණය වැනි කටයුතු සිදු වූ අතර කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ මූලික කැණීම් 2021.01.18 දින ආරම්භ වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.333-347 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> පුරාවිද්‍යා කැණීම් වලදී ස්ථූපයේ යූප ගල මතුවීම නිසා ඇතැම් දෙමළ පිරිස් විසින් අනවබෝධය නිසා "අෂ්ඨ තාරා ශිව ලිංගය" ලෙස වැරදියට අර්ථකථනය කොට සමාජ මාධ්‍යට හා ප්‍රසිද්ධ දමිළ මාධ්‍ය හරහා ප්‍රචාරය කර තිබෙන බව වාර්තා වී ඇත.කැණීම් අවසන් වූ පසුව කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීම ආරම්භ වූ අතර 2022 වර්ෂයේ මාර්තු මස දී ප්‍රතිමාගෘහයේ කැණීම් කටයුතු ආරම්භ විය.සංරක්ෂණය කටයුතු නිමවෙමින් පැවති කුරුන්දි ස්ථූපයේ ධාතු නිධානෝත්සවය 2022.06.12 දින ආරම්භ වීමට නියමිතව තිබූ අතර එම උත්සවයට 40 කට ආසන්න දෙමළ අන්තවාදී පිරිසක් උත්සවය පැවත්වෙන ස්ථානයට බලහත්කාරයෙන් ඇතුළුව එය කඩාකප්පල් කර තිබේ.එදින සවස ද යාපනයේ සිට පැමිණි දෙමළ පිරිසක් බස් රථයකින් පැමිණ සංරක්ෂණය කරමින් පැවති ස්ථූපය අසළ විරෝධතාවයක් දක්වා තිබේ.ආරක්ෂක අංශයන් ඔවුන් එම පරිශ්‍රයෙන් ඉවත් කිරීමට උත්සහ කළ ද ඔවුන් බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කරන තුරු ඉවත් නොවන බවට ප්‍රකාශ කර ඇති බව වාර්තා වේ.ඒ අනුව බෞද්ධ සැරසිලි ඉවත් කළ පසු සවස 6.30 ට පමණ ඔවුන් එම ස්ථානයෙන් පිටත්ව ගොස් තිබේ.කෙසේ නමුත් සමහර අන්තවාදි දෙමළ දේශපාලකයන් සහ අන්තවාදී පිරිස් කුරුන්දි විහාරය පැරණි ශිව කෝවිලක් බව පවසමින් හා ඒ අවට ඉඩම් ගැටලු මූලික කොට සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා බාධා කිරීම් දිගින් දිගටම සිදු විය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.348-365 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===2022 මුලතිව් අධිකරණයේ මතභේදාත්මක නියෝගය=== වර්ෂ 2022 දී ජූලි මස 14 වන දින මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයා විසින් කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳව විශේෂ තීන්දුවක් ලබා දෙමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ කිසිඳු විමසීමකින් තොරව සංරක්ෂණය වෙමින් පවතින කුරුන්දි ස්ථූපය ගලවා ඉවත් කිරීමට ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය වෙත නියෝගයක් ලබා දී තිබේ.සිංහල බෞද්ධයන්ගේ හඳ කම්පාකරවන එම පුවත සමාජ මාධ්‍ය සහ විද්‍යුත් මාධ්‍ය තුළ වේගයෙන් ප්‍රචාරය වූ අතර ඒ කාලසීමාව 2022 අරගල සමය වූ බැවින් මෙය විවිධ පිරිස් ගෝඨාභය රාජපක්ෂ ප්‍රමුඛ ආණ්ඩුව නැවත බලයට ගෙන ඒමේ උත්සාහයක් බවටත්,තවත් සමහරු මෙම ස්ථානය රැකගැනීම වෙනුවෙන් කටයුතු කළයුතු බවටත් තම අදහස් පලකර තිබෙනු දැකගත හැකි විය.ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය විසින් නීතිපතිවරයාව මේ පිළිබඳව දැනුවත් කර ඇති අතර 2022 ජූලි මස 19 දින නීතිපතිවරයාගේ උපදෙස් පරිදි මුලතිව් අධිකරණයේ දී එම නඩුව නැවත කැඳවිණි.ඉන්පසු මහේස්ත්‍රාත්වරියා කුරුන්දි පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ නිරීක්ෂණය චාරිකාවකට එක්ව එහි තත්ත්වය අවබෝධ කරගත් පසු තමන් විසින් මීට පෙර ලබා දී තිබූ නියෝගය අත්හිටුවීමේ නියෝගයක් නිකුත් කරන ලදී.ඒ අනුව නැවතත් කුරුන්දි ස්ථූපය සංරක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව හිමි විණ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= pp.366-367 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ===2023 පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල්වරයාගේ හා මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරයාගේ ඉල්ලා අස්වීම්,ස්ථූපයේ === නමුත් පසුව නැවතත් ඇති වූ ගැටලු කිහිපයක් මත සංරක්ෂණය කටයුතු අත්හිටුවීමට නියෝග ලැබුණු අතර එම නියෝග අවසන් වී නැවත සංරක්ෂණය කටයුතු සඳහා අවසර හිමිව ඇත්තේ 2022 නොවැම්බර් මස දීය.උතුරු පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක පූජ්‍ය ගල්ගමුවේ සාන්තබෝධි නායක ස්වාමීන් වහන්සේගේ අනුශාසනා මත,දහසක් බාධක ගැටලු මැද 2018 මැයි මස දී ආරම්භ කළ කුරුන්දි පුදබිමේ කැණීම් සහ සංරක්ෂණය කටයුතු නොකඩවා සිදුකරමින් පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව,ශ්‍රී ලංකා රජරට විශ්වවිද්‍යාලය,ආරක්ෂක අංශ එක්ව සහ බෞද්ධාලෝක පදනමේ මූල්‍ය දායකත්වයෙන් 2023 මාර්තු මස 17 දින කුරුන්දි ස්ථූපයේ සංරක්ෂණ කටයුතු නිල වශයෙන් අවසන් කරනු ලැබීය.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.389 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> කෙසේ නමුත් මාස කිහිපයකට පසු කුරුන්දි විහාරය හා වෙනත් මතභේදාත්මක සිදුවීම් සම්බන්ධ නඩු කිහිපයක් හේතුවෙන් තමාට විවිධ විවිධ පාර්ශව මඟින් පීඩන එල්ලවන බව පවසමින් මුලතිව් මහේස්ත්‍රාත්වරියා වන ටී.සරවනරාජා මහතා 2023 සැප්තැම්බර් මස ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වී විදේශගත වූ බව වාර්තා වී තිබේ.<ref>https://ceylontoday.lk/2023/09/30/mullaitivu-district-judges-sudden-resignation-creates-controversy/{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.dailymirror.lk/print/breaking-news/Mullaitivu-District-Judge-resigns/108-268166</ref> එසේම පුරාවිද්‍යා භූමියේ සීමා මායිම් ලකුණු කිරීම සහ අවට ජනතාව අනවසරයෙන් ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම්<ref group="සවිස්තර">දෙමළ ජනතාව එම ඉඩම් ඔවුන්ගේ අයිතිය සහිත බව පෙන්වන නමුත් වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අයිතිය ඇති ඉඩම් ප්‍රමාණයක් </ref> ආදිය ඇතුළව කුරුන්දි විහාරය මූලික කොට පැන නැගී ඇති ගැටලු පිළිබඳව සාකච්ඡාවක් 2023 ජුනි මස එවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] , දෙමළ දේශපාඥයන් සහ පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් සම්බන්ධ වී ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ දී පැවැත්විණ.රනිල් වික්‍රමසිංහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා නව පුරාවිද්‍යා සීමාවට අයත්වන ඉඩම් අක්කර 279 න් අක්කර 79 ක් නැවත ප්‍රදේශයේ ජනතාවට ලබාදෙන ලෙස පවසා ඇති අතර එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් වරයා වූ අනුර මනතුංග මහතා එම භූමියේ ඇති පුරාවිද්‍යා වටිනාකම හේතුවෙන් පුරාවිද්‍යා ආඥා පනත අනුව එසේ කල නොහැකි බව පෙන්වා දී ඇත.නමුත් දිගින් දිගටම ගැටලුකාරී ලෙස ගිය මෙම සාකච්ඡාවේ එක් අවස්ථාවක අන්තර්වාර රජයේ ජනාධිපති [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] "ඔයා හදන්නේ මට ඉතිහාසය උගන්නන්නද?නැත්නම් මම ඔයාට උගන්වන්න ද?" යනුවෙන් පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා දෝෂදර්ශනයට ලක් කර තිබේ.එසේම අක්කර 279 ක පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය ගැන පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් කරුණු දක්වන විට, " ඇයි අක්කර 279 ක් ඕන?ඒක මහාවිහාරයට වඩා ලොකුද?මහා විහාරය,ජේතවනාරාමය සහ අභයගිරිය තුනම අක්කර 100 ක් ගන්නේ නැහැ " යැයි [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] තම අදහසක් දකවමින් විරෝධය දක්වා තිබේ.මෙම සිදුවීමෙන් පසු දින පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජෙනරාල් මහාචාර්ය අනුර මනතුංග මහතා සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය.<ref>https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/director-general-of-archeology-professor-anura-manatunga-resigns/</ref>මීට පෙර ද,කුරුන්දි විහාරයේ කැණීම් ආරම්භ කළ මුල් අවස්ථාවේ දී එනම් 2018 දී ද එවකට අග්‍රාමාත්‍ය වූ [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] විසින් එවක පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්‍ෂ ජනරාල් වරයා වූ මහාචාර්ය [[පී.බී.මණ්ඩාවල]] මහතා වෙත ලිපියක් යවමින් එහි සංරක්ෂණ කටයුතු නවතා දමන ලෙස ලිඛිතව දැනුවත් කර තිබුණු බව ද වාර්තා වේ.<ref>{{cite book |title=කුරුන්දි විහාරවංසය(2023) |author= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල සහ සුමේධ වීරවර්ධන |volume= p.333 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}}</ref> ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=jeqVchnZGG4 කුරුන්දි රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන] ==මූලාශ්‍ර== *{{cite book | last = ඤාණානන්ද |first = කිරිබත්ගොඩ |title = මහාවංශය,ප්‍රථම භාගය |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ |year = 2020 |isbn = 978-955-687-185-2 |language = si }} *{{cite book | last = ඤාණානන්ද |first = කිරිබත්ගොඩ |title = මහාවංශය,ද්විතීය භාගය |publisher = මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ |year = 2020 |isbn = 978-955-687-182-1 |language = si }} *{{cite book |last= සුමේධ වීරවර්ධන |first= චන්දිම බණ්‌ඩාර අඹන්වෙල |title=කුරුන්දි විහාරවංසය |publisher = සරසවි ප්‍රකාශකයෝ |year=2023 |language=si |isbn =978-955-31-2854-6}} ==වැඩිදුර කියවීම== *කුරුන්දි විහාර වංසය *පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය<ref> {{cite book |title=පෞරාණික ස්ථාන හා ස්මාරක,මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය |author= එම්.වී.ජී.කල්ප අසංග හා අයි.පී.එස්.නිශාන්ත(2018) |volume= |language=si |isbn =}} </ref> == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 48bpnf6n7299qvxh9k43usx3n937c1b දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි 0 195703 795194 794381 2026-07-01T16:42:17Z KSLwiki24 70498 795194 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox religious biography | background = #FFD202 | name = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි | native_name = Dodampahala Chandrasiri Supreme Mahanayake Thero | native_name_lang = en | image = File:dodampahala chandhrasiri.jpg | caption = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි | birth_name = සුගුණදාස | dharma_name = | birth_date = 20 දෙසැම්බර් 1939 | birth_place = [[දොඩම්පහල]],<br>[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]] | death_date = 2023 මැයි 16 | death_place = කොළඹ පිහිටි පෞද්ගලික රෝහලකදී | title = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] <br> අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා | school = [[ථේරවාද]] | religion = [[බුදුදහම]] | lineage = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] | order = අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය | temple = කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානය | office = IV වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] | term_start = 2021 ජූලි 20 | predecessor = [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] <br>(III වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]) | successor = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] <br>(V වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]) | website = | signature = | honorific_prefix = [[අතිපූජ්‍ය]] | education = }} ==මුල් කාලය== ==පැවිදි ජීවිතය== ==පත්වීම් ලැයිස්තුව== {{Infobox officeholder | office1 = IV වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර<br>(අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා) | term_start1 = 2021 ජූලි 20 | term_end1 = 2023 මැයි 16 | office2 = අතිපූජ්‍ය මහානායක ස්ථවිර<br>අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය | term_start2 = 1996 | term_end2 = 2024 | office3 = මහා මහෝපාධ්‍යාය <br> [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය| මහමෙව්නාව සංඝ සභාව]] | term_start3 = 2004 | term_end3 = 2022 }} ==ගෞරවනාම හා සම්මාන== {{Infobox manner of address | background = gold | name = දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි IV වන උත්තරීතර මහානායක හිමි | image = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]] | reference = [[අතිපූජ්‍ය ]] | spoken = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] | alternative = මහා ස්ථවිර }} ==අමතර ලිපි== ==References== {{Reflist}} ==External links== {{s-start}} {{s-rel|bu}} {{s-bef | before = [[කොටුගොඩ ධම්මවාස හිමි]] }} {{s-ttl | title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා | years = 2021 - 2023 }} {{s-aft | after = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි]] }} {{s-end}} 2lew3n9ajkbc2w0tzzunuqa653423hg 2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය 0 195731 795175 795148 2026-07-01T13:51:48Z Vinizex94 72913 /* කණ්ඩායම් සහ ඒවා අදාළ කාණ්ඩය */ 795175 wikitext text/x-wiki {{Current event}} {{තොරතුරුකොටුව ජාත්‍යන්තර පාපන්දු තරගාවලිය | tourney_name = FIFA ලෝක කුසලානය | year = 2026 | yearr = | other_titles = | image = [[File:2026 FIFA World Cup ensign (PD version).png|120px|frameless|class=skin-invert-image]] | size = 250px | alt = | caption = තරගාවලියේ ලාංඡනය | city = එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව හා මෙක්සිකෝවේ නගර 16ක | country = {{flagicon|USA}} [[එක්සත් ජනපදය]]</br>{{flagicon|Mexico}} [[මෙක්සිකෝව]]</br>{{flagicon|Canada}} [[කැනඩාව]] | dates = {{Start date|2026|06|12|df=y}} | num_teams = | confederations = | sub-confederations = <!-- use only one of these three options --> | associations = <!-- use only one of these three options --> | venues = | cities = | champion = | champion_other = | count = 15 | second = | second_other = | third = | third_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | fourth = <!-- automatically wraps into {{fb}} template --> | fourth_other = <!-- use instead if the team is not in {{fb}} (enter your own code) --> | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | young_player = | goalkeeper = | prevseason = [[2022 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2022]] | nextseason = [[2030 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2030]] }} '''2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය''' ({{Langx|en|FIFA World Cup 2026}}, {{Langx|es|Copa Mundial de la FIFA 2026}}, {{Langx|fr|Coupe du Monde de la FIFA 2026}}) යනු 2026 ජුනි 11 සිට ජූලි 19 දක්වා පැවැත්වීමට නියමිත [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන|ෆිෆා ලෝක කුසලානය]], පැවැත්වෙන්නේ ඉතිහාසයේ 23 වෙනි වරටයි.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/match-schedule-fixtures-results-teams-stadiums|title=තරග කාලසටහන්|language=en|publisher=FIFA|accessdate=2025-12-19}}</ref> එය උතුරු ඇමරිකානු රටවල් තුනක නගර 16 ක් විසින් ඒකාබද්ධව සත්කාරකත්වය දරනු ඇත , [[එක්සත් ජනපදය]] ප්‍රාථමික සත්කාරක රට ලෙසත් [[කැනඩාව]] සහ [[මෙක්සිකෝව]] සම-සත්කාරක රටවල් ලෙසත් කටයුතු කරයි. මෙය ඉතිහාසයේ රටවල් තුනක පැවැත්වෙන පළමු තරඟාවලිය වනු ඇත.<ref>{{Cite web |date=May 18, 2023 |title=FIFA World Cup 26 official brand unveiled at iconic LA landmark |url=https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |access-date=June 17, 2023 |website=90min.com |language=en-GB |archive-date=June 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617050339/https://www.90min.com/posts/fifa-world-cup-26-official-brand-unveiled-at-iconic-la-landmark |url-status=live }}</ref> ==සත්කාරක රටවල් තෝරාගැනීම== මෙවර තරගාවලිය සදහා සත්කාරක තෝරාගනු ලැබුවේ ජන්ද විමසීමකිනි. 2018 ජුනි 13 වන දින මොස්කව්හි පැවති 68 වන FIFA සම්මේලනයේදී ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු වූ අතර, එය සුදුසුකම් ලත් සියලුම සාමාජිකයින් 203 දෙනාටම විවෘත කරන ලදී.<ref>{{#invoke:cite|web |url= https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December |date=August 22, 2025 |website=ESPN.com |access-date=August 22, 2025}}</ref><ref>{{#invoke:cite|web|date=2025-08-23|title=26年北中米W杯抽選会は日本時間12月6日未明に開催!! 共同発表会見ではトランプ大統領が波紋呼ぶ行動に…|language=ja|website=web.gekisaka.jp|url=https://web.gekisaka.jp/news/worldcup/detail/?435535-435535-fl|access-date=2025-08-23|publisher=ゲキサカ}}</ref> එක්සත් ලංසුව වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 134 කින් ජයග්‍රහණය කළ අතර මොරොක්කෝ ලංසුවට වලංගු ඡන්ද පත්‍රිකා 65 ක් ලැබුණි. ඉරානය ලංසු දෙකෙන් එකකටවත් ඡන්දය දුන් අතර කියුබාව, ස්ලෝවේනියාව සහ ස්පාඤ්ඤය ඡන්දය දීමෙන් වැළකී සිටියහ. දූෂණ වංචාවක් හේතුවෙන් ඝානාව FIFA විසින් අත්හිටුවන ලද අතර එම නිසා ඡන්දය දීමට සුදුසුකම් නොලැබුණි. <ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/football/2013/oct/28/michel-platini-40-team-world-cup-russia|title=Michel Platini calls for 40-team World Cup starting with Russia 2018|work=the Guardian|accessdate=24 January 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/24735765|title=BBC Sport - Michel Platini's World Cup expansion plan unlikely - Fifa|work=BBC Sport|accessdate=24 January 2015}}</ref> [[File:2026 world cup bid election.png|thumb|upright=1.6|ඡන්ද ප්‍රතිඵල: {| |- !ඡන්දය ප්‍රකාශ කල හැකි රටවල්!! ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට නොහැකි රටවල් |- |{{legend|#867650|කැනඩාව, මෙක්සිකෝව හෝ එක්සත් ජනපදයට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#FFBD41|එම රටවල් අපේක්ෂිත සත්කාරක රටවල්‍ වේ}} |- |{{legend|#2770AB|මොරොක්කෝවට ජන්දය දුන් රටවල්}}||{{legend|#55208D|මොරොක්කෝව අපේක්ෂිත සත්කාරක රටකි}} |- |{{legend|#008E2A|දෙකටම ජන්දය නොදුන් රටවල්}}||{{legend|#000000|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් කර ඇති රටවල්}} |- |{{legend|#B32A2F|ජන්දය ප්‍රකාශ කිරීමෙන් වැළකී සිටි රටවල්}}||{{legend|#C1C1C1|ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සම්මේලනයේ සාමාජිකයන් නොවන රටවල්}} |}]] ==සත්කාරක නගර== සත්කාරක නගර 16 පිළිබඳ තීරණය 2022 ජුනි 16 වන දින ගන්නා ලදී.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-02-04 |title=WM 2026: Stadien für Finale & Eröffnungsspiel fix |url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/eroeffnungsspiel-der-wm-2026-in-mexiko-usa-und-kanada-steigt-im-aztekenstadion/13064468/34240 |website=sport.sky.de |language=de}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2024-02-04 |title=Spielplan bekannt gegeben: Finale der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 26™ in New York New Jersey, historisches Eröffnungsspiel in Mexiko-Stadt |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/media-releases/spielplan-bekannt-gegeben-finale-der-fifa-fussball-weltmeisterschaft-26-tm |website=fifa.com |language=de}}</ref> 2024 පෙබරවාරි 4 වන දින, FIFA විසින් මියාමි හි සජීවී සංදර්ශනයකදී නිවේදනය කරන ලද්දේ ලෝක කුසලානය 2026 ජුනි 11 වන දින මෙක්සිකෝ නගරයේ කොයෝකාන් දිස්ත්‍රික්කයේ ඇස්ටෙකා ක්‍රීඩාංගනයේදී මෙක්සිකානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම සමඟ ආරම්භ වන බවයි; ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නිව් ජර්සි හි නැගෙනහිර රදර්ෆර්ඩ් හි මෙට්ලයිෆ් ක්‍රීඩාංගනය ජූලි 19 වන දින අවසන් තරඟය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී. තරඟ 104 න් වැඩි ප්‍රමාණයක්, එනම් නවයක්, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ටෙක්සාස් හි ආර්ලිංටන් හි AT&T ක්‍රීඩාංගනයේදී පැවැත්වේ.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2022-06-16 |title=FIFA announces 16 host cities for 2026 World Cup in Canada, Mexico and United States |url=https://www.rte.ie/sport/soccer/2022/0616/1305352-fifa-announces-16-host-cities-for-2026-world-cup/ |website=rte.ie |language=en}}</ref> තරඟාවලිය අතරතුර, ක්‍රීඩාංගණවලට අනුග්‍රාහක අනුබද්ධතාවයකින් තොරව විවිධ නම් ඇත.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2026-06-01 |title=Die Stadien der FIFA Fussball-Weltmeisterschaft 2026™ |url=https://www.fifa.com/de/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/wm-2026-stadien-mexiko-usa-kanada |language=de}}</ref> ==ක්‍රීඩාංගණ== {| class="wikitable" style="text-align:center" !{{flagicon|MEX}} [[මෙක්සිකෝ සිටි]]<ref name="bid_cities">{{Cite web|title=United 2026 bid book|url=https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210915131958/https://digitalhub.fifa.com/m/3c077448dcd5c0ab/original/w3yjeu7dadt5erw26wmu-pdf.pdf|archive-date=September 15, 2021|access-date=April 30, 2018|publisher=united2026.com}}</ref> !{{flagicon|USA}} [[en:New York metropolitan area|New York/New Jersey|නිව් යෝර්ක් නාගරික ප්‍රදේශය]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|USA}} [[Dallas–Fort Worth metroplex|Dallas]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|USA}} [[Kansas City, Missouri|Kansas City]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Estadio Azteca]]{{dagger}} |[[MetLife Stadium]]<small>([[East Rutherford, New Jersey]])</small> |[[AT&T Stadium]]{{double-dagger}}<small>([[Arlington, Texas]])</small> |[[Arrowhead Stadium]] |- |ධාරිතාව: '''87,523''' |ධාරිතාව: '''82,500''' <small>(Bid book capacity: 87,157)</small> |ධාරිතාව: '''80,000''' <small>(Bid book capacity: 92,967)</small> <small>(expandable to 105,000)</small> |ධාරිතාව: '''76,416''' <small>(Bid book capacity: 76,640)</small> |- |[[File:Soccer_game_at_the_Azteca_Stadium.JPG|frameless]] |[[File:Copa_America_game_between_Columbia_vs_Peru_at_the_MetLife_Stadium.jpg|frameless]] |[[File:Cowboys_stadium_inside_view_4.JPG|frameless]] |[[File:25_July_2010_Kansas_City_Wizards_vs_Manchester_United_friendly.jpg|frameless]] |- !{{flagicon|USA}} [[Houston]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|USA}} [[Atlanta]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|USA}} [[Greater Los Angeles|Los Angeles]]<ref name="bid_cities" /><ref>{{Cite web|title=Los Angeles 2026|url=https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172852/https://www.lasec.net/los-angeles-2026/|archive-date=June 29, 2021|access-date=April 18, 2022}}</ref> !{{flagicon|USA}} [[Philadelphia]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[NRG Stadium]]{{double-dagger}} |[[Mercedes-Benz Stadium]]{{double-dagger}} |[[SoFi Stadium]]<small>([[Inglewood, California]])</small> |[[Lincoln Financial Field]] |- |ධාරිතාව: '''72,220''' <small>(expandable to 80,000)</small> |ධාරිතාව: '''71,000''' <small>(Bid book capacity: 75,000)</small> <small>(expandable to 83,000)</small> |ධාරිතාව: '''70,240''' <small>(expandable to 100,240)</small> |ධාරිතාව: '''69,796''' <small>(Bid book capacity: 69,328)</small> |- |[[File:USA_vs_Argentina_(Moments_before_Messi_kicked_a_goal_-_color).jpg|frameless]] |[[File:2017_Orlando_City_at_Atlanta_United_MLS_Game.jpg|frameless]] |[[File:SoFi_Stadium_interior_2021.jpg|frameless]] |[[File:United_States_v_Paraguay,_Copa_América_Centenario_(cropped).jpg|frameless]] |- !{{flagicon|USA}} [[Seattle]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|USA}} [[San Francisco Bay Area]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|USA}} [[Greater Boston|Boston]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|USA}} [[Miami metropolitan area|Miami]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[Lumen Field]] |[[Levi's Stadium]] <small>([[Santa Clara, California]])</small> |[[Gillette Stadium]]<small>([[Foxborough, Massachusetts]])</small> |[[Hard Rock Stadium]]<small>([[Miami Gardens, Florida]])</small> |- |ධාරිතාව: '''69,000''' <small>(72,000ක් දක්වා පුළුල් කල හැක)</small> |ධාරිතාව: '''68,500''' <small>(Bid book capacity: 70,909)</small> <small>(75,000 දක්වා පුළුල් කළ හැක)</small> |ධාරිතාව: '''65,878''' <small>(Bid book capacity: 70,000)</small> |ධාරිතාව: '''64,767''' <small>(Bid book capacity: 67,518)</small> |- |[[File:2022_CONCACAF_Champions_League_Final_-_View_from_southeast_end.jpg|frameless]] |[[File:Entering_Levi's_Stadium.JPG|frameless]] |[[File:New_England_Revolution_Game;_7.06.2013;_745pm.JPG|frameless|Gillette Stadium]] |[[File:Hard_Rock_Stadium_2017_2.jpg|frameless]] |- !{{flagicon|CAN}} [[Vancouver]] !{{flagicon|MEX}} [[Monterrey metropolitan area|Monterrey]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|MEX}} [[Guadalajara metropolitan area|Guadalajara]]<ref name="bid_cities" /> !{{flagicon|CAN}} [[Toronto]]<ref name="bid_cities" /> |- |[[BC Place]]{{double-dagger}} |[[Estadio BBVA]]<small>([[Guadalupe, Nuevo León]])</small> |[[Estadio Akron]]<small>([[Zapopan, Jalisco]])</small> |[[BMO Field]] |- |ධාරිතාව: '''54,500''' |ධාරිතාව: '''53,500''' <small>(Bid book capacity: 53,460)</small> |ධාරිතාව: '''49,850''' <small>(Bid book capacity: 48,071)</small> |ධාරිතාව: '''30,000''' <small>(Expanding to 45,736 for tournament)</small> |- |[[File:BC_Place_2015_Women's_FIFA_World_Cup.jpg|frameless]] |[[File:Estadio_BBVA_Bancomer_-_Diciembre_2017.jpg|frameless]] |[[File:Estadio_Akron_02-07-2022_cabecera_sur_lado_derecho.jpg|frameless]] |[[File:Bmo_Field_2016_East_Stand.jpg|frameless]] |} ==කණ්ඩායම් සහ ඒවා අදාළ කාණ්ඩය== මෙවර ලෝක කුසලානය සදහා කණ්ඩායම් 48ක් ක්‍රීඩා කරයි. එය පෙර වර්ෂයේ, එනම් 2022 ෆිෆා ලෝක කුසලානයේ සහභාගී වූ කණ්ඩායම් 32කට සාපේක්ෂව දැවැන්ත වැඩි වීමකි. තවත් පාපන්දු කණ්ඩායම් වලට ලෝක කුසලානයේ ක්‍රීඩා කිරීමට ඉඩ ලබාදීමේ අරමුණින්, ෆිෆා මෙම තීරණය ගන්නා ලදි. ).<ref>{{Cite web|url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=[[FIFA]] |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=November 25, 2025 |access-date=November 25, 2025}}</ref> තරගාවලියට සහභාගී වන කණ්ඩායම් 48, A සිට L දක්වා එක් කාණ්ඩයකට කණ්ඩායම් 4 බැගින් කාණ්ඩ 12 කට බෙදා ඇත. ඒ කාණ්ඩ පහත වගුවේ පරිදි වේ. <ref>{{Cite web|title=ලෝක කුසලාන ඩ්‍රෝ එක දෙසැම්බර් වලදී කෙනඩි සෙන්ටර් හීදී |url= https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc |date=August 22, 2025 |website=ESPN.com |access-date=August 22, 2025}}</ref> {{table alignment}}{{vertical align rows}} {| class="vertical-align-top" |- | {| class="wikitable col1center" |- |+ A කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | A1 || {{flagicon|MEX}} |- | A2 || {{flagicon|RSA}} |- | A3 || {{flagicon|KOR}} |- | A4 || {{flagicon|CZE}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ B කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | B1 || {{flagicon|CAN}} |- | B2 || {{flagicon|BIH}} |- | B3 || {{flagicon|QAT}} |- | B4 || {{flagicon|SUI}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ C කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | C1 || {{flagicon|BRA}} |- | C2 || {{flagicon|MAR}} |- | C3 || {{flagicon|HAI}} |- | C4 || {{flagicon|SCO}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ D කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | D1 || {{flagicon|USA}} |- | D2 || {{flagicon|PAR}} |- | D3 || {{flagicon|AUS}} |- | D4 || {{flagicon|TUR}} |} |- | {| class="wikitable col1center" |- |+ E කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | E1 || {{flagicon|GER}} |- | E2 || {{flagicon|CUW}} |- | E3 || {{flagicon|CIV}} |- | E4 || {{flagicon|ECU}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ F කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | F1 || {{flagiconNED}} |- | F2 || {{flagicon|JPN}} |- | F3 || {{flagicon|SWE}} |- | F4 || {{flagicon|TUN}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ G කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | G1 || {{flagicon|BEL}} |- | G2 || {{flagicon|EGY}} |- | G3 || {{flagicon|IRN}} |- | G4 || {{flagicon|NZL}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ H කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය||width="220"| කණ්ඩායම |- | H1 || {{flagicon|ESP}} |- | H2 || {{flagicon|CPV}} |- | H3 || {{flagicon|KSA}} |- | H4 || {{flagicon|URU}} |} |- | {| class="wikitable col1center" |- |+ I කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | I1 || {{flagicon|FRA}} |- | I2 || {{flagicon|SEN}} |- | I3 || {{flagicon|IRQ}}< |- | I4 || {{flagicon|NOR}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ J කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | J1 || {{flagicon|ARG}} |- | J2 || {{flagicon|ALG}} |- | J3 || {{flagicon|AUT}} |- | J4 || {{flagicon|JOR}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ K කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය ||width="220"| කණ්ඩායම |- | K1 || {{flagicon|POR}} |- | K2 || {{flagicon|COD}} |- | K3 || {{flagicon|UZB}} |- | K4 || {{flagicon||COL}} |} | {| class="wikitable col1center" |- |+ L කාණ්ඩය |- ! ස්ථානය||width="220"| කණ්ඩායම |- | L1 || {{flagicon|ENG}} |- | L2 || {{flagicon|CRO}} |- | L3 || {{flagicon|GHA}} |- | L4 || {{flagicon|PAN}} |} |} ===නිල පන්දුව=== [[ගොනුව:Trionda_(cropped).jpg|alt=සත්කාරක රටවල් නියෝජනය කරන පන්දුව|thumb|221x221පික්|නිල පන්දුව]] මෙවර ලෝක කුසලානයේ පන්දුව සදහා ජර්මනියේ [[අඩිඩාස්]] සමාගම අනුග්‍රාහකත්වය ලබා දෙයි. සත්කාරක රටවල් තුන වන එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව සහ මෙක්සිකෝව නියෝජනය වන අයුරින්, ප්‍රධාන වර්ණ තුනකින් පන්දුව නිර්මාණය කර තිබේ. මෙය "ට්‍රියොන්ඩා" යනුවෙන් නම් කර තිබේ. == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} m6iie67bs2oqz6ftyopt8ai3pyzxhyw සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය 0 195804 795193 794970 2026-07-01T16:39:08Z KSLwiki24 70498 795193 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය සහ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = සපුමල්ගස්කඩ ආරණ්‍ය සේනාසනය |image = |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|53|48|N|80|39|20|E|display=inline,title}} |map_dot_label = සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = බෝගස්වැව ගම්මානය අසල පෙරියකට්ටිකුලම් වනාන්තරය |type = පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 50 ක් පමණ |height = |builder = |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event =●බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකා තොටුපොල ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වඩමවන අවස්ථාවේ මෙම ආරාමය පිහිටි ප්‍රදේශය හරහා ද වැඩම කළ බවට සැලකේ |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකාය]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = සපුමල්ගස්කඩ බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2013.08.16(පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පබ්බතාරාම සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය''' හෝ '''සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Sapumalgaskada Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|சபுமல்கஸ்கட ராஜ மகா விகாரை}}) යනු [[උතුරු පළාත|උතුරු පළාතේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] [[වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය|වවුනියාව උතුර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] බෝගස්වැව සිංහල ගම්මානයට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ දුරින් හා මරතෝඩි නම් දමිළ ගම්මානයට කිලෝමීටර 6 ක් පමණ දුරින් මේ ගම්මාන ද්විත්වයට මධ්‍යයේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.1-3 සියවස් අතර දී නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. [[වවුනියාව]] නගරයේ සිට [[AA009 මාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A9 මාර්ගය]] ඔස්සේ පුලියන්කුලම සිට නෙදුන්කේනි මාර්ගයේ පැමිණ නෙදුන්කේනි සිට කිලෝමීටර 5 ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ පෙරිකට්ටිකුලම රක්ෂිතයේ පිහිටි මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙතට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව,කැලෑබෝගස්වැව පැරණි ජලාශය දක්වා ඇති වනගත පාරේ ගමන් කළ විට ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය වෙත පිවිසීමට හැකියාව තිබේ. මෙම ආරාම සංකීර්ණය වර්ෂ 2013 අගෝස්තු මස 16 වන දින [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] විසින් රජයේ ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් වල නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් වශයෙන් හදුනාගෙන තිබේ.මෙම විහාර බිම ක්‍රිස්තු වර්ෂ 8 වැනි සියවස දක්වා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබූ විහාරයක් බවට ද ලැබී ඇති සාධක අනුව තහවුරු වන බව විද්වත් මතය වී තිබේ.කාලිංගමාඝ ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානිය බිඳවැටීම නිසා මෙම ප්‍රදේශ ජනශුන්‍ය වූ අතර පසුකාලීනව සීතාවක රාජධානි සමය වන විට වන්නිවරු නම් ප්‍රාදේශීය පාලකයන් පිරිසක් විටින් විට මෙම ප්‍රදේශවල සමහර කුඩා ප්‍රදේශ පාලනය කල මුත් මේ විහාරය පිහිටි ප්‍රදේශය වර්තමාන සංරක්ෂණ කටයුතු සිදුකරන තුරුම ජනශුන්‍යව පැවති බව පෙනේ. කෙසේ නමුත් සිදු කරන ලද කැණීම් හා මෙහි විහාරාංග අනුව මෙය මධ්‍ය කාලීන අනුරාධපුර යුගයට අයත් පබ්බතාරාම ආකෘතියට නිර්මාණය කරන ලද විහාරයක් ලෙස හඳුනාගෙන තිබේ.මෙහි මුල් කාලීන නාමය තවම සොයාගෙන නොමැති නිසා මෙම විහාරය පිළිබඳව වංශකතා මූලාශ්‍ර වල සඳහන් වේ දැයි සොයාගැනීමට අපහසු වී තිබේ.නමුත් ජනප්‍රවාදගතව සාධක අනුව හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු විසින් කාලිංගයේ සිට වැඩමවූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාම ශ්‍රී දළදා වහන්සේ මුලතිව් ගුරුකන්ද ලංකාතොටුපළ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට වැඩම කිරීමේ දී රුවන් මඩුව,මාමඩුව,මල්මඩුව,මඩුකන්ද ශ්‍රී දළදා විහාරය ආදී ස්ථාන ගැන ජනප්‍රවාදවල සඳහන් වන අතර සපුමල්ගස්කඩ හරහා ද දළදා වහන්සේ වඩමවන ගමන් මාර්ගය වැටී තිබුණ බවට සැලකේ.එම මතය සනාථ කිරීමට සාධක හමුව නොමැති මුත් විහාරය වටා දිය අඟලක් පිහිටා ඇති නිසා මෙම විහාරයේ යම් විශේෂත්වයක් තිබෙන්නට ඇතැයි සමහර විද්වතුන් මත පල කරනු ලබයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== අක්කර 50 ක පමණ වපසරියක විසිර පවතින මේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පැරණි බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායක් වන පබ්බතාරාම බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදාය මූලික කොට නිර්මාණය කර තිබෙන මෙහි,ස්තූපය,බෝධිඝරය,ප්‍රතිමාඝරය හා උපෝසථඝරය යන ආගමික ගොඩනැගිලි සතර අඩංගු වූ මධ්‍ය චතුරස්‍රය උස් භූමිභාගයක පිහිටා එම චතුරස්‍රයට පිටතින් ප්‍රදක්ෂිණ පථයක් ද නේවාසික හා වෙනත් ආගමික නොවන ගොඩනැගිලි ප්‍රදක්ෂිණ පථයත් වාස්තු සීමාවේ පිහිටි දිය අඟලත් අතර වූ පහත් බිම් පෙදෙසේ විසිරී පැවතීම,මෙම ආරාම සම්ප්‍රදායේ ප්‍රධාන ලක්ෂණය වේ.මෙම සම්ප්‍රදාය මහායාන බෞද්ධාගමික බලපෑමට ලක් වූ විහාර සම්ප්‍රදායක් බව පිළිගෙන ඇත.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xv-xxvii |language=si |isbn =}} </ref> මේ බෞද්ධ විහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳව පුළුල් හා විධිමත් න්‍යායයික විවරණයක් "මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර" නම් කෘතියෙන් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref group="සවිස්තර">මහායාන සම්ප්‍රදායට අයත් කෘතියක් වන මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස් වැනි සියවසත්,ක්‍රිස්තු වර්ෂ අටවැනි සියවසත් අතර කාලයේ අනුරාධපුර නගරය හා තදාසන්න කලාපයේත් රටෙහි වෙනත් ස්ථාන කිහිපයක් වර්ධනය වී පැවති විශේෂ මහායානික ආයතන පද්ධතියක් හා දැඩි සාම්‍යතාවක් උසුලන බැවින් ඒ හා සමාසන්න කාලයේ මෙම කෘතියේ මුල් අවස්ථාව සංස්ථාපනය කළ හැකි බව මහාචාර්ය වෝල්ටර් මාරසිංහයන්ගේ අදහසයි.ආරාම නිර්මාණයේ දී කලින් පිළිවෙළ කරගනු ලැබූ නිශ්චිත සැලැස්මක් පදනම් කරගෙන ඒවා ගොඩනැගූ බවට මූලික සාක්ෂ්‍ය ලැබෙන්නේ මෙම වාස්තුශාස්ත්‍ර කෘතියෙනි.</ref>එහි විස්තර වන ආකාරය අනුව,මෙම පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක මැද මළුවක් තුළ යම්කිසි පූර්ව විචාල සැලැස්මකට අනුව විහාරයේ වඩා වැදගත් ගොඩනැගිලි ස්ථානගතව පවතී.වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රයේ පළමු වැනි පරිච්ඡේදයේ දී මේ වර්ගයට අයත් ‘මූලික ආරාම දොළොසක්’ පිළිබඳ ව දක්වා ඒවායින් කොටසක් පිළිබඳ විස්තර ද දක්වා ඇත. ඒ මූලික ආරාම ප්‍රභේද වශයෙන් "හස්ත්‍යාරාම, සිංහාරාම, දණ්ඩාරාම, පද්මාරාම, ශීතලාගුල්ම, භික්ෂුණ්‍යාරාම, ගෝකුලාරාම, අන්වාරාම, භුජංගඑණාරාම, චක්‍රාරාම, හංසපක්ෂ හා නවාකාර" යන ආරාම ප්‍රභේද දැක්වේ. මෙම ආරාම ප්‍රභේද දොළොස ‘වාස්තු සැලසුම්’ හා ‘වික්‍රාන්ත’ වශයෙන් නැවත කොටස් දෙකකින් විග්‍රහ කෙරේ. ඒ අනුව මූලික ආරාම ප්‍රභේද විසි හතරක් ලැබේ. මේ එකිනෙක ආරාම සඳහා නම් යෙදීමේ දී ඒ ඒ නම්වලින් දැක්වෙන සතුන්ගේ හෝ ප්‍රපංචයන්ගේ ස්වරූප අනුව, එකී නම් තබා ඇති බව පෙනී යයි. ඒ අනුව හස්තියාගේ ස්වරූපය ගන්නා සැලසුම "හස්ත්‍යාරාම" නම් වේ. මෙම නම් තැබීමේ දී පංචාවාස ස්ථානගත කළ ආකාරය ඒ සඳහා වඩාත් බලපෑම් කරන්නට ඇති බව වෝල්ටර් මාරසිංහ මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් පෙන්වා දී ඇත. මෙම සැලසුම් හඳුනා ගැනීමේ දී මැද මළුවේ පිහිටි ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි සතර පිහිටි ස්ථාන පිළිබඳ සැලකිලිමත් වේ. සපුමල්ගස්කඩ විහාරයේ ප්‍රධාන පූජනීය ගොඩනැගිලි ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, මෙම විහාරය ‘හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල වන බවත්, තවදුරටත් එය ‘නැගෙනහිර දොරටුව සහිත හස්ත්‍යාරාම’ සැලැස්මට අනුකූල බවත් හඳුනාගත හැකි වේ.<ref>{{cite book |title=මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිත වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර(නාගරි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය)(2014) |author= පරිවර්තනය.වෝල්ටර් මාරසිංහ |volume=pp. xxxiii |language=si |isbn =}} </ref> [[File:The layout of the Vijayārāma Monastery.jpg|thumb|250px|පබ්බත විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරයක සැලසුම<br>( අනුරාධපුර විජයාරාම විහාරය )<ref>{{cite book |title=Sinhalese Monastic Architecture (1971) |author= Senake Bandaranaike |volume= |language=en |isbn =}} </ref> ]] පබ්බත විහාරයන්හි බිම් සැලසුම් පරීක්ෂා කිරීමේ දී මුලතිව් කුරුන්දි විහාරය,අනුරාධපුර වෙස්සගිරිය හා අම්පාර පුළුකුනාවිය යන පබ්බත විහාර හා සමාන වාස්තු සැලසුමකට අනුගත වී ඇති පෞරාණික විහාරයක් බව තහවුරු වේ. සූවිසි වැදෑරුම් ආරාම සැලසුම් අතුරින් කුරුන්දි විහාර සැලසුමෙන් ප්‍රකාශිත හස්ත්‍යාරාම ප්‍රභේදය පිහිටීම් ප්‍රදේශ වාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍රය කෘතිය තුළ වඩාත් හොදින් දැක්වේ. <ref group="උපුටාගැනීම">​{{harvnb|මඤ්ජුශ්‍රීභාෂිතවාස්තුවිද්‍යාශාස්ත්‍ර_පරි.වෝල්ටර්_මාරසිංහ|2014|p=7}} හස්ත්‍යාරාමය ඛේටයක (නදියක් සහ කන්දක් අතර පිහිටි), ඛර්වටයක (කඳු වැටිවලින් වට වූ ගමක්), නගරයෙක, පුරදුර්ගයක, නදියක් අසබඩ, මුහුදු වෙරළක, උයනක, වනයක, නියම්ගමක, පටුනක (මුහුදක් අසල පිහිටි වෙළඳ නගරයක්), වනාන්තරයක හෝ දේශ සීමාවක පිහිටුවන්නේ යි. අන් තැනක (ඉදි) නොකරනු ලබන්නේ යි.</ref> ===ස්ථූපය=== පැරණි ස්මාරක අතර ප්‍රධාන තැන හිමිවන ස්ථූපය කැණීමට පෙර විහාර බිමේ උස් ස්ථානයක ගරා වැටී පස් ගොඩැල්ලක් වශයෙන් පැවති අතර නිධන් හොරු විසින් සිදුකළ හානි ද දැකගන්නට ලැබී තිබේ.2021 වර්ෂයේ දී කැණීම් ආරම්භ කළ ස්ථූපයේ ගඩොල්වල ස්වරූපය අනුව දාගැබ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1-3 සියවස් අතර කාලයට අයත් බවට නිර්ණය කර තිබේ.ඊට අමතරව කැණීම මගින් දාගැබ් මළුවේ පිහිටි වන්දනාව සදහා මුල් යුගයේ භාවිතා කළ හුණුගල් විශේෂයකින් නිර්මාණය කර තිබූ සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක් ද,ස්තූපයේ යූඵ ගල ද හමු විය.දාගැබේ ගඩොලු අතර සියුම් ලෙස තිබූ කුඩා ප්‍රමාණයේ රන් සන්නසක් ද කැණීම් මඟින් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන්ව පැවති බවට වාර්තා කර තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== සපුමල්ගස්කඩ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ මුල් වරට කැණීම් සිදුකරන ලද ස්මාරකය වන ප්‍රතිමාගෘහය වශයෙන් වර්ෂ 2015 දී පමණ මෙහි ගවේෂණයක යෙදුණු පුරාවිද්‍යාඥයන් පිරිසක් අඩි 8.5 ක උසකින් යුතු ගල්කණු පේළි දෙකක් තිබූ ස්මාරකය මුල් වරට හඳුනාගෙන තිබුණි.වර්ෂ 2020 දී කැණීම් ආරම්භ කළ විට දෑත් සහ දෙපා විනාශ වී තිබූ හිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාවක්,ශෛලමය බෝධිසත්ව ප්‍රතිමාවක් සහ තාරා දෙවඟනගේ ප්‍රතිමාවක් ද හමු වී තිබුණ අතර ඒවා මේ වනවිට වවුනියාව පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබෙනවා.පිළිම ගෙයට පිටතින් පිහිටි ප්‍රාකාරය මතින් පිළිමගෙය පිහිටි බිමට පැමිණීමේ දොරටුවේ සඳකඩපහණක් හා පිළිමගෙයට පිවිසෙන දොරටුවේ තවත් සඳකඩපහණක් හමු වූ අතර ඒවා කව හතරක් සලකුණු කර තිබූ කැටයම් රහිත මුල් යුගයේ සඳකඩපහණවල ලක්ෂණ නිරූපණය කරන බවට සැලකේ.කැණීමෙන් හමු වූ මුරගල්වල පුන්කලස් කොටා ඇති බවට හදුනාගෙන තිබේ.ඊට අමතරව පිළිමගෙයෙහි විශාලත්වය අනුව එය මහල් දෙකකින් යුතුව පවතින්නට ඇතැයි අනුමාන කරන අතර ඉහළ මහල ධාතු මන්දිරය ලෙසත් භාවිතා කරන්නට ඇතැයි පුරාවිද්‍යාඥයින් අනුමාන කරනු ලබයි. ===උපෝසථඝරය=== උපෝසථඝරය වර්ෂ 2025 දී කැණීම් සිදු කළ අතර කුඩා කුඩා පුරාවස්තු 800 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් එම කැණීමෙන් හමු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් කැණීම් කරන ලද උපෝසථඝරය තවමත් නිසි සංරක්ෂණයකට ලක් කර නොමැත. ===බෝධිඝරය=== දාගැබේ සිට මීටර් 100 ක පමණ දුරින් පිහිටා ඇති නටඹුන් වූ ස්මාරකය "බෝධිඝරය" වන බවට හඳුනාගෙන ඇති මුත් එය තවමත් නිසි කැණීමකට ලක් කර නොමැත. ===විහාරයේ ඇති වෙනත් නටඹුන්=== මෙහි ප්‍රධාන ස්මාරක පිහිටි භූමිය වටා නිර්මාණය කරන ලද ප්‍රාකාරයක නටඹුන් හමු වී ඇති අතර එයට පිවිසීම සඳහා මුරගල් සහිත දොරටු සතරක් සහ පෙත්මග ක සලකුණු ද හමුවී තිබේ.පූජනීය ස්මාරක පිහිටි මලුවට පහතින් භික්ෂූන් වහන්සේලා පරිහරණය කල කුටි ආදී අනෙකත් අවශේෂ ස්මාරක දැකිය හැක.ඊට අමතරව දිය අඟලක නටඹුන් සහ විහාරයට ආසන්නව වල් බිහි වී ඇති පැරණි වැවක් හා එහි අංග ද හමු වී තිබේ. ==අභිලේඛන== ===අත්තානි කණුව=== මෙම පරිශ්‍රයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මඟින් අත්තානි කණුවක් හමු වී ඇති අතර එය හමුවන විටත් බොහෝ කරුණු ගෙවී ගොස් තිබුණි.එහි පැති හතරෙන් දෙකක පමණක් අක්ෂර ඇති අතර තුන්වන පැත්තේ සුනඛයෙකුගේ සලකුණක් දක්නට ලැබේ.පළමු පැත්තේ අක්ෂර ලිවීම් පේළි 18 ක් අඩංගු වන වන නමුත් ආරම්භක පේළි 11 මුලුමනින්ම පැහැදිලි බවින් තොරය.දෙවන පැත්තෙහි අක්ෂර පේළි 24 කින් සමන්විත වන අතර එහි ද පේළි අංක 1 සිට 11 දක්වා,පේළි අංක 21 සහ 24 ද කියවිය නොහැක.කියවිය හැකි පේළි අනුව ක්‍රි.ව.9-10 සියවස් අතර මධයකාලීන සිංහල අක්ෂර වලින් රචිත මෙහි බදු එකතුකරන්නන්,ප්‍රාදේශීය පරිපාලකයන් සහ ගම්මාන නිලධාරීන් විහාරයට ඇතුළුවීම තහනම් කරන රාජකීය නියෝගයක් සඳහන් වේ.කෙසේ නමුත් ශිලි ලේඛනය බොහෝ දුරට ගෙවී ගොස් ඇති බැවින් මෙම අත්තානි කණුවේ සඳහන් අත්තානි දීමනාව හෝ නියෝගය නිකුත් කළ රජුගේ නාමය ද සොයාගැනීමට නොහැකිව තිබේ.මෙම ශිලාලේඛනය 2020 දෙසැම්බර් 12 වන දින ලේඛන අංක 4636 යටතේ ලියාපදිංචි කර තිබේ. ===රත්‍රං සන්නස=== පැරණි දාගැබ කැණීම් කරන අතරතුර දාගැබ තුළ තිබී රත්‍රං සන්නසක් හමු වූ අතර එහි "යේ ධම්මා හේතුප්පභවා" යන ධම්මපද ගාථාව සඳහන් වන බව හඳුනාගෙන තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== මේ පුදබිම පිළිබඳව මෑතකාලීන ගවේෂණ තුලින් හඳුනාගනු ලැබූ අතර පූර්ව වාර්තා හමු වීම් අල්පය. ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== කුරුන්දි විහාරයේ සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ ගලිගමුවේ සන්තබෝධි නා හිමියන් වර්ෂ 2018 දී මෙම ස්ථානයට වැඩමවා උන්වහන්සේ විසින් දරන ලද උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ මෙහි කැණීම් සහ භූමි සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.ආරම්භ කළ මුල් කාලයේ උතුරේ දමිළ අන්තවාදී දේශපාලකයන්ගේ යම් විරෝධයක්<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2020-11-10 |title=බෝගස්වැව සපුමල්ගස්කඩ පුරාණ භූමියේ විහාරය ඉදිකිරීමට ටී.එන්.ඒ විරෝධය පාති. |url=https://lankasara.com/si/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%8A/%E0%B6%B6%E0%B7%9D%E0%B6%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B7%90%E0%B7%80-%E0%B7%83%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%83%E0%B7%8A%E0%B6%9A%E0%B6%A9-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB/ |website=lankasara.com}}</ref> එල්ල වුවද දිගටම කැණීම් සිදුකර ගනිමින් ප්‍රතිමාගෘහය,දාගැබ,උපෝසථඝරය,ප්‍රධාන මලුව ආදී ගොඩනැගලි සංරක්ෂණය කරමින් පුරාවිද්‍යා‍ ස්ථානයක් ලෙස වැඩිදියුණු කර තිබේ.ඊට අමතරව දෙස් විදෙස් භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩසිටින ආරණ්‍ය සේනාසනයක් ද මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව ආරම්භ කර බෞද්ධ කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කර පවත්වාගෙන යනු ලබයි. ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[කදුරුගොඩ විහාරය]] *[[නාගදීප පුරාණ විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහැදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර"/> ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.youtube.com/watch?v=bcxko8V3Ils සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 1] * [https://www.youtube.com/watch?v=NA94JO7CW50 සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 2] * [https://www.youtube.com/watch?v=4a2hKna6sVk සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය පිළිබඳව වාර්තා වැඩසටහන 3] ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== ==යොමු== {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තුව]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] nouqup041h4wi3nv9azbx625n7zk2bf රිටිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය 0 195853 795192 795107 2026-07-01T16:38:12Z KSLwiki24 70498 795192 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = රිටිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය |alternate_name = රිටිගල පධානඝර විහාරය |image = File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png |image_size = 250px |alt = |caption = රිටිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති ශෛලමය පෙත්මග |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|06|00|N|80|39|00|E|display=title,inline}} |map_dot_label = රිටිගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]],[[උතුරු මැද පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පධානඝර භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදාය |part_of = [[රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] |length = |width = |area = අක්කර 1000 ක් පමණ |height = |builder = [[දේවානම්පියතිස්ස රජ|දේවානම්පියතිස්ස මහ රජ]] ඇතුලු ඉදිරියට තවත් රජවරු |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.පූ.116-109<br>(ක්‍රි.පූ.2-4 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.11-12 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = ජේ.පී.ලෙවිස්<br>(මුල් වරට වාර්තා කිරීම)<br> [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[ජෝන් ස්ටිල්]]<br>[[හෙන්රි පාකර්]]<br>[[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] |condition = සංරක්ෂණය කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = රිටිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය | designation1_date = | designation1_number = Gazette No | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පධානඝර භාවනා සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''රිටිගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතය''' නැතහොත් '''රිටිගල පධානඝර විහාරය''' ({{langx|en|Ritigala Archaeological Reserve}}{{langx|ta|ரிடிகல தொல்பொருள் காப்பகம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[උතුරුමැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරුමැද පළාතේ]] ,[[පළාගල ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|උහන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[රිටිගල ග්‍රාම නිලධාරී වසමට]] මායිම්ව පිහිටි ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී [[දේවානම්පියතිස්ස රජ|දේවානම්පියතිස්ස මහ රජ]] විසින් මුල් වරට නිර්මාණය කිරීම ආරම්භ කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ භාවනා ආරාම සංකීර්ණයකි. හබරණ - මරදන්කඩවල [[A11]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ හබරණ සිට 12 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන රිටිගල අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 1 km ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක.ඊට අමතරව එම [[A11]] මහා මාර්ගයේම මරදන්කඩවල සිට 14 km ක් පමණ ගමන් කළ විට ද රජගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසෙන අතුරු මාර්ගය වෙත ළඟා විය හැක. ඝන වනාන්තරයකින් වැසී ගිය මුහුදු මට්ටමේ සිට අඩි 2513 (766 මීටර) ක් පමණ උස්වූ නටඹුන් සහිත කඳු වැටියක් මත අක්කර 1000 ක් පමණ වපසරියක පිහිටා ඇති උතුරුමැද පළාතේ විශාලතම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයක් වන මෙය වර්ෂ දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක මඟින් පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== === පළමු සංස්කෘතික භූමි දර්ශනය=== ===දෙවන සංස්කෘතික භූමි දර්ශනය=== ====වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ==== ====ප්‍රධාන පිවිසුම් පෙත්මග==== ====පධානඝර==== ====පුස්තකාලය==== ====බන්දා පොකුණ==== ====දානශාලාව==== ====උපෝසථඝරය==== ====ජන්ථාඝරය==== ====වෙනත් ආරාමික නටඹුන්==== ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] gos5xjjkcw3p22sw4aqegxmf69ws6rk කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 0 195854 795163 795162 2026-07-01T12:02:32Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 795163 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ. ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ. ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත. මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත. ==අභිලේඛන== ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 2rqi2m7e9nfxflall8xee1hedtzlamr 795164 795163 2026-07-01T12:06:53Z KSLwiki24 70498 /* අභිලේඛන */ 795164 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ. ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ. ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත. මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත. ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 1ll0hm2oapyrjfxwyvn6d9sy4qay5h2 795165 795164 2026-07-01T12:20:50Z KSLwiki24 70498 /* අභිලේඛන */ 795165 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ. ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ. ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත. මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත. ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':නිශ්චිත <br> '''අක්ෂර''':[[සිංහල භාෂාව|සිංහල බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }} }} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] ersphf3e9sbs3xjr5i4c6yx3gh1crqy 795166 795165 2026-07-01T12:30:44Z KSLwiki24 70498 /* අභිලේඛන */ 795166 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ. ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ. ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත. මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත. ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }} }} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 8a8ge5i29p2rn9arork7unay43op341 795167 795166 2026-07-01T12:35:27Z KSLwiki24 70498 /* අභිලේඛන */ 795167 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ. ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ. ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ. ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත. මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත. ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 0z0wuuvnj5jrw7l6vjtl045cddjaisv 795169 795167 2026-07-01T13:25:55Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 795169 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ. ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ. ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත. මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත. ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] fo6s2fjob46lx1r6zhvpl6sk3p5s4ij 795170 795169 2026-07-01T13:34:27Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 795170 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත. මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත. ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] j0mork63pdnal6zic8ljylkz0hfvp0x 795171 795170 2026-07-01T13:37:30Z KSLwiki24 70498 /* ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් */ 795171 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත. ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 5121apv9zzsgzdr1i20ry7661neeahw 795180 795171 2026-07-01T15:38:07Z KSLwiki24 70498 795180 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] kqoz9km77szhxj0i7f1m0box0xkvfao 795181 795180 2026-07-01T16:04:27Z KSLwiki24 70498 /* ඉතිහාසය */ 795181 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි. ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] ei63lcuzdai3cfa88pbxok0uwd8vqx5 795182 795181 2026-07-01T16:09:49Z ~2026-37600-67 79765 /* ඉතිහාසය */ 795182 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] mt39f6mmyj5gw1ufbs8w48t232t60ex 795183 795182 2026-07-01T16:12:33Z ~2026-37600-67 79765 795183 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං රාජ මහා විහාරය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.<ref>https://www.uniquesrilanka.com/heritage/kanniya-hot-water-wells-at-trincomalee</ref> ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] rxtngpr5sd8hjszwc127vesji4q6m67 795184 795183 2026-07-01T16:13:19Z KSLwiki24 70498 795184 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா ஹாட்வெட்டர் ஸ்பிரிங்ஸ் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.<ref>https://www.uniquesrilanka.com/heritage/kanniya-hot-water-wells-at-trincomalee</ref> ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] 9vwwo6dbbr1zrv5clpi1ozn7sbjaa6t 795185 795184 2026-07-01T16:15:10Z KSLwiki24 70498 795185 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா வெந்நீர் ஊற்றுகள் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.<ref>https://www.uniquesrilanka.com/heritage/kanniya-hot-water-wells-at-trincomalee</ref> ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] oumwrgut5szf8ym2tcdpgxcarnj4qlp 795187 795185 2026-07-01T16:18:51Z KSLwiki24 70498 /* ඉතිහාසය */ 795187 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா வெந்நீர் ஊற்றுகள் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.<ref>https://www.uniquesrilanka.com/heritage/kanniya-hot-water-wells-at-trincomalee</ref> ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.<ref name="sundayobserver">{{Citation |title=හිස්ට්‍රි ඔෆ් කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස් |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp |access-date=2015-07-14 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212626/http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp }}</ref>එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] eslqt6nik4w9hbr118rb0gt0jiydwxm 795188 795187 2026-07-01T16:19:41Z KSLwiki24 70498 795188 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா வெந்நீர் ஊற்றுகள் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.<ref>https://www.uniquesrilanka.com/heritage/kanniya-hot-water-wells-at-trincomalee</ref><ref name="srilankatravelnotes">{{Citation |title=කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස්, ට්‍රිංකොමලි |url=http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html |access-date=2015-07-14 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721092611/http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html }}</ref> ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.<ref name="sundayobserver">{{Citation |title=හිස්ට්‍රි ඔෆ් කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස් |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp |access-date=2015-07-14 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212626/http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp }}</ref>එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] dihgq5ufzzao56iumhxr4fe10e4evxi 795189 795188 2026-07-01T16:32:58Z KSLwiki24 70498 795189 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |map_dot_label = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா வெந்நீர் ஊற்றுகள் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.<ref>https://www.uniquesrilanka.com/heritage/kanniya-hot-water-wells-at-trincomalee</ref><ref name="srilankatravelnotes">{{Citation |title=කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස්, ට්‍රිංකොමලි |url=http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html |access-date=2015-07-14 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721092611/http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html }}</ref> ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.<ref name="sundayobserver">{{Citation |title=හිස්ට්‍රි ඔෆ් කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස් |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp |access-date=2015-07-14 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212626/http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp }}</ref>එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== පිළිමගෙය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ.වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] m31mydgvbjunopa9166kbg9jbl60jy4 795195 795189 2026-07-01T16:46:34Z KSLwiki24 70498 /* අභිලේඛන */ 795195 wikitext text/x-wiki {{In use}} {{Infobox ancient site |name = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = කන්නියා උණුදිය ළිං බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |image = File:Kanniya Stupa.jpg |image_size = 250px |alt = |caption = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ ඇති කැණීම් කර සංරක්ෂණය නොකළ ස්ථූපය |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief=yes |map_alt = |coordinates = {{Coord|8|33|34|N|81|11|28|E|display=title,inline}} |map_dot_label = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]],[[නැගෙනහිර පළාත]],[[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = |type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ |part_of = |length = |width = |area = අක්කර 5 ක් පමණ |height = |builder = [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] |material = ගඩොල් සහ ශෛලමය පාෂාණ |built = ක්‍රි.ව.143 - 167 <br>(ක්‍රි.ව.2 වන සියවස) |abandoned = ක්‍රි.ව.13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගයේ]] සිට [[පොළොන්නරු යුගය|පොළොන්නරුව යුගයේ]] අවසානය දක්වා |cultures = [[සිංහල බෞද්ධ]] |dependency_of = |occupants = |event =● |excavations = |archaeologists = |condition = කැණීම් කරමින් පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = හැක |website= |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2011.09.09 | designation1_number = Gazette No 1723 | designation1_criteria = පැරණි බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = පැරණි දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''කන්නියා උණුදිය ළිං පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Kanniya Hotwater Springs Archaeological Site}}{{langx|ta|கன்னியா வெந்நீர் ஊற்றுகள் தொல்பொருள் தளம் }}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාතේ]] ,[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කයේ]] [[කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශය|කඩවත් සතර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශයේ]] [[කන්නියා ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ]] අංක 243/P දරන කන්නියා ගම්මානයේ පිහිටි ක්‍රි.ව.2 වන සියවසේ දී [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් ඉතා වැදගත් වූ පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.<ref>https://www.uniquesrilanka.com/heritage/kanniya-hot-water-wells-at-trincomalee</ref><ref name="srilankatravelnotes">{{Citation |title=කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස්, ට්‍රිංකොමලි |url=http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html |access-date=2015-07-14 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721092611/http://www.srilankatravelnotes.com/TRINCOMALEE/KANNIYAHOTWATER/KanniyaHotwaterWels.html }}</ref> ත්‍රිකුණාමලය - අනුරාධපුර [[A12]] මහා මාර්ගය ඔස්සේ ත්‍රිකුණාමලයේ සිට 6 km ක් පමණ ගමන් කළ විට හමුවන කන්නියා උණුවතුර ළිං අතුරු මාර්ගය ඔස්සේ තවත් 500 m ක් පමණ ගමන් කළ විට මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානයට පිවිසිය හැක. අක්කර 5 ක පමණ වපසරියක පිහිටි මෙම නටඹුන් ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති දාගැබ,පිළිමගෙය සහ උණුදිය ළිං හත වර්ෂ 2011 සැප්තැම්බර් මස 09 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජයේ]] ගැසට් අංක 1723 මඟින් පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක වශයෙන් නම් කර ඇත.<ref>{{cite book |title=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka,9 September 2019 |author= Sri Lanka Printing Department |volume= No.1723,p.683 |language=si |isbn = }}</ref> ==ඉතිහාසය== ක්‍රි.ව. 143-167 කාලයේ ලක්දිව රජකම් කළ [[භාතිකාභය අභය රජ | භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් [[වෙල්ගම්වෙහෙර|ත්‍රිකුණාමලය වෙල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] ඉදි කළ බව මහාවංශයේ දැක්වේ.අතීතයේ පටන්ම ප්‍රධාන විහාරයක් මූලික කොටගෙන පරිවාර විහාර සෑදීමේ සම්ප්‍රදායට අනුව [[භාතිකාභය අභය රජ|භාතිකාභය මහ රජ]] විසින් ද [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සඳහා ද පරිවාර විහාර ආරාම සංකීර්ණ කිහිපයක් ද ඉදිකර ඇත.ඒ අනුව [[වෙල්ගම්වෙහෙර]] විහාරය සහ තදීය පරිවාර විහාර වල වැඩ වාසය කළ බෞද්ධ භික්ෂූන්ට උණු පැන් පහසුවීම උදෙසා වර්තමානයේ කන්නියා හි පිහිටි උණුදිය උල්පත් ආශ්‍රිතව උණුදිය පොකුණු,ස්තූපයක්,පිළිමගෙයක් සහ නේවාසික කුටි සහිත ආරාමයක් ඉදිකරන්නට ඇති බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.<ref name="sundayobserver">{{Citation |title=හිස්ට්‍රි ඔෆ් කන්නියා හොට් වෝටර් වෙල්ස් |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp |access-date=2015-07-14 |archive-date=2014-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212626/http://www.sundayobserver.lk/2013/11/03/jun02.asp }}</ref>එසේම මෙම ස්ථානයේ පිහිටි උණුදිය උල්පත් පොකුණු සංකීර්ණය [[මහසෙන් රජ|මහසෙන් මහ රජ(ක්‍රි.ව. 273-301)]] විසින් වඩා ක්‍රමවත් ලෙස නිර්මාණය කළ බවට ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ දැක්වේ.සිදු කරන ලද කැණීම් මඟින් මෙම ආරාම සංකීර්ණය ද මේ ප්‍රදේශයේ ඇති අනෙකුත් බොහෝ පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණ මෙන් එකම කාල පරිච්ඡේදයක පමණ ඉදිකර ඇති බවට පෙනීයයි.<ref>https://www.sinhalanet.net/%E0%B6%9A%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F-%E0%B6%8B%E0%B6%AB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%B4%E0%B7%9C%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AB%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B6%BB</ref><ref>https://amazinglanka.com/wp/buddhist-ruins-kanniya-hot-water-wells-en/</ref> ==ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්== ===වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ=== නිසි කැණීමක් සිදු කර නොමැති බැවින් කුමන බෞද්ධ ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් දැයි තවමත් නිශ්චිතව පැවසිය නොහැක. ===ස්ථූපය=== උණුදිය උල්පත් වලට උතුරින් ශෛලමය අත්තිවාරමක් මත සෘජුකෝණාසාකාර තීරු දෙකක් ලම්භකව ඡේදනයවන ආකාරයෙන්(සම කුරුසයක හැඩය) හතරැස් ගඩොල් වේදිකාවක් නිර්මාණය කර ස්තූපය ඒ මත නිර්මාණය කර ඇත.කැණීම මඟින් ස්ථූපයේ අවධි දෙකක ලක්ෂණ හමුව ඇති අතර ඉන් පැහැදිලි වන්නේ ක්‍රි. ව. 2 හෝ 3 වන සියවස්වලදී ඉදිකල ස්ථූපය පසු කාලයක දී ප්‍රතිසංස්කරණ වී ඇති බවයි.පුරාවිද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ස්ථූපයේ ආරාම්භක අවධියේදී අච්චු ගඩොල් භාවිතා කර ඇති අතර අවසාන ප්‍රතිසංස්කරණය සිදු කර ඇත්තේ පිළිස්සු රතු ගඩොල් සහ තිරුවාණා ගල් මිශ්‍රණයකිනි.ස්තූපය සහ මළුව කැණීම මඟින් මුල් අනුරාධපුර යුගයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව නිරූපණය සඳහා යොදාගත් සිරිපතුල් ගල්,පාදක ගල්,ශිලාමය කුලුණු සහ ස්ථූපය මුදුනේ රදවන චත්‍ර ගලක් කැණීම මගින් හමු වී තිබේ.ඊට අමතරව මෙගලතික සුසාන භූමි වලින් හමුවන දේශීය රතු සහ දුඹුරු මැටි බදුන් කැබලි හා ක්‍රි.ව. 6-10 සියවස් වලට අයත් හින්දු සංස්කෘතියට සම්බන්ධ සීමිත මැටි බඳුන් කැබලි කිහිපයක් ද හමු වූ බව වාර්තා කර තිබේ.කැණීම් කරන ලද ස්ථූපය තවමත් සංරක්ෂණය කර නොමැති අතර ආරාම භූමියේ තවත් කුඩා ස්ථූපයක් පවතින බවට වාර්තා වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Survey Report on the Protection and Utilisation of Cultural Property in the Northern and Northern Eastern Provinces of Sri Lanka 2015 |author= Japan Consortium for International Cooperation in Cultural Heritage by ;Haramoto,T.;Inouchi, C.;Koizumi,Y.; Fukuyama, Y., |volume= pp.59 |language=en |isbn = }}</ref> ===ප්‍රතිමාගෘහය=== ක්‍රි.ව. 2-3 වන සියවස් වලට අයත් පිළිමගෙයක නටඹුන් ප්‍රධාන ස්ථූපයට බටහිර දිශාවෙන් හමු වී තිබේ.නිධන් සොරුන් විසින් විනාශ කර තිබූ එම ස්ථානයේ පළමු කැණීම මගින් සිරිපතුල් ගල් කිහිපයක කොටස්,බෞද්ධ ප්‍රතිමාගෘහයක භාවිතා වන යන්ත්‍ර ගල්,කැඩුණු කුඩා ප්‍රතිමා සහ මැටි බඳුන් කැබලි හමු වී තිබේ.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13,July 2019 ; p2 |language=si |isbn = }}</ref> ===උණුදිය ළිං හත=== පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය තුළ පිහිටා ඇති උණුදිය ළිං හත බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ එදිනෙදා පරිහරණයට යොදාගන්නට ඇති බව පුරාවිදයාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.ඒවා විවිධ උෂ්ණත්වයෙන් යුතු වන අතර සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 42 ක් යැයි කියනු ලැබේ.20 සියවසේ අග භාගයේ දී මෙම ළිං වටකොට සිදු කර ඇති ඉදිකිරිම් හේතුවෙන් නිසි කැණීමක් සිදුකිරීමට අවකාශ නොමැති වී තිබේ.සිදු කළ භූ විද්‍යා පර්යේෂණ අනුව කන්නියා උණුදිය උල්පත්, භූගත හයිලන්ඩ්–විජයන් ශිලාමය සංකීර්ණ අතර සීමා කලාපයට ආසන්නව පිහිටා තිබේ.මෙම කලාපයේ බලපෑම මත පොළොව අභ්‍යන්තර ඛනිජකරණ සිදුවීම් මෙන්ම උණු දිය උල්පත් නිර්මාණය වීමට බලපා තිබේ.<ref>{{cite book |title= Formation of Hot Water Springs in Sri Lanka 2006 |author= Engineer:Journal of the Institution of Engineers,Sri Lanka by Premasiri,H.M.R.,Wijeyesekera,D.S. Weerawarnakula,S. and Puswewala, U.G.A |volume= p7 |language=en |isbn = }}</ref> ===වෙනත් ආරාමික නටඹුන්=== බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ සාමාන්‍ය ජල අවශ්‍යතාව සඳහා භාවිතා කරන්නට ඇති බව සැලකෙන කුඩා පොකුණක සාධක ද දක්නට ලැබෙන අතර එය වර්තමානයේ අසළ ඇති ශිව කෝවිලෙහි පොකුණ ලෙස භාවිතා වන බවට තහවුරු කර තිබේ.කෝවිල් භූමියෙහි පිහිටා ඇති බැවින් එය ද නිසි පුරාවිද්‍යා කැණීමකට තවමත් ලක් කර නොමැත.මීට අමතරව භික්ෂු නේවාසික කුටි කිහිපයක ද සාධක හමු වී ඇති අතර ඒවා ද නිසි කැණීමකට තවමත් භාජනය කර නොමැත.<ref>{{cite book |title=Kanniya unuwathura lin parishraye puravidyathmaka smaraka sanrakshanya piyawara gene 2019 |author= Dayada newsletter 2019 July by Jayasinghe,Department of Archaeology |volume= vol.13 ,p2 |language=si |isbn = }}</ref> ==අභිලේඛන== ස්ථූපය කැණීම මඟින් ක්‍රි.ව. 2 - 3 වන සියවස් වලට අයත් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර වලින් ලියා ඇති කැඩී ගිය සෙල්ලිපියක කොටස් දෙකක් සොයාගෙන තිබේ.සෙල්ලිපියේ ආරම්භක සහ අවසාන කොටස් දෙකම අතුරුදහන් වී ඇති අතර සෙල්ලිපිය සම්පූර්ණයෙන්ම විග්‍රහ කිරීම අසීරු වී තිබේ.කෙසේ නමුත් ඉතිරි වී ඇති සාධක අනුව, කුරුවිය සහ මකුළවිය යන වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද මෙම ආරාමයේ බෞද්ධ භික්ෂූන් වෙත ලබා දුන් බව සඳහන් වන බව තහවුරු කර තිබේ. {{Blockquote |text= ''' *පෙළ 1. ...කුජාවියා මහාරාජයා...<br> 2. ...මකුල වියා හා බෝජියා (පති)...<br> 3. ...බෝජියපති හායි චා පාල...<br> 4. ...(මා) හා චෙතාහි වියාහී චා...<br> 5. ... මම තනාහි...<br> 6. ... *අන්තර්ගතය "කුරුවිය සහ මකුළවිය වැව් වලින් ලැබෙන ජල බද්ද ... (සහ) මහා චේතිය (ස්තූපය) වියදම ....රජු විසින් මෙම ස්ථානයේ සංඝ (බෞද්ධ භික්ෂූන්) වෙත ලබා දෙන ලදී"''' <br> {{smaller|{{smaller|'''හැදින්වීම් නාමය''':කන්නියා උණුදිය ළිං පුවරු ලිපිය<br>'''රාජ්‍ය කාලය''': රජ(සම්මත වර්ෂ )<br> '''කාලය''':ක්‍රි.ව. 2-3 සියවස්<br> '''අක්ෂර''':[[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|අපර බ්‍රාහ්මී]]<br/>'''භාෂාව''':[[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]}} <br> {{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: No 4487, අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5),Departtment of Archaeology,Bandara, D.,2022,pp.221-224,si)}}}}<ref>{{cite book |title=අභිලේඛන සංග්‍රහය 5(Abileckana Sangrahaya 5) |author= Department Archaeology |volume= pp.73-74 |language=si |isbn = 978-624-5840-18-2 }}</ref> }}}} වර්තමානයේ මෙම ලිපිය ආරක්ෂාව උදෙසා [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] විහාරයේ තැන්පත් කර ඇත.මීට අමතරව කැබලිවලට කැඩුණු තවත් ලිපියක් ස්ථූපයට මඳ දුරකින් තිබූ කුණු වලක තිබී හමු විය. ==පූර්ව වාර්තා== ==වර්තමාන සංරක්ෂණය== ==වෙනත් ලිපි== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] *[[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] *[[බෞද්ධ පුදබිම්, ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු සහ නැගෙනහිර පලාත්]] *[[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] *[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ==උපුටාගැනීම්== {{Reflist|group=උපුටාගැනීම}} ==පැහදිලි කිරීම්== <references group="සවිස්තර" /> ==බාහිර සබැඳි== ==මූලාශ්‍ර== ==වැඩිදුර කියවීම== == යොමු == {{reflist}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන]] kbnbtr96umuax3gvakataf29uo25lj7 ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවෝ 0 195865 795196 795151 2026-07-02T00:55:17Z Yasasuru 23090 795196 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Greek_-_Procession_of_Twelve_Gods_and_Goddesses_-_Walters_2340.jpg|thumb|ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා ඔවුන්ගේ සංකේත සහිතව පෙරහැරේ ගමන් කරන ආකාරය නිරූපණය කරන හෙලනිස්තික කැටයමක කොටසක් (ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස {{Ndash}} ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස); වමේ සිට දකුණට: හෙස්ටියා (යෂ්ටිය), හර්මීස් (පියාපත් සහිත තොප්පිය සහ සැරයටිය), ඇෆ්‍රඩයිටී (වේලය පැළඳ), ඒරීස් (හිස්වැසුම සහ හෙල්ලය), ඩිමීටර් (යෂ්ටිය සහ තිරිඟු මිටිය), හිෆීස්ටස් (යෂ්ටිය), හේරා (සෙංකෝලය), පොසෙයිඩන් (ත්‍රිශූලය), ඇතීනා (බකමූණා සහ හිස්වැස්ම), සියුස් (අකුණ සහ සැරයටිය), ආර්ටිමිස් (දුන්න සහ ඊතලය) සහ ඇපලෝ (වීණාව). වෝල්ටර්ස් කලා කෞතුකාගාරයෙන් . ]] {{Greek myth}}[[පුරාතන ග්‍රීක ආගම|පුරාණ ග්‍රීක ආගමේ]] සහ [[ග්‍රීක මිත්‍යා කථා|මිථ්‍යා කථාවල]], '''ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවන්''' හෙවත් '''ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා''' යනු ග්‍රීක දේව මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන [[දෙවි දේවතාවියෝ|දෙවිවරුන්]] වන අතර, ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් [[සියුස්]], [[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]], [[හේරා]], [[ඩිමීටර්]],[[ඇෆ්‍රඩයිටී]] , [[ඇතීනා]], [[ආර්ටිමිස්]], [[ඇපලෝ]], [[ඒරිස්|ඒරීස්]], [[හිෆීස්ටස්]], [[හර්මීස්]] සහ [[හෙස්ටියා]] හෝ [[ඩයනයිසස්]] ලෙස සැලකේ. සම්ප්‍රදායට අනුව ඔවුන් [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] ජීවත් වූ නිසා ඔවුන් ''ඔලිම්පියානුවන්'' ලෙස හැඳින්විණි. ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාට අමතරව, දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනෙකුගෙන් යුත් තවත් බොහෝ වන්දනා කණ්ඩායම් තිබුණි. == ලැයිස්තුව == ඔලිම්පියානු දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනාගේ තනි සම්මත ලිඛිත ලැයිස්තුවක් නොමැත. ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස බහුලව සැලකෙන ග්‍රීක දෙවිවරුන් සහ දේවතාවියන් දහතුන සහ ඔවුන්ගේ රෝම අනුරූපී දෙවිවරුන් පහත දැක්වේ. {| class="wikitable" ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |ග්‍රීක ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |රෝම ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |රූපය ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |කාර්යභාරය සහ සංකේත |- | style="padding-left:1em;" |[[සියුස්]] | style="padding-left:1em;" |[[ජුපිට'|ජුපිටර්]] |[[ගොනුව:Jupiter_Smyrna_Louvre_Ma13.jpg|156x156පික්]] | style="padding:0.5em;" |දෙවියන්ගේ රජු සහ [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] පාලකයායි; අහසට, අකුණට, විදුලියට, නීතිය, සහ සාධාරණත්වයට අධිපති වේ.<br /><br />ටයිටන්වරුන් වූ ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ ලාබාලතම දරුවායි. හේරාගේ ස්වාමියා මෙන්ම සොහොයුරා ද වූ අතර, පොසයිඩන්, හේඩීස්, ඩිමීටර් සහ හෙස්ටියාගේ සොහොයුරායි. ඔහුට ඔහුගේ සොහොයුරිය වූ ඩිමීටර්, ලිටෝ වැනි දෙවඟනන් පමණක් නොව, ලිඩා සහ ඇල්මිනී වැනි මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් සමඟ ද සබඳතා තිබිණි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Hamilton |first=Edith |title=Mythology: Timeless Tales of Gods and Heroes |date=September 26, 2017 |publisher=Black Dog & Leventhal Publishers |others=Illustrated by Tierney, Jim. |isbn=978-0-316-43852-0 |edition=75th anniversary illustrated |location=New York |oclc=1004059928}}</ref> ඔහුගේ සංකේත අතරට අකුණ, රාජාලියා, ඕක් ගස, ගවයා, සෙංකෝලය ඇතුළත් විය. |- | style="padding-left:1em;" |[[හේරා]] | style="padding-left:1em;" |ජූනෝ |[[ගොනුව:Hera_Campana_Louvre_Ma2283.jpg|137x137පික්]] | style="padding:0.5em;" |දෙවිවරුන්ගේ රැජින සහ විවාහයට, කාන්තාවන්ට, දරුප්‍රසූතියට සහ පවුලට අධිපති දෙවඟනයි.<br /><br />ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ බාලම දියණියයි. සියුස්ගේ සොහොයුරිය සහ භාර්යාව වේ. විවාහයට අධිපති දෙවඟන වූ මැය, සියුස්ගේ පෙම්වතියන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්ගෙන් පළිගන්නට නිතරම උත්සාහ දැරී ය.<br /><br />මැයගේ සංකේත වනුයේ මොනරා, කොහා සහ එළදෙනයි. |- | style="padding-left:1em;" |[[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]] | style="padding-left:1em;" |නෙප්චූන් |[[ගොනුව:Statue_of_Poseidon_NAMA_235_(DerHexer),_part_2.JPG|100x100පික්]] | style="padding:0.5em;" |God of the seas, water, storms, hurricanes, earthquakes and horses.<br /><br />The middle son of Cronus and Rhea. Brother of Zeus and Hades. Married to the Nereid Amphitrite; although, as with many of the male Greek gods, he had many lovers.<br /><br />His symbols include the trident, horse, bull, and dolphin. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඩිමීටර්|Demeter]] | style="padding-left:1em;" |Ceres |[[ගොනුව:Demeter_Altemps_Inv8546.jpg|172x172පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of the harvest, fertility, agriculture, nature and the seasons. She presided over [[ආහාරමය ඇට වර්ග|grains]] and the fertility of the earth.<br /><br />The middle daughter of Cronus and Rhea. Also the lover of Zeus and Poseidon, and the mother of Persephone, Despoine, Arion.<br /><br />Her symbols include the poppy, wheat, torch, cornucopia, and pig. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඇපලෝ|Apollo]] | style="padding-left:1em;" |[[ඇපලෝ|Apollo]] |[[ගොනුව:Italy-3104_-_Apollo_(5378415112).jpg|113x113පික්]] | style="padding:0.5em;" |God of Sun, light, prophecy, [[දර්ශනය|philosophy]], archery, truth, inspiration, poetry, music, arts, manly beauty, medicine, healing, and plague.<br /><br />The son of Zeus and Leto, and the twin brother of Artemis.<br /><br />His symbols include bow and arrow, lyre, raven, swan and wolf. |- | style="padding-left:1em;" |[[ආර්ටිමිස්|Artemis]] | style="padding-left:1em;" |Diana |[[ගොනුව:Diane_de_Versailles_-_Musée_du_Louvre_AGER_Ma_589.jpg|109x109පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of the hunt, the wilderness, virginity, the Moon, archery, childbirth, protection and plague.<br /><br />The daughter of Zeus and Leto, and the twin sister of Apollo.<br /><br />Her symbols include the Moon, horse, deer, hound, she-bear, snake, cypress tree, and bow and arrow. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඒරිස්|Ares]] | style="padding-left:1em;" |Mars |[[ගොනුව:Ares_Canope_Villa_Adriana_b.jpg|150x150පික්]] | style="padding:0.5em;" |God of war, violence, bloodshed and manly virtues.<br /><br />The son of Zeus and Hera, all the other gods despised him except Aphrodite. His Latin name, Mars, gave us the word "[[wiktionary:martial|martial]]".<br /><br />His symbols include the boar, serpent, dog, vulture, spear, and shield. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඇතීනා|Athena]] | style="padding-left:1em;" |Minerva |[[ගොනුව:Mattei_Athena_Louvre_Ma530_n2.jpg|150x150පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of wisdom, handicraft, and warfare.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |page=[https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&pg=PA81 81]}}</ref><br /><br />The daughter of Zeus and the Oceanid Metis, she rose from her father's head fully grown and in full battle armor.<br /><br />Her symbols include the owl and the olive tree. |- | style="padding-left:0.65em;" |[[හිෆීස්ටස්|Hephaestus]] | style="padding-left:1em;" |Vulcan |[[ගොනුව:Vulcan_Coustou_Louvre_MR1814.jpg|113x113පික්]] | style="padding:0.5em;" |Master blacksmith and craftsman of the gods; god of the forge, craftsmanship, invention, fire and volcanoes.<br /><br />The son of Hera, either by Zeus or through parthenogenesis. Married to Aphrodite. His Latin name, Vulcan, gave us the word "[[ගිනි කඳු|volcano]]".<br /><br />His symbols include fire, anvil, axe, donkey, hammer, tongs, and quail. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඇෆ්‍රඩයිටී|Aphrodite]] | style="padding-left:1em;" |[[වීනස්|Venus]] |[[ගොනුව:Cnidus_Aphrodite_Altemps_Inv8619.jpg|175x175පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of love, pleasure, passion, procreation, fertility, beauty and desire.<br /><br />The daughter of Zeus and the Oceanid or Titaness Dione, or perhaps born from the sea foam after [[යුරේනස් (පුරාණෝක්තිය)|Uranus]]' blood dripped into the sea after being castrated by his youngest son, Cronus, who then threw his father's genitals into the sea. Married to Hephaestus, although she had many adulterous affairs, most notably with Ares. Her name gave us the word "aphrodisiac", while her Latin name, Venus, gave us the word "venereal".<br /><br />Her symbols include the dove, bird, apple, bee, swan, myrtle, and rose. |- | style="padding-left:1em;" |[[හර්මීස්|Hermes]] | style="padding-left:1em;" |Mercury |[[ගොනුව:Hermes_Ingenui_Pio-Clementino_Inv544.jpg|164x164පික්]] | style="padding:0.5em;" |Messenger of the gods; god of travel, commerce, communication, borders, eloquence, diplomacy, thieves, and games. He was also the guide of dead souls.<br /><br />The son of Zeus and the nymph Maia. The second-youngest Olympian, just older than Dionysus.<br /><br />His symbols include the caduceus (staff entwined with two snakes), winged sandals and cap, and tortoise (whose shell he used to invent the lyre). |- | colspan="4" align="center" |''Most lists of the "twelve Olympians" consist of the above eleven plus either Hestia or Dionysus'' |- | style="padding-left:1em;" |[[හෙස්ටියා|Hestia]] | style="padding-left:1em;" |Vesta |[[ගොනුව:Statua_di_divinità_con_peplo,_detta_hestia_giustiniani,_120-140_dc_ca.,_da_un_orig._del_470-460_ac_ca,_dalla_coll._giustiniani,_MT_490,_01.jpg|163x163පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of the hearth, fire and of the right ordering of domesticity and the family; she was born into the first Olympian generation and was one of the original twelve Olympians.<br /><br />She is the first child of Cronus and Rhea, the elder sister of Hades, Demeter, Poseidon, Hera, and Zeus. ''Some lists of the Twelve Olympians omit her in favor of Dionysus, but the speculation that she gave her throne to him in order to keep the peace seems to be a modern invention.''{{තහවුරු​ කරන්න|date=August 2024}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2024)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> |- | style="padding-left:1em;" |[[ඩයනයිසස්|Dionysus]] | style="padding-left:1em;" |Liber |[[ගොනුව:Dionysos_Louvre_Ma87_n2.jpg|148x148පික්]] | style="padding:0.5em;" |God of wine, the grapevine, fertility, festivity, ecstasy, madness and resurrection. Patron god of the art of [[නාට්‍ය කලාව|theatre]].<br /><br />The son of Zeus and the mortal Theban princess Semele, and the youngest Olympian god. Married to the Cretan princess Ariadne.<br /><br />His symbols include the grapevine, ivy, cup, tiger, panther, leopard, dolphin, goat, and pinecone. |} == සටහන් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}{{Greek religion}}{{Greek mythology (deities)}}{{Twelve Olympians}}{{අධිකාරී පාලනය}} [[ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පස් කන්ද]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with Internet Archive links]] 3iof90n08q86ii2nsu1oey218nr5l2l 795197 795196 2026-07-02T00:59:36Z Yasasuru 23090 795197 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Greek_-_Procession_of_Twelve_Gods_and_Goddesses_-_Walters_2340.jpg|thumb|ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා ඔවුන්ගේ සංකේත සහිතව පෙරහැරේ ගමන් කරන ආකාරය නිරූපණය කරන හෙලනිස්තික කැටයමක කොටසක් (ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස {{Ndash}} ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස); වමේ සිට දකුණට: හෙස්ටියා (යෂ්ටිය), හර්මීස් (පියාපත් සහිත තොප්පිය සහ සැරයටිය), ඇෆ්‍රඩයිටී (වේලය පැළඳ), ඒරීස් (හිස්වැසුම සහ හෙල්ලය), ඩිමීටර් (යෂ්ටිය සහ තිරිඟු මිටිය), හිෆීස්ටස් (යෂ්ටිය), හේරා (සෙංකෝලය), පොසෙයිඩන් (ත්‍රිශූලය), ඇතීනා (බකමූණා සහ හිස්වැස්ම), සියුස් (අකුණ සහ සැරයටිය), ආර්ටිමිස් (දුන්න සහ ඊතලය) සහ ඇපලෝ (වීණාව). වෝල්ටර්ස් කලා කෞතුකාගාරයෙන් . ]] {{Greek myth}}[[පුරාතන ග්‍රීක ආගම|පුරාණ ග්‍රීක ආගමේ]] සහ [[ග්‍රීක මිත්‍යා කථා|මිථ්‍යා කථාවල]], '''ද්වාදශ ඔලිම්පියානුවන්''' හෙවත් '''ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනා''' යනු ග්‍රීක දේව මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන [[දෙවි දේවතාවියෝ|දෙවිවරුන්]] වන අතර, ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් [[සියුස්]], [[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]], [[හේරා]], [[ඩිමීටර්]],[[ඇෆ්‍රඩයිටී]] , [[ඇතීනා]], [[ආර්ටිමිස්]], [[ඇපලෝ]], [[ඒරිස්|ඒරීස්]], [[හිෆීස්ටස්]], [[හර්මීස්]] සහ [[හෙස්ටියා]] හෝ [[ඩයනයිසස්]] ලෙස සැලකේ. සම්ප්‍රදායට අනුව ඔවුන් [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] ජීවත් වූ නිසා ඔවුන් ''ඔලිම්පියානුවන්'' ලෙස හැඳින්විණි. ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාට අමතරව, දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනෙකුගෙන් යුත් තවත් බොහෝ වන්දනා කණ්ඩායම් තිබුණි. == ලැයිස්තුව == ඔලිම්පියානු දෙවිවරුන් දොළොස් දෙනාගේ තනි සම්මත ලිඛිත ලැයිස්තුවක් නොමැත. ඔලිම්පියානුවන් දොළොස් දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස බහුලව සැලකෙන ග්‍රීක දෙවිවරුන් සහ දේවතාවියන් දහතුන සහ ඔවුන්ගේ රෝම අනුරූපී දෙවිවරුන් පහත දැක්වේ. {| class="wikitable" ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |ග්‍රීක ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |රෝම ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |රූපය ! style="padding:0.5em 0.5em;white-space:nowrap;" |කාර්යභාරය සහ සංකේත |- | style="padding-left:1em;" |[[සියුස්]] | style="padding-left:1em;" |[[ජුපිට'|ජුපිටර්]] |[[ගොනුව:Jupiter_Smyrna_Louvre_Ma13.jpg|156x156පික්]] | style="padding:0.5em;" |දෙවියන්ගේ රජු සහ [[ඔලිම්පස් කන්ද|ඔලිම්පස් කන්දේ]] පාලකයායි; අහසට, අකුණට, විදුලියට, නීතිය, සහ සාධාරණත්වයට අධිපති වේ.<br /><br />ටයිටන්වරුන් වූ ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ ලාබාලතම දරුවායි. හේරාගේ ස්වාමියා මෙන්ම සොහොයුරා ද වූ අතර, පොසයිඩන්, හේඩීස්, ඩිමීටර් සහ හෙස්ටියාගේ සොහොයුරායි. ඔහුට ඔහුගේ සොහොයුරිය වූ ඩිමීටර්, ලිටෝ වැනි දෙවඟනන් පමණක් නොව, ලිඩා සහ ඇල්මිනී වැනි මනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් සමඟ ද සබඳතා තිබිණි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |last=Hamilton |first=Edith |title=Mythology: Timeless Tales of Gods and Heroes |date=September 26, 2017 |publisher=Black Dog & Leventhal Publishers |others=Illustrated by Tierney, Jim. |isbn=978-0-316-43852-0 |edition=75th anniversary illustrated |location=New York |oclc=1004059928}}</ref> ඔහුගේ සංකේත අතරට අකුණ, රාජාලියා, ඕක් ගස, ගවයා, සෙංකෝලය ඇතුළත් විය. |- | style="padding-left:1em;" |[[හේරා]] | style="padding-left:1em;" |ජූනෝ |[[ගොනුව:Hera_Campana_Louvre_Ma2283.jpg|137x137පික්]] | style="padding:0.5em;" |දෙවිවරුන්ගේ රැජින සහ විවාහයට, කාන්තාවන්ට, දරුප්‍රසූතියට සහ පවුලට අධිපති දෙවඟනයි.<br /><br />ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ බාලම දියණියයි. සියුස්ගේ සොහොයුරිය සහ භාර්යාව වේ. විවාහයට අධිපති දෙවඟන වූ මැය, සියුස්ගේ පෙම්වතියන් සහ ඔවුන්ගේ දරුවන්ගෙන් පළිගන්නට නිතරම උත්සාහ දැරී ය.<br /><br />මැයගේ සංකේත වනුයේ මොනරා, කොහා සහ එළදෙනයි. |- | style="padding-left:1em;" |[[පොසෙයිඩන්|පොසයිඩන්]] | style="padding-left:1em;" |නෙප්චූන් |[[ගොනුව:Statue_of_Poseidon_NAMA_235_(DerHexer),_part_2.JPG|100x100පික්]] | style="padding:0.5em;" |මුහුදට, ජලයට, කුණාටුවලට, භූමිකම්පාවකට සහ අශ්වයන්ට අධිපති දෙවියන් ය.<br /><br />ක්‍රෝනස් සහ රියාගේ මද්දුම පුත්‍රයා වේ. සියුස් සහ හේඩීඅගේ සහෝදරයායි. නෙරෙයිඩ් ඇම්ෆිට්‍රයිට් සමඟ විවාහ විය; එසේවුවද, බොහෝ ග්‍රීක දෙවිවරුන් මෙන් මොහුට ද පෙම්වතියන් රැසක් වූහ.<br /><br /> ඔහුගේ සංකේත වූයේ ත්‍රිශූලය, අශ්වයා, ගවයා සහ ඩොල්ෆින් ය. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඩිමීටර්]] | style="padding-left:1em;" |සීරීස් |[[ගොනුව:Demeter_Altemps_Inv8546.jpg|172x172පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of the harvest, fertility, agriculture, nature and the seasons. She presided over [[ආහාරමය ඇට වර්ග|grains]] and the fertility of the earth.<br /><br />The middle daughter of Cronus and Rhea. Also the lover of Zeus and Poseidon, and the mother of Persephone, Despoine, Arion.<br /><br />Her symbols include the poppy, wheat, torch, cornucopia, and pig. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඇපලෝ|Apollo]] | style="padding-left:1em;" |[[ඇපලෝ|Apollo]] |[[ගොනුව:Italy-3104_-_Apollo_(5378415112).jpg|113x113පික්]] | style="padding:0.5em;" |God of Sun, light, prophecy, [[දර්ශනය|philosophy]], archery, truth, inspiration, poetry, music, arts, manly beauty, medicine, healing, and plague.<br /><br />The son of Zeus and Leto, and the twin brother of Artemis.<br /><br />His symbols include bow and arrow, lyre, raven, swan and wolf. |- | style="padding-left:1em;" |[[ආර්ටිමිස්|Artemis]] | style="padding-left:1em;" |Diana |[[ගොනුව:Diane_de_Versailles_-_Musée_du_Louvre_AGER_Ma_589.jpg|109x109පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of the hunt, the wilderness, virginity, the Moon, archery, childbirth, protection and plague.<br /><br />The daughter of Zeus and Leto, and the twin sister of Apollo.<br /><br />Her symbols include the Moon, horse, deer, hound, she-bear, snake, cypress tree, and bow and arrow. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඒරිස්|Ares]] | style="padding-left:1em;" |Mars |[[ගොනුව:Ares_Canope_Villa_Adriana_b.jpg|150x150පික්]] | style="padding:0.5em;" |God of war, violence, bloodshed and manly virtues.<br /><br />The son of Zeus and Hera, all the other gods despised him except Aphrodite. His Latin name, Mars, gave us the word "[[wiktionary:martial|martial]]".<br /><br />His symbols include the boar, serpent, dog, vulture, spear, and shield. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඇතීනා|Athena]] | style="padding-left:1em;" |Minerva |[[ගොනුව:Mattei_Athena_Louvre_Ma530_n2.jpg|150x150පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of wisdom, handicraft, and warfare.<ref>{{උපන්‍යාස පොත |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of Literature |date=1995 |publisher=Merriam-Webster |isbn=9780877790426 |page=[https://books.google.com/books?id=eKNK1YwHcQ4C&pg=PA81 81]}}</ref><br /><br />The daughter of Zeus and the Oceanid Metis, she rose from her father's head fully grown and in full battle armor.<br /><br />Her symbols include the owl and the olive tree. |- | style="padding-left:0.65em;" |[[හිෆීස්ටස්|Hephaestus]] | style="padding-left:1em;" |Vulcan |[[ගොනුව:Vulcan_Coustou_Louvre_MR1814.jpg|113x113පික්]] | style="padding:0.5em;" |Master blacksmith and craftsman of the gods; god of the forge, craftsmanship, invention, fire and volcanoes.<br /><br />The son of Hera, either by Zeus or through parthenogenesis. Married to Aphrodite. His Latin name, Vulcan, gave us the word "[[ගිනි කඳු|volcano]]".<br /><br />His symbols include fire, anvil, axe, donkey, hammer, tongs, and quail. |- | style="padding-left:1em;" |[[ඇෆ්‍රඩයිටී|Aphrodite]] | style="padding-left:1em;" |[[වීනස්|Venus]] |[[ගොනුව:Cnidus_Aphrodite_Altemps_Inv8619.jpg|175x175පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of love, pleasure, passion, procreation, fertility, beauty and desire.<br /><br />The daughter of Zeus and the Oceanid or Titaness Dione, or perhaps born from the sea foam after [[යුරේනස් (පුරාණෝක්තිය)|Uranus]]' blood dripped into the sea after being castrated by his youngest son, Cronus, who then threw his father's genitals into the sea. Married to Hephaestus, although she had many adulterous affairs, most notably with Ares. Her name gave us the word "aphrodisiac", while her Latin name, Venus, gave us the word "venereal".<br /><br />Her symbols include the dove, bird, apple, bee, swan, myrtle, and rose. |- | style="padding-left:1em;" |[[හර්මීස්|Hermes]] | style="padding-left:1em;" |Mercury |[[ගොනුව:Hermes_Ingenui_Pio-Clementino_Inv544.jpg|164x164පික්]] | style="padding:0.5em;" |Messenger of the gods; god of travel, commerce, communication, borders, eloquence, diplomacy, thieves, and games. He was also the guide of dead souls.<br /><br />The son of Zeus and the nymph Maia. The second-youngest Olympian, just older than Dionysus.<br /><br />His symbols include the caduceus (staff entwined with two snakes), winged sandals and cap, and tortoise (whose shell he used to invent the lyre). |- | colspan="4" align="center" |''Most lists of the "twelve Olympians" consist of the above eleven plus either Hestia or Dionysus'' |- | style="padding-left:1em;" |[[හෙස්ටියා|Hestia]] | style="padding-left:1em;" |Vesta |[[ගොනුව:Statua_di_divinità_con_peplo,_detta_hestia_giustiniani,_120-140_dc_ca.,_da_un_orig._del_470-460_ac_ca,_dalla_coll._giustiniani,_MT_490,_01.jpg|163x163පික්]] | style="padding:0.5em;" |Goddess of the hearth, fire and of the right ordering of domesticity and the family; she was born into the first Olympian generation and was one of the original twelve Olympians.<br /><br />She is the first child of Cronus and Rhea, the elder sister of Hades, Demeter, Poseidon, Hera, and Zeus. ''Some lists of the Twelve Olympians omit her in favor of Dionysus, but the speculation that she gave her throne to him in order to keep the peace seems to be a modern invention.''{{තහවුරු​ කරන්න|date=August 2024}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2024)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> |- | style="padding-left:1em;" |[[ඩයනයිසස්|Dionysus]] | style="padding-left:1em;" |Liber |[[ගොනුව:Dionysos_Louvre_Ma87_n2.jpg|148x148පික්]] | style="padding:0.5em;" |God of wine, the grapevine, fertility, festivity, ecstasy, madness and resurrection. Patron god of the art of [[නාට්‍ය කලාව|theatre]].<br /><br />The son of Zeus and the mortal Theban princess Semele, and the youngest Olympian god. Married to the Cretan princess Ariadne.<br /><br />His symbols include the grapevine, ivy, cup, tiger, panther, leopard, dolphin, goat, and pinecone. |} == සටහන් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}}{{Greek religion}}{{Greek mythology (deities)}}{{Twelve Olympians}}{{අධිකාරී පාලනය}} [[ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පස් කන්ද]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with Internet Archive links]] r7ckxklmjolzrg99exsce3d47jqai66 අඩිඩාස් 0 195875 795172 2026-07-01T13:41:45Z Vinizex94 72913 'ජර්මනියේ පිහිටි ඇගලුම් ආයතනකයි' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 795172 wikitext text/x-wiki ජර්මනියේ පිහිටි ඇගලුම් ආයතනකයි eg6vidxk2jw27bmyjqr879lmfpygotv 795173 795172 2026-07-01T13:44:13Z Vinizex94 72913 795173 wikitext text/x-wiki '''ඇඩීඩාස් ඒජී''' (ජර්මානු උච්චාරණය: [ˈadiˌdas] ⓘ; 1949 සිට ඇඩීඩාස් ලෙස හැඩගස්වා ඇත)[4] යනු ජර්මනියේ හර්සොජෙනෝරාච් හි මූලස්ථානය පිහිටි ජර්මානු බහුජාතික මලල ක්‍රීඩා ඇඟලුම් සහ පාවහන් සංස්ථාවකි. එය යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩා ඇඳුම් නිෂ්පාදකයා වන අතර නයික්ට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම වේ.[5][6] එය ඇඩීඩාස් සමූහය සඳහා හිමිකාරී සමාගම වන අතර, එය පාපන්දු සමාජයක් වන බයර්න් මියුනිච් හි 8.33% ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් සහ රන්ටාස්ටිට්‍රියානු යෝග්‍යතා තාක්‍ෂණ සමාගමක් ද හිමිකර ගනී. 2024 සඳහා ඇඩීඩාස් හි ආදායම යුරෝ බිලියන 23 ක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත.[3] ඇඩීඩාස් එහි සන්නාම ප්‍රතිරූපය, ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට අනුග්‍රහය දැක්වීමට සහභාගී වීම සඳහා පුළුල් දිගු සම්භවයක් ඇති ඉතිහාසය සහ FIFA ලෝක කුසලාන මාලාවේ ආම්පන්න සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ක්‍රීඩා සපත්තු, ඇඳුම් පැළඳුම්, බැක්පැක් සහ අනෙකුත් උපාංග කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය සහ කල්පැවැත්ම තුළ සබඳතා සහිත ඔවුන්ගේ සපත්තු වල කාර්ය සාධන නවෝත්පාදනය සඳහා ද මෙම සන්නාමය පිළිගැනේ. sk0iehg305v8yixakh71u74gmtnvdok 795174 795173 2026-07-01T13:50:25Z Vinizex94 72913 795174 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සන්නම | name= අඩිඩාස් ඒජී | image= [[ගොනුව:Herzogenaurach_-_Adidas_-_2016.jpg]] | caption= ජර්මනියේ හර්සජෙනෝරාවේ පිහිටි මූලස්ථානය | type= ක්‍රීඩා උපකරණ හා ඒ ආශ්‍රිත ඇඟලුම් නිෂ්පාදන | industry= ඇඟලුම් | currentowner= | origin= [[ජර්මනිය]] | discontinued= | introduced= 1924 | parent= | markets= ලොවපුරා | previousowners= | trademarkregistrations= | website= http://www.adidas.com }} '''ඇඩීඩාස් ඒජී''' (ජර්මානු උච්චාරණය: [ˈadiˌdas] ⓘ; 1949 සිට ඇඩීඩාස් ලෙස හැඩගස්වා ඇත)[4] යනු ජර්මනියේ හර්සොජෙනෝරාච් හි මූලස්ථානය පිහිටි ජර්මානු බහුජාතික මලල ක්‍රීඩා ඇඟලුම් සහ පාවහන් සංස්ථාවකි. එය යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩා ඇඳුම් නිෂ්පාදකයා වන අතර නයික්ට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම වේ.[5][6] එය ඇඩීඩාස් සමූහය සඳහා හිමිකාරී සමාගම වන අතර, එය පාපන්දු සමාජයක් වන බයර්න් මියුනිච් හි 8.33% ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් සහ රන්ටාස්ටිට්‍රියානු යෝග්‍යතා තාක්‍ෂණ සමාගමක් ද හිමිකර ගනී. 2024 සඳහා ඇඩීඩාස් හි ආදායම යුරෝ බිලියන 23 ක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත.[3] ඇඩීඩාස් එහි සන්නාම ප්‍රතිරූපය, ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට අනුග්‍රහය දැක්වීමට සහභාගී වීම සඳහා පුළුල් දිගු සම්භවයක් ඇති ඉතිහාසය සහ FIFA ලෝක කුසලාන මාලාවේ ආම්පන්න සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ක්‍රීඩා සපත්තු, ඇඳුම් පැළඳුම්, බැක්පැක් සහ අනෙකුත් උපාංග කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය සහ කල්පැවැත්ම තුළ සබඳතා සහිත ඔවුන්ගේ සපත්තු වල කාර්ය සාධන නවෝත්පාදනය සඳහා ද මෙම සන්නාමය පිළිගැනේ. onkrzkii6xt5hbvnpz9a3npua85dvht 795176 795174 2026-07-01T13:52:24Z Vinizex94 72913 795176 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සන්නම | name= අඩිඩාස් ඒජී | image= [[ගොනුව:Herzogenaurach_-_Adidas_-_2016.jpg]] | caption= ජර්මනියේ හර්සජෙනෝරාවේ පිහිටි මූලස්ථානය | type= ක්‍රීඩා උපකරණ හා ඒ ආශ්‍රිත ඇඟලුම් නිෂ්පාදන | industry= ඇඟලුම් | currentowner= | origin= [[ජර්මනිය]] | discontinued= | introduced= 1924 | parent= | markets= ලොවපුරා | previousowners= | trademarkregistrations= | website= http://www.adidas.com }} '''ඇඩීඩාස් ඒජී''' (ජර්මානු උච්චාරණය: [ˈadiˌdas] ⓘ; 1949 සිට ඇඩීඩාස් ලෙස හැඩගස්වා ඇත)] යනු ජර්මනියේ හර්සොජෙනෝරාච් හි මූලස්ථානය පිහිටි ජර්මානු බහුජාතික මලල ක්‍රීඩා ඇඟලුම් සහ පාවහන් සංස්ථාවකි. එය යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩා ඇඳුම් නිෂ්පාදකයා වන අතර නයික්ට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම වේ.එය ඇඩීඩාස් සමූහය සඳහා හිමිකාරී සමාගම වන අතර, එය පාපන්දු සමාජයක් වන බයර්න් මියුනිච් හි 8.33% ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් සහ රන්ටාස්ටිට්‍රියානු යෝග්‍යතා තාක්‍ෂණ සමාගමක් ද හිමිකර ගනී. 2024 සඳහා ඇඩීඩාස් හි ආදායම යුරෝ බිලියන 23 ක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. ඇඩීඩාස් එහි සන්නාම ප්‍රතිරූපය, ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට අනුග්‍රහය දැක්වීමට සහභාගී වීම සඳහා පුළුල් දිගු සම්භවයක් ඇති ඉතිහාසය සහ FIFA ලෝක කුසලාන මාලාවේ ආම්පන්න සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ක්‍රීඩා සපත්තු, ඇඳුම් පැළඳුම්, බැක්පැක් සහ අනෙකුත් උපාංග කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය සහ කල්පැවැත්ම තුළ සබඳතා සහිත ඔවුන්ගේ සපත්තු වල කාර්ය සාධන නවෝත්පාදනය සඳහා ද මෙම සන්නාමය පිළිගැනේ. 4icv32e9t76hog4601mx8al9qk6mlnr 795177 795176 2026-07-01T13:55:14Z Vinizex94 72913 795177 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සන්නම | name= අඩිඩාස් ඒජී | image= [[File:Adidas 2022 logo.svg|200px]] [[ගොනුව:Herzogenaurach_-_Adidas_-_2016.jpg|200px]] | caption= 2022 සිට භාවිත කරන ලාංඡනය හා හර්සජෙනෝවා හි පිහිටි මූලස්ථානය | type= ක්‍රීඩා උපකරණ හා ඒ ආශ්‍රිත ඇඟලුම් නිෂ්පාදන | industry= ඇඟලුම් | currentowner= | origin= [[ජර්මනිය]] | discontinued= | introduced= 1924 | parent= | markets= ලොවපුරා | previousowners= | trademarkregistrations= | website= http://www.adidas.com }} '''ඇඩීඩාස් ඒජී''' (ජර්මානු උච්චාරණය: [ˈadiˌdas] ⓘ; 1949 සිට ඇඩීඩාස් ලෙස හැඩගස්වා ඇත)] යනු ජර්මනියේ හර්සොජෙනෝරාච් හි මූලස්ථානය පිහිටි ජර්මානු බහුජාතික මලල ක්‍රීඩා ඇඟලුම් සහ පාවහන් සංස්ථාවකි. එය යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩා ඇඳුම් නිෂ්පාදකයා වන අතර නයික්ට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම වේ.එය ඇඩීඩාස් සමූහය සඳහා හිමිකාරී සමාගම වන අතර, එය පාපන්දු සමාජයක් වන බයර්න් මියුනිච් හි 8.33% ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් සහ රන්ටාස්ටිට්‍රියානු යෝග්‍යතා තාක්‍ෂණ සමාගමක් ද හිමිකර ගනී. 2024 සඳහා ඇඩීඩාස් හි ආදායම යුරෝ බිලියන 23 ක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. ඇඩීඩාස් එහි සන්නාම ප්‍රතිරූපය, ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට අනුග්‍රහය දැක්වීමට සහභාගී වීම සඳහා පුළුල් දිගු සම්භවයක් ඇති ඉතිහාසය සහ FIFA ලෝක කුසලාන මාලාවේ ආම්පන්න සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ක්‍රීඩා සපත්තු, ඇඳුම් පැළඳුම්, බැක්පැක් සහ අනෙකුත් උපාංග කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය සහ කල්පැවැත්ම තුළ සබඳතා සහිත ඔවුන්ගේ සපත්තු වල කාර්ය සාධන නවෝත්පාදනය සඳහා ද මෙම සන්නාමය පිළිගැනේ. ex53o6s2g3vd6h956zwo621iw0gzr7i 795178 795177 2026-07-01T13:56:46Z Vinizex94 72913 795178 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සන්නම | name= අඩිඩාස් ඒජී | image= [[File:Adidas 2022 logo.svg|200px]] [[ගොනුව:Herzogenaurach_-_Adidas_-_2016.jpg|200px]] | caption= 2022 සිට භාවිත කරන ලාංඡනය හා හර්සජෙනෝවා හි පිහිටි මූලස්ථානය | type= ක්‍රීඩා උපකරණ හා ඒ ආශ්‍රිත ඇඟලුම් නිෂ්පාදන | industry= ඇඟලුම් | currentowner= | origin= [[ජර්මනිය]] | discontinued= | introduced= 1924 | parent= | markets= ලොවපුරා | previousowners= | trademarkregistrations= | website= http://www.adidas.com }} '''ඇඩීඩාස් ඒජී''' (ජර්මානු උච්චාරණය: [ˈadiˌdas] ⓘ; 1949 සිට ඇඩීඩාස් ලෙස හැඩගස්වා ඇත)] යනු ජර්මනියේ හර්සොජෙනෝරාච් හි මූලස්ථානය පිහිටි ජර්මානු බහුජාතික මලල ක්‍රීඩා ඇඟලුම් සහ පාවහන් සංස්ථාවකි. එය යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩා ඇඳුම් නිෂ්පාදකයා වන අතර නයික්ට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම වේ.එය ඇඩීඩාස් සමූහය සඳහා හිමිකාරී සමාගම වන අතර, එය පාපන්දු සමාජයක් වන බයර්න් මියුනිච් හි 8.33% ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් සහ රන්ටාස්ටිට්‍රියානු යෝග්‍යතා තාක්‍ෂණ සමාගමක් ද හිමිකර ගනී.<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/271302/the-largest-sportswear-manufacturers-worldwide-by-revenue/|title=Ranking of the largest sporting goods manufacturers worldwide in 2009, based on revenue|work=statista.com}}</ref> 2024 සඳහා ඇඩීඩාස් හි ආදායම යුරෝ බිලියන 23 ක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. ඇඩීඩාස් එහි සන්නාම ප්‍රතිරූපය, ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට අනුග්‍රහය දැක්වීමට සහභාගී වීම සඳහා පුළුල් දිගු සම්භවයක් ඇති ඉතිහාසය සහ FIFA ලෝක කුසලාන මාලාවේ ආම්පන්න සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ක්‍රීඩා සපත්තු, ඇඳුම් පැළඳුම්, බැක්පැක් සහ අනෙකුත් උපාංග කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය සහ කල්පැවැත්ම තුළ සබඳතා සහිත ඔවුන්ගේ සපත්තු වල කාර්ය සාධන නවෝත්පාදනය සඳහා ද මෙම සන්නාමය පිළිගැනේ. r0bondt190w7k60eejenvccoae9u6y5 795179 795178 2026-07-01T13:57:25Z Vinizex94 72913 795179 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සන්නම | name= අඩිඩාස් ඒජී | image= [[File:Adidas 2022 logo.svg|200px]] [[ගොනුව:Herzogenaurach_-_Adidas_-_2016.jpg|200px]] | caption= 2022 සිට භාවිත කරන ලාංඡනය හා හර්සජෙනෝවා හි පිහිටි මූලස්ථානය | type= ක්‍රීඩා උපකරණ හා ඒ ආශ්‍රිත ඇඟලුම් නිෂ්පාදන | industry= ඇඟලුම් | currentowner= | origin= [[ජර්මනිය]] | discontinued= | introduced= 1924 | parent= | markets= ලොවපුරා | previousowners= | trademarkregistrations= | website= http://www.adidas.com }} '''ඇඩීඩාස් ඒජී''' (ජර්මානු උච්චාරණය: [ˈadiˌdas] ⓘ; 1949 සිට ඇඩීඩාස් ලෙස හැඩගස්වා ඇත)] යනු ජර්මනියේ හර්සොජෙනෝරාච් හි මූලස්ථානය පිහිටි ජර්මානු බහුජාතික මලල ක්‍රීඩා ඇඟලුම් සහ පාවහන් සංස්ථාවකි. එය යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩා ඇඳුම් නිෂ්පාදකයා වන අතර නයික්ට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම වේ.එය ඇඩීඩාස් සමූහය සඳහා හිමිකාරී සමාගම වන අතර, එය පාපන්දු සමාජයක් වන බයර්න් මියුනිච් හි 8.33% ක කොටස් හිමිකාරීත්වයක් සහ රන්ටාස්ටිට්‍රියානු යෝග්‍යතා තාක්‍ෂණ සමාගමක් ද හිමිකර ගනී.<ref>{{cite web|url=https://www.statista.com/statistics/271302/the-largest-sportswear-manufacturers-worldwide-by-revenue/|title=Ranking of the largest sporting goods manufacturers worldwide in 2009, based on revenue|work=statista.com}}</ref> 2024 සඳහා ඇඩීඩාස් හි ආදායම යුරෝ බිලියන 23 ක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. ඇඩීඩාස් එහි සන්නාම ප්‍රතිරූපය, ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට අනුග්‍රහය දැක්වීමට සහභාගී වීම සඳහා පුළුල් දිගු සම්භවයක් ඇති ඉතිහාසය සහ FIFA ලෝක කුසලාන මාලාවේ ආම්පන්න සඳහා ප්‍රසිද්ධය. ක්‍රීඩා සපත්තු, ඇඳුම් පැළඳුම්, බැක්පැක් සහ අනෙකුත් උපාංග කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් ක්‍රීඩා සංස්කෘතිය සහ කල්පැවැත්ම තුළ සබඳතා සහිත ඔවුන්ගේ සපත්තු වල කාර්ය සාධන නවෝත්පාදනය සඳහා ද මෙම සන්නාමය පිළිගැනේ. ==මූලාශ්‍ර== {{Ref list}} b183vixpgg404nlepur4vhp0zxasb89